ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2773 1057023 1056026 2026-10-10T01:38:03Z ~2026-54116-58 149196 1057023 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ရှမ်းပြည်နယ် | official_name = Shan State | native_name = {{nobold|{{shn|မိူင်းတႆး}}}} | native_name_lang = shn | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | translit_lang1 = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of the Shan State.svg | flag_size = 150px | flag_alt = | nickname = | motto = | image_map = Shan State in Myanmar.svg | mapsize = 150px | map_alt = | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | pushpin_map = <!-- Burma --> | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21|30|N|98|0|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = အရှေ့အလယ်ပိုင်း | established_title = ပြည်နယ်အဆင့် မသတ်မှတ်ခင် | established_date = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ]] | established_title1 = ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း | established_date1 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | established_title2 = အစိုးရမှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း | established_date2 = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉ | seat_type = မြို့တော် | seat = [[တောင်ကြီးမြို့]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = ​ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name = ​ဦး​အောင်​ဇော်​အေး | leader_title1 = အစိုးရ | leader_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော် | leader_name3 = [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = <ref name=cp>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | accessdate=2008-12-25 | publisher=City Population}}</ref> | area_total_km2 = 155801.3 | area_rank = ၁၃ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ၅,၈၂၄,၄၃၂ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ၄ | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = လူမျိုးများ | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +06:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | area_code_type = | iso_code = | website = {{url|www.shanstate.gov.mm}} | footnotes = | unemployment_rate = | leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | leader_name2 = [[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]] | demographics1_info1 = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ့်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] | demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု | demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၇၆.၇%၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ၁၀.၈%၊ Animism ၆.၆%၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၁.၀%၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ၁.၀၁%၊ ဘာသာမဲ့ ၃.၄%၊ နှင့် အခြား ၁.၅% }} '''ရှမ်းပြည်နယ်''' ({{lang-shn|မိူင်းတႆး}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များ]]အနက် ဧရိယာအကျယ်ဝန်းဆုံးဖြစ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၆၁,၈၉၇ စတုရန်းမိုင် / ၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) အကျယ်အဝန်းရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="GovShan">{{cite web |title=Shan State Government |url=https://www.shanstate.gov.mm/ |publisher=Shan State Government |access-date=2026-10-10}}</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရလက်ထက်တွင် [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော စော်ဘွားနယ်မြေများကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၅) အရ [[ဝပြည်နယ်|"ဝ"ပြည်နယ်]] နှင့် ပူးပေါင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ် စတင်သတ်မှတ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="Const1947">{{cite book |title=The Constitution of the Union of Burma (1947) |publisher=Constituent Assembly of Burma |year=1947 |page=Section 5}}</ref> လက်ရှိကျင့်သုံးလျက်ရှိသော ၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၉) (ခ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုထားသည်။<ref name="Const2008">{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |year=2008 |page=စာ-၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း၊ အင်းသား၊ တအာင်း (ပလောင်)၊ ကချင်၊ ဝ၊ ကိုးကန့်၊ လားဟူ နှင့် ဓနု စသည့် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံ စုပေါင်းမှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ တောင်တန်းတိမ်တောင်များ၊ ရေတံခွန်၊ သဘာဝစိမ့်စမ်းများနှင့် အေးမြသော ရာသီဥတုတို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော တောင်စခန်းဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Census2014">{{cite book |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Shan State Report |publisher=Department of Population, Ministry of Immigration and Population |year=2015}}</ref> == တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း == ရှမ်းပြည်နယ်သည် ၆၀,၁၅၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခုအနက် ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံးလည်းဖြစ်သည်။<ref name="area">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ် အပိုင်း။</ref> အကြမ်းအားဖြင့် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ဟူ၍ ခွဲခြားပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ <ref>မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ၏ တည်နေရာနှင့် နယ်နိမိတ်များ - အစိုးရထုတ်ပြန်ချက်။</ref> မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ မှ ၂၂ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၂၆မိနစ် မှ ၉၈ ဒီဂရီ ၄၇မိနစ် အတွင်းတည်ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်ရှိပြီးလျှင် အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်မ၏အရှေ့ဘက်၌ရှိသော ထိုပြည်နယ်သည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ပဉ္စဂံပုံ ရှိလေရာ အနောက်ဘက်ရှိ ပြည်မ၏ လွင်ပြင်ဒေသများကို ပဉ္စဂံ၏ အခြေပြုထားကာ အရှေ့ဘက်ရှိ မဲခေါင်မြစ် (လာအိုနိုင်ငံ) ပေါ်တွင် ပဉ္စဂံ၏ ထိပ်ဖျားကျရောက်နေလေသည်။ <ref>မြန်မာ့မြေပုံနှင့် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်းများ (၁၉၉၈)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ် (တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ)၊ အရှေ့ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ အနောက် မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက် ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၂ဝ မိနစ်နှင့် ၂၄ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၃ မိနစ် နှင့် ၁ဝ၁ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်တို့၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်။ <ref>General Administration Department (GAD) - Shan State Profile (2024).</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်မှု ၇၀ရာခိုင်နှုန်းကို မူဆယ်မြို့နယ် မှ ရရှိသည်။<ref>စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး စာရင်းဇယားများ။</ref> == ပထဝီဝင် == === မြေမျက်နှာသွင်ပြင် === ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်း တောစခန်း၊ တောင်စခန်းတို့ဖြင့် သာတောင့်သာယာ ရှိပေသည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရိုး တစ်ခုဆီမှ အရှေ့ဘက်သို့ လှမ်းမျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ရှမ်းရိုးမတောင်ဟု အများခေါ်ဆိုကြသော တောင်စဉ်တောင်တန်းများကို တောင်ခိုးတောင်ငွေ့ တစ်ဝေဝေဖြင့် တွေ့မြင်ကြရပေလိမ့်မည်။ [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော်လည်း စင်စစ် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးသည် ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၀-၃၉၅}}</ref> ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေ ၃,ဝဝဝ မှ ၄,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ပြီးလျှင် နေရာဒေသများစွာတို့၌ မြေမျက်နှာပြင်သည် လှိုင်းအိထိုးနေဘိသကဲ့သို့ နိမ့်တုံမြင့်တုံ ဖြစ်နေလေသည်။ အရှေ့ဘက်ပိုင်း ကုန်းမြေမြင့်သည် အနောက်ဘက်ပိုင်းထက် ပို၍မြင့်သည်။ အမြင့်ဆုံးအပိုင်းသည် လားရှိုး၏ အနောက်တောင်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမြင့်မျက်နှာပြင်သည် သိန္နီနယ်၏ အလယ်ပိုင်းခန့်မှ စ၍ မန္တလေးခရိုင် အထက်နားရှိ တောင်ကုန်းဒေသသို့တိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သွားသော်လည်း မိုးနဲနယ်နှင့် မောက်မယ်နယ်စပ်သို့ အရောက်တွင်မူ ကျဉ်းမြောင်းသွားလေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း အချို့ ဒေသများတွင် အရှေ့နှင့်အနောက်တန်းလျက် ရှိသည်မှ လွဲ၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ များသောအားဖြင့် တောင်နှင့်မြောက် တန်းလျက်ရှိကြလေသည်။ တောင်ထိပ်များသည် ပေ ၆,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ကြ၍ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်သည် တောင်သိန္နီနယ် အတွင်းရှိ ပေပေါင်း ၈,၇၇၇ မြင့်သော [[လွယ်လိန်းတောင်ထွတ်]]ဖြစ်သည်။<ref name="shan-geography">{{cite book |last=Stewart |first=J. A. |title=Geography of the Shan States |date=1920 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> အခြားမြင့်မားသော တောင်ထွတ်များမှာ မြောက်သိန္နီနယ်အတွင်းရှိ လျန်ရှန်၊ ကျိုင်းတုံနယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ လွယ်ပန်နောင်၊ မိုင်းကိုင်နယ်အတွင်း ရှိ လွယ်စန့်နှင့် လွယ်လမ် စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၍ ပေ ၈,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြပေသည်။ ပင်းတယနယ်အတွင်းမှ မဲနယ်တောင်တန်းရှိ အရှေ့မြင် အနောက်မြင်တောင်ထွတ်သည် ၇,၆၇၈ ပေ မြင့်သည်။ ထို့ပြင် နမ့်တမ်ဖတ် ချောင်းဝှမ်းနှင့် နမ့်ပွန်ချောင်းဝှမ်းကို ခြားလျက်ရှိသော လွယ်မောနှင့် လွယ်မောင်ဟု ခေါ်သည့် ပေ ၇,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်ရှိသော တောင်မြင့်ကြီးများလည်း ရှိပေသေးသည်။ [[ကလောမြို့]]အနီးရှိ [[ဆင်တောင်]]နှင့် [[မြင်းမထိတောင်]]တို့သည် ပေ ၅,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြလေသည်။ === မြစ်ချောင်း === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြစ်ချောင်းတို့သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရသဖြင့် မြစ်ကမ်းပါးတို့သည် များသောအားဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းမတ်စောက်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းတို့အကြား၌ တောင်နှာမောင်းတို့သည် မြစ်ချောင်းများ ဆုံးသည့် တိုင်အောင် တည်ရှိကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ရှမ်းပြည်နယ်တွင် [[သံလွင်မြစ်]]သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်ကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် နမ့်ခုန်းမြစ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို မြောက်မှ တောင်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ပြည်နယ်ကို အရှေ့နှင့်အနောက် ပိုင်းခြားထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ဧရာဝတီမြစ်ကဲ့သို့ မြေပြင် ပြန့်ဖြူးခြင်းမရှိဘဲ နက်ရှိုင်းမတ်စောက်သော ကမ်းပါးစောက်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် စီးဆင်းလေသည်။ သံလွင်မြစ်အထက်ပိုင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ရှမ်းပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်၍ ပေ ၆,ဝဝဝ ကျော် ၇,ဝဝဝ နီးပါးမြင့်သော တောင်တန်းကြီးများ ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် တံတိုင်းကြီးများသဖွယ် ကာဆီးလျက်ရှိခြင်းကြောင့် ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဝင်ရောက်ရန် မလွယ်ကူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်နေလေရာ မြေပြန့် မြေကျယ်များစွာ မရှိချေ။ ထိုကြောင့် ထိုအပိုင်းတွင် လူနေအိမ်ခြေလည်း နည်းပါးလေသည်။ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလာသောအခါ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများသည် နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်ခြင်းမရှိဘဲ နီးတစ်လှည့် ဝေးတစ်ခါရှိနေကြလေရာ တောင်တန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် မြေပြန့်မြေကျယ်များကို တွေ့ရသည်။ ထိုမြေပြန့်မြေကျယ်များတွင် မြို့ရွာများကို တည်ထားကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သံလွင်မြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များမှာ လက်ဝဲဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သော နမ့်တင်(နမ့်တိန်း)၊ နမ့်မ၊ နမ့်ဆင် စသည်တို့လည်းကောင်း၊ လက်ယာဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သောနမ့်နင်း၊ နမ့်ပန်နှင့် နမ့်တန်စသည်တို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အခြားမြစ်ကြီးတစ်မြစ်သည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်နယ်နိမိတ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည့် မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝ ခန့်မျှသာ ထိုမြစ်ကြီးသည် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် သက်ဆိုင်လေသည်။ နမ္မတူ၊ မြစ်ငယ်၊ ဒုဋ္ဌဝတီဟူသော သုံးမည်ရ [[နမ္မတူမြစ်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ ထင်ရှားသောမြစ်တစ်သွယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှသာ ဖြတ်သန်းသွားသော်လည်း မဖော်ပြဘဲ မနေအပ်သော မြစ်တစ်သွယ်မှာ နမ့်မင်းဟုလည်း ခေါ်သော [[ရွှေလီမြစ်]]ပေတည်း။ ထိုမြစ်၏ မြစ်ဖျား လက်ယာဘက်ကမ်းရှိ မိုင်းမောဒေသမှ စ၍ ရှမ်းပြည်ထောင် အများ ပေါ်ပေါက်ပြန့်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။<ref name="shan-history">{{cite book |last=ဆိုင်းဆိုင်း |title=မိူင်းမၢဝ်းလႄႈပၼ်ႇစဝ်း |date=၂၀၀၅ |publisher=သီပေါစာပေ |location=သီပေါ}}</ref> ဖော်ပြခဲ့သော မြစ်များအပြင် ရှမ်းပြည်နယ်အလယ်ပိုင်း မြေလပ်ဒေသ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ရပ်စောက်နယ်၊ ဘော်နယ်တို့ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ပြည်မရှိ [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]မှ တစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[ဇော်ဂျီမြစ်]]၊ ဟိုပုန်းမြို့နယ် နမ့်ခုတ်မြို့ငယ်လေး၏အနောက်ဘက်တွင် မြစ်ဖျားခံသော နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်း၊ မြေလပ်ဒေသတစ်ဝိုက် စီးဆင်းကာ [[အင်းလေး]]ထဲသို့ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်၍ တောင်ဘက်မှတစ်ဖန် ပြန်ထွက်ပြီးလျှင် [[ကယားပြည်နယ်]]အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[နမ့်ဘီလူးချောင်း]]၊ လဲချားနယ်တောင်ကုန်းများ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် တောင်ဘက်ကယား ပြည်နယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးနောက် သံလွင်မြစ်အတွင်းသို့ [[နမ့်ပွန်ချောင်း]] စသည်တို့လည်း ရှိပေသေးသည်။ အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မြစ်ရိုးချောင်းရိုး မြေပြန့် လွင်ပြင်များတွင် မြို့ရွာများကို များသောအားဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးတို့က တည်ထောင်ထားကြရာ မြောက်ပိုင်း နမ္မတူမြစ်ရိုး မြေပြန့်တွင် သိန္နီနယ်၊ သီပေါနယ်တို့ကို တွေ့ရသည်။ [[ရပ်စောက်]]၊ [[ရေဦး]]၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ပွေးလှမြို့|ပွေးလှ]]နယ်တို့သည် ဇော်ဂျီမြစ်ရိုး မြေပြန့်တစ်လျှောက် တည်ထားသော မြို့ရွာများဖြစ်ကြသည်။ နမ့်ပွန်ချောင်းရိုးမြေပြန့်တွင် မိုင်းပွန်နယ်ကိုလည်းကောင်း နမ့်တမ်ဘက်ချောင်းရိုး မြေပြန့်တွင် ဟိုပုန်း၊ [[နမ့်ခုတ်]] [[ဘန်းယဉ်]]၊ [[ဆီဆိုင်]](သထုံ) နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း တွေ့ကြရလေသည်။ မြစ်ချောင်းများသည် တောင်စဉ် တောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းကြသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်းများအနှံ့အပြား ရှိသည်။ သီပေါနှင့် လာရှိုးအကြားရှိ [[မန့်ဆမ်ရေတံခွန်|မန့်ဆမ်ရေတံခွန်ကြီး]]သည် အမြင့်ပေ ၁,၅ဝဝ ကျော် ၂,ဝဝဝ ခန့်မှ တောင်ခါးပန်းအဆင့်ဆင့်ကို စီးဆင်းလာခဲ့ရာ ကြည့်၍ မငြီးဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုရေတံခွန်ကြီးမှ ရေအားကို အသုံးပြု၍ [[နမ္မတူမြို့]]ရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်၏ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အခြားရေတံခွန်များလည်း အများအပြားရှိရာ ယင်းတို့မှ ရေအားကိုလည်း အသုံးချနိုင်ရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရက လေ့လာ စမ်းသပ်စေခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် စက်မှုလုပ်ငန်း ဓာတ်အားပေးရေးအတွက် အလားအလာရှိသော ရေတံခွန်တို့မှာ မိုင်းပွန်မြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်သုံးခု၊ ရပ်စောက်မြို့မှ ၁ဝ မိုင်ခန့်ကွာ အင်းတော်သွားလမ်းရှိ ဇော်ဂျီရေတံခွန်(မိုးဟင်းရေတံခွန်)၊ ညောင်ရွှေမြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်ငယ်နှစ်ခုနှင့် လဲချားနယ်မှ နမ့်တွပ်ရေတံခွန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျိုင်းတောင်း စီရင်စုအတွင်းရှိ နမ့်တိန်းရေတံခွန်မှ ရေအားကို ယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော ရေအားလျှပ်စစ်ရုံကြီးတစ်ခု တည်ဆောက်နိုင်မည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းထားကြလေသည်။<ref name="hydropower">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်း |publisher=လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၁၂}}</ref> မြစ်ချောင်း ရေတံခွန်များအပြင် အင်းအိုင်များလည်း ရှိသေးရာ ယင်းတို့အနက် ညောင်ရွှေနယ်ရှိ အင်းလေးသည် အကြီးဆုံး အကျော်ကြားဆုံးဖြစ်သည်။ === ရေထွက် === ၂၀၁၀ ခုနှစ်က ပြည်နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ ဦးဆောင်ကောက်ယူခဲ့သော စာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ် (အထူးဒေသများမပါ) တွင် ရေထွက်ပေါင်း '''၃,၇၀၀ ကျော်''' ရှိသည်။<ref name="gad-water">{{cite report |title=ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ ရေထွက်စမ်းများ စာရင်းကောက်ယူမှုအစီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၆}}</ref> ထို့ပြင် ဆိုင်ရာမြို့နယ်လူထုအတွက် ဆယ့်နှစ်ရာသီ မပြတ်သုံးစွဲရန် ရေရနိုင်သော ရေထွက်ခေါ် စမ်းရေပေါက်များလည်း ရှိသေးသည်။ ဟိုပုန်းရေထွက်၊ ဘော်ဆိုင်းရေထွက်၊ ရပ်စောက်ရေထွက် (ဗထူးစမ်း)၊ ကရင်မရေထွက် (တောင်ကြီး)တို့သည် လူသိ များသော စမ်းရေပေါက်များပေတည်း။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အောက်ခံကျောက်မြေသည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်များဖြစ်လေရာ ရွာချသော မိုးရေသည် မြေကြီးထဲသို့ စိမ့်ဝင်သွားသည်။ ထိုစိမ့်ဝင်သွားသော ရေများသည် အချို့နေရာများတွင် စမ်းရေပေါက်များဖြစ်ကာ မြေပြင်သို့ ပြန်ထွက်လာကြရာ ယင်းတို့ကို ရေ ထွက်များဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းနှင့်လည်း မနီး၊ ရေထွက်များလည်း မရှိသော ဒေသများလည်း ရှိသေးရာ ထိုဒေသများတွင် ရေရှားပါးသဖြင့် မြေတွင်း သယံဇာတ ပစ္စည်းများဖြင့် ပေါများသည့်တိုင်အောင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ မဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေး ခက်ခဲခြင်းများ ရှိလေသည်။ ရေထွက် သို့မဟုတ် စမ်းရေပေါက်များအပြင် ရေပူစမ်းများလည်း ပေါများသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် မြေကြောအံလွှဲခြင်းများ ရှိပေရာ ထိုနေရာများတွင် ရေပူစမ်းများ ဖြစ်ပေါ်သည်။ သီပေါ၊ လားရှိုး၊ သိန္နီ၊ လင်းခေး၊ ကျိုင်းတုံ၊ အင်းလေးဒေသရှိ ခေါင်တိုင်ရွာ စသည်တို့တွင် ထိုကဲ့သို့သော ရေပူစမ်းများရှိလေသည်။<ref name="geology-shan">{{cite book |last=Chhibber |first=H. L. |title=The Geology of Burma |date=1934 |publisher=Macmillan and Co. |location=London}}</ref> === အောက်ခံမြေနှင့် ကျောက်အမျိုးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်၏ [[ဘူမိဗေဒ]]ကို သေချာစွာ စေ့ငုလေ့လာ၍ သုတေသန မပြုရသေးချေ။ အောက်ခံကျောက်မြေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို ချုံ၍ဆိုရလျှင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေ အောက်ခံဖြစ်သည်။ သို့သော် အာစီယန်ခေတ် (ရှေးအကျဆုံးခေတ်) ကျောက်များ၊ ပထမကပ်ကျောက်များ၊ ဒုတိယ ကပ်ကျောက်များနှင့် တတိယကပ် ကျောက်များ စသော ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ ကျောက်များကိုလည်း ကြိုကြား ကြိုကြား တွေ့ရပေသည်။<ref name="geology-shan"/> ဘူမိဗေဒ ထုံးကျောက်ခေတ်ကာလက ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာပြည်မနည်းတူ ပင်လယ်ရေတိမ်အောက်တွင် ကျရောက်နေခဲ့ရာ မြစ်များမှ သဲများ၊ ပင်လယ်ပိုးကောင်သေများ၊ ရေညှိရေမှော်ပုပ်များ စသည်တို့သည် တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာပြီးလျှင် ပင်လယ်အောက် မြေသားသည် တဖြည်းဖြည်း ပို့တက်လာသည်။ ထိုကြောင့် ထိုခေတ်က ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ထုံးကျောက်မြေများအကြား၌ ညှပ်လျက်တွေ့ကြရသည်။ ထုံးကျောက်ခေတ် ကုန်ဆုံးလုနီးကာလ၊ သို့မဟုတ် တတိယကပ် အစလောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အပေါ်ယံ မြေလွှာပုံပြောင်းစေသော မြေလှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့်ဆက်လျက်တောင်ဘက်သို့ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းအထိ တောင်ရိုးတောင်တန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုကြောင့် မြေကြောများပြတ်၍ အချို့နေရာများတွင် အက်ကြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်ကာ မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် အံလွှဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ သီပေါနယ် ဂုတ်ထိပ်ချိုင့်ဝှမ်းမှသည် သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်တိုင်အောင် အရှေ့နှင့်အနောက် ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီးတစ်ခုကို တွေ့ရ၍ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် ထူးခြားပေါ်လွင်သော ဘူမိဗေဒလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ညောင်ရွှေနှင့် ရွှေညောင်မြောက်ဘက်မှ အင်းလေး တောင်ဘက်အထိလည်း ကြီးမား၍ တောင်နှင့်မြောက်ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီး တစ်ခုရှိလေသည်။ အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ သက်ရင့်ကျောက်များကို ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြား၌ တွေ့ကြရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ်နယ် ပတ္တမြားမြေ၏ လိပ်သည်းကျောက်မြေနှင့် ဆက်စပ်လျက် ဝေဘူကျောက်မြေမျိုးကိုတွေ့ကြရသည်။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ ရွေ့လာခဲ့သော် ကမ်ဗရီယမ်ခေတ် ကျောက်မျိုးဖြစ်သော သလင်းကျောက်၊ သင်ပုန်းကျောက် စသည်တို့ကို တွေ့ရသည်။ သီပေါမြို့၏ အရှေ့ဘက်မှ ကျောက်မြေများသည် ထုံးကျောက်များတွင် သဲကျောက်နီများ ညှပ်လျက်ပါသောမြေမျိုးဖြစ်လေသည်။ လားရှိုးမှ မြောက်ဘက်ငါးမိုင်ကွာသော နမ့်ယော်မြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်နမ့်မမြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း ကျောက်မီးသွေးကြောများ ပါရှိသော တတိယကျောက်ခေတ်မှ မြေစေးနှင့် သံကျောက်များကို တွေ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ဆိုင်ယင်နိုက်နှင့် [[နှမ်းဖတ် ကျောက်|နှမ်းဖတ်ကျောက်]]မျိုးတို့ ပါဝင်သော [[လိပ်သည်းကျောက်]]မြေမျိုးသည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနောက်ဘက် နှုတ်ခမ်းသားအစွန်းများအဖြစ်ဖြင့် ပေါ်နေကြသည်။ သီပေါနှင့် လားရှိုးအကြား၌ တွေ့ရသော ဒုတိယကျောက်ခေတ်၏ ခရမ်းပြာသဲကျောက် တို့သည် [[ထုံးကျောက်]]များအကြား၌ ညပ်လျက်ရှိသည်။ ထုံးကျောက်တောင်တန်းများအကြား၌ သက်တမ်းမရင့်သေးသော စရစ်ဖြုန်း သဲကျောက်နှင့် နုံးမြေများသည် အလျားလိုက် အမြှောင်းလိုက် ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ ယင်းတို့မှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၌လည်း များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေများသာလျှင်ဖြစ်သည်။ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်းများ၌ တတိယကပ်ကျောက်များ ချထားစုပုံ၍ ယင်းတို့အတွင်း၌ ကျောက်မီးသွေးနုများလည်းရှိရာ ထိုချိုင့်ဝှမ်း မြစ်ဝှမ်းချောင်း ဝှမ်းတို့၌ နုံးမြေများဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက် ရှိလေသည်။ === တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ === [[နမ္မတူ သတ္တုတွင်း]]မှ [[ဘော်]]၊ [[ခဲ]]၊ [[ရွှေ]] နှင့် အခြားဓာတ်သတ္တုအနည်းငယ်တို့ထွက်ရှိသည်။ [[တီကျစ် ကျောက်မီးသွေးတွင်း]]မှ ကျောက်မီးသွေးများထုတ်လုပ်ပြီး တီကျစ်ကျောက်မီးသွေးသုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကို လောင်စာကုန်ကြမ်း ထောက်ပံ့လျက်ရှိသည်။ အထူးထင်ရှားသည့် မြန်မာ့[[ပတ္တမြား]]၊ [[နီလာ]]နှင့် [[ကျောက်မျက် ရတနာ]]များကို မိုင်းရှူး နှင့် နမ့်ယားဆိမ့် ဒေသများမှ တူးဖော်ထုတ်ယူနိုင်သည်။<ref name="mining">{{cite report |title=မြန်မာ့သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်မှုသမိုင်း |publisher=သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၀၃}}</ref> [[ဘူမိဗေဒ]]အရဆိုလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်သည် များသောအားဖြင့် သက်ရင့်ကျောက်မြေ ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် [[ရေနံ]]မှတပါး သတ္တု မျိုးစုံကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်းလီမီတက်၏ သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းသာလျှင် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက် နေသော လုပ်ငန်းကြီး ဖြစ်သည်။ အခြားသတ္တုလုပ်ငန်းများကို တိုင်းရင်း သားများက တတ်အားသမျှ Ngweအင်အား လူအင်အားတို့ဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်နေကြခြင်း ဖြစ်၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မရှိလှချေ။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်ထွက် သတ္တုများမှာ ခဲတန်ချိန် ၃၁,၆ဝဝ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁၆,၅၂၉,ဝဝဝ)၊ သွပ်တန်ချိန် ၁၇,၇၄၃ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁,၁၁ canvas,ဝဝဝ)၊ ကြေးနီတန်ချိန် ၅ဝ ခန့် (တန်ဖိုး ငွေကျပ် ၃၆၆,ဝဝဝ)၊ ခနောက်စိမ်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၁၅,၆၇ဝ (တန်ဖိုးကျပ် ငွေ ၈၆၂,ဝဝဝ)၊ ငွေသတ္တု ၂,ဝ၄၁,၃၉၅ အောင်စ (တန်ဖိုးငွေ ကျပ် ၈,၂၈၉,ဝဝဝ) တို့အပြင် အခြားထွက်ရှိသော သတ္တုများမှာ တန်ချိန် ၄၁ဝ ခန့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> နမ္မတူသတ္တုတွင်း၊ သို့မဟုတ် ဘော်တွင်းသည် ခဲ၊ သွပ်၊ ဘော် အများဆုံးထွက်သော ကမ္ဘာကျော် သတ္တုတွင်းပေတည်း။ နမ္မတူသတ္တုတွင်းမှလွဲလျှင် ဘော်ဆိုင်းသတ္တုတွင်းသည် အကျိုးအခံစားရဆုံးဟု ဆိုကြ သည်။ ဘော်ဆိုင်းသတ္တုကြောကြီးသည် မိုင် ၄ဝ ခန့် ရှည်လျား၍ ဟဲဟိုးတောင်ဘက် မဲနယ်တောင်မှ ရပ်စောက်နယ် အထိ ရောက်သည်ဟု သိရသည်။ ထိုသတ္တုကြော၏ အနောက်စူးစူး ကလောနှင့် မိတ္ထီလာခရိုင်အစပ်ရှိ မင်း ပလောင် တောင်တန်း၌လည်း ခဲအမြောက်အမြား ရနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ပင်းတယနယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် မြင်ကြာဒိုးနယ်ရှိ တောင်မင်းကြီး၌လည်း ခဲများ တူးဖော်ရရှိလေသည်။ သွပ်ထွက်စံချိန်တွင် ဘော်တွင်းကို ချိုးနိုင်မည့် သွပ်သတ္တု တွင်းသည် [[မိုင်းပွန်မြို့]]၏ တောင်ဘက်မိုင် ၃ဝ ခန့်တွင် ရှိသော လုံချိန်သတ္တုတွင်း ဖြစ်သည်။ နမ့်တင်းရေတံခွန်နှင့်လည်း မဝေးလှသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် မဖြစ်သေးပေ။ ခနောက်စိမ်း သတ္တုများကို ရှမ်းပြည်နယ် နေရာအနှံ့ အပြား၌ တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ဈေးကောင်းမရ၍ လုပ်ကိုင်သူ နည်းသည်။ ရွှေအနည်းငယ် ရောနှောပါသော [[ကြေးနီ]]တူးဖော်ခြင်းကို ဟဲဟိုးနယ်အတွင်း၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သို့သော် ရေအခက်အခဲရှိ၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မလုပ်နိုင်ကြချေ။ စံကားနှင့် လင်းခေးစီရင်စုတို့၌လည်း ကြေးနီများ တွေ့ရှိရသည်ဟု သိရလေသည်။ ဝင်ငွေဖြောင့်သော သတ္တုတစ်မျိုးသည် မန်းဂနီးဖြစ်၍ ဟိုပုန်းနယ်၌ တူးဖော်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဘော်တွင်းနှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်များအပြင် ဝနယ်အချို့ဒေသများ၌လည်း ငွေသတ္တုကို တူးဖော်ရရှိလေသည်။ ကျောက်မီးသွေးကို လားရှိုး၊ သီပေါ၊ တောင်ကြီးနယ်များအနီး၌ တွေ့ရသော်လည်း အမျိုးအစား မကောင်းချေ။ သာစည် ကလော မီးရထားလမ်းအနီး မင်းပလောင်တောင်တန်းမှ တွေ့ရှိရသော ကျောက်မီးသွေးသည် အမျိုးအစားမညံ့လှသော်လည်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တူးဖော်လုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ရှေးက မောက်မယ်နယ်မှ အလွန်ကောင်းသော သံများ တူးဖော်ရရှိ၍ မောက်မယ်နယ်ထွက် ဓားများသည် ကျော်ကြားလှသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် ကျိုင်းခမ်းစီရင်စုတို့မှလည်းကောင်း၊ ဝနယ်များမှလည်းကောင်း သံထွက်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ မကြာသေးမီက (၁၉၆၃ ခုနှစ်) တောင်ကြီးမြို့အနီး ပင်းပက်တွင် သံတန်ချိန် ၆၃ သန်းခန့် ထွက်နိုင်မည့် သံတွင်းတစ်တွင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလည်း မခက်ခဲသဖြင့် အလားအလာရှိသော သံရိုင်းတွင်းပေတည်း။<ref name="pinpet">{{cite news |title=ပင်းပက်သံရိုင်းစီမံကိန်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စက်မှုကဏ္ဍ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း၌ မလေ့လာ မတူးဖော်ရသေးသော သတ္တုရိုင်းအမျိုးမျိုးကို နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ == ရာသီဥတု == တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ ချမ်းအေးသော ရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးဥတုတွင် မိုးရေချိန်များလေ့လည်းရှိသည်။ အပူချိန်မှာ အအေးဆုံးလများဖြစ်သည့် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် ၈၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ကြားတွင်သာရှိသည်။ အပူဆုံးအချိန်များတွင် ၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဝန်းကျင်ရှိသည်။ ကပ္ပလီပင်လယ်မှ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေကြောင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှ တစ်ခါတရံဝင်ရောက်လာတတ်သည့် မိုးသက်မုန်တိုင်းများ၊ လေကြောင်းများကြောင့် လည်းကောင်း မိုးများသည့် ဒေသအဖြစ် တည်ရှိသည်။ မိုးရေချိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၀ လက်မ ဝန်းကျင်ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။<ref name="dmh-report">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုနှင့် မိုးလေဝသစံချိန်စံညွှန်းများ |publisher=မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |year=၂၀၀၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ဥတုသပ္ပါယ အေးချမ်းမျှတသည်။ နေရာဒေသများစွာတို့တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ကဲ့သို့ ဥရောပတိုက် ရေမြေအနေအထား ရာသီဥတုမျိုးဆန်ဆန် ရှိလေသည်။ သို့သော် ယခုအခါ တောရိပ်တောင်ရိပ်နည်းပါးလာ၍ အပူရှိန် အနည်းငယ်တက်လာသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၅-၃၉၈}}</ref> ကုန်းမြေအနိမ့်အမြင့် ပထဝီသဘာဝကိုလိုက်၍ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ ရာသီဥတုအေးမြ၍ ထင်းရှူးပင်တို့ဖြင့် ဝေဆာနေသော်လည်း ယင်းတို့နှင့် နီးကပ်ပါလျက် မြေနိမ့်ပိုင်းတွင်ရှိကြသော ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မောက်မယ်စသော ဒေသများတွင် ရာသီဥတု ပူအိုက်ကာ မန်ကျည်းပင်၊ အုန်းပင်၊ သရက်ပင်တို့ ဖြစ်ထွန်းသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် သီပေါနယ် ချိုင့်ဝှမ်းသည် အပူချိန်အများဆုံးတက်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ဧပြီလအတွင်း နေ့အခါ ဖာရင်ဟိုက် ၉၆ ဒီဂရီထက်ပင် ကျော်လွန်သော်လည်း ညဉ့်ဘက်တွင် ၆၅ ဒီဂရီအထိ ကျဆင်းသွားတတ်ပြန်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နေထွက်ပြီး၍ နာရီအနည်းငယ်ကြာသည့် တိုင်အောင် မြူများ ဆိုင်းနေတတ်သည်။ လားရှိုးမြို့တွင် (၁၈၉၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) အပူဆုံးအချိန် ဧပြီလ၌ မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၉၁ ဒီဂရီ ရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၅၉.၉ ဒီဂရီရှိလေသည်။<ref name="scott-gazetteer">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1900 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် (၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၈၄.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလတွင် မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၅၈.၂ ဒီဂရီ ရှိလေသည်။ ကျိုင်းတုံမြို့တွင် (၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၉၂.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၆၂.၆ ဒီဂရီရှိကြောင်း တွေ့ရလေသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသများ၌ကား အအေးဓာတ် ပိုမိုလွန်ကဲလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုးသည်းထန်သည်ဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း မိုးသည် တစိမ့်စိမ့်စွေ၍ ရွာနေတတ်လေသည်။ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် တောင်ကြီးမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၅၇.ဝ၅ လက်မ၊ ကျိုင်းတုံမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၄၆.ဝ၅ လက်မ၊ လားရှိုးမြို့၌ (၁၈၉၆-၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း) ၆၁.၈၆ ဖြစ်ရာ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး ချုံ၍ဆိုရလျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် လက်မ ၇ဝ မှ ၉ဝ အတွင်းသာရှိသည်။ ယင်းသို့မိုးရေချိန်သည် မများလှသော်လည်း တောရိပ်တောင်ရိပ်ရှိသဖြင့် မိုးရာသီအခါတွင် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းပြီးလျှင် အေးစိမ့်နေတတ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === သစ်တော ဝါးတောများ === ရာသီဥတု အေးချမ်းစိုစွတ်ပြီးလျှင် မြစ်ချောင်း၊ စိမ့်စမ်းများပြားသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှေးအခါက သစ်တောဝါးတောကြီးများ ညို့မှိုင်းထူထပ်ခဲ့လေသည်။ နောင်အခါ တောင်ယာ ခုတ်ထွင် လုပ်ကိုင်ကြသည့် စနစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့ရွာအိမ်ခြေ တိုးချဲ့လာကြသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း သစ်တောများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း သစ်တောဝါးတောများ ယခုအခါ နည်းပါးနေချေပြီ။ မြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ကျွန်း၊ အင်၊ ပျဉ်းမ စသော အပူပိုင်းသစ်တောများ၊ ပေ ၄,ဝဝဝ မှ ၆,ဝဝဝ ကျော်သော အမြင့်ပိုင်းတွင် ဝါးတောများ၊ ထင်းရှုးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ ပင်ရင်းပေါက်သော အပင်များကို ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းခဲ့သော နေရာများ၌ မြက်ခင်းပြင်များကို တွေ့ရလေသည်။<ref name="forestry-history">{{cite book |title=မြန်မာ့သစ်တောသမိုင်းနှင့် သစ်တောရေးရာမူဝါဒများ |publisher=သစ်တောဦးစီးဌာန |date=၁၉၉၂}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောခရိုင်များကို မိုးမိတ်သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်ဟူ၍ သုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်။ ကြိုးဝိုင်းသစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၇,၁၃၇ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၁၁၄ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄၇၁ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။ ကြိုးဝိုင်းပြင်၌ သစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၁၅,၉၆၈ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄,၃၉၆ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁ဝ,ဝ၁၁ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လေသည်။ သစ်တောဌာန အုပ်ချုပ်ခြင်းမှ လွတ်ကင်းသော သစ်တောများသည်မူ စုစုပေါင်း ၄၁,၆၇၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> |ရှမ်းပြည်နယ်၌ အဖိုးတန်ကျွန်းသစ်၊ အင်ကြင်း စသည့် သစ်တောများ မများလှချေ။ ထင်းရှူးပင်နှင့် အခြား သစ်ရိုင်းများက ပို၍ များပြားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ထင်းရှူးသားကို အသုံးများကြသည်။ ကြီးကျယ်သော ကျွန်းတောကြီးများ ရှိသည့်ဒေသများမှာ မိုးမိတ်၊ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်၊ မိုးနဲ၊ ကျိုင်းတောင်းအကြားရှိ ကျွန်းတောကြီးများသည် အပင်များ နုသေးသော်လည်း မိုင်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်ခန့် ရှည်လျားသဖြင့် အနာဂတ်ကာလအတွက် အဖိုးတန်သစ်တောကြီးပေတည်း။ မိုင်းကိုင်နယ်ရှိ တုံလောဒေသတွင်လည်း ကျွန်းနှင့် အခြား သစ်ရိုင်းတောများကို တွေ့ရလေသည်။ ကျွန်းစသော သစ်များကို ခုတ်ယူပြီးနောက် သံလွင်မြစ်နှင့် ယင်း၏လက်တက်များ ဖြစ်ကြသည့် သစ်မျှောချောင်းများအားဖြင့် မော်လမြိုင် ဆိပ်ကမ်းအရောက် မျှောချရသည်။ သာမိုင်းခမ်းနယ်မှလည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်မရှိ ကြိုးဝိုင်းများနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိသော ကလောအနောက်ဘက်ရှိ မကွေးကြိုးဝိုင်းမှလည်းကောင်း ခုတ်ယူသော သစ်များကိုမူ မီးရထားဖြင့် ပြည်မသို့ တင်ပို့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောများမှ သစ်စေး၊ ရှားစေး၊ ချိပ်၊ အင်တွဲ စသည့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများလည်း ရရှိသည်။ ထင်းရှူးသားမှ စက္ကူထုတ်လုပ်၍ ဖြစ်မဖြစ်ကို စမ်းသပ်ကြည့်ခဲ့ရာ ကုန်ထုတ်စက္ကူညိုများ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ထီးရှူးဆီကို စနစ်တကျ ထုတ်ယူရန်လည်း စမ်းသပ်လေ့လာလျက် ရှိသည်။ စမ်းသပ်မှုများ အောင်မြင်ပါက သစ်တောထွက်ပစ္စည်း အမျိုးအမည် တိုးလာဖွယ်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ် သစ်တောဌာန၏ ဝင်ငွေသည် ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွက် စုစုပေါင်း ကျပ် ၃,၂၉၃,၅၉၃ ဖြစ်ရာ တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် တိုးလာနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် ရှိပေသည်။<ref name="forest-income">{{cite report |title=၁၉၅၉-၆၀ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်နယ်သစ်တောဌာန နှစ်ချုပ်စီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ သစ်တောရေးရာဌာန |year=၁၉၆၁}}</ref> == အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ == တောတောင် လျှိုမြောင် စိမ့်စမ်းတို့ဖြင့် သာမောဖွယ် ကောင်းလှသော ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် အကျယ်ဝန်းဆုံး ပြည်နယ်ဟု ဆိုခဲ့ပေသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆၁,၁၂၃ စတုရန်းမိုင် (၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၈-၄၀၂}}</ref> ၁၉၆၇ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၂,၄၉၇,ဝဝဝ ယောက်မျှသာ ဖြစ်ရာ စတုရန်းတစ်မိုင်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း လူ ၄၈ ယောက်နှုန်းမျှသာ နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် လူနေအိမ်မြေ ကျဲလှပေသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူချက်များအရ ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေသည် ၅,၈၂၄,၄၃၂ ဦးအထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="census-2014">{{cite book |title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန |location=နေပြည်တော် |date=မေ ၂၀၁၅ |series=အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂ |pages=၁၆}}</ref> ပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းနှင့် နှိုင်းစာလျှင် လူဦးရေ နည်းပါးလှသော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းသား တောင်ပေါ်သား လူမျိုးစုအစုံအလင်ဆုံး တွေ့ရပေသည်။ လူမျိုးပေါင်းစုံ ရောနှောနေထိုင်ရာ လူမျိုးစုံ ဟင်းလေးအိုးဒေသဟု ခေါ်ဆိုရပေမည်။ တွေ့ရှိရသော လူမျိုးစုများကို မူလဆင်းသက် ဆက်နွယ်လာသော လူမျိုးကြီးများနှင့် ယင်းတို့မှ ခွဲထွက်လာသော လူမျိုးအုပ်စုအလိုက် ဖော်ပြရမည်ဆိုသော်- ၁။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအနွယ်]]၊ ဗမာအုပ်စုဝင် ဖြစ်ကြသော * [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ * [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ * [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ * [[အဇီးလူမျိုး|အဇီး]]၊ * [[လရှီလူမျိုး|လရှီ]]၊ * [[မရူလူမျိုး|မရူ]]၊ * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] လူမျိုးစုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၂။ တိဗက်-ဗမာအနွယ်၊ လိုလိုအုပ်စုဝင်များဖြစ်ကြသော * [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ * [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ * [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (ကော်)]]၊ * [[နုံလူမျိုး|နုံ (ဒရူး)]] လူမျိုးစုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၃။ တိဗက်-ဗမာအနွယ်၊ ကချင်အုပ်စုဝင် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] သို့မဟုတ် ဂျိန်းဖော့ တို့သည်လည်းကောင်း၊ ၄။ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်အနွယ်]]၊ တိုင်အုပ်စုဝင်များဖြစ်ကြသော * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်လုံ)]]၊ * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|ရှမ်းတရုတ် (တိုင်လေ)]]၊ * ဒရယ်၊ * [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံ (တိုင်ခွန်)]]၊ * [[လူးလူမျိုး|လူး (တိုင်းလိ)]]၊ * [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း (မြောက်ပိုင်းထိုင်း)]]၊ * [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း (တိုင်းမောဝ်)]] လူမျိုးစုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၅။ တိဗက်-ဗမာအနွယ်၊ ကရင်အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] လူမျိုးစုသည်လည်းကောင်း၊ ၆။ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အနွယ်]]၊ တရုတ်အုပ်စုဝင်ဖြစ်သော [[ကိုးကန့်လူမျိုး]]နှင့် ယူနန်လူမျိုးစုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၇။ [[မွန်-ခမာ|မွန်-ခမာအနွယ်]]၊ ပလောင်-ဝအုပ်စုဝင်များ ဖြစ်ကြသော * လွယ်လ၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ * [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]]၊ * [[ခမူလူမျိုး|ခမူ]]၊ * တိုင်းလွိုင်၊ * ယင်းနက်၊ ယင်းကျား၊ ယင်းဆက် ဟူသော ယင်းသုံးမျိုး၊ * [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ ပလေး လူမျိုးစုတို့သည်လည်းကောင်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နေထိုင်လျက်ရှိကြပေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုတို့၏ အုပ်စုအလိုက် လူဦးရေနှင့် နေထိုင်ရာဒေသတို့မှာ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="census-1931">{{cite book |title=Census of India, 1931 |volume=XI: Burma |publisher=Government Printing |location=Rangoon |date=1933}}</ref> {| class="wikitable" |- ! လူမျိုးအစု !! မြောက်ပိုင်း !! တောင်ပိုင်း !! နှစ်ရပ်ပေါင်း |- | ဗမာအစု || ၄၇,၄၇၄ || ၁၄၃,၉၂၆ || ၁၉၁,၄ဝဝ |- | လိုလိုအစု || ၉,၅၄၅ || ၇၄,၇၈၁ || ၈၄,၃၂၆ |- | ကချင်အစု || ၆၃,၆၈၅ || ၆၆၇ || ၆၄,၃၅၂ |- | တိုင်အစု || ၂၈၉,၁၃၂ || ၄ဝ၈,၇ဝ၆ || ၆၉၇,၈၃၈ |- | ပလောင်ဝအစု || ၁၂၂,၉၃၁ || ၄၇,၈ဝ၆ || ၁၇ဝ,၇၃၇ |- | ကရင်အစု || ၅၄၄ || ၁၇၇,၉၃၅ || ၁၇၈,၄၇၉ |- | တရုတ် || ၆ဝ,၂၈၃ || ၃,၉၈၅ || ၆၄,၂၆၈ |- | အိန္ဒိယ || ၂၁,၂၂၁ || ၁၁,၆၃၈ || ၃၂,၈၅၉ |- | စုစုပေါင်း || ၆၁၆,၄၅၈ || ၈၇ဝ,၂၃ဝ || ၁,၄၈၆,၆၈၈ |} အထက်ဖော်ပြရာတို့အပြင် အရေအတွက်အားဖြင့် များပြားလှတ္တံ့မဟုတ်သော လူမျိုးစုငယ်များလည်း ရှိသေးသည်။ အချို့မှာ မျိုးပျောက်လုမတတ်ပင် ရှိနေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများကို မြစ်ဝှမ်းမြေနိမ့်ဒေသများ၌ အများဆုံး တွေ့ကြရ၍ အင်းလေးဒေသမှ အင်းသားလူမျိုးများကလွဲလျှင် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့သည် များသောအားဖြင့် တောင်ပေါ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများနှင့် နိုင်ငံခြားသား တရုတ်၊ အိန္ဒိယ စသော လူမျိုးတို့ကို မြို့များ၌သာ အနှံ့အပြား တွေ့ရလေသည်။ == စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားလုပ်ငန်းများ == ရှမ်းပြည်နယ်သူနယ်သားတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းသည် စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သည့် မြေဧရိယာ ၅.၇ သန်းခန့် ရှိသည့်အနက် ဧက နှစ်သန်းခန့်သာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၍ ကျန်ဧက သုံးသန်းခွဲကျော်သည် ကောလျက်ရှိသည်။ လူဦးရေကျဲသော ဒေသများဖြစ်သောကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ လက်ရှိစိုက်ပျိုးရေးစနစ်များကြောင့်တစ်ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့သည် စက်ယန္တရားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးကို တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ရန် စီမံကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၂-၄၀၅}}</ref> ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေးတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီကာလက ရှမ်းပြည်နယ်မှပင် ပြည်မသို့ ဆန်တင်ပို့နိုင်လောက်အောင် ဆန်စပါး ပိုပိုလျှံလျှံထွက်ခဲ့သော်လည်း နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ပြည်မမှပင် ရှမ်းပြည်သို့ ဆန်တင်သွင်းခဲ့ရဖူးလေသည်။ ယခင်က အင်းလေးဒေသသည် ဆန်စပါးအထွက် များခဲ့သော်လည်း လယ်များပျက်စီးမှုကြောင့် စပါးထွက် ယုတ်လျော့ခဲ့ဖူးသည်။ === စပါးစိုက်ပျိုးနည်း သုံးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စပါးကို နည်းစနစ် သုံးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားစိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် မြေနိမ့်ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးကြရာ ကန်သင်းဖို့၍ လယ်ကွက်အတွင်း ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြသည်။ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်]]နှင့် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]နယ်များ၏ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်း မြေနိမ့်ဒေသများ၌ ထိုနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုဒေသများမှ စပါးအထွက်များ၍ လူနေအိမ်ခြေလည်း များပြားလေသည်။စိုက်ပျိုးမည့် တောင်ကုန်းဆင်ခြေလျှောရှိ သစ်တောဝါးတောများကို ခုတ်ထွင်မီးရှို့၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းကို [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] လူမျိုးများနှင့် အခြားယင်းနက်၊ လွယ်လ၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ ပလေး၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ပဒေါင်]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[ထနော့လူမျိုး|ဓနော့]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] စသော တောင်ပေါ်သားတို့ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ပထမသုံးနှစ်တွင် စပါးအထွက်ကောင်းသော်လည်း နောင်အခါ မြေဩဇာခန်းခြောက်လာသဖြင့် နေရာပြောင်း၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြပြန်သည်။ ကောနေသော မြေဧကများတွင် ထိုကဲ့သို့ စွန့်ပစ်ခဲ့သော တောင်ယာများလည်း ပါဝင်သည်။တောင်ပေါ်သားတို့ အသုံးပြုသည့် နည်းတစ်နည်းဖြစ်သည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းအတွက် တောင်ပေါ်မှ စီးကျလာသော ချောင်းရေကို အမှီပြုရသည်။ လယ်ကွက်နှင့် စိုက်ခင်းများကို တောင်စောင်းဆင်ခြေလျှော၌ လှေကားထစ်သဖွယ် အဆင့်ဆင့် ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် တောင်ပေါ်ချောင်းမှ ရေကို အဆင့်ဆင့် ရေသွယ်ယူကြရသည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းဖြင့် အချို့သော အရပ်ဒေသများတွင် သီးထပ်ပင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ [[အာလူး]]၊ ပဲ စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးရာ၌လည်း တောင်ယာစနစ်၊ လှေကားထစ်စနစ်မျိုးတို့ဖြင့် စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ === အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ === ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကြီးကျယ်သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းနယ်များမှ အများဆုံးထွက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]နယ်၊ [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူး]]၊ မိုင်းနောင်၊ ကျေးသီးမန်စံ၊ [[ပင်လောင်းမြို့|ပင်လောင်း]]နှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်တို့မှလည်း ထွက်သည်။ တောင်ပိုင်းနယ်တွင် လက်ဖက်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများသည် များသောအားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း လက်ဖက်အစိုအခြောက် အချိုအခါးမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေဝင်ငွေသည် သိန်း ၂ဝဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ပင်လုံအနောက်ဘက် တောင်တန်း၊ မိုင်းကိုင်၊ လဲချား၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ ရေဦး၊ ပင်လောင်းနယ်များနှင့် မဲနယ်တောင်တန်းတို့တွင် သနပ်ဖက်ခြံများ ရှိသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း သနပ်ဖက်လုပ်ငန်းမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေ ဝင်ငွေသည် သိန်း ၁၄ဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကျော်ကြားသော စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ ပွေးလှ၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ တီကျစ် စသည့် ဒေသများတွင် အာလူးစိုက်ပျိုးရေးသည် အဓိက လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှထွက်သော အာလူး ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထွက်ရှိသည်။[[မြေပဲ]]၊ [[ကြက်သွန်ဖြူ]]၊ [[ဂျုံ]]၊ [[ကော်ဖီ|ကာဖီစေ့]]နှင့် ဗာဂျီးနီးယားဆေးရွက်ကြီးတို့မှလည်း အများအပြား ဝင်ငွေရရှိသည်။ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့|သီပေါ]]နယ်နှင့် တောင်ပိုင်းမှ [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်တို့မှ အများအပြားထွက်သည်။ ရပ်စောက်နယ်ထွက် လိမ္မော်ကို ပြည်မ၌ အောင်ပန်းလိမ္မော်ဟု ခေါ်ကြသည်။စစ်ပြီးခေတ်တွင် သစ်သော့ခြံများကို [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ အောင်ပန်း၊ ရပ်စောက် စသော နယ်များတွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာ ပြည်မသို့ အများအပြား တင်ပို့ရသည်။သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်နယ်ခြားဒေသတစ်လျှောက် [[ဘိန်း]]ပင်များကို ရှေးယခင်က အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဘိန်းသည် တိုင်းရင်းသားများ၏ စာရိတ္တနှင့် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသဖြင့် ဘိန်းပင်စိုက်ပျိုးမှု ပပျောက်စေရန်နှင့် အစားထိုးသီးနှံ စိုက်ပျိုးနိုင်ရန် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များက ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="encyclopedia-11"/>အင်းလေးရှိ ကျွန်းမျောများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် (အထူးသဖြင့် ခရမ်းချဉ်သီး) စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အလွန်အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်။ ကျွန်းမျောများပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးသည် အင်းသားတို့၏ ဇွဲသတ္တိနှင့် လုံ့လဝီရိယတို့ကြောင့် ဖြစ်ထွန်းခြင်းပင်တည်း။ === အခြားစီးပွားရေးနှင့် လက်မှုလုပ်ငန်းများ === စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများအပြင် အခြားစီးပွားရေးနှင့် မိရိုးဖလာလက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ထင်ရှားသည်။ အင်းလေးဒေသမှ ပိုးထည်လုပ်ငန်းသည် ကြီးကျယ်ကျော်ကြားလှပေသည်။ ပိုးထည်အများဆုံးလုပ်ကိုင်သော ရွာမှာ [[အင်းပေါခုံရွာ|အင်းပေါခုံ]]ဖြစ်ပြီး နန်းပန်၊ သာလေးရွာများသည် ဒုတိယအများဆုံး လုပ်ကိုင်သည်။ ဟဲလုံး၊ ရွာကန့်လန့်၊ ပြားပင်၊ ကျွန်းကြီးရွာများတွင် ဖျင်ဖြူ၊ ဖျင်နီများ ရက်လုပ်ကြသည်။ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေမြို့]]ပေါ်တွင်လည်း ပိုးထည်များကို ရက်လုပ်ကြသည်။လဲချားနယ်မှ [[ယွန်းထည်]]လုပ်ငန်းသည် ရှမ်းရိုးရာအတိုင်း ထင်ရှားသည်။မိုင်းကိုင်နယ်မှ ထွက်ရှိသော [[မိုင်းကိုင်စက္ကူ|ရှမ်းစက္ကူ (မိုင်းကိုင်စက္ကူ)]] လုပ်ငန်းနှင့် အိုးခွက်လုပ်ငန်းများမှာ ယနေ့တိုင် နာမည်ကျော်သည်။မိုင်းနောင်နယ်ထွက် ဝါးရက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများနှင့် ရှမ်းရိုးရာ [[ငွေထည်]]ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများကို ရှမ်းပြည်နယ်အနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ခရီးလမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် မြို့ကြီးများအတွက် အဆင်ပြေလွယ်ကူ သကဲ့သို့ အတန်ငယ်ခက်ခဲသည့် အစွန်အဖျားဒေသများလည်းရှိသည်။ လေကြောင်းဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၂၄ မိုင်အကွာရှိ [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]]နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းဒေသရှိ [[တာချီလိတ်လေဆိပ်]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရထားဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများ ပေါများသော်လည်း ရေစီးမြန်ခြင်း၊ ရေတံခွန်များ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ရေလမ်းခရီးကို အသုံးနည်းသည်။ အင်းလေးတွင်မူ လှေများ၊ စက်တပ်လှေများဖြင့် တစ်နေရာမှတစ်နေရာ၊ တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ သွားလာကူးသန်းကြသည်။ အင်းလေးမှ အင်းသားတို့ ခြေဖြင့် လှေလှော်နည်းသည် ကမ္ဘာကျော် ဓလေ့ဆန်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တောင်ကတုံးများ၊ ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်များ တောင်ကြားလွင်ပြင်များသည် မြေမျက်နှာပြင်ကို နိမ့်တုံ မြင့်တုံ ဖြစ်စေလျက် ကျယ်လွင့်များပြားစွာ ရှိသဖြင့် မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းများကို ဖောက်လုပ်ပြီးလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးကို အသုံးများကြလေသည်။ ပြည်မနှင့်လည်းကောင်း၊ အခြားပြည်နယ်များ နှင့်လည်းကောင်း လေကြောင်းမှ လွဲလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်သာ ဆက်သွယ်ကြရလေသည်။ မီးရထားလမ်းရှည်ကြီးများသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း အသီးသီးရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းလမ်းဖြစ်သော မန္တလေး-လားရှိုး (၁၇၁ မိုင်) လမ်းသည်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းလမ်း ဖြစ်သော သာစည်-ရွှေညောင် (၉၈ မိုင်) မီးရထားလမ်းသည်လည်းကောင်း များသောအားဖြင့် မော်တော်ကားလမ်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိသည်။ [[မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း|မန္တလေး - လားရှိုး မီးရထားလမ်း]]ကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သာစည် -ရွှေညောင် မီးရထားလမ်းကိုမူ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ သာစည်-ကလောလမ်းကို ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ကလော-ဟဲဟိုးလမ်းကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဟဲဟိုး- ရွှေညောင်လမ်းကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ အသီးအသီး ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်။ မန္တလေး-လားရှိုးလမ်းသည် နမ့်ယော်တွင် နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့ လမ်းခွဲရှိသည်။ ထိုလမ်းခွဲကို ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်က ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် ကုမ္ပဏီပိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် လမ်းကျဉ်းလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မီးရထားလမ်းများကို တောအထပ်ထပ်၊ တောင်အလျှိုလျှိုကို ကျော်လွှား၍လည်းကောင်း၊ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများကို ဖောက်ထွင်း၍လည်းကောင်း၊ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်၍လည်းကောင်း၊ လျှိုမြောင်များကို ဖြတ်သန်း၍လည်းကောင်း ခဲရာခဲဆစ် ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် အချို့နေရာများတွင် သည်းထိတ်ရင်ဖိုဖွယ်ရာ သွားလာကြရသည်။ သို့သော် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်မှ တောစခန်း၊ တောင်စခန်း ရှုခင်း ရှုကွက်များကလည်း သာယာရှုမောဖွယ် ရာ ဖြစ်၍ နှစ်သိမ့်ကြည်နူးမှုကိုလည်း ခံစားကြရပေသည်။ မန္တလေး-လားရှိုးရထားလမ်းရှိ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]သည် လှပထင်ရှားသော ကမ္ဘာကျော် တံတားပေတည်း။ မီးရထားလမ်းများဖြင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်မထားပေ။ မော်တော်ကားလမ်းအားဖြင့်မူ အဆက် အသွယ်ရှိပေသည်။ မော်တော်ကားလမ်း အများအပြားရှိရာ အချို့နေရာများတွင် ထိုလမ်းတို့သည် မီးရထားလမ်းနည်းတူ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်ကွေ့ဝိုက်လျက် ဖောက်လုပ်ထား လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးမှသည် မြန်မာ- တရုတ်နယ်ခြား မြို့ကလေးဖြစ်သော ကြူကုတ်အရောက် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သော မော်တော်ကားလမ်း ရှိသည်။ ထိုလမ်းသည် ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ လာရှိုး၊ သိန္နီ၊ ကွတ်ခိုင်၊ မိုင်းယုတို့ကို ဖြတ်သန်းသွား၍ မန္တလေးမှ မိုင်းယုအထိ ၂၇၇ မိုင် ရှိလေသည်။ မိုင်းယုမှ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ မူဆယ် သို့လည်းကောင်း၊ မူဆယ်မှတစ်ဖန် အနောက်တောင်ယွန်းယွန်းရှိ နမ့်ခမ်းမြို့သို့လည်ကောင်း လမ်းခွဲရှိသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့မှတစ်ဆင့် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊ ပူတာအိုအထိ သွားနိုင်လေသည်။ မန္တလေးမှ တရုတ်နယ်စပ်အရောက် ထိုမော်တော်ကားလမ်း တစ်လျှောက်တွင် လမ်းခွဲများရှိသေးရာ ကျောက်မဲမှ မိုးကုတ်၊ မိုးမိတ် သို့လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား သို့လည်းကောင်း၊ မိုးကုတ်မှတစ်ဆင့် သပိတ်ကျင်းသို့လည်းကောင်း သွားရောက်နိုင်သည်။ သီပေါမှ နမ့်ဆန်သို့၎င်း၊ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်း သို့လည်းကောင်း၊ လားရှိုးမှ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့လည်းကောင်း လမ်းခွဲများ ရှိပေသေးသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် သာစည်မှ ယိုးဒယားနယ်စပ်ရှိ တာချီလိပ်သို့အရောက် ၄၈၅ မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော မော်တော် ကားလမ်းရှည်ကြီးဖြင့် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သည်။ ဖြတ်သန်းသွားသော မြို့များမှာ ကလော၊ တောင်ကြီး၊ဟိုပုံး/ လွိုင်လင်၊ ကွန်ဟိန်း၊ တာကော်၊ ကျိုင်းတုံ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ တာကော်တွင် သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကူးသော ပေ ၇၈ဝ ရှိ တာကော် ယာယီတံတားကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့် လှစ်ခဲ့၏။ ထိုမော်တော်ကားလမ်း ရှည်ကြီးမှလည်း လမ်းခွဲများရှိလေရာ ကလောမှ ခြောက်မိုင်ဝေးသော အောင်ပန်းတွင် ပင်းတယ (၂၄ မိုင်) သို့ လမ်းခွဲရှိသေးသည်၊ ပင်းတယမှ တစ်ဖန် ၃၂ မိုင် ဝေးကွာသောရပ်စောက်သို့ ဆက်လက်သွားလာနိုင်၍ ရပ်စောက်တွင် [[ဗထူးတပ်မြို့]] ရှိလေသည်။ ဟဲဟိုးမြို့မှလည်း သတ္တုတွင်းများ ရှိသော ဘော်ဆိုင်းသို့ လမ်းခွဲရှိ၍ ၁၉ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ တောင်ကြီး မရောက်မီ ရွှေညောင်တွင် ညောင်ရွှေမြို့ (၇ မိုင်) သို့လည်း လမ်းခွဲရှိလေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသော မော်တော်ကားလမ်းများမှာ လွိုင်လင်-သီပေါ-လားရှိုး ၁၈၅ မိုင် တစ်လမ်းနှင့် လွိုင်လင်-ကျေးသီးမန်စံ-လားရှိုး ၂ဝ၂ မိုင် တစ်လမ်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလမ်းရှည်ကြီးများမှ လမ်းခွဲတိုများလည်း ရှိသေးသည်။ လွိုင်လင်အနီးရှိ နမ့်စန်မှ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မိုင်းပန်တို့သို့ ရောက်ရှိနိုင်သော လမ်းခွဲတစ်ခု ရှိသေးသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်နိုင်သော မော်တော်ကားလမ်းနှစ်လမ်းမှာ (၁) ဟိုပုံး မှ ကယားမြို့တော် လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၈၅ မိုင် ရှည်လျားသောလမ်း၊ (၂) အောင်ပန်းမှ လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၁ဝ၅ မိုင်ရှည်လျားသော လမ်းတို့ဖြစ်၍ အောင်ပန်း လွိုင်ကော်လမ်းသည် ပို၍ ကောင်းလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး မြန်မာပြည်သို့မကူးမီ တရုတ်-မြန်မာ လမ်းမကြီးသည် တရုတ်နိုင်ငံအား 'နောက်ဖေးပေါက်'မှ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များ တင်ပို့ရေးအတွက် အသက်သွေးကြောကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမ ကြီးသည် မြန်မာဘက်မှ လားရှိုးနှင့် တရုတ်ဘက်မှ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကူမင်းမြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထား၍ မိုင်ပေါင်း ၆၉ဝ ရှည်လျားသည်။ မြန်မာပြည်ဘက်မှ ကြူကုတ်သည် နယ်ခြားစခန်း ဖြစ်၍ တရုတ် တို့ဘက်မှ နယ်ခြားစခန်းသည် ဝမ်တိန် ဖြစ်လေသည်။ ထိုတရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီးကို ချန်ကေရှိတ်အစိုးရသည် ခေတ်မီစက်ကရိယာပစ္စည်း မသုံးဘဲ ရာထောင်မကသော တရုတ်-မြန်မာ အလုပ်သမားတို့၏ အသက်ကို စတေးကာ တောင်အထပ်ထပ်၊ လျှိုမြောင်အသွယ်သွယ်ကို ကျော်ဖြတ်ဝိုက် ပတ်လျက် ခဲယဉ်းပင်ပန်းလှစွာ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရာ ၁၆ လအတွင်း ပြီးစီး၍ ကမ္ဘာ့ သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ရသော လမ်းမကြီး ဖြစ်ပေသည်။ လက်နက်ပစ္စည်းများကို ရန်ကုန်မှ လားရှိုးအထိ မီးရထားဖြင့် သယ်ယူရလေရာ တရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီး၏ ကြမ်းတမ်း ခက်ခဲမှုကြောင့် မော်တော်ကားများ အလွန် အပျက်အစီးများခဲ့သဖြင့် ထိုလမ်းမကြီးသည် 'မော်တော်ကားသင်္ချိုင်း' ဟုပင် အမည်တွင်ခဲ့လေသည်။ စစ်မီးသည် မြန်မာပြည်သို့ ကူးစက်လာ၍ ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် ဂျပန်တပ်များက လားရှိုးကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ထိုလမ်းမကြီးကို အသုံးမပြုနိုင်တော့သဖြင့် အာသံပြည်နယ်ရှိ လီဒိုမြို့မှ ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်တို့သို့ ပေါက်ရောက်သော စတီးဝဲ၊ သို့မဟုတ် [[လီဒိုလမ်းမကြီး]]ကို ဖောက်လုပ် အသုံးပြုခဲ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ထိုနိုင်ငံများသို့ ပေါက်ရောက်သည့် တောင်ကြားလမ်းပေါက်များရှိသည်။ သို့သော် အသွားအလာလွယ်ကူသော လမ်းပေါက်များ မဟုတ်ချေ။ မြောက်ပိုင်း၌ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းကို လိုက်၍ တရုတ်နယ် နိမိတ်တွင်းသို့ ရောက်နိုင်သော တောင်ကြားလမ်းရှိ၍ ရွှေလီလမ်းဟု ခေါ်သည်။ သံလွင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ကွမ်းလုံ ကူးတို့ဆိပ်မြို့ကလေးမှလည်း တရုတ်နယ်နိမိတ်အတွင်း ရောက်နိုင်ရာ ကွမ်းလုံမှ သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကျော် ဆောက်လုပ်ထား၍ ၈၉၈ ပေ ရှည်သော ကွမ်းလုံကြိုးတံတားကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်တ ဒီဇင် ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ တောင်ပိုင်းတွင် တာချီလိပ်မှ မဲခေါင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းကူးလျှင် ယိုးဒယားနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းမှ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များအတွင်းသို့ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် ပေါက်ရောက်နိုင်သော လမ်းပေါက်များ ရှိသော်လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်း သွားရောက်ရ၍ အသုံးပြုခြင်း နည်းပါးလှလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်မနှင့် လေကြောင်းခရီး အဆက်အသွယ်လည်း ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ လားရှိုး၊ မိုးမိတ်၊ နမ့်ဆန်မြို့များတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် ဟဲဟိုး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မိုင်းဆတ်၊ တာချီလိတ်မြို့တို့တွင်လည်းကောင်း လေဆိပ်များ ရှိသည်။ == စေတီပုထိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို ကြည်ညိုလေးစားကြသည့်အလျောက် စေတီပုထိုး၊ ကျောင်းကန်ဘုရားများလည်း ပေါများလှသည်။ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်း၊ ထုံးဖြူတဖွေးဖွေးနှင့် စေတီပုထိုးများ၊ တိုင်တစ်ရာကျော်ရှိသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နေရာအနှံ့အပြား၌ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ တွေ့ရသည်။ များသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တန်ခိုးကြီးစေတီပုထိုး အများအပြားကို မူလအိန္ဒိယနိုင်ငံ မဂဓတိုင်းရှင် သီရိဓမ္မာသောကမင်း၏ ကုသိုလ်တော် စေတီပေါင်း ၈၄,ဝဝဝ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် စေတီများဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[အလောင်းစည်သူ]]မင်း တိုင်းခမ်းလှည့်စဉ်က တည်ထားသော စေတီပုထိုးများဟူ၍လည်းကောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများကို ရှမ်းပြည်နယ်၌ **"မွေတော်"** ဟု များသောအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၆-၄၀၇}}</ref> === ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများနှင့် ဘုရားများ === * '''[[ဘော်ကြိုဘုရား|ဘော်ကြိုစေတီတော်]]:''' ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့]]၊ ဘော်ကြိုရွာကြီးအနီးတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အလွန်ကျော်ကြားသော သမိုင်းဝင်စေတီတော်ဖြစ်သည်။ * '''လွယ်ဆိုင်စေတီ:''' တောင်ပိုင်နယ် (တောင်ပန်) ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် တည်ထားသော စေတီဖြစ်ပြီး [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]တို့ အထူးကြည်ညိုကြသည်။ ထိုစေတီအနီးတွင် တောင်ပိုင်နယ်အတွင်း ပထမဆုံး ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ပလောင်တို့ ယူဆခဲ့ကြသော လက်ဖက်ပင်ကြီး ရှိလေသည်။ * '''ရွှေဥမင်သဘာဝလိုဏ်ဂူဘုရား:''' မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့]]တွင် တည်ရှိပြီး ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ထောင်ချီကိန်းဝပ်ရာ လိုဏ်ဂူတော်ကြီးအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလှပေသည်။ * '''[[ဖောင်တော်ဦးဘုရား|ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူ]]:''' ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ [[အင်းလေးကန်|အင်းလေး]]ညောင်ရွှေနယ်ရှိ စေတီပုထိုးများအနက် ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင်သာမက မြန်မာပြည်မဘက်၌ပါ အလွန်ကျော်ကြားလှသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ရတနာမာန်အောင်စေတီ:''' ညောင်ရွှေမြို့ရှိ စော်ဘွားကြီး ဆာစဝ်မောင်၏ ကုသိုလ်တော်ဖြစ်သော ရတနာမာန်အောင်စေတီသည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားတစ်ဆူဖြစ်၍ ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်း၌ ဉာဏ်တော်ကြီးမားသော ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်ကြီး ကိန်းဝပ်စံပယ်လျက်ရှိသည်။ စော်ဘွားများသည် မန္တလေးမြို့ရှိ မဟာမြတ်မုနိပုံတော်ပွားများကို သွန်းလုပ်စေ၍ ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ [[File:Hpaung Daw U Pagoda.jpg|thumb|အင်းလေးကန်ရှိ တန်ခိုးကြီး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] [[File:Baw Gyo Pagoda.jpg|thumb|ဘောကြိုစေတီ]] [[File:Kakku Paya 32.jpg|thumb|မွေတော်ကက္ကူ]] === ဘုရားပွဲများနှင့် လောင်းကစားဥပဒေ ပြောင်းလဲမှု === ၁၉၂၄ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်လောင်းကစားဥပဒေအရ စော်ဘွားများသည် ဘုရားပွဲများ ကျင်းပသည့်အခါ လောင်းကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ခြောက်ရက် ကျင်းပခွင့်ရရှိသည်။ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုသည့် အကြောင်းပြချက်မှာ ရှမ်းပြည်တွင် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ အလွန်နည်းသဖြင့် လူထုပျော်ရွှင်ခွင့်ရစေရန် ဖန်တီးရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း စင်စစ်သော် စော်ဘွားများသည် ထိုကစားဝိုင်းများမှ ကစားဝိုင်းခွန်များ အမြောက်အမြား ရရှိသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့ ဘုရားပွဲများ၌ ကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခြင်းသည် လူထု၏ စာရိတ္တရေး၊ စီးပွားရေးကို အလွန်တရာ ထိခိုက်စေခဲ့သဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအခါ ဘုရားပွဲများ၌ လောင်းကစားခွင့်ကို လုံးဝပိတ်ပင်ခဲ့လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှု (ကတ်ဝိန်း) === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့ကြီးများတွင် နေ့စဉ် ဈေးမစည်ဘဲ ငါးရက်တစ်ဈေးများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဈေးသည်များသည် တစ်ဈေးမှ တစ်ဈေးသို့ မော်တော်ကားများဖြင့် လှည့်လည်ရောင်းချကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် **"ကတ်ဝိန်း"** (မြို့ဈေး) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဈေးရက်များမှာ စော်ဘွားနယ်များအလိုက် အောက်ပါမြို့များတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဈေးနေ့ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည် - * '''ပထမအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေ]]၊ [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်း]]၊ [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]၊ မိုင်းယွန်း၊ [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင် (သထုံ)]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ဒုတိယအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' ထိုဈေးများပြီးသည့် နောက်ရက်များတွင် [[ဟဲဟိုးမြို့|ဟဲဟိုး]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ နန်းပန်၊ နောင်မွန်၊ [[လွိုင်လင်မြို့|လွိုင်လင်]]၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ ဘန်းယဉ်၊ [[ကလောမြို့|ကလောမြို့]] တို့တွင် ဈေးဖြစ်ပြန်လေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးသော ငါးရက်တစ်ဈေးကြီးများမှာ ပင်းတယဈေးနှင့် နန်းပန်ဈေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဈေးနေ့များတွင် ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ကလေး၊ လူကြီးမကျန် ဈေးသို့ သွားလေ့ရှိကြပြီး ဈေးနေ့တွင် အခြားသော အလုပ်ကိစ္စများကို မဆောင်ရွက်လိုကြချေ။ ဤငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအပြင် ရပ်ရွာကိစ္စ၊ သာရေးနာရေးကိစ္စများကိုပါ တွေ့ဆုံတိုင်ပင် ဆွေးနွေးကြရာ လူမှုရေးဗဟိုချက်မတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==သမိုင်းကြောင်း== ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစောပိုင်းသမိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းကဲ့သို့ ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီဆန်ကာ နတ်၊ နဂါး၊ ကျားများပါ ပါဝင် ရောနှောနေသည်။ယင်းသို့ ဒဏ္ဍာရီဆန် သော အချက်အလက်များကို ချန်လှပ်၍ မြန်မာရာဇဝင်သမိုင်းများ ကုန်းဘောင်သီပေါ ရာဇဝင်များအရ ဖော်ပြရလျှင် ရှမ်းပြည်ထောင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူမှာ ဘိန္နကရာဇ်မင်းဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းမင်းအစ၊ ဘိန္နက'' ဟုပင် ရေးသားခဲ့ကြ လေသည်။ ထိုရာဇဝင်အရ တကောင်းမင်း အဘိရာဇာ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ဘိန္နကရာဇာမင်းလက်ထက်တွင် တကောင်းပြည်အား တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာသဖြင့် ထိုမင်းသည် တကောင်းနန်းကို စွန့်ခွာလာပြီးလျှင် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက် မလယ်အရပ်၌ စံနေစဉ် ထိုမင်းနတ်ရွာစံ၍ ပါလာသော ဗိုလ်ချေခပင်း သုံးသင်းကွဲလေသည်။ တစ်သင်းကို ခေါင်းဆောင်သော ထိုမင်း၏ ညီတော် ဘိန္နာကရာဇ်သည် ရွှေလီမြစ်အထက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်သွားပြီးလျှင် ထိုမြစ်၏ လက်ယာ ဘက်ကမ်းတွင် မိုင်းမောဟု ခေါ်တွင်သောဒေသ၌ အခြေချကာ ရှမ်းတစ်ဆဲ့ကိုးခရိုင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းပြည်ထောင်အစ၊ မိုင်းမောက'' ဟုလည်း ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြလေသည်။ သမိုင်းသုတေသီများ အထောက်အထား အခိုင်အလုံတွေ့ရသော ပဓာနအချက်အလက်များနှင့် ညီညွတ်သည့် အဆိုများအရမူ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် နန်ချောင် (နန်းကျောက်) ပြည်ကြီးမတည်ဆောက်မီ ခရစ်နှစ် တစ်ရာစု အစပိုင်းလောက်မှ စတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများမှ တောင်ဘက်၊ အနောက်တောင်ဘက်၊ အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများသို့ တရွေ့ရွေ့ရွေ့ပြောင်း လာခဲ့ရာ နန်ချောင်ပြည်ကြီး စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးနေသည့် ခုနစ် ရာစု လောက်တွင် မိုင်းမောဒေသမှ စတင်၍ ရှမ်းပြည်ထောင်များကို တစ်စတစ်စ တိုးချဲ့တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်မတိုင်မီအထိ မိုင်းမောသည် နန်ချောင်အား ပဏ္ဏာဆက်သနေခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းသည် နန်ချောင်၏မြို့တော် ယခု ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တာလီဖူသို့အရောက် ရဲမက် စစ်သည် အလုံးအရင်းနှင့် ချီတက်လာသောအခါ နန်ချောင်ပြည့်ရှင်သည် မြန်မာမင်းအား ခန့်ညားခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် အပြန်ခရီးတွင် မိုင်းမောပြည့်ရှင်သည်လည်း အနော်ရထာမင်းအား သမီးတော် စောမွန်လှကို ဆက်သပြီးလျှင် ခန့်ညားဝပ်စင်းခဲ့လေသည်။ အနော်ရထာမင်း၏ လက်ထက်မှစ၍ စည်ပင်တိုးတက်လာသော ပုဂံပြည်သည် ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် တိုင်းပြည်အား အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကြသော ကျစွာမင်း၊ ဥဇနာမင်း၊ နရသီဟပတေ့မင်းတို့၏ လက်ထက်၌ ထိုမင်းတို့ အရည်အချင်းညံ့သဖြင့် ပုဂံပြည်ကြီး ယိမ်းယိုင်လာလေသည်။ ထိုအခါ မော ရှမ်းမင်းတို့သည် မြန်မာမင်းတို့အား မခန့်မညားတော့ချေ။ မြန်မာမင်းက မြို့စားရွာစား ခန့်ထားသော စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ မြင်စိုင်းစား ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့သည် ပုဂံပြည်၏ နိုင်ငံရေးအင်အားကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်။ ယင်းတို့နှင့် ယင်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၌ လွှမ်းမိုးကြီး စိုးနေခဲ့ကြလေသည်။ တောင်ပိုင် ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ယခုခေါ်ဆိုကြသော ရှမ်းနယ် များသို့ [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ မပျံ့နှံ့လာမီက ထိုဒေသများ၏ မူလ တိုင်းရင်းသားများသည် ကရင်အနွယ်များဟု ယူဆကြရ၍ ဝ၊ ပလောင်၊ ယင်းသုံးမျိုး (ယင်းနက်၊ ယင်းဆက်၊ ယင်းကျား)၊ တောင်သူနှင့် ပဒေါင်လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေသည်။ ထိုနယ်များ ၏ အစောပိုင်း သမိုင်းတွင် ပုဂံပြည့်ရှင် အလောင်းစည်သူမင်း ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်စဉ်က အကြောင်းများလည်း ပါရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းနှင့် ဒွေးရောယှက်တင် ရှိနေခဲ့လေသည်။ အသေအချာ လေ့လာစိစစ်သည့်အခါ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ မောရှမ်းဆက်များ ဖြစ်ကြသော မိုး ကောင်း၊ မိုးညှင်း၊ ကလေးစားတို့ လွှမ်းမိုးနေစဉ် သမယမှ စတင်၍ မြောက်ပိုင်းနယ်များမှ စော်ဘွားအဆက်အနွယ်များကို ပင့် ခေါ်ပြီးလျှင် တောင်ပိုင်းနယ်များ၌ စိုးမိုးစေခဲ့သည်ဟု ယူဆရလေသည်။ မြေလပ်နယ်များရှိ လူမျိုးများဖြစ်ကြသော အင်းသား၊ ဓနု၊ တောင်သူ၊ တောင်ရိုးတို့သည် ထိုဒေသ၏ မူလတိုင်းရင်းသား များ မဟုတ်ချေ။ ယင်းတို့သည် မြန်မာအစုဝင် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြားဒေသမှ ကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ထိုဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် မြေလပ်နယ်များသည် ပထဝီဝင်အရ ရှမ်းနယ်များနှင့် ပို၍နီးစပ်သဖြင့် မြန်မာတို့သည် ယင်းနယ်များအား ရှမ်းနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့လေသည်။ မြေလပ်နယ်များမှ မြန်မာများကို ငွေပဏ္ဏာ ဆက်သွင်းရသဖြင့် ထိုနယ်ရှင်များအား ငွေခွန်မှူးများဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယတို့၌ မင်းပြုစိုးမိုးနေခဲ့ကြသော ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးတို့၏အဆက်အနွယ်များသည် နောင်အခါ အချင်းချင်း မညီညွတ်သဖြင့် ပင်းယမင်းသည် စစ်ကိုင်းကို တိုက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ မြောက်ဖျားတွင် အင်အားကြီးမားလျက် ရှိသော မောရှမ်းတို့ကို ဖိတ်ခေါ်သည်။ မောရှမ်းတို့သည် စစ်ကိုင်းကို သာမက ပင်းယကိုပါ တိုက်သဖြင့် နှစ်မြို့လုံးပျက်ရလေသည်။ ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယပျက်ပြီးနောက်၌ စစ်ကိုင်းမင်း အသင်္ခယာစောယွန်း၏ မြေးတော်သတိုးမင်းဖျားသည် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယကို သိမ်းယူ၍ အင်းဝကို တည်ကာ မင်းပြုသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်နှင့် ထိုမင်းအားဆက်ခံသော မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏လက်ထက်တွင် မောရှမ်းတို့နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်လာခြင်းကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သော်လည်းနောက် ဆက်ခံသော မင်းများလက်ထက်တွင်မူ ရှမ်းမင်းတို့ သည် အင်းဝကို ရံဖန်ရံခါ တိုက်လာသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ ကိုလည်း သွားရောက်ထိပါးသည်။ အချင်းချင်းလည်း တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ တောင်ငူခေတ်တွင် မြန်မာတို့ ပြန်၍ အင်အားတောင့်လာသည်။ ထိုအချိန်၌ အင်းဝတွင် ရှမ်းမင်းခုံမှိုင်းငယ် (ခွန်မိုင်းငယ်) စိုးစံနေသည်။ မြန်မာတို့သည် ရှမ်းတို့၏ စိုးမိုးမှုကို တွန်းလှန်ရန် ကြိုးပမ်းလာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉ဝ၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၄၄ ခုနှစ်) တွင် တောင်ငူဘုရင် တပင်ရွှေထီးနှင့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်တို့ ခေါင်းဆောင်သော မွန်-မြန်မာများနှင့် သီပေါစော်ဘွား၊ အင်းဝခုံမှိုင်းငယ်၊ ဗန်းမော်စော်ဘွား၊ မိုးညှင်း စော်ဘွားတို့၏ တပ်များသည် ပြည်မြို့တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စော်ဘွားတို့ အရေးနိမ့်ကြလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလွန်သောအခါ ဘုရင့်နောင်သည် ဟံသာဝတီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံ၍ အင်းဝကို တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ပြီးသည့် နောက်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၁၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၅၅-၅၆) မှ စတင်ပြီးလျှင် မြောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်ထောင်တို့ကို သိမ်းသွင်းခဲ့ရာ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ကသာ၊ ဗန်းမော်၊ ကလေး၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ၊ သုံးဆယ် စသော စော်ဘွားတို့သည် မြန်မာမင်း၏ သစ္စာကို ခံယူကြရသည်။ ထိုနယ်တို့နှင့် အင်းဝကို တရုတ် အစိုးရက မိမိတို့လက်အောက်ခံနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ထိုကဲ့သို့ ဘုရင့်နောင်က တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းသော အခါ တရုတ်အစိုးရနှင့် အရေးပေါ်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏တပ်များသည် ယူနန်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်အောင် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်၏ တပ်တို့သည် သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ရှိ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက် စသော စော်ဘွားနယ်များနှင့် ရွာငံ၊ စကား၊ လဲချား၊ သာမိုင်း ခမ်း စသော မြို့စားနယ်များကို သိမ်းသွင်းသည်။ နောက်နှစ်တွင် ဇင်းမယ်၊ လပုန်း၊ ဗြဲ၊ ကျိုင်းရဲနယ်တို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ခရစ်နှစ် ၁၅၅၆ မှသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ်များ အတွင်း ဘုရင့်နောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ဖြစ်သော ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နယ်များ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနယ်များကို မြန်မာနိုင်ငံ တော်အတွင်းသို့ ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့လေသည်။ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး၏လက်နက်နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်ထောင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ တရုတ်နယ်စပ်ဘက်သို့ ကျရောက်၍ ရှမ်း တရုတ် နယ်များဖြစ်သော ကိုင်းမား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း၊ မိုးနား၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်ဟူသော မြောက်ရှမ်းရှစ် ပြည်ထောင်၊ ထိုနယ်များတွင် ဘုရင့်နောင်၏ မြန်မာရဲမက်များ တည်ထားခဲ့သော စေတီပုထိုးများ အထင်အရှားရှိခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြသည်။ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ မိုးမိတ်၊ မိုးနဲ၊ သိန္နီ၊ သီပေါ၊ ညောင်ရွှေ၊ မိုးဗြဲ၊ ကလေး (သောင်သွပ်) နယ်တို့ကို ရှမ်းကိုး စော်ဘွားနယ်များဟု သီးခြားထားပြီးလျှင် ထိုနယ်ရှင် စော်ဘွား များကို စော်ဘွားကြီးများ၏ အစီးအနင်း အဆောင်အရွက်ပေးသည်။ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ကလည်း ထီးရံ နန်းရံ လက်နက်နိုင်ငံ များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလေသည်။ ယင်းတို့အပြင် မှန်နန်းရာဇဝင်၌ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်မင်း၏ လက်နက်နိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ပြည်များအဖြစ် အောက်ပါ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ် နယ်များကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ (၁) ဗန်းမော်၊ (၂) မိုင်းလျဉ်း၊ (၃) မိုင်းကိုင်၊ (၄) မိုင်းပတ်၊ (၅) ရပ်စောက်၊ (၆) နောင်မွန်၊ (၇) ကျိုင်းတုံ၊ (၈) ကျိုင်းရုံး၊ (၉) ကျိုင်းသေဉ်၊ (၁ဝ) မိုင်းလုံခပင်း၊ (၁၁) ဇင်းမယ်၊ (၁၂) လင်းဇင်း၊ (၁၃) မိုင်းစံ၊ (၁၄) အကျော်၊ သို့ မဟုတ် ကျော်ပုဂံ၊ (၁၅) လဝိုက်၊ (၁၆) မျက်နှာမည်း၊ (၁၇) သောက္ကတဲ၊ (၁၈) ပိဿလောက်တို့အပြင် ကလေးနှင့်ကသည်း ဟုန်း ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ မဏိပူရကသည်းပြည်လည်း ပါဝင်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်၏ သားတော် နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် လက်နက်နိုင်ငံတော် ပြိုအက်၍လာရာ ရှမ်းပြည် နယ်တို့လည်း သီးခြားခွဲထွက်ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင့်နောင်၏ သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သော ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းနယ်များကို ပြန်လည် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ညောင်ရမ်းမင်း၏သားတော် အနောက်ဘက်လွန်မင်းနှင့် ထိုမင်း၏ညီတော် သာလွန်မင်းတို့၏ လက်ထက်လွန်ပြီးနောက်တွင် မြန်မာမင်းတို့ အရည်အချင်း ပျော့ညံ့လာသဖြင့် နိုင်ငံတော် ယိမ်းယိုင်လာသည်။ အင်းဝမြို့တွင် မင်းပြုသော ဟံသာဝတီရောက်မင်းဟုလည်း ခေါ်သည့် မဟာဓမ္မရာဇာမင်း လက်ထက်တွင် မွန်တို့အင်အား တောင့်လာ၍ အင်းဝကို တိုက်လာသဖြင့် အင်းဝပျက်သည်။ ထိုအခါ ရှမ်းပြည်နယ်များသည် အင်းဝ၏ဩဇာကို မခံတော့ပေ။ ဇင်းမယ်နယ်သည်လည်း သီးခြားခွဲထွက်လေသည်။ ယိုးဒယားနှင့် မဏိပူရတို့ လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ပင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လုယက်ခြင်း ပြုလေသည်။ ယင်းသို့သော အပြိုပြိုအကွဲကွဲ ဖြစ်နေသည့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို အလောင်းမင်းတရားကြီးအမည်ခံ ဦးအောင်ဇေယျသည် ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ယင်းသည်မှစ၍ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်များ၏လှုပ်ရှားမှုသည် နည်းပါးသွားလေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းမြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင် ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်း ခွဲ၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့်ရှမ်းအနွယ်နယ်များကို ဤသို့ ပိုင်းခြား ဖော်ပြထားလေသည်။ ၁။ တနင်္သာရီ၊ ပိဿလောက်၊ ကမန်ပိုက်၊ သောက္ကတဲ စသော ၇၉ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂျွမ်း ယိုးဒယားတို့နေရာ ဒွာရဝတီဟူသော အရုဇ္ဈပုရတိုင်း၊ (ယိုးဒယား) ၂။ ဗြဲ၊ အနန်း၊ ပရော၊ ကျိုင်းသေည်၊ လပုန်း စသော ၅၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ယွန်း လူမျိုးတို့နေရာ ဇင်းမယ်ဟူသော ဟရီဘုဉ္စတိုင်း၊ (ဇင်းမယ်) ၃။ မိုင်းမည်း၊ မိုင်းသတ်၊ မိုင်းချိုင်၊ မိုင်းပိုင်စသော ၃၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂုံလူမျိုးတို့ နေရာ ကျိုင်းတုံ ဟူသော ခေမာဝရတိုင်း၊ ၄။ မိုင်းစဲ့ (မိုင်းစံ)၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော ၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လူးလူမျိုးတို့နေရာ ကျိုင်းရုံး ဟူသော မဟာနဂရတိုင်း၊ ၅။ မိုင်းလုံး၊ မိုင်းကွန်း၊ လောသွတ်၊ တိုက်ခံ၊ တေသန်၊ တေသိန်၊ မိုင်းဆံကြီး၊ မိုင်းဆံငယ် စသော ၁ဝဝ သော မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လင်းဇင်းလူမျိုးတို့နေရာ စန္ဒပူရိ ဟူသော လဝရဋ္ဌတိုင်း၊ (လော နိုင်ငံ) ၆။ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက်၊ မိုးဗြဲ၊ သိန္နီ၊ ကိုင်းမား၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ သုံးဆယ်ဟူသော မြို့ကြီး အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စော်ဘွားအပေါင်းတို့နေရာ ဖြစ်သည့် ကမ္ဗောဇတိုင်း၊ ၇။ မိုးတာ၊ မိုးစစ်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ခန္တီ၊ တက် ခေါင်၊ မိုင်းလုံဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ် သည့် ၃ဝ သော ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော အာဠဝီတိုင်း၊ ၈။ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုးနား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း စသောမြို့ကြီး ကိုးမြို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ရှမ်း တရုတ်လူမျိုးတို့နေရာ၊ မောကိုးခွင်ဟူသော မောရိယတိုင်း၊ ၉။ ကတို၊ ဝိုးငံ၊ ဆေးသစ်၊ ကောင်းစင်၊ ငရင်း၊ ငရုန်း၊ ယင်းကပ်ဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဗန်းမော် ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော စိန့်တိုင်း၊ ၁ဝ။ မိုးကုတ်၊ ကျတ်ပြင်၊ ရေလျှံ စသော မြို့လတ်ရွာငယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စို့သူကြီးတို့နေရာ ဖြစ်သော မဟိံသကတိုင်း၊ ၁၁။ မွေးရည်၊ မည်ကယ်၊ ငစင်ကျယ်စသော မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ကသည်းကုလားဟုန်း စော်ဘွားတို့နေရာ ဖြစ်သော မဏိပူရတိုင်း၊ ၁၂။ ကလေး၊ သောင်သွပ်၊ ထီးလင်း၊ ယော၊ ဆော၊ စကု၊ စလင်း၊ မဖဲ၊ မင်းတုန်းစသော ၂၇ မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော သုနာပရန္တတိုင်းဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရား နတ်ရွာစံပြီးနောက်တွင် ယခု တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်၏ စော်ဘွားခန့် အပ်သည့်အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားသည် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကာ မြန်မာဘုရင် သီပေါမင်းအား ထောင်ထားခြားနားသည်။ ထိုအရေးတွင် မိုးနဲ၊ မိုင်းနောင်နှင့် ရပ်စောက်စော်ဘွားတို့သည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနှင့် တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်းပြု၍ ပါဝင်ကူညီကြသည်။ ထိုစော်ဘွားစုတို့သည် မင်းတုန်းမင်း၏ တူတော်တစ်ပါးဖြစ်သော လင်းပင်းမင်းသားအား နန်းတင်ရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသည်။ နောင်အခါ မြေလတ် နယ်အချို့ကလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်သည်။ လင်းပင်အဖွဲ့သည် မိမိတို့နှင့် စိတ်ဝမ်း မညီသော ညောင်ရွှေကျေးသီး မန်စံ၊ မိုင်းလွန်းနှင့် လဲချားနယ်များကို တိုက်ကြသည်။ မြန်မာတပ်များကလည်း ထောင်ထား ခြားနားမှုကို လိုက်လံနှိပ်ကွပ်သော်လည်း များစွာ အရေးမလှခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအစိုးရက သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။ နောင်အခါ လင်းပင်းအဖွဲ့သည်လည်း အားနည်းလာ၍ လင်းပင်မင်းသားကိုယ်တိုင် အညံ့ခံရသည်။ ခရစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက်ရှိ စော်ဘွားနယ်များသည် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ဝင်ရောက်ကြရသည်။ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ရှိ နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သော ကျိုင်းတုံသည် ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ လက်နက်ချလေသည်။ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်နှင့် ကရင်နီနယ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယိုးဒယားအစိုးရနှင့် ပြဿနာများ ပေါ်သည်။ ၁၈၈၉-၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် ယိုးဒယား နှစ်ဦးနှစ်ဘက် အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်သော ကော်မီရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ ထိုနယ်များ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ယိုးဒယားမပိုင်တော့သော အပိုင်းမှ ယိုးဒယား တပ်များကို ရုပ်သိမ်းစေသည်။ ၁၈၉၄-၄၅ ခုနှစ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်နှင့် နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ကျိုင်းချိုင်းနယ်အား မဲခေါင်မြစ်ကို နယ်ခြားအဖြစ် ထားပြီးလျှင် မဲခေါင်မြစ်အနောက် ဘက်ကမ်းအပိုင်းကို ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်း၍ အရှေ့ဘက် ကမ်းအပိုင်းကို အင်ဒိုချိုင်းနားအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ၁၈၈၉-၉ဝ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေး ကော်မီရှင်က ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်များသည် မြန်မာမင်းတို့၏ သစ္စာတော်ခံနယ်များ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အစောပိုင်းတွင် စံနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုမူ မခံခဲ့ရပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များက မြန်မာမင်းတို့အား အခွန်ပဏ္ဏာများကိုမူ ဆက်သခဲ့ရရာ ဆက်သမြဲအခွန်ပဏ္ဏာ များကို [[ရွှေ]]၊ [[ငွေ]]၊ အသန့်[[သစ်စေး]]၊[[မြင်း]]၊ [[သိုး]]၊ [[ကတိုး]]၊[[အောင်း]]၊ [[ဖဲ]]၊ [[ဇာပယင်း]]၊ [[မော်ယော]]၊ [[ကတ္တီပါ]] မှိုင်းလုံး၊ ခဲမ၊ [[ဖယောင်း]]၊ [[ဆင်စွယ်]]၊ [[ကြေး]]၊ [[သံ]]၊ ကျောက်မျိုး၊ ထည်မျိုး၊ အုပ်မျိုးတို့အပြင်၊ သစ်သီး၊ ပန်းကံ့ကော်၊ သဇင်ပန်းမျိုးတို့ကိုလည်း အချို့နယ်များက ဆက်သကြရလေသည်။ သာလွန်မင်းတရားလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၆၃၇ ခုတွင် နိုင်ငံတော်၏ လူဦးရေ၊ အိမ်ခြေ၊ မြေအကျယ်အဝန်း၊ ထွက်သည့်သီးနှံ၊ ပေးဆောင်ရသည့် အခွန်အတုတ်တို့ကို စစ်ဆေးမှတ်တမ်းတင်ရာ ရှမ်းနယ်များကလည်း စစ်တမ်းများ ပေးရသည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် မင်းများတွင် အလောင်းမင်း တရားလက်ထက်မှတစ်ပါး အခြားမင်းများလက်ထက်တွင်လည်း စစ်တမ်းများကို အရေးယူဆောင်ရွက်ကြလေသည်။ အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည် မင်းတရားကြီး (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များကို အုပ်ချုပ်ပုံမှာ ရှမ်းနယ်ကြီးများတွင် စော်ဘွားထားသည်။ နယ်လတ်များတွင် မြို့စား၊ နယ်ငယ်များတွင် ငွေခွန်မှူးများထားသည်။ မြန်မာနယ်ကြီးများကို အုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်ခံများနှင့် စော်ဘွားအလား တူသည်။ ရှမ်းမြို့စားနှင့် မြန်မာမြို့စား အလားတူလေသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များအတွက် တပ်ရုံး သုံးရုံးထား၍ ခွဲခြားသတ်မှတ် အုပ်ချုပ်ရာ ထိုတပ်ရုံးများမှာ သိန္နီတပ်ရုံး၊ မိုးနဲတပ်ရုံး မိုးဗြဲတပ်ရုံးဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုတပ်ရုံး သုံးရုံးပိုင်နယ်များတွင် စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ မြို့ဝန်၊ မြို့အုပ်တို့အပေါ် မြန်မာအရာရှိကြီး သုံးဦးထား၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ထိုအရာရှိကြီးများသည် စစ်ဗိုလ်များဖြစ်စေ၊ ဝန်ကြီး၊ ဝန်မှူး၊ ဝန်ထောက်ဖြစ်စေ၊ ယင်းတို့နှင့် အဆင့်အတန်းတူ အရာရှိများ ဖြစ်စေ ခန့်ထား၍ ခန့်ထားခံရသူသည် ဆိုင်ရာတပ်ရုံးသို့ သွားရောက်နေထိုင်ရသည်။ မြန်မာ လက်အောက်ခံ ရှမ်းနယ်များ အတော်ကလေးကျယ်သေးစဉ်က ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းသည်ကြီး၊ မိုင်းလျဉ်းကြီးများတွင် တပ်ရုံး၊ တပ်ဦးချုပ် သီးခြားထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကို လက်လွတ်ရုံမက သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များတွင် တပ်ရုံးများ မထားတော့ချေ။ မန္တလေးမြို့တည် မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက်တိုင်အောင် ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းချိုင်းနယ်တို့က သုံးနှစ် တစ်ကြိမ်၊ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်၊ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် အခွန်ပဏ္ဏာများ ဆက်သမြဲဆက်သခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်း လက်ထက်တွင်မူ မဆက်သတော့ချေ။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော တပ်ရုံးသုံးရုံးသည် မြန်မာမင်းဩဇာခံ ရှမ်းနယ်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်မဟုတ်ပေ။ တောင်ပိုင်၊ မိုးမိတ်၊ ဝန်းသို၊ သောင်သွပ်၊ကလေးမြို့များတွင် စော်ဘွားထားသော်လည်း ဦးတိုက်ထမ်းမှတ်သား၍ သီးခြားဆင့်ဆို အုပ်ချုပ်သည်။ စော်ဘွား၊ မထားတော့သော မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော် စသောမြို့များကို မြန်မာမြို့ရွာများတွင် အပါအဝင်ပြု၍ အဝေးမြို့ဝန်များ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်လေသည်။ တပ်ရုံးများတွင် သွားရောက်နေထိုင် အုပ်ချုပ်ရသောမြန်မာ အရာရှိကြီးများကို စစ်ကဲတော်ကြီးဟု ခေါ်သည်။ ထိုစစ်ကဲတော်ကြီးများကို ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးက တစ်ဖန် အုပ်ချုပ်ရသည်။ ထိုဗိုလ်မှူးများ အုပ်ချုပ်ရာတွင် မင်းညီမင်းသား ဝန်ထောက် များကို ခန့်ထားလေ့ရှိသဖြင့် ဗိုလ်မှူး မင်းသားဟု ခေါ်သည်။ ထိုဗိုလ်မှူး မင်းသားသည် အချက်အချာကျသော မိုးနဲမြို့တွင် ရုံးစိုက်လေသည်။ ဗိုလ်မှူးမင်းသားလက်အောက်တွင် တပ်သား ၁ဝဝဝ ခန့်ပါသော တပ်ရှိ၍ ထိုတပ်ကို စစ်ကဲတော်ကြီး၊ နားခံကြီး၊ ဗိုလ်ဓားရဲ စသော အရာရှိများက ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ အုပ်ချုပ်ရလေသည်။ စော်ဘွားများလည်း ဓားပိုင်သည်ဖြစ်၍ အမိန့်တော်မခံဘဲ လူသတ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဗိုလ်မှူးမင်းသားသည် စော်ဘွားများအထက်က ဖြစ်လေသည်။ စော်ဘွားဟူသည်မှာ ရှမ်းဘာသာဖြင့် 'စဝ်'နှင့် 'ဖ' ဟူသော စကားနှစ်လုံးပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်။ 'စဝ်' သည် ''ပိုင်ဆိုင်သူ''ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'စပ်' နှင့် 'ဖ'ကို ပေါင်းစပ်သောအခါ ''မိုးကောင်းကင်တမျှ မြင့်မြတ်သော ပိုင်ဆိုင်ခြင်း (ပိုင်ရှင်)''ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ပေသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ''ကောင်းကင်တမျှ ပိုင်ဆိုင်သူ (အရှင်)''ဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မြန်မာမင်းများက စော်ဘွားများအား ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များ အနေနှင့် ခွင့်ပြုခဲ့သဖြင့် စော်ဘွားတို့သည် ပဒေသရာဇ် မင်းငယ်များ၏ အဆောင်အယောင် အစီးအနင်းများကို အသုံးပြုနိုင်ကြပြီးလျှင် ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များကဲ့သို့ ပြုမူနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားတို့သည် မိမိတို့၏ရိုက်ရာကို ဆက်ခံရန် သားတော်၊ ညီတော်၊ တူတော်များအနက်မှ သင့်လျော်ရာတစ်ဦးဦးကို ထီးရံနန်းရံအဖြစ် ရွေးချယ်ထား၍ ယင်းကို ကျမိုင်းဟု ခေါ်သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင်မူ ကျမိုင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ထားသူကို ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးနှင့် ဘုရင်ခံတို့ သဘောတူညီချက် ရပြီးမှသာလျှင် ခန့်ထားနိုင်လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသား ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များအား အိန္ဒိယပြည်နယ် အဖြစ် သိမ်းပိုက်ကြောင်း ဗြိတိသျှအစိုးရ ကျေညာသည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းနယ်များအား အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြား အုပ်ချုပ်သည်။ ၁။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း (ရှမ်းပြည် ဥတ္တရတိုင်းဝန်ရှင် တော်မင်းကြီး လက်အောက်ခံ) ၂။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်ဝန်နှင့် နိုင်ငံရေးအရာရှိ လက်အောက်ခံ) ၃။ မြေလပ်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေး အရာရှိ လက်အောက်ခံ)ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များကို ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုဟု ခေါ်တွင်စေရန် ဘုရင်ခံချုပ်က ထုတ်ပြန်ကျေညာသည်။ မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် မြေလပ်ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များဟူ၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြီးလျှင် နယ်၏အကျယ်အဝန်းကို လိုက်၍ စော်ဘွားမြို့စား၊ နယ်စားများအား အသီးအသီး အုပ်ချုပ်စေသည်။ မြောက်ပိုင်း၌ စော်ဘွားအုပ်ချုပ်သော နယ်များမှာ- (၁) သီပေါနယ် (၄) တောင်သိန္နီနယ် (၂) တောင်ပိုင်နယ် (၅) မိုးမိတ်နယ် (၃) မြောက်သိန္နီနယ် (၆) မိုင်းလွန်းနယ် တို့ဖြစ်ကြလေသည်။ တောင်ပိုင်း၌ စော်ဘွားနယ်များမှာ (၁) ကျိုင်းတုံနယ် (၇) မောက်မယ်နယ် (၂) မိုးနဲနယ် (၈) မိုင်းပန်နယ် (၃) ညောင်ရွှေနယ် (၉) မိုင်းပွန်နယ် (၄) မိုးဗြဲနယ် (၁ဝ) စံကားနယ် (၅) ရပ်စောက်နယ် (၁၁) မိုင်းကိုင်နယ် (၆) လဲချားနယ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စော်ဘွားနယ်များမှာ နှစ်စားရှိသည်။ စော်ဘွားကြီးနှင့် စော်ဘွားဟု ခွဲထားခြားပြီးလျှင် မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စံကားနယ်နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်များသည် ဟော်နန်းမပိုင် ရာဇပလ္လင်နှင့် စော်ဘွားရာထူး ရရှိကြသည်။ အောက်ပါမြို့စားနယ်များသည် တောင်ပိုင်း၌ ပါဝင်ကြလေသည်။ (၁) နန်းခုတ်နောင်မွန်ငယ် (၇) ဘန်းယဉ်နယ် (၂) မိုင်းနောင်နယ် (၈) ဟိုပုန်းနယ် (၃) ဘော်နယ် (၉) စကွယ်နယ် (၄) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၁ဝ) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၅) ပင်လောင်း (လွယ်လုံနယ်) (၁၁) မိုင်းရှူးနယ် (၆) သထုံ (ဆီဆိုင်နယ်) (၁၂) ပွေးလှနယ် မြေလပ်ပိုင်းတွင် ရှိကြသော ရွာငံ၊ ပင်းတယ၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်တို့သည် ငွေခွန်မှူးများ အုပ်ချုပ်သောနယ်များ ဖြစ်ကြလေသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ကိုးကန့်နယ်သည် မြို့စားနယ်ဖြစ်သည်။ ယခင်က သိန္နီစော်ဘွား လက်အောက်ခံနယ် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကာလတွင် အကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ မြောက်သိန္နီ စော်ဘွားအား ထိုနယ်ကို အုပ်ချုပ်ခွင့် မပြုတော့ပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးကာလတွင်မူ သီးခြားမြို့စား နယ်တစ်နယ်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ နယ်သူနယ်သားများသည် များသောအားဖြင့် တရုတ်လူမျိုးများသာလျှင် ဖြစ်ကြ၍ မြို့စားသည် ရှမ်းတရုတ်အနွယ် ဖြစ်လေသည်။ နယ်များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် အမျိုးမျိုး အစားစားဖြစ်ရာ ကျိုင်းတုံနယ်သည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ စတုရန်းမိုင် ၁၂,ဝဝဝ ကျော် ကျယ်ဝန်းသော်လည်း အငယ်ဆုံးဖြစ်သော ကျုံးနယ်သည် ၂၄ စတုရန်းမိုင်မျှသာ ရှိလေသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ် သော လားရှိုး၊ တောင်ပိုင်း ဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သော တောင်ကြီး၊ နွေရာသီစခန်းမြို့များဖြစ်သော တောင်ပိုင်းမှ ကလောနှင့် လွိုင်လင်မြို့များသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များ အတွင်း တည်ရှိသော်လည်း ဗြိတိသျှအစိုးရ အရာရှိကြီးငယ်များ နေထိုင်ရာမြို့များ ဖြစ်သဖြင့် စော်ဘွား၊ မြို့စားတို့ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိချေ။ ပြည်မရှိ မြို့ကြီးများကဲ့သို့ မြို့၏ စည်ပင်သာယာရေးကို မြို့ပြကော်မီတီများက အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုမြို့များ၏မျူနီစီပယ် ဧရိယာအတွင်း၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ် ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊တရားမဥပဒေများဖြင့် ဆိုင်ရာအရာရှိတို့က အုပ်ချုပ်သကဲ့သို့ ကျန်ပဒေသရာဇ်နယ်များတွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားနှင့် မြို့စားတို့က ဆိုင်ရာနယ်များ၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊ တရားမ ဥပဒေများအပြင် ရှမ်းပြည်ဓလေ့ ဥပဒေများဖြင့် အသီးအသီး စိုးမိုးခဲ့ကြသည်။ မြို့စားနှင့် ငွေခွန်မှူးများသည် တရားမနှင့် ရာဇဝတ် တရားစီရင်ရေး အခွင့်အာဏာတွင် ဒုတိယတန်း တရားသူကြီး အဆင့်အတန်းမျှသာ ရှိသည်။ အချို့စော်ဘွားနယ်ကြီးများတွင် ဆိုင်ရာနယ်ရှင်ကို ကူညီရန် အမတ်ချုပ်ကြီး (ရာဇဝတ်မှု- တရားမအပါအဝင်)၊ တရားရေးရာဌာနအမတ်၊ အခွန်တော် ဌာနအမတ်၊ နယ်ဝန်၊ ငွေတိုက်ဝန် စသည်ဖြင့် လစာရိက္ခာစား အရာရှိများ ခန့်ထားသည်။ ထို့ပြင် ရိုးရာအစဉ်အဆက်အားဖြင့် ခန့် ထားရသည့် ဟိန်၊ ထမုံ၊ ကျယ် စသော သူကြီးအဆင့် အတန်းမျိုး ရှိသည့် ကျေးလက်ပိုင်းမှ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲ များလည်း ရှိပေသေးသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုကို ဖွဲ့စည်း ပြီးနောက် ပဒေသရာဇ်ကောင်စီအဖွဲ့ကို တည်ထောင်သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌသည် တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်၏ ဌာနချုပ်ဝန်ဖြစ်သော ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးဖြစ်၍ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ သည် မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ဝန် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရကို ကိုယ်စားပြုသော အကြီးမြင့်ဆုံး ဗြိတိသျှ အရာရှိကြီးများ ဖြစ်သည်။ စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ ငွေခွန်မှူးများ သည် ထိုအဖွဲ့၌ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပါဝင်ကြလေသည်။ မြန်မာပြည်အား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ဖြင့် ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်သောအခါ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များအား မတိုးတက်သေးသော နယ်များအဖြစ် ဆက်လက်ထား ရှိကာ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ မသွတ်သွင်းခဲ့ပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပြည်မ၌ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ရရှိလာသည်အထိ ပြည်မ၏ ငွေကြေးအထောက်အပံ့ကို အမှီ ပြုခဲ့ရလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းသောအခါ ရှမ်းအမျိုးသားတို့သည်လည်း မြန်မာပြည်ဘွား အခြားတိုင်းရင်းသားများနည်းတူ သွေးစည်း ညီညွတ်စွာဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေး ရအံ့ဆဲဆဲတွင် မသမာသူတို့၏လက်ချက်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများ ကျဆုံး ရာ၌ ရှမ်းအမျိုးသား မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီးလည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့၌ ပဒေသရာဇ် ကောင်စီကို ဖျက်သိမ်း၍ လူထုကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသောအချိန်ကာလ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သော နေ့ထူး နေ့မြတ်ကြီးကို ရှမ်းအမျိုးသား နေ့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ပေါ်ပေါက်ရန် စတင်ပန္နက်ချသော နေရာသည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ လဲချားနယ်ရှိ ပင်လုံမြို့ကလေး ဖြစ်ပေသည်။ ပြည်မခေါင်းဆောင်များနှင့် တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင်များသည် တိုင်းရင်းသားသွေးစည်းညီညွတ်ရေးအတွက် ညီလာခံကျင်းပပြီးလျှင် လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမှမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး ထူထောင်ရန် သဘောတူကြောင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက် နေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြရာ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ထိုနေ့ထူးနေ့မြတ်ကို ပြည်ထောင်စုနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသောအခါ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စဝ်ရွှေသိုက်အား ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ် ပထမဆုံးသမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ပြီးသည့်နောက်တွင် အုပ်ချုပ်ပုံစံနစ် ပြောင်းလဲခဲ့ရာ ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးလည်း ပုံစံပြောင်းခဲ့သည်။ ပဒေသရာဇ်ရှမ်းပြည်နယ်ဟု မခေါ်တွင်တော့ဘဲ ရှမ်းနယ်များတွင် ဝနယ်များကိုပါ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ခေါ်တွင်စေပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်ဖြင့် အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် ၅ အရ သတ်မှတ်ပေးလိုက် လေသည်။ ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီ ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းကာ အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ပြောင်းလိုက်သည်။ ထိုကောင်စီသည် ပြည်နယ်၏ ပါလီမန်ကလေး ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော လူမျိုးစုလွှတ်တော် အမတ် ၂၅ ဦး နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေအလိုက် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသော အမတ် ၂၅ ဦး ပါဝင်သည်။ ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ သို့မဟုတ် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးချုပ်က ပြည်နယ်ကောင်စီနှင့် တိုင်ပင်၍ ခန့်အပ်သည်။ ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌသည် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လေသည်။ ပြည်နယ်ကောင်စီသည် ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို ပြုစု၍ ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ရသည်။ နိုင်ငံခြားနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး စသည်တို့ကိုမူ ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ဆောင်ရွက်လေသည်။ ပြည်ထောင်စု အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲစဉ်က ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ ပဒေသရာဇ်အာဏာအခွင့်အရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ် အပိုင်းအခြားတို့ကို ဗြိတိသျှလက်ထက်ကအတိုင်း ထားရှိခဲ့သည်။ လူမျိုးစုလွှတ်တော်သို့ တင်မြှောက်သော ရှမ်းပြည် အမတ်များကို စော်ဘွားအချင်းချင်း ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့်ပြုခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးသည် နယ်ရှင်စော်ဘွားများသာလျှင် လွှမ်းမိုးကြီးစိုးရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးမရမီကလေးတွင် စော်ဘွားကြီးများက ခေါင်းဆောင်၍ စော်ဘွားအသင်းဟူ၍ တည်ထောင်ပြီးလျှင် မြို့စားများ၊ ငွေခွန်မှူးများကိုပါ စော်ဘွားအဆင့်အတန်းသို့ သိမ်းသွင်းခြင်းအလို့ငှာ နယ်ရှင်အားလုံး 'စဝ်ဖလုံ' ဟု ခေါ်တွင်စေရန် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပြည်မ၌ ဒီမိုကရေစီနည်းအရ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိနေစဉ် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပဒေသရာဇ်စနစ် တည်တံ့နေခြင်းသည် ခေတ်နှင့်မလျော်ညီခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဒီမိုကရေစီစံနစ်ကို သွတ်သွင်းရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ ဆွေးနွေးလာခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ် တွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားများက အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသော်လည်း အကြောင်းကြောင်းတို့ ကြောင့် အာဏာစွန့်လွှတ်ရေးသည် အကောင်အထည် မပေါ်ခဲ့ပေ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ အိမ်စောင့်အစိုးရ လက်ထက်၌ နယ်ရှင်စော်ဘွားများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ စွန့်လွှတ်ကြောင်းကို ထိုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီက အတည်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် ပြည်နယ်တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သော ပဒေသရာဇ်စံနစ်ကို ဖြတ်တောက်၍ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး ပန္နက်ကို စိုက်ထူလိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်များဟူ၍ ပိုင်းခြားပြီးလျှင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်များ ထွင်လိုက်လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။ ၁။ လားရှိုးခရိုင် (၁) မြောက်သိန္နီနယ် (ရုံးစိုက်-လားရှိုးမြို့) (၂) တောင်သိန္နီနယ် ၂။ ကျောက်မဲခရိုင် (၁) သီပေါနယ် (ရုံးစိုက်-ကျောက်မဲမြို့) (၂) တောင်ပိုင်းနယ် (၃) မိုးမိတ်နယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက် (၁) ကိုးကန့်နယ် အထူးခရိုင် (၂) မိုင်းလွန်းနယ် (၃) ဝနယ်များ၊ လားရှိုးခရိုင်နှင့် ကျောက်မဲခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်း ပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်းဟူ၍ သတ်မှတ်ကာ အထူးတိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင် စသော အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများဖြင့် ကြပ်မတ်အုပ်ချုပ်သည်။ လားရှိုးမြို့သည် အထူးတိုင်းမင်းကြီး၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ ခရိုင်နှင့်နယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ၁။ တောင်ကြီးခရိုင် (၁) ညောင်ရွှေနယ် (ရုံးစိုက်-တော်ကြီးမြို့) (၂) ရပ်စောက်နယ် (၃) မိုင်းပွန်နယ် (၄) စံကားနယ် (၅) နန်းခုတ်နယ် (၆) နောင်မွန်နယ် (၇) လွယ်လုံနယ် (၈) သထုံနယ် (ဆီဆိုင်) (၉) ဘန်းယဉ်နယ် (၁ဝ) စကွယ်နယ် (၁၁) ဟိုပုန်းနယ် (၁၂) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၁၃) ပွေးလှနယ် (၁၄) ဘော်နယ် (၁၅) ရွာငံနယ် (၁၆) ပင်းတယနယ် (၁၇) ပင်မှီနယ် (၁၈) ကျုံးနယ် ၂။ လွိုင်လင်ခရိုင် (ရုံးစိုက်-လွိုင်လင်မြို့) (၁) မိုးနဲနယ် (၂) မိုင်းပန်နယ် (၃) မောက်မယ်နယ် (၄) မိုင်းကိုင်နယ် (၅) မိုင်းနောင်နယ် (၆) မိုင်းရှုနယ် (၇) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၈) လဲချူးနယ် (၉) ရေဦးနယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်းခရိုင် (၁) ကျိုင်းတုံနယ်ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးခရိုင်နှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်းဟု သတ်မှတ်ကာ တိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာလက်အောက်ခံအရာရှိများနှင့် ကြပ်မတ် အုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းမင်းကြီး၏ရုံးစိုက်မြို့သည် တောင်ကြီး မြို့ဖြစ်၍ တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်လေသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် လူမှုရေးတွင် အနိမ့်ကျဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဝနယ်များ၊ ကိုးကန့်နယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ပန်းဆန်းဒိုင် မြို့စားနယ်တို့ကို နယ်သူ နယ်သားများ၏ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော နယ်ခြားဒေသအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ လ ၂ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းသည်၊ ထိုနည်းတူစွာ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်) တွင် ရှမ်းပြည်အရှေ့ ပိုင်းခရိုင် ကျိုင်းတုံနယ်ကို လည်း နယ်ခြားဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးသို့ လွှဲအပ်ပြီးလျှင် ကျိုင်းတုံ ခရိုင်၊ မိုင်းတုံခရိုင်နှင့် တာချီလိပ်ခရိုင်ဟူ၍ ပိုင်းခြားလိုက်လေသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ရှမ်းစော်ဘွား အများစုနှင့် ကယားခေါင်းဆောင်များသည် ပြည်မကိုလည်း ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်အားလုံးအား တန်းတူအုပ်ချုပ်ပေးရန်ဟူသော 'ဖက်ဒရေးရှင်း' မူကို တောင်းဆိုလာကြသည်။ ထိုမူကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ လက်မခံပါက ရှမ်း ပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှ ခွဲထွက်ရန် ခြိမ်းခြောက် အရေးဆိုလာကြပြီးလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ထကြွပုန်ကန်မှု၊ ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လှုံ့ဆော်အားပေးလာကြသည်။ ထိုသို့ ပြည်ထောင်စုကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲမည့်အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့ တွင် ပြည်ထောင်စုအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် သမ္မတကြီးနှင့်တကွ ဝန်ကြီး ချုပ် အမှူးပြုသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးအများစု အား ထိန်းသိမ်းလိုက်သည့်နည်းတူ 'ဖက်ဒရေးရှင်းမူ' ကို ထောက်ခံသော ရှမ်းစော်ဘွား ၃ဝ ကျော်တို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖျက်သိမ်းပြီးလျှင် ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ငါးဦးပါဝင်သော ရှမ်း ပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်သည်။ ထိုဦးစီးအဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီနည်းတူ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဝဝကို ဆောင်ရွက်ရ၍ ထိုအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအား ယခင်က ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ၏ အခွင့်အာဏာများကို အပ်နှင်းလိုက်လေသည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ်မှ ပြည်သူ့ရှမ်းပြည်နယ် ဖြစ်လာရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ် ကျေးလက်များအထိ ပြည်မနည်းတူ တရားဥပဒေ စိုးမိုးနိုင်ရန် တရားရုံးများ၊တရားသူကြီးများ ခန့်ထားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေပိုင်းခြားမှု ပြန်လည် စိစစ်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ယခင်က နယ်ပိုင်နယ်၊ မြို့ပိုင်နယ် ဟူ၍ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့သော အချို့နယ်များသည် ကျေးရွာသာသာမျှ ရှိသဖြင့် စော်ဘွားတို့အလိုကျ မလိုအပ်ဘဲ ပိုင်းခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေရာ အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး စရိတ်ကျဉ်းစေရန် အချို့နယ်များကို ပူးပေါင်းခြင်း၊ ပြန်လည်ပိုင်းခြား ခြင်းပြုရန် ပြန်လည် စိစစ်ဆောင်ရွက်နေဆဲ ဖြစ်လေသည်။ == မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် အပြောင်းအလဲ == ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း အများဆုံး ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော '''"မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်"''' အရ နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ သဘောတူ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ပြီးနောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ နယ်နိမိတ်၌ အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ် ရှိခဲ့လေသည်။<ref name="boundary-treaty">{{cite book |title=မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သမိုင်းမှတ်တမ်း |publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၁}}</ref> မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သဘောတူစာချုပ်များအရ ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားများရှိသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသများကို တရုတ်အစိုးရပိုင်ကြောင်း မြန်မာအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့အနီးရှိ '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ (နမ့်ဝမ်သတ်မှတ်ပိုင်နက်နယ်မြေ)''' အတွက်မူ ထိုဒေသအား တရုတ်တို့က ပြန်၍သိမ်းလိုက်ပါက ထိုနယ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကချင်ပြည်နယ် ကူးလူးဆက်ဆံမှု လမ်းမကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ထိုပြည်နယ်များ၏ ဆက်သွယ်ရေးကို ထိခိုက်ဖွယ်ရာ ရှိသဖြင့် ထိုတြိဂံဒေသကို တရုတ်အစိုးရက မြန်မာအစိုးရသို့ အပြီးအပိုင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဒေသနှင့် လဲလှယ်သောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံး (Panhung)''' နှင့် '''ပန်လောင်း (Panlaung)''' ဒေသတို့အား မြန်မာအစိုးရက တရုတ်အစိုးရသို့ ပြန်လည်လွှဲအပ်ခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၁}}</ref> === နယ်မြေအလဲအလှယ် ပြုလုပ်ခြင်း === နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ အပြန်အလှန် အလဲအလှယ်ပြုကြသော နယ်မြေများကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ရာ - * မြန်မာအစိုးရက အပြီးအပိုင် ရရှိလိုက်သော '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ''' ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၈၅ စတုရန်းမိုင်''' (၂၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ * ထိုဒေသနှင့် အလဲအလှယ်ပြုကာ တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်လိုက်ရသော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသ''' များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၇၃ စတုရန်းမိုင်''' (၁၈၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="boundary-treaty"/> ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသတို့ကို အလဲအလှယ်ပြုလိုက်ရသဖြင့် ထိုနေရာတွင် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်နိမိတ်မျဉ်းကြောင်းသည် အတန်ငယ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ နယ်မြေကို တစ်လက်မမျှ အလျှော့မခံလိုသော်လည်း ရှမ်းအမျိုးသားများနှင့် ဝအမျိုးသားတို့သည် နှစ်ပြည်ထောင်ချစ်ကြည်မှုကို ရှေ့ရှုကာ လွှဲအပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ မိုင်းမောတြိဂံဒေသသည် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် နှစ်ခုလုံး၌ ပါဝင်နေရာ ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းကို ဆိုင်ရာပြည်နယ်အလိုက် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ === ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများအား နေရာချထားပေးခြင်း === တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်၍ အလဲအလှယ်ပြုကြသော ဒေသများမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့က ထိုဒေသများကို စွန့်ခွာကာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌သာ နေထိုင်လိုကြသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုများနည်းတူ ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသများမှ လူမျိုးစုများကိုလည်း ယင်းတို့၏ ဆန္ဒအတိုင်း ပြည်ထောင်စုအစိုးရသည် နယ်စပ်အနီး ဘေးကင်းရာဒေသများ၌ ကျေးရွာအိုးအိမ်များကို သိုက်မြိုက်စွာ ပြန်လည်ထူထောင်ပေးခဲ့ရပြီးလျှင် ယင်းတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု ဖူလုံရေးအတွက်လည်း စနစ်တကျ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==ပညာရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှေးအခါက ရှမ်းပြည်နယ်၏ပညာရေးစံနစ်သည် စော်ဘွားများ၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိခဲ့သည်။ နယ်များတွင် စော်ဘွားများ သဘောအရ နယ်မှရရှိသော အခွန်တော်ငွေထဲမှ အကုန်အကျခံ၍ ဖွင့်လှစ်ထားသော မူလတန်း မြန်မာစာသင်ကျောင်းများသာ ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကိုလည်း စော်ဘွားများက စာသင်ကျောင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် တစ်ခေတ်လုံးတွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နှစ်ရပ်လုံး၌ အစိုးရအသိအမှတ်ပြုသော အထက်တန်းကျောင်းဟူ၍ တောင်ကြီး၌ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရှမ်းစော်ဘွားသားများကျောင်းနှင့် အမေရိကန် သာသနာပြုကျောင်းဟူ၍ နှစ်ကျောင်းသာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စာသင်ကျောင်းများ နည်းပါး၍ တောင်ကြီးမှလွဲလျှင် ကလော၊ လွိုင်လင်၊ လားရှိုး၊ နမ္မတူ၊ သီပေါနှင့် မိုးနဲတို့တွင်သာ အလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ ၁၉၂၃-၂၄ ခုနှစ်အထိ ဖော်ပြခဲ့သော ကျောင်းများမှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ မြန်မာအလယ်တန်း ၁၉ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ၁ဝ၈ ကျောင်းရှိသည်။ အထူးကျောင်းများမှာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ တိရစ္ဆာန် အတတ်သင်ကျောင်း၊ လားရှိုး၊ ညောင်ရွှေမြို့တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော အောက်တန်းဆရာဖြစ် သင်တန်းကျောင်းနှစ်ကျောင်း ဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ကာလတွင် ကျောင်းပေါင်း ၁၉ဝ ကျော်အထိ တိုးတက်လာ၍ ကျောင်းသားဦးရေ တစ်သောင်းနီးပါးအထိ ရှိလာသော်လည်း ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းစာသော် စာတတ်သူများ ရာခိုင်နှုန်း အလွန်နိမ့်ကျနေခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုခေတ်တွင် ပညာရေးစံနစ်သစ်အရ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် ကျောင်းများကို တိုးတက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ စော်ဘွားမြို့တိုင်း၌ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိစေရန်နှင့် လူဦးရေ ၁ဝဝဝ လျှင် စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းရှိစေရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း ပြည်နယ်၏ငွေ အင်အား နည်းပါးသေးသဖြင့် ခပ်ဆိုင်းဆိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဖွင့်လှစ်ပြီးသောကျောင်းများနှင့် ကျောင်းသားဦးရေစာရင်းမှာ-- ကျောင်းဦးရေ ကျောင်းသားဦးရေ ၁။ အထက်တန်းကျောင်း ၃၇ ၂၃၈၄၅ ၂။ အလယ်တန်းကျောင်း ၅၃ ၁၅၈၉၇ ၃။ မူလတန်းကျောင်း ၅၂၅ ၄၁၈၅၄ ---- -------------- ၆၁၅ ၈၁၅၉၆ တောင်ကြီးမြို့တွင် ဥပစာကောလိပ်တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့၍ စော်ဘွားသားများ အထက်တန်းကျောင်းကိုလည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် စော်ဘွားအမျိုးအနွယ်များအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားရှိခြင်းမှ ပြည်သူ့ကျောင်း တစ်ကျောင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေခဲ့လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == အုပ်ချုပ်ရေး == === မြို့တော် === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]]ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၈၈နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး လွယ်ကူအဆင်ပြေစေရန် အတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဟု စစ်တိုင်းဌာနချုပ်များရှိသည့် အတိုင်း ခွဲခြားလိုက်ပြီး မြောက်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် [[လားရှိုးမြို့]]၊ အရှေ့ပိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] နှင့် တောင်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် လက်ရှိမြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ အဖြစ် အသီးသီး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် တရားဝင်အားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ တောင်ကြီးမြို့သာဖြစ်သည်။ [[File:Shan State Map with 3 Parts.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ်အား အပိုင်း၃ပိုင်းဖြင့်ပြထားသော မြေပုံ]] ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့}} ၂၀၁၁ခုနှစ်မှစ၍ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်သော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်သဖြင့် လားရှိုးမြို့နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ဒုတိယအဆင့် ရုံးခွဲများစိုက်ကာ အုပ်ချုပ်သည်။ [[File:Shan State Government Office 1.jpg|thumb|ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး]] === ဥပဒေပြုရေး === {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်}} ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ [[File:Shan State Hluttaw.jpg|thumb|ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] === တရားစီရင်ရေး === {{See also|ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်}} ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသတရားရုံးများ၊ မြို့နယ်တရားရုံးများရှိသည်။ ===ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ=== ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၂၁)ခရိုင်၊ ခရိုင်အဆင့်နှင့်ညီသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု ရှိသည်။ ခရိုင်များအနက် ဟိုပန်နင့် မက်မန်းခရိုင်များကိုပေါင်းကာ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ မြို့နယ်ပေါင်း (၅၅)မြို့နယ်ရှိသည်။<ref>နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)</ref><ref name=gad>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843|title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ခရိုင်အမည်များ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|access-date=19 November 2022|archive-date=5 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305083858/https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843}}</ref> === ခရိုင်များ === [[File:Shan state districts map 2022.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် ခရိုင်များ (၂၁ ခရိုင်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု) {{legend|#E31A1C|တောင်ကြီးခရိုင်}} {{legend|#0000FF|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#33a02c|လားရှိုးခရိုင်}} {{legend|#1f78b4|နမ့်စန်ခရိုင်}} {{legend|#b2df8a|ကလောခရိုင်}} {{legend|#aca9aa|မိုင်းရှူးခရိုင်}} {{legend|#fofofo|လင်းခေးခရိုင်}} {{legend|#ffffff|လွိုင်လင်ခရိုင်}} {{legend|#de8787|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#ffd5df|မိုင်းယောင်းခရိုင်}} {{legend|#de51d0|မူဆယ်ခရိုင်}} {{legend|#a6cee3|ကွတ်ခိုင်ခရိုင်}}{{legend|#d35f5f|မိုင်းတုံခရိုင်}}{{legend|#426d44|မိုင်းဆတ်ခရိုင်}} {{legend|#fb9a99|မိုင်းလားခရိုင်}} {{legend|#c83737|မိုင်းယန်းခရိုင်}} {{legend|#cfff31|တန့်ယန်းခရိုင်}} {{legend|#2cacc5|ကျောက်မဲခရိုင်}} {{legend|#6b5deb|မိုးမိတ်ခရိုင်}} {{legend|#e655ed|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab2d89|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#b052a8|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab1a76|ဟိုပန်ခရိုင် (ဝ SAD)}}{{legend|#be18aa|မက်မန်းခရိုင် (ဝ SAD)}}]] ====ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်==== =====ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း===== {|class=wikitable ![[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] |[[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယန်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယန်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းလားခရိုင်]] |[[မိုင်းလားမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]] |[[မိုင်းဆတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းတုံခရိုင်]] |[[မိုင်းတုံမြို့နယ်]] |- ![[တာချီလိတ်ခရိုင်]] |[[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယောင်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[လားရှိုးခရိုင်]] |[[လားရှိုးမြို့နယ်]]{{•}}[[သိန္နီမြို့နယ်]]{{•}}[[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] |- ![[တန့်ယန်းခရိုင်]] |[[တန့်ယန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းရယ်မြို့နယ်]] |- ![[လောက်ကိုင်ခရိုင်]] |[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မူဆယ်ခရိုင်]] |[[မူဆယ်မြို့နယ်]]{{•}}[[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]] |- ![[ကွတ်ခိုင်ခရိုင်]] |[[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]] |- ![[ကျောက်မဲခရိုင်]] |[[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]{{•}}[[နောင်ချိုမြို့နယ်]]{{•}}[[သီပေါမြို့နယ်]]{{•}}[[နမ္မတူမြို့နယ်]] |- ![[မိုးမိတ်ခရိုင်]] |[[မိုးမိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မဘိမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မက်မန်းခရိုင်]] |[[မက်မန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဆန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[နားဖန်းမြို့နယ်]] |- ![[ဟိုပန်ခရိုင်]] |[[ဟိုပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဝိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းမောမြို့နယ်]] |- ![[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မန်တုံမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[တောင်ကြီးခရိုင်]] |[[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]{{•}}[[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] |- ![[ကလောခရိုင်]] |[[ကလောမြို့နယ်]]{{•}}[[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]{{•}}[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] |- ![[လွိုင်လင်ခရိုင်]] |[[လွိုင်လင်မြို့နယ်]]{{•}}[[လဲချားမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းကိုင်မြို့နယ်]] |- ![[နမ့်စန်ခရိုင်]] |[[နမ့်စန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုးနဲမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းရှူးခရိုင်]] |[[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]]{{•}}[[ကျေးသီးမြို့နယ်]] |- ![[လင်းခေးခရိုင်]] |[[လင်းခေးမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မောက်မယ်မြို့နယ်]] |- ![[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]{{•}}[[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] |- ![[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ပင်းတယမြို့နယ်]]{{•}}[[ရွာငံမြို့နယ်]] |} == နေထိုင်သောလူမျိုးများ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူ]]၊ [[အင်းသား]]၊ [[ပအိုဝ်း|ပအိုဝ်း]]၊ [[ပလောင်]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[ဝ]] ၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းကျား]]၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းနက်]]၊ [[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]၊ [[မုံ]]၊ [[အဲန်လူမျိုး|အဲန်]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကယန်း]]၊ [[ကချင်]]၊ [[လီဆူ]]၊ [[ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[တရုတ်]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]။ == စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ == * [[အင်းလေးကန်]] * [[အင်းလေး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] * [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]] * [[ဘော်ကြိုဘုရား|သီပေါ ဘော်ကြိုဘုရား]] * [[ပင်းတယဂူ]] * [[ပြဒါးလင်းဂူ]] * [[မွေတော်ကက္ကူ]] * [[ထမ်းဆမ်းလိုဏ်ဂူ|ထမ်ဆမ်းဂူ]] <ref>D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.</ref> == စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားတိုင်းရင်းသားများ၊တရုတ်၊အိန္ဒိယလူမျိုးများပါရောနှောနေထိုင်သည့်အတွက် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ များပြားသည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားအများစု မှာရှမ်းစကားကိုအသုံးပြုကာ ဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။ အောက်ပါဇယားမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- ! စဉ် !! အကြောင်းအရာ !! ရေတွက်ပုံ !! အရေအတွက် |- | ၁|| စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ|| ဧက|| ၃၆၂၀၄၂၂ |- | ၂|| ဆည်တမံ(အကြီး/အသေး)|| ခု|| ၈၁၇ |- | ၃|| မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်း|| ခု|| ၆ |- | ၄|| ကြိုးဝိုင်းတော|| စတုရန်းမိုင်|| ၉၂၈၃ |- | ၅|| ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော|| စတုရန်းမိုင်|| ၆၀၂ |- | ၆|| ရထားလမ်း|| မိုင်|| ၄၉၆ |- | ၇|| ကားလမ်း|| မိုင်|| ၈၆၉၈ |- | ၈|| ပေ ၅၀⁠၀၀ အထက်လေယာဉ်ပြေးလမ်း|| လမ်း|| ၃ |- | ၉|| ပေ ၁၈၀ အထက် တံတား|| စင်း|| ၄၈ |- | ၁၀|| စာတိုက်စခန်း|| ခု|| ၁၆၅ |- | ၁၁|| ကြေးနန်းရုံး|| ရုံး|| ၉၁ |- | ၁၂|| တယ်လီဖုန်းရုံး|| ရုံး|| ၁၆၃ |- | ၁၃|| မိုက္ကရိုဝေ့ဖ်စခန်း|| ခု|| ၅၅ |- | ၁၄|| ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၁၅ |- | ၁၅|| နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၂ |- | ၁၆|| ပုဂ္ဂလိကစက်ရုံ|| ရုံ|| ၃၅⁠၅၀ |- | ၁၇|| အခြေခံပညာကျောင်း|| ကျောင်း|| ၄၇၂၈ |- | ၁၈|| တက္ကသိုလ်၊ကောလိပ်|| ခု|| ၅ |- | ၁၉|| နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၀|| ကွန်ပျူတာက္ကသိုလ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၁|| ဆေးရုံများ|| ရုံ|| ၁၄၅ |} == ဒေသထွက်ကုန်များ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} အဓိကအားဖြင့် ကော်ဖီ၊ သစ်၊ လက်ဖက်နှင့် ရာဘာ အပါအဝင် သီးနှံများဖြစ်သော ပန်းသီး၊ စပျစ်သီး၊ လိမ္မော်သီးနှင့် လူကြိုက်များသည့် အခြားသီးနှံများလည်း ထွက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == <References /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.shanstate.gov.mm/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730142343/http://www.shanstate.gov.mm/ |date=30 July 2015 }} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ရှမ်းပြည်နယ် |North = [[ကချင်ပြည်နယ်]] |Northeast = [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] |East = [[လွမ်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘိုခဲယိုပြည်နယ်]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] |Southeast = [[ချင်းရိုင်ခရိုင်]]၊ [[ချင်းမိုင်ခရိုင်]]၊ [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |South = [[ကယားပြည်နယ်]] |Southwest = [[ကရင်ပြည်နယ်]] |West = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |Northwest = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] }} <br /> {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်| ]] a88rcbjxcoox05p5j5ox2r937m3hbl8 1057025 1057023 2026-10-10T01:42:24Z ~2026-54116-58 149196 1057025 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ရှမ်းပြည်နယ် | official_name = Shan State | native_name = {{nobold|{{shn|မိူင်းတႆး}}}} | native_name_lang = shn | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | translit_lang1 = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of the Shan State.svg | flag_size = 150px | flag_alt = | nickname = | motto = | image_map = Shan State in Myanmar.svg | mapsize = 150px | map_alt = | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | pushpin_map = <!-- Burma --> | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21|30|N|98|0|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = အရှေ့အလယ်ပိုင်း | established_title = ပြည်နယ်အဆင့် မသတ်မှတ်ခင် | established_date = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ]] | established_title1 = ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း | established_date1 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | established_title2 = အစိုးရမှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း | established_date2 = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉ | seat_type = မြို့တော် | seat = [[တောင်ကြီးမြို့]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = ​ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name = ​ဦး​အောင်​ဇော်​အေး | leader_title1 = အစိုးရ | leader_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော် | leader_name3 = [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = <ref name=cp>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | accessdate=2008-12-25 | publisher=City Population}}</ref> | area_total_km2 = 155801.3 | area_rank = ၁၃ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ၅,၈၂၄,၄၃၂ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ၄ | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = လူမျိုးများ | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +06:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | area_code_type = | iso_code = | website = {{url|www.shanstate.gov.mm}} | footnotes = | unemployment_rate = | leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | leader_name2 = [[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]] | demographics1_info1 = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ့်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] | demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု | demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၇၆.၇%၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ၁၀.၈%၊ Animism ၆.၆%၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၁.၀%၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ၁.၀၁%၊ ဘာသာမဲ့ ၃.၄%၊ နှင့် အခြား ၁.၅% }} '''ရှမ်းပြည်နယ်''' ({{lang-shn|မိူင်းတႆး}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များ]]အနက် ဧရိယာအကျယ်ဝန်းဆုံးဖြစ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၆၁,၈၉၇ စတုရန်းမိုင် / ၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) အကျယ်အဝန်းရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="GovShan">{{cite web |title=Shan State Government |url=https://www.shanstate.gov.mm/ |publisher=Shan State Government |access-date=2026-10-10}}</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရလက်ထက်တွင် [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော စော်ဘွားနယ်မြေများကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၅) အရ [[ဝပြည်နယ်|"ဝ"ပြည်နယ်]] နှင့် ပူးပေါင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ် စတင်သတ်မှတ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="Const1947">{{cite book |title=The Constitution of the Union of Burma (1947) |publisher=Constituent Assembly of Burma |year=1947 |page=Section 5}}</ref> လက်ရှိကျင့်သုံးလျက်ရှိသော ၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၉) (ခ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုထားသည်။<ref name="Const2008">{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |year=2008 |page=စာ-၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း၊ အင်းသား၊ တအာင်း (ပလောင်)၊ ကချင်၊ ဝ၊ ကိုးကန့်၊ လားဟူ နှင့် ဓနု စသည့် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံ စုပေါင်းမှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ တောင်တန်းတိမ်တောင်များ၊ ရေတံခွန်၊ သဘာဝစိမ့်စမ်းများနှင့် အေးမြသော ရာသီဥတုတို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော တောင်စခန်းဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Census2014">{{cite book |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Shan State Report |publisher=Department of Population, Ministry of Immigration and Population |year=2015}}</ref> == တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း == ရှမ်းပြည်နယ်သည် ၆၀,၁၅၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခုအနက် ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံးလည်းဖြစ်သည်။<ref name="area">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ် အပိုင်း။</ref> အကြမ်းအားဖြင့် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ဟူ၍ ခွဲခြားပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ <ref>မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ၏ တည်နေရာနှင့် နယ်နိမိတ်များ - အစိုးရထုတ်ပြန်ချက်။</ref> မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ မှ ၂၂ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၂၆မိနစ် မှ ၉၈ ဒီဂရီ ၄၇မိနစ် အတွင်းတည်ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်ရှိပြီးလျှင် အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်မ၏အရှေ့ဘက်၌ရှိသော ထိုပြည်နယ်သည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ပဉ္စဂံပုံ ရှိလေရာ အနောက်ဘက်ရှိ ပြည်မ၏ လွင်ပြင်ဒေသများကို ပဉ္စဂံ၏ အခြေပြုထားကာ အရှေ့ဘက်ရှိ မဲခေါင်မြစ် (လာအိုနိုင်ငံ) ပေါ်တွင် ပဉ္စဂံ၏ ထိပ်ဖျားကျရောက်နေလေသည်။ <ref>မြန်မာ့မြေပုံနှင့် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်းများ (၁၉၉၈)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ် (တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ)၊ အရှေ့ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ အနောက် မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက် ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၂ဝ မိနစ်နှင့် ၂၄ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၃ မိနစ် နှင့် ၁ဝ၁ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်တို့၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်။ <ref>General Administration Department (GAD) - Shan State Profile (2024).</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်မှု ၇၀ရာခိုင်နှုန်းကို မူဆယ်မြို့နယ် မှ ရရှိသည်။<ref>စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး စာရင်းဇယားများ။</ref> == ပထဝီဝင် == === မြေမျက်နှာသွင်ပြင် === ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်း တောစခန်း၊ တောင်စခန်းတို့ဖြင့် သာတောင့်သာယာ ရှိပေသည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရိုး တစ်ခုဆီမှ အရှေ့ဘက်သို့ လှမ်းမျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ရှမ်းရိုးမတောင်ဟု အများခေါ်ဆိုကြသော တောင်စဉ်တောင်တန်းများကို တောင်ခိုးတောင်ငွေ့ တစ်ဝေဝေဖြင့် တွေ့မြင်ကြရပေလိမ့်မည်။ [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော်လည်း စင်စစ် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးသည် ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၀-၃၉၅}}</ref> ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေ ၃,ဝဝဝ မှ ၄,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ပြီးလျှင် နေရာဒေသများစွာတို့၌ မြေမျက်နှာပြင်သည် လှိုင်းအိထိုးနေဘိသကဲ့သို့ နိမ့်တုံမြင့်တုံ ဖြစ်နေလေသည်။ အရှေ့ဘက်ပိုင်း ကုန်းမြေမြင့်သည် အနောက်ဘက်ပိုင်းထက် ပို၍မြင့်သည်။ အမြင့်ဆုံးအပိုင်းသည် လားရှိုး၏ အနောက်တောင်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမြင့်မျက်နှာပြင်သည် သိန္နီနယ်၏ အလယ်ပိုင်းခန့်မှ စ၍ မန္တလေးခရိုင် အထက်နားရှိ တောင်ကုန်းဒေသသို့တိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သွားသော်လည်း မိုးနဲနယ်နှင့် မောက်မယ်နယ်စပ်သို့ အရောက်တွင်မူ ကျဉ်းမြောင်းသွားလေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း အချို့ ဒေသများတွင် အရှေ့နှင့်အနောက်တန်းလျက် ရှိသည်မှ လွဲ၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ များသောအားဖြင့် တောင်နှင့်မြောက် တန်းလျက်ရှိကြလေသည်။ တောင်ထိပ်များသည် ပေ ၆,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ကြ၍ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်သည် တောင်သိန္နီနယ် အတွင်းရှိ ပေပေါင်း ၈,၇၇၇ မြင့်သော [[လွယ်လိန်းတောင်ထွတ်]]ဖြစ်သည်။<ref name="shan-geography">{{cite book |last=Stewart |first=J. A. |title=Geography of the Shan States |date=1920 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> အခြားမြင့်မားသော တောင်ထွတ်များမှာ မြောက်သိန္နီနယ်အတွင်းရှိ လျန်ရှန်၊ ကျိုင်းတုံနယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ လွယ်ပန်နောင်၊ မိုင်းကိုင်နယ်အတွင်း ရှိ လွယ်စန့်နှင့် လွယ်လမ် စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၍ ပေ ၈,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြပေသည်။ ပင်းတယနယ်အတွင်းမှ မဲနယ်တောင်တန်းရှိ အရှေ့မြင် အနောက်မြင်တောင်ထွတ်သည် ၇,၆၇၈ ပေ မြင့်သည်။ ထို့ပြင် နမ့်တမ်ဖတ် ချောင်းဝှမ်းနှင့် နမ့်ပွန်ချောင်းဝှမ်းကို ခြားလျက်ရှိသော လွယ်မောနှင့် လွယ်မောင်ဟု ခေါ်သည့် ပေ ၇,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်ရှိသော တောင်မြင့်ကြီးများလည်း ရှိပေသေးသည်။ [[ကလောမြို့]]အနီးရှိ [[ဆင်တောင်]]နှင့် [[မြင်းမထိတောင်]]တို့သည် ပေ ၅,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြလေသည်။ === မြစ်ချောင်း === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြစ်ချောင်းတို့သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရသဖြင့် မြစ်ကမ်းပါးတို့သည် များသောအားဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းမတ်စောက်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းတို့အကြား၌ တောင်နှာမောင်းတို့သည် မြစ်ချောင်းများ ဆုံးသည့် တိုင်အောင် တည်ရှိကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ရှမ်းပြည်နယ်တွင် [[သံလွင်မြစ်]]သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်ကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် နမ့်ခုန်းမြစ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို မြောက်မှ တောင်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ပြည်နယ်ကို အရှေ့နှင့်အနောက် ပိုင်းခြားထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ဧရာဝတီမြစ်ကဲ့သို့ မြေပြင် ပြန့်ဖြူးခြင်းမရှိဘဲ နက်ရှိုင်းမတ်စောက်သော ကမ်းပါးစောက်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် စီးဆင်းလေသည်။ သံလွင်မြစ်အထက်ပိုင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ရှမ်းပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်၍ ပေ ၆,ဝဝဝ ကျော် ၇,ဝဝဝ နီးပါးမြင့်သော တောင်တန်းကြီးများ ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် တံတိုင်းကြီးများသဖွယ် ကာဆီးလျက်ရှိခြင်းကြောင့် ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဝင်ရောက်ရန် မလွယ်ကူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်နေလေရာ မြေပြန့် မြေကျယ်များစွာ မရှိချေ။ ထိုကြောင့် ထိုအပိုင်းတွင် လူနေအိမ်ခြေလည်း နည်းပါးလေသည်။ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလာသောအခါ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများသည် နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်ခြင်းမရှိဘဲ နီးတစ်လှည့် ဝေးတစ်ခါရှိနေကြလေရာ တောင်တန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် မြေပြန့်မြေကျယ်များကို တွေ့ရသည်။ ထိုမြေပြန့်မြေကျယ်များတွင် မြို့ရွာများကို တည်ထားကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သံလွင်မြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များမှာ လက်ဝဲဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သော နမ့်တင်(နမ့်တိန်း)၊ နမ့်မ၊ နမ့်ဆင် စသည်တို့လည်းကောင်း၊ လက်ယာဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သောနမ့်နင်း၊ နမ့်ပန်နှင့် နမ့်တန်စသည်တို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အခြားမြစ်ကြီးတစ်မြစ်သည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်နယ်နိမိတ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည့် မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝ ခန့်မျှသာ ထိုမြစ်ကြီးသည် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် သက်ဆိုင်လေသည်။ နမ္မတူ၊ မြစ်ငယ်၊ ဒုဋ္ဌဝတီဟူသော သုံးမည်ရ [[နမ္မတူမြစ်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ ထင်ရှားသောမြစ်တစ်သွယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှသာ ဖြတ်သန်းသွားသော်လည်း မဖော်ပြဘဲ မနေအပ်သော မြစ်တစ်သွယ်မှာ နမ့်မင်းဟုလည်း ခေါ်သော [[ရွှေလီမြစ်]]ပေတည်း။ ထိုမြစ်၏ မြစ်ဖျား လက်ယာဘက်ကမ်းရှိ မိုင်းမောဒေသမှ စ၍ ရှမ်းပြည်ထောင် အများ ပေါ်ပေါက်ပြန့်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။<ref name="shan-history">{{cite book |last=ဆိုင်းဆိုင်း |title=မိူင်းမၢဝ်းလႄႈပၼ်ႇစဝ်း |date=၂၀၀၅ |publisher=သီပေါစာပေ |location=သီပေါ}}</ref> ဖော်ပြခဲ့သော မြစ်များအပြင် ရှမ်းပြည်နယ်အလယ်ပိုင်း မြေလပ်ဒေသ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ရပ်စောက်နယ်၊ ဘော်နယ်တို့ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ပြည်မရှိ [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]မှ တစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[ဇော်ဂျီမြစ်]]၊ ဟိုပုန်းမြို့နယ် နမ့်ခုတ်မြို့ငယ်လေး၏အနောက်ဘက်တွင် မြစ်ဖျားခံသော နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်း၊ မြေလပ်ဒေသတစ်ဝိုက် စီးဆင်းကာ [[အင်းလေး]]ထဲသို့ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်၍ တောင်ဘက်မှတစ်ဖန် ပြန်ထွက်ပြီးလျှင် [[ကယားပြည်နယ်]]အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[နမ့်ဘီလူးချောင်း]]၊ လဲချားနယ်တောင်ကုန်းများ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် တောင်ဘက်ကယား ပြည်နယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးနောက် သံလွင်မြစ်အတွင်းသို့ [[နမ့်ပွန်ချောင်း]] စသည်တို့လည်း ရှိပေသေးသည်။ အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မြစ်ရိုးချောင်းရိုး မြေပြန့် လွင်ပြင်များတွင် မြို့ရွာများကို များသောအားဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးတို့က တည်ထောင်ထားကြရာ မြောက်ပိုင်း နမ္မတူမြစ်ရိုး မြေပြန့်တွင် သိန္နီနယ်၊ သီပေါနယ်တို့ကို တွေ့ရသည်။ [[ရပ်စောက်]]၊ [[ရေဦး]]၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ပွေးလှမြို့|ပွေးလှ]]နယ်တို့သည် ဇော်ဂျီမြစ်ရိုး မြေပြန့်တစ်လျှောက် တည်ထားသော မြို့ရွာများဖြစ်ကြသည်။ နမ့်ပွန်ချောင်းရိုးမြေပြန့်တွင် မိုင်းပွန်နယ်ကိုလည်းကောင်း နမ့်တမ်ဘက်ချောင်းရိုး မြေပြန့်တွင် ဟိုပုန်း၊ [[နမ့်ခုတ်]] [[ဘန်းယဉ်]]၊ [[ဆီဆိုင်]](သထုံ) နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း တွေ့ကြရလေသည်။ မြစ်ချောင်းများသည် တောင်စဉ် တောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းကြသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်းများအနှံ့အပြား ရှိသည်။ သီပေါနှင့် လာရှိုးအကြားရှိ [[မန့်ဆမ်ရေတံခွန်|မန့်ဆမ်ရေတံခွန်ကြီး]]သည် အမြင့်ပေ ၁,၅ဝဝ ကျော် ၂,ဝဝဝ ခန့်မှ တောင်ခါးပန်းအဆင့်ဆင့်ကို စီးဆင်းလာခဲ့ရာ ကြည့်၍ မငြီးဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုရေတံခွန်ကြီးမှ ရေအားကို အသုံးပြု၍ [[နမ္မတူမြို့]]ရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်၏ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အခြားရေတံခွန်များလည်း အများအပြားရှိရာ ယင်းတို့မှ ရေအားကိုလည်း အသုံးချနိုင်ရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရက လေ့လာ စမ်းသပ်စေခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် စက်မှုလုပ်ငန်း ဓာတ်အားပေးရေးအတွက် အလားအလာရှိသော ရေတံခွန်တို့မှာ မိုင်းပွန်မြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်သုံးခု၊ ရပ်စောက်မြို့မှ ၁ဝ မိုင်ခန့်ကွာ အင်းတော်သွားလမ်းရှိ ဇော်ဂျီရေတံခွန်(မိုးဟင်းရေတံခွန်)၊ ညောင်ရွှေမြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်ငယ်နှစ်ခုနှင့် လဲချားနယ်မှ နမ့်တွပ်ရေတံခွန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျိုင်းတောင်း စီရင်စုအတွင်းရှိ နမ့်တိန်းရေတံခွန်မှ ရေအားကို ယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော ရေအားလျှပ်စစ်ရုံကြီးတစ်ခု တည်ဆောက်နိုင်မည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းထားကြလေသည်။<ref name="hydropower">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်း |publisher=လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၁၂}}</ref> မြစ်ချောင်း ရေတံခွန်များအပြင် အင်းအိုင်များလည်း ရှိသေးရာ ယင်းတို့အနက် ညောင်ရွှေနယ်ရှိ အင်းလေးသည် အကြီးဆုံး အကျော်ကြားဆုံးဖြစ်သည်။ === ရေထွက် === ၂၀၁၀ ခုနှစ်က ပြည်နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ ဦးဆောင်ကောက်ယူခဲ့သော စာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ် (အထူးဒေသများမပါ) တွင် ရေထွက်ပေါင်း '''၃,၇၀၀ ကျော်''' ရှိသည်။<ref name="gad-water">{{cite report |title=ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ ရေထွက်စမ်းများ စာရင်းကောက်ယူမှုအစီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၆}}</ref> ထို့ပြင် ဆိုင်ရာမြို့နယ်လူထုအတွက် ဆယ့်နှစ်ရာသီ မပြတ်သုံးစွဲရန် ရေရနိုင်သော ရေထွက်ခေါ် စမ်းရေပေါက်များလည်း ရှိသေးသည်။ ဟိုပုန်းရေထွက်၊ ဘော်ဆိုင်းရေထွက်၊ ရပ်စောက်ရေထွက် (ဗထူးစမ်း)၊ ကရင်မရေထွက် (တောင်ကြီး)တို့သည် လူသိ များသော စမ်းရေပေါက်များပေတည်း။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အောက်ခံကျောက်မြေသည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်များဖြစ်လေရာ ရွာချသော မိုးရေသည် မြေကြီးထဲသို့ စိမ့်ဝင်သွားသည်။ ထိုစိမ့်ဝင်သွားသော ရေများသည် အချို့နေရာများတွင် စမ်းရေပေါက်များဖြစ်ကာ မြေပြင်သို့ ပြန်ထွက်လာကြရာ ယင်းတို့ကို ရေ ထွက်များဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းနှင့်လည်း မနီး၊ ရေထွက်များလည်း မရှိသော ဒေသများလည်း ရှိသေးရာ ထိုဒေသများတွင် ရေရှားပါးသဖြင့် မြေတွင်း သယံဇာတ ပစ္စည်းများဖြင့် ပေါများသည့်တိုင်အောင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ မဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေး ခက်ခဲခြင်းများ ရှိလေသည်။ ရေထွက် သို့မဟုတ် စမ်းရေပေါက်များအပြင် ရေပူစမ်းများလည်း ပေါများသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် မြေကြောအံလွှဲခြင်းများ ရှိပေရာ ထိုနေရာများတွင် ရေပူစမ်းများ ဖြစ်ပေါ်သည်။ သီပေါ၊ လားရှိုး၊ သိန္နီ၊ လင်းခေး၊ ကျိုင်းတုံ၊ အင်းလေးဒေသရှိ ခေါင်တိုင်ရွာ စသည်တို့တွင် ထိုကဲ့သို့သော ရေပူစမ်းများရှိလေသည်။<ref name="geology-shan">{{cite book |last=Chhibber |first=H. L. |title=The Geology of Burma |date=1934 |publisher=Macmillan and Co. |location=London}}</ref> === အောက်ခံမြေနှင့် ကျောက်အမျိုးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်၏ [[ဘူမိဗေဒ]]ကို သေချာစွာ စေ့ငုလေ့လာ၍ သုတေသန မပြုရသေးချေ။ အောက်ခံကျောက်မြေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို ချုံ၍ဆိုရလျှင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေ အောက်ခံဖြစ်သည်။ သို့သော် အာစီယန်ခေတ် (ရှေးအကျဆုံးခေတ်) ကျောက်များ၊ ပထမကပ်ကျောက်များ၊ ဒုတိယ ကပ်ကျောက်များနှင့် တတိယကပ် ကျောက်များ စသော ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ ကျောက်များကိုလည်း ကြိုကြား ကြိုကြား တွေ့ရပေသည်။<ref name="geology-shan"/> ဘူမိဗေဒ ထုံးကျောက်ခေတ်ကာလက ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာပြည်မနည်းတူ ပင်လယ်ရေတိမ်အောက်တွင် ကျရောက်နေခဲ့ရာ မြစ်များမှ သဲများ၊ ပင်လယ်ပိုးကောင်သေများ၊ ရေညှိရေမှော်ပုပ်များ စသည်တို့သည် တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာပြီးလျှင် ပင်လယ်အောက် မြေသားသည် တဖြည်းဖြည်း ပို့တက်လာသည်။ ထိုကြောင့် ထိုခေတ်က ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ထုံးကျောက်မြေများအကြား၌ ညှပ်လျက်တွေ့ကြရသည်။ ထုံးကျောက်ခေတ် ကုန်ဆုံးလုနီးကာလ၊ သို့မဟုတ် တတိယကပ် အစလောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အပေါ်ယံ မြေလွှာပုံပြောင်းစေသော မြေလှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့်ဆက်လျက်တောင်ဘက်သို့ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းအထိ တောင်ရိုးတောင်တန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုကြောင့် မြေကြောများပြတ်၍ အချို့နေရာများတွင် အက်ကြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်ကာ မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် အံလွှဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ သီပေါနယ် ဂုတ်ထိပ်ချိုင့်ဝှမ်းမှသည် သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်တိုင်အောင် အရှေ့နှင့်အနောက် ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီးတစ်ခုကို တွေ့ရ၍ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် ထူးခြားပေါ်လွင်သော ဘူမိဗေဒလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ညောင်ရွှေနှင့် ရွှေညောင်မြောက်ဘက်မှ အင်းလေး တောင်ဘက်အထိလည်း ကြီးမား၍ တောင်နှင့်မြောက်ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီး တစ်ခုရှိလေသည်။ အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ သက်ရင့်ကျောက်များကို ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြား၌ တွေ့ကြရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ်နယ် ပတ္တမြားမြေ၏ လိပ်သည်းကျောက်မြေနှင့် ဆက်စပ်လျက် ဝေဘူကျောက်မြေမျိုးကိုတွေ့ကြရသည်။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ ရွေ့လာခဲ့သော် ကမ်ဗရီယမ်ခေတ် ကျောက်မျိုးဖြစ်သော သလင်းကျောက်၊ သင်ပုန်းကျောက် စသည်တို့ကို တွေ့ရသည်။ သီပေါမြို့၏ အရှေ့ဘက်မှ ကျောက်မြေများသည် ထုံးကျောက်များတွင် သဲကျောက်နီများ ညှပ်လျက်ပါသောမြေမျိုးဖြစ်လေသည်။ လားရှိုးမှ မြောက်ဘက်ငါးမိုင်ကွာသော နမ့်ယော်မြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်နမ့်မမြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း ကျောက်မီးသွေးကြောများ ပါရှိသော တတိယကျောက်ခေတ်မှ မြေစေးနှင့် သံကျောက်များကို တွေ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ဆိုင်ယင်နိုက်နှင့် [[နှမ်းဖတ် ကျောက်|နှမ်းဖတ်ကျောက်]]မျိုးတို့ ပါဝင်သော [[လိပ်သည်းကျောက်]]မြေမျိုးသည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနောက်ဘက် နှုတ်ခမ်းသားအစွန်းများအဖြစ်ဖြင့် ပေါ်နေကြသည်။ သီပေါနှင့် လားရှိုးအကြား၌ တွေ့ရသော ဒုတိယကျောက်ခေတ်၏ ခရမ်းပြာသဲကျောက် တို့သည် [[ထုံးကျောက်]]များအကြား၌ ညပ်လျက်ရှိသည်။ ထုံးကျောက်တောင်တန်းများအကြား၌ သက်တမ်းမရင့်သေးသော စရစ်ဖြုန်း သဲကျောက်နှင့် နုံးမြေများသည် အလျားလိုက် အမြှောင်းလိုက် ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ ယင်းတို့မှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၌လည်း များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေများသာလျှင်ဖြစ်သည်။ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်းများ၌ တတိယကပ်ကျောက်များ ချထားစုပုံ၍ ယင်းတို့အတွင်း၌ ကျောက်မီးသွေးနုများလည်းရှိရာ ထိုချိုင့်ဝှမ်း မြစ်ဝှမ်းချောင်း ဝှမ်းတို့၌ နုံးမြေများဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက် ရှိလေသည်။ === တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ === [[နမ္မတူ သတ္တုတွင်း]]မှ [[ဘော်]]၊ [[ခဲ]]၊ [[ရွှေ]] နှင့် အခြားဓာတ်သတ္တုအနည်းငယ်တို့ထွက်ရှိသည်။ [[တီကျစ် ကျောက်မီးသွေးတွင်း]]မှ ကျောက်မီးသွေးများထုတ်လုပ်ပြီး တီကျစ်ကျောက်မီးသွေးသုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကို လောင်စာကုန်ကြမ်း ထောက်ပံ့လျက်ရှိသည်။ အထူးထင်ရှားသည့် မြန်မာ့[[ပတ္တမြား]]၊ [[နီလာ]]နှင့် [[ကျောက်မျက် ရတနာ]]များကို မိုင်းရှူး နှင့် နမ့်ယားဆိမ့် ဒေသများမှ တူးဖော်ထုတ်ယူနိုင်သည်။<ref name="mining">{{cite report |title=မြန်မာ့သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်မှုသမိုင်း |publisher=သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၀၃}}</ref> [[ဘူမိဗေဒ]]အရဆိုလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်သည် များသောအားဖြင့် သက်ရင့်ကျောက်မြေ ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် [[ရေနံ]]မှတပါး သတ္တု မျိုးစုံကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်းလီမီတက်၏ သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းသာလျှင် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက် နေသော လုပ်ငန်းကြီး ဖြစ်သည်။ အခြားသတ္တုလုပ်ငန်းများကို တိုင်းရင်း သားများက တတ်အားသမျှ Ngweအင်အား လူအင်အားတို့ဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်နေကြခြင်း ဖြစ်၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မရှိလှချေ။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်ထွက် သတ္တုများမှာ ခဲတန်ချိန် ၃၁,၆ဝဝ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁၆,၅၂၉,ဝဝဝ)၊ သွပ်တန်ချိန် ၁၇,၇၄၃ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁,၁၁ canvas,ဝဝဝ)၊ ကြေးနီတန်ချိန် ၅ဝ ခန့် (တန်ဖိုး ငွေကျပ် ၃၆၆,ဝဝဝ)၊ ခနောက်စိမ်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၁၅,၆၇ဝ (တန်ဖိုးကျပ် ငွေ ၈၆၂,ဝဝဝ)၊ ငွေသတ္တု ၂,ဝ၄၁,၃၉၅ အောင်စ (တန်ဖိုးငွေ ကျပ် ၈,၂၈၉,ဝဝဝ) တို့အပြင် အခြားထွက်ရှိသော သတ္တုများမှာ တန်ချိန် ၄၁ဝ ခန့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> နမ္မတူသတ္တုတွင်း၊ သို့မဟုတ် ဘော်တွင်းသည် ခဲ၊ သွပ်၊ ဘော် အများဆုံးထွက်သော ကမ္ဘာကျော် သတ္တုတွင်းပေတည်း။ နမ္မတူသတ္တုတွင်းမှလွဲလျှင် ဘော်ဆိုင်းသတ္တုတွင်းသည် အကျိုးအခံစားရဆုံးဟု ဆိုကြ သည်။ ဘော်ဆိုင်းသတ္တုကြောကြီးသည် မိုင် ၄ဝ ခန့် ရှည်လျား၍ ဟဲဟိုးတောင်ဘက် မဲနယ်တောင်မှ ရပ်စောက်နယ် အထိ ရောက်သည်ဟု သိရသည်။ ထိုသတ္တုကြော၏ အနောက်စူးစူး ကလောနှင့် မိတ္ထီလာခရိုင်အစပ်ရှိ မင်း ပလောင် တောင်တန်း၌လည်း ခဲအမြောက်အမြား ရနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ပင်းတယနယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် မြင်ကြာဒိုးနယ်ရှိ တောင်မင်းကြီး၌လည်း ခဲများ တူးဖော်ရရှိလေသည်။ သွပ်ထွက်စံချိန်တွင် ဘော်တွင်းကို ချိုးနိုင်မည့် သွပ်သတ္တု တွင်းသည် [[မိုင်းပွန်မြို့]]၏ တောင်ဘက်မိုင် ၃ဝ ခန့်တွင် ရှိသော လုံချိန်သတ္တုတွင်း ဖြစ်သည်။ နမ့်တင်းရေတံခွန်နှင့်လည်း မဝေးလှသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် မဖြစ်သေးပေ။ ခနောက်စိမ်း သတ္တုများကို ရှမ်းပြည်နယ် နေရာအနှံ့ အပြား၌ တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ဈေးကောင်းမရ၍ လုပ်ကိုင်သူ နည်းသည်။ ရွှေအနည်းငယ် ရောနှောပါသော [[ကြေးနီ]]တူးဖော်ခြင်းကို ဟဲဟိုးနယ်အတွင်း၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သို့သော် ရေအခက်အခဲရှိ၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မလုပ်နိုင်ကြချေ။ စံကားနှင့် လင်းခေးစီရင်စုတို့၌လည်း ကြေးနီများ တွေ့ရှိရသည်ဟု သိရလေသည်။ ဝင်ငွေဖြောင့်သော သတ္တုတစ်မျိုးသည် မန်းဂနီးဖြစ်၍ ဟိုပုန်းနယ်၌ တူးဖော်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဘော်တွင်းနှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်များအပြင် ဝနယ်အချို့ဒေသများ၌လည်း ငွေသတ္တုကို တူးဖော်ရရှိလေသည်။ ကျောက်မီးသွေးကို လားရှိုး၊ သီပေါ၊ တောင်ကြီးနယ်များအနီး၌ တွေ့ရသော်လည်း အမျိုးအစား မကောင်းချေ။ သာစည် ကလော မီးရထားလမ်းအနီး မင်းပလောင်တောင်တန်းမှ တွေ့ရှိရသော ကျောက်မီးသွေးသည် အမျိုးအစားမညံ့လှသော်လည်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တူးဖော်လုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ရှေးက မောက်မယ်နယ်မှ အလွန်ကောင်းသော သံများ တူးဖော်ရရှိ၍ မောက်မယ်နယ်ထွက် ဓားများသည် ကျော်ကြားလှသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် ကျိုင်းခမ်းစီရင်စုတို့မှလည်းကောင်း၊ ဝနယ်များမှလည်းကောင်း သံထွက်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ မကြာသေးမီက (၁၉၆၃ ခုနှစ်) တောင်ကြီးမြို့အနီး ပင်းပက်တွင် သံတန်ချိန် ၆၃ သန်းခန့် ထွက်နိုင်မည့် သံတွင်းတစ်တွင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလည်း မခက်ခဲသဖြင့် အလားအလာရှိသော သံရိုင်းတွင်းပေတည်း။<ref name="pinpet">{{cite news |title=ပင်းပက်သံရိုင်းစီမံကိန်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စက်မှုကဏ္ဍ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း၌ မလေ့လာ မတူးဖော်ရသေးသော သတ္တုရိုင်းအမျိုးမျိုးကို နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ == ရာသီဥတု == တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ ချမ်းအေးသော ရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးဥတုတွင် မိုးရေချိန်များလေ့လည်းရှိသည်။ အပူချိန်မှာ အအေးဆုံးလများဖြစ်သည့် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် ၈၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ကြားတွင်သာရှိသည်။ အပူဆုံးအချိန်များတွင် ၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဝန်းကျင်ရှိသည်။ ကပ္ပလီပင်လယ်မှ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေကြောင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှ တစ်ခါတရံဝင်ရောက်လာတတ်သည့် မိုးသက်မုန်တိုင်းများ၊ လေကြောင်းများကြောင့် လည်းကောင်း မိုးများသည့် ဒေသအဖြစ် တည်ရှိသည်။ မိုးရေချိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၀ လက်မ ဝန်းကျင်ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။<ref name="dmh-report">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုနှင့် မိုးလေဝသစံချိန်စံညွှန်းများ |publisher=မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |year=၂၀၀၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ဥတုသပ္ပါယ အေးချမ်းမျှတသည်။ နေရာဒေသများစွာတို့တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ကဲ့သို့ ဥရောပတိုက် ရေမြေအနေအထား ရာသီဥတုမျိုးဆန်ဆန် ရှိလေသည်။ သို့သော် ယခုအခါ တောရိပ်တောင်ရိပ်နည်းပါးလာ၍ အပူရှိန် အနည်းငယ်တက်လာသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၅-၃၉၈}}</ref> ကုန်းမြေအနိမ့်အမြင့် ပထဝီသဘာဝကိုလိုက်၍ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ ရာသီဥတုအေးမြ၍ ထင်းရှူးပင်တို့ဖြင့် ဝေဆာနေသော်လည်း ယင်းတို့နှင့် နီးကပ်ပါလျက် မြေနိမ့်ပိုင်းတွင်ရှိကြသော ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မောက်မယ်စသော ဒေသများတွင် ရာသီဥတု ပူအိုက်ကာ မန်ကျည်းပင်၊ အုန်းပင်၊ သရက်ပင်တို့ ဖြစ်ထွန်းသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် သီပေါနယ် ချိုင့်ဝှမ်းသည် အပူချိန်အများဆုံးတက်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ဧပြီလအတွင်း နေ့အခါ ဖာရင်ဟိုက် ၉၆ ဒီဂရီထက်ပင် ကျော်လွန်သော်လည်း ညဉ့်ဘက်တွင် ၆၅ ဒီဂရီအထိ ကျဆင်းသွားတတ်ပြန်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နေထွက်ပြီး၍ နာရီအနည်းငယ်ကြာသည့် တိုင်အောင် မြူများ ဆိုင်းနေတတ်သည်။ လားရှိုးမြို့တွင် (၁၈၉၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) အပူဆုံးအချိန် ဧပြီလ၌ မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၉၁ ဒီဂရီ ရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၅၉.၉ ဒီဂရီရှိလေသည်။<ref name="scott-gazetteer">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1900 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် (၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၈၄.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလတွင် မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၅၈.၂ ဒီဂရီ ရှိလေသည်။ ကျိုင်းတုံမြို့တွင် (၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၉၂.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၆၂.၆ ဒီဂရီရှိကြောင်း တွေ့ရလေသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသများ၌ကား အအေးဓာတ် ပိုမိုလွန်ကဲလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုးသည်းထန်သည်ဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း မိုးသည် တစိမ့်စိမ့်စွေ၍ ရွာနေတတ်လေသည်။ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် တောင်ကြီးမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၅၇.ဝ၅ လက်မ၊ ကျိုင်းတုံမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၄၆.ဝ၅ လက်မ၊ လားရှိုးမြို့၌ (၁၈၉၆-၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း) ၆၁.၈၆ ဖြစ်ရာ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး ချုံ၍ဆိုရလျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် လက်မ ၇ဝ မှ ၉ဝ အတွင်းသာရှိသည်။ ယင်းသို့မိုးရေချိန်သည် မများလှသော်လည်း တောရိပ်တောင်ရိပ်ရှိသဖြင့် မိုးရာသီအခါတွင် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းပြီးလျှင် အေးစိမ့်နေတတ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === သစ်တော ဝါးတောများ === ရာသီဥတု အေးချမ်းစိုစွတ်ပြီးလျှင် မြစ်ချောင်း၊ စိမ့်စမ်းများပြားသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှေးအခါက သစ်တောဝါးတောကြီးများ ညို့မှိုင်းထူထပ်ခဲ့လေသည်။ နောင်အခါ တောင်ယာ ခုတ်ထွင် လုပ်ကိုင်ကြသည့် စနစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့ရွာအိမ်ခြေ တိုးချဲ့လာကြသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း သစ်တောများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း သစ်တောဝါးတောများ ယခုအခါ နည်းပါးနေချေပြီ။ မြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ကျွန်း၊ အင်၊ ပျဉ်းမ စသော အပူပိုင်းသစ်တောများ၊ ပေ ၄,ဝဝဝ မှ ၆,ဝဝဝ ကျော်သော အမြင့်ပိုင်းတွင် ဝါးတောများ၊ ထင်းရှုးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ ပင်ရင်းပေါက်သော အပင်များကို ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းခဲ့သော နေရာများ၌ မြက်ခင်းပြင်များကို တွေ့ရလေသည်။<ref name="forestry-history">{{cite book |title=မြန်မာ့သစ်တောသမိုင်းနှင့် သစ်တောရေးရာမူဝါဒများ |publisher=သစ်တောဦးစီးဌာန |date=၁၉၉၂}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောခရိုင်များကို မိုးမိတ်သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်ဟူ၍ သုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်။ ကြိုးဝိုင်းသစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၇,၁၃၇ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၁၁၄ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄၇၁ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။ ကြိုးဝိုင်းပြင်၌ သစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၁၅,၉၆၈ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄,၃၉၆ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁ဝ,ဝ၁၁ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လေသည်။ သစ်တောဌာန အုပ်ချုပ်ခြင်းမှ လွတ်ကင်းသော သစ်တောများသည်မူ စုစုပေါင်း ၄၁,၆၇၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> |ရှမ်းပြည်နယ်၌ အဖိုးတန်ကျွန်းသစ်၊ အင်ကြင်း စသည့် သစ်တောများ မများလှချေ။ ထင်းရှူးပင်နှင့် အခြား သစ်ရိုင်းများက ပို၍ များပြားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ထင်းရှူးသားကို အသုံးများကြသည်။ ကြီးကျယ်သော ကျွန်းတောကြီးများ ရှိသည့်ဒေသများမှာ မိုးမိတ်၊ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်၊ မိုးနဲ၊ ကျိုင်းတောင်းအကြားရှိ ကျွန်းတောကြီးများသည် အပင်များ နုသေးသော်လည်း မိုင်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်ခန့် ရှည်လျားသဖြင့် အနာဂတ်ကာလအတွက် အဖိုးတန်သစ်တောကြီးပေတည်း။ မိုင်းကိုင်နယ်ရှိ တုံလောဒေသတွင်လည်း ကျွန်းနှင့် အခြား သစ်ရိုင်းတောများကို တွေ့ရလေသည်။ ကျွန်းစသော သစ်များကို ခုတ်ယူပြီးနောက် သံလွင်မြစ်နှင့် ယင်း၏လက်တက်များ ဖြစ်ကြသည့် သစ်မျှောချောင်းများအားဖြင့် မော်လမြိုင် ဆိပ်ကမ်းအရောက် မျှောချရသည်။ သာမိုင်းခမ်းနယ်မှလည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်မရှိ ကြိုးဝိုင်းများနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိသော ကလောအနောက်ဘက်ရှိ မကွေးကြိုးဝိုင်းမှလည်းကောင်း ခုတ်ယူသော သစ်များကိုမူ မီးရထားဖြင့် ပြည်မသို့ တင်ပို့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောများမှ သစ်စေး၊ ရှားစေး၊ ချိပ်၊ အင်တွဲ စသည့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများလည်း ရရှိသည်။ ထင်းရှူးသားမှ စက္ကူထုတ်လုပ်၍ ဖြစ်မဖြစ်ကို စမ်းသပ်ကြည့်ခဲ့ရာ ကုန်ထုတ်စက္ကူညိုများ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ထီးရှူးဆီကို စနစ်တကျ ထုတ်ယူရန်လည်း စမ်းသပ်လေ့လာလျက် ရှိသည်။ စမ်းသပ်မှုများ အောင်မြင်ပါက သစ်တောထွက်ပစ္စည်း အမျိုးအမည် တိုးလာဖွယ်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ် သစ်တောဌာန၏ ဝင်ငွေသည် ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွက် စုစုပေါင်း ကျပ် ၃,၂၉၃,၅၉၃ ဖြစ်ရာ တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် တိုးလာနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် ရှိပေသည်။<ref name="forest-income">{{cite report |title=၁၉၅၉-၆၀ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်နယ်သစ်တောဌာန နှစ်ချုပ်စီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ သစ်တောရေးရာဌာန |year=၁၉၆၁}}</ref> == အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ == တောတောင် လျှိုမြောင် စိမ့်စမ်းတို့ဖြင့် သာမောဖွယ် ကောင်းလှသော ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် အကျယ်ဝန်းဆုံး ပြည်နယ်ဟု ဆိုခဲ့ပေသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆၁,၁၂၃ စတုရန်းမိုင် (၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၈-၄၀၂}}</ref> ၁၉၆၇ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၂,၄၉၇,ဝဝဝ ယောက်မျှသာ ဖြစ်ရာ စတုရန်းတစ်မိုင်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း လူ ၄၈ ယောက်နှုန်းမျှသာ နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် လူနေအိမ်မြေ ကျဲလှပေသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူချက်များအရ ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေသည် ၅,၈၂၄,၄၃၂ ဦးအထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="census-2014">{{cite book |title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန |location=နေပြည်တော် |date=မေ ၂၀၁၅ |series=အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂ |pages=၁၆}}</ref> ပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းနှင့် နှိုင်းစာလျှင် လူဦးရေ နည်းပါးလှသော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းသား တောင်ပေါ်သား လူမျိုးစုအစုံအလင်ဆုံး တွေ့ရပေသည်။ လူမျိုးပေါင်းစုံ ရောနှောနေထိုင်ရာ လူမျိုးစုံ ဟင်းလေးအိုးဒေသဟု ခေါ်ဆိုရပေမည်။ တွေ့ရှိရသော လူမျိုးစုများကို မူလဆင်းသက် ဆက်နွယ်လာသော လူမျိုးကြီးများနှင့် ယင်းတို့မှ ခွဲထွက်လာသော လူမျိုးအုပ်စုအလိုက် ဖော်ပြရမည်ဆိုသော်- ၁။ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာအနွယ်]]၊ [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာအုပ်စုဝင်]] ဖြစ်ကြသော * [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ * [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ * [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ * [[အဇီးလူမျိုး|အဇီး]]၊ * [[လရှီလူမျိုး|လရှီ]]၊ * [[မရူလူမျိုး|မရူ]]၊ * [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] လူမျိုးစုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၂။ တိဗက်-ဗမာအနွယ်၊ [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလိုအုပ်စုဝင်များ]]ဖြစ်ကြသော * [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ * [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ * [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (ကော်)]]၊ * [[နုံလူမျိုး|နုံ (ဒရူး)]] လူမျိုးစုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၃။ တိဗက်-ဗမာအနွယ်၊ [[ကချင်ဘာသာစကား|ကချင်အုပ်စုဝင်]] [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] သို့မဟုတ် ဂျိန်းဖော့ တို့သည်လည်းကောင်း၊ ၄။ [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်အနွယ်]]၊ တိုင်အုပ်စုဝင်များဖြစ်ကြသော * [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်လုံ)]]၊ * [[တိုင်းလေ့လူမျိုး|ရှမ်းတရုတ် (တိုင်လေ)]]၊ * ဒရယ်၊ * [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံ (တိုင်ခွန်)]]၊ * [[လူးလူမျိုး|လူး (တိုင်းလိ)]]၊ * [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း (မြောက်ပိုင်းထိုင်း)]]၊ * [[မောရှမ်းလူမျိုး|မောရှမ်း (တိုင်းမောဝ်)]] လူမျိုးစုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၅။ တိဗက်-ဗမာအနွယ်၊ [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်အုပ်စုဝင်များ]] ဖြစ်ကြသော [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] လူမျိုးစုသည်လည်းကောင်း၊ ၆။ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက်အနွယ်]]၊ [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်အုပ်စု]]ဝင်ဖြစ်သော [[ကိုးကန့်လူမျိုး]]နှင့် ယူနန်လူမျိုးစုတို့သည်လည်းကောင်း၊ ၇။ [[မွန်-ခမာ|မွန်-ခမာအနွယ်]]၊ [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်-ဝအုပ်စု]]ဝင်များ ဖြစ်ကြသော * လွယ်လ၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ * [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]]၊ * [[ခမူလူမျိုး|ခမူ]]၊ * တိုင်းလွိုင်၊ * ယင်းနက်၊ ယင်းကျား၊ ယင်းဆက် ဟူသော ယင်းသုံးမျိုး၊ * [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ ပလေး လူမျိုးစုတို့သည်လည်းကောင်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နေထိုင်လျက်ရှိကြပေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုတို့၏ အုပ်စုအလိုက် လူဦးရေနှင့် နေထိုင်ရာဒေသတို့မှာ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="census-1931">{{cite book |title=Census of India, 1931 |volume=XI: Burma |publisher=Government Printing |location=Rangoon |date=1933}}</ref> {| class="wikitable" |- ! လူမျိုးအစု !! မြောက်ပိုင်း !! တောင်ပိုင်း !! နှစ်ရပ်ပေါင်း |- | ဗမာအစု || ၄၇,၄၇၄ || ၁၄၃,၉၂၆ || ၁၉၁,၄ဝဝ |- | လိုလိုအစု || ၉,၅၄၅ || ၇၄,၇၈၁ || ၈၄,၃၂၆ |- | ကချင်အစု || ၆၃,၆၈၅ || ၆၆၇ || ၆၄,၃၅၂ |- | တိုင်အစု || ၂၈၉,၁၃၂ || ၄ဝ၈,၇ဝ၆ || ၆၉၇,၈၃၈ |- | ပလောင်ဝအစု || ၁၂၂,၉၃၁ || ၄၇,၈ဝ၆ || ၁၇ဝ,၇၃၇ |- | ကရင်အစု || ၅၄၄ || ၁၇၇,၉၃၅ || ၁၇၈,၄၇၉ |- | တရုတ် || ၆ဝ,၂၈၃ || ၃,၉၈၅ || ၆၄,၂၆၈ |- | အိန္ဒိယ || ၂၁,၂၂၁ || ၁၁,၆၃၈ || ၃၂,၈၅၉ |- | စုစုပေါင်း || ၆၁၆,၄၅၈ || ၈၇ဝ,၂၃ဝ || ၁,၄၈၆,၆၈၈ |} အထက်ဖော်ပြရာတို့အပြင် အရေအတွက်အားဖြင့် များပြားလှတ္တံ့မဟုတ်သော လူမျိုးစုငယ်များလည်း ရှိသေးသည်။ အချို့မှာ မျိုးပျောက်လုမတတ်ပင် ရှိနေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများကို မြစ်ဝှမ်းမြေနိမ့်ဒေသများ၌ အများဆုံး တွေ့ကြရ၍ အင်းလေးဒေသမှ အင်းသားလူမျိုးများကလွဲလျှင် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့သည် များသောအားဖြင့် တောင်ပေါ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများနှင့် နိုင်ငံခြားသား တရုတ်၊ အိန္ဒိယ စသော လူမျိုးတို့ကို မြို့များ၌သာ အနှံ့အပြား တွေ့ရလေသည်။ == စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားလုပ်ငန်းများ == ရှမ်းပြည်နယ်သူနယ်သားတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းသည် စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သည့် မြေဧရိယာ ၅.၇ သန်းခန့် ရှိသည့်အနက် ဧက နှစ်သန်းခန့်သာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၍ ကျန်ဧက သုံးသန်းခွဲကျော်သည် ကောလျက်ရှိသည်။ လူဦးရေကျဲသော ဒေသများဖြစ်သောကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ လက်ရှိစိုက်ပျိုးရေးစနစ်များကြောင့်တစ်ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့သည် စက်ယန္တရားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးကို တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ရန် စီမံကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၂-၄၀၅}}</ref> ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေးတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီကာလက ရှမ်းပြည်နယ်မှပင် ပြည်မသို့ ဆန်တင်ပို့နိုင်လောက်အောင် ဆန်စပါး ပိုပိုလျှံလျှံထွက်ခဲ့သော်လည်း နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ပြည်မမှပင် ရှမ်းပြည်သို့ ဆန်တင်သွင်းခဲ့ရဖူးလေသည်။ ယခင်က အင်းလေးဒေသသည် ဆန်စပါးအထွက် များခဲ့သော်လည်း လယ်များပျက်စီးမှုကြောင့် စပါးထွက် ယုတ်လျော့ခဲ့ဖူးသည်။ === စပါးစိုက်ပျိုးနည်း သုံးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စပါးကို နည်းစနစ် သုံးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားစိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် မြေနိမ့်ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးကြရာ ကန်သင်းဖို့၍ လယ်ကွက်အတွင်း ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြသည်။ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်]]နှင့် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]နယ်များ၏ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်း မြေနိမ့်ဒေသများ၌ ထိုနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုဒေသများမှ စပါးအထွက်များ၍ လူနေအိမ်ခြေလည်း များပြားလေသည်။စိုက်ပျိုးမည့် တောင်ကုန်းဆင်ခြေလျှောရှိ သစ်တောဝါးတောများကို ခုတ်ထွင်မီးရှို့၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းကို [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] လူမျိုးများနှင့် အခြားယင်းနက်၊ လွယ်လ၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ ပလေး၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ပဒေါင်]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[ထနော့လူမျိုး|ဓနော့]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] စသော တောင်ပေါ်သားတို့ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ပထမသုံးနှစ်တွင် စပါးအထွက်ကောင်းသော်လည်း နောင်အခါ မြေဩဇာခန်းခြောက်လာသဖြင့် နေရာပြောင်း၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြပြန်သည်။ ကောနေသော မြေဧကများတွင် ထိုကဲ့သို့ စွန့်ပစ်ခဲ့သော တောင်ယာများလည်း ပါဝင်သည်။တောင်ပေါ်သားတို့ အသုံးပြုသည့် နည်းတစ်နည်းဖြစ်သည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းအတွက် တောင်ပေါ်မှ စီးကျလာသော ချောင်းရေကို အမှီပြုရသည်။ လယ်ကွက်နှင့် စိုက်ခင်းများကို တောင်စောင်းဆင်ခြေလျှော၌ လှေကားထစ်သဖွယ် အဆင့်ဆင့် ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် တောင်ပေါ်ချောင်းမှ ရေကို အဆင့်ဆင့် ရေသွယ်ယူကြရသည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းဖြင့် အချို့သော အရပ်ဒေသများတွင် သီးထပ်ပင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ [[အာလူး]]၊ ပဲ စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးရာ၌လည်း တောင်ယာစနစ်၊ လှေကားထစ်စနစ်မျိုးတို့ဖြင့် စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ === အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ === ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကြီးကျယ်သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းနယ်များမှ အများဆုံးထွက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]နယ်၊ [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူး]]၊ မိုင်းနောင်၊ ကျေးသီးမန်စံ၊ [[ပင်လောင်းမြို့|ပင်လောင်း]]နှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်တို့မှလည်း ထွက်သည်။ တောင်ပိုင်းနယ်တွင် လက်ဖက်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများသည် များသောအားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း လက်ဖက်အစိုအခြောက် အချိုအခါးမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေဝင်ငွေသည် သိန်း ၂ဝဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ပင်လုံအနောက်ဘက် တောင်တန်း၊ မိုင်းကိုင်၊ လဲချား၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ ရေဦး၊ ပင်လောင်းနယ်များနှင့် မဲနယ်တောင်တန်းတို့တွင် သနပ်ဖက်ခြံများ ရှိသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း သနပ်ဖက်လုပ်ငန်းမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေ ဝင်ငွေသည် သိန်း ၁၄ဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကျော်ကြားသော စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ ပွေးလှ၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ တီကျစ် စသည့် ဒေသများတွင် အာလူးစိုက်ပျိုးရေးသည် အဓိက လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှထွက်သော အာလူး ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထွက်ရှိသည်။[[မြေပဲ]]၊ [[ကြက်သွန်ဖြူ]]၊ [[ဂျုံ]]၊ [[ကော်ဖီ|ကာဖီစေ့]]နှင့် ဗာဂျီးနီးယားဆေးရွက်ကြီးတို့မှလည်း အများအပြား ဝင်ငွေရရှိသည်။ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့|သီပေါ]]နယ်နှင့် တောင်ပိုင်းမှ [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်တို့မှ အများအပြားထွက်သည်။ ရပ်စောက်နယ်ထွက် လိမ္မော်ကို ပြည်မ၌ အောင်ပန်းလိမ္မော်ဟု ခေါ်ကြသည်။စစ်ပြီးခေတ်တွင် သစ်သော့ခြံများကို [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ အောင်ပန်း၊ ရပ်စောက် စသော နယ်များတွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာ ပြည်မသို့ အများအပြား တင်ပို့ရသည်။သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်နယ်ခြားဒေသတစ်လျှောက် [[ဘိန်း]]ပင်များကို ရှေးယခင်က အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဘိန်းသည် တိုင်းရင်းသားများ၏ စာရိတ္တနှင့် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသဖြင့် ဘိန်းပင်စိုက်ပျိုးမှု ပပျောက်စေရန်နှင့် အစားထိုးသီးနှံ စိုက်ပျိုးနိုင်ရန် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များက ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="encyclopedia-11"/>အင်းလေးရှိ ကျွန်းမျောများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် (အထူးသဖြင့် ခရမ်းချဉ်သီး) စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အလွန်အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်။ ကျွန်းမျောများပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးသည် အင်းသားတို့၏ ဇွဲသတ္တိနှင့် လုံ့လဝီရိယတို့ကြောင့် ဖြစ်ထွန်းခြင်းပင်တည်း။ === အခြားစီးပွားရေးနှင့် လက်မှုလုပ်ငန်းများ === စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများအပြင် အခြားစီးပွားရေးနှင့် မိရိုးဖလာလက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ထင်ရှားသည်။ အင်းလေးဒေသမှ ပိုးထည်လုပ်ငန်းသည် ကြီးကျယ်ကျော်ကြားလှပေသည်။ ပိုးထည်အများဆုံးလုပ်ကိုင်သော ရွာမှာ [[အင်းပေါခုံရွာ|အင်းပေါခုံ]]ဖြစ်ပြီး နန်းပန်၊ သာလေးရွာများသည် ဒုတိယအများဆုံး လုပ်ကိုင်သည်။ ဟဲလုံး၊ ရွာကန့်လန့်၊ ပြားပင်၊ ကျွန်းကြီးရွာများတွင် ဖျင်ဖြူ၊ ဖျင်နီများ ရက်လုပ်ကြသည်။ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေမြို့]]ပေါ်တွင်လည်း ပိုးထည်များကို ရက်လုပ်ကြသည်။လဲချားနယ်မှ [[ယွန်းထည်]]လုပ်ငန်းသည် ရှမ်းရိုးရာအတိုင်း ထင်ရှားသည်။မိုင်းကိုင်နယ်မှ ထွက်ရှိသော [[မိုင်းကိုင်စက္ကူ|ရှမ်းစက္ကူ (မိုင်းကိုင်စက္ကူ)]] လုပ်ငန်းနှင့် အိုးခွက်လုပ်ငန်းများမှာ ယနေ့တိုင် နာမည်ကျော်သည်။မိုင်းနောင်နယ်ထွက် ဝါးရက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများနှင့် ရှမ်းရိုးရာ [[ငွေထည်]]ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများကို ရှမ်းပြည်နယ်အနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ခရီးလမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် မြို့ကြီးများအတွက် အဆင်ပြေလွယ်ကူ သကဲ့သို့ အတန်ငယ်ခက်ခဲသည့် အစွန်အဖျားဒေသများလည်းရှိသည်။ လေကြောင်းဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၂၄ မိုင်အကွာရှိ [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]]နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းဒေသရှိ [[တာချီလိတ်လေဆိပ်]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရထားဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများ ပေါများသော်လည်း ရေစီးမြန်ခြင်း၊ ရေတံခွန်များ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ရေလမ်းခရီးကို အသုံးနည်းသည်။ အင်းလေးတွင်မူ လှေများ၊ စက်တပ်လှေများဖြင့် တစ်နေရာမှတစ်နေရာ၊ တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ သွားလာကူးသန်းကြသည်။ အင်းလေးမှ အင်းသားတို့ ခြေဖြင့် လှေလှော်နည်းသည် ကမ္ဘာကျော် ဓလေ့ဆန်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တောင်ကတုံးများ၊ ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်များ တောင်ကြားလွင်ပြင်များသည် မြေမျက်နှာပြင်ကို နိမ့်တုံ မြင့်တုံ ဖြစ်စေလျက် ကျယ်လွင့်များပြားစွာ ရှိသဖြင့် မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းများကို ဖောက်လုပ်ပြီးလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးကို အသုံးများကြလေသည်။ ပြည်မနှင့်လည်းကောင်း၊ အခြားပြည်နယ်များ နှင့်လည်းကောင်း လေကြောင်းမှ လွဲလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်သာ ဆက်သွယ်ကြရလေသည်။ မီးရထားလမ်းရှည်ကြီးများသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း အသီးသီးရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းလမ်းဖြစ်သော မန္တလေး-လားရှိုး (၁၇၁ မိုင်) လမ်းသည်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းလမ်း ဖြစ်သော သာစည်-ရွှေညောင် (၉၈ မိုင်) မီးရထားလမ်းသည်လည်းကောင်း များသောအားဖြင့် မော်တော်ကားလမ်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိသည်။ [[မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း|မန္တလေး - လားရှိုး မီးရထားလမ်း]]ကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သာစည် -ရွှေညောင် မီးရထားလမ်းကိုမူ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ သာစည်-ကလောလမ်းကို ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ကလော-ဟဲဟိုးလမ်းကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဟဲဟိုး- ရွှေညောင်လမ်းကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ အသီးအသီး ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်။ မန္တလေး-လားရှိုးလမ်းသည် နမ့်ယော်တွင် နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့ လမ်းခွဲရှိသည်။ ထိုလမ်းခွဲကို ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်က ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် ကုမ္ပဏီပိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် လမ်းကျဉ်းလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မီးရထားလမ်းများကို တောအထပ်ထပ်၊ တောင်အလျှိုလျှိုကို ကျော်လွှား၍လည်းကောင်း၊ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများကို ဖောက်ထွင်း၍လည်းကောင်း၊ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်၍လည်းကောင်း၊ လျှိုမြောင်များကို ဖြတ်သန်း၍လည်းကောင်း ခဲရာခဲဆစ် ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် အချို့နေရာများတွင် သည်းထိတ်ရင်ဖိုဖွယ်ရာ သွားလာကြရသည်။ သို့သော် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်မှ တောစခန်း၊ တောင်စခန်း ရှုခင်း ရှုကွက်များကလည်း သာယာရှုမောဖွယ် ရာ ဖြစ်၍ နှစ်သိမ့်ကြည်နူးမှုကိုလည်း ခံစားကြရပေသည်။ မန္တလေး-လားရှိုးရထားလမ်းရှိ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]သည် လှပထင်ရှားသော ကမ္ဘာကျော် တံတားပေတည်း။ မီးရထားလမ်းများဖြင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်မထားပေ။ မော်တော်ကားလမ်းအားဖြင့်မူ အဆက် အသွယ်ရှိပေသည်။ မော်တော်ကားလမ်း အများအပြားရှိရာ အချို့နေရာများတွင် ထိုလမ်းတို့သည် မီးရထားလမ်းနည်းတူ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်ကွေ့ဝိုက်လျက် ဖောက်လုပ်ထား လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးမှသည် မြန်မာ- တရုတ်နယ်ခြား မြို့ကလေးဖြစ်သော ကြူကုတ်အရောက် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သော မော်တော်ကားလမ်း ရှိသည်။ ထိုလမ်းသည် ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ လာရှိုး၊ သိန္နီ၊ ကွတ်ခိုင်၊ မိုင်းယုတို့ကို ဖြတ်သန်းသွား၍ မန္တလေးမှ မိုင်းယုအထိ ၂၇၇ မိုင် ရှိလေသည်။ မိုင်းယုမှ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ မူဆယ် သို့လည်းကောင်း၊ မူဆယ်မှတစ်ဖန် အနောက်တောင်ယွန်းယွန်းရှိ နမ့်ခမ်းမြို့သို့လည်ကောင်း လမ်းခွဲရှိသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့မှတစ်ဆင့် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊ ပူတာအိုအထိ သွားနိုင်လေသည်။ မန္တလေးမှ တရုတ်နယ်စပ်အရောက် ထိုမော်တော်ကားလမ်း တစ်လျှောက်တွင် လမ်းခွဲများရှိသေးရာ ကျောက်မဲမှ မိုးကုတ်၊ မိုးမိတ် သို့လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား သို့လည်းကောင်း၊ မိုးကုတ်မှတစ်ဆင့် သပိတ်ကျင်းသို့လည်းကောင်း သွားရောက်နိုင်သည်။ သီပေါမှ နမ့်ဆန်သို့၎င်း၊ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်း သို့လည်းကောင်း၊ လားရှိုးမှ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့လည်းကောင်း လမ်းခွဲများ ရှိပေသေးသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် သာစည်မှ ယိုးဒယားနယ်စပ်ရှိ တာချီလိပ်သို့အရောက် ၄၈၅ မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော မော်တော် ကားလမ်းရှည်ကြီးဖြင့် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သည်။ ဖြတ်သန်းသွားသော မြို့များမှာ ကလော၊ တောင်ကြီး၊ဟိုပုံး/ လွိုင်လင်၊ ကွန်ဟိန်း၊ တာကော်၊ ကျိုင်းတုံ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ တာကော်တွင် သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကူးသော ပေ ၇၈ဝ ရှိ တာကော် ယာယီတံတားကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့် လှစ်ခဲ့၏။ ထိုမော်တော်ကားလမ်း ရှည်ကြီးမှလည်း လမ်းခွဲများရှိလေရာ ကလောမှ ခြောက်မိုင်ဝေးသော အောင်ပန်းတွင် ပင်းတယ (၂၄ မိုင်) သို့ လမ်းခွဲရှိသေးသည်၊ ပင်းတယမှ တစ်ဖန် ၃၂ မိုင် ဝေးကွာသောရပ်စောက်သို့ ဆက်လက်သွားလာနိုင်၍ ရပ်စောက်တွင် [[ဗထူးတပ်မြို့]] ရှိလေသည်။ ဟဲဟိုးမြို့မှလည်း သတ္တုတွင်းများ ရှိသော ဘော်ဆိုင်းသို့ လမ်းခွဲရှိ၍ ၁၉ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ တောင်ကြီး မရောက်မီ ရွှေညောင်တွင် ညောင်ရွှေမြို့ (၇ မိုင်) သို့လည်း လမ်းခွဲရှိလေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသော မော်တော်ကားလမ်းများမှာ လွိုင်လင်-သီပေါ-လားရှိုး ၁၈၅ မိုင် တစ်လမ်းနှင့် လွိုင်လင်-ကျေးသီးမန်စံ-လားရှိုး ၂ဝ၂ မိုင် တစ်လမ်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလမ်းရှည်ကြီးများမှ လမ်းခွဲတိုများလည်း ရှိသေးသည်။ လွိုင်လင်အနီးရှိ နမ့်စန်မှ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မိုင်းပန်တို့သို့ ရောက်ရှိနိုင်သော လမ်းခွဲတစ်ခု ရှိသေးသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်နိုင်သော မော်တော်ကားလမ်းနှစ်လမ်းမှာ (၁) ဟိုပုံး မှ ကယားမြို့တော် လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၈၅ မိုင် ရှည်လျားသောလမ်း၊ (၂) အောင်ပန်းမှ လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၁ဝ၅ မိုင်ရှည်လျားသော လမ်းတို့ဖြစ်၍ အောင်ပန်း လွိုင်ကော်လမ်းသည် ပို၍ ကောင်းလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး မြန်မာပြည်သို့မကူးမီ တရုတ်-မြန်မာ လမ်းမကြီးသည် တရုတ်နိုင်ငံအား 'နောက်ဖေးပေါက်'မှ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များ တင်ပို့ရေးအတွက် အသက်သွေးကြောကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမ ကြီးသည် မြန်မာဘက်မှ လားရှိုးနှင့် တရုတ်ဘက်မှ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကူမင်းမြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထား၍ မိုင်ပေါင်း ၆၉ဝ ရှည်လျားသည်။ မြန်မာပြည်ဘက်မှ ကြူကုတ်သည် နယ်ခြားစခန်း ဖြစ်၍ တရုတ် တို့ဘက်မှ နယ်ခြားစခန်းသည် ဝမ်တိန် ဖြစ်လေသည်။ ထိုတရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီးကို ချန်ကေရှိတ်အစိုးရသည် ခေတ်မီစက်ကရိယာပစ္စည်း မသုံးဘဲ ရာထောင်မကသော တရုတ်-မြန်မာ အလုပ်သမားတို့၏ အသက်ကို စတေးကာ တောင်အထပ်ထပ်၊ လျှိုမြောင်အသွယ်သွယ်ကို ကျော်ဖြတ်ဝိုက် ပတ်လျက် ခဲယဉ်းပင်ပန်းလှစွာ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရာ ၁၆ လအတွင်း ပြီးစီး၍ ကမ္ဘာ့ သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ရသော လမ်းမကြီး ဖြစ်ပေသည်။ လက်နက်ပစ္စည်းများကို ရန်ကုန်မှ လားရှိုးအထိ မီးရထားဖြင့် သယ်ယူရလေရာ တရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီး၏ ကြမ်းတမ်း ခက်ခဲမှုကြောင့် မော်တော်ကားများ အလွန် အပျက်အစီးများခဲ့သဖြင့် ထိုလမ်းမကြီးသည် 'မော်တော်ကားသင်္ချိုင်း' ဟုပင် အမည်တွင်ခဲ့လေသည်။ စစ်မီးသည် မြန်မာပြည်သို့ ကူးစက်လာ၍ ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် ဂျပန်တပ်များက လားရှိုးကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ထိုလမ်းမကြီးကို အသုံးမပြုနိုင်တော့သဖြင့် အာသံပြည်နယ်ရှိ လီဒိုမြို့မှ ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်တို့သို့ ပေါက်ရောက်သော စတီးဝဲ၊ သို့မဟုတ် [[လီဒိုလမ်းမကြီး]]ကို ဖောက်လုပ် အသုံးပြုခဲ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ထိုနိုင်ငံများသို့ ပေါက်ရောက်သည့် တောင်ကြားလမ်းပေါက်များရှိသည်။ သို့သော် အသွားအလာလွယ်ကူသော လမ်းပေါက်များ မဟုတ်ချေ။ မြောက်ပိုင်း၌ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းကို လိုက်၍ တရုတ်နယ် နိမိတ်တွင်းသို့ ရောက်နိုင်သော တောင်ကြားလမ်းရှိ၍ ရွှေလီလမ်းဟု ခေါ်သည်။ သံလွင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ကွမ်းလုံ ကူးတို့ဆိပ်မြို့ကလေးမှလည်း တရုတ်နယ်နိမိတ်အတွင်း ရောက်နိုင်ရာ ကွမ်းလုံမှ သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကျော် ဆောက်လုပ်ထား၍ ၈၉၈ ပေ ရှည်သော ကွမ်းလုံကြိုးတံတားကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်တ ဒီဇင် ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ တောင်ပိုင်းတွင် တာချီလိပ်မှ မဲခေါင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းကူးလျှင် ယိုးဒယားနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းမှ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များအတွင်းသို့ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် ပေါက်ရောက်နိုင်သော လမ်းပေါက်များ ရှိသော်လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်း သွားရောက်ရ၍ အသုံးပြုခြင်း နည်းပါးလှလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်မနှင့် လေကြောင်းခရီး အဆက်အသွယ်လည်း ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ လားရှိုး၊ မိုးမိတ်၊ နမ့်ဆန်မြို့များတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် ဟဲဟိုး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မိုင်းဆတ်၊ တာချီလိတ်မြို့တို့တွင်လည်းကောင်း လေဆိပ်များ ရှိသည်။ == စေတီပုထိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို ကြည်ညိုလေးစားကြသည့်အလျောက် စေတီပုထိုး၊ ကျောင်းကန်ဘုရားများလည်း ပေါများလှသည်။ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်း၊ ထုံးဖြူတဖွေးဖွေးနှင့် စေတီပုထိုးများ၊ တိုင်တစ်ရာကျော်ရှိသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နေရာအနှံ့အပြား၌ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ တွေ့ရသည်။ များသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တန်ခိုးကြီးစေတီပုထိုး အများအပြားကို မူလအိန္ဒိယနိုင်ငံ မဂဓတိုင်းရှင် သီရိဓမ္မာသောကမင်း၏ ကုသိုလ်တော် စေတီပေါင်း ၈၄,ဝဝဝ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် စေတီများဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[အလောင်းစည်သူ]]မင်း တိုင်းခမ်းလှည့်စဉ်က တည်ထားသော စေတီပုထိုးများဟူ၍လည်းကောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများကို ရှမ်းပြည်နယ်၌ **"မွေတော်"** ဟု များသောအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၆-၄၀၇}}</ref> === ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများနှင့် ဘုရားများ === * '''[[ဘော်ကြိုဘုရား|ဘော်ကြိုစေတီတော်]]:''' ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့]]၊ ဘော်ကြိုရွာကြီးအနီးတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အလွန်ကျော်ကြားသော သမိုင်းဝင်စေတီတော်ဖြစ်သည်။ * '''လွယ်ဆိုင်စေတီ:''' တောင်ပိုင်နယ် (တောင်ပန်) ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် တည်ထားသော စေတီဖြစ်ပြီး [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]တို့ အထူးကြည်ညိုကြသည်။ ထိုစေတီအနီးတွင် တောင်ပိုင်နယ်အတွင်း ပထမဆုံး ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ပလောင်တို့ ယူဆခဲ့ကြသော လက်ဖက်ပင်ကြီး ရှိလေသည်။ * '''ရွှေဥမင်သဘာဝလိုဏ်ဂူဘုရား:''' မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့]]တွင် တည်ရှိပြီး ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ထောင်ချီကိန်းဝပ်ရာ လိုဏ်ဂူတော်ကြီးအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလှပေသည်။ * '''[[ဖောင်တော်ဦးဘုရား|ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူ]]:''' ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ [[အင်းလေးကန်|အင်းလေး]]ညောင်ရွှေနယ်ရှိ စေတီပုထိုးများအနက် ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင်သာမက မြန်မာပြည်မဘက်၌ပါ အလွန်ကျော်ကြားလှသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ရတနာမာန်အောင်စေတီ:''' ညောင်ရွှေမြို့ရှိ စော်ဘွားကြီး ဆာစဝ်မောင်၏ ကုသိုလ်တော်ဖြစ်သော ရတနာမာန်အောင်စေတီသည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားတစ်ဆူဖြစ်၍ ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်း၌ ဉာဏ်တော်ကြီးမားသော ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်ကြီး ကိန်းဝပ်စံပယ်လျက်ရှိသည်။ စော်ဘွားများသည် မန္တလေးမြို့ရှိ မဟာမြတ်မုနိပုံတော်ပွားများကို သွန်းလုပ်စေ၍ ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ [[File:Hpaung Daw U Pagoda.jpg|thumb|အင်းလေးကန်ရှိ တန်ခိုးကြီး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] [[File:Baw Gyo Pagoda.jpg|thumb|ဘောကြိုစေတီ]] [[File:Kakku Paya 32.jpg|thumb|မွေတော်ကက္ကူ]] === ဘုရားပွဲများနှင့် လောင်းကစားဥပဒေ ပြောင်းလဲမှု === ၁၉၂၄ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်လောင်းကစားဥပဒေအရ စော်ဘွားများသည် ဘုရားပွဲများ ကျင်းပသည့်အခါ လောင်းကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ခြောက်ရက် ကျင်းပခွင့်ရရှိသည်။ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုသည့် အကြောင်းပြချက်မှာ ရှမ်းပြည်တွင် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ အလွန်နည်းသဖြင့် လူထုပျော်ရွှင်ခွင့်ရစေရန် ဖန်တီးရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း စင်စစ်သော် စော်ဘွားများသည် ထိုကစားဝိုင်းများမှ ကစားဝိုင်းခွန်များ အမြောက်အမြား ရရှိသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့ ဘုရားပွဲများ၌ ကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခြင်းသည် လူထု၏ စာရိတ္တရေး၊ စီးပွားရေးကို အလွန်တရာ ထိခိုက်စေခဲ့သဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအခါ ဘုရားပွဲများ၌ လောင်းကစားခွင့်ကို လုံးဝပိတ်ပင်ခဲ့လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှု (ကတ်ဝိန်း) === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့ကြီးများတွင် နေ့စဉ် ဈေးမစည်ဘဲ ငါးရက်တစ်ဈေးများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဈေးသည်များသည် တစ်ဈေးမှ တစ်ဈေးသို့ မော်တော်ကားများဖြင့် လှည့်လည်ရောင်းချကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် **"ကတ်ဝိန်း"** (မြို့ဈေး) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဈေးရက်များမှာ စော်ဘွားနယ်များအလိုက် အောက်ပါမြို့များတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဈေးနေ့ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည် - * '''ပထမအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေ]]၊ [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်း]]၊ [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]၊ မိုင်းယွန်း၊ [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင် (သထုံ)]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ဒုတိယအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' ထိုဈေးများပြီးသည့် နောက်ရက်များတွင် [[ဟဲဟိုးမြို့|ဟဲဟိုး]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ နန်းပန်၊ နောင်မွန်၊ [[လွိုင်လင်မြို့|လွိုင်လင်]]၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ ဘန်းယဉ်၊ [[ကလောမြို့|ကလောမြို့]] တို့တွင် ဈေးဖြစ်ပြန်လေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးသော ငါးရက်တစ်ဈေးကြီးများမှာ ပင်းတယဈေးနှင့် နန်းပန်ဈေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဈေးနေ့များတွင် ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ကလေး၊ လူကြီးမကျန် ဈေးသို့ သွားလေ့ရှိကြပြီး ဈေးနေ့တွင် အခြားသော အလုပ်ကိစ္စများကို မဆောင်ရွက်လိုကြချေ။ ဤငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအပြင် ရပ်ရွာကိစ္စ၊ သာရေးနာရေးကိစ္စများကိုပါ တွေ့ဆုံတိုင်ပင် ဆွေးနွေးကြရာ လူမှုရေးဗဟိုချက်မတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==သမိုင်းကြောင်း== ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစောပိုင်းသမိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းကဲ့သို့ ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီဆန်ကာ နတ်၊ နဂါး၊ ကျားများပါ ပါဝင် ရောနှောနေသည်။ယင်းသို့ ဒဏ္ဍာရီဆန် သော အချက်အလက်များကို ချန်လှပ်၍ မြန်မာရာဇဝင်သမိုင်းများ ကုန်းဘောင်သီပေါ ရာဇဝင်များအရ ဖော်ပြရလျှင် ရှမ်းပြည်ထောင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူမှာ ဘိန္နကရာဇ်မင်းဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းမင်းအစ၊ ဘိန္နက'' ဟုပင် ရေးသားခဲ့ကြ လေသည်။ ထိုရာဇဝင်အရ တကောင်းမင်း အဘိရာဇာ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ဘိန္နကရာဇာမင်းလက်ထက်တွင် တကောင်းပြည်အား တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာသဖြင့် ထိုမင်းသည် တကောင်းနန်းကို စွန့်ခွာလာပြီးလျှင် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက် မလယ်အရပ်၌ စံနေစဉ် ထိုမင်းနတ်ရွာစံ၍ ပါလာသော ဗိုလ်ချေခပင်း သုံးသင်းကွဲလေသည်။ တစ်သင်းကို ခေါင်းဆောင်သော ထိုမင်း၏ ညီတော် ဘိန္နာကရာဇ်သည် ရွှေလီမြစ်အထက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်သွားပြီးလျှင် ထိုမြစ်၏ လက်ယာ ဘက်ကမ်းတွင် မိုင်းမောဟု ခေါ်တွင်သောဒေသ၌ အခြေချကာ ရှမ်းတစ်ဆဲ့ကိုးခရိုင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းပြည်ထောင်အစ၊ မိုင်းမောက'' ဟုလည်း ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြလေသည်။ သမိုင်းသုတေသီများ အထောက်အထား အခိုင်အလုံတွေ့ရသော ပဓာနအချက်အလက်များနှင့် ညီညွတ်သည့် အဆိုများအရမူ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် နန်ချောင် (နန်းကျောက်) ပြည်ကြီးမတည်ဆောက်မီ ခရစ်နှစ် တစ်ရာစု အစပိုင်းလောက်မှ စတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများမှ တောင်ဘက်၊ အနောက်တောင်ဘက်၊ အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများသို့ တရွေ့ရွေ့ရွေ့ပြောင်း လာခဲ့ရာ နန်ချောင်ပြည်ကြီး စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးနေသည့် ခုနစ် ရာစု လောက်တွင် မိုင်းမောဒေသမှ စတင်၍ ရှမ်းပြည်ထောင်များကို တစ်စတစ်စ တိုးချဲ့တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်မတိုင်မီအထိ မိုင်းမောသည် နန်ချောင်အား ပဏ္ဏာဆက်သနေခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းသည် နန်ချောင်၏မြို့တော် ယခု ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တာလီဖူသို့အရောက် ရဲမက် စစ်သည် အလုံးအရင်းနှင့် ချီတက်လာသောအခါ နန်ချောင်ပြည့်ရှင်သည် မြန်မာမင်းအား ခန့်ညားခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် အပြန်ခရီးတွင် မိုင်းမောပြည့်ရှင်သည်လည်း အနော်ရထာမင်းအား သမီးတော် စောမွန်လှကို ဆက်သပြီးလျှင် ခန့်ညားဝပ်စင်းခဲ့လေသည်။ အနော်ရထာမင်း၏ လက်ထက်မှစ၍ စည်ပင်တိုးတက်လာသော ပုဂံပြည်သည် ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် တိုင်းပြည်အား အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကြသော ကျစွာမင်း၊ ဥဇနာမင်း၊ နရသီဟပတေ့မင်းတို့၏ လက်ထက်၌ ထိုမင်းတို့ အရည်အချင်းညံ့သဖြင့် ပုဂံပြည်ကြီး ယိမ်းယိုင်လာလေသည်။ ထိုအခါ မော ရှမ်းမင်းတို့သည် မြန်မာမင်းတို့အား မခန့်မညားတော့ချေ။ မြန်မာမင်းက မြို့စားရွာစား ခန့်ထားသော စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ မြင်စိုင်းစား ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့သည် ပုဂံပြည်၏ နိုင်ငံရေးအင်အားကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်။ ယင်းတို့နှင့် ယင်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၌ လွှမ်းမိုးကြီး စိုးနေခဲ့ကြလေသည်။ တောင်ပိုင် ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ယခုခေါ်ဆိုကြသော ရှမ်းနယ် များသို့ [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ မပျံ့နှံ့လာမီက ထိုဒေသများ၏ မူလ တိုင်းရင်းသားများသည် ကရင်အနွယ်များဟု ယူဆကြရ၍ ဝ၊ ပလောင်၊ ယင်းသုံးမျိုး (ယင်းနက်၊ ယင်းဆက်၊ ယင်းကျား)၊ တောင်သူနှင့် ပဒေါင်လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေသည်။ ထိုနယ်များ ၏ အစောပိုင်း သမိုင်းတွင် ပုဂံပြည့်ရှင် အလောင်းစည်သူမင်း ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်စဉ်က အကြောင်းများလည်း ပါရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းနှင့် ဒွေးရောယှက်တင် ရှိနေခဲ့လေသည်။ အသေအချာ လေ့လာစိစစ်သည့်အခါ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ မောရှမ်းဆက်များ ဖြစ်ကြသော မိုး ကောင်း၊ မိုးညှင်း၊ ကလေးစားတို့ လွှမ်းမိုးနေစဉ် သမယမှ စတင်၍ မြောက်ပိုင်းနယ်များမှ စော်ဘွားအဆက်အနွယ်များကို ပင့် ခေါ်ပြီးလျှင် တောင်ပိုင်းနယ်များ၌ စိုးမိုးစေခဲ့သည်ဟု ယူဆရလေသည်။ မြေလပ်နယ်များရှိ လူမျိုးများဖြစ်ကြသော အင်းသား၊ ဓနု၊ တောင်သူ၊ တောင်ရိုးတို့သည် ထိုဒေသ၏ မူလတိုင်းရင်းသား များ မဟုတ်ချေ။ ယင်းတို့သည် မြန်မာအစုဝင် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြားဒေသမှ ကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ထိုဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် မြေလပ်နယ်များသည် ပထဝီဝင်အရ ရှမ်းနယ်များနှင့် ပို၍နီးစပ်သဖြင့် မြန်မာတို့သည် ယင်းနယ်များအား ရှမ်းနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့လေသည်။ မြေလပ်နယ်များမှ မြန်မာများကို ငွေပဏ္ဏာ ဆက်သွင်းရသဖြင့် ထိုနယ်ရှင်များအား ငွေခွန်မှူးများဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယတို့၌ မင်းပြုစိုးမိုးနေခဲ့ကြသော ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးတို့၏အဆက်အနွယ်များသည် နောင်အခါ အချင်းချင်း မညီညွတ်သဖြင့် ပင်းယမင်းသည် စစ်ကိုင်းကို တိုက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ မြောက်ဖျားတွင် အင်အားကြီးမားလျက် ရှိသော မောရှမ်းတို့ကို ဖိတ်ခေါ်သည်။ မောရှမ်းတို့သည် စစ်ကိုင်းကို သာမက ပင်းယကိုပါ တိုက်သဖြင့် နှစ်မြို့လုံးပျက်ရလေသည်။ ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယပျက်ပြီးနောက်၌ စစ်ကိုင်းမင်း အသင်္ခယာစောယွန်း၏ မြေးတော်သတိုးမင်းဖျားသည် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယကို သိမ်းယူ၍ အင်းဝကို တည်ကာ မင်းပြုသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်နှင့် ထိုမင်းအားဆက်ခံသော မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏လက်ထက်တွင် မောရှမ်းတို့နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်လာခြင်းကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သော်လည်းနောက် ဆက်ခံသော မင်းများလက်ထက်တွင်မူ ရှမ်းမင်းတို့ သည် အင်းဝကို ရံဖန်ရံခါ တိုက်လာသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ ကိုလည်း သွားရောက်ထိပါးသည်။ အချင်းချင်းလည်း တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ တောင်ငူခေတ်တွင် မြန်မာတို့ ပြန်၍ အင်အားတောင့်လာသည်။ ထိုအချိန်၌ အင်းဝတွင် ရှမ်းမင်းခုံမှိုင်းငယ် (ခွန်မိုင်းငယ်) စိုးစံနေသည်။ မြန်မာတို့သည် ရှမ်းတို့၏ စိုးမိုးမှုကို တွန်းလှန်ရန် ကြိုးပမ်းလာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉ဝ၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၄၄ ခုနှစ်) တွင် တောင်ငူဘုရင် တပင်ရွှေထီးနှင့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်တို့ ခေါင်းဆောင်သော မွန်-မြန်မာများနှင့် သီပေါစော်ဘွား၊ အင်းဝခုံမှိုင်းငယ်၊ ဗန်းမော်စော်ဘွား၊ မိုးညှင်း စော်ဘွားတို့၏ တပ်များသည် ပြည်မြို့တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စော်ဘွားတို့ အရေးနိမ့်ကြလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလွန်သောအခါ ဘုရင့်နောင်သည် ဟံသာဝတီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံ၍ အင်းဝကို တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ပြီးသည့် နောက်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၁၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၅၅-၅၆) မှ စတင်ပြီးလျှင် မြောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်ထောင်တို့ကို သိမ်းသွင်းခဲ့ရာ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ကသာ၊ ဗန်းမော်၊ ကလေး၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ၊ သုံးဆယ် စသော စော်ဘွားတို့သည် မြန်မာမင်း၏ သစ္စာကို ခံယူကြရသည်။ ထိုနယ်တို့နှင့် အင်းဝကို တရုတ် အစိုးရက မိမိတို့လက်အောက်ခံနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ထိုကဲ့သို့ ဘုရင့်နောင်က တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းသော အခါ တရုတ်အစိုးရနှင့် အရေးပေါ်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏တပ်များသည် ယူနန်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်အောင် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်၏ တပ်တို့သည် သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ရှိ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက် စသော စော်ဘွားနယ်များနှင့် ရွာငံ၊ စကား၊ လဲချား၊ သာမိုင်း ခမ်း စသော မြို့စားနယ်များကို သိမ်းသွင်းသည်။ နောက်နှစ်တွင် ဇင်းမယ်၊ လပုန်း၊ ဗြဲ၊ ကျိုင်းရဲနယ်တို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ခရစ်နှစ် ၁၅၅၆ မှသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ်များ အတွင်း ဘုရင့်နောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ဖြစ်သော ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နယ်များ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနယ်များကို မြန်မာနိုင်ငံ တော်အတွင်းသို့ ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့လေသည်။ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး၏လက်နက်နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်ထောင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ တရုတ်နယ်စပ်ဘက်သို့ ကျရောက်၍ ရှမ်း တရုတ် နယ်များဖြစ်သော ကိုင်းမား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း၊ မိုးနား၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်ဟူသော မြောက်ရှမ်းရှစ် ပြည်ထောင်၊ ထိုနယ်များတွင် ဘုရင့်နောင်၏ မြန်မာရဲမက်များ တည်ထားခဲ့သော စေတီပုထိုးများ အထင်အရှားရှိခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြသည်။ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ မိုးမိတ်၊ မိုးနဲ၊ သိန္နီ၊ သီပေါ၊ ညောင်ရွှေ၊ မိုးဗြဲ၊ ကလေး (သောင်သွပ်) နယ်တို့ကို ရှမ်းကိုး စော်ဘွားနယ်များဟု သီးခြားထားပြီးလျှင် ထိုနယ်ရှင် စော်ဘွား များကို စော်ဘွားကြီးများ၏ အစီးအနင်း အဆောင်အရွက်ပေးသည်။ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ကလည်း ထီးရံ နန်းရံ လက်နက်နိုင်ငံ များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလေသည်။ ယင်းတို့အပြင် မှန်နန်းရာဇဝင်၌ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်မင်း၏ လက်နက်နိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ပြည်များအဖြစ် အောက်ပါ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ် နယ်များကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ (၁) ဗန်းမော်၊ (၂) မိုင်းလျဉ်း၊ (၃) မိုင်းကိုင်၊ (၄) မိုင်းပတ်၊ (၅) ရပ်စောက်၊ (၆) နောင်မွန်၊ (၇) ကျိုင်းတုံ၊ (၈) ကျိုင်းရုံး၊ (၉) ကျိုင်းသေဉ်၊ (၁ဝ) မိုင်းလုံခပင်း၊ (၁၁) ဇင်းမယ်၊ (၁၂) လင်းဇင်း၊ (၁၃) မိုင်းစံ၊ (၁၄) အကျော်၊ သို့ မဟုတ် ကျော်ပုဂံ၊ (၁၅) လဝိုက်၊ (၁၆) မျက်နှာမည်း၊ (၁၇) သောက္ကတဲ၊ (၁၈) ပိဿလောက်တို့အပြင် ကလေးနှင့်ကသည်း ဟုန်း ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ မဏိပူရကသည်းပြည်လည်း ပါဝင်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်၏ သားတော် နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် လက်နက်နိုင်ငံတော် ပြိုအက်၍လာရာ ရှမ်းပြည် နယ်တို့လည်း သီးခြားခွဲထွက်ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင့်နောင်၏ သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သော ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းနယ်များကို ပြန်လည် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ညောင်ရမ်းမင်း၏သားတော် အနောက်ဘက်လွန်မင်းနှင့် ထိုမင်း၏ညီတော် သာလွန်မင်းတို့၏ လက်ထက်လွန်ပြီးနောက်တွင် မြန်မာမင်းတို့ အရည်အချင်း ပျော့ညံ့လာသဖြင့် နိုင်ငံတော် ယိမ်းယိုင်လာသည်။ အင်းဝမြို့တွင် မင်းပြုသော ဟံသာဝတီရောက်မင်းဟုလည်း ခေါ်သည့် မဟာဓမ္မရာဇာမင်း လက်ထက်တွင် မွန်တို့အင်အား တောင့်လာ၍ အင်းဝကို တိုက်လာသဖြင့် အင်းဝပျက်သည်။ ထိုအခါ ရှမ်းပြည်နယ်များသည် အင်းဝ၏ဩဇာကို မခံတော့ပေ။ ဇင်းမယ်နယ်သည်လည်း သီးခြားခွဲထွက်လေသည်။ ယိုးဒယားနှင့် မဏိပူရတို့ လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ပင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လုယက်ခြင်း ပြုလေသည်။ ယင်းသို့သော အပြိုပြိုအကွဲကွဲ ဖြစ်နေသည့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို အလောင်းမင်းတရားကြီးအမည်ခံ ဦးအောင်ဇေယျသည် ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ယင်းသည်မှစ၍ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်များ၏လှုပ်ရှားမှုသည် နည်းပါးသွားလေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းမြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင် ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်း ခွဲ၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့်ရှမ်းအနွယ်နယ်များကို ဤသို့ ပိုင်းခြား ဖော်ပြထားလေသည်။ ၁။ တနင်္သာရီ၊ ပိဿလောက်၊ ကမန်ပိုက်၊ သောက္ကတဲ စသော ၇၉ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂျွမ်း ယိုးဒယားတို့နေရာ ဒွာရဝတီဟူသော အရုဇ္ဈပုရတိုင်း၊ (ယိုးဒယား) ၂။ ဗြဲ၊ အနန်း၊ ပရော၊ ကျိုင်းသေည်၊ လပုန်း စသော ၅၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ယွန်း လူမျိုးတို့နေရာ ဇင်းမယ်ဟူသော ဟရီဘုဉ္စတိုင်း၊ (ဇင်းမယ်) ၃။ မိုင်းမည်း၊ မိုင်းသတ်၊ မိုင်းချိုင်၊ မိုင်းပိုင်စသော ၃၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂုံလူမျိုးတို့ နေရာ ကျိုင်းတုံ ဟူသော ခေမာဝရတိုင်း၊ ၄။ မိုင်းစဲ့ (မိုင်းစံ)၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော ၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လူးလူမျိုးတို့နေရာ ကျိုင်းရုံး ဟူသော မဟာနဂရတိုင်း၊ ၅။ မိုင်းလုံး၊ မိုင်းကွန်း၊ လောသွတ်၊ တိုက်ခံ၊ တေသန်၊ တေသိန်၊ မိုင်းဆံကြီး၊ မိုင်းဆံငယ် စသော ၁ဝဝ သော မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လင်းဇင်းလူမျိုးတို့နေရာ စန္ဒပူရိ ဟူသော လဝရဋ္ဌတိုင်း၊ (လော နိုင်ငံ) ၆။ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက်၊ မိုးဗြဲ၊ သိန္နီ၊ ကိုင်းမား၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ သုံးဆယ်ဟူသော မြို့ကြီး အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စော်ဘွားအပေါင်းတို့နေရာ ဖြစ်သည့် ကမ္ဗောဇတိုင်း၊ ၇။ မိုးတာ၊ မိုးစစ်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ခန္တီ၊ တက် ခေါင်၊ မိုင်းလုံဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ် သည့် ၃ဝ သော ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော အာဠဝီတိုင်း၊ ၈။ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုးနား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း စသောမြို့ကြီး ကိုးမြို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ရှမ်း တရုတ်လူမျိုးတို့နေရာ၊ မောကိုးခွင်ဟူသော မောရိယတိုင်း၊ ၉။ ကတို၊ ဝိုးငံ၊ ဆေးသစ်၊ ကောင်းစင်၊ ငရင်း၊ ငရုန်း၊ ယင်းကပ်ဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဗန်းမော် ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော စိန့်တိုင်း၊ ၁ဝ။ မိုးကုတ်၊ ကျတ်ပြင်၊ ရေလျှံ စသော မြို့လတ်ရွာငယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စို့သူကြီးတို့နေရာ ဖြစ်သော မဟိံသကတိုင်း၊ ၁၁။ မွေးရည်၊ မည်ကယ်၊ ငစင်ကျယ်စသော မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ကသည်းကုလားဟုန်း စော်ဘွားတို့နေရာ ဖြစ်သော မဏိပူရတိုင်း၊ ၁၂။ ကလေး၊ သောင်သွပ်၊ ထီးလင်း၊ ယော၊ ဆော၊ စကု၊ စလင်း၊ မဖဲ၊ မင်းတုန်းစသော ၂၇ မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော သုနာပရန္တတိုင်းဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရား နတ်ရွာစံပြီးနောက်တွင် ယခု တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်၏ စော်ဘွားခန့် အပ်သည့်အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားသည် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကာ မြန်မာဘုရင် သီပေါမင်းအား ထောင်ထားခြားနားသည်။ ထိုအရေးတွင် မိုးနဲ၊ မိုင်းနောင်နှင့် ရပ်စောက်စော်ဘွားတို့သည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနှင့် တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်းပြု၍ ပါဝင်ကူညီကြသည်။ ထိုစော်ဘွားစုတို့သည် မင်းတုန်းမင်း၏ တူတော်တစ်ပါးဖြစ်သော လင်းပင်းမင်းသားအား နန်းတင်ရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသည်။ နောင်အခါ မြေလတ် နယ်အချို့ကလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်သည်။ လင်းပင်အဖွဲ့သည် မိမိတို့နှင့် စိတ်ဝမ်း မညီသော ညောင်ရွှေကျေးသီး မန်စံ၊ မိုင်းလွန်းနှင့် လဲချားနယ်များကို တိုက်ကြသည်။ မြန်မာတပ်များကလည်း ထောင်ထား ခြားနားမှုကို လိုက်လံနှိပ်ကွပ်သော်လည်း များစွာ အရေးမလှခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအစိုးရက သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။ နောင်အခါ လင်းပင်းအဖွဲ့သည်လည်း အားနည်းလာ၍ လင်းပင်မင်းသားကိုယ်တိုင် အညံ့ခံရသည်။ ခရစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက်ရှိ စော်ဘွားနယ်များသည် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ဝင်ရောက်ကြရသည်။ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ရှိ နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သော ကျိုင်းတုံသည် ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ လက်နက်ချလေသည်။ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်နှင့် ကရင်နီနယ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယိုးဒယားအစိုးရနှင့် ပြဿနာများ ပေါ်သည်။ ၁၈၈၉-၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် ယိုးဒယား နှစ်ဦးနှစ်ဘက် အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်သော ကော်မီရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ ထိုနယ်များ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ယိုးဒယားမပိုင်တော့သော အပိုင်းမှ ယိုးဒယား တပ်များကို ရုပ်သိမ်းစေသည်။ ၁၈၉၄-၄၅ ခုနှစ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်နှင့် နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ကျိုင်းချိုင်းနယ်အား မဲခေါင်မြစ်ကို နယ်ခြားအဖြစ် ထားပြီးလျှင် မဲခေါင်မြစ်အနောက် ဘက်ကမ်းအပိုင်းကို ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်း၍ အရှေ့ဘက် ကမ်းအပိုင်းကို အင်ဒိုချိုင်းနားအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ၁၈၈၉-၉ဝ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေး ကော်မီရှင်က ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်များသည် မြန်မာမင်းတို့၏ သစ္စာတော်ခံနယ်များ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အစောပိုင်းတွင် စံနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုမူ မခံခဲ့ရပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များက မြန်မာမင်းတို့အား အခွန်ပဏ္ဏာများကိုမူ ဆက်သခဲ့ရရာ ဆက်သမြဲအခွန်ပဏ္ဏာ များကို [[ရွှေ]]၊ [[ငွေ]]၊ အသန့်[[သစ်စေး]]၊[[မြင်း]]၊ [[သိုး]]၊ [[ကတိုး]]၊[[အောင်း]]၊ [[ဖဲ]]၊ [[ဇာပယင်း]]၊ [[မော်ယော]]၊ [[ကတ္တီပါ]] မှိုင်းလုံး၊ ခဲမ၊ [[ဖယောင်း]]၊ [[ဆင်စွယ်]]၊ [[ကြေး]]၊ [[သံ]]၊ ကျောက်မျိုး၊ ထည်မျိုး၊ အုပ်မျိုးတို့အပြင်၊ သစ်သီး၊ ပန်းကံ့ကော်၊ သဇင်ပန်းမျိုးတို့ကိုလည်း အချို့နယ်များက ဆက်သကြရလေသည်။ သာလွန်မင်းတရားလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၆၃၇ ခုတွင် နိုင်ငံတော်၏ လူဦးရေ၊ အိမ်ခြေ၊ မြေအကျယ်အဝန်း၊ ထွက်သည့်သီးနှံ၊ ပေးဆောင်ရသည့် အခွန်အတုတ်တို့ကို စစ်ဆေးမှတ်တမ်းတင်ရာ ရှမ်းနယ်များကလည်း စစ်တမ်းများ ပေးရသည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် မင်းများတွင် အလောင်းမင်း တရားလက်ထက်မှတစ်ပါး အခြားမင်းများလက်ထက်တွင်လည်း စစ်တမ်းများကို အရေးယူဆောင်ရွက်ကြလေသည်။ အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည် မင်းတရားကြီး (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များကို အုပ်ချုပ်ပုံမှာ ရှမ်းနယ်ကြီးများတွင် စော်ဘွားထားသည်။ နယ်လတ်များတွင် မြို့စား၊ နယ်ငယ်များတွင် ငွေခွန်မှူးများထားသည်။ မြန်မာနယ်ကြီးများကို အုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်ခံများနှင့် စော်ဘွားအလား တူသည်။ ရှမ်းမြို့စားနှင့် မြန်မာမြို့စား အလားတူလေသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များအတွက် တပ်ရုံး သုံးရုံးထား၍ ခွဲခြားသတ်မှတ် အုပ်ချုပ်ရာ ထိုတပ်ရုံးများမှာ သိန္နီတပ်ရုံး၊ မိုးနဲတပ်ရုံး မိုးဗြဲတပ်ရုံးဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုတပ်ရုံး သုံးရုံးပိုင်နယ်များတွင် စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ မြို့ဝန်၊ မြို့အုပ်တို့အပေါ် မြန်မာအရာရှိကြီး သုံးဦးထား၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ထိုအရာရှိကြီးများသည် စစ်ဗိုလ်များဖြစ်စေ၊ ဝန်ကြီး၊ ဝန်မှူး၊ ဝန်ထောက်ဖြစ်စေ၊ ယင်းတို့နှင့် အဆင့်အတန်းတူ အရာရှိများ ဖြစ်စေ ခန့်ထား၍ ခန့်ထားခံရသူသည် ဆိုင်ရာတပ်ရုံးသို့ သွားရောက်နေထိုင်ရသည်။ မြန်မာ လက်အောက်ခံ ရှမ်းနယ်များ အတော်ကလေးကျယ်သေးစဉ်က ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းသည်ကြီး၊ မိုင်းလျဉ်းကြီးများတွင် တပ်ရုံး၊ တပ်ဦးချုပ် သီးခြားထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကို လက်လွတ်ရုံမက သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များတွင် တပ်ရုံးများ မထားတော့ချေ။ မန္တလေးမြို့တည် မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက်တိုင်အောင် ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းချိုင်းနယ်တို့က သုံးနှစ် တစ်ကြိမ်၊ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်၊ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် အခွန်ပဏ္ဏာများ ဆက်သမြဲဆက်သခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်း လက်ထက်တွင်မူ မဆက်သတော့ချေ။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော တပ်ရုံးသုံးရုံးသည် မြန်မာမင်းဩဇာခံ ရှမ်းနယ်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်မဟုတ်ပေ။ တောင်ပိုင်၊ မိုးမိတ်၊ ဝန်းသို၊ သောင်သွပ်၊ကလေးမြို့များတွင် စော်ဘွားထားသော်လည်း ဦးတိုက်ထမ်းမှတ်သား၍ သီးခြားဆင့်ဆို အုပ်ချုပ်သည်။ စော်ဘွား၊ မထားတော့သော မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော် စသောမြို့များကို မြန်မာမြို့ရွာများတွင် အပါအဝင်ပြု၍ အဝေးမြို့ဝန်များ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်လေသည်။ တပ်ရုံးများတွင် သွားရောက်နေထိုင် အုပ်ချုပ်ရသောမြန်မာ အရာရှိကြီးများကို စစ်ကဲတော်ကြီးဟု ခေါ်သည်။ ထိုစစ်ကဲတော်ကြီးများကို ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးက တစ်ဖန် အုပ်ချုပ်ရသည်။ ထိုဗိုလ်မှူးများ အုပ်ချုပ်ရာတွင် မင်းညီမင်းသား ဝန်ထောက် များကို ခန့်ထားလေ့ရှိသဖြင့် ဗိုလ်မှူး မင်းသားဟု ခေါ်သည်။ ထိုဗိုလ်မှူး မင်းသားသည် အချက်အချာကျသော မိုးနဲမြို့တွင် ရုံးစိုက်လေသည်။ ဗိုလ်မှူးမင်းသားလက်အောက်တွင် တပ်သား ၁ဝဝဝ ခန့်ပါသော တပ်ရှိ၍ ထိုတပ်ကို စစ်ကဲတော်ကြီး၊ နားခံကြီး၊ ဗိုလ်ဓားရဲ စသော အရာရှိများက ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ အုပ်ချုပ်ရလေသည်။ စော်ဘွားများလည်း ဓားပိုင်သည်ဖြစ်၍ အမိန့်တော်မခံဘဲ လူသတ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဗိုလ်မှူးမင်းသားသည် စော်ဘွားများအထက်က ဖြစ်လေသည်။ စော်ဘွားဟူသည်မှာ ရှမ်းဘာသာဖြင့် 'စဝ်'နှင့် 'ဖ' ဟူသော စကားနှစ်လုံးပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်။ 'စဝ်' သည် ''ပိုင်ဆိုင်သူ''ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'စပ်' နှင့် 'ဖ'ကို ပေါင်းစပ်သောအခါ ''မိုးကောင်းကင်တမျှ မြင့်မြတ်သော ပိုင်ဆိုင်ခြင်း (ပိုင်ရှင်)''ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ပေသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ''ကောင်းကင်တမျှ ပိုင်ဆိုင်သူ (အရှင်)''ဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မြန်မာမင်းများက စော်ဘွားများအား ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များ အနေနှင့် ခွင့်ပြုခဲ့သဖြင့် စော်ဘွားတို့သည် ပဒေသရာဇ် မင်းငယ်များ၏ အဆောင်အယောင် အစီးအနင်းများကို အသုံးပြုနိုင်ကြပြီးလျှင် ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များကဲ့သို့ ပြုမူနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားတို့သည် မိမိတို့၏ရိုက်ရာကို ဆက်ခံရန် သားတော်၊ ညီတော်၊ တူတော်များအနက်မှ သင့်လျော်ရာတစ်ဦးဦးကို ထီးရံနန်းရံအဖြစ် ရွေးချယ်ထား၍ ယင်းကို ကျမိုင်းဟု ခေါ်သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင်မူ ကျမိုင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ထားသူကို ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးနှင့် ဘုရင်ခံတို့ သဘောတူညီချက် ရပြီးမှသာလျှင် ခန့်ထားနိုင်လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသား ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များအား အိန္ဒိယပြည်နယ် အဖြစ် သိမ်းပိုက်ကြောင်း ဗြိတိသျှအစိုးရ ကျေညာသည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းနယ်များအား အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြား အုပ်ချုပ်သည်။ ၁။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း (ရှမ်းပြည် ဥတ္တရတိုင်းဝန်ရှင် တော်မင်းကြီး လက်အောက်ခံ) ၂။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်ဝန်နှင့် နိုင်ငံရေးအရာရှိ လက်အောက်ခံ) ၃။ မြေလပ်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေး အရာရှိ လက်အောက်ခံ)ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များကို ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုဟု ခေါ်တွင်စေရန် ဘုရင်ခံချုပ်က ထုတ်ပြန်ကျေညာသည်။ မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် မြေလပ်ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များဟူ၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြီးလျှင် နယ်၏အကျယ်အဝန်းကို လိုက်၍ စော်ဘွားမြို့စား၊ နယ်စားများအား အသီးအသီး အုပ်ချုပ်စေသည်။ မြောက်ပိုင်း၌ စော်ဘွားအုပ်ချုပ်သော နယ်များမှာ- (၁) သီပေါနယ် (၄) တောင်သိန္နီနယ် (၂) တောင်ပိုင်နယ် (၅) မိုးမိတ်နယ် (၃) မြောက်သိန္နီနယ် (၆) မိုင်းလွန်းနယ် တို့ဖြစ်ကြလေသည်။ တောင်ပိုင်း၌ စော်ဘွားနယ်များမှာ (၁) ကျိုင်းတုံနယ် (၇) မောက်မယ်နယ် (၂) မိုးနဲနယ် (၈) မိုင်းပန်နယ် (၃) ညောင်ရွှေနယ် (၉) မိုင်းပွန်နယ် (၄) မိုးဗြဲနယ် (၁ဝ) စံကားနယ် (၅) ရပ်စောက်နယ် (၁၁) မိုင်းကိုင်နယ် (၆) လဲချားနယ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စော်ဘွားနယ်များမှာ နှစ်စားရှိသည်။ စော်ဘွားကြီးနှင့် စော်ဘွားဟု ခွဲထားခြားပြီးလျှင် မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စံကားနယ်နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်များသည် ဟော်နန်းမပိုင် ရာဇပလ္လင်နှင့် စော်ဘွားရာထူး ရရှိကြသည်။ အောက်ပါမြို့စားနယ်များသည် တောင်ပိုင်း၌ ပါဝင်ကြလေသည်။ (၁) နန်းခုတ်နောင်မွန်ငယ် (၇) ဘန်းယဉ်နယ် (၂) မိုင်းနောင်နယ် (၈) ဟိုပုန်းနယ် (၃) ဘော်နယ် (၉) စကွယ်နယ် (၄) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၁ဝ) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၅) ပင်လောင်း (လွယ်လုံနယ်) (၁၁) မိုင်းရှူးနယ် (၆) သထုံ (ဆီဆိုင်နယ်) (၁၂) ပွေးလှနယ် မြေလပ်ပိုင်းတွင် ရှိကြသော ရွာငံ၊ ပင်းတယ၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်တို့သည် ငွေခွန်မှူးများ အုပ်ချုပ်သောနယ်များ ဖြစ်ကြလေသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ကိုးကန့်နယ်သည် မြို့စားနယ်ဖြစ်သည်။ ယခင်က သိန္နီစော်ဘွား လက်အောက်ခံနယ် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကာလတွင် အကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ မြောက်သိန္နီ စော်ဘွားအား ထိုနယ်ကို အုပ်ချုပ်ခွင့် မပြုတော့ပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးကာလတွင်မူ သီးခြားမြို့စား နယ်တစ်နယ်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ နယ်သူနယ်သားများသည် များသောအားဖြင့် တရုတ်လူမျိုးများသာလျှင် ဖြစ်ကြ၍ မြို့စားသည် ရှမ်းတရုတ်အနွယ် ဖြစ်လေသည်။ နယ်များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် အမျိုးမျိုး အစားစားဖြစ်ရာ ကျိုင်းတုံနယ်သည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ စတုရန်းမိုင် ၁၂,ဝဝဝ ကျော် ကျယ်ဝန်းသော်လည်း အငယ်ဆုံးဖြစ်သော ကျုံးနယ်သည် ၂၄ စတုရန်းမိုင်မျှသာ ရှိလေသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ် သော လားရှိုး၊ တောင်ပိုင်း ဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သော တောင်ကြီး၊ နွေရာသီစခန်းမြို့များဖြစ်သော တောင်ပိုင်းမှ ကလောနှင့် လွိုင်လင်မြို့များသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များ အတွင်း တည်ရှိသော်လည်း ဗြိတိသျှအစိုးရ အရာရှိကြီးငယ်များ နေထိုင်ရာမြို့များ ဖြစ်သဖြင့် စော်ဘွား၊ မြို့စားတို့ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိချေ။ ပြည်မရှိ မြို့ကြီးများကဲ့သို့ မြို့၏ စည်ပင်သာယာရေးကို မြို့ပြကော်မီတီများက အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုမြို့များ၏မျူနီစီပယ် ဧရိယာအတွင်း၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ် ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊တရားမဥပဒေများဖြင့် ဆိုင်ရာအရာရှိတို့က အုပ်ချုပ်သကဲ့သို့ ကျန်ပဒေသရာဇ်နယ်များတွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားနှင့် မြို့စားတို့က ဆိုင်ရာနယ်များ၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊ တရားမ ဥပဒေများအပြင် ရှမ်းပြည်ဓလေ့ ဥပဒေများဖြင့် အသီးအသီး စိုးမိုးခဲ့ကြသည်။ မြို့စားနှင့် ငွေခွန်မှူးများသည် တရားမနှင့် ရာဇဝတ် တရားစီရင်ရေး အခွင့်အာဏာတွင် ဒုတိယတန်း တရားသူကြီး အဆင့်အတန်းမျှသာ ရှိသည်။ အချို့စော်ဘွားနယ်ကြီးများတွင် ဆိုင်ရာနယ်ရှင်ကို ကူညီရန် အမတ်ချုပ်ကြီး (ရာဇဝတ်မှု- တရားမအပါအဝင်)၊ တရားရေးရာဌာနအမတ်၊ အခွန်တော် ဌာနအမတ်၊ နယ်ဝန်၊ ငွေတိုက်ဝန် စသည်ဖြင့် လစာရိက္ခာစား အရာရှိများ ခန့်ထားသည်။ ထို့ပြင် ရိုးရာအစဉ်အဆက်အားဖြင့် ခန့် ထားရသည့် ဟိန်၊ ထမုံ၊ ကျယ် စသော သူကြီးအဆင့် အတန်းမျိုး ရှိသည့် ကျေးလက်ပိုင်းမှ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲ များလည်း ရှိပေသေးသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုကို ဖွဲ့စည်း ပြီးနောက် ပဒေသရာဇ်ကောင်စီအဖွဲ့ကို တည်ထောင်သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌသည် တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်၏ ဌာနချုပ်ဝန်ဖြစ်သော ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးဖြစ်၍ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ သည် မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ဝန် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရကို ကိုယ်စားပြုသော အကြီးမြင့်ဆုံး ဗြိတိသျှ အရာရှိကြီးများ ဖြစ်သည်။ စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ ငွေခွန်မှူးများ သည် ထိုအဖွဲ့၌ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပါဝင်ကြလေသည်။ မြန်မာပြည်အား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ဖြင့် ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်သောအခါ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များအား မတိုးတက်သေးသော နယ်များအဖြစ် ဆက်လက်ထား ရှိကာ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ မသွတ်သွင်းခဲ့ပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပြည်မ၌ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ရရှိလာသည်အထိ ပြည်မ၏ ငွေကြေးအထောက်အပံ့ကို အမှီ ပြုခဲ့ရလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းသောအခါ ရှမ်းအမျိုးသားတို့သည်လည်း မြန်မာပြည်ဘွား အခြားတိုင်းရင်းသားများနည်းတူ သွေးစည်း ညီညွတ်စွာဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေး ရအံ့ဆဲဆဲတွင် မသမာသူတို့၏လက်ချက်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများ ကျဆုံး ရာ၌ ရှမ်းအမျိုးသား မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီးလည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့၌ ပဒေသရာဇ် ကောင်စီကို ဖျက်သိမ်း၍ လူထုကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသောအချိန်ကာလ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သော နေ့ထူး နေ့မြတ်ကြီးကို ရှမ်းအမျိုးသား နေ့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ပေါ်ပေါက်ရန် စတင်ပန္နက်ချသော နေရာသည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ လဲချားနယ်ရှိ ပင်လုံမြို့ကလေး ဖြစ်ပေသည်။ ပြည်မခေါင်းဆောင်များနှင့် တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင်များသည် တိုင်းရင်းသားသွေးစည်းညီညွတ်ရေးအတွက် ညီလာခံကျင်းပပြီးလျှင် လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမှမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး ထူထောင်ရန် သဘောတူကြောင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက် နေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြရာ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ထိုနေ့ထူးနေ့မြတ်ကို ပြည်ထောင်စုနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသောအခါ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စဝ်ရွှေသိုက်အား ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ် ပထမဆုံးသမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ပြီးသည့်နောက်တွင် အုပ်ချုပ်ပုံစံနစ် ပြောင်းလဲခဲ့ရာ ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးလည်း ပုံစံပြောင်းခဲ့သည်။ ပဒေသရာဇ်ရှမ်းပြည်နယ်ဟု မခေါ်တွင်တော့ဘဲ ရှမ်းနယ်များတွင် ဝနယ်များကိုပါ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ခေါ်တွင်စေပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်ဖြင့် အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် ၅ အရ သတ်မှတ်ပေးလိုက် လေသည်။ ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီ ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းကာ အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ပြောင်းလိုက်သည်။ ထိုကောင်စီသည် ပြည်နယ်၏ ပါလီမန်ကလေး ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော လူမျိုးစုလွှတ်တော် အမတ် ၂၅ ဦး နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေအလိုက် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသော အမတ် ၂၅ ဦး ပါဝင်သည်။ ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ သို့မဟုတ် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးချုပ်က ပြည်နယ်ကောင်စီနှင့် တိုင်ပင်၍ ခန့်အပ်သည်။ ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌသည် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လေသည်။ ပြည်နယ်ကောင်စီသည် ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို ပြုစု၍ ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ရသည်။ နိုင်ငံခြားနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး စသည်တို့ကိုမူ ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ဆောင်ရွက်လေသည်။ ပြည်ထောင်စု အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲစဉ်က ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ ပဒေသရာဇ်အာဏာအခွင့်အရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ် အပိုင်းအခြားတို့ကို ဗြိတိသျှလက်ထက်ကအတိုင်း ထားရှိခဲ့သည်။ လူမျိုးစုလွှတ်တော်သို့ တင်မြှောက်သော ရှမ်းပြည် အမတ်များကို စော်ဘွားအချင်းချင်း ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့်ပြုခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးသည် နယ်ရှင်စော်ဘွားများသာလျှင် လွှမ်းမိုးကြီးစိုးရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးမရမီကလေးတွင် စော်ဘွားကြီးများက ခေါင်းဆောင်၍ စော်ဘွားအသင်းဟူ၍ တည်ထောင်ပြီးလျှင် မြို့စားများ၊ ငွေခွန်မှူးများကိုပါ စော်ဘွားအဆင့်အတန်းသို့ သိမ်းသွင်းခြင်းအလို့ငှာ နယ်ရှင်အားလုံး 'စဝ်ဖလုံ' ဟု ခေါ်တွင်စေရန် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပြည်မ၌ ဒီမိုကရေစီနည်းအရ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိနေစဉ် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပဒေသရာဇ်စနစ် တည်တံ့နေခြင်းသည် ခေတ်နှင့်မလျော်ညီခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဒီမိုကရေစီစံနစ်ကို သွတ်သွင်းရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ ဆွေးနွေးလာခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ် တွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားများက အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသော်လည်း အကြောင်းကြောင်းတို့ ကြောင့် အာဏာစွန့်လွှတ်ရေးသည် အကောင်အထည် မပေါ်ခဲ့ပေ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ အိမ်စောင့်အစိုးရ လက်ထက်၌ နယ်ရှင်စော်ဘွားများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ စွန့်လွှတ်ကြောင်းကို ထိုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီက အတည်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် ပြည်နယ်တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သော ပဒေသရာဇ်စံနစ်ကို ဖြတ်တောက်၍ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး ပန္နက်ကို စိုက်ထူလိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်များဟူ၍ ပိုင်းခြားပြီးလျှင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်များ ထွင်လိုက်လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။ ၁။ လားရှိုးခရိုင် (၁) မြောက်သိန္နီနယ် (ရုံးစိုက်-လားရှိုးမြို့) (၂) တောင်သိန္နီနယ် ၂။ ကျောက်မဲခရိုင် (၁) သီပေါနယ် (ရုံးစိုက်-ကျောက်မဲမြို့) (၂) တောင်ပိုင်းနယ် (၃) မိုးမိတ်နယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက် (၁) ကိုးကန့်နယ် အထူးခရိုင် (၂) မိုင်းလွန်းနယ် (၃) ဝနယ်များ၊ လားရှိုးခရိုင်နှင့် ကျောက်မဲခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်း ပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်းဟူ၍ သတ်မှတ်ကာ အထူးတိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင် စသော အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများဖြင့် ကြပ်မတ်အုပ်ချုပ်သည်။ လားရှိုးမြို့သည် အထူးတိုင်းမင်းကြီး၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ ခရိုင်နှင့်နယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ၁။ တောင်ကြီးခရိုင် (၁) ညောင်ရွှေနယ် (ရုံးစိုက်-တော်ကြီးမြို့) (၂) ရပ်စောက်နယ် (၃) မိုင်းပွန်နယ် (၄) စံကားနယ် (၅) နန်းခုတ်နယ် (၆) နောင်မွန်နယ် (၇) လွယ်လုံနယ် (၈) သထုံနယ် (ဆီဆိုင်) (၉) ဘန်းယဉ်နယ် (၁ဝ) စကွယ်နယ် (၁၁) ဟိုပုန်းနယ် (၁၂) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၁၃) ပွေးလှနယ် (၁၄) ဘော်နယ် (၁၅) ရွာငံနယ် (၁၆) ပင်းတယနယ် (၁၇) ပင်မှီနယ် (၁၈) ကျုံးနယ် ၂။ လွိုင်လင်ခရိုင် (ရုံးစိုက်-လွိုင်လင်မြို့) (၁) မိုးနဲနယ် (၂) မိုင်းပန်နယ် (၃) မောက်မယ်နယ် (၄) မိုင်းကိုင်နယ် (၅) မိုင်းနောင်နယ် (၆) မိုင်းရှုနယ် (၇) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၈) လဲချူးနယ် (၉) ရေဦးနယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်းခရိုင် (၁) ကျိုင်းတုံနယ်ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးခရိုင်နှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်းဟု သတ်မှတ်ကာ တိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာလက်အောက်ခံအရာရှိများနှင့် ကြပ်မတ် အုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းမင်းကြီး၏ရုံးစိုက်မြို့သည် တောင်ကြီး မြို့ဖြစ်၍ တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်လေသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် လူမှုရေးတွင် အနိမ့်ကျဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဝနယ်များ၊ ကိုးကန့်နယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ပန်းဆန်းဒိုင် မြို့စားနယ်တို့ကို နယ်သူ နယ်သားများ၏ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော နယ်ခြားဒေသအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ လ ၂ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းသည်၊ ထိုနည်းတူစွာ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်) တွင် ရှမ်းပြည်အရှေ့ ပိုင်းခရိုင် ကျိုင်းတုံနယ်ကို လည်း နယ်ခြားဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးသို့ လွှဲအပ်ပြီးလျှင် ကျိုင်းတုံ ခရိုင်၊ မိုင်းတုံခရိုင်နှင့် တာချီလိပ်ခရိုင်ဟူ၍ ပိုင်းခြားလိုက်လေသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ရှမ်းစော်ဘွား အများစုနှင့် ကယားခေါင်းဆောင်များသည် ပြည်မကိုလည်း ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်အားလုံးအား တန်းတူအုပ်ချုပ်ပေးရန်ဟူသော 'ဖက်ဒရေးရှင်း' မူကို တောင်းဆိုလာကြသည်။ ထိုမူကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ လက်မခံပါက ရှမ်း ပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှ ခွဲထွက်ရန် ခြိမ်းခြောက် အရေးဆိုလာကြပြီးလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ထကြွပုန်ကန်မှု၊ ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လှုံ့ဆော်အားပေးလာကြသည်။ ထိုသို့ ပြည်ထောင်စုကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲမည့်အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့ တွင် ပြည်ထောင်စုအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် သမ္မတကြီးနှင့်တကွ ဝန်ကြီး ချုပ် အမှူးပြုသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးအများစု အား ထိန်းသိမ်းလိုက်သည့်နည်းတူ 'ဖက်ဒရေးရှင်းမူ' ကို ထောက်ခံသော ရှမ်းစော်ဘွား ၃ဝ ကျော်တို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖျက်သိမ်းပြီးလျှင် ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ငါးဦးပါဝင်သော ရှမ်း ပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်သည်။ ထိုဦးစီးအဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီနည်းတူ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဝဝကို ဆောင်ရွက်ရ၍ ထိုအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအား ယခင်က ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ၏ အခွင့်အာဏာများကို အပ်နှင်းလိုက်လေသည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ်မှ ပြည်သူ့ရှမ်းပြည်နယ် ဖြစ်လာရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ် ကျေးလက်များအထိ ပြည်မနည်းတူ တရားဥပဒေ စိုးမိုးနိုင်ရန် တရားရုံးများ၊တရားသူကြီးများ ခန့်ထားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေပိုင်းခြားမှု ပြန်လည် စိစစ်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ယခင်က နယ်ပိုင်နယ်၊ မြို့ပိုင်နယ် ဟူ၍ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့သော အချို့နယ်များသည် ကျေးရွာသာသာမျှ ရှိသဖြင့် စော်ဘွားတို့အလိုကျ မလိုအပ်ဘဲ ပိုင်းခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေရာ အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး စရိတ်ကျဉ်းစေရန် အချို့နယ်များကို ပူးပေါင်းခြင်း၊ ပြန်လည်ပိုင်းခြား ခြင်းပြုရန် ပြန်လည် စိစစ်ဆောင်ရွက်နေဆဲ ဖြစ်လေသည်။ == မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် အပြောင်းအလဲ == ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း အများဆုံး ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော '''"မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်"''' အရ နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ သဘောတူ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ပြီးနောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ နယ်နိမိတ်၌ အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ် ရှိခဲ့လေသည်။<ref name="boundary-treaty">{{cite book |title=မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သမိုင်းမှတ်တမ်း |publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၁}}</ref> မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သဘောတူစာချုပ်များအရ ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားများရှိသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသများကို တရုတ်အစိုးရပိုင်ကြောင်း မြန်မာအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့အနီးရှိ '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ (နမ့်ဝမ်သတ်မှတ်ပိုင်နက်နယ်မြေ)''' အတွက်မူ ထိုဒေသအား တရုတ်တို့က ပြန်၍သိမ်းလိုက်ပါက ထိုနယ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကချင်ပြည်နယ် ကူးလူးဆက်ဆံမှု လမ်းမကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ထိုပြည်နယ်များ၏ ဆက်သွယ်ရေးကို ထိခိုက်ဖွယ်ရာ ရှိသဖြင့် ထိုတြိဂံဒေသကို တရုတ်အစိုးရက မြန်မာအစိုးရသို့ အပြီးအပိုင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဒေသနှင့် လဲလှယ်သောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံး (Panhung)''' နှင့် '''ပန်လောင်း (Panlaung)''' ဒေသတို့အား မြန်မာအစိုးရက တရုတ်အစိုးရသို့ ပြန်လည်လွှဲအပ်ခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၁}}</ref> === နယ်မြေအလဲအလှယ် ပြုလုပ်ခြင်း === နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ အပြန်အလှန် အလဲအလှယ်ပြုကြသော နယ်မြေများကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ရာ - * မြန်မာအစိုးရက အပြီးအပိုင် ရရှိလိုက်သော '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ''' ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၈၅ စတုရန်းမိုင်''' (၂၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ * ထိုဒေသနှင့် အလဲအလှယ်ပြုကာ တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်လိုက်ရသော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသ''' များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၇၃ စတုရန်းမိုင်''' (၁၈၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="boundary-treaty"/> ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသတို့ကို အလဲအလှယ်ပြုလိုက်ရသဖြင့် ထိုနေရာတွင် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်နိမိတ်မျဉ်းကြောင်းသည် အတန်ငယ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ နယ်မြေကို တစ်လက်မမျှ အလျှော့မခံလိုသော်လည်း ရှမ်းအမျိုးသားများနှင့် ဝအမျိုးသားတို့သည် နှစ်ပြည်ထောင်ချစ်ကြည်မှုကို ရှေ့ရှုကာ လွှဲအပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ မိုင်းမောတြိဂံဒေသသည် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် နှစ်ခုလုံး၌ ပါဝင်နေရာ ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းကို ဆိုင်ရာပြည်နယ်အလိုက် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ === ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများအား နေရာချထားပေးခြင်း === တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်၍ အလဲအလှယ်ပြုကြသော ဒေသများမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့က ထိုဒေသများကို စွန့်ခွာကာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌သာ နေထိုင်လိုကြသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုများနည်းတူ ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသများမှ လူမျိုးစုများကိုလည်း ယင်းတို့၏ ဆန္ဒအတိုင်း ပြည်ထောင်စုအစိုးရသည် နယ်စပ်အနီး ဘေးကင်းရာဒေသများ၌ ကျေးရွာအိုးအိမ်များကို သိုက်မြိုက်စွာ ပြန်လည်ထူထောင်ပေးခဲ့ရပြီးလျှင် ယင်းတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု ဖူလုံရေးအတွက်လည်း စနစ်တကျ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==ပညာရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှေးအခါက ရှမ်းပြည်နယ်၏ပညာရေးစံနစ်သည် စော်ဘွားများ၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိခဲ့သည်။ နယ်များတွင် စော်ဘွားများ သဘောအရ နယ်မှရရှိသော အခွန်တော်ငွေထဲမှ အကုန်အကျခံ၍ ဖွင့်လှစ်ထားသော မူလတန်း မြန်မာစာသင်ကျောင်းများသာ ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကိုလည်း စော်ဘွားများက စာသင်ကျောင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် တစ်ခေတ်လုံးတွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နှစ်ရပ်လုံး၌ အစိုးရအသိအမှတ်ပြုသော အထက်တန်းကျောင်းဟူ၍ တောင်ကြီး၌ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရှမ်းစော်ဘွားသားများကျောင်းနှင့် အမေရိကန် သာသနာပြုကျောင်းဟူ၍ နှစ်ကျောင်းသာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စာသင်ကျောင်းများ နည်းပါး၍ တောင်ကြီးမှလွဲလျှင် ကလော၊ လွိုင်လင်၊ လားရှိုး၊ နမ္မတူ၊ သီပေါနှင့် မိုးနဲတို့တွင်သာ အလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ ၁၉၂၃-၂၄ ခုနှစ်အထိ ဖော်ပြခဲ့သော ကျောင်းများမှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ မြန်မာအလယ်တန်း ၁၉ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ၁ဝ၈ ကျောင်းရှိသည်။ အထူးကျောင်းများမှာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ တိရစ္ဆာန် အတတ်သင်ကျောင်း၊ လားရှိုး၊ ညောင်ရွှေမြို့တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော အောက်တန်းဆရာဖြစ် သင်တန်းကျောင်းနှစ်ကျောင်း ဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ကာလတွင် ကျောင်းပေါင်း ၁၉ဝ ကျော်အထိ တိုးတက်လာ၍ ကျောင်းသားဦးရေ တစ်သောင်းနီးပါးအထိ ရှိလာသော်လည်း ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းစာသော် စာတတ်သူများ ရာခိုင်နှုန်း အလွန်နိမ့်ကျနေခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုခေတ်တွင် ပညာရေးစံနစ်သစ်အရ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် ကျောင်းများကို တိုးတက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ စော်ဘွားမြို့တိုင်း၌ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိစေရန်နှင့် လူဦးရေ ၁ဝဝဝ လျှင် စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းရှိစေရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း ပြည်နယ်၏ငွေ အင်အား နည်းပါးသေးသဖြင့် ခပ်ဆိုင်းဆိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဖွင့်လှစ်ပြီးသောကျောင်းများနှင့် ကျောင်းသားဦးရေစာရင်းမှာ-- ကျောင်းဦးရေ ကျောင်းသားဦးရေ ၁။ အထက်တန်းကျောင်း ၃၇ ၂၃၈၄၅ ၂။ အလယ်တန်းကျောင်း ၅၃ ၁၅၈၉၇ ၃။ မူလတန်းကျောင်း ၅၂၅ ၄၁၈၅၄ ---- -------------- ၆၁၅ ၈၁၅၉၆ တောင်ကြီးမြို့တွင် ဥပစာကောလိပ်တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့၍ စော်ဘွားသားများ အထက်တန်းကျောင်းကိုလည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် စော်ဘွားအမျိုးအနွယ်များအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားရှိခြင်းမှ ပြည်သူ့ကျောင်း တစ်ကျောင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေခဲ့လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == အုပ်ချုပ်ရေး == === မြို့တော် === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]]ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၈၈နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး လွယ်ကူအဆင်ပြေစေရန် အတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဟု စစ်တိုင်းဌာနချုပ်များရှိသည့် အတိုင်း ခွဲခြားလိုက်ပြီး မြောက်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် [[လားရှိုးမြို့]]၊ အရှေ့ပိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] နှင့် တောင်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် လက်ရှိမြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ အဖြစ် အသီးသီး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် တရားဝင်အားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ တောင်ကြီးမြို့သာဖြစ်သည်။ [[File:Shan State Map with 3 Parts.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ်အား အပိုင်း၃ပိုင်းဖြင့်ပြထားသော မြေပုံ]] ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့}} ၂၀၁၁ခုနှစ်မှစ၍ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်သော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်သဖြင့် လားရှိုးမြို့နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ဒုတိယအဆင့် ရုံးခွဲများစိုက်ကာ အုပ်ချုပ်သည်။ [[File:Shan State Government Office 1.jpg|thumb|ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး]] === ဥပဒေပြုရေး === {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်}} ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ [[File:Shan State Hluttaw.jpg|thumb|ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] === တရားစီရင်ရေး === {{See also|ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်}} ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသတရားရုံးများ၊ မြို့နယ်တရားရုံးများရှိသည်။ ===ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ=== ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၂၁)ခရိုင်၊ ခရိုင်အဆင့်နှင့်ညီသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု ရှိသည်။ ခရိုင်များအနက် ဟိုပန်နင့် မက်မန်းခရိုင်များကိုပေါင်းကာ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ မြို့နယ်ပေါင်း (၅၅)မြို့နယ်ရှိသည်။<ref>နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)</ref><ref name=gad>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843|title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ခရိုင်အမည်များ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|access-date=19 November 2022|archive-date=5 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305083858/https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843}}</ref> === ခရိုင်များ === [[File:Shan state districts map 2022.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် ခရိုင်များ (၂၁ ခရိုင်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု) {{legend|#E31A1C|တောင်ကြီးခရိုင်}} {{legend|#0000FF|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#33a02c|လားရှိုးခရိုင်}} {{legend|#1f78b4|နမ့်စန်ခရိုင်}} {{legend|#b2df8a|ကလောခရိုင်}} {{legend|#aca9aa|မိုင်းရှူးခရိုင်}} {{legend|#fofofo|လင်းခေးခရိုင်}} {{legend|#ffffff|လွိုင်လင်ခရိုင်}} {{legend|#de8787|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#ffd5df|မိုင်းယောင်းခရိုင်}} {{legend|#de51d0|မူဆယ်ခရိုင်}} {{legend|#a6cee3|ကွတ်ခိုင်ခရိုင်}}{{legend|#d35f5f|မိုင်းတုံခရိုင်}}{{legend|#426d44|မိုင်းဆတ်ခရိုင်}} {{legend|#fb9a99|မိုင်းလားခရိုင်}} {{legend|#c83737|မိုင်းယန်းခရိုင်}} {{legend|#cfff31|တန့်ယန်းခရိုင်}} {{legend|#2cacc5|ကျောက်မဲခရိုင်}} {{legend|#6b5deb|မိုးမိတ်ခရိုင်}} {{legend|#e655ed|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab2d89|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#b052a8|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab1a76|ဟိုပန်ခရိုင် (ဝ SAD)}}{{legend|#be18aa|မက်မန်းခရိုင် (ဝ SAD)}}]] ====ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်==== =====ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း===== {|class=wikitable ![[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] |[[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယန်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယန်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းလားခရိုင်]] |[[မိုင်းလားမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]] |[[မိုင်းဆတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းတုံခရိုင်]] |[[မိုင်းတုံမြို့နယ်]] |- ![[တာချီလိတ်ခရိုင်]] |[[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယောင်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[လားရှိုးခရိုင်]] |[[လားရှိုးမြို့နယ်]]{{•}}[[သိန္နီမြို့နယ်]]{{•}}[[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] |- ![[တန့်ယန်းခရိုင်]] |[[တန့်ယန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းရယ်မြို့နယ်]] |- ![[လောက်ကိုင်ခရိုင်]] |[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မူဆယ်ခရိုင်]] |[[မူဆယ်မြို့နယ်]]{{•}}[[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]] |- ![[ကွတ်ခိုင်ခရိုင်]] |[[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]] |- ![[ကျောက်မဲခရိုင်]] |[[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]{{•}}[[နောင်ချိုမြို့နယ်]]{{•}}[[သီပေါမြို့နယ်]]{{•}}[[နမ္မတူမြို့နယ်]] |- ![[မိုးမိတ်ခရိုင်]] |[[မိုးမိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မဘိမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မက်မန်းခရိုင်]] |[[မက်မန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဆန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[နားဖန်းမြို့နယ်]] |- ![[ဟိုပန်ခရိုင်]] |[[ဟိုပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဝိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းမောမြို့နယ်]] |- ![[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မန်တုံမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[တောင်ကြီးခရိုင်]] |[[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]{{•}}[[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] |- ![[ကလောခရိုင်]] |[[ကလောမြို့နယ်]]{{•}}[[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]{{•}}[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] |- ![[လွိုင်လင်ခရိုင်]] |[[လွိုင်လင်မြို့နယ်]]{{•}}[[လဲချားမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းကိုင်မြို့နယ်]] |- ![[နမ့်စန်ခရိုင်]] |[[နမ့်စန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုးနဲမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းရှူးခရိုင်]] |[[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]]{{•}}[[ကျေးသီးမြို့နယ်]] |- ![[လင်းခေးခရိုင်]] |[[လင်းခေးမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မောက်မယ်မြို့နယ်]] |- ![[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]{{•}}[[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] |- ![[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ပင်းတယမြို့နယ်]]{{•}}[[ရွာငံမြို့နယ်]] |} == နေထိုင်သောလူမျိုးများ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူ]]၊ [[အင်းသား]]၊ [[ပအိုဝ်း|ပအိုဝ်း]]၊ [[ပလောင်]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[ဝ]] ၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းကျား]]၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းနက်]]၊ [[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]၊ [[မုံ]]၊ [[အဲန်လူမျိုး|အဲန်]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကယန်း]]၊ [[ကချင်]]၊ [[လီဆူ]]၊ [[ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[တရုတ်]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]။ == စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ == * [[အင်းလေးကန်]] * [[အင်းလေး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] * [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]] * [[ဘော်ကြိုဘုရား|သီပေါ ဘော်ကြိုဘုရား]] * [[ပင်းတယဂူ]] * [[ပြဒါးလင်းဂူ]] * [[မွေတော်ကက္ကူ]] * [[ထမ်းဆမ်းလိုဏ်ဂူ|ထမ်ဆမ်းဂူ]] <ref>D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.</ref> == စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားတိုင်းရင်းသားများ၊တရုတ်၊အိန္ဒိယလူမျိုးများပါရောနှောနေထိုင်သည့်အတွက် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ များပြားသည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားအများစု မှာရှမ်းစကားကိုအသုံးပြုကာ ဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။ အောက်ပါဇယားမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- ! စဉ် !! အကြောင်းအရာ !! ရေတွက်ပုံ !! အရေအတွက် |- | ၁|| စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ|| ဧက|| ၃၆၂၀၄၂၂ |- | ၂|| ဆည်တမံ(အကြီး/အသေး)|| ခု|| ၈၁၇ |- | ၃|| မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်း|| ခု|| ၆ |- | ၄|| ကြိုးဝိုင်းတော|| စတုရန်းမိုင်|| ၉၂၈၃ |- | ၅|| ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော|| စတုရန်းမိုင်|| ၆၀၂ |- | ၆|| ရထားလမ်း|| မိုင်|| ၄၉၆ |- | ၇|| ကားလမ်း|| မိုင်|| ၈၆၉၈ |- | ၈|| ပေ ၅၀⁠၀၀ အထက်လေယာဉ်ပြေးလမ်း|| လမ်း|| ၃ |- | ၉|| ပေ ၁၈၀ အထက် တံတား|| စင်း|| ၄၈ |- | ၁၀|| စာတိုက်စခန်း|| ခု|| ၁၆၅ |- | ၁၁|| ကြေးနန်းရုံး|| ရုံး|| ၉၁ |- | ၁၂|| တယ်လီဖုန်းရုံး|| ရုံး|| ၁၆၃ |- | ၁၃|| မိုက္ကရိုဝေ့ဖ်စခန်း|| ခု|| ၅၅ |- | ၁၄|| ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၁၅ |- | ၁၅|| နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၂ |- | ၁၆|| ပုဂ္ဂလိကစက်ရုံ|| ရုံ|| ၃၅⁠၅၀ |- | ၁၇|| အခြေခံပညာကျောင်း|| ကျောင်း|| ၄၇၂၈ |- | ၁၈|| တက္ကသိုလ်၊ကောလိပ်|| ခု|| ၅ |- | ၁၉|| နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၀|| ကွန်ပျူတာက္ကသိုလ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၁|| ဆေးရုံများ|| ရုံ|| ၁၄၅ |} == ဒေသထွက်ကုန်များ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} အဓိကအားဖြင့် ကော်ဖီ၊ သစ်၊ လက်ဖက်နှင့် ရာဘာ အပါအဝင် သီးနှံများဖြစ်သော ပန်းသီး၊ စပျစ်သီး၊ လိမ္မော်သီးနှင့် လူကြိုက်များသည့် အခြားသီးနှံများလည်း ထွက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == <References /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.shanstate.gov.mm/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730142343/http://www.shanstate.gov.mm/ |date=30 July 2015 }} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ရှမ်းပြည်နယ် |North = [[ကချင်ပြည်နယ်]] |Northeast = [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] |East = [[လွမ်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘိုခဲယိုပြည်နယ်]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] |Southeast = [[ချင်းရိုင်ခရိုင်]]၊ [[ချင်းမိုင်ခရိုင်]]၊ [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |South = [[ကယားပြည်နယ်]] |Southwest = [[ကရင်ပြည်နယ်]] |West = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |Northwest = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] }} <br /> {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်| ]] 9jjwsl1ysl56ccug7a8txeqntd58t10 1057026 1057025 2026-10-10T01:46:03Z ~2026-54116-58 149196 /* အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ */ 1057026 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ရှမ်းပြည်နယ် | official_name = Shan State | native_name = {{nobold|{{shn|မိူင်းတႆး}}}} | native_name_lang = shn | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | translit_lang1 = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of the Shan State.svg | flag_size = 150px | flag_alt = | nickname = | motto = | image_map = Shan State in Myanmar.svg | mapsize = 150px | map_alt = | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | pushpin_map = <!-- Burma --> | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21|30|N|98|0|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = အရှေ့အလယ်ပိုင်း | established_title = ပြည်နယ်အဆင့် မသတ်မှတ်ခင် | established_date = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ]] | established_title1 = ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း | established_date1 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | established_title2 = အစိုးရမှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း | established_date2 = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉ | seat_type = မြို့တော် | seat = [[တောင်ကြီးမြို့]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = ​ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name = ​ဦး​အောင်​ဇော်​အေး | leader_title1 = အစိုးရ | leader_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော် | leader_name3 = [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = <ref name=cp>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | accessdate=2008-12-25 | publisher=City Population}}</ref> | area_total_km2 = 155801.3 | area_rank = ၁၃ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ၅,၈၂၄,၄၃၂ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ၄ | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = လူမျိုးများ | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +06:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | area_code_type = | iso_code = | website = {{url|www.shanstate.gov.mm}} | footnotes = | unemployment_rate = | leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | leader_name2 = [[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]] | demographics1_info1 = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ့်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] | demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု | demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၇၆.၇%၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ၁၀.၈%၊ Animism ၆.၆%၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၁.၀%၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ၁.၀၁%၊ ဘာသာမဲ့ ၃.၄%၊ နှင့် အခြား ၁.၅% }} '''ရှမ်းပြည်နယ်''' ({{lang-shn|မိူင်းတႆး}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များ]]အနက် ဧရိယာအကျယ်ဝန်းဆုံးဖြစ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၆၁,၈၉၇ စတုရန်းမိုင် / ၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) အကျယ်အဝန်းရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="GovShan">{{cite web |title=Shan State Government |url=https://www.shanstate.gov.mm/ |publisher=Shan State Government |access-date=2026-10-10}}</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရလက်ထက်တွင် [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော စော်ဘွားနယ်မြေများကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၅) အရ [[ဝပြည်နယ်|"ဝ"ပြည်နယ်]] နှင့် ပူးပေါင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ် စတင်သတ်မှတ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="Const1947">{{cite book |title=The Constitution of the Union of Burma (1947) |publisher=Constituent Assembly of Burma |year=1947 |page=Section 5}}</ref> လက်ရှိကျင့်သုံးလျက်ရှိသော ၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၉) (ခ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုထားသည်။<ref name="Const2008">{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |year=2008 |page=စာ-၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း၊ အင်းသား၊ တအာင်း (ပလောင်)၊ ကချင်၊ ဝ၊ ကိုးကန့်၊ လားဟူ နှင့် ဓနု စသည့် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံ စုပေါင်းမှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ တောင်တန်းတိမ်တောင်များ၊ ရေတံခွန်၊ သဘာဝစိမ့်စမ်းများနှင့် အေးမြသော ရာသီဥတုတို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော တောင်စခန်းဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Census2014">{{cite book |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Shan State Report |publisher=Department of Population, Ministry of Immigration and Population |year=2015}}</ref> == တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း == ရှမ်းပြည်နယ်သည် ၆၀,၁၅၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခုအနက် ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံးလည်းဖြစ်သည်။<ref name="area">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ် အပိုင်း။</ref> အကြမ်းအားဖြင့် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ဟူ၍ ခွဲခြားပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ <ref>မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ၏ တည်နေရာနှင့် နယ်နိမိတ်များ - အစိုးရထုတ်ပြန်ချက်။</ref> မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ မှ ၂၂ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၂၆မိနစ် မှ ၉၈ ဒီဂရီ ၄၇မိနစ် အတွင်းတည်ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်ရှိပြီးလျှင် အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်မ၏အရှေ့ဘက်၌ရှိသော ထိုပြည်နယ်သည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ပဉ္စဂံပုံ ရှိလေရာ အနောက်ဘက်ရှိ ပြည်မ၏ လွင်ပြင်ဒေသများကို ပဉ္စဂံ၏ အခြေပြုထားကာ အရှေ့ဘက်ရှိ မဲခေါင်မြစ် (လာအိုနိုင်ငံ) ပေါ်တွင် ပဉ္စဂံ၏ ထိပ်ဖျားကျရောက်နေလေသည်။ <ref>မြန်မာ့မြေပုံနှင့် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်းများ (၁၉၉၈)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ် (တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ)၊ အရှေ့ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ အနောက် မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက် ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၂ဝ မိနစ်နှင့် ၂၄ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၃ မိနစ် နှင့် ၁ဝ၁ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်တို့၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်။ <ref>General Administration Department (GAD) - Shan State Profile (2024).</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်မှု ၇၀ရာခိုင်နှုန်းကို မူဆယ်မြို့နယ် မှ ရရှိသည်။<ref>စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး စာရင်းဇယားများ။</ref> == ပထဝီဝင် == === မြေမျက်နှာသွင်ပြင် === ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်း တောစခန်း၊ တောင်စခန်းတို့ဖြင့် သာတောင့်သာယာ ရှိပေသည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရိုး တစ်ခုဆီမှ အရှေ့ဘက်သို့ လှမ်းမျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ရှမ်းရိုးမတောင်ဟု အများခေါ်ဆိုကြသော တောင်စဉ်တောင်တန်းများကို တောင်ခိုးတောင်ငွေ့ တစ်ဝေဝေဖြင့် တွေ့မြင်ကြရပေလိမ့်မည်။ [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော်လည်း စင်စစ် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးသည် ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၀-၃၉၅}}</ref> ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေ ၃,ဝဝဝ မှ ၄,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ပြီးလျှင် နေရာဒေသများစွာတို့၌ မြေမျက်နှာပြင်သည် လှိုင်းအိထိုးနေဘိသကဲ့သို့ နိမ့်တုံမြင့်တုံ ဖြစ်နေလေသည်။ အရှေ့ဘက်ပိုင်း ကုန်းမြေမြင့်သည် အနောက်ဘက်ပိုင်းထက် ပို၍မြင့်သည်။ အမြင့်ဆုံးအပိုင်းသည် လားရှိုး၏ အနောက်တောင်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမြင့်မျက်နှာပြင်သည် သိန္နီနယ်၏ အလယ်ပိုင်းခန့်မှ စ၍ မန္တလေးခရိုင် အထက်နားရှိ တောင်ကုန်းဒေသသို့တိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သွားသော်လည်း မိုးနဲနယ်နှင့် မောက်မယ်နယ်စပ်သို့ အရောက်တွင်မူ ကျဉ်းမြောင်းသွားလေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း အချို့ ဒေသများတွင် အရှေ့နှင့်အနောက်တန်းလျက် ရှိသည်မှ လွဲ၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ များသောအားဖြင့် တောင်နှင့်မြောက် တန်းလျက်ရှိကြလေသည်။ တောင်ထိပ်များသည် ပေ ၆,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ကြ၍ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်သည် တောင်သိန္နီနယ် အတွင်းရှိ ပေပေါင်း ၈,၇၇၇ မြင့်သော [[လွယ်လိန်းတောင်ထွတ်]]ဖြစ်သည်။<ref name="shan-geography">{{cite book |last=Stewart |first=J. A. |title=Geography of the Shan States |date=1920 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> အခြားမြင့်မားသော တောင်ထွတ်များမှာ မြောက်သိန္နီနယ်အတွင်းရှိ လျန်ရှန်၊ ကျိုင်းတုံနယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ လွယ်ပန်နောင်၊ မိုင်းကိုင်နယ်အတွင်း ရှိ လွယ်စန့်နှင့် လွယ်လမ် စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၍ ပေ ၈,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြပေသည်။ ပင်းတယနယ်အတွင်းမှ မဲနယ်တောင်တန်းရှိ အရှေ့မြင် အနောက်မြင်တောင်ထွတ်သည် ၇,၆၇၈ ပေ မြင့်သည်။ ထို့ပြင် နမ့်တမ်ဖတ် ချောင်းဝှမ်းနှင့် နမ့်ပွန်ချောင်းဝှမ်းကို ခြားလျက်ရှိသော လွယ်မောနှင့် လွယ်မောင်ဟု ခေါ်သည့် ပေ ၇,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်ရှိသော တောင်မြင့်ကြီးများလည်း ရှိပေသေးသည်။ [[ကလောမြို့]]အနီးရှိ [[ဆင်တောင်]]နှင့် [[မြင်းမထိတောင်]]တို့သည် ပေ ၅,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြလေသည်။ === မြစ်ချောင်း === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြစ်ချောင်းတို့သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရသဖြင့် မြစ်ကမ်းပါးတို့သည် များသောအားဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းမတ်စောက်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းတို့အကြား၌ တောင်နှာမောင်းတို့သည် မြစ်ချောင်းများ ဆုံးသည့် တိုင်အောင် တည်ရှိကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ရှမ်းပြည်နယ်တွင် [[သံလွင်မြစ်]]သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်ကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် နမ့်ခုန်းမြစ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို မြောက်မှ တောင်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ပြည်နယ်ကို အရှေ့နှင့်အနောက် ပိုင်းခြားထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ဧရာဝတီမြစ်ကဲ့သို့ မြေပြင် ပြန့်ဖြူးခြင်းမရှိဘဲ နက်ရှိုင်းမတ်စောက်သော ကမ်းပါးစောက်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် စီးဆင်းလေသည်။ သံလွင်မြစ်အထက်ပိုင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ရှမ်းပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်၍ ပေ ၆,ဝဝဝ ကျော် ၇,ဝဝဝ နီးပါးမြင့်သော တောင်တန်းကြီးများ ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် တံတိုင်းကြီးများသဖွယ် ကာဆီးလျက်ရှိခြင်းကြောင့် ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဝင်ရောက်ရန် မလွယ်ကူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်နေလေရာ မြေပြန့် မြေကျယ်များစွာ မရှိချေ။ ထိုကြောင့် ထိုအပိုင်းတွင် လူနေအိမ်ခြေလည်း နည်းပါးလေသည်။ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလာသောအခါ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများသည် နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်ခြင်းမရှိဘဲ နီးတစ်လှည့် ဝေးတစ်ခါရှိနေကြလေရာ တောင်တန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် မြေပြန့်မြေကျယ်များကို တွေ့ရသည်။ ထိုမြေပြန့်မြေကျယ်များတွင် မြို့ရွာများကို တည်ထားကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သံလွင်မြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များမှာ လက်ဝဲဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သော နမ့်တင်(နမ့်တိန်း)၊ နမ့်မ၊ နမ့်ဆင် စသည်တို့လည်းကောင်း၊ လက်ယာဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သောနမ့်နင်း၊ နမ့်ပန်နှင့် နမ့်တန်စသည်တို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အခြားမြစ်ကြီးတစ်မြစ်သည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်နယ်နိမိတ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည့် မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝ ခန့်မျှသာ ထိုမြစ်ကြီးသည် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် သက်ဆိုင်လေသည်။ နမ္မတူ၊ မြစ်ငယ်၊ ဒုဋ္ဌဝတီဟူသော သုံးမည်ရ [[နမ္မတူမြစ်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ ထင်ရှားသောမြစ်တစ်သွယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှသာ ဖြတ်သန်းသွားသော်လည်း မဖော်ပြဘဲ မနေအပ်သော မြစ်တစ်သွယ်မှာ နမ့်မင်းဟုလည်း ခေါ်သော [[ရွှေလီမြစ်]]ပေတည်း။ ထိုမြစ်၏ မြစ်ဖျား လက်ယာဘက်ကမ်းရှိ မိုင်းမောဒေသမှ စ၍ ရှမ်းပြည်ထောင် အများ ပေါ်ပေါက်ပြန့်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။<ref name="shan-history">{{cite book |last=ဆိုင်းဆိုင်း |title=မိူင်းမၢဝ်းလႄႈပၼ်ႇစဝ်း |date=၂၀၀၅ |publisher=သီပေါစာပေ |location=သီပေါ}}</ref> ဖော်ပြခဲ့သော မြစ်များအပြင် ရှမ်းပြည်နယ်အလယ်ပိုင်း မြေလပ်ဒေသ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ရပ်စောက်နယ်၊ ဘော်နယ်တို့ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ပြည်မရှိ [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]မှ တစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[ဇော်ဂျီမြစ်]]၊ ဟိုပုန်းမြို့နယ် နမ့်ခုတ်မြို့ငယ်လေး၏အနောက်ဘက်တွင် မြစ်ဖျားခံသော နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်း၊ မြေလပ်ဒေသတစ်ဝိုက် စီးဆင်းကာ [[အင်းလေး]]ထဲသို့ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်၍ တောင်ဘက်မှတစ်ဖန် ပြန်ထွက်ပြီးလျှင် [[ကယားပြည်နယ်]]အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[နမ့်ဘီလူးချောင်း]]၊ လဲချားနယ်တောင်ကုန်းများ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် တောင်ဘက်ကယား ပြည်နယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးနောက် သံလွင်မြစ်အတွင်းသို့ [[နမ့်ပွန်ချောင်း]] စသည်တို့လည်း ရှိပေသေးသည်။ အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မြစ်ရိုးချောင်းရိုး မြေပြန့် လွင်ပြင်များတွင် မြို့ရွာများကို များသောအားဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးတို့က တည်ထောင်ထားကြရာ မြောက်ပိုင်း နမ္မတူမြစ်ရိုး မြေပြန့်တွင် သိန္နီနယ်၊ သီပေါနယ်တို့ကို တွေ့ရသည်။ [[ရပ်စောက်]]၊ [[ရေဦး]]၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ပွေးလှမြို့|ပွေးလှ]]နယ်တို့သည် ဇော်ဂျီမြစ်ရိုး မြေပြန့်တစ်လျှောက် တည်ထားသော မြို့ရွာများဖြစ်ကြသည်။ နမ့်ပွန်ချောင်းရိုးမြေပြန့်တွင် မိုင်းပွန်နယ်ကိုလည်းကောင်း နမ့်တမ်ဘက်ချောင်းရိုး မြေပြန့်တွင် ဟိုပုန်း၊ [[နမ့်ခုတ်]] [[ဘန်းယဉ်]]၊ [[ဆီဆိုင်]](သထုံ) နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း တွေ့ကြရလေသည်။ မြစ်ချောင်းများသည် တောင်စဉ် တောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းကြသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်းများအနှံ့အပြား ရှိသည်။ သီပေါနှင့် လာရှိုးအကြားရှိ [[မန့်ဆမ်ရေတံခွန်|မန့်ဆမ်ရေတံခွန်ကြီး]]သည် အမြင့်ပေ ၁,၅ဝဝ ကျော် ၂,ဝဝဝ ခန့်မှ တောင်ခါးပန်းအဆင့်ဆင့်ကို စီးဆင်းလာခဲ့ရာ ကြည့်၍ မငြီးဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုရေတံခွန်ကြီးမှ ရေအားကို အသုံးပြု၍ [[နမ္မတူမြို့]]ရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်၏ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အခြားရေတံခွန်များလည်း အများအပြားရှိရာ ယင်းတို့မှ ရေအားကိုလည်း အသုံးချနိုင်ရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရက လေ့လာ စမ်းသပ်စေခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် စက်မှုလုပ်ငန်း ဓာတ်အားပေးရေးအတွက် အလားအလာရှိသော ရေတံခွန်တို့မှာ မိုင်းပွန်မြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်သုံးခု၊ ရပ်စောက်မြို့မှ ၁ဝ မိုင်ခန့်ကွာ အင်းတော်သွားလမ်းရှိ ဇော်ဂျီရေတံခွန်(မိုးဟင်းရေတံခွန်)၊ ညောင်ရွှေမြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်ငယ်နှစ်ခုနှင့် လဲချားနယ်မှ နမ့်တွပ်ရေတံခွန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျိုင်းတောင်း စီရင်စုအတွင်းရှိ နမ့်တိန်းရေတံခွန်မှ ရေအားကို ယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော ရေအားလျှပ်စစ်ရုံကြီးတစ်ခု တည်ဆောက်နိုင်မည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းထားကြလေသည်။<ref name="hydropower">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်း |publisher=လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၁၂}}</ref> မြစ်ချောင်း ရေတံခွန်များအပြင် အင်းအိုင်များလည်း ရှိသေးရာ ယင်းတို့အနက် ညောင်ရွှေနယ်ရှိ အင်းလေးသည် အကြီးဆုံး အကျော်ကြားဆုံးဖြစ်သည်။ === ရေထွက် === ၂၀၁၀ ခုနှစ်က ပြည်နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ ဦးဆောင်ကောက်ယူခဲ့သော စာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ် (အထူးဒေသများမပါ) တွင် ရေထွက်ပေါင်း '''၃,၇၀၀ ကျော်''' ရှိသည်။<ref name="gad-water">{{cite report |title=ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ ရေထွက်စမ်းများ စာရင်းကောက်ယူမှုအစီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၆}}</ref> ထို့ပြင် ဆိုင်ရာမြို့နယ်လူထုအတွက် ဆယ့်နှစ်ရာသီ မပြတ်သုံးစွဲရန် ရေရနိုင်သော ရေထွက်ခေါ် စမ်းရေပေါက်များလည်း ရှိသေးသည်။ ဟိုပုန်းရေထွက်၊ ဘော်ဆိုင်းရေထွက်၊ ရပ်စောက်ရေထွက် (ဗထူးစမ်း)၊ ကရင်မရေထွက် (တောင်ကြီး)တို့သည် လူသိ များသော စမ်းရေပေါက်များပေတည်း။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အောက်ခံကျောက်မြေသည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်များဖြစ်လေရာ ရွာချသော မိုးရေသည် မြေကြီးထဲသို့ စိမ့်ဝင်သွားသည်။ ထိုစိမ့်ဝင်သွားသော ရေများသည် အချို့နေရာများတွင် စမ်းရေပေါက်များဖြစ်ကာ မြေပြင်သို့ ပြန်ထွက်လာကြရာ ယင်းတို့ကို ရေ ထွက်များဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းနှင့်လည်း မနီး၊ ရေထွက်များလည်း မရှိသော ဒေသများလည်း ရှိသေးရာ ထိုဒေသများတွင် ရေရှားပါးသဖြင့် မြေတွင်း သယံဇာတ ပစ္စည်းများဖြင့် ပေါများသည့်တိုင်အောင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ မဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေး ခက်ခဲခြင်းများ ရှိလေသည်။ ရေထွက် သို့မဟုတ် စမ်းရေပေါက်များအပြင် ရေပူစမ်းများလည်း ပေါများသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် မြေကြောအံလွှဲခြင်းများ ရှိပေရာ ထိုနေရာများတွင် ရေပူစမ်းများ ဖြစ်ပေါ်သည်။ သီပေါ၊ လားရှိုး၊ သိန္နီ၊ လင်းခေး၊ ကျိုင်းတုံ၊ အင်းလေးဒေသရှိ ခေါင်တိုင်ရွာ စသည်တို့တွင် ထိုကဲ့သို့သော ရေပူစမ်းများရှိလေသည်။<ref name="geology-shan">{{cite book |last=Chhibber |first=H. L. |title=The Geology of Burma |date=1934 |publisher=Macmillan and Co. |location=London}}</ref> === အောက်ခံမြေနှင့် ကျောက်အမျိုးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်၏ [[ဘူမိဗေဒ]]ကို သေချာစွာ စေ့ငုလေ့လာ၍ သုတေသန မပြုရသေးချေ။ အောက်ခံကျောက်မြေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို ချုံ၍ဆိုရလျှင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေ အောက်ခံဖြစ်သည်။ သို့သော် အာစီယန်ခေတ် (ရှေးအကျဆုံးခေတ်) ကျောက်များ၊ ပထမကပ်ကျောက်များ၊ ဒုတိယ ကပ်ကျောက်များနှင့် တတိယကပ် ကျောက်များ စသော ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ ကျောက်များကိုလည်း ကြိုကြား ကြိုကြား တွေ့ရပေသည်။<ref name="geology-shan"/> ဘူမိဗေဒ ထုံးကျောက်ခေတ်ကာလက ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာပြည်မနည်းတူ ပင်လယ်ရေတိမ်အောက်တွင် ကျရောက်နေခဲ့ရာ မြစ်များမှ သဲများ၊ ပင်လယ်ပိုးကောင်သေများ၊ ရေညှိရေမှော်ပုပ်များ စသည်တို့သည် တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာပြီးလျှင် ပင်လယ်အောက် မြေသားသည် တဖြည်းဖြည်း ပို့တက်လာသည်။ ထိုကြောင့် ထိုခေတ်က ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ထုံးကျောက်မြေများအကြား၌ ညှပ်လျက်တွေ့ကြရသည်။ ထုံးကျောက်ခေတ် ကုန်ဆုံးလုနီးကာလ၊ သို့မဟုတ် တတိယကပ် အစလောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အပေါ်ယံ မြေလွှာပုံပြောင်းစေသော မြေလှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့်ဆက်လျက်တောင်ဘက်သို့ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းအထိ တောင်ရိုးတောင်တန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုကြောင့် မြေကြောများပြတ်၍ အချို့နေရာများတွင် အက်ကြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်ကာ မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် အံလွှဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ သီပေါနယ် ဂုတ်ထိပ်ချိုင့်ဝှမ်းမှသည် သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်တိုင်အောင် အရှေ့နှင့်အနောက် ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီးတစ်ခုကို တွေ့ရ၍ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် ထူးခြားပေါ်လွင်သော ဘူမိဗေဒလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ညောင်ရွှေနှင့် ရွှေညောင်မြောက်ဘက်မှ အင်းလေး တောင်ဘက်အထိလည်း ကြီးမား၍ တောင်နှင့်မြောက်ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီး တစ်ခုရှိလေသည်။ အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ သက်ရင့်ကျောက်များကို ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြား၌ တွေ့ကြရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ်နယ် ပတ္တမြားမြေ၏ လိပ်သည်းကျောက်မြေနှင့် ဆက်စပ်လျက် ဝေဘူကျောက်မြေမျိုးကိုတွေ့ကြရသည်။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ ရွေ့လာခဲ့သော် ကမ်ဗရီယမ်ခေတ် ကျောက်မျိုးဖြစ်သော သလင်းကျောက်၊ သင်ပုန်းကျောက် စသည်တို့ကို တွေ့ရသည်။ သီပေါမြို့၏ အရှေ့ဘက်မှ ကျောက်မြေများသည် ထုံးကျောက်များတွင် သဲကျောက်နီများ ညှပ်လျက်ပါသောမြေမျိုးဖြစ်လေသည်။ လားရှိုးမှ မြောက်ဘက်ငါးမိုင်ကွာသော နမ့်ယော်မြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်နမ့်မမြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း ကျောက်မီးသွေးကြောများ ပါရှိသော တတိယကျောက်ခေတ်မှ မြေစေးနှင့် သံကျောက်များကို တွေ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ဆိုင်ယင်နိုက်နှင့် [[နှမ်းဖတ် ကျောက်|နှမ်းဖတ်ကျောက်]]မျိုးတို့ ပါဝင်သော [[လိပ်သည်းကျောက်]]မြေမျိုးသည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနောက်ဘက် နှုတ်ခမ်းသားအစွန်းများအဖြစ်ဖြင့် ပေါ်နေကြသည်။ သီပေါနှင့် လားရှိုးအကြား၌ တွေ့ရသော ဒုတိယကျောက်ခေတ်၏ ခရမ်းပြာသဲကျောက် တို့သည် [[ထုံးကျောက်]]များအကြား၌ ညပ်လျက်ရှိသည်။ ထုံးကျောက်တောင်တန်းများအကြား၌ သက်တမ်းမရင့်သေးသော စရစ်ဖြုန်း သဲကျောက်နှင့် နုံးမြေများသည် အလျားလိုက် အမြှောင်းလိုက် ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ ယင်းတို့မှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၌လည်း များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေများသာလျှင်ဖြစ်သည်။ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်းများ၌ တတိယကပ်ကျောက်များ ချထားစုပုံ၍ ယင်းတို့အတွင်း၌ ကျောက်မီးသွေးနုများလည်းရှိရာ ထိုချိုင့်ဝှမ်း မြစ်ဝှမ်းချောင်း ဝှမ်းတို့၌ နုံးမြေများဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက် ရှိလေသည်။ === တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ === [[နမ္မတူ သတ္တုတွင်း]]မှ [[ဘော်]]၊ [[ခဲ]]၊ [[ရွှေ]] နှင့် အခြားဓာတ်သတ္တုအနည်းငယ်တို့ထွက်ရှိသည်။ [[တီကျစ် ကျောက်မီးသွေးတွင်း]]မှ ကျောက်မီးသွေးများထုတ်လုပ်ပြီး တီကျစ်ကျောက်မီးသွေးသုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကို လောင်စာကုန်ကြမ်း ထောက်ပံ့လျက်ရှိသည်။ အထူးထင်ရှားသည့် မြန်မာ့[[ပတ္တမြား]]၊ [[နီလာ]]နှင့် [[ကျောက်မျက် ရတနာ]]များကို မိုင်းရှူး နှင့် နမ့်ယားဆိမ့် ဒေသများမှ တူးဖော်ထုတ်ယူနိုင်သည်။<ref name="mining">{{cite report |title=မြန်မာ့သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်မှုသမိုင်း |publisher=သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၀၃}}</ref> [[ဘူမိဗေဒ]]အရဆိုလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်သည် များသောအားဖြင့် သက်ရင့်ကျောက်မြေ ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် [[ရေနံ]]မှတပါး သတ္တု မျိုးစုံကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်းလီမီတက်၏ သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းသာလျှင် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက် နေသော လုပ်ငန်းကြီး ဖြစ်သည်။ အခြားသတ္တုလုပ်ငန်းများကို တိုင်းရင်း သားများက တတ်အားသမျှ Ngweအင်အား လူအင်အားတို့ဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်နေကြခြင်း ဖြစ်၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မရှိလှချေ။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်ထွက် သတ္တုများမှာ ခဲတန်ချိန် ၃၁,၆ဝဝ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁၆,၅၂၉,ဝဝဝ)၊ သွပ်တန်ချိန် ၁၇,၇၄၃ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁,၁၁ canvas,ဝဝဝ)၊ ကြေးနီတန်ချိန် ၅ဝ ခန့် (တန်ဖိုး ငွေကျပ် ၃၆၆,ဝဝဝ)၊ ခနောက်စိမ်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၁၅,၆၇ဝ (တန်ဖိုးကျပ် ငွေ ၈၆၂,ဝဝဝ)၊ ငွေသတ္တု ၂,ဝ၄၁,၃၉၅ အောင်စ (တန်ဖိုးငွေ ကျပ် ၈,၂၈၉,ဝဝဝ) တို့အပြင် အခြားထွက်ရှိသော သတ္တုများမှာ တန်ချိန် ၄၁ဝ ခန့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> နမ္မတူသတ္တုတွင်း၊ သို့မဟုတ် ဘော်တွင်းသည် ခဲ၊ သွပ်၊ ဘော် အများဆုံးထွက်သော ကမ္ဘာကျော် သတ္တုတွင်းပေတည်း။ နမ္မတူသတ္တုတွင်းမှလွဲလျှင် ဘော်ဆိုင်းသတ္တုတွင်းသည် အကျိုးအခံစားရဆုံးဟု ဆိုကြ သည်။ ဘော်ဆိုင်းသတ္တုကြောကြီးသည် မိုင် ၄ဝ ခန့် ရှည်လျား၍ ဟဲဟိုးတောင်ဘက် မဲနယ်တောင်မှ ရပ်စောက်နယ် အထိ ရောက်သည်ဟု သိရသည်။ ထိုသတ္တုကြော၏ အနောက်စူးစူး ကလောနှင့် မိတ္ထီလာခရိုင်အစပ်ရှိ မင်း ပလောင် တောင်တန်း၌လည်း ခဲအမြောက်အမြား ရနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ပင်းတယနယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် မြင်ကြာဒိုးနယ်ရှိ တောင်မင်းကြီး၌လည်း ခဲများ တူးဖော်ရရှိလေသည်။ သွပ်ထွက်စံချိန်တွင် ဘော်တွင်းကို ချိုးနိုင်မည့် သွပ်သတ္တု တွင်းသည် [[မိုင်းပွန်မြို့]]၏ တောင်ဘက်မိုင် ၃ဝ ခန့်တွင် ရှိသော လုံချိန်သတ္တုတွင်း ဖြစ်သည်။ နမ့်တင်းရေတံခွန်နှင့်လည်း မဝေးလှသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် မဖြစ်သေးပေ။ ခနောက်စိမ်း သတ္တုများကို ရှမ်းပြည်နယ် နေရာအနှံ့ အပြား၌ တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ဈေးကောင်းမရ၍ လုပ်ကိုင်သူ နည်းသည်။ ရွှေအနည်းငယ် ရောနှောပါသော [[ကြေးနီ]]တူးဖော်ခြင်းကို ဟဲဟိုးနယ်အတွင်း၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သို့သော် ရေအခက်အခဲရှိ၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မလုပ်နိုင်ကြချေ။ စံကားနှင့် လင်းခေးစီရင်စုတို့၌လည်း ကြေးနီများ တွေ့ရှိရသည်ဟု သိရလေသည်။ ဝင်ငွေဖြောင့်သော သတ္တုတစ်မျိုးသည် မန်းဂနီးဖြစ်၍ ဟိုပုန်းနယ်၌ တူးဖော်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဘော်တွင်းနှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်များအပြင် ဝနယ်အချို့ဒေသများ၌လည်း ငွေသတ္တုကို တူးဖော်ရရှိလေသည်။ ကျောက်မီးသွေးကို လားရှိုး၊ သီပေါ၊ တောင်ကြီးနယ်များအနီး၌ တွေ့ရသော်လည်း အမျိုးအစား မကောင်းချေ။ သာစည် ကလော မီးရထားလမ်းအနီး မင်းပလောင်တောင်တန်းမှ တွေ့ရှိရသော ကျောက်မီးသွေးသည် အမျိုးအစားမညံ့လှသော်လည်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တူးဖော်လုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ရှေးက မောက်မယ်နယ်မှ အလွန်ကောင်းသော သံများ တူးဖော်ရရှိ၍ မောက်မယ်နယ်ထွက် ဓားများသည် ကျော်ကြားလှသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် ကျိုင်းခမ်းစီရင်စုတို့မှလည်းကောင်း၊ ဝနယ်များမှလည်းကောင်း သံထွက်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ မကြာသေးမီက (၁၉၆၃ ခုနှစ်) တောင်ကြီးမြို့အနီး ပင်းပက်တွင် သံတန်ချိန် ၆၃ သန်းခန့် ထွက်နိုင်မည့် သံတွင်းတစ်တွင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလည်း မခက်ခဲသဖြင့် အလားအလာရှိသော သံရိုင်းတွင်းပေတည်း။<ref name="pinpet">{{cite news |title=ပင်းပက်သံရိုင်းစီမံကိန်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စက်မှုကဏ္ဍ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း၌ မလေ့လာ မတူးဖော်ရသေးသော သတ္တုရိုင်းအမျိုးမျိုးကို နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ == ရာသီဥတု == တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ ချမ်းအေးသော ရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးဥတုတွင် မိုးရေချိန်များလေ့လည်းရှိသည်။ အပူချိန်မှာ အအေးဆုံးလများဖြစ်သည့် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် ၈၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ကြားတွင်သာရှိသည်။ အပူဆုံးအချိန်များတွင် ၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဝန်းကျင်ရှိသည်။ ကပ္ပလီပင်လယ်မှ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေကြောင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှ တစ်ခါတရံဝင်ရောက်လာတတ်သည့် မိုးသက်မုန်တိုင်းများ၊ လေကြောင်းများကြောင့် လည်းကောင်း မိုးများသည့် ဒေသအဖြစ် တည်ရှိသည်။ မိုးရေချိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၀ လက်မ ဝန်းကျင်ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။<ref name="dmh-report">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုနှင့် မိုးလေဝသစံချိန်စံညွှန်းများ |publisher=မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |year=၂၀၀၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ဥတုသပ္ပါယ အေးချမ်းမျှတသည်။ နေရာဒေသများစွာတို့တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ကဲ့သို့ ဥရောပတိုက် ရေမြေအနေအထား ရာသီဥတုမျိုးဆန်ဆန် ရှိလေသည်။ သို့သော် ယခုအခါ တောရိပ်တောင်ရိပ်နည်းပါးလာ၍ အပူရှိန် အနည်းငယ်တက်လာသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၅-၃၉၈}}</ref> ကုန်းမြေအနိမ့်အမြင့် ပထဝီသဘာဝကိုလိုက်၍ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ ရာသီဥတုအေးမြ၍ ထင်းရှူးပင်တို့ဖြင့် ဝေဆာနေသော်လည်း ယင်းတို့နှင့် နီးကပ်ပါလျက် မြေနိမ့်ပိုင်းတွင်ရှိကြသော ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မောက်မယ်စသော ဒေသများတွင် ရာသီဥတု ပူအိုက်ကာ မန်ကျည်းပင်၊ အုန်းပင်၊ သရက်ပင်တို့ ဖြစ်ထွန်းသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် သီပေါနယ် ချိုင့်ဝှမ်းသည် အပူချိန်အများဆုံးတက်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ဧပြီလအတွင်း နေ့အခါ ဖာရင်ဟိုက် ၉၆ ဒီဂရီထက်ပင် ကျော်လွန်သော်လည်း ညဉ့်ဘက်တွင် ၆၅ ဒီဂရီအထိ ကျဆင်းသွားတတ်ပြန်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နေထွက်ပြီး၍ နာရီအနည်းငယ်ကြာသည့် တိုင်အောင် မြူများ ဆိုင်းနေတတ်သည်။ လားရှိုးမြို့တွင် (၁၈၉၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) အပူဆုံးအချိန် ဧပြီလ၌ မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၉၁ ဒီဂရီ ရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၅၉.၉ ဒီဂရီရှိလေသည်။<ref name="scott-gazetteer">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1900 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် (၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၈၄.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလတွင် မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၅၈.၂ ဒီဂရီ ရှိလေသည်။ ကျိုင်းတုံမြို့တွင် (၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၉၂.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၆၂.၆ ဒီဂရီရှိကြောင်း တွေ့ရလေသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသများ၌ကား အအေးဓာတ် ပိုမိုလွန်ကဲလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုးသည်းထန်သည်ဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း မိုးသည် တစိမ့်စိမ့်စွေ၍ ရွာနေတတ်လေသည်။ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် တောင်ကြီးမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၅၇.ဝ၅ လက်မ၊ ကျိုင်းတုံမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၄၆.ဝ၅ လက်မ၊ လားရှိုးမြို့၌ (၁၈၉၆-၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း) ၆၁.၈၆ ဖြစ်ရာ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး ချုံ၍ဆိုရလျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် လက်မ ၇ဝ မှ ၉ဝ အတွင်းသာရှိသည်။ ယင်းသို့မိုးရေချိန်သည် မများလှသော်လည်း တောရိပ်တောင်ရိပ်ရှိသဖြင့် မိုးရာသီအခါတွင် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းပြီးလျှင် အေးစိမ့်နေတတ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === သစ်တော ဝါးတောများ === ရာသီဥတု အေးချမ်းစိုစွတ်ပြီးလျှင် မြစ်ချောင်း၊ စိမ့်စမ်းများပြားသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှေးအခါက သစ်တောဝါးတောကြီးများ ညို့မှိုင်းထူထပ်ခဲ့လေသည်။ နောင်အခါ တောင်ယာ ခုတ်ထွင် လုပ်ကိုင်ကြသည့် စနစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့ရွာအိမ်ခြေ တိုးချဲ့လာကြသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း သစ်တောများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း သစ်တောဝါးတောများ ယခုအခါ နည်းပါးနေချေပြီ။ မြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ကျွန်း၊ အင်၊ ပျဉ်းမ စသော အပူပိုင်းသစ်တောများ၊ ပေ ၄,ဝဝဝ မှ ၆,ဝဝဝ ကျော်သော အမြင့်ပိုင်းတွင် ဝါးတောများ၊ ထင်းရှုးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ ပင်ရင်းပေါက်သော အပင်များကို ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းခဲ့သော နေရာများ၌ မြက်ခင်းပြင်များကို တွေ့ရလေသည်။<ref name="forestry-history">{{cite book |title=မြန်မာ့သစ်တောသမိုင်းနှင့် သစ်တောရေးရာမူဝါဒများ |publisher=သစ်တောဦးစီးဌာန |date=၁၉၉၂}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောခရိုင်များကို မိုးမိတ်သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်ဟူ၍ သုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်။ ကြိုးဝိုင်းသစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၇,၁၃၇ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၁၁၄ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄၇၁ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။ ကြိုးဝိုင်းပြင်၌ သစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၁၅,၉၆၈ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄,၃၉၆ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁ဝ,ဝ၁၁ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လေသည်။ သစ်တောဌာန အုပ်ချုပ်ခြင်းမှ လွတ်ကင်းသော သစ်တောများသည်မူ စုစုပေါင်း ၄၁,၆၇၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> |ရှမ်းပြည်နယ်၌ အဖိုးတန်ကျွန်းသစ်၊ အင်ကြင်း စသည့် သစ်တောများ မများလှချေ။ ထင်းရှူးပင်နှင့် အခြား သစ်ရိုင်းများက ပို၍ များပြားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ထင်းရှူးသားကို အသုံးများကြသည်။ ကြီးကျယ်သော ကျွန်းတောကြီးများ ရှိသည့်ဒေသများမှာ မိုးမိတ်၊ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်၊ မိုးနဲ၊ ကျိုင်းတောင်းအကြားရှိ ကျွန်းတောကြီးများသည် အပင်များ နုသေးသော်လည်း မိုင်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်ခန့် ရှည်လျားသဖြင့် အနာဂတ်ကာလအတွက် အဖိုးတန်သစ်တောကြီးပေတည်း။ မိုင်းကိုင်နယ်ရှိ တုံလောဒေသတွင်လည်း ကျွန်းနှင့် အခြား သစ်ရိုင်းတောများကို တွေ့ရလေသည်။ ကျွန်းစသော သစ်များကို ခုတ်ယူပြီးနောက် သံလွင်မြစ်နှင့် ယင်း၏လက်တက်များ ဖြစ်ကြသည့် သစ်မျှောချောင်းများအားဖြင့် မော်လမြိုင် ဆိပ်ကမ်းအရောက် မျှောချရသည်။ သာမိုင်းခမ်းနယ်မှလည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်မရှိ ကြိုးဝိုင်းများနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိသော ကလောအနောက်ဘက်ရှိ မကွေးကြိုးဝိုင်းမှလည်းကောင်း ခုတ်ယူသော သစ်များကိုမူ မီးရထားဖြင့် ပြည်မသို့ တင်ပို့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောများမှ သစ်စေး၊ ရှားစေး၊ ချိပ်၊ အင်တွဲ စသည့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများလည်း ရရှိသည်။ ထင်းရှူးသားမှ စက္ကူထုတ်လုပ်၍ ဖြစ်မဖြစ်ကို စမ်းသပ်ကြည့်ခဲ့ရာ ကုန်ထုတ်စက္ကူညိုများ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ထီးရှူးဆီကို စနစ်တကျ ထုတ်ယူရန်လည်း စမ်းသပ်လေ့လာလျက် ရှိသည်။ စမ်းသပ်မှုများ အောင်မြင်ပါက သစ်တောထွက်ပစ္စည်း အမျိုးအမည် တိုးလာဖွယ်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ် သစ်တောဌာန၏ ဝင်ငွေသည် ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွက် စုစုပေါင်း ကျပ် ၃,၂၉၃,၅၉၃ ဖြစ်ရာ တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် တိုးလာနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် ရှိပေသည်။<ref name="forest-income">{{cite report |title=၁၉၅၉-၆၀ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်နယ်သစ်တောဌာန နှစ်ချုပ်စီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ သစ်တောရေးရာဌာန |year=၁၉၆၁}}</ref> == အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ == တောတောင် လျှိုမြောင် စိမ့်စမ်းတို့ဖြင့် သာမောဖွယ် ကောင်းလှသော ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် အကျယ်ဝန်းဆုံး ပြည်နယ်ဟု ဆိုခဲ့ပေသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆၁,၁၂၃ စတုရန်းမိုင် (၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၈-၄၀၂}}</ref> ၁၉၆၇ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၂,၄၉၇,ဝဝဝ ယောက်မျှသာ ဖြစ်ရာ စတုရန်းတစ်မိုင်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း လူ ၄၈ ယောက်နှုန်းမျှသာ နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် လူနေအိမ်မြေ ကျဲလှပေသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူချက်များအရ ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေသည် ၅,၈၂၄,၄၃၂ ဦးအထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="census-2014">{{cite book |title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန |location=နေပြည်တော် |date=မေ ၂၀၁၅ |series=အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂ |pages=၁၆}}</ref> ပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းနှင့် နှိုင်းစာလျှင် လူဦးရေ နည်းပါးလှသော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းသား တောင်ပေါ်သား လူမျိုးစုအစုံအလင်ဆုံး တွေ့ရပေသည်။ လူမျိုးပေါင်းစုံ ရောနှောနေထိုင်ရာ လူမျိုးစုံ ဟင်းလေးအိုးဒေသဟု ခေါ်ဆိုရပေမည်။ တွေ့ရှိရသော လူမျိုးစုများကို မူလဆင်းသက် ဆက်နွယ်လာသော လူမျိုးကြီးများနှင့် ယင်းတို့မှ ခွဲထွက်လာသော လူမျိုးအုပ်စုအလိုက် ဖော်ပြရမည်ဆိုသော်- {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဘာသာစကားမိသားစု !! ဘာသာစကားအုပ်စု !! ပါဝင်သော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများ !! မှတ်ချက် / အခြားခေါ်ဝေါ်မှုများ |- | rowspan="5" | '''[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]''' | [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာအုပ်စု (Burmish)]] | [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]]၊ [[လချိဒ်လူမျိုး|လရှီ (လချိဒ်)]]၊ [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|မရူ (လော်ဝေါ်)]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ (အာချန်)]] | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲများ |- | [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို/ယီအုပ်စု (Loloish)]] | [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (ကော်)]]၊ [[နုံလူမျိုး|နုံ (ဒရူး)]] | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် တောင်ပေါ်မျိုးနွယ်စုများ |- | [[ကချင်ဘာသာစကား|ကချင်အုပ်စု (Jingphoic)]] | [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော့ (ကချင်)]] | ကချင်မျိုးနွယ်စုကြီး၏ အဓိက အဓိကအုပ်စု |- | [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်အုပ်စု (Karenic)]] | [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ကရင်အုပ်စုခွဲ |- | [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်အုပ်စု (Sinitic)]] | [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ ယူနန်နွယ်ဖွားများ | ဟန်တရုတ် ဘာသာစကားခွဲများ ပြောဆိုသူများ |- | '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' | [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်အုပ်စု (Kra-Dai / Tai)]] | [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်လုံ)]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ် (တိုင်လေ)]]၊ တိုင်ခေန် (ဂုံ)၊ [[လူးလူမျိုး|တိုင်လိ (လူး)]]၊ [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း (တိုင်းယွန်း)]]၊ [[တိုင်းမောဝ်|တိုင်းမောဝ် (မောရှမ်း)]]၊ ဒရယ် | ကုန်းပြင်မြင့် တိုင်အုပ်စုဝင်များ |- | rowspan="2" | '''[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစု]]''' | [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်-ဝအုပ်စု (Palaungic / Waic)]] | [[ပလောင်လူမျိုး|တအာင်း (ပလောင်)]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ တိုင်းလွိုင်၊ လွယ်လ၊ ယင်းနက်၊ ယင်းကျား၊ ယင်းဆက်၊ [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]] | မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် သက်တမ်းရင့် လူမျိုးစုများ |- | [[ခမူလူမျိုး|ခမူအုပ်စု (Khamuic)]] | [[ခမူလူမျိုး|ခမူ]] | မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် အရှေ့ပိုင်းမျိုးနွယ်စုများ |} ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုတို့၏ အုပ်စုအလိုက် လူဦးရေနှင့် နေထိုင်ရာဒေသတို့မှာ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="census-1931">{{cite book |title=Census of India, 1931 |volume=XI: Burma |publisher=Government Printing |location=Rangoon |date=1933}}</ref> {| class="wikitable" |- ! လူမျိုးအစု !! မြောက်ပိုင်း !! တောင်ပိုင်း !! နှစ်ရပ်ပေါင်း |- | ဗမာအစု || ၄၇,၄၇၄ || ၁၄၃,၉၂၆ || ၁၉၁,၄ဝဝ |- | လိုလိုအစု || ၉,၅၄၅ || ၇၄,၇၈၁ || ၈၄,၃၂၆ |- | ကချင်အစု || ၆၃,၆၈၅ || ၆၆၇ || ၆၄,၃၅၂ |- | တိုင်အစု || ၂၈၉,၁၃၂ || ၄ဝ၈,၇ဝ၆ || ၆၉၇,၈၃၈ |- | ပလောင်ဝအစု || ၁၂၂,၉၃၁ || ၄၇,၈ဝ၆ || ၁၇ဝ,၇၃၇ |- | ကရင်အစု || ၅၄၄ || ၁၇၇,၉၃၅ || ၁၇၈,၄၇၉ |- | တရုတ် || ၆ဝ,၂၈၃ || ၃,၉၈၅ || ၆၄,၂၆၈ |- | အိန္ဒိယ || ၂၁,၂၂၁ || ၁၁,၆၃၈ || ၃၂,၈၅၉ |- | စုစုပေါင်း || ၆၁၆,၄၅၈ || ၈၇ဝ,၂၃ဝ || ၁,၄၈၆,၆၈၈ |} အထက်ဖော်ပြရာတို့အပြင် အရေအတွက်အားဖြင့် များပြားလှတ္တံ့မဟုတ်သော လူမျိုးစုငယ်များလည်း ရှိသေးသည်။ အချို့မှာ မျိုးပျောက်လုမတတ်ပင် ရှိနေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများကို မြစ်ဝှမ်းမြေနိမ့်ဒေသများ၌ အများဆုံး တွေ့ကြရ၍ အင်းလေးဒေသမှ အင်းသားလူမျိုးများကလွဲလျှင် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့သည် များသောအားဖြင့် တောင်ပေါ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများနှင့် နိုင်ငံခြားသား တရုတ်၊ အိန္ဒိယ စသော လူမျိုးတို့ကို မြို့များ၌သာ အနှံ့အပြား တွေ့ရလေသည်။ == စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားလုပ်ငန်းများ == ရှမ်းပြည်နယ်သူနယ်သားတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းသည် စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သည့် မြေဧရိယာ ၅.၇ သန်းခန့် ရှိသည့်အနက် ဧက နှစ်သန်းခန့်သာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၍ ကျန်ဧက သုံးသန်းခွဲကျော်သည် ကောလျက်ရှိသည်။ လူဦးရေကျဲသော ဒေသများဖြစ်သောကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ လက်ရှိစိုက်ပျိုးရေးစနစ်များကြောင့်တစ်ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့သည် စက်ယန္တရားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးကို တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ရန် စီမံကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၂-၄၀၅}}</ref> ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေးတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီကာလက ရှမ်းပြည်နယ်မှပင် ပြည်မသို့ ဆန်တင်ပို့နိုင်လောက်အောင် ဆန်စပါး ပိုပိုလျှံလျှံထွက်ခဲ့သော်လည်း နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ပြည်မမှပင် ရှမ်းပြည်သို့ ဆန်တင်သွင်းခဲ့ရဖူးလေသည်။ ယခင်က အင်းလေးဒေသသည် ဆန်စပါးအထွက် များခဲ့သော်လည်း လယ်များပျက်စီးမှုကြောင့် စပါးထွက် ယုတ်လျော့ခဲ့ဖူးသည်။ === စပါးစိုက်ပျိုးနည်း သုံးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စပါးကို နည်းစနစ် သုံးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားစိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် မြေနိမ့်ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးကြရာ ကန်သင်းဖို့၍ လယ်ကွက်အတွင်း ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြသည်။ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်]]နှင့် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]နယ်များ၏ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်း မြေနိမ့်ဒေသများ၌ ထိုနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုဒေသများမှ စပါးအထွက်များ၍ လူနေအိမ်ခြေလည်း များပြားလေသည်။စိုက်ပျိုးမည့် တောင်ကုန်းဆင်ခြေလျှောရှိ သစ်တောဝါးတောများကို ခုတ်ထွင်မီးရှို့၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းကို [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] လူမျိုးများနှင့် အခြားယင်းနက်၊ လွယ်လ၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ ပလေး၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ပဒေါင်]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[ထနော့လူမျိုး|ဓနော့]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] စသော တောင်ပေါ်သားတို့ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ပထမသုံးနှစ်တွင် စပါးအထွက်ကောင်းသော်လည်း နောင်အခါ မြေဩဇာခန်းခြောက်လာသဖြင့် နေရာပြောင်း၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြပြန်သည်။ ကောနေသော မြေဧကများတွင် ထိုကဲ့သို့ စွန့်ပစ်ခဲ့သော တောင်ယာများလည်း ပါဝင်သည်။တောင်ပေါ်သားတို့ အသုံးပြုသည့် နည်းတစ်နည်းဖြစ်သည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းအတွက် တောင်ပေါ်မှ စီးကျလာသော ချောင်းရေကို အမှီပြုရသည်။ လယ်ကွက်နှင့် စိုက်ခင်းများကို တောင်စောင်းဆင်ခြေလျှော၌ လှေကားထစ်သဖွယ် အဆင့်ဆင့် ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် တောင်ပေါ်ချောင်းမှ ရေကို အဆင့်ဆင့် ရေသွယ်ယူကြရသည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းဖြင့် အချို့သော အရပ်ဒေသများတွင် သီးထပ်ပင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ [[အာလူး]]၊ ပဲ စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးရာ၌လည်း တောင်ယာစနစ်၊ လှေကားထစ်စနစ်မျိုးတို့ဖြင့် စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ === အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ === ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကြီးကျယ်သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းနယ်များမှ အများဆုံးထွက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]နယ်၊ [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူး]]၊ မိုင်းနောင်၊ ကျေးသီးမန်စံ၊ [[ပင်လောင်းမြို့|ပင်လောင်း]]နှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်တို့မှလည်း ထွက်သည်။ တောင်ပိုင်းနယ်တွင် လက်ဖက်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများသည် များသောအားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း လက်ဖက်အစိုအခြောက် အချိုအခါးမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေဝင်ငွေသည် သိန်း ၂ဝဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ပင်လုံအနောက်ဘက် တောင်တန်း၊ မိုင်းကိုင်၊ လဲချား၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ ရေဦး၊ ပင်လောင်းနယ်များနှင့် မဲနယ်တောင်တန်းတို့တွင် သနပ်ဖက်ခြံများ ရှိသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း သနပ်ဖက်လုပ်ငန်းမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေ ဝင်ငွေသည် သိန်း ၁၄ဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကျော်ကြားသော စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ ပွေးလှ၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ တီကျစ် စသည့် ဒေသများတွင် အာလူးစိုက်ပျိုးရေးသည် အဓိက လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှထွက်သော အာလူး ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထွက်ရှိသည်။[[မြေပဲ]]၊ [[ကြက်သွန်ဖြူ]]၊ [[ဂျုံ]]၊ [[ကော်ဖီ|ကာဖီစေ့]]နှင့် ဗာဂျီးနီးယားဆေးရွက်ကြီးတို့မှလည်း အများအပြား ဝင်ငွေရရှိသည်။ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့|သီပေါ]]နယ်နှင့် တောင်ပိုင်းမှ [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်တို့မှ အများအပြားထွက်သည်။ ရပ်စောက်နယ်ထွက် လိမ္မော်ကို ပြည်မ၌ အောင်ပန်းလိမ္မော်ဟု ခေါ်ကြသည်။စစ်ပြီးခေတ်တွင် သစ်သော့ခြံများကို [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ အောင်ပန်း၊ ရပ်စောက် စသော နယ်များတွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာ ပြည်မသို့ အများအပြား တင်ပို့ရသည်။သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်နယ်ခြားဒေသတစ်လျှောက် [[ဘိန်း]]ပင်များကို ရှေးယခင်က အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဘိန်းသည် တိုင်းရင်းသားများ၏ စာရိတ္တနှင့် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသဖြင့် ဘိန်းပင်စိုက်ပျိုးမှု ပပျောက်စေရန်နှင့် အစားထိုးသီးနှံ စိုက်ပျိုးနိုင်ရန် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များက ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="encyclopedia-11"/>အင်းလေးရှိ ကျွန်းမျောများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် (အထူးသဖြင့် ခရမ်းချဉ်သီး) စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အလွန်အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်။ ကျွန်းမျောများပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးသည် အင်းသားတို့၏ ဇွဲသတ္တိနှင့် လုံ့လဝီရိယတို့ကြောင့် ဖြစ်ထွန်းခြင်းပင်တည်း။ === အခြားစီးပွားရေးနှင့် လက်မှုလုပ်ငန်းများ === စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများအပြင် အခြားစီးပွားရေးနှင့် မိရိုးဖလာလက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ထင်ရှားသည်။ အင်းလေးဒေသမှ ပိုးထည်လုပ်ငန်းသည် ကြီးကျယ်ကျော်ကြားလှပေသည်။ ပိုးထည်အများဆုံးလုပ်ကိုင်သော ရွာမှာ [[အင်းပေါခုံရွာ|အင်းပေါခုံ]]ဖြစ်ပြီး နန်းပန်၊ သာလေးရွာများသည် ဒုတိယအများဆုံး လုပ်ကိုင်သည်။ ဟဲလုံး၊ ရွာကန့်လန့်၊ ပြားပင်၊ ကျွန်းကြီးရွာများတွင် ဖျင်ဖြူ၊ ဖျင်နီများ ရက်လုပ်ကြသည်။ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေမြို့]]ပေါ်တွင်လည်း ပိုးထည်များကို ရက်လုပ်ကြသည်။လဲချားနယ်မှ [[ယွန်းထည်]]လုပ်ငန်းသည် ရှမ်းရိုးရာအတိုင်း ထင်ရှားသည်။မိုင်းကိုင်နယ်မှ ထွက်ရှိသော [[မိုင်းကိုင်စက္ကူ|ရှမ်းစက္ကူ (မိုင်းကိုင်စက္ကူ)]] လုပ်ငန်းနှင့် အိုးခွက်လုပ်ငန်းများမှာ ယနေ့တိုင် နာမည်ကျော်သည်။မိုင်းနောင်နယ်ထွက် ဝါးရက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများနှင့် ရှမ်းရိုးရာ [[ငွေထည်]]ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများကို ရှမ်းပြည်နယ်အနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ခရီးလမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် မြို့ကြီးများအတွက် အဆင်ပြေလွယ်ကူ သကဲ့သို့ အတန်ငယ်ခက်ခဲသည့် အစွန်အဖျားဒေသများလည်းရှိသည်။ လေကြောင်းဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၂၄ မိုင်အကွာရှိ [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]]နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းဒေသရှိ [[တာချီလိတ်လေဆိပ်]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရထားဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများ ပေါများသော်လည်း ရေစီးမြန်ခြင်း၊ ရေတံခွန်များ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ရေလမ်းခရီးကို အသုံးနည်းသည်။ အင်းလေးတွင်မူ လှေများ၊ စက်တပ်လှေများဖြင့် တစ်နေရာမှတစ်နေရာ၊ တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ သွားလာကူးသန်းကြသည်။ အင်းလေးမှ အင်းသားတို့ ခြေဖြင့် လှေလှော်နည်းသည် ကမ္ဘာကျော် ဓလေ့ဆန်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တောင်ကတုံးများ၊ ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်များ တောင်ကြားလွင်ပြင်များသည် မြေမျက်နှာပြင်ကို နိမ့်တုံ မြင့်တုံ ဖြစ်စေလျက် ကျယ်လွင့်များပြားစွာ ရှိသဖြင့် မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းများကို ဖောက်လုပ်ပြီးလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးကို အသုံးများကြလေသည်။ ပြည်မနှင့်လည်းကောင်း၊ အခြားပြည်နယ်များ နှင့်လည်းကောင်း လေကြောင်းမှ လွဲလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်သာ ဆက်သွယ်ကြရလေသည်။ မီးရထားလမ်းရှည်ကြီးများသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း အသီးသီးရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းလမ်းဖြစ်သော မန္တလေး-လားရှိုး (၁၇၁ မိုင်) လမ်းသည်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းလမ်း ဖြစ်သော သာစည်-ရွှေညောင် (၉၈ မိုင်) မီးရထားလမ်းသည်လည်းကောင်း များသောအားဖြင့် မော်တော်ကားလမ်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိသည်။ [[မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း|မန္တလေး - လားရှိုး မီးရထားလမ်း]]ကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သာစည် -ရွှေညောင် မီးရထားလမ်းကိုမူ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ သာစည်-ကလောလမ်းကို ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ကလော-ဟဲဟိုးလမ်းကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဟဲဟိုး- ရွှေညောင်လမ်းကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ အသီးအသီး ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်။ မန္တလေး-လားရှိုးလမ်းသည် နမ့်ယော်တွင် နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့ လမ်းခွဲရှိသည်။ ထိုလမ်းခွဲကို ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်က ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် ကုမ္ပဏီပိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် လမ်းကျဉ်းလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မီးရထားလမ်းများကို တောအထပ်ထပ်၊ တောင်အလျှိုလျှိုကို ကျော်လွှား၍လည်းကောင်း၊ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများကို ဖောက်ထွင်း၍လည်းကောင်း၊ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်၍လည်းကောင်း၊ လျှိုမြောင်များကို ဖြတ်သန်း၍လည်းကောင်း ခဲရာခဲဆစ် ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် အချို့နေရာများတွင် သည်းထိတ်ရင်ဖိုဖွယ်ရာ သွားလာကြရသည်။ သို့သော် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်မှ တောစခန်း၊ တောင်စခန်း ရှုခင်း ရှုကွက်များကလည်း သာယာရှုမောဖွယ် ရာ ဖြစ်၍ နှစ်သိမ့်ကြည်နူးမှုကိုလည်း ခံစားကြရပေသည်။ မန္တလေး-လားရှိုးရထားလမ်းရှိ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]သည် လှပထင်ရှားသော ကမ္ဘာကျော် တံတားပေတည်း။ မီးရထားလမ်းများဖြင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်မထားပေ။ မော်တော်ကားလမ်းအားဖြင့်မူ အဆက် အသွယ်ရှိပေသည်။ မော်တော်ကားလမ်း အများအပြားရှိရာ အချို့နေရာများတွင် ထိုလမ်းတို့သည် မီးရထားလမ်းနည်းတူ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်ကွေ့ဝိုက်လျက် ဖောက်လုပ်ထား လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးမှသည် မြန်မာ- တရုတ်နယ်ခြား မြို့ကလေးဖြစ်သော ကြူကုတ်အရောက် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သော မော်တော်ကားလမ်း ရှိသည်။ ထိုလမ်းသည် ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ လာရှိုး၊ သိန္နီ၊ ကွတ်ခိုင်၊ မိုင်းယုတို့ကို ဖြတ်သန်းသွား၍ မန္တလေးမှ မိုင်းယုအထိ ၂၇၇ မိုင် ရှိလေသည်။ မိုင်းယုမှ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ မူဆယ် သို့လည်းကောင်း၊ မူဆယ်မှတစ်ဖန် အနောက်တောင်ယွန်းယွန်းရှိ နမ့်ခမ်းမြို့သို့လည်ကောင်း လမ်းခွဲရှိသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့မှတစ်ဆင့် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊ ပူတာအိုအထိ သွားနိုင်လေသည်။ မန္တလေးမှ တရုတ်နယ်စပ်အရောက် ထိုမော်တော်ကားလမ်း တစ်လျှောက်တွင် လမ်းခွဲများရှိသေးရာ ကျောက်မဲမှ မိုးကုတ်၊ မိုးမိတ် သို့လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား သို့လည်းကောင်း၊ မိုးကုတ်မှတစ်ဆင့် သပိတ်ကျင်းသို့လည်းကောင်း သွားရောက်နိုင်သည်။ သီပေါမှ နမ့်ဆန်သို့၎င်း၊ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်း သို့လည်းကောင်း၊ လားရှိုးမှ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့လည်းကောင်း လမ်းခွဲများ ရှိပေသေးသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် သာစည်မှ ယိုးဒယားနယ်စပ်ရှိ တာချီလိပ်သို့အရောက် ၄၈၅ မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော မော်တော် ကားလမ်းရှည်ကြီးဖြင့် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သည်။ ဖြတ်သန်းသွားသော မြို့များမှာ ကလော၊ တောင်ကြီး၊ဟိုပုံး/ လွိုင်လင်၊ ကွန်ဟိန်း၊ တာကော်၊ ကျိုင်းတုံ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ တာကော်တွင် သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကူးသော ပေ ၇၈ဝ ရှိ တာကော် ယာယီတံတားကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့် လှစ်ခဲ့၏။ ထိုမော်တော်ကားလမ်း ရှည်ကြီးမှလည်း လမ်းခွဲများရှိလေရာ ကလောမှ ခြောက်မိုင်ဝေးသော အောင်ပန်းတွင် ပင်းတယ (၂၄ မိုင်) သို့ လမ်းခွဲရှိသေးသည်၊ ပင်းတယမှ တစ်ဖန် ၃၂ မိုင် ဝေးကွာသောရပ်စောက်သို့ ဆက်လက်သွားလာနိုင်၍ ရပ်စောက်တွင် [[ဗထူးတပ်မြို့]] ရှိလေသည်။ ဟဲဟိုးမြို့မှလည်း သတ္တုတွင်းများ ရှိသော ဘော်ဆိုင်းသို့ လမ်းခွဲရှိ၍ ၁၉ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ တောင်ကြီး မရောက်မီ ရွှေညောင်တွင် ညောင်ရွှေမြို့ (၇ မိုင်) သို့လည်း လမ်းခွဲရှိလေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသော မော်တော်ကားလမ်းများမှာ လွိုင်လင်-သီပေါ-လားရှိုး ၁၈၅ မိုင် တစ်လမ်းနှင့် လွိုင်လင်-ကျေးသီးမန်စံ-လားရှိုး ၂ဝ၂ မိုင် တစ်လမ်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလမ်းရှည်ကြီးများမှ လမ်းခွဲတိုများလည်း ရှိသေးသည်။ လွိုင်လင်အနီးရှိ နမ့်စန်မှ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မိုင်းပန်တို့သို့ ရောက်ရှိနိုင်သော လမ်းခွဲတစ်ခု ရှိသေးသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်နိုင်သော မော်တော်ကားလမ်းနှစ်လမ်းမှာ (၁) ဟိုပုံး မှ ကယားမြို့တော် လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၈၅ မိုင် ရှည်လျားသောလမ်း၊ (၂) အောင်ပန်းမှ လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၁ဝ၅ မိုင်ရှည်လျားသော လမ်းတို့ဖြစ်၍ အောင်ပန်း လွိုင်ကော်လမ်းသည် ပို၍ ကောင်းလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး မြန်မာပြည်သို့မကူးမီ တရုတ်-မြန်မာ လမ်းမကြီးသည် တရုတ်နိုင်ငံအား 'နောက်ဖေးပေါက်'မှ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များ တင်ပို့ရေးအတွက် အသက်သွေးကြောကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမ ကြီးသည် မြန်မာဘက်မှ လားရှိုးနှင့် တရုတ်ဘက်မှ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကူမင်းမြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထား၍ မိုင်ပေါင်း ၆၉ဝ ရှည်လျားသည်။ မြန်မာပြည်ဘက်မှ ကြူကုတ်သည် နယ်ခြားစခန်း ဖြစ်၍ တရုတ် တို့ဘက်မှ နယ်ခြားစခန်းသည် ဝမ်တိန် ဖြစ်လေသည်။ ထိုတရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီးကို ချန်ကေရှိတ်အစိုးရသည် ခေတ်မီစက်ကရိယာပစ္စည်း မသုံးဘဲ ရာထောင်မကသော တရုတ်-မြန်မာ အလုပ်သမားတို့၏ အသက်ကို စတေးကာ တောင်အထပ်ထပ်၊ လျှိုမြောင်အသွယ်သွယ်ကို ကျော်ဖြတ်ဝိုက် ပတ်လျက် ခဲယဉ်းပင်ပန်းလှစွာ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရာ ၁၆ လအတွင်း ပြီးစီး၍ ကမ္ဘာ့ သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ရသော လမ်းမကြီး ဖြစ်ပေသည်။ လက်နက်ပစ္စည်းများကို ရန်ကုန်မှ လားရှိုးအထိ မီးရထားဖြင့် သယ်ယူရလေရာ တရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီး၏ ကြမ်းတမ်း ခက်ခဲမှုကြောင့် မော်တော်ကားများ အလွန် အပျက်အစီးများခဲ့သဖြင့် ထိုလမ်းမကြီးသည် 'မော်တော်ကားသင်္ချိုင်း' ဟုပင် အမည်တွင်ခဲ့လေသည်။ စစ်မီးသည် မြန်မာပြည်သို့ ကူးစက်လာ၍ ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် ဂျပန်တပ်များက လားရှိုးကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ထိုလမ်းမကြီးကို အသုံးမပြုနိုင်တော့သဖြင့် အာသံပြည်နယ်ရှိ လီဒိုမြို့မှ ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်တို့သို့ ပေါက်ရောက်သော စတီးဝဲ၊ သို့မဟုတ် [[လီဒိုလမ်းမကြီး]]ကို ဖောက်လုပ် အသုံးပြုခဲ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ထိုနိုင်ငံများသို့ ပေါက်ရောက်သည့် တောင်ကြားလမ်းပေါက်များရှိသည်။ သို့သော် အသွားအလာလွယ်ကူသော လမ်းပေါက်များ မဟုတ်ချေ။ မြောက်ပိုင်း၌ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းကို လိုက်၍ တရုတ်နယ် နိမိတ်တွင်းသို့ ရောက်နိုင်သော တောင်ကြားလမ်းရှိ၍ ရွှေလီလမ်းဟု ခေါ်သည်။ သံလွင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ကွမ်းလုံ ကူးတို့ဆိပ်မြို့ကလေးမှလည်း တရုတ်နယ်နိမိတ်အတွင်း ရောက်နိုင်ရာ ကွမ်းလုံမှ သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကျော် ဆောက်လုပ်ထား၍ ၈၉၈ ပေ ရှည်သော ကွမ်းလုံကြိုးတံတားကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်တ ဒီဇင် ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ တောင်ပိုင်းတွင် တာချီလိပ်မှ မဲခေါင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းကူးလျှင် ယိုးဒယားနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းမှ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များအတွင်းသို့ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် ပေါက်ရောက်နိုင်သော လမ်းပေါက်များ ရှိသော်လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်း သွားရောက်ရ၍ အသုံးပြုခြင်း နည်းပါးလှလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်မနှင့် လေကြောင်းခရီး အဆက်အသွယ်လည်း ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ လားရှိုး၊ မိုးမိတ်၊ နမ့်ဆန်မြို့များတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် ဟဲဟိုး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မိုင်းဆတ်၊ တာချီလိတ်မြို့တို့တွင်လည်းကောင်း လေဆိပ်များ ရှိသည်။ == စေတီပုထိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို ကြည်ညိုလေးစားကြသည့်အလျောက် စေတီပုထိုး၊ ကျောင်းကန်ဘုရားများလည်း ပေါများလှသည်။ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်း၊ ထုံးဖြူတဖွေးဖွေးနှင့် စေတီပုထိုးများ၊ တိုင်တစ်ရာကျော်ရှိသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နေရာအနှံ့အပြား၌ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ တွေ့ရသည်။ များသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တန်ခိုးကြီးစေတီပုထိုး အများအပြားကို မူလအိန္ဒိယနိုင်ငံ မဂဓတိုင်းရှင် သီရိဓမ္မာသောကမင်း၏ ကုသိုလ်တော် စေတီပေါင်း ၈၄,ဝဝဝ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် စေတီများဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[အလောင်းစည်သူ]]မင်း တိုင်းခမ်းလှည့်စဉ်က တည်ထားသော စေတီပုထိုးများဟူ၍လည်းကောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများကို ရှမ်းပြည်နယ်၌ **"မွေတော်"** ဟု များသောအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၆-၄၀၇}}</ref> === ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများနှင့် ဘုရားများ === * '''[[ဘော်ကြိုဘုရား|ဘော်ကြိုစေတီတော်]]:''' ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့]]၊ ဘော်ကြိုရွာကြီးအနီးတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အလွန်ကျော်ကြားသော သမိုင်းဝင်စေတီတော်ဖြစ်သည်။ * '''လွယ်ဆိုင်စေတီ:''' တောင်ပိုင်နယ် (တောင်ပန်) ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် တည်ထားသော စေတီဖြစ်ပြီး [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]တို့ အထူးကြည်ညိုကြသည်။ ထိုစေတီအနီးတွင် တောင်ပိုင်နယ်အတွင်း ပထမဆုံး ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ပလောင်တို့ ယူဆခဲ့ကြသော လက်ဖက်ပင်ကြီး ရှိလေသည်။ * '''ရွှေဥမင်သဘာဝလိုဏ်ဂူဘုရား:''' မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့]]တွင် တည်ရှိပြီး ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ထောင်ချီကိန်းဝပ်ရာ လိုဏ်ဂူတော်ကြီးအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလှပေသည်။ * '''[[ဖောင်တော်ဦးဘုရား|ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူ]]:''' ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ [[အင်းလေးကန်|အင်းလေး]]ညောင်ရွှေနယ်ရှိ စေတီပုထိုးများအနက် ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင်သာမက မြန်မာပြည်မဘက်၌ပါ အလွန်ကျော်ကြားလှသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ရတနာမာန်အောင်စေတီ:''' ညောင်ရွှေမြို့ရှိ စော်ဘွားကြီး ဆာစဝ်မောင်၏ ကုသိုလ်တော်ဖြစ်သော ရတနာမာန်အောင်စေတီသည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားတစ်ဆူဖြစ်၍ ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်း၌ ဉာဏ်တော်ကြီးမားသော ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်ကြီး ကိန်းဝပ်စံပယ်လျက်ရှိသည်။ စော်ဘွားများသည် မန္တလေးမြို့ရှိ မဟာမြတ်မုနိပုံတော်ပွားများကို သွန်းလုပ်စေ၍ ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ [[File:Hpaung Daw U Pagoda.jpg|thumb|အင်းလေးကန်ရှိ တန်ခိုးကြီး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] [[File:Baw Gyo Pagoda.jpg|thumb|ဘောကြိုစေတီ]] [[File:Kakku Paya 32.jpg|thumb|မွေတော်ကက္ကူ]] === ဘုရားပွဲများနှင့် လောင်းကစားဥပဒေ ပြောင်းလဲမှု === ၁၉၂၄ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်လောင်းကစားဥပဒေအရ စော်ဘွားများသည် ဘုရားပွဲများ ကျင်းပသည့်အခါ လောင်းကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ခြောက်ရက် ကျင်းပခွင့်ရရှိသည်။ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုသည့် အကြောင်းပြချက်မှာ ရှမ်းပြည်တွင် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ အလွန်နည်းသဖြင့် လူထုပျော်ရွှင်ခွင့်ရစေရန် ဖန်တီးရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း စင်စစ်သော် စော်ဘွားများသည် ထိုကစားဝိုင်းများမှ ကစားဝိုင်းခွန်များ အမြောက်အမြား ရရှိသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့ ဘုရားပွဲများ၌ ကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခြင်းသည် လူထု၏ စာရိတ္တရေး၊ စီးပွားရေးကို အလွန်တရာ ထိခိုက်စေခဲ့သဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအခါ ဘုရားပွဲများ၌ လောင်းကစားခွင့်ကို လုံးဝပိတ်ပင်ခဲ့လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှု (ကတ်ဝိန်း) === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့ကြီးများတွင် နေ့စဉ် ဈေးမစည်ဘဲ ငါးရက်တစ်ဈေးများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဈေးသည်များသည် တစ်ဈေးမှ တစ်ဈေးသို့ မော်တော်ကားများဖြင့် လှည့်လည်ရောင်းချကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် **"ကတ်ဝိန်း"** (မြို့ဈေး) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဈေးရက်များမှာ စော်ဘွားနယ်များအလိုက် အောက်ပါမြို့များတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဈေးနေ့ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည် - * '''ပထမအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေ]]၊ [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်း]]၊ [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]၊ မိုင်းယွန်း၊ [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင် (သထုံ)]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ဒုတိယအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' ထိုဈေးများပြီးသည့် နောက်ရက်များတွင် [[ဟဲဟိုးမြို့|ဟဲဟိုး]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ နန်းပန်၊ နောင်မွန်၊ [[လွိုင်လင်မြို့|လွိုင်လင်]]၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ ဘန်းယဉ်၊ [[ကလောမြို့|ကလောမြို့]] တို့တွင် ဈေးဖြစ်ပြန်လေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးသော ငါးရက်တစ်ဈေးကြီးများမှာ ပင်းတယဈေးနှင့် နန်းပန်ဈေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဈေးနေ့များတွင် ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ကလေး၊ လူကြီးမကျန် ဈေးသို့ သွားလေ့ရှိကြပြီး ဈေးနေ့တွင် အခြားသော အလုပ်ကိစ္စများကို မဆောင်ရွက်လိုကြချေ။ ဤငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအပြင် ရပ်ရွာကိစ္စ၊ သာရေးနာရေးကိစ္စများကိုပါ တွေ့ဆုံတိုင်ပင် ဆွေးနွေးကြရာ လူမှုရေးဗဟိုချက်မတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==သမိုင်းကြောင်း== ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစောပိုင်းသမိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းကဲ့သို့ ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီဆန်ကာ နတ်၊ နဂါး၊ ကျားများပါ ပါဝင် ရောနှောနေသည်။ယင်းသို့ ဒဏ္ဍာရီဆန် သော အချက်အလက်များကို ချန်လှပ်၍ မြန်မာရာဇဝင်သမိုင်းများ ကုန်းဘောင်သီပေါ ရာဇဝင်များအရ ဖော်ပြရလျှင် ရှမ်းပြည်ထောင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူမှာ ဘိန္နကရာဇ်မင်းဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းမင်းအစ၊ ဘိန္နက'' ဟုပင် ရေးသားခဲ့ကြ လေသည်။ ထိုရာဇဝင်အရ တကောင်းမင်း အဘိရာဇာ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ဘိန္နကရာဇာမင်းလက်ထက်တွင် တကောင်းပြည်အား တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာသဖြင့် ထိုမင်းသည် တကောင်းနန်းကို စွန့်ခွာလာပြီးလျှင် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက် မလယ်အရပ်၌ စံနေစဉ် ထိုမင်းနတ်ရွာစံ၍ ပါလာသော ဗိုလ်ချေခပင်း သုံးသင်းကွဲလေသည်။ တစ်သင်းကို ခေါင်းဆောင်သော ထိုမင်း၏ ညီတော် ဘိန္နာကရာဇ်သည် ရွှေလီမြစ်အထက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်သွားပြီးလျှင် ထိုမြစ်၏ လက်ယာ ဘက်ကမ်းတွင် မိုင်းမောဟု ခေါ်တွင်သောဒေသ၌ အခြေချကာ ရှမ်းတစ်ဆဲ့ကိုးခရိုင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းပြည်ထောင်အစ၊ မိုင်းမောက'' ဟုလည်း ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြလေသည်။ သမိုင်းသုတေသီများ အထောက်အထား အခိုင်အလုံတွေ့ရသော ပဓာနအချက်အလက်များနှင့် ညီညွတ်သည့် အဆိုများအရမူ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် နန်ချောင် (နန်းကျောက်) ပြည်ကြီးမတည်ဆောက်မီ ခရစ်နှစ် တစ်ရာစု အစပိုင်းလောက်မှ စတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများမှ တောင်ဘက်၊ အနောက်တောင်ဘက်၊ အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများသို့ တရွေ့ရွေ့ရွေ့ပြောင်း လာခဲ့ရာ နန်ချောင်ပြည်ကြီး စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးနေသည့် ခုနစ် ရာစု လောက်တွင် မိုင်းမောဒေသမှ စတင်၍ ရှမ်းပြည်ထောင်များကို တစ်စတစ်စ တိုးချဲ့တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်မတိုင်မီအထိ မိုင်းမောသည် နန်ချောင်အား ပဏ္ဏာဆက်သနေခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းသည် နန်ချောင်၏မြို့တော် ယခု ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တာလီဖူသို့အရောက် ရဲမက် စစ်သည် အလုံးအရင်းနှင့် ချီတက်လာသောအခါ နန်ချောင်ပြည့်ရှင်သည် မြန်မာမင်းအား ခန့်ညားခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် အပြန်ခရီးတွင် မိုင်းမောပြည့်ရှင်သည်လည်း အနော်ရထာမင်းအား သမီးတော် စောမွန်လှကို ဆက်သပြီးလျှင် ခန့်ညားဝပ်စင်းခဲ့လေသည်။ အနော်ရထာမင်း၏ လက်ထက်မှစ၍ စည်ပင်တိုးတက်လာသော ပုဂံပြည်သည် ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် တိုင်းပြည်အား အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကြသော ကျစွာမင်း၊ ဥဇနာမင်း၊ နရသီဟပတေ့မင်းတို့၏ လက်ထက်၌ ထိုမင်းတို့ အရည်အချင်းညံ့သဖြင့် ပုဂံပြည်ကြီး ယိမ်းယိုင်လာလေသည်။ ထိုအခါ မော ရှမ်းမင်းတို့သည် မြန်မာမင်းတို့အား မခန့်မညားတော့ချေ။ မြန်မာမင်းက မြို့စားရွာစား ခန့်ထားသော စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ မြင်စိုင်းစား ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့သည် ပုဂံပြည်၏ နိုင်ငံရေးအင်အားကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်။ ယင်းတို့နှင့် ယင်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၌ လွှမ်းမိုးကြီး စိုးနေခဲ့ကြလေသည်။ တောင်ပိုင် ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ယခုခေါ်ဆိုကြသော ရှမ်းနယ် များသို့ [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ မပျံ့နှံ့လာမီက ထိုဒေသများ၏ မူလ တိုင်းရင်းသားများသည် ကရင်အနွယ်များဟု ယူဆကြရ၍ ဝ၊ ပလောင်၊ ယင်းသုံးမျိုး (ယင်းနက်၊ ယင်းဆက်၊ ယင်းကျား)၊ တောင်သူနှင့် ပဒေါင်လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေသည်။ ထိုနယ်များ ၏ အစောပိုင်း သမိုင်းတွင် ပုဂံပြည့်ရှင် အလောင်းစည်သူမင်း ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်စဉ်က အကြောင်းများလည်း ပါရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းနှင့် ဒွေးရောယှက်တင် ရှိနေခဲ့လေသည်။ အသေအချာ လေ့လာစိစစ်သည့်အခါ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ မောရှမ်းဆက်များ ဖြစ်ကြသော မိုး ကောင်း၊ မိုးညှင်း၊ ကလေးစားတို့ လွှမ်းမိုးနေစဉ် သမယမှ စတင်၍ မြောက်ပိုင်းနယ်များမှ စော်ဘွားအဆက်အနွယ်များကို ပင့် ခေါ်ပြီးလျှင် တောင်ပိုင်းနယ်များ၌ စိုးမိုးစေခဲ့သည်ဟု ယူဆရလေသည်။ မြေလပ်နယ်များရှိ လူမျိုးများဖြစ်ကြသော အင်းသား၊ ဓနု၊ တောင်သူ၊ တောင်ရိုးတို့သည် ထိုဒေသ၏ မူလတိုင်းရင်းသား များ မဟုတ်ချေ။ ယင်းတို့သည် မြန်မာအစုဝင် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြားဒေသမှ ကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ထိုဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် မြေလပ်နယ်များသည် ပထဝီဝင်အရ ရှမ်းနယ်များနှင့် ပို၍နီးစပ်သဖြင့် မြန်မာတို့သည် ယင်းနယ်များအား ရှမ်းနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့လေသည်။ မြေလပ်နယ်များမှ မြန်မာများကို ငွေပဏ္ဏာ ဆက်သွင်းရသဖြင့် ထိုနယ်ရှင်များအား ငွေခွန်မှူးများဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယတို့၌ မင်းပြုစိုးမိုးနေခဲ့ကြသော ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးတို့၏အဆက်အနွယ်များသည် နောင်အခါ အချင်းချင်း မညီညွတ်သဖြင့် ပင်းယမင်းသည် စစ်ကိုင်းကို တိုက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ မြောက်ဖျားတွင် အင်အားကြီးမားလျက် ရှိသော မောရှမ်းတို့ကို ဖိတ်ခေါ်သည်။ မောရှမ်းတို့သည် စစ်ကိုင်းကို သာမက ပင်းယကိုပါ တိုက်သဖြင့် နှစ်မြို့လုံးပျက်ရလေသည်။ ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယပျက်ပြီးနောက်၌ စစ်ကိုင်းမင်း အသင်္ခယာစောယွန်း၏ မြေးတော်သတိုးမင်းဖျားသည် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယကို သိမ်းယူ၍ အင်းဝကို တည်ကာ မင်းပြုသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်နှင့် ထိုမင်းအားဆက်ခံသော မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏လက်ထက်တွင် မောရှမ်းတို့နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်လာခြင်းကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သော်လည်းနောက် ဆက်ခံသော မင်းများလက်ထက်တွင်မူ ရှမ်းမင်းတို့ သည် အင်းဝကို ရံဖန်ရံခါ တိုက်လာသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ ကိုလည်း သွားရောက်ထိပါးသည်။ အချင်းချင်းလည်း တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ တောင်ငူခေတ်တွင် မြန်မာတို့ ပြန်၍ အင်အားတောင့်လာသည်။ ထိုအချိန်၌ အင်းဝတွင် ရှမ်းမင်းခုံမှိုင်းငယ် (ခွန်မိုင်းငယ်) စိုးစံနေသည်။ မြန်မာတို့သည် ရှမ်းတို့၏ စိုးမိုးမှုကို တွန်းလှန်ရန် ကြိုးပမ်းလာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉ဝ၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၄၄ ခုနှစ်) တွင် တောင်ငူဘုရင် တပင်ရွှေထီးနှင့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်တို့ ခေါင်းဆောင်သော မွန်-မြန်မာများနှင့် သီပေါစော်ဘွား၊ အင်းဝခုံမှိုင်းငယ်၊ ဗန်းမော်စော်ဘွား၊ မိုးညှင်း စော်ဘွားတို့၏ တပ်များသည် ပြည်မြို့တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စော်ဘွားတို့ အရေးနိမ့်ကြလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလွန်သောအခါ ဘုရင့်နောင်သည် ဟံသာဝတီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံ၍ အင်းဝကို တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ပြီးသည့် နောက်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၁၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၅၅-၅၆) မှ စတင်ပြီးလျှင် မြောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်ထောင်တို့ကို သိမ်းသွင်းခဲ့ရာ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ကသာ၊ ဗန်းမော်၊ ကလေး၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ၊ သုံးဆယ် စသော စော်ဘွားတို့သည် မြန်မာမင်း၏ သစ္စာကို ခံယူကြရသည်။ ထိုနယ်တို့နှင့် အင်းဝကို တရုတ် အစိုးရက မိမိတို့လက်အောက်ခံနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ထိုကဲ့သို့ ဘုရင့်နောင်က တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းသော အခါ တရုတ်အစိုးရနှင့် အရေးပေါ်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏တပ်များသည် ယူနန်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်အောင် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်၏ တပ်တို့သည် သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ရှိ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက် စသော စော်ဘွားနယ်များနှင့် ရွာငံ၊ စကား၊ လဲချား၊ သာမိုင်း ခမ်း စသော မြို့စားနယ်များကို သိမ်းသွင်းသည်။ နောက်နှစ်တွင် ဇင်းမယ်၊ လပုန်း၊ ဗြဲ၊ ကျိုင်းရဲနယ်တို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ခရစ်နှစ် ၁၅၅၆ မှသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ်များ အတွင်း ဘုရင့်နောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ဖြစ်သော ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နယ်များ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနယ်များကို မြန်မာနိုင်ငံ တော်အတွင်းသို့ ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့လေသည်။ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး၏လက်နက်နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်ထောင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ တရုတ်နယ်စပ်ဘက်သို့ ကျရောက်၍ ရှမ်း တရုတ် နယ်များဖြစ်သော ကိုင်းမား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း၊ မိုးနား၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်ဟူသော မြောက်ရှမ်းရှစ် ပြည်ထောင်၊ ထိုနယ်များတွင် ဘုရင့်နောင်၏ မြန်မာရဲမက်များ တည်ထားခဲ့သော စေတီပုထိုးများ အထင်အရှားရှိခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြသည်။ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ မိုးမိတ်၊ မိုးနဲ၊ သိန္နီ၊ သီပေါ၊ ညောင်ရွှေ၊ မိုးဗြဲ၊ ကလေး (သောင်သွပ်) နယ်တို့ကို ရှမ်းကိုး စော်ဘွားနယ်များဟု သီးခြားထားပြီးလျှင် ထိုနယ်ရှင် စော်ဘွား များကို စော်ဘွားကြီးများ၏ အစီးအနင်း အဆောင်အရွက်ပေးသည်။ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ကလည်း ထီးရံ နန်းရံ လက်နက်နိုင်ငံ များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလေသည်။ ယင်းတို့အပြင် မှန်နန်းရာဇဝင်၌ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်မင်း၏ လက်နက်နိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ပြည်များအဖြစ် အောက်ပါ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ် နယ်များကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ (၁) ဗန်းမော်၊ (၂) မိုင်းလျဉ်း၊ (၃) မိုင်းကိုင်၊ (၄) မိုင်းပတ်၊ (၅) ရပ်စောက်၊ (၆) နောင်မွန်၊ (၇) ကျိုင်းတုံ၊ (၈) ကျိုင်းရုံး၊ (၉) ကျိုင်းသေဉ်၊ (၁ဝ) မိုင်းလုံခပင်း၊ (၁၁) ဇင်းမယ်၊ (၁၂) လင်းဇင်း၊ (၁၃) မိုင်းစံ၊ (၁၄) အကျော်၊ သို့ မဟုတ် ကျော်ပုဂံ၊ (၁၅) လဝိုက်၊ (၁၆) မျက်နှာမည်း၊ (၁၇) သောက္ကတဲ၊ (၁၈) ပိဿလောက်တို့အပြင် ကလေးနှင့်ကသည်း ဟုန်း ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ မဏိပူရကသည်းပြည်လည်း ပါဝင်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်၏ သားတော် နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် လက်နက်နိုင်ငံတော် ပြိုအက်၍လာရာ ရှမ်းပြည် နယ်တို့လည်း သီးခြားခွဲထွက်ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင့်နောင်၏ သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သော ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းနယ်များကို ပြန်လည် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ညောင်ရမ်းမင်း၏သားတော် အနောက်ဘက်လွန်မင်းနှင့် ထိုမင်း၏ညီတော် သာလွန်မင်းတို့၏ လက်ထက်လွန်ပြီးနောက်တွင် မြန်မာမင်းတို့ အရည်အချင်း ပျော့ညံ့လာသဖြင့် နိုင်ငံတော် ယိမ်းယိုင်လာသည်။ အင်းဝမြို့တွင် မင်းပြုသော ဟံသာဝတီရောက်မင်းဟုလည်း ခေါ်သည့် မဟာဓမ္မရာဇာမင်း လက်ထက်တွင် မွန်တို့အင်အား တောင့်လာ၍ အင်းဝကို တိုက်လာသဖြင့် အင်းဝပျက်သည်။ ထိုအခါ ရှမ်းပြည်နယ်များသည် အင်းဝ၏ဩဇာကို မခံတော့ပေ။ ဇင်းမယ်နယ်သည်လည်း သီးခြားခွဲထွက်လေသည်။ ယိုးဒယားနှင့် မဏိပူရတို့ လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ပင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လုယက်ခြင်း ပြုလေသည်။ ယင်းသို့သော အပြိုပြိုအကွဲကွဲ ဖြစ်နေသည့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို အလောင်းမင်းတရားကြီးအမည်ခံ ဦးအောင်ဇေယျသည် ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ယင်းသည်မှစ၍ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်များ၏လှုပ်ရှားမှုသည် နည်းပါးသွားလေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းမြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင် ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်း ခွဲ၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့်ရှမ်းအနွယ်နယ်များကို ဤသို့ ပိုင်းခြား ဖော်ပြထားလေသည်။ ၁။ တနင်္သာရီ၊ ပိဿလောက်၊ ကမန်ပိုက်၊ သောက္ကတဲ စသော ၇၉ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂျွမ်း ယိုးဒယားတို့နေရာ ဒွာရဝတီဟူသော အရုဇ္ဈပုရတိုင်း၊ (ယိုးဒယား) ၂။ ဗြဲ၊ အနန်း၊ ပရော၊ ကျိုင်းသေည်၊ လပုန်း စသော ၅၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ယွန်း လူမျိုးတို့နေရာ ဇင်းမယ်ဟူသော ဟရီဘုဉ္စတိုင်း၊ (ဇင်းမယ်) ၃။ မိုင်းမည်း၊ မိုင်းသတ်၊ မိုင်းချိုင်၊ မိုင်းပိုင်စသော ၃၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂုံလူမျိုးတို့ နေရာ ကျိုင်းတုံ ဟူသော ခေမာဝရတိုင်း၊ ၄။ မိုင်းစဲ့ (မိုင်းစံ)၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော ၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လူးလူမျိုးတို့နေရာ ကျိုင်းရုံး ဟူသော မဟာနဂရတိုင်း၊ ၅။ မိုင်းလုံး၊ မိုင်းကွန်း၊ လောသွတ်၊ တိုက်ခံ၊ တေသန်၊ တေသိန်၊ မိုင်းဆံကြီး၊ မိုင်းဆံငယ် စသော ၁ဝဝ သော မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လင်းဇင်းလူမျိုးတို့နေရာ စန္ဒပူရိ ဟူသော လဝရဋ္ဌတိုင်း၊ (လော နိုင်ငံ) ၆။ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက်၊ မိုးဗြဲ၊ သိန္နီ၊ ကိုင်းမား၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ သုံးဆယ်ဟူသော မြို့ကြီး အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စော်ဘွားအပေါင်းတို့နေရာ ဖြစ်သည့် ကမ္ဗောဇတိုင်း၊ ၇။ မိုးတာ၊ မိုးစစ်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ခန္တီ၊ တက် ခေါင်၊ မိုင်းလုံဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ် သည့် ၃ဝ သော ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော အာဠဝီတိုင်း၊ ၈။ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုးနား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း စသောမြို့ကြီး ကိုးမြို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ရှမ်း တရုတ်လူမျိုးတို့နေရာ၊ မောကိုးခွင်ဟူသော မောရိယတိုင်း၊ ၉။ ကတို၊ ဝိုးငံ၊ ဆေးသစ်၊ ကောင်းစင်၊ ငရင်း၊ ငရုန်း၊ ယင်းကပ်ဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဗန်းမော် ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော စိန့်တိုင်း၊ ၁ဝ။ မိုးကုတ်၊ ကျတ်ပြင်၊ ရေလျှံ စသော မြို့လတ်ရွာငယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စို့သူကြီးတို့နေရာ ဖြစ်သော မဟိံသကတိုင်း၊ ၁၁။ မွေးရည်၊ မည်ကယ်၊ ငစင်ကျယ်စသော မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ကသည်းကုလားဟုန်း စော်ဘွားတို့နေရာ ဖြစ်သော မဏိပူရတိုင်း၊ ၁၂။ ကလေး၊ သောင်သွပ်၊ ထီးလင်း၊ ယော၊ ဆော၊ စကု၊ စလင်း၊ မဖဲ၊ မင်းတုန်းစသော ၂၇ မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော သုနာပရန္တတိုင်းဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရား နတ်ရွာစံပြီးနောက်တွင် ယခု တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်၏ စော်ဘွားခန့် အပ်သည့်အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားသည် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကာ မြန်မာဘုရင် သီပေါမင်းအား ထောင်ထားခြားနားသည်။ ထိုအရေးတွင် မိုးနဲ၊ မိုင်းနောင်နှင့် ရပ်စောက်စော်ဘွားတို့သည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနှင့် တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်းပြု၍ ပါဝင်ကူညီကြသည်။ ထိုစော်ဘွားစုတို့သည် မင်းတုန်းမင်း၏ တူတော်တစ်ပါးဖြစ်သော လင်းပင်းမင်းသားအား နန်းတင်ရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသည်။ နောင်အခါ မြေလတ် နယ်အချို့ကလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်သည်။ လင်းပင်အဖွဲ့သည် မိမိတို့နှင့် စိတ်ဝမ်း မညီသော ညောင်ရွှေကျေးသီး မန်စံ၊ မိုင်းလွန်းနှင့် လဲချားနယ်များကို တိုက်ကြသည်။ မြန်မာတပ်များကလည်း ထောင်ထား ခြားနားမှုကို လိုက်လံနှိပ်ကွပ်သော်လည်း များစွာ အရေးမလှခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအစိုးရက သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။ နောင်အခါ လင်းပင်းအဖွဲ့သည်လည်း အားနည်းလာ၍ လင်းပင်မင်းသားကိုယ်တိုင် အညံ့ခံရသည်။ ခရစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက်ရှိ စော်ဘွားနယ်များသည် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ဝင်ရောက်ကြရသည်။ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ရှိ နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သော ကျိုင်းတုံသည် ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ လက်နက်ချလေသည်။ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်နှင့် ကရင်နီနယ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယိုးဒယားအစိုးရနှင့် ပြဿနာများ ပေါ်သည်။ ၁၈၈၉-၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် ယိုးဒယား နှစ်ဦးနှစ်ဘက် အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်သော ကော်မီရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ ထိုနယ်များ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ယိုးဒယားမပိုင်တော့သော အပိုင်းမှ ယိုးဒယား တပ်များကို ရုပ်သိမ်းစေသည်။ ၁၈၉၄-၄၅ ခုနှစ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်နှင့် နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ကျိုင်းချိုင်းနယ်အား မဲခေါင်မြစ်ကို နယ်ခြားအဖြစ် ထားပြီးလျှင် မဲခေါင်မြစ်အနောက် ဘက်ကမ်းအပိုင်းကို ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်း၍ အရှေ့ဘက် ကမ်းအပိုင်းကို အင်ဒိုချိုင်းနားအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ၁၈၈၉-၉ဝ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေး ကော်မီရှင်က ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်များသည် မြန်မာမင်းတို့၏ သစ္စာတော်ခံနယ်များ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အစောပိုင်းတွင် စံနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုမူ မခံခဲ့ရပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များက မြန်မာမင်းတို့အား အခွန်ပဏ္ဏာများကိုမူ ဆက်သခဲ့ရရာ ဆက်သမြဲအခွန်ပဏ္ဏာ များကို [[ရွှေ]]၊ [[ငွေ]]၊ အသန့်[[သစ်စေး]]၊[[မြင်း]]၊ [[သိုး]]၊ [[ကတိုး]]၊[[အောင်း]]၊ [[ဖဲ]]၊ [[ဇာပယင်း]]၊ [[မော်ယော]]၊ [[ကတ္တီပါ]] မှိုင်းလုံး၊ ခဲမ၊ [[ဖယောင်း]]၊ [[ဆင်စွယ်]]၊ [[ကြေး]]၊ [[သံ]]၊ ကျောက်မျိုး၊ ထည်မျိုး၊ အုပ်မျိုးတို့အပြင်၊ သစ်သီး၊ ပန်းကံ့ကော်၊ သဇင်ပန်းမျိုးတို့ကိုလည်း အချို့နယ်များက ဆက်သကြရလေသည်။ သာလွန်မင်းတရားလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၆၃၇ ခုတွင် နိုင်ငံတော်၏ လူဦးရေ၊ အိမ်ခြေ၊ မြေအကျယ်အဝန်း၊ ထွက်သည့်သီးနှံ၊ ပေးဆောင်ရသည့် အခွန်အတုတ်တို့ကို စစ်ဆေးမှတ်တမ်းတင်ရာ ရှမ်းနယ်များကလည်း စစ်တမ်းများ ပေးရသည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် မင်းများတွင် အလောင်းမင်း တရားလက်ထက်မှတစ်ပါး အခြားမင်းများလက်ထက်တွင်လည်း စစ်တမ်းများကို အရေးယူဆောင်ရွက်ကြလေသည်။ အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည် မင်းတရားကြီး (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များကို အုပ်ချုပ်ပုံမှာ ရှမ်းနယ်ကြီးများတွင် စော်ဘွားထားသည်။ နယ်လတ်များတွင် မြို့စား၊ နယ်ငယ်များတွင် ငွေခွန်မှူးများထားသည်။ မြန်မာနယ်ကြီးများကို အုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်ခံများနှင့် စော်ဘွားအလား တူသည်။ ရှမ်းမြို့စားနှင့် မြန်မာမြို့စား အလားတူလေသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များအတွက် တပ်ရုံး သုံးရုံးထား၍ ခွဲခြားသတ်မှတ် အုပ်ချုပ်ရာ ထိုတပ်ရုံးများမှာ သိန္နီတပ်ရုံး၊ မိုးနဲတပ်ရုံး မိုးဗြဲတပ်ရုံးဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုတပ်ရုံး သုံးရုံးပိုင်နယ်များတွင် စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ မြို့ဝန်၊ မြို့အုပ်တို့အပေါ် မြန်မာအရာရှိကြီး သုံးဦးထား၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ထိုအရာရှိကြီးများသည် စစ်ဗိုလ်များဖြစ်စေ၊ ဝန်ကြီး၊ ဝန်မှူး၊ ဝန်ထောက်ဖြစ်စေ၊ ယင်းတို့နှင့် အဆင့်အတန်းတူ အရာရှိများ ဖြစ်စေ ခန့်ထား၍ ခန့်ထားခံရသူသည် ဆိုင်ရာတပ်ရုံးသို့ သွားရောက်နေထိုင်ရသည်။ မြန်မာ လက်အောက်ခံ ရှမ်းနယ်များ အတော်ကလေးကျယ်သေးစဉ်က ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းသည်ကြီး၊ မိုင်းလျဉ်းကြီးများတွင် တပ်ရုံး၊ တပ်ဦးချုပ် သီးခြားထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကို လက်လွတ်ရုံမက သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များတွင် တပ်ရုံးများ မထားတော့ချေ။ မန္တလေးမြို့တည် မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက်တိုင်အောင် ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းချိုင်းနယ်တို့က သုံးနှစ် တစ်ကြိမ်၊ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်၊ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် အခွန်ပဏ္ဏာများ ဆက်သမြဲဆက်သခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်း လက်ထက်တွင်မူ မဆက်သတော့ချေ။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော တပ်ရုံးသုံးရုံးသည် မြန်မာမင်းဩဇာခံ ရှမ်းနယ်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်မဟုတ်ပေ။ တောင်ပိုင်၊ မိုးမိတ်၊ ဝန်းသို၊ သောင်သွပ်၊ကလေးမြို့များတွင် စော်ဘွားထားသော်လည်း ဦးတိုက်ထမ်းမှတ်သား၍ သီးခြားဆင့်ဆို အုပ်ချုပ်သည်။ စော်ဘွား၊ မထားတော့သော မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော် စသောမြို့များကို မြန်မာမြို့ရွာများတွင် အပါအဝင်ပြု၍ အဝေးမြို့ဝန်များ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်လေသည်။ တပ်ရုံးများတွင် သွားရောက်နေထိုင် အုပ်ချုပ်ရသောမြန်မာ အရာရှိကြီးများကို စစ်ကဲတော်ကြီးဟု ခေါ်သည်။ ထိုစစ်ကဲတော်ကြီးများကို ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးက တစ်ဖန် အုပ်ချုပ်ရသည်။ ထိုဗိုလ်မှူးများ အုပ်ချုပ်ရာတွင် မင်းညီမင်းသား ဝန်ထောက် များကို ခန့်ထားလေ့ရှိသဖြင့် ဗိုလ်မှူး မင်းသားဟု ခေါ်သည်။ ထိုဗိုလ်မှူး မင်းသားသည် အချက်အချာကျသော မိုးနဲမြို့တွင် ရုံးစိုက်လေသည်။ ဗိုလ်မှူးမင်းသားလက်အောက်တွင် တပ်သား ၁ဝဝဝ ခန့်ပါသော တပ်ရှိ၍ ထိုတပ်ကို စစ်ကဲတော်ကြီး၊ နားခံကြီး၊ ဗိုလ်ဓားရဲ စသော အရာရှိများက ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ အုပ်ချုပ်ရလေသည်။ စော်ဘွားများလည်း ဓားပိုင်သည်ဖြစ်၍ အမိန့်တော်မခံဘဲ လူသတ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဗိုလ်မှူးမင်းသားသည် စော်ဘွားများအထက်က ဖြစ်လေသည်။ စော်ဘွားဟူသည်မှာ ရှမ်းဘာသာဖြင့် 'စဝ်'နှင့် 'ဖ' ဟူသော စကားနှစ်လုံးပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်။ 'စဝ်' သည် ''ပိုင်ဆိုင်သူ''ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'စပ်' နှင့် 'ဖ'ကို ပေါင်းစပ်သောအခါ ''မိုးကောင်းကင်တမျှ မြင့်မြတ်သော ပိုင်ဆိုင်ခြင်း (ပိုင်ရှင်)''ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ပေသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ''ကောင်းကင်တမျှ ပိုင်ဆိုင်သူ (အရှင်)''ဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မြန်မာမင်းများက စော်ဘွားများအား ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များ အနေနှင့် ခွင့်ပြုခဲ့သဖြင့် စော်ဘွားတို့သည် ပဒေသရာဇ် မင်းငယ်များ၏ အဆောင်အယောင် အစီးအနင်းများကို အသုံးပြုနိုင်ကြပြီးလျှင် ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များကဲ့သို့ ပြုမူနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားတို့သည် မိမိတို့၏ရိုက်ရာကို ဆက်ခံရန် သားတော်၊ ညီတော်၊ တူတော်များအနက်မှ သင့်လျော်ရာတစ်ဦးဦးကို ထီးရံနန်းရံအဖြစ် ရွေးချယ်ထား၍ ယင်းကို ကျမိုင်းဟု ခေါ်သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင်မူ ကျမိုင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ထားသူကို ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးနှင့် ဘုရင်ခံတို့ သဘောတူညီချက် ရပြီးမှသာလျှင် ခန့်ထားနိုင်လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသား ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များအား အိန္ဒိယပြည်နယ် အဖြစ် သိမ်းပိုက်ကြောင်း ဗြိတိသျှအစိုးရ ကျေညာသည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းနယ်များအား အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြား အုပ်ချုပ်သည်။ ၁။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း (ရှမ်းပြည် ဥတ္တရတိုင်းဝန်ရှင် တော်မင်းကြီး လက်အောက်ခံ) ၂။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်ဝန်နှင့် နိုင်ငံရေးအရာရှိ လက်အောက်ခံ) ၃။ မြေလပ်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေး အရာရှိ လက်အောက်ခံ)ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များကို ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုဟု ခေါ်တွင်စေရန် ဘုရင်ခံချုပ်က ထုတ်ပြန်ကျေညာသည်။ မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် မြေလပ်ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များဟူ၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြီးလျှင် နယ်၏အကျယ်အဝန်းကို လိုက်၍ စော်ဘွားမြို့စား၊ နယ်စားများအား အသီးအသီး အုပ်ချုပ်စေသည်။ မြောက်ပိုင်း၌ စော်ဘွားအုပ်ချုပ်သော နယ်များမှာ- (၁) သီပေါနယ် (၄) တောင်သိန္နီနယ် (၂) တောင်ပိုင်နယ် (၅) မိုးမိတ်နယ် (၃) မြောက်သိန္နီနယ် (၆) မိုင်းလွန်းနယ် တို့ဖြစ်ကြလေသည်။ တောင်ပိုင်း၌ စော်ဘွားနယ်များမှာ (၁) ကျိုင်းတုံနယ် (၇) မောက်မယ်နယ် (၂) မိုးနဲနယ် (၈) မိုင်းပန်နယ် (၃) ညောင်ရွှေနယ် (၉) မိုင်းပွန်နယ် (၄) မိုးဗြဲနယ် (၁ဝ) စံကားနယ် (၅) ရပ်စောက်နယ် (၁၁) မိုင်းကိုင်နယ် (၆) လဲချားနယ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စော်ဘွားနယ်များမှာ နှစ်စားရှိသည်။ စော်ဘွားကြီးနှင့် စော်ဘွားဟု ခွဲထားခြားပြီးလျှင် မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စံကားနယ်နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်များသည် ဟော်နန်းမပိုင် ရာဇပလ္လင်နှင့် စော်ဘွားရာထူး ရရှိကြသည်။ အောက်ပါမြို့စားနယ်များသည် တောင်ပိုင်း၌ ပါဝင်ကြလေသည်။ (၁) နန်းခုတ်နောင်မွန်ငယ် (၇) ဘန်းယဉ်နယ် (၂) မိုင်းနောင်နယ် (၈) ဟိုပုန်းနယ် (၃) ဘော်နယ် (၉) စကွယ်နယ် (၄) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၁ဝ) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၅) ပင်လောင်း (လွယ်လုံနယ်) (၁၁) မိုင်းရှူးနယ် (၆) သထုံ (ဆီဆိုင်နယ်) (၁၂) ပွေးလှနယ် မြေလပ်ပိုင်းတွင် ရှိကြသော ရွာငံ၊ ပင်းတယ၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်တို့သည် ငွေခွန်မှူးများ အုပ်ချုပ်သောနယ်များ ဖြစ်ကြလေသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ကိုးကန့်နယ်သည် မြို့စားနယ်ဖြစ်သည်။ ယခင်က သိန္နီစော်ဘွား လက်အောက်ခံနယ် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကာလတွင် အကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ မြောက်သိန္နီ စော်ဘွားအား ထိုနယ်ကို အုပ်ချုပ်ခွင့် မပြုတော့ပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးကာလတွင်မူ သီးခြားမြို့စား နယ်တစ်နယ်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ နယ်သူနယ်သားများသည် များသောအားဖြင့် တရုတ်လူမျိုးများသာလျှင် ဖြစ်ကြ၍ မြို့စားသည် ရှမ်းတရုတ်အနွယ် ဖြစ်လေသည်။ နယ်များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် အမျိုးမျိုး အစားစားဖြစ်ရာ ကျိုင်းတုံနယ်သည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ စတုရန်းမိုင် ၁၂,ဝဝဝ ကျော် ကျယ်ဝန်းသော်လည်း အငယ်ဆုံးဖြစ်သော ကျုံးနယ်သည် ၂၄ စတုရန်းမိုင်မျှသာ ရှိလေသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ် သော လားရှိုး၊ တောင်ပိုင်း ဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သော တောင်ကြီး၊ နွေရာသီစခန်းမြို့များဖြစ်သော တောင်ပိုင်းမှ ကလောနှင့် လွိုင်လင်မြို့များသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များ အတွင်း တည်ရှိသော်လည်း ဗြိတိသျှအစိုးရ အရာရှိကြီးငယ်များ နေထိုင်ရာမြို့များ ဖြစ်သဖြင့် စော်ဘွား၊ မြို့စားတို့ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိချေ။ ပြည်မရှိ မြို့ကြီးများကဲ့သို့ မြို့၏ စည်ပင်သာယာရေးကို မြို့ပြကော်မီတီများက အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုမြို့များ၏မျူနီစီပယ် ဧရိယာအတွင်း၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ် ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊တရားမဥပဒေများဖြင့် ဆိုင်ရာအရာရှိတို့က အုပ်ချုပ်သကဲ့သို့ ကျန်ပဒေသရာဇ်နယ်များတွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားနှင့် မြို့စားတို့က ဆိုင်ရာနယ်များ၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊ တရားမ ဥပဒေများအပြင် ရှမ်းပြည်ဓလေ့ ဥပဒေများဖြင့် အသီးအသီး စိုးမိုးခဲ့ကြသည်။ မြို့စားနှင့် ငွေခွန်မှူးများသည် တရားမနှင့် ရာဇဝတ် တရားစီရင်ရေး အခွင့်အာဏာတွင် ဒုတိယတန်း တရားသူကြီး အဆင့်အတန်းမျှသာ ရှိသည်။ အချို့စော်ဘွားနယ်ကြီးများတွင် ဆိုင်ရာနယ်ရှင်ကို ကူညီရန် အမတ်ချုပ်ကြီး (ရာဇဝတ်မှု- တရားမအပါအဝင်)၊ တရားရေးရာဌာနအမတ်၊ အခွန်တော် ဌာနအမတ်၊ နယ်ဝန်၊ ငွေတိုက်ဝန် စသည်ဖြင့် လစာရိက္ခာစား အရာရှိများ ခန့်ထားသည်။ ထို့ပြင် ရိုးရာအစဉ်အဆက်အားဖြင့် ခန့် ထားရသည့် ဟိန်၊ ထမုံ၊ ကျယ် စသော သူကြီးအဆင့် အတန်းမျိုး ရှိသည့် ကျေးလက်ပိုင်းမှ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲ များလည်း ရှိပေသေးသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုကို ဖွဲ့စည်း ပြီးနောက် ပဒေသရာဇ်ကောင်စီအဖွဲ့ကို တည်ထောင်သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌသည် တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်၏ ဌာနချုပ်ဝန်ဖြစ်သော ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးဖြစ်၍ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ သည် မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ဝန် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရကို ကိုယ်စားပြုသော အကြီးမြင့်ဆုံး ဗြိတိသျှ အရာရှိကြီးများ ဖြစ်သည်။ စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ ငွေခွန်မှူးများ သည် ထိုအဖွဲ့၌ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပါဝင်ကြလေသည်။ မြန်မာပြည်အား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ဖြင့် ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်သောအခါ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များအား မတိုးတက်သေးသော နယ်များအဖြစ် ဆက်လက်ထား ရှိကာ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ မသွတ်သွင်းခဲ့ပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပြည်မ၌ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ရရှိလာသည်အထိ ပြည်မ၏ ငွေကြေးအထောက်အပံ့ကို အမှီ ပြုခဲ့ရလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းသောအခါ ရှမ်းအမျိုးသားတို့သည်လည်း မြန်မာပြည်ဘွား အခြားတိုင်းရင်းသားများနည်းတူ သွေးစည်း ညီညွတ်စွာဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေး ရအံ့ဆဲဆဲတွင် မသမာသူတို့၏လက်ချက်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများ ကျဆုံး ရာ၌ ရှမ်းအမျိုးသား မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီးလည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့၌ ပဒေသရာဇ် ကောင်စီကို ဖျက်သိမ်း၍ လူထုကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသောအချိန်ကာလ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သော နေ့ထူး နေ့မြတ်ကြီးကို ရှမ်းအမျိုးသား နေ့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ပေါ်ပေါက်ရန် စတင်ပန္နက်ချသော နေရာသည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ လဲချားနယ်ရှိ ပင်လုံမြို့ကလေး ဖြစ်ပေသည်။ ပြည်မခေါင်းဆောင်များနှင့် တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင်များသည် တိုင်းရင်းသားသွေးစည်းညီညွတ်ရေးအတွက် ညီလာခံကျင်းပပြီးလျှင် လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမှမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး ထူထောင်ရန် သဘောတူကြောင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက် နေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြရာ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ထိုနေ့ထူးနေ့မြတ်ကို ပြည်ထောင်စုနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသောအခါ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စဝ်ရွှေသိုက်အား ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ် ပထမဆုံးသမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ပြီးသည့်နောက်တွင် အုပ်ချုပ်ပုံစံနစ် ပြောင်းလဲခဲ့ရာ ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးလည်း ပုံစံပြောင်းခဲ့သည်။ ပဒေသရာဇ်ရှမ်းပြည်နယ်ဟု မခေါ်တွင်တော့ဘဲ ရှမ်းနယ်များတွင် ဝနယ်များကိုပါ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ခေါ်တွင်စေပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်ဖြင့် အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် ၅ အရ သတ်မှတ်ပေးလိုက် လေသည်။ ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီ ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းကာ အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ပြောင်းလိုက်သည်။ ထိုကောင်စီသည် ပြည်နယ်၏ ပါလီမန်ကလေး ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော လူမျိုးစုလွှတ်တော် အမတ် ၂၅ ဦး နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေအလိုက် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသော အမတ် ၂၅ ဦး ပါဝင်သည်။ ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ သို့မဟုတ် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးချုပ်က ပြည်နယ်ကောင်စီနှင့် တိုင်ပင်၍ ခန့်အပ်သည်။ ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌသည် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လေသည်။ ပြည်နယ်ကောင်စီသည် ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို ပြုစု၍ ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ရသည်။ နိုင်ငံခြားနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး စသည်တို့ကိုမူ ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ဆောင်ရွက်လေသည်။ ပြည်ထောင်စု အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲစဉ်က ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ ပဒေသရာဇ်အာဏာအခွင့်အရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ် အပိုင်းအခြားတို့ကို ဗြိတိသျှလက်ထက်ကအတိုင်း ထားရှိခဲ့သည်။ လူမျိုးစုလွှတ်တော်သို့ တင်မြှောက်သော ရှမ်းပြည် အမတ်များကို စော်ဘွားအချင်းချင်း ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့်ပြုခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးသည် နယ်ရှင်စော်ဘွားများသာလျှင် လွှမ်းမိုးကြီးစိုးရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးမရမီကလေးတွင် စော်ဘွားကြီးများက ခေါင်းဆောင်၍ စော်ဘွားအသင်းဟူ၍ တည်ထောင်ပြီးလျှင် မြို့စားများ၊ ငွေခွန်မှူးများကိုပါ စော်ဘွားအဆင့်အတန်းသို့ သိမ်းသွင်းခြင်းအလို့ငှာ နယ်ရှင်အားလုံး 'စဝ်ဖလုံ' ဟု ခေါ်တွင်စေရန် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပြည်မ၌ ဒီမိုကရေစီနည်းအရ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိနေစဉ် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပဒေသရာဇ်စနစ် တည်တံ့နေခြင်းသည် ခေတ်နှင့်မလျော်ညီခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဒီမိုကရေစီစံနစ်ကို သွတ်သွင်းရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ ဆွေးနွေးလာခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ် တွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားများက အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသော်လည်း အကြောင်းကြောင်းတို့ ကြောင့် အာဏာစွန့်လွှတ်ရေးသည် အကောင်အထည် မပေါ်ခဲ့ပေ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ အိမ်စောင့်အစိုးရ လက်ထက်၌ နယ်ရှင်စော်ဘွားများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ စွန့်လွှတ်ကြောင်းကို ထိုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီက အတည်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် ပြည်နယ်တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သော ပဒေသရာဇ်စံနစ်ကို ဖြတ်တောက်၍ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး ပန္နက်ကို စိုက်ထူလိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်များဟူ၍ ပိုင်းခြားပြီးလျှင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်များ ထွင်လိုက်လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။ ၁။ လားရှိုးခရိုင် (၁) မြောက်သိန္နီနယ် (ရုံးစိုက်-လားရှိုးမြို့) (၂) တောင်သိန္နီနယ် ၂။ ကျောက်မဲခရိုင် (၁) သီပေါနယ် (ရုံးစိုက်-ကျောက်မဲမြို့) (၂) တောင်ပိုင်းနယ် (၃) မိုးမိတ်နယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက် (၁) ကိုးကန့်နယ် အထူးခရိုင် (၂) မိုင်းလွန်းနယ် (၃) ဝနယ်များ၊ လားရှိုးခရိုင်နှင့် ကျောက်မဲခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်း ပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်းဟူ၍ သတ်မှတ်ကာ အထူးတိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင် စသော အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများဖြင့် ကြပ်မတ်အုပ်ချုပ်သည်။ လားရှိုးမြို့သည် အထူးတိုင်းမင်းကြီး၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ ခရိုင်နှင့်နယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ၁။ တောင်ကြီးခရိုင် (၁) ညောင်ရွှေနယ် (ရုံးစိုက်-တော်ကြီးမြို့) (၂) ရပ်စောက်နယ် (၃) မိုင်းပွန်နယ် (၄) စံကားနယ် (၅) နန်းခုတ်နယ် (၆) နောင်မွန်နယ် (၇) လွယ်လုံနယ် (၈) သထုံနယ် (ဆီဆိုင်) (၉) ဘန်းယဉ်နယ် (၁ဝ) စကွယ်နယ် (၁၁) ဟိုပုန်းနယ် (၁၂) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၁၃) ပွေးလှနယ် (၁၄) ဘော်နယ် (၁၅) ရွာငံနယ် (၁၆) ပင်းတယနယ် (၁၇) ပင်မှီနယ် (၁၈) ကျုံးနယ် ၂။ လွိုင်လင်ခရိုင် (ရုံးစိုက်-လွိုင်လင်မြို့) (၁) မိုးနဲနယ် (၂) မိုင်းပန်နယ် (၃) မောက်မယ်နယ် (၄) မိုင်းကိုင်နယ် (၅) မိုင်းနောင်နယ် (၆) မိုင်းရှုနယ် (၇) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၈) လဲချူးနယ် (၉) ရေဦးနယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်းခရိုင် (၁) ကျိုင်းတုံနယ်ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးခရိုင်နှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်းဟု သတ်မှတ်ကာ တိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာလက်အောက်ခံအရာရှိများနှင့် ကြပ်မတ် အုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းမင်းကြီး၏ရုံးစိုက်မြို့သည် တောင်ကြီး မြို့ဖြစ်၍ တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်လေသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် လူမှုရေးတွင် အနိမ့်ကျဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဝနယ်များ၊ ကိုးကန့်နယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ပန်းဆန်းဒိုင် မြို့စားနယ်တို့ကို နယ်သူ နယ်သားများ၏ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော နယ်ခြားဒေသအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ လ ၂ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းသည်၊ ထိုနည်းတူစွာ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်) တွင် ရှမ်းပြည်အရှေ့ ပိုင်းခရိုင် ကျိုင်းတုံနယ်ကို လည်း နယ်ခြားဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးသို့ လွှဲအပ်ပြီးလျှင် ကျိုင်းတုံ ခရိုင်၊ မိုင်းတုံခရိုင်နှင့် တာချီလိပ်ခရိုင်ဟူ၍ ပိုင်းခြားလိုက်လေသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ရှမ်းစော်ဘွား အများစုနှင့် ကယားခေါင်းဆောင်များသည် ပြည်မကိုလည်း ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်အားလုံးအား တန်းတူအုပ်ချုပ်ပေးရန်ဟူသော 'ဖက်ဒရေးရှင်း' မူကို တောင်းဆိုလာကြသည်။ ထိုမူကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ လက်မခံပါက ရှမ်း ပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှ ခွဲထွက်ရန် ခြိမ်းခြောက် အရေးဆိုလာကြပြီးလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ထကြွပုန်ကန်မှု၊ ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လှုံ့ဆော်အားပေးလာကြသည်။ ထိုသို့ ပြည်ထောင်စုကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲမည့်အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့ တွင် ပြည်ထောင်စုအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် သမ္မတကြီးနှင့်တကွ ဝန်ကြီး ချုပ် အမှူးပြုသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးအများစု အား ထိန်းသိမ်းလိုက်သည့်နည်းတူ 'ဖက်ဒရေးရှင်းမူ' ကို ထောက်ခံသော ရှမ်းစော်ဘွား ၃ဝ ကျော်တို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖျက်သိမ်းပြီးလျှင် ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ငါးဦးပါဝင်သော ရှမ်း ပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်သည်။ ထိုဦးစီးအဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီနည်းတူ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဝဝကို ဆောင်ရွက်ရ၍ ထိုအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအား ယခင်က ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ၏ အခွင့်အာဏာများကို အပ်နှင်းလိုက်လေသည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ်မှ ပြည်သူ့ရှမ်းပြည်နယ် ဖြစ်လာရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ် ကျေးလက်များအထိ ပြည်မနည်းတူ တရားဥပဒေ စိုးမိုးနိုင်ရန် တရားရုံးများ၊တရားသူကြီးများ ခန့်ထားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေပိုင်းခြားမှု ပြန်လည် စိစစ်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ယခင်က နယ်ပိုင်နယ်၊ မြို့ပိုင်နယ် ဟူ၍ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့သော အချို့နယ်များသည် ကျေးရွာသာသာမျှ ရှိသဖြင့် စော်ဘွားတို့အလိုကျ မလိုအပ်ဘဲ ပိုင်းခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေရာ အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး စရိတ်ကျဉ်းစေရန် အချို့နယ်များကို ပူးပေါင်းခြင်း၊ ပြန်လည်ပိုင်းခြား ခြင်းပြုရန် ပြန်လည် စိစစ်ဆောင်ရွက်နေဆဲ ဖြစ်လေသည်။ == မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် အပြောင်းအလဲ == ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း အများဆုံး ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော '''"မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်"''' အရ နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ သဘောတူ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ပြီးနောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ နယ်နိမိတ်၌ အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ် ရှိခဲ့လေသည်။<ref name="boundary-treaty">{{cite book |title=မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သမိုင်းမှတ်တမ်း |publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၁}}</ref> မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သဘောတူစာချုပ်များအရ ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားများရှိသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသများကို တရုတ်အစိုးရပိုင်ကြောင်း မြန်မာအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့အနီးရှိ '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ (နမ့်ဝမ်သတ်မှတ်ပိုင်နက်နယ်မြေ)''' အတွက်မူ ထိုဒေသအား တရုတ်တို့က ပြန်၍သိမ်းလိုက်ပါက ထိုနယ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကချင်ပြည်နယ် ကူးလူးဆက်ဆံမှု လမ်းမကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ထိုပြည်နယ်များ၏ ဆက်သွယ်ရေးကို ထိခိုက်ဖွယ်ရာ ရှိသဖြင့် ထိုတြိဂံဒေသကို တရုတ်အစိုးရက မြန်မာအစိုးရသို့ အပြီးအပိုင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဒေသနှင့် လဲလှယ်သောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံး (Panhung)''' နှင့် '''ပန်လောင်း (Panlaung)''' ဒေသတို့အား မြန်မာအစိုးရက တရုတ်အစိုးရသို့ ပြန်လည်လွှဲအပ်ခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၁}}</ref> === နယ်မြေအလဲအလှယ် ပြုလုပ်ခြင်း === နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ အပြန်အလှန် အလဲအလှယ်ပြုကြသော နယ်မြေများကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ရာ - * မြန်မာအစိုးရက အပြီးအပိုင် ရရှိလိုက်သော '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ''' ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၈၅ စတုရန်းမိုင်''' (၂၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ * ထိုဒေသနှင့် အလဲအလှယ်ပြုကာ တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်လိုက်ရသော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသ''' များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၇၃ စတုရန်းမိုင်''' (၁၈၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="boundary-treaty"/> ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသတို့ကို အလဲအလှယ်ပြုလိုက်ရသဖြင့် ထိုနေရာတွင် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်နိမိတ်မျဉ်းကြောင်းသည် အတန်ငယ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ နယ်မြေကို တစ်လက်မမျှ အလျှော့မခံလိုသော်လည်း ရှမ်းအမျိုးသားများနှင့် ဝအမျိုးသားတို့သည် နှစ်ပြည်ထောင်ချစ်ကြည်မှုကို ရှေ့ရှုကာ လွှဲအပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ မိုင်းမောတြိဂံဒေသသည် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် နှစ်ခုလုံး၌ ပါဝင်နေရာ ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းကို ဆိုင်ရာပြည်နယ်အလိုက် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ === ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများအား နေရာချထားပေးခြင်း === တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်၍ အလဲအလှယ်ပြုကြသော ဒေသများမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့က ထိုဒေသများကို စွန့်ခွာကာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌သာ နေထိုင်လိုကြသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုများနည်းတူ ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသများမှ လူမျိုးစုများကိုလည်း ယင်းတို့၏ ဆန္ဒအတိုင်း ပြည်ထောင်စုအစိုးရသည် နယ်စပ်အနီး ဘေးကင်းရာဒေသများ၌ ကျေးရွာအိုးအိမ်များကို သိုက်မြိုက်စွာ ပြန်လည်ထူထောင်ပေးခဲ့ရပြီးလျှင် ယင်းတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု ဖူလုံရေးအတွက်လည်း စနစ်တကျ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==ပညာရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှေးအခါက ရှမ်းပြည်နယ်၏ပညာရေးစံနစ်သည် စော်ဘွားများ၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိခဲ့သည်။ နယ်များတွင် စော်ဘွားများ သဘောအရ နယ်မှရရှိသော အခွန်တော်ငွေထဲမှ အကုန်အကျခံ၍ ဖွင့်လှစ်ထားသော မူလတန်း မြန်မာစာသင်ကျောင်းများသာ ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကိုလည်း စော်ဘွားများက စာသင်ကျောင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် တစ်ခေတ်လုံးတွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နှစ်ရပ်လုံး၌ အစိုးရအသိအမှတ်ပြုသော အထက်တန်းကျောင်းဟူ၍ တောင်ကြီး၌ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရှမ်းစော်ဘွားသားများကျောင်းနှင့် အမေရိကန် သာသနာပြုကျောင်းဟူ၍ နှစ်ကျောင်းသာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စာသင်ကျောင်းများ နည်းပါး၍ တောင်ကြီးမှလွဲလျှင် ကလော၊ လွိုင်လင်၊ လားရှိုး၊ နမ္မတူ၊ သီပေါနှင့် မိုးနဲတို့တွင်သာ အလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ ၁၉၂၃-၂၄ ခုနှစ်အထိ ဖော်ပြခဲ့သော ကျောင်းများမှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ မြန်မာအလယ်တန်း ၁၉ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ၁ဝ၈ ကျောင်းရှိသည်။ အထူးကျောင်းများမှာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ တိရစ္ဆာန် အတတ်သင်ကျောင်း၊ လားရှိုး၊ ညောင်ရွှေမြို့တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော အောက်တန်းဆရာဖြစ် သင်တန်းကျောင်းနှစ်ကျောင်း ဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ကာလတွင် ကျောင်းပေါင်း ၁၉ဝ ကျော်အထိ တိုးတက်လာ၍ ကျောင်းသားဦးရေ တစ်သောင်းနီးပါးအထိ ရှိလာသော်လည်း ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းစာသော် စာတတ်သူများ ရာခိုင်နှုန်း အလွန်နိမ့်ကျနေခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုခေတ်တွင် ပညာရေးစံနစ်သစ်အရ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် ကျောင်းများကို တိုးတက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ စော်ဘွားမြို့တိုင်း၌ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိစေရန်နှင့် လူဦးရေ ၁ဝဝဝ လျှင် စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းရှိစေရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း ပြည်နယ်၏ငွေ အင်အား နည်းပါးသေးသဖြင့် ခပ်ဆိုင်းဆိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဖွင့်လှစ်ပြီးသောကျောင်းများနှင့် ကျောင်းသားဦးရေစာရင်းမှာ-- ကျောင်းဦးရေ ကျောင်းသားဦးရေ ၁။ အထက်တန်းကျောင်း ၃၇ ၂၃၈၄၅ ၂။ အလယ်တန်းကျောင်း ၅၃ ၁၅၈၉၇ ၃။ မူလတန်းကျောင်း ၅၂၅ ၄၁၈၅၄ ---- -------------- ၆၁၅ ၈၁၅၉၆ တောင်ကြီးမြို့တွင် ဥပစာကောလိပ်တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့၍ စော်ဘွားသားများ အထက်တန်းကျောင်းကိုလည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် စော်ဘွားအမျိုးအနွယ်များအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားရှိခြင်းမှ ပြည်သူ့ကျောင်း တစ်ကျောင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေခဲ့လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == အုပ်ချုပ်ရေး == === မြို့တော် === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]]ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၈၈နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး လွယ်ကူအဆင်ပြေစေရန် အတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဟု စစ်တိုင်းဌာနချုပ်များရှိသည့် အတိုင်း ခွဲခြားလိုက်ပြီး မြောက်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် [[လားရှိုးမြို့]]၊ အရှေ့ပိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] နှင့် တောင်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် လက်ရှိမြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ အဖြစ် အသီးသီး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် တရားဝင်အားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ တောင်ကြီးမြို့သာဖြစ်သည်။ [[File:Shan State Map with 3 Parts.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ်အား အပိုင်း၃ပိုင်းဖြင့်ပြထားသော မြေပုံ]] ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့}} ၂၀၁၁ခုနှစ်မှစ၍ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်သော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်သဖြင့် လားရှိုးမြို့နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ဒုတိယအဆင့် ရုံးခွဲများစိုက်ကာ အုပ်ချုပ်သည်။ [[File:Shan State Government Office 1.jpg|thumb|ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး]] === ဥပဒေပြုရေး === {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်}} ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ [[File:Shan State Hluttaw.jpg|thumb|ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] === တရားစီရင်ရေး === {{See also|ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်}} ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသတရားရုံးများ၊ မြို့နယ်တရားရုံးများရှိသည်။ ===ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ=== ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၂၁)ခရိုင်၊ ခရိုင်အဆင့်နှင့်ညီသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု ရှိသည်။ ခရိုင်များအနက် ဟိုပန်နင့် မက်မန်းခရိုင်များကိုပေါင်းကာ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ မြို့နယ်ပေါင်း (၅၅)မြို့နယ်ရှိသည်။<ref>နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)</ref><ref name=gad>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843|title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ခရိုင်အမည်များ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|access-date=19 November 2022|archive-date=5 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305083858/https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843}}</ref> === ခရိုင်များ === [[File:Shan state districts map 2022.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် ခရိုင်များ (၂၁ ခရိုင်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု) {{legend|#E31A1C|တောင်ကြီးခရိုင်}} {{legend|#0000FF|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#33a02c|လားရှိုးခရိုင်}} {{legend|#1f78b4|နမ့်စန်ခရိုင်}} {{legend|#b2df8a|ကလောခရိုင်}} {{legend|#aca9aa|မိုင်းရှူးခရိုင်}} {{legend|#fofofo|လင်းခေးခရိုင်}} {{legend|#ffffff|လွိုင်လင်ခရိုင်}} {{legend|#de8787|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#ffd5df|မိုင်းယောင်းခရိုင်}} {{legend|#de51d0|မူဆယ်ခရိုင်}} {{legend|#a6cee3|ကွတ်ခိုင်ခရိုင်}}{{legend|#d35f5f|မိုင်းတုံခရိုင်}}{{legend|#426d44|မိုင်းဆတ်ခရိုင်}} {{legend|#fb9a99|မိုင်းလားခရိုင်}} {{legend|#c83737|မိုင်းယန်းခရိုင်}} {{legend|#cfff31|တန့်ယန်းခရိုင်}} {{legend|#2cacc5|ကျောက်မဲခရိုင်}} {{legend|#6b5deb|မိုးမိတ်ခရိုင်}} {{legend|#e655ed|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab2d89|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#b052a8|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab1a76|ဟိုပန်ခရိုင် (ဝ SAD)}}{{legend|#be18aa|မက်မန်းခရိုင် (ဝ SAD)}}]] ====ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်==== =====ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း===== {|class=wikitable ![[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] |[[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယန်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယန်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းလားခရိုင်]] |[[မိုင်းလားမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]] |[[မိုင်းဆတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းတုံခရိုင်]] |[[မိုင်းတုံမြို့နယ်]] |- ![[တာချီလိတ်ခရိုင်]] |[[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယောင်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[လားရှိုးခရိုင်]] |[[လားရှိုးမြို့နယ်]]{{•}}[[သိန္နီမြို့နယ်]]{{•}}[[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] |- ![[တန့်ယန်းခရိုင်]] |[[တန့်ယန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းရယ်မြို့နယ်]] |- ![[လောက်ကိုင်ခရိုင်]] |[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မူဆယ်ခရိုင်]] |[[မူဆယ်မြို့နယ်]]{{•}}[[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]] |- ![[ကွတ်ခိုင်ခရိုင်]] |[[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]] |- ![[ကျောက်မဲခရိုင်]] |[[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]{{•}}[[နောင်ချိုမြို့နယ်]]{{•}}[[သီပေါမြို့နယ်]]{{•}}[[နမ္မတူမြို့နယ်]] |- ![[မိုးမိတ်ခရိုင်]] |[[မိုးမိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မဘိမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မက်မန်းခရိုင်]] |[[မက်မန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဆန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[နားဖန်းမြို့နယ်]] |- ![[ဟိုပန်ခရိုင်]] |[[ဟိုပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဝိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းမောမြို့နယ်]] |- ![[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မန်တုံမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[တောင်ကြီးခရိုင်]] |[[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]{{•}}[[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] |- ![[ကလောခရိုင်]] |[[ကလောမြို့နယ်]]{{•}}[[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]{{•}}[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] |- ![[လွိုင်လင်ခရိုင်]] |[[လွိုင်လင်မြို့နယ်]]{{•}}[[လဲချားမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းကိုင်မြို့နယ်]] |- ![[နမ့်စန်ခရိုင်]] |[[နမ့်စန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုးနဲမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းရှူးခရိုင်]] |[[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]]{{•}}[[ကျေးသီးမြို့နယ်]] |- ![[လင်းခေးခရိုင်]] |[[လင်းခေးမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မောက်မယ်မြို့နယ်]] |- ![[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]{{•}}[[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] |- ![[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ပင်းတယမြို့နယ်]]{{•}}[[ရွာငံမြို့နယ်]] |} == နေထိုင်သောလူမျိုးများ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူ]]၊ [[အင်းသား]]၊ [[ပအိုဝ်း|ပအိုဝ်း]]၊ [[ပလောင်]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[ဝ]] ၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းကျား]]၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းနက်]]၊ [[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]၊ [[မုံ]]၊ [[အဲန်လူမျိုး|အဲန်]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကယန်း]]၊ [[ကချင်]]၊ [[လီဆူ]]၊ [[ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[တရုတ်]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]။ == စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ == * [[အင်းလေးကန်]] * [[အင်းလေး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] * [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]] * [[ဘော်ကြိုဘုရား|သီပေါ ဘော်ကြိုဘုရား]] * [[ပင်းတယဂူ]] * [[ပြဒါးလင်းဂူ]] * [[မွေတော်ကက္ကူ]] * [[ထမ်းဆမ်းလိုဏ်ဂူ|ထမ်ဆမ်းဂူ]] <ref>D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.</ref> == စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားတိုင်းရင်းသားများ၊တရုတ်၊အိန္ဒိယလူမျိုးများပါရောနှောနေထိုင်သည့်အတွက် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ များပြားသည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားအများစု မှာရှမ်းစကားကိုအသုံးပြုကာ ဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။ အောက်ပါဇယားမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- ! စဉ် !! အကြောင်းအရာ !! ရေတွက်ပုံ !! အရေအတွက် |- | ၁|| စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ|| ဧက|| ၃၆၂၀၄၂၂ |- | ၂|| ဆည်တမံ(အကြီး/အသေး)|| ခု|| ၈၁၇ |- | ၃|| မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်း|| ခု|| ၆ |- | ၄|| ကြိုးဝိုင်းတော|| စတုရန်းမိုင်|| ၉၂၈၃ |- | ၅|| ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော|| စတုရန်းမိုင်|| ၆၀၂ |- | ၆|| ရထားလမ်း|| မိုင်|| ၄၉၆ |- | ၇|| ကားလမ်း|| မိုင်|| ၈၆၉၈ |- | ၈|| ပေ ၅၀⁠၀၀ အထက်လေယာဉ်ပြေးလမ်း|| လမ်း|| ၃ |- | ၉|| ပေ ၁၈၀ အထက် တံတား|| စင်း|| ၄၈ |- | ၁၀|| စာတိုက်စခန်း|| ခု|| ၁၆၅ |- | ၁၁|| ကြေးနန်းရုံး|| ရုံး|| ၉၁ |- | ၁၂|| တယ်လီဖုန်းရုံး|| ရုံး|| ၁၆၃ |- | ၁၃|| မိုက္ကရိုဝေ့ဖ်စခန်း|| ခု|| ၅၅ |- | ၁၄|| ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၁၅ |- | ၁၅|| နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၂ |- | ၁၆|| ပုဂ္ဂလိကစက်ရုံ|| ရုံ|| ၃၅⁠၅၀ |- | ၁၇|| အခြေခံပညာကျောင်း|| ကျောင်း|| ၄၇၂၈ |- | ၁၈|| တက္ကသိုလ်၊ကောလိပ်|| ခု|| ၅ |- | ၁၉|| နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၀|| ကွန်ပျူတာက္ကသိုလ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၁|| ဆေးရုံများ|| ရုံ|| ၁၄၅ |} == ဒေသထွက်ကုန်များ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} အဓိကအားဖြင့် ကော်ဖီ၊ သစ်၊ လက်ဖက်နှင့် ရာဘာ အပါအဝင် သီးနှံများဖြစ်သော ပန်းသီး၊ စပျစ်သီး၊ လိမ္မော်သီးနှင့် လူကြိုက်များသည့် အခြားသီးနှံများလည်း ထွက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == <References /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.shanstate.gov.mm/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730142343/http://www.shanstate.gov.mm/ |date=30 July 2015 }} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ရှမ်းပြည်နယ် |North = [[ကချင်ပြည်နယ်]] |Northeast = [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] |East = [[လွမ်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘိုခဲယိုပြည်နယ်]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] |Southeast = [[ချင်းရိုင်ခရိုင်]]၊ [[ချင်းမိုင်ခရိုင်]]၊ [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |South = [[ကယားပြည်နယ်]] |Southwest = [[ကရင်ပြည်နယ်]] |West = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |Northwest = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] }} <br /> {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်| ]] t0fsrg12pwqffgmnj8ihv3brprkuasw 1057027 1057026 2026-10-10T01:47:33Z ~2026-54116-58 149196 /* အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ */ 1057027 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ရှမ်းပြည်နယ် | official_name = Shan State | native_name = {{nobold|{{shn|မိူင်းတႆး}}}} | native_name_lang = shn | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | translit_lang1 = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of the Shan State.svg | flag_size = 150px | flag_alt = | nickname = | motto = | image_map = Shan State in Myanmar.svg | mapsize = 150px | map_alt = | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | pushpin_map = <!-- Burma --> | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21|30|N|98|0|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = အရှေ့အလယ်ပိုင်း | established_title = ပြည်နယ်အဆင့် မသတ်မှတ်ခင် | established_date = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ]] | established_title1 = ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း | established_date1 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | established_title2 = အစိုးရမှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း | established_date2 = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉ | seat_type = မြို့တော် | seat = [[တောင်ကြီးမြို့]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = ​ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name = ​ဦး​အောင်​ဇော်​အေး | leader_title1 = အစိုးရ | leader_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော် | leader_name3 = [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = <ref name=cp>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | accessdate=2008-12-25 | publisher=City Population}}</ref> | area_total_km2 = 155801.3 | area_rank = ၁၃ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ၅,၈၂၄,၄၃၂ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ၄ | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = လူမျိုးများ | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +06:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | area_code_type = | iso_code = | website = {{url|www.shanstate.gov.mm}} | footnotes = | unemployment_rate = | leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | leader_name2 = [[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]] | demographics1_info1 = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ့်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] | demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု | demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၇၆.၇%၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ၁၀.၈%၊ Animism ၆.၆%၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၁.၀%၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ၁.၀၁%၊ ဘာသာမဲ့ ၃.၄%၊ နှင့် အခြား ၁.၅% }} '''ရှမ်းပြည်နယ်''' ({{lang-shn|မိူင်းတႆး}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များ]]အနက် ဧရိယာအကျယ်ဝန်းဆုံးဖြစ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၆၁,၈၉၇ စတုရန်းမိုင် / ၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) အကျယ်အဝန်းရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="GovShan">{{cite web |title=Shan State Government |url=https://www.shanstate.gov.mm/ |publisher=Shan State Government |access-date=2026-10-10}}</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရလက်ထက်တွင် [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော စော်ဘွားနယ်မြေများကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၅) အရ [[ဝပြည်နယ်|"ဝ"ပြည်နယ်]] နှင့် ပူးပေါင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ် စတင်သတ်မှတ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="Const1947">{{cite book |title=The Constitution of the Union of Burma (1947) |publisher=Constituent Assembly of Burma |year=1947 |page=Section 5}}</ref> လက်ရှိကျင့်သုံးလျက်ရှိသော ၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၉) (ခ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုထားသည်။<ref name="Const2008">{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |year=2008 |page=စာ-၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း၊ အင်းသား၊ တအာင်း (ပလောင်)၊ ကချင်၊ ဝ၊ ကိုးကန့်၊ လားဟူ နှင့် ဓနု စသည့် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံ စုပေါင်းမှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ တောင်တန်းတိမ်တောင်များ၊ ရေတံခွန်၊ သဘာဝစိမ့်စမ်းများနှင့် အေးမြသော ရာသီဥတုတို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော တောင်စခန်းဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Census2014">{{cite book |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Shan State Report |publisher=Department of Population, Ministry of Immigration and Population |year=2015}}</ref> == တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း == ရှမ်းပြည်နယ်သည် ၆၀,၁၅၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခုအနက် ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံးလည်းဖြစ်သည်။<ref name="area">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ် အပိုင်း။</ref> အကြမ်းအားဖြင့် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ဟူ၍ ခွဲခြားပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ <ref>မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ၏ တည်နေရာနှင့် နယ်နိမိတ်များ - အစိုးရထုတ်ပြန်ချက်။</ref> မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ မှ ၂၂ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၂၆မိနစ် မှ ၉၈ ဒီဂရီ ၄၇မိနစ် အတွင်းတည်ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်ရှိပြီးလျှင် အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်မ၏အရှေ့ဘက်၌ရှိသော ထိုပြည်နယ်သည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ပဉ္စဂံပုံ ရှိလေရာ အနောက်ဘက်ရှိ ပြည်မ၏ လွင်ပြင်ဒေသများကို ပဉ္စဂံ၏ အခြေပြုထားကာ အရှေ့ဘက်ရှိ မဲခေါင်မြစ် (လာအိုနိုင်ငံ) ပေါ်တွင် ပဉ္စဂံ၏ ထိပ်ဖျားကျရောက်နေလေသည်။ <ref>မြန်မာ့မြေပုံနှင့် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်းများ (၁၉၉၈)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ် (တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ)၊ အရှေ့ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ အနောက် မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက် ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၂ဝ မိနစ်နှင့် ၂၄ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၃ မိနစ် နှင့် ၁ဝ၁ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်တို့၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်။ <ref>General Administration Department (GAD) - Shan State Profile (2024).</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်မှု ၇၀ရာခိုင်နှုန်းကို မူဆယ်မြို့နယ် မှ ရရှိသည်။<ref>စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး စာရင်းဇယားများ။</ref> == ပထဝီဝင် == === မြေမျက်နှာသွင်ပြင် === ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်း တောစခန်း၊ တောင်စခန်းတို့ဖြင့် သာတောင့်သာယာ ရှိပေသည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရိုး တစ်ခုဆီမှ အရှေ့ဘက်သို့ လှမ်းမျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ရှမ်းရိုးမတောင်ဟု အများခေါ်ဆိုကြသော တောင်စဉ်တောင်တန်းများကို တောင်ခိုးတောင်ငွေ့ တစ်ဝေဝေဖြင့် တွေ့မြင်ကြရပေလိမ့်မည်။ [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော်လည်း စင်စစ် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးသည် ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၀-၃၉၅}}</ref> ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေ ၃,ဝဝဝ မှ ၄,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ပြီးလျှင် နေရာဒေသများစွာတို့၌ မြေမျက်နှာပြင်သည် လှိုင်းအိထိုးနေဘိသကဲ့သို့ နိမ့်တုံမြင့်တုံ ဖြစ်နေလေသည်။ အရှေ့ဘက်ပိုင်း ကုန်းမြေမြင့်သည် အနောက်ဘက်ပိုင်းထက် ပို၍မြင့်သည်။ အမြင့်ဆုံးအပိုင်းသည် လားရှိုး၏ အနောက်တောင်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမြင့်မျက်နှာပြင်သည် သိန္နီနယ်၏ အလယ်ပိုင်းခန့်မှ စ၍ မန္တလေးခရိုင် အထက်နားရှိ တောင်ကုန်းဒေသသို့တိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သွားသော်လည်း မိုးနဲနယ်နှင့် မောက်မယ်နယ်စပ်သို့ အရောက်တွင်မူ ကျဉ်းမြောင်းသွားလေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း အချို့ ဒေသများတွင် အရှေ့နှင့်အနောက်တန်းလျက် ရှိသည်မှ လွဲ၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ များသောအားဖြင့် တောင်နှင့်မြောက် တန်းလျက်ရှိကြလေသည်။ တောင်ထိပ်များသည် ပေ ၆,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ကြ၍ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်သည် တောင်သိန္နီနယ် အတွင်းရှိ ပေပေါင်း ၈,၇၇၇ မြင့်သော [[လွယ်လိန်းတောင်ထွတ်]]ဖြစ်သည်။<ref name="shan-geography">{{cite book |last=Stewart |first=J. A. |title=Geography of the Shan States |date=1920 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> အခြားမြင့်မားသော တောင်ထွတ်များမှာ မြောက်သိန္နီနယ်အတွင်းရှိ လျန်ရှန်၊ ကျိုင်းတုံနယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ လွယ်ပန်နောင်၊ မိုင်းကိုင်နယ်အတွင်း ရှိ လွယ်စန့်နှင့် လွယ်လမ် စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၍ ပေ ၈,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြပေသည်။ ပင်းတယနယ်အတွင်းမှ မဲနယ်တောင်တန်းရှိ အရှေ့မြင် အနောက်မြင်တောင်ထွတ်သည် ၇,၆၇၈ ပေ မြင့်သည်။ ထို့ပြင် နမ့်တမ်ဖတ် ချောင်းဝှမ်းနှင့် နမ့်ပွန်ချောင်းဝှမ်းကို ခြားလျက်ရှိသော လွယ်မောနှင့် လွယ်မောင်ဟု ခေါ်သည့် ပေ ၇,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်ရှိသော တောင်မြင့်ကြီးများလည်း ရှိပေသေးသည်။ [[ကလောမြို့]]အနီးရှိ [[ဆင်တောင်]]နှင့် [[မြင်းမထိတောင်]]တို့သည် ပေ ၅,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြလေသည်။ === မြစ်ချောင်း === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြစ်ချောင်းတို့သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရသဖြင့် မြစ်ကမ်းပါးတို့သည် များသောအားဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းမတ်စောက်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းတို့အကြား၌ တောင်နှာမောင်းတို့သည် မြစ်ချောင်းများ ဆုံးသည့် တိုင်အောင် တည်ရှိကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ရှမ်းပြည်နယ်တွင် [[သံလွင်မြစ်]]သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်ကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် နမ့်ခုန်းမြစ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို မြောက်မှ တောင်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ပြည်နယ်ကို အရှေ့နှင့်အနောက် ပိုင်းခြားထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ဧရာဝတီမြစ်ကဲ့သို့ မြေပြင် ပြန့်ဖြူးခြင်းမရှိဘဲ နက်ရှိုင်းမတ်စောက်သော ကမ်းပါးစောက်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် စီးဆင်းလေသည်။ သံလွင်မြစ်အထက်ပိုင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ရှမ်းပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်၍ ပေ ၆,ဝဝဝ ကျော် ၇,ဝဝဝ နီးပါးမြင့်သော တောင်တန်းကြီးများ ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် တံတိုင်းကြီးများသဖွယ် ကာဆီးလျက်ရှိခြင်းကြောင့် ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဝင်ရောက်ရန် မလွယ်ကူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်နေလေရာ မြေပြန့် မြေကျယ်များစွာ မရှိချေ။ ထိုကြောင့် ထိုအပိုင်းတွင် လူနေအိမ်ခြေလည်း နည်းပါးလေသည်။ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလာသောအခါ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများသည် နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်ခြင်းမရှိဘဲ နီးတစ်လှည့် ဝေးတစ်ခါရှိနေကြလေရာ တောင်တန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် မြေပြန့်မြေကျယ်များကို တွေ့ရသည်။ ထိုမြေပြန့်မြေကျယ်များတွင် မြို့ရွာများကို တည်ထားကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သံလွင်မြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များမှာ လက်ဝဲဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သော နမ့်တင်(နမ့်တိန်း)၊ နမ့်မ၊ နမ့်ဆင် စသည်တို့လည်းကောင်း၊ လက်ယာဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သောနမ့်နင်း၊ နမ့်ပန်နှင့် နမ့်တန်စသည်တို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အခြားမြစ်ကြီးတစ်မြစ်သည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်နယ်နိမိတ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည့် မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝ ခန့်မျှသာ ထိုမြစ်ကြီးသည် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် သက်ဆိုင်လေသည်။ နမ္မတူ၊ မြစ်ငယ်၊ ဒုဋ္ဌဝတီဟူသော သုံးမည်ရ [[နမ္မတူမြစ်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ ထင်ရှားသောမြစ်တစ်သွယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှသာ ဖြတ်သန်းသွားသော်လည်း မဖော်ပြဘဲ မနေအပ်သော မြစ်တစ်သွယ်မှာ နမ့်မင်းဟုလည်း ခေါ်သော [[ရွှေလီမြစ်]]ပေတည်း။ ထိုမြစ်၏ မြစ်ဖျား လက်ယာဘက်ကမ်းရှိ မိုင်းမောဒေသမှ စ၍ ရှမ်းပြည်ထောင် အများ ပေါ်ပေါက်ပြန့်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။<ref name="shan-history">{{cite book |last=ဆိုင်းဆိုင်း |title=မိူင်းမၢဝ်းလႄႈပၼ်ႇစဝ်း |date=၂၀၀၅ |publisher=သီပေါစာပေ |location=သီပေါ}}</ref> ဖော်ပြခဲ့သော မြစ်များအပြင် ရှမ်းပြည်နယ်အလယ်ပိုင်း မြေလပ်ဒေသ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ရပ်စောက်နယ်၊ ဘော်နယ်တို့ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ပြည်မရှိ [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]မှ တစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[ဇော်ဂျီမြစ်]]၊ ဟိုပုန်းမြို့နယ် နမ့်ခုတ်မြို့ငယ်လေး၏အနောက်ဘက်တွင် မြစ်ဖျားခံသော နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်း၊ မြေလပ်ဒေသတစ်ဝိုက် စီးဆင်းကာ [[အင်းလေး]]ထဲသို့ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်၍ တောင်ဘက်မှတစ်ဖန် ပြန်ထွက်ပြီးလျှင် [[ကယားပြည်နယ်]]အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[နမ့်ဘီလူးချောင်း]]၊ လဲချားနယ်တောင်ကုန်းများ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် တောင်ဘက်ကယား ပြည်နယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးနောက် သံလွင်မြစ်အတွင်းသို့ [[နမ့်ပွန်ချောင်း]] စသည်တို့လည်း ရှိပေသေးသည်။ အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မြစ်ရိုးချောင်းရိုး မြေပြန့် လွင်ပြင်များတွင် မြို့ရွာများကို များသောအားဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးတို့က တည်ထောင်ထားကြရာ မြောက်ပိုင်း နမ္မတူမြစ်ရိုး မြေပြန့်တွင် သိန္နီနယ်၊ သီပေါနယ်တို့ကို တွေ့ရသည်။ [[ရပ်စောက်]]၊ [[ရေဦး]]၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ပွေးလှမြို့|ပွေးလှ]]နယ်တို့သည် ဇော်ဂျီမြစ်ရိုး မြေပြန့်တစ်လျှောက် တည်ထားသော မြို့ရွာများဖြစ်ကြသည်။ နမ့်ပွန်ချောင်းရိုးမြေပြန့်တွင် မိုင်းပွန်နယ်ကိုလည်းကောင်း နမ့်တမ်ဘက်ချောင်းရိုး မြေပြန့်တွင် ဟိုပုန်း၊ [[နမ့်ခုတ်]] [[ဘန်းယဉ်]]၊ [[ဆီဆိုင်]](သထုံ) နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း တွေ့ကြရလေသည်။ မြစ်ချောင်းများသည် တောင်စဉ် တောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းကြသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်းများအနှံ့အပြား ရှိသည်။ သီပေါနှင့် လာရှိုးအကြားရှိ [[မန့်ဆမ်ရေတံခွန်|မန့်ဆမ်ရေတံခွန်ကြီး]]သည် အမြင့်ပေ ၁,၅ဝဝ ကျော် ၂,ဝဝဝ ခန့်မှ တောင်ခါးပန်းအဆင့်ဆင့်ကို စီးဆင်းလာခဲ့ရာ ကြည့်၍ မငြီးဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုရေတံခွန်ကြီးမှ ရေအားကို အသုံးပြု၍ [[နမ္မတူမြို့]]ရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်၏ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အခြားရေတံခွန်များလည်း အများအပြားရှိရာ ယင်းတို့မှ ရေအားကိုလည်း အသုံးချနိုင်ရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရက လေ့လာ စမ်းသပ်စေခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် စက်မှုလုပ်ငန်း ဓာတ်အားပေးရေးအတွက် အလားအလာရှိသော ရေတံခွန်တို့မှာ မိုင်းပွန်မြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်သုံးခု၊ ရပ်စောက်မြို့မှ ၁ဝ မိုင်ခန့်ကွာ အင်းတော်သွားလမ်းရှိ ဇော်ဂျီရေတံခွန်(မိုးဟင်းရေတံခွန်)၊ ညောင်ရွှေမြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်ငယ်နှစ်ခုနှင့် လဲချားနယ်မှ နမ့်တွပ်ရေတံခွန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျိုင်းတောင်း စီရင်စုအတွင်းရှိ နမ့်တိန်းရေတံခွန်မှ ရေအားကို ယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော ရေအားလျှပ်စစ်ရုံကြီးတစ်ခု တည်ဆောက်နိုင်မည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းထားကြလေသည်။<ref name="hydropower">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်း |publisher=လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၁၂}}</ref> မြစ်ချောင်း ရေတံခွန်များအပြင် အင်းအိုင်များလည်း ရှိသေးရာ ယင်းတို့အနက် ညောင်ရွှေနယ်ရှိ အင်းလေးသည် အကြီးဆုံး အကျော်ကြားဆုံးဖြစ်သည်။ === ရေထွက် === ၂၀၁၀ ခုနှစ်က ပြည်နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ ဦးဆောင်ကောက်ယူခဲ့သော စာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ် (အထူးဒေသများမပါ) တွင် ရေထွက်ပေါင်း '''၃,၇၀၀ ကျော်''' ရှိသည်။<ref name="gad-water">{{cite report |title=ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ ရေထွက်စမ်းများ စာရင်းကောက်ယူမှုအစီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၆}}</ref> ထို့ပြင် ဆိုင်ရာမြို့နယ်လူထုအတွက် ဆယ့်နှစ်ရာသီ မပြတ်သုံးစွဲရန် ရေရနိုင်သော ရေထွက်ခေါ် စမ်းရေပေါက်များလည်း ရှိသေးသည်။ ဟိုပုန်းရေထွက်၊ ဘော်ဆိုင်းရေထွက်၊ ရပ်စောက်ရေထွက် (ဗထူးစမ်း)၊ ကရင်မရေထွက် (တောင်ကြီး)တို့သည် လူသိ များသော စမ်းရေပေါက်များပေတည်း။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အောက်ခံကျောက်မြေသည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်များဖြစ်လေရာ ရွာချသော မိုးရေသည် မြေကြီးထဲသို့ စိမ့်ဝင်သွားသည်။ ထိုစိမ့်ဝင်သွားသော ရေများသည် အချို့နေရာများတွင် စမ်းရေပေါက်များဖြစ်ကာ မြေပြင်သို့ ပြန်ထွက်လာကြရာ ယင်းတို့ကို ရေ ထွက်များဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းနှင့်လည်း မနီး၊ ရေထွက်များလည်း မရှိသော ဒေသများလည်း ရှိသေးရာ ထိုဒေသများတွင် ရေရှားပါးသဖြင့် မြေတွင်း သယံဇာတ ပစ္စည်းများဖြင့် ပေါများသည့်တိုင်အောင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ မဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေး ခက်ခဲခြင်းများ ရှိလေသည်။ ရေထွက် သို့မဟုတ် စမ်းရေပေါက်များအပြင် ရေပူစမ်းများလည်း ပေါများသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် မြေကြောအံလွှဲခြင်းများ ရှိပေရာ ထိုနေရာများတွင် ရေပူစမ်းများ ဖြစ်ပေါ်သည်။ သီပေါ၊ လားရှိုး၊ သိန္နီ၊ လင်းခေး၊ ကျိုင်းတုံ၊ အင်းလေးဒေသရှိ ခေါင်တိုင်ရွာ စသည်တို့တွင် ထိုကဲ့သို့သော ရေပူစမ်းများရှိလေသည်။<ref name="geology-shan">{{cite book |last=Chhibber |first=H. L. |title=The Geology of Burma |date=1934 |publisher=Macmillan and Co. |location=London}}</ref> === အောက်ခံမြေနှင့် ကျောက်အမျိုးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်၏ [[ဘူမိဗေဒ]]ကို သေချာစွာ စေ့ငုလေ့လာ၍ သုတေသန မပြုရသေးချေ။ အောက်ခံကျောက်မြေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို ချုံ၍ဆိုရလျှင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေ အောက်ခံဖြစ်သည်။ သို့သော် အာစီယန်ခေတ် (ရှေးအကျဆုံးခေတ်) ကျောက်များ၊ ပထမကပ်ကျောက်များ၊ ဒုတိယ ကပ်ကျောက်များနှင့် တတိယကပ် ကျောက်များ စသော ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ ကျောက်များကိုလည်း ကြိုကြား ကြိုကြား တွေ့ရပေသည်။<ref name="geology-shan"/> ဘူမိဗေဒ ထုံးကျောက်ခေတ်ကာလက ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာပြည်မနည်းတူ ပင်လယ်ရေတိမ်အောက်တွင် ကျရောက်နေခဲ့ရာ မြစ်များမှ သဲများ၊ ပင်လယ်ပိုးကောင်သေများ၊ ရေညှိရေမှော်ပုပ်များ စသည်တို့သည် တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာပြီးလျှင် ပင်လယ်အောက် မြေသားသည် တဖြည်းဖြည်း ပို့တက်လာသည်။ ထိုကြောင့် ထိုခေတ်က ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ထုံးကျောက်မြေများအကြား၌ ညှပ်လျက်တွေ့ကြရသည်။ ထုံးကျောက်ခေတ် ကုန်ဆုံးလုနီးကာလ၊ သို့မဟုတ် တတိယကပ် အစလောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အပေါ်ယံ မြေလွှာပုံပြောင်းစေသော မြေလှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့်ဆက်လျက်တောင်ဘက်သို့ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းအထိ တောင်ရိုးတောင်တန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုကြောင့် မြေကြောများပြတ်၍ အချို့နေရာများတွင် အက်ကြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်ကာ မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် အံလွှဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ သီပေါနယ် ဂုတ်ထိပ်ချိုင့်ဝှမ်းမှသည် သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်တိုင်အောင် အရှေ့နှင့်အနောက် ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီးတစ်ခုကို တွေ့ရ၍ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် ထူးခြားပေါ်လွင်သော ဘူမိဗေဒလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ညောင်ရွှေနှင့် ရွှေညောင်မြောက်ဘက်မှ အင်းလေး တောင်ဘက်အထိလည်း ကြီးမား၍ တောင်နှင့်မြောက်ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီး တစ်ခုရှိလေသည်။ အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ သက်ရင့်ကျောက်များကို ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြား၌ တွေ့ကြရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ်နယ် ပတ္တမြားမြေ၏ လိပ်သည်းကျောက်မြေနှင့် ဆက်စပ်လျက် ဝေဘူကျောက်မြေမျိုးကိုတွေ့ကြရသည်။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ ရွေ့လာခဲ့သော် ကမ်ဗရီယမ်ခေတ် ကျောက်မျိုးဖြစ်သော သလင်းကျောက်၊ သင်ပုန်းကျောက် စသည်တို့ကို တွေ့ရသည်။ သီပေါမြို့၏ အရှေ့ဘက်မှ ကျောက်မြေများသည် ထုံးကျောက်များတွင် သဲကျောက်နီများ ညှပ်လျက်ပါသောမြေမျိုးဖြစ်လေသည်။ လားရှိုးမှ မြောက်ဘက်ငါးမိုင်ကွာသော နမ့်ယော်မြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်နမ့်မမြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း ကျောက်မီးသွေးကြောများ ပါရှိသော တတိယကျောက်ခေတ်မှ မြေစေးနှင့် သံကျောက်များကို တွေ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ဆိုင်ယင်နိုက်နှင့် [[နှမ်းဖတ် ကျောက်|နှမ်းဖတ်ကျောက်]]မျိုးတို့ ပါဝင်သော [[လိပ်သည်းကျောက်]]မြေမျိုးသည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနောက်ဘက် နှုတ်ခမ်းသားအစွန်းများအဖြစ်ဖြင့် ပေါ်နေကြသည်။ သီပေါနှင့် လားရှိုးအကြား၌ တွေ့ရသော ဒုတိယကျောက်ခေတ်၏ ခရမ်းပြာသဲကျောက် တို့သည် [[ထုံးကျောက်]]များအကြား၌ ညပ်လျက်ရှိသည်။ ထုံးကျောက်တောင်တန်းများအကြား၌ သက်တမ်းမရင့်သေးသော စရစ်ဖြုန်း သဲကျောက်နှင့် နုံးမြေများသည် အလျားလိုက် အမြှောင်းလိုက် ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ ယင်းတို့မှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၌လည်း များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေများသာလျှင်ဖြစ်သည်။ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်းများ၌ တတိယကပ်ကျောက်များ ချထားစုပုံ၍ ယင်းတို့အတွင်း၌ ကျောက်မီးသွေးနုများလည်းရှိရာ ထိုချိုင့်ဝှမ်း မြစ်ဝှမ်းချောင်း ဝှမ်းတို့၌ နုံးမြေများဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက် ရှိလေသည်။ === တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ === [[နမ္မတူ သတ္တုတွင်း]]မှ [[ဘော်]]၊ [[ခဲ]]၊ [[ရွှေ]] နှင့် အခြားဓာတ်သတ္တုအနည်းငယ်တို့ထွက်ရှိသည်။ [[တီကျစ် ကျောက်မီးသွေးတွင်း]]မှ ကျောက်မီးသွေးများထုတ်လုပ်ပြီး တီကျစ်ကျောက်မီးသွေးသုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကို လောင်စာကုန်ကြမ်း ထောက်ပံ့လျက်ရှိသည်။ အထူးထင်ရှားသည့် မြန်မာ့[[ပတ္တမြား]]၊ [[နီလာ]]နှင့် [[ကျောက်မျက် ရတနာ]]များကို မိုင်းရှူး နှင့် နမ့်ယားဆိမ့် ဒေသများမှ တူးဖော်ထုတ်ယူနိုင်သည်။<ref name="mining">{{cite report |title=မြန်မာ့သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်မှုသမိုင်း |publisher=သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၀၃}}</ref> [[ဘူမိဗေဒ]]အရဆိုလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်သည် များသောအားဖြင့် သက်ရင့်ကျောက်မြေ ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် [[ရေနံ]]မှတပါး သတ္တု မျိုးစုံကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်းလီမီတက်၏ သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းသာလျှင် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက် နေသော လုပ်ငန်းကြီး ဖြစ်သည်။ အခြားသတ္တုလုပ်ငန်းများကို တိုင်းရင်း သားများက တတ်အားသမျှ Ngweအင်အား လူအင်အားတို့ဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်နေကြခြင်း ဖြစ်၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မရှိလှချေ။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်ထွက် သတ္တုများမှာ ခဲတန်ချိန် ၃၁,၆ဝဝ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁၆,၅၂၉,ဝဝဝ)၊ သွပ်တန်ချိန် ၁၇,၇၄၃ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁,၁၁ canvas,ဝဝဝ)၊ ကြေးနီတန်ချိန် ၅ဝ ခန့် (တန်ဖိုး ငွေကျပ် ၃၆၆,ဝဝဝ)၊ ခနောက်စိမ်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၁၅,၆၇ဝ (တန်ဖိုးကျပ် ငွေ ၈၆၂,ဝဝဝ)၊ ငွေသတ္တု ၂,ဝ၄၁,၃၉၅ အောင်စ (တန်ဖိုးငွေ ကျပ် ၈,၂၈၉,ဝဝဝ) တို့အပြင် အခြားထွက်ရှိသော သတ္တုများမှာ တန်ချိန် ၄၁ဝ ခန့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> နမ္မတူသတ္တုတွင်း၊ သို့မဟုတ် ဘော်တွင်းသည် ခဲ၊ သွပ်၊ ဘော် အများဆုံးထွက်သော ကမ္ဘာကျော် သတ္တုတွင်းပေတည်း။ နမ္မတူသတ္တုတွင်းမှလွဲလျှင် ဘော်ဆိုင်းသတ္တုတွင်းသည် အကျိုးအခံစားရဆုံးဟု ဆိုကြ သည်။ ဘော်ဆိုင်းသတ္တုကြောကြီးသည် မိုင် ၄ဝ ခန့် ရှည်လျား၍ ဟဲဟိုးတောင်ဘက် မဲနယ်တောင်မှ ရပ်စောက်နယ် အထိ ရောက်သည်ဟု သိရသည်။ ထိုသတ္တုကြော၏ အနောက်စူးစူး ကလောနှင့် မိတ္ထီလာခရိုင်အစပ်ရှိ မင်း ပလောင် တောင်တန်း၌လည်း ခဲအမြောက်အမြား ရနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ပင်းတယနယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် မြင်ကြာဒိုးနယ်ရှိ တောင်မင်းကြီး၌လည်း ခဲများ တူးဖော်ရရှိလေသည်။ သွပ်ထွက်စံချိန်တွင် ဘော်တွင်းကို ချိုးနိုင်မည့် သွပ်သတ္တု တွင်းသည် [[မိုင်းပွန်မြို့]]၏ တောင်ဘက်မိုင် ၃ဝ ခန့်တွင် ရှိသော လုံချိန်သတ္တုတွင်း ဖြစ်သည်။ နမ့်တင်းရေတံခွန်နှင့်လည်း မဝေးလှသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် မဖြစ်သေးပေ။ ခနောက်စိမ်း သတ္တုများကို ရှမ်းပြည်နယ် နေရာအနှံ့ အပြား၌ တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ဈေးကောင်းမရ၍ လုပ်ကိုင်သူ နည်းသည်။ ရွှေအနည်းငယ် ရောနှောပါသော [[ကြေးနီ]]တူးဖော်ခြင်းကို ဟဲဟိုးနယ်အတွင်း၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သို့သော် ရေအခက်အခဲရှိ၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မလုပ်နိုင်ကြချေ။ စံကားနှင့် လင်းခေးစီရင်စုတို့၌လည်း ကြေးနီများ တွေ့ရှိရသည်ဟု သိရလေသည်။ ဝင်ငွေဖြောင့်သော သတ္တုတစ်မျိုးသည် မန်းဂနီးဖြစ်၍ ဟိုပုန်းနယ်၌ တူးဖော်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဘော်တွင်းနှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်များအပြင် ဝနယ်အချို့ဒေသများ၌လည်း ငွေသတ္တုကို တူးဖော်ရရှိလေသည်။ ကျောက်မီးသွေးကို လားရှိုး၊ သီပေါ၊ တောင်ကြီးနယ်များအနီး၌ တွေ့ရသော်လည်း အမျိုးအစား မကောင်းချေ။ သာစည် ကလော မီးရထားလမ်းအနီး မင်းပလောင်တောင်တန်းမှ တွေ့ရှိရသော ကျောက်မီးသွေးသည် အမျိုးအစားမညံ့လှသော်လည်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တူးဖော်လုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ရှေးက မောက်မယ်နယ်မှ အလွန်ကောင်းသော သံများ တူးဖော်ရရှိ၍ မောက်မယ်နယ်ထွက် ဓားများသည် ကျော်ကြားလှသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် ကျိုင်းခမ်းစီရင်စုတို့မှလည်းကောင်း၊ ဝနယ်များမှလည်းကောင်း သံထွက်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ မကြာသေးမီက (၁၉၆၃ ခုနှစ်) တောင်ကြီးမြို့အနီး ပင်းပက်တွင် သံတန်ချိန် ၆၃ သန်းခန့် ထွက်နိုင်မည့် သံတွင်းတစ်တွင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလည်း မခက်ခဲသဖြင့် အလားအလာရှိသော သံရိုင်းတွင်းပေတည်း။<ref name="pinpet">{{cite news |title=ပင်းပက်သံရိုင်းစီမံကိန်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စက်မှုကဏ္ဍ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း၌ မလေ့လာ မတူးဖော်ရသေးသော သတ္တုရိုင်းအမျိုးမျိုးကို နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ == ရာသီဥတု == တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ ချမ်းအေးသော ရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးဥတုတွင် မိုးရေချိန်များလေ့လည်းရှိသည်။ အပူချိန်မှာ အအေးဆုံးလများဖြစ်သည့် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် ၈၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ကြားတွင်သာရှိသည်။ အပူဆုံးအချိန်များတွင် ၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဝန်းကျင်ရှိသည်။ ကပ္ပလီပင်လယ်မှ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေကြောင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှ တစ်ခါတရံဝင်ရောက်လာတတ်သည့် မိုးသက်မုန်တိုင်းများ၊ လေကြောင်းများကြောင့် လည်းကောင်း မိုးများသည့် ဒေသအဖြစ် တည်ရှိသည်။ မိုးရေချိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၀ လက်မ ဝန်းကျင်ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။<ref name="dmh-report">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုနှင့် မိုးလေဝသစံချိန်စံညွှန်းများ |publisher=မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |year=၂၀၀၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ဥတုသပ္ပါယ အေးချမ်းမျှတသည်။ နေရာဒေသများစွာတို့တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ကဲ့သို့ ဥရောပတိုက် ရေမြေအနေအထား ရာသီဥတုမျိုးဆန်ဆန် ရှိလေသည်။ သို့သော် ယခုအခါ တောရိပ်တောင်ရိပ်နည်းပါးလာ၍ အပူရှိန် အနည်းငယ်တက်လာသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၅-၃၉၈}}</ref> ကုန်းမြေအနိမ့်အမြင့် ပထဝီသဘာဝကိုလိုက်၍ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ ရာသီဥတုအေးမြ၍ ထင်းရှူးပင်တို့ဖြင့် ဝေဆာနေသော်လည်း ယင်းတို့နှင့် နီးကပ်ပါလျက် မြေနိမ့်ပိုင်းတွင်ရှိကြသော ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မောက်မယ်စသော ဒေသများတွင် ရာသီဥတု ပူအိုက်ကာ မန်ကျည်းပင်၊ အုန်းပင်၊ သရက်ပင်တို့ ဖြစ်ထွန်းသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် သီပေါနယ် ချိုင့်ဝှမ်းသည် အပူချိန်အများဆုံးတက်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ဧပြီလအတွင်း နေ့အခါ ဖာရင်ဟိုက် ၉၆ ဒီဂရီထက်ပင် ကျော်လွန်သော်လည်း ညဉ့်ဘက်တွင် ၆၅ ဒီဂရီအထိ ကျဆင်းသွားတတ်ပြန်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နေထွက်ပြီး၍ နာရီအနည်းငယ်ကြာသည့် တိုင်အောင် မြူများ ဆိုင်းနေတတ်သည်။ လားရှိုးမြို့တွင် (၁၈၉၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) အပူဆုံးအချိန် ဧပြီလ၌ မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၉၁ ဒီဂရီ ရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၅၉.၉ ဒီဂရီရှိလေသည်။<ref name="scott-gazetteer">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1900 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် (၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၈၄.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလတွင် မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၅၈.၂ ဒီဂရီ ရှိလေသည်။ ကျိုင်းတုံမြို့တွင် (၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၉၂.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၆၂.၆ ဒီဂရီရှိကြောင်း တွေ့ရလေသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသများ၌ကား အအေးဓာတ် ပိုမိုလွန်ကဲလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုးသည်းထန်သည်ဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း မိုးသည် တစိမ့်စိမ့်စွေ၍ ရွာနေတတ်လေသည်။ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် တောင်ကြီးမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၅၇.ဝ၅ လက်မ၊ ကျိုင်းတုံမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၄၆.ဝ၅ လက်မ၊ လားရှိုးမြို့၌ (၁၈၉၆-၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း) ၆၁.၈၆ ဖြစ်ရာ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး ချုံ၍ဆိုရလျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် လက်မ ၇ဝ မှ ၉ဝ အတွင်းသာရှိသည်။ ယင်းသို့မိုးရေချိန်သည် မများလှသော်လည်း တောရိပ်တောင်ရိပ်ရှိသဖြင့် မိုးရာသီအခါတွင် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းပြီးလျှင် အေးစိမ့်နေတတ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === သစ်တော ဝါးတောများ === ရာသီဥတု အေးချမ်းစိုစွတ်ပြီးလျှင် မြစ်ချောင်း၊ စိမ့်စမ်းများပြားသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှေးအခါက သစ်တောဝါးတောကြီးများ ညို့မှိုင်းထူထပ်ခဲ့လေသည်။ နောင်အခါ တောင်ယာ ခုတ်ထွင် လုပ်ကိုင်ကြသည့် စနစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့ရွာအိမ်ခြေ တိုးချဲ့လာကြသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း သစ်တောများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း သစ်တောဝါးတောများ ယခုအခါ နည်းပါးနေချေပြီ။ မြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ကျွန်း၊ အင်၊ ပျဉ်းမ စသော အပူပိုင်းသစ်တောများ၊ ပေ ၄,ဝဝဝ မှ ၆,ဝဝဝ ကျော်သော အမြင့်ပိုင်းတွင် ဝါးတောများ၊ ထင်းရှုးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ ပင်ရင်းပေါက်သော အပင်များကို ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းခဲ့သော နေရာများ၌ မြက်ခင်းပြင်များကို တွေ့ရလေသည်။<ref name="forestry-history">{{cite book |title=မြန်မာ့သစ်တောသမိုင်းနှင့် သစ်တောရေးရာမူဝါဒများ |publisher=သစ်တောဦးစီးဌာန |date=၁၉၉၂}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောခရိုင်များကို မိုးမိတ်သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်ဟူ၍ သုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်။ ကြိုးဝိုင်းသစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၇,၁၃၇ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၁၁၄ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄၇၁ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။ ကြိုးဝိုင်းပြင်၌ သစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၁၅,၉၆၈ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄,၃၉၆ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁ဝ,ဝ၁၁ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လေသည်။ သစ်တောဌာန အုပ်ချုပ်ခြင်းမှ လွတ်ကင်းသော သစ်တောများသည်မူ စုစုပေါင်း ၄၁,၆၇၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> |ရှမ်းပြည်နယ်၌ အဖိုးတန်ကျွန်းသစ်၊ အင်ကြင်း စသည့် သစ်တောများ မများလှချေ။ ထင်းရှူးပင်နှင့် အခြား သစ်ရိုင်းများက ပို၍ များပြားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ထင်းရှူးသားကို အသုံးများကြသည်။ ကြီးကျယ်သော ကျွန်းတောကြီးများ ရှိသည့်ဒေသများမှာ မိုးမိတ်၊ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်၊ မိုးနဲ၊ ကျိုင်းတောင်းအကြားရှိ ကျွန်းတောကြီးများသည် အပင်များ နုသေးသော်လည်း မိုင်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်ခန့် ရှည်လျားသဖြင့် အနာဂတ်ကာလအတွက် အဖိုးတန်သစ်တောကြီးပေတည်း။ မိုင်းကိုင်နယ်ရှိ တုံလောဒေသတွင်လည်း ကျွန်းနှင့် အခြား သစ်ရိုင်းတောများကို တွေ့ရလေသည်။ ကျွန်းစသော သစ်များကို ခုတ်ယူပြီးနောက် သံလွင်မြစ်နှင့် ယင်း၏လက်တက်များ ဖြစ်ကြသည့် သစ်မျှောချောင်းများအားဖြင့် မော်လမြိုင် ဆိပ်ကမ်းအရောက် မျှောချရသည်။ သာမိုင်းခမ်းနယ်မှလည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်မရှိ ကြိုးဝိုင်းများနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိသော ကလောအနောက်ဘက်ရှိ မကွေးကြိုးဝိုင်းမှလည်းကောင်း ခုတ်ယူသော သစ်များကိုမူ မီးရထားဖြင့် ပြည်မသို့ တင်ပို့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောများမှ သစ်စေး၊ ရှားစေး၊ ချိပ်၊ အင်တွဲ စသည့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများလည်း ရရှိသည်။ ထင်းရှူးသားမှ စက္ကူထုတ်လုပ်၍ ဖြစ်မဖြစ်ကို စမ်းသပ်ကြည့်ခဲ့ရာ ကုန်ထုတ်စက္ကူညိုများ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ထီးရှူးဆီကို စနစ်တကျ ထုတ်ယူရန်လည်း စမ်းသပ်လေ့လာလျက် ရှိသည်။ စမ်းသပ်မှုများ အောင်မြင်ပါက သစ်တောထွက်ပစ္စည်း အမျိုးအမည် တိုးလာဖွယ်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ် သစ်တောဌာန၏ ဝင်ငွေသည် ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွက် စုစုပေါင်း ကျပ် ၃,၂၉၃,၅၉၃ ဖြစ်ရာ တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် တိုးလာနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် ရှိပေသည်။<ref name="forest-income">{{cite report |title=၁၉၅၉-၆၀ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်နယ်သစ်တောဌာန နှစ်ချုပ်စီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ သစ်တောရေးရာဌာန |year=၁၉၆၁}}</ref> == အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ == တောတောင် လျှိုမြောင် စိမ့်စမ်းတို့ဖြင့် သာမောဖွယ် ကောင်းလှသော ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် အကျယ်ဝန်းဆုံး ပြည်နယ်ဟု ဆိုခဲ့ပေသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆၁,၁၂၃ စတုရန်းမိုင် (၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၈-၄၀၂}}</ref> ၁၉၆၇ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၂,၄၉၇,ဝဝဝ ယောက်မျှသာ ဖြစ်ရာ စတုရန်းတစ်မိုင်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း လူ ၄၈ ယောက်နှုန်းမျှသာ နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် လူနေအိမ်မြေ ကျဲလှပေသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူချက်များအရ ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေသည် ၅,၈၂၄,၄၃၂ ဦးအထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="census-2014">{{cite book |title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန |location=နေပြည်တော် |date=မေ ၂၀၁၅ |series=အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂ |pages=၁၆}}</ref> ပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းနှင့် နှိုင်းစာလျှင် လူဦးရေ နည်းပါးလှသော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းသား တောင်ပေါ်သား လူမျိုးစုအစုံအလင်ဆုံး တွေ့ရပေသည်။ လူမျိုးပေါင်းစုံ ရောနှောနေထိုင်ရာ လူမျိုးစုံ ဟင်းလေးအိုးဒေသဟု ခေါ်ဆိုရပေမည်။ တွေ့ရှိရသော လူမျိုးစုများကို မူလဆင်းသက် ဆက်နွယ်လာသော လူမျိုးကြီးများနှင့် ယင်းတို့မှ ခွဲထွက်လာသော လူမျိုးအုပ်စုအလိုက် ဖော်ပြရမည်ဆိုသော်- {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဘာသာစကားမိသားစု !! ဘာသာစကားအုပ်စု !! ပါဝင်သော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများ !! မှတ်ချက် / အခြားခေါ်ဝေါ်မှုများ |- | rowspan="5" | '''[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]''' | [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာအုပ်စု (Burmish)]] | [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ (လချိဒ်)]]၊ [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|မရူ (လော်ဝေါ်)]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ (အာချန်)]] | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲများ |- | [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို/ယီအုပ်စု (Loloish)]] | [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (ကော်)]]၊ [[နုံလူမျိုး|နုံ (ဒရူး)]] | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် တောင်ပေါ်မျိုးနွယ်စုများ |- | [[ကချင်ဘာသာစကား|ကချင်အုပ်စု (Jingphoic)]] | [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော့ (ကချင်)]] | ကချင်မျိုးနွယ်စုကြီး၏ အဓိက အဓိကအုပ်စု |- | [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်အုပ်စု (Karenic)]] | [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ကရင်အုပ်စုခွဲ |- | [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်အုပ်စု (Sinitic)]] | [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ ယူနန်နွယ်ဖွားများ | ဟန်တရုတ် ဘာသာစကားခွဲများ ပြောဆိုသူများ |- | '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' | [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်အုပ်စု (Kra-Dai / Tai)]] | [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်လုံ)]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ် (တိုင်လေ)]]၊ တိုင်ခေန် (ဂုံ)၊ [[လူးလူမျိုး|တိုင်လိ (လူး)]]၊ [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း (တိုင်းယွန်း)]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းမောဝ် (မောရှမ်း)]]၊ ဒရယ် | ကုန်းပြင်မြင့် တိုင်အုပ်စုဝင်များ |- | rowspan="2" | '''[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစု]]''' | [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်-ဝအုပ်စု (Palaungic / Waic)]] | [[ပလောင်လူမျိုး|တအာင်း (ပလောင်)]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ တိုင်းလွိုင်၊ လွယ်လ၊ ယင်းနက်၊ ယင်းကျား၊ ယင်းဆက်၊ [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]] | မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် သက်တမ်းရင့် လူမျိုးစုများ |- | [[ခမူလူမျိုး|ခမူအုပ်စု (Khamuic)]] | [[ခမူလူမျိုး|ခမူ]] | မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် အရှေ့ပိုင်းမျိုးနွယ်စုများ |} ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုတို့၏ အုပ်စုအလိုက် လူဦးရေနှင့် နေထိုင်ရာဒေသတို့မှာ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="census-1931">{{cite book |title=Census of India, 1931 |volume=XI: Burma |publisher=Government Printing |location=Rangoon |date=1933}}</ref> {| class="wikitable" |- ! လူမျိုးအစု !! မြောက်ပိုင်း !! တောင်ပိုင်း !! နှစ်ရပ်ပေါင်း |- | ဗမာအစု || ၄၇,၄၇၄ || ၁၄၃,၉၂၆ || ၁၉၁,၄ဝဝ |- | လိုလိုအစု || ၉,၅၄၅ || ၇၄,၇၈၁ || ၈၄,၃၂၆ |- | ကချင်အစု || ၆၃,၆၈၅ || ၆၆၇ || ၆၄,၃၅၂ |- | တိုင်အစု || ၂၈၉,၁၃၂ || ၄ဝ၈,၇ဝ၆ || ၆၉၇,၈၃၈ |- | ပလောင်ဝအစု || ၁၂၂,၉၃၁ || ၄၇,၈ဝ၆ || ၁၇ဝ,၇၃၇ |- | ကရင်အစု || ၅၄၄ || ၁၇၇,၉၃၅ || ၁၇၈,၄၇၉ |- | တရုတ် || ၆ဝ,၂၈၃ || ၃,၉၈၅ || ၆၄,၂၆၈ |- | အိန္ဒိယ || ၂၁,၂၂၁ || ၁၁,၆၃၈ || ၃၂,၈၅၉ |- | စုစုပေါင်း || ၆၁၆,၄၅၈ || ၈၇ဝ,၂၃ဝ || ၁,၄၈၆,၆၈၈ |} အထက်ဖော်ပြရာတို့အပြင် အရေအတွက်အားဖြင့် များပြားလှတ္တံ့မဟုတ်သော လူမျိုးစုငယ်များလည်း ရှိသေးသည်။ အချို့မှာ မျိုးပျောက်လုမတတ်ပင် ရှိနေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများကို မြစ်ဝှမ်းမြေနိမ့်ဒေသများ၌ အများဆုံး တွေ့ကြရ၍ အင်းလေးဒေသမှ အင်းသားလူမျိုးများကလွဲလျှင် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့သည် များသောအားဖြင့် တောင်ပေါ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများနှင့် နိုင်ငံခြားသား တရုတ်၊ အိန္ဒိယ စသော လူမျိုးတို့ကို မြို့များ၌သာ အနှံ့အပြား တွေ့ရလေသည်။ == စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားလုပ်ငန်းများ == ရှမ်းပြည်နယ်သူနယ်သားတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းသည် စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သည့် မြေဧရိယာ ၅.၇ သန်းခန့် ရှိသည့်အနက် ဧက နှစ်သန်းခန့်သာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၍ ကျန်ဧက သုံးသန်းခွဲကျော်သည် ကောလျက်ရှိသည်။ လူဦးရေကျဲသော ဒေသများဖြစ်သောကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ လက်ရှိစိုက်ပျိုးရေးစနစ်များကြောင့်တစ်ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့သည် စက်ယန္တရားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးကို တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ရန် စီမံကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၂-၄၀၅}}</ref> ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေးတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီကာလက ရှမ်းပြည်နယ်မှပင် ပြည်မသို့ ဆန်တင်ပို့နိုင်လောက်အောင် ဆန်စပါး ပိုပိုလျှံလျှံထွက်ခဲ့သော်လည်း နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ပြည်မမှပင် ရှမ်းပြည်သို့ ဆန်တင်သွင်းခဲ့ရဖူးလေသည်။ ယခင်က အင်းလေးဒေသသည် ဆန်စပါးအထွက် များခဲ့သော်လည်း လယ်များပျက်စီးမှုကြောင့် စပါးထွက် ယုတ်လျော့ခဲ့ဖူးသည်။ === စပါးစိုက်ပျိုးနည်း သုံးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စပါးကို နည်းစနစ် သုံးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားစိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် မြေနိမ့်ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးကြရာ ကန်သင်းဖို့၍ လယ်ကွက်အတွင်း ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြသည်။ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်]]နှင့် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]နယ်များ၏ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်း မြေနိမ့်ဒေသများ၌ ထိုနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုဒေသများမှ စပါးအထွက်များ၍ လူနေအိမ်ခြေလည်း များပြားလေသည်။စိုက်ပျိုးမည့် တောင်ကုန်းဆင်ခြေလျှောရှိ သစ်တောဝါးတောများကို ခုတ်ထွင်မီးရှို့၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းကို [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] လူမျိုးများနှင့် အခြားယင်းနက်၊ လွယ်လ၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ ပလေး၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ပဒေါင်]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[ထနော့လူမျိုး|ဓနော့]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] စသော တောင်ပေါ်သားတို့ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ပထမသုံးနှစ်တွင် စပါးအထွက်ကောင်းသော်လည်း နောင်အခါ မြေဩဇာခန်းခြောက်လာသဖြင့် နေရာပြောင်း၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြပြန်သည်။ ကောနေသော မြေဧကများတွင် ထိုကဲ့သို့ စွန့်ပစ်ခဲ့သော တောင်ယာများလည်း ပါဝင်သည်။တောင်ပေါ်သားတို့ အသုံးပြုသည့် နည်းတစ်နည်းဖြစ်သည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းအတွက် တောင်ပေါ်မှ စီးကျလာသော ချောင်းရေကို အမှီပြုရသည်။ လယ်ကွက်နှင့် စိုက်ခင်းများကို တောင်စောင်းဆင်ခြေလျှော၌ လှေကားထစ်သဖွယ် အဆင့်ဆင့် ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် တောင်ပေါ်ချောင်းမှ ရေကို အဆင့်ဆင့် ရေသွယ်ယူကြရသည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းဖြင့် အချို့သော အရပ်ဒေသများတွင် သီးထပ်ပင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ [[အာလူး]]၊ ပဲ စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးရာ၌လည်း တောင်ယာစနစ်၊ လှေကားထစ်စနစ်မျိုးတို့ဖြင့် စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ === အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ === ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကြီးကျယ်သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းနယ်များမှ အများဆုံးထွက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]နယ်၊ [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူး]]၊ မိုင်းနောင်၊ ကျေးသီးမန်စံ၊ [[ပင်လောင်းမြို့|ပင်လောင်း]]နှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်တို့မှလည်း ထွက်သည်။ တောင်ပိုင်းနယ်တွင် လက်ဖက်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများသည် များသောအားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း လက်ဖက်အစိုအခြောက် အချိုအခါးမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေဝင်ငွေသည် သိန်း ၂ဝဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ပင်လုံအနောက်ဘက် တောင်တန်း၊ မိုင်းကိုင်၊ လဲချား၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ ရေဦး၊ ပင်လောင်းနယ်များနှင့် မဲနယ်တောင်တန်းတို့တွင် သနပ်ဖက်ခြံများ ရှိသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း သနပ်ဖက်လုပ်ငန်းမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေ ဝင်ငွေသည် သိန်း ၁၄ဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကျော်ကြားသော စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ ပွေးလှ၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ တီကျစ် စသည့် ဒေသများတွင် အာလူးစိုက်ပျိုးရေးသည် အဓိက လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှထွက်သော အာလူး ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထွက်ရှိသည်။[[မြေပဲ]]၊ [[ကြက်သွန်ဖြူ]]၊ [[ဂျုံ]]၊ [[ကော်ဖီ|ကာဖီစေ့]]နှင့် ဗာဂျီးနီးယားဆေးရွက်ကြီးတို့မှလည်း အများအပြား ဝင်ငွေရရှိသည်။ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့|သီပေါ]]နယ်နှင့် တောင်ပိုင်းမှ [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်တို့မှ အများအပြားထွက်သည်။ ရပ်စောက်နယ်ထွက် လိမ္မော်ကို ပြည်မ၌ အောင်ပန်းလိမ္မော်ဟု ခေါ်ကြသည်။စစ်ပြီးခေတ်တွင် သစ်သော့ခြံများကို [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ အောင်ပန်း၊ ရပ်စောက် စသော နယ်များတွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာ ပြည်မသို့ အများအပြား တင်ပို့ရသည်။သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်နယ်ခြားဒေသတစ်လျှောက် [[ဘိန်း]]ပင်များကို ရှေးယခင်က အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဘိန်းသည် တိုင်းရင်းသားများ၏ စာရိတ္တနှင့် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသဖြင့် ဘိန်းပင်စိုက်ပျိုးမှု ပပျောက်စေရန်နှင့် အစားထိုးသီးနှံ စိုက်ပျိုးနိုင်ရန် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များက ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="encyclopedia-11"/>အင်းလေးရှိ ကျွန်းမျောများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် (အထူးသဖြင့် ခရမ်းချဉ်သီး) စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အလွန်အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်။ ကျွန်းမျောများပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးသည် အင်းသားတို့၏ ဇွဲသတ္တိနှင့် လုံ့လဝီရိယတို့ကြောင့် ဖြစ်ထွန်းခြင်းပင်တည်း။ === အခြားစီးပွားရေးနှင့် လက်မှုလုပ်ငန်းများ === စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများအပြင် အခြားစီးပွားရေးနှင့် မိရိုးဖလာလက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ထင်ရှားသည်။ အင်းလေးဒေသမှ ပိုးထည်လုပ်ငန်းသည် ကြီးကျယ်ကျော်ကြားလှပေသည်။ ပိုးထည်အများဆုံးလုပ်ကိုင်သော ရွာမှာ [[အင်းပေါခုံရွာ|အင်းပေါခုံ]]ဖြစ်ပြီး နန်းပန်၊ သာလေးရွာများသည် ဒုတိယအများဆုံး လုပ်ကိုင်သည်။ ဟဲလုံး၊ ရွာကန့်လန့်၊ ပြားပင်၊ ကျွန်းကြီးရွာများတွင် ဖျင်ဖြူ၊ ဖျင်နီများ ရက်လုပ်ကြသည်။ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေမြို့]]ပေါ်တွင်လည်း ပိုးထည်များကို ရက်လုပ်ကြသည်။လဲချားနယ်မှ [[ယွန်းထည်]]လုပ်ငန်းသည် ရှမ်းရိုးရာအတိုင်း ထင်ရှားသည်။မိုင်းကိုင်နယ်မှ ထွက်ရှိသော [[မိုင်းကိုင်စက္ကူ|ရှမ်းစက္ကူ (မိုင်းကိုင်စက္ကူ)]] လုပ်ငန်းနှင့် အိုးခွက်လုပ်ငန်းများမှာ ယနေ့တိုင် နာမည်ကျော်သည်။မိုင်းနောင်နယ်ထွက် ဝါးရက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများနှင့် ရှမ်းရိုးရာ [[ငွေထည်]]ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများကို ရှမ်းပြည်နယ်အနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ခရီးလမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် မြို့ကြီးများအတွက် အဆင်ပြေလွယ်ကူ သကဲ့သို့ အတန်ငယ်ခက်ခဲသည့် အစွန်အဖျားဒေသများလည်းရှိသည်။ လေကြောင်းဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၂၄ မိုင်အကွာရှိ [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]]နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းဒေသရှိ [[တာချီလိတ်လေဆိပ်]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရထားဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများ ပေါများသော်လည်း ရေစီးမြန်ခြင်း၊ ရေတံခွန်များ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ရေလမ်းခရီးကို အသုံးနည်းသည်။ အင်းလေးတွင်မူ လှေများ၊ စက်တပ်လှေများဖြင့် တစ်နေရာမှတစ်နေရာ၊ တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ သွားလာကူးသန်းကြသည်။ အင်းလေးမှ အင်းသားတို့ ခြေဖြင့် လှေလှော်နည်းသည် ကမ္ဘာကျော် ဓလေ့ဆန်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တောင်ကတုံးများ၊ ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်များ တောင်ကြားလွင်ပြင်များသည် မြေမျက်နှာပြင်ကို နိမ့်တုံ မြင့်တုံ ဖြစ်စေလျက် ကျယ်လွင့်များပြားစွာ ရှိသဖြင့် မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းများကို ဖောက်လုပ်ပြီးလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးကို အသုံးများကြလေသည်။ ပြည်မနှင့်လည်းကောင်း၊ အခြားပြည်နယ်များ နှင့်လည်းကောင်း လေကြောင်းမှ လွဲလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်သာ ဆက်သွယ်ကြရလေသည်။ မီးရထားလမ်းရှည်ကြီးများသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း အသီးသီးရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းလမ်းဖြစ်သော မန္တလေး-လားရှိုး (၁၇၁ မိုင်) လမ်းသည်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းလမ်း ဖြစ်သော သာစည်-ရွှေညောင် (၉၈ မိုင်) မီးရထားလမ်းသည်လည်းကောင်း များသောအားဖြင့် မော်တော်ကားလမ်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိသည်။ [[မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း|မန္တလေး - လားရှိုး မီးရထားလမ်း]]ကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သာစည် -ရွှေညောင် မီးရထားလမ်းကိုမူ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ သာစည်-ကလောလမ်းကို ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ကလော-ဟဲဟိုးလမ်းကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဟဲဟိုး- ရွှေညောင်လမ်းကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ အသီးအသီး ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်။ မန္တလေး-လားရှိုးလမ်းသည် နမ့်ယော်တွင် နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့ လမ်းခွဲရှိသည်။ ထိုလမ်းခွဲကို ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်က ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် ကုမ္ပဏီပိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် လမ်းကျဉ်းလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မီးရထားလမ်းများကို တောအထပ်ထပ်၊ တောင်အလျှိုလျှိုကို ကျော်လွှား၍လည်းကောင်း၊ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများကို ဖောက်ထွင်း၍လည်းကောင်း၊ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်၍လည်းကောင်း၊ လျှိုမြောင်များကို ဖြတ်သန်း၍လည်းကောင်း ခဲရာခဲဆစ် ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် အချို့နေရာများတွင် သည်းထိတ်ရင်ဖိုဖွယ်ရာ သွားလာကြရသည်။ သို့သော် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်မှ တောစခန်း၊ တောင်စခန်း ရှုခင်း ရှုကွက်များကလည်း သာယာရှုမောဖွယ် ရာ ဖြစ်၍ နှစ်သိမ့်ကြည်နူးမှုကိုလည်း ခံစားကြရပေသည်။ မန္တလေး-လားရှိုးရထားလမ်းရှိ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]သည် လှပထင်ရှားသော ကမ္ဘာကျော် တံတားပေတည်း။ မီးရထားလမ်းများဖြင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်မထားပေ။ မော်တော်ကားလမ်းအားဖြင့်မူ အဆက် အသွယ်ရှိပေသည်။ မော်တော်ကားလမ်း အများအပြားရှိရာ အချို့နေရာများတွင် ထိုလမ်းတို့သည် မီးရထားလမ်းနည်းတူ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်ကွေ့ဝိုက်လျက် ဖောက်လုပ်ထား လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးမှသည် မြန်မာ- တရုတ်နယ်ခြား မြို့ကလေးဖြစ်သော ကြူကုတ်အရောက် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သော မော်တော်ကားလမ်း ရှိသည်။ ထိုလမ်းသည် ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ လာရှိုး၊ သိန္နီ၊ ကွတ်ခိုင်၊ မိုင်းယုတို့ကို ဖြတ်သန်းသွား၍ မန္တလေးမှ မိုင်းယုအထိ ၂၇၇ မိုင် ရှိလေသည်။ မိုင်းယုမှ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ မူဆယ် သို့လည်းကောင်း၊ မူဆယ်မှတစ်ဖန် အနောက်တောင်ယွန်းယွန်းရှိ နမ့်ခမ်းမြို့သို့လည်ကောင်း လမ်းခွဲရှိသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့မှတစ်ဆင့် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊ ပူတာအိုအထိ သွားနိုင်လေသည်။ မန္တလေးမှ တရုတ်နယ်စပ်အရောက် ထိုမော်တော်ကားလမ်း တစ်လျှောက်တွင် လမ်းခွဲများရှိသေးရာ ကျောက်မဲမှ မိုးကုတ်၊ မိုးမိတ် သို့လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား သို့လည်းကောင်း၊ မိုးကုတ်မှတစ်ဆင့် သပိတ်ကျင်းသို့လည်းကောင်း သွားရောက်နိုင်သည်။ သီပေါမှ နမ့်ဆန်သို့၎င်း၊ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်း သို့လည်းကောင်း၊ လားရှိုးမှ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့လည်းကောင်း လမ်းခွဲများ ရှိပေသေးသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် သာစည်မှ ယိုးဒယားနယ်စပ်ရှိ တာချီလိပ်သို့အရောက် ၄၈၅ မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော မော်တော် ကားလမ်းရှည်ကြီးဖြင့် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သည်။ ဖြတ်သန်းသွားသော မြို့များမှာ ကလော၊ တောင်ကြီး၊ဟိုပုံး/ လွိုင်လင်၊ ကွန်ဟိန်း၊ တာကော်၊ ကျိုင်းတုံ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ တာကော်တွင် သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကူးသော ပေ ၇၈ဝ ရှိ တာကော် ယာယီတံတားကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့် လှစ်ခဲ့၏။ ထိုမော်တော်ကားလမ်း ရှည်ကြီးမှလည်း လမ်းခွဲများရှိလေရာ ကလောမှ ခြောက်မိုင်ဝေးသော အောင်ပန်းတွင် ပင်းတယ (၂၄ မိုင်) သို့ လမ်းခွဲရှိသေးသည်၊ ပင်းတယမှ တစ်ဖန် ၃၂ မိုင် ဝေးကွာသောရပ်စောက်သို့ ဆက်လက်သွားလာနိုင်၍ ရပ်စောက်တွင် [[ဗထူးတပ်မြို့]] ရှိလေသည်။ ဟဲဟိုးမြို့မှလည်း သတ္တုတွင်းများ ရှိသော ဘော်ဆိုင်းသို့ လမ်းခွဲရှိ၍ ၁၉ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ တောင်ကြီး မရောက်မီ ရွှေညောင်တွင် ညောင်ရွှေမြို့ (၇ မိုင်) သို့လည်း လမ်းခွဲရှိလေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသော မော်တော်ကားလမ်းများမှာ လွိုင်လင်-သီပေါ-လားရှိုး ၁၈၅ မိုင် တစ်လမ်းနှင့် လွိုင်လင်-ကျေးသီးမန်စံ-လားရှိုး ၂ဝ၂ မိုင် တစ်လမ်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလမ်းရှည်ကြီးများမှ လမ်းခွဲတိုများလည်း ရှိသေးသည်။ လွိုင်လင်အနီးရှိ နမ့်စန်မှ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မိုင်းပန်တို့သို့ ရောက်ရှိနိုင်သော လမ်းခွဲတစ်ခု ရှိသေးသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်နိုင်သော မော်တော်ကားလမ်းနှစ်လမ်းမှာ (၁) ဟိုပုံး မှ ကယားမြို့တော် လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၈၅ မိုင် ရှည်လျားသောလမ်း၊ (၂) အောင်ပန်းမှ လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၁ဝ၅ မိုင်ရှည်လျားသော လမ်းတို့ဖြစ်၍ အောင်ပန်း လွိုင်ကော်လမ်းသည် ပို၍ ကောင်းလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး မြန်မာပြည်သို့မကူးမီ တရုတ်-မြန်မာ လမ်းမကြီးသည် တရုတ်နိုင်ငံအား 'နောက်ဖေးပေါက်'မှ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များ တင်ပို့ရေးအတွက် အသက်သွေးကြောကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမ ကြီးသည် မြန်မာဘက်မှ လားရှိုးနှင့် တရုတ်ဘက်မှ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကူမင်းမြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထား၍ မိုင်ပေါင်း ၆၉ဝ ရှည်လျားသည်။ မြန်မာပြည်ဘက်မှ ကြူကုတ်သည် နယ်ခြားစခန်း ဖြစ်၍ တရုတ် တို့ဘက်မှ နယ်ခြားစခန်းသည် ဝမ်တိန် ဖြစ်လေသည်။ ထိုတရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီးကို ချန်ကေရှိတ်အစိုးရသည် ခေတ်မီစက်ကရိယာပစ္စည်း မသုံးဘဲ ရာထောင်မကသော တရုတ်-မြန်မာ အလုပ်သမားတို့၏ အသက်ကို စတေးကာ တောင်အထပ်ထပ်၊ လျှိုမြောင်အသွယ်သွယ်ကို ကျော်ဖြတ်ဝိုက် ပတ်လျက် ခဲယဉ်းပင်ပန်းလှစွာ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရာ ၁၆ လအတွင်း ပြီးစီး၍ ကမ္ဘာ့ သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ရသော လမ်းမကြီး ဖြစ်ပေသည်။ လက်နက်ပစ္စည်းများကို ရန်ကုန်မှ လားရှိုးအထိ မီးရထားဖြင့် သယ်ယူရလေရာ တရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီး၏ ကြမ်းတမ်း ခက်ခဲမှုကြောင့် မော်တော်ကားများ အလွန် အပျက်အစီးများခဲ့သဖြင့် ထိုလမ်းမကြီးသည် 'မော်တော်ကားသင်္ချိုင်း' ဟုပင် အမည်တွင်ခဲ့လေသည်။ စစ်မီးသည် မြန်မာပြည်သို့ ကူးစက်လာ၍ ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် ဂျပန်တပ်များက လားရှိုးကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ထိုလမ်းမကြီးကို အသုံးမပြုနိုင်တော့သဖြင့် အာသံပြည်နယ်ရှိ လီဒိုမြို့မှ ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်တို့သို့ ပေါက်ရောက်သော စတီးဝဲ၊ သို့မဟုတ် [[လီဒိုလမ်းမကြီး]]ကို ဖောက်လုပ် အသုံးပြုခဲ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ထိုနိုင်ငံများသို့ ပေါက်ရောက်သည့် တောင်ကြားလမ်းပေါက်များရှိသည်။ သို့သော် အသွားအလာလွယ်ကူသော လမ်းပေါက်များ မဟုတ်ချေ။ မြောက်ပိုင်း၌ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းကို လိုက်၍ တရုတ်နယ် နိမိတ်တွင်းသို့ ရောက်နိုင်သော တောင်ကြားလမ်းရှိ၍ ရွှေလီလမ်းဟု ခေါ်သည်။ သံလွင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ကွမ်းလုံ ကူးတို့ဆိပ်မြို့ကလေးမှလည်း တရုတ်နယ်နိမိတ်အတွင်း ရောက်နိုင်ရာ ကွမ်းလုံမှ သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကျော် ဆောက်လုပ်ထား၍ ၈၉၈ ပေ ရှည်သော ကွမ်းလုံကြိုးတံတားကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်တ ဒီဇင် ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ တောင်ပိုင်းတွင် တာချီလိပ်မှ မဲခေါင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းကူးလျှင် ယိုးဒယားနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းမှ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များအတွင်းသို့ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် ပေါက်ရောက်နိုင်သော လမ်းပေါက်များ ရှိသော်လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်း သွားရောက်ရ၍ အသုံးပြုခြင်း နည်းပါးလှလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်မနှင့် လေကြောင်းခရီး အဆက်အသွယ်လည်း ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ လားရှိုး၊ မိုးမိတ်၊ နမ့်ဆန်မြို့များတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် ဟဲဟိုး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မိုင်းဆတ်၊ တာချီလိတ်မြို့တို့တွင်လည်းကောင်း လေဆိပ်များ ရှိသည်။ == စေတီပုထိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို ကြည်ညိုလေးစားကြသည့်အလျောက် စေတီပုထိုး၊ ကျောင်းကန်ဘုရားများလည်း ပေါများလှသည်။ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်း၊ ထုံးဖြူတဖွေးဖွေးနှင့် စေတီပုထိုးများ၊ တိုင်တစ်ရာကျော်ရှိသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နေရာအနှံ့အပြား၌ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ တွေ့ရသည်။ များသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တန်ခိုးကြီးစေတီပုထိုး အများအပြားကို မူလအိန္ဒိယနိုင်ငံ မဂဓတိုင်းရှင် သီရိဓမ္မာသောကမင်း၏ ကုသိုလ်တော် စေတီပေါင်း ၈၄,ဝဝဝ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် စေတီများဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[အလောင်းစည်သူ]]မင်း တိုင်းခမ်းလှည့်စဉ်က တည်ထားသော စေတီပုထိုးများဟူ၍လည်းကောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများကို ရှမ်းပြည်နယ်၌ **"မွေတော်"** ဟု များသောအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၆-၄၀၇}}</ref> === ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများနှင့် ဘုရားများ === * '''[[ဘော်ကြိုဘုရား|ဘော်ကြိုစေတီတော်]]:''' ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့]]၊ ဘော်ကြိုရွာကြီးအနီးတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အလွန်ကျော်ကြားသော သမိုင်းဝင်စေတီတော်ဖြစ်သည်။ * '''လွယ်ဆိုင်စေတီ:''' တောင်ပိုင်နယ် (တောင်ပန်) ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် တည်ထားသော စေတီဖြစ်ပြီး [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]တို့ အထူးကြည်ညိုကြသည်။ ထိုစေတီအနီးတွင် တောင်ပိုင်နယ်အတွင်း ပထမဆုံး ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ပလောင်တို့ ယူဆခဲ့ကြသော လက်ဖက်ပင်ကြီး ရှိလေသည်။ * '''ရွှေဥမင်သဘာဝလိုဏ်ဂူဘုရား:''' မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့]]တွင် တည်ရှိပြီး ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ထောင်ချီကိန်းဝပ်ရာ လိုဏ်ဂူတော်ကြီးအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလှပေသည်။ * '''[[ဖောင်တော်ဦးဘုရား|ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူ]]:''' ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ [[အင်းလေးကန်|အင်းလေး]]ညောင်ရွှေနယ်ရှိ စေတီပုထိုးများအနက် ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင်သာမက မြန်မာပြည်မဘက်၌ပါ အလွန်ကျော်ကြားလှသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ရတနာမာန်အောင်စေတီ:''' ညောင်ရွှေမြို့ရှိ စော်ဘွားကြီး ဆာစဝ်မောင်၏ ကုသိုလ်တော်ဖြစ်သော ရတနာမာန်အောင်စေတီသည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားတစ်ဆူဖြစ်၍ ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်း၌ ဉာဏ်တော်ကြီးမားသော ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်ကြီး ကိန်းဝပ်စံပယ်လျက်ရှိသည်။ စော်ဘွားများသည် မန္တလေးမြို့ရှိ မဟာမြတ်မုနိပုံတော်ပွားများကို သွန်းလုပ်စေ၍ ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ [[File:Hpaung Daw U Pagoda.jpg|thumb|အင်းလေးကန်ရှိ တန်ခိုးကြီး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] [[File:Baw Gyo Pagoda.jpg|thumb|ဘောကြိုစေတီ]] [[File:Kakku Paya 32.jpg|thumb|မွေတော်ကက္ကူ]] === ဘုရားပွဲများနှင့် လောင်းကစားဥပဒေ ပြောင်းလဲမှု === ၁၉၂၄ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်လောင်းကစားဥပဒေအရ စော်ဘွားများသည် ဘုရားပွဲများ ကျင်းပသည့်အခါ လောင်းကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ခြောက်ရက် ကျင်းပခွင့်ရရှိသည်။ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုသည့် အကြောင်းပြချက်မှာ ရှမ်းပြည်တွင် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ အလွန်နည်းသဖြင့် လူထုပျော်ရွှင်ခွင့်ရစေရန် ဖန်တီးရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း စင်စစ်သော် စော်ဘွားများသည် ထိုကစားဝိုင်းများမှ ကစားဝိုင်းခွန်များ အမြောက်အမြား ရရှိသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့ ဘုရားပွဲများ၌ ကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခြင်းသည် လူထု၏ စာရိတ္တရေး၊ စီးပွားရေးကို အလွန်တရာ ထိခိုက်စေခဲ့သဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအခါ ဘုရားပွဲများ၌ လောင်းကစားခွင့်ကို လုံးဝပိတ်ပင်ခဲ့လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှု (ကတ်ဝိန်း) === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့ကြီးများတွင် နေ့စဉ် ဈေးမစည်ဘဲ ငါးရက်တစ်ဈေးများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဈေးသည်များသည် တစ်ဈေးမှ တစ်ဈေးသို့ မော်တော်ကားများဖြင့် လှည့်လည်ရောင်းချကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် **"ကတ်ဝိန်း"** (မြို့ဈေး) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဈေးရက်များမှာ စော်ဘွားနယ်များအလိုက် အောက်ပါမြို့များတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဈေးနေ့ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည် - * '''ပထမအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေ]]၊ [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်း]]၊ [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]၊ မိုင်းယွန်း၊ [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင် (သထုံ)]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ဒုတိယအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' ထိုဈေးများပြီးသည့် နောက်ရက်များတွင် [[ဟဲဟိုးမြို့|ဟဲဟိုး]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ နန်းပန်၊ နောင်မွန်၊ [[လွိုင်လင်မြို့|လွိုင်လင်]]၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ ဘန်းယဉ်၊ [[ကလောမြို့|ကလောမြို့]] တို့တွင် ဈေးဖြစ်ပြန်လေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးသော ငါးရက်တစ်ဈေးကြီးများမှာ ပင်းတယဈေးနှင့် နန်းပန်ဈေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဈေးနေ့များတွင် ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ကလေး၊ လူကြီးမကျန် ဈေးသို့ သွားလေ့ရှိကြပြီး ဈေးနေ့တွင် အခြားသော အလုပ်ကိစ္စများကို မဆောင်ရွက်လိုကြချေ။ ဤငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအပြင် ရပ်ရွာကိစ္စ၊ သာရေးနာရေးကိစ္စများကိုပါ တွေ့ဆုံတိုင်ပင် ဆွေးနွေးကြရာ လူမှုရေးဗဟိုချက်မတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==သမိုင်းကြောင်း== ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစောပိုင်းသမိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းကဲ့သို့ ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီဆန်ကာ နတ်၊ နဂါး၊ ကျားများပါ ပါဝင် ရောနှောနေသည်။ယင်းသို့ ဒဏ္ဍာရီဆန် သော အချက်အလက်များကို ချန်လှပ်၍ မြန်မာရာဇဝင်သမိုင်းများ ကုန်းဘောင်သီပေါ ရာဇဝင်များအရ ဖော်ပြရလျှင် ရှမ်းပြည်ထောင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူမှာ ဘိန္နကရာဇ်မင်းဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းမင်းအစ၊ ဘိန္နက'' ဟုပင် ရေးသားခဲ့ကြ လေသည်။ ထိုရာဇဝင်အရ တကောင်းမင်း အဘိရာဇာ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ဘိန္နကရာဇာမင်းလက်ထက်တွင် တကောင်းပြည်အား တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာသဖြင့် ထိုမင်းသည် တကောင်းနန်းကို စွန့်ခွာလာပြီးလျှင် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက် မလယ်အရပ်၌ စံနေစဉ် ထိုမင်းနတ်ရွာစံ၍ ပါလာသော ဗိုလ်ချေခပင်း သုံးသင်းကွဲလေသည်။ တစ်သင်းကို ခေါင်းဆောင်သော ထိုမင်း၏ ညီတော် ဘိန္နာကရာဇ်သည် ရွှေလီမြစ်အထက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်သွားပြီးလျှင် ထိုမြစ်၏ လက်ယာ ဘက်ကမ်းတွင် မိုင်းမောဟု ခေါ်တွင်သောဒေသ၌ အခြေချကာ ရှမ်းတစ်ဆဲ့ကိုးခရိုင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းပြည်ထောင်အစ၊ မိုင်းမောက'' ဟုလည်း ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြလေသည်။ သမိုင်းသုတေသီများ အထောက်အထား အခိုင်အလုံတွေ့ရသော ပဓာနအချက်အလက်များနှင့် ညီညွတ်သည့် အဆိုများအရမူ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် နန်ချောင် (နန်းကျောက်) ပြည်ကြီးမတည်ဆောက်မီ ခရစ်နှစ် တစ်ရာစု အစပိုင်းလောက်မှ စတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများမှ တောင်ဘက်၊ အနောက်တောင်ဘက်၊ အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများသို့ တရွေ့ရွေ့ရွေ့ပြောင်း လာခဲ့ရာ နန်ချောင်ပြည်ကြီး စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးနေသည့် ခုနစ် ရာစု လောက်တွင် မိုင်းမောဒေသမှ စတင်၍ ရှမ်းပြည်ထောင်များကို တစ်စတစ်စ တိုးချဲ့တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်မတိုင်မီအထိ မိုင်းမောသည် နန်ချောင်အား ပဏ္ဏာဆက်သနေခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းသည် နန်ချောင်၏မြို့တော် ယခု ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တာလီဖူသို့အရောက် ရဲမက် စစ်သည် အလုံးအရင်းနှင့် ချီတက်လာသောအခါ နန်ချောင်ပြည့်ရှင်သည် မြန်မာမင်းအား ခန့်ညားခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် အပြန်ခရီးတွင် မိုင်းမောပြည့်ရှင်သည်လည်း အနော်ရထာမင်းအား သမီးတော် စောမွန်လှကို ဆက်သပြီးလျှင် ခန့်ညားဝပ်စင်းခဲ့လေသည်။ အနော်ရထာမင်း၏ လက်ထက်မှစ၍ စည်ပင်တိုးတက်လာသော ပုဂံပြည်သည် ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် တိုင်းပြည်အား အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကြသော ကျစွာမင်း၊ ဥဇနာမင်း၊ နရသီဟပတေ့မင်းတို့၏ လက်ထက်၌ ထိုမင်းတို့ အရည်အချင်းညံ့သဖြင့် ပုဂံပြည်ကြီး ယိမ်းယိုင်လာလေသည်။ ထိုအခါ မော ရှမ်းမင်းတို့သည် မြန်မာမင်းတို့အား မခန့်မညားတော့ချေ။ မြန်မာမင်းက မြို့စားရွာစား ခန့်ထားသော စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ မြင်စိုင်းစား ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့သည် ပုဂံပြည်၏ နိုင်ငံရေးအင်အားကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်။ ယင်းတို့နှင့် ယင်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၌ လွှမ်းမိုးကြီး စိုးနေခဲ့ကြလေသည်။ တောင်ပိုင် ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ယခုခေါ်ဆိုကြသော ရှမ်းနယ် များသို့ [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ မပျံ့နှံ့လာမီက ထိုဒေသများ၏ မူလ တိုင်းရင်းသားများသည် ကရင်အနွယ်များဟု ယူဆကြရ၍ ဝ၊ ပလောင်၊ ယင်းသုံးမျိုး (ယင်းနက်၊ ယင်းဆက်၊ ယင်းကျား)၊ တောင်သူနှင့် ပဒေါင်လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေသည်။ ထိုနယ်များ ၏ အစောပိုင်း သမိုင်းတွင် ပုဂံပြည့်ရှင် အလောင်းစည်သူမင်း ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်စဉ်က အကြောင်းများလည်း ပါရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းနှင့် ဒွေးရောယှက်တင် ရှိနေခဲ့လေသည်။ အသေအချာ လေ့လာစိစစ်သည့်အခါ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ မောရှမ်းဆက်များ ဖြစ်ကြသော မိုး ကောင်း၊ မိုးညှင်း၊ ကလေးစားတို့ လွှမ်းမိုးနေစဉ် သမယမှ စတင်၍ မြောက်ပိုင်းနယ်များမှ စော်ဘွားအဆက်အနွယ်များကို ပင့် ခေါ်ပြီးလျှင် တောင်ပိုင်းနယ်များ၌ စိုးမိုးစေခဲ့သည်ဟု ယူဆရလေသည်။ မြေလပ်နယ်များရှိ လူမျိုးများဖြစ်ကြသော အင်းသား၊ ဓနု၊ တောင်သူ၊ တောင်ရိုးတို့သည် ထိုဒေသ၏ မူလတိုင်းရင်းသား များ မဟုတ်ချေ။ ယင်းတို့သည် မြန်မာအစုဝင် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြားဒေသမှ ကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ထိုဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် မြေလပ်နယ်များသည် ပထဝီဝင်အရ ရှမ်းနယ်များနှင့် ပို၍နီးစပ်သဖြင့် မြန်မာတို့သည် ယင်းနယ်များအား ရှမ်းနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့လေသည်။ မြေလပ်နယ်များမှ မြန်မာများကို ငွေပဏ္ဏာ ဆက်သွင်းရသဖြင့် ထိုနယ်ရှင်များအား ငွေခွန်မှူးများဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယတို့၌ မင်းပြုစိုးမိုးနေခဲ့ကြသော ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးတို့၏အဆက်အနွယ်များသည် နောင်အခါ အချင်းချင်း မညီညွတ်သဖြင့် ပင်းယမင်းသည် စစ်ကိုင်းကို တိုက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ မြောက်ဖျားတွင် အင်အားကြီးမားလျက် ရှိသော မောရှမ်းတို့ကို ဖိတ်ခေါ်သည်။ မောရှမ်းတို့သည် စစ်ကိုင်းကို သာမက ပင်းယကိုပါ တိုက်သဖြင့် နှစ်မြို့လုံးပျက်ရလေသည်။ ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယပျက်ပြီးနောက်၌ စစ်ကိုင်းမင်း အသင်္ခယာစောယွန်း၏ မြေးတော်သတိုးမင်းဖျားသည် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယကို သိမ်းယူ၍ အင်းဝကို တည်ကာ မင်းပြုသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်နှင့် ထိုမင်းအားဆက်ခံသော မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏လက်ထက်တွင် မောရှမ်းတို့နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်လာခြင်းကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သော်လည်းနောက် ဆက်ခံသော မင်းများလက်ထက်တွင်မူ ရှမ်းမင်းတို့ သည် အင်းဝကို ရံဖန်ရံခါ တိုက်လာသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ ကိုလည်း သွားရောက်ထိပါးသည်။ အချင်းချင်းလည်း တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ တောင်ငူခေတ်တွင် မြန်မာတို့ ပြန်၍ အင်အားတောင့်လာသည်။ ထိုအချိန်၌ အင်းဝတွင် ရှမ်းမင်းခုံမှိုင်းငယ် (ခွန်မိုင်းငယ်) စိုးစံနေသည်။ မြန်မာတို့သည် ရှမ်းတို့၏ စိုးမိုးမှုကို တွန်းလှန်ရန် ကြိုးပမ်းလာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉ဝ၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၄၄ ခုနှစ်) တွင် တောင်ငူဘုရင် တပင်ရွှေထီးနှင့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်တို့ ခေါင်းဆောင်သော မွန်-မြန်မာများနှင့် သီပေါစော်ဘွား၊ အင်းဝခုံမှိုင်းငယ်၊ ဗန်းမော်စော်ဘွား၊ မိုးညှင်း စော်ဘွားတို့၏ တပ်များသည် ပြည်မြို့တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စော်ဘွားတို့ အရေးနိမ့်ကြလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလွန်သောအခါ ဘုရင့်နောင်သည် ဟံသာဝတီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံ၍ အင်းဝကို တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ပြီးသည့် နောက်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၁၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၅၅-၅၆) မှ စတင်ပြီးလျှင် မြောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်ထောင်တို့ကို သိမ်းသွင်းခဲ့ရာ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ကသာ၊ ဗန်းမော်၊ ကလေး၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ၊ သုံးဆယ် စသော စော်ဘွားတို့သည် မြန်မာမင်း၏ သစ္စာကို ခံယူကြရသည်။ ထိုနယ်တို့နှင့် အင်းဝကို တရုတ် အစိုးရက မိမိတို့လက်အောက်ခံနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ထိုကဲ့သို့ ဘုရင့်နောင်က တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းသော အခါ တရုတ်အစိုးရနှင့် အရေးပေါ်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏တပ်များသည် ယူနန်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်အောင် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်၏ တပ်တို့သည် သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ရှိ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက် စသော စော်ဘွားနယ်များနှင့် ရွာငံ၊ စကား၊ လဲချား၊ သာမိုင်း ခမ်း စသော မြို့စားနယ်များကို သိမ်းသွင်းသည်။ နောက်နှစ်တွင် ဇင်းမယ်၊ လပုန်း၊ ဗြဲ၊ ကျိုင်းရဲနယ်တို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ခရစ်နှစ် ၁၅၅၆ မှသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ်များ အတွင်း ဘုရင့်နောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ဖြစ်သော ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နယ်များ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနယ်များကို မြန်မာနိုင်ငံ တော်အတွင်းသို့ ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့လေသည်။ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး၏လက်နက်နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်ထောင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ တရုတ်နယ်စပ်ဘက်သို့ ကျရောက်၍ ရှမ်း တရုတ် နယ်များဖြစ်သော ကိုင်းမား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း၊ မိုးနား၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်ဟူသော မြောက်ရှမ်းရှစ် ပြည်ထောင်၊ ထိုနယ်များတွင် ဘုရင့်နောင်၏ မြန်မာရဲမက်များ တည်ထားခဲ့သော စေတီပုထိုးများ အထင်အရှားရှိခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြသည်။ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ မိုးမိတ်၊ မိုးနဲ၊ သိန္နီ၊ သီပေါ၊ ညောင်ရွှေ၊ မိုးဗြဲ၊ ကလေး (သောင်သွပ်) နယ်တို့ကို ရှမ်းကိုး စော်ဘွားနယ်များဟု သီးခြားထားပြီးလျှင် ထိုနယ်ရှင် စော်ဘွား များကို စော်ဘွားကြီးများ၏ အစီးအနင်း အဆောင်အရွက်ပေးသည်။ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ကလည်း ထီးရံ နန်းရံ လက်နက်နိုင်ငံ များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလေသည်။ ယင်းတို့အပြင် မှန်နန်းရာဇဝင်၌ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်မင်း၏ လက်နက်နိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ပြည်များအဖြစ် အောက်ပါ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ် နယ်များကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ (၁) ဗန်းမော်၊ (၂) မိုင်းလျဉ်း၊ (၃) မိုင်းကိုင်၊ (၄) မိုင်းပတ်၊ (၅) ရပ်စောက်၊ (၆) နောင်မွန်၊ (၇) ကျိုင်းတုံ၊ (၈) ကျိုင်းရုံး၊ (၉) ကျိုင်းသေဉ်၊ (၁ဝ) မိုင်းလုံခပင်း၊ (၁၁) ဇင်းမယ်၊ (၁၂) လင်းဇင်း၊ (၁၃) မိုင်းစံ၊ (၁၄) အကျော်၊ သို့ မဟုတ် ကျော်ပုဂံ၊ (၁၅) လဝိုက်၊ (၁၆) မျက်နှာမည်း၊ (၁၇) သောက္ကတဲ၊ (၁၈) ပိဿလောက်တို့အပြင် ကလေးနှင့်ကသည်း ဟုန်း ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ မဏိပူရကသည်းပြည်လည်း ပါဝင်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်၏ သားတော် နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် လက်နက်နိုင်ငံတော် ပြိုအက်၍လာရာ ရှမ်းပြည် နယ်တို့လည်း သီးခြားခွဲထွက်ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင့်နောင်၏ သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သော ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းနယ်များကို ပြန်လည် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ညောင်ရမ်းမင်း၏သားတော် အနောက်ဘက်လွန်မင်းနှင့် ထိုမင်း၏ညီတော် သာလွန်မင်းတို့၏ လက်ထက်လွန်ပြီးနောက်တွင် မြန်မာမင်းတို့ အရည်အချင်း ပျော့ညံ့လာသဖြင့် နိုင်ငံတော် ယိမ်းယိုင်လာသည်။ အင်းဝမြို့တွင် မင်းပြုသော ဟံသာဝတီရောက်မင်းဟုလည်း ခေါ်သည့် မဟာဓမ္မရာဇာမင်း လက်ထက်တွင် မွန်တို့အင်အား တောင့်လာ၍ အင်းဝကို တိုက်လာသဖြင့် အင်းဝပျက်သည်။ ထိုအခါ ရှမ်းပြည်နယ်များသည် အင်းဝ၏ဩဇာကို မခံတော့ပေ။ ဇင်းမယ်နယ်သည်လည်း သီးခြားခွဲထွက်လေသည်။ ယိုးဒယားနှင့် မဏိပူရတို့ လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ပင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လုယက်ခြင်း ပြုလေသည်။ ယင်းသို့သော အပြိုပြိုအကွဲကွဲ ဖြစ်နေသည့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို အလောင်းမင်းတရားကြီးအမည်ခံ ဦးအောင်ဇေယျသည် ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ယင်းသည်မှစ၍ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်များ၏လှုပ်ရှားမှုသည် နည်းပါးသွားလေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းမြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင် ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်း ခွဲ၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့်ရှမ်းအနွယ်နယ်များကို ဤသို့ ပိုင်းခြား ဖော်ပြထားလေသည်။ ၁။ တနင်္သာရီ၊ ပိဿလောက်၊ ကမန်ပိုက်၊ သောက္ကတဲ စသော ၇၉ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂျွမ်း ယိုးဒယားတို့နေရာ ဒွာရဝတီဟူသော အရုဇ္ဈပုရတိုင်း၊ (ယိုးဒယား) ၂။ ဗြဲ၊ အနန်း၊ ပရော၊ ကျိုင်းသေည်၊ လပုန်း စသော ၅၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ယွန်း လူမျိုးတို့နေရာ ဇင်းမယ်ဟူသော ဟရီဘုဉ္စတိုင်း၊ (ဇင်းမယ်) ၃။ မိုင်းမည်း၊ မိုင်းသတ်၊ မိုင်းချိုင်၊ မိုင်းပိုင်စသော ၃၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂုံလူမျိုးတို့ နေရာ ကျိုင်းတုံ ဟူသော ခေမာဝရတိုင်း၊ ၄။ မိုင်းစဲ့ (မိုင်းစံ)၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော ၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လူးလူမျိုးတို့နေရာ ကျိုင်းရုံး ဟူသော မဟာနဂရတိုင်း၊ ၅။ မိုင်းလုံး၊ မိုင်းကွန်း၊ လောသွတ်၊ တိုက်ခံ၊ တေသန်၊ တေသိန်၊ မိုင်းဆံကြီး၊ မိုင်းဆံငယ် စသော ၁ဝဝ သော မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လင်းဇင်းလူမျိုးတို့နေရာ စန္ဒပူရိ ဟူသော လဝရဋ္ဌတိုင်း၊ (လော နိုင်ငံ) ၆။ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက်၊ မိုးဗြဲ၊ သိန္နီ၊ ကိုင်းမား၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ သုံးဆယ်ဟူသော မြို့ကြီး အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စော်ဘွားအပေါင်းတို့နေရာ ဖြစ်သည့် ကမ္ဗောဇတိုင်း၊ ၇။ မိုးတာ၊ မိုးစစ်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ခန္တီ၊ တက် ခေါင်၊ မိုင်းလုံဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ် သည့် ၃ဝ သော ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော အာဠဝီတိုင်း၊ ၈။ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုးနား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း စသောမြို့ကြီး ကိုးမြို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ရှမ်း တရုတ်လူမျိုးတို့နေရာ၊ မောကိုးခွင်ဟူသော မောရိယတိုင်း၊ ၉။ ကတို၊ ဝိုးငံ၊ ဆေးသစ်၊ ကောင်းစင်၊ ငရင်း၊ ငရုန်း၊ ယင်းကပ်ဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဗန်းမော် ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော စိန့်တိုင်း၊ ၁ဝ။ မိုးကုတ်၊ ကျတ်ပြင်၊ ရေလျှံ စသော မြို့လတ်ရွာငယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စို့သူကြီးတို့နေရာ ဖြစ်သော မဟိံသကတိုင်း၊ ၁၁။ မွေးရည်၊ မည်ကယ်၊ ငစင်ကျယ်စသော မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ကသည်းကုလားဟုန်း စော်ဘွားတို့နေရာ ဖြစ်သော မဏိပူရတိုင်း၊ ၁၂။ ကလေး၊ သောင်သွပ်၊ ထီးလင်း၊ ယော၊ ဆော၊ စကု၊ စလင်း၊ မဖဲ၊ မင်းတုန်းစသော ၂၇ မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော သုနာပရန္တတိုင်းဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရား နတ်ရွာစံပြီးနောက်တွင် ယခု တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်၏ စော်ဘွားခန့် အပ်သည့်အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားသည် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကာ မြန်မာဘုရင် သီပေါမင်းအား ထောင်ထားခြားနားသည်။ ထိုအရေးတွင် မိုးနဲ၊ မိုင်းနောင်နှင့် ရပ်စောက်စော်ဘွားတို့သည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနှင့် တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်းပြု၍ ပါဝင်ကူညီကြသည်။ ထိုစော်ဘွားစုတို့သည် မင်းတုန်းမင်း၏ တူတော်တစ်ပါးဖြစ်သော လင်းပင်းမင်းသားအား နန်းတင်ရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသည်။ နောင်အခါ မြေလတ် နယ်အချို့ကလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်သည်။ လင်းပင်အဖွဲ့သည် မိမိတို့နှင့် စိတ်ဝမ်း မညီသော ညောင်ရွှေကျေးသီး မန်စံ၊ မိုင်းလွန်းနှင့် လဲချားနယ်များကို တိုက်ကြသည်။ မြန်မာတပ်များကလည်း ထောင်ထား ခြားနားမှုကို လိုက်လံနှိပ်ကွပ်သော်လည်း များစွာ အရေးမလှခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအစိုးရက သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။ နောင်အခါ လင်းပင်းအဖွဲ့သည်လည်း အားနည်းလာ၍ လင်းပင်မင်းသားကိုယ်တိုင် အညံ့ခံရသည်။ ခရစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက်ရှိ စော်ဘွားနယ်များသည် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ဝင်ရောက်ကြရသည်။ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ရှိ နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သော ကျိုင်းတုံသည် ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ လက်နက်ချလေသည်။ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်နှင့် ကရင်နီနယ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယိုးဒယားအစိုးရနှင့် ပြဿနာများ ပေါ်သည်။ ၁၈၈၉-၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် ယိုးဒယား နှစ်ဦးနှစ်ဘက် အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်သော ကော်မီရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ ထိုနယ်များ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ယိုးဒယားမပိုင်တော့သော အပိုင်းမှ ယိုးဒယား တပ်များကို ရုပ်သိမ်းစေသည်။ ၁၈၉၄-၄၅ ခုနှစ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်နှင့် နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ကျိုင်းချိုင်းနယ်အား မဲခေါင်မြစ်ကို နယ်ခြားအဖြစ် ထားပြီးလျှင် မဲခေါင်မြစ်အနောက် ဘက်ကမ်းအပိုင်းကို ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်း၍ အရှေ့ဘက် ကမ်းအပိုင်းကို အင်ဒိုချိုင်းနားအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ၁၈၈၉-၉ဝ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေး ကော်မီရှင်က ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်များသည် မြန်မာမင်းတို့၏ သစ္စာတော်ခံနယ်များ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အစောပိုင်းတွင် စံနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုမူ မခံခဲ့ရပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များက မြန်မာမင်းတို့အား အခွန်ပဏ္ဏာများကိုမူ ဆက်သခဲ့ရရာ ဆက်သမြဲအခွန်ပဏ္ဏာ များကို [[ရွှေ]]၊ [[ငွေ]]၊ အသန့်[[သစ်စေး]]၊[[မြင်း]]၊ [[သိုး]]၊ [[ကတိုး]]၊[[အောင်း]]၊ [[ဖဲ]]၊ [[ဇာပယင်း]]၊ [[မော်ယော]]၊ [[ကတ္တီပါ]] မှိုင်းလုံး၊ ခဲမ၊ [[ဖယောင်း]]၊ [[ဆင်စွယ်]]၊ [[ကြေး]]၊ [[သံ]]၊ ကျောက်မျိုး၊ ထည်မျိုး၊ အုပ်မျိုးတို့အပြင်၊ သစ်သီး၊ ပန်းကံ့ကော်၊ သဇင်ပန်းမျိုးတို့ကိုလည်း အချို့နယ်များက ဆက်သကြရလေသည်။ သာလွန်မင်းတရားလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၆၃၇ ခုတွင် နိုင်ငံတော်၏ လူဦးရေ၊ အိမ်ခြေ၊ မြေအကျယ်အဝန်း၊ ထွက်သည့်သီးနှံ၊ ပေးဆောင်ရသည့် အခွန်အတုတ်တို့ကို စစ်ဆေးမှတ်တမ်းတင်ရာ ရှမ်းနယ်များကလည်း စစ်တမ်းများ ပေးရသည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် မင်းများတွင် အလောင်းမင်း တရားလက်ထက်မှတစ်ပါး အခြားမင်းများလက်ထက်တွင်လည်း စစ်တမ်းများကို အရေးယူဆောင်ရွက်ကြလေသည်။ အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည် မင်းတရားကြီး (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များကို အုပ်ချုပ်ပုံမှာ ရှမ်းနယ်ကြီးများတွင် စော်ဘွားထားသည်။ နယ်လတ်များတွင် မြို့စား၊ နယ်ငယ်များတွင် ငွေခွန်မှူးများထားသည်။ မြန်မာနယ်ကြီးများကို အုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်ခံများနှင့် စော်ဘွားအလား တူသည်။ ရှမ်းမြို့စားနှင့် မြန်မာမြို့စား အလားတူလေသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များအတွက် တပ်ရုံး သုံးရုံးထား၍ ခွဲခြားသတ်မှတ် အုပ်ချုပ်ရာ ထိုတပ်ရုံးများမှာ သိန္နီတပ်ရုံး၊ မိုးနဲတပ်ရုံး မိုးဗြဲတပ်ရုံးဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုတပ်ရုံး သုံးရုံးပိုင်နယ်များတွင် စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ မြို့ဝန်၊ မြို့အုပ်တို့အပေါ် မြန်မာအရာရှိကြီး သုံးဦးထား၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ထိုအရာရှိကြီးများသည် စစ်ဗိုလ်များဖြစ်စေ၊ ဝန်ကြီး၊ ဝန်မှူး၊ ဝန်ထောက်ဖြစ်စေ၊ ယင်းတို့နှင့် အဆင့်အတန်းတူ အရာရှိများ ဖြစ်စေ ခန့်ထား၍ ခန့်ထားခံရသူသည် ဆိုင်ရာတပ်ရုံးသို့ သွားရောက်နေထိုင်ရသည်။ မြန်မာ လက်အောက်ခံ ရှမ်းနယ်များ အတော်ကလေးကျယ်သေးစဉ်က ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းသည်ကြီး၊ မိုင်းလျဉ်းကြီးများတွင် တပ်ရုံး၊ တပ်ဦးချုပ် သီးခြားထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကို လက်လွတ်ရုံမက သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များတွင် တပ်ရုံးများ မထားတော့ချေ။ မန္တလေးမြို့တည် မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက်တိုင်အောင် ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းချိုင်းနယ်တို့က သုံးနှစ် တစ်ကြိမ်၊ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်၊ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် အခွန်ပဏ္ဏာများ ဆက်သမြဲဆက်သခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်း လက်ထက်တွင်မူ မဆက်သတော့ချေ။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော တပ်ရုံးသုံးရုံးသည် မြန်မာမင်းဩဇာခံ ရှမ်းနယ်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်မဟုတ်ပေ။ တောင်ပိုင်၊ မိုးမိတ်၊ ဝန်းသို၊ သောင်သွပ်၊ကလေးမြို့များတွင် စော်ဘွားထားသော်လည်း ဦးတိုက်ထမ်းမှတ်သား၍ သီးခြားဆင့်ဆို အုပ်ချုပ်သည်။ စော်ဘွား၊ မထားတော့သော မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော် စသောမြို့များကို မြန်မာမြို့ရွာများတွင် အပါအဝင်ပြု၍ အဝေးမြို့ဝန်များ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်လေသည်။ တပ်ရုံးများတွင် သွားရောက်နေထိုင် အုပ်ချုပ်ရသောမြန်မာ အရာရှိကြီးများကို စစ်ကဲတော်ကြီးဟု ခေါ်သည်။ ထိုစစ်ကဲတော်ကြီးများကို ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးက တစ်ဖန် အုပ်ချုပ်ရသည်။ ထိုဗိုလ်မှူးများ အုပ်ချုပ်ရာတွင် မင်းညီမင်းသား ဝန်ထောက် များကို ခန့်ထားလေ့ရှိသဖြင့် ဗိုလ်မှူး မင်းသားဟု ခေါ်သည်။ ထိုဗိုလ်မှူး မင်းသားသည် အချက်အချာကျသော မိုးနဲမြို့တွင် ရုံးစိုက်လေသည်။ ဗိုလ်မှူးမင်းသားလက်အောက်တွင် တပ်သား ၁ဝဝဝ ခန့်ပါသော တပ်ရှိ၍ ထိုတပ်ကို စစ်ကဲတော်ကြီး၊ နားခံကြီး၊ ဗိုလ်ဓားရဲ စသော အရာရှိများက ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ အုပ်ချုပ်ရလေသည်။ စော်ဘွားများလည်း ဓားပိုင်သည်ဖြစ်၍ အမိန့်တော်မခံဘဲ လူသတ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဗိုလ်မှူးမင်းသားသည် စော်ဘွားများအထက်က ဖြစ်လေသည်။ စော်ဘွားဟူသည်မှာ ရှမ်းဘာသာဖြင့် 'စဝ်'နှင့် 'ဖ' ဟူသော စကားနှစ်လုံးပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်။ 'စဝ်' သည် ''ပိုင်ဆိုင်သူ''ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'စပ်' နှင့် 'ဖ'ကို ပေါင်းစပ်သောအခါ ''မိုးကောင်းကင်တမျှ မြင့်မြတ်သော ပိုင်ဆိုင်ခြင်း (ပိုင်ရှင်)''ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ပေသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ''ကောင်းကင်တမျှ ပိုင်ဆိုင်သူ (အရှင်)''ဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မြန်မာမင်းများက စော်ဘွားများအား ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များ အနေနှင့် ခွင့်ပြုခဲ့သဖြင့် စော်ဘွားတို့သည် ပဒေသရာဇ် မင်းငယ်များ၏ အဆောင်အယောင် အစီးအနင်းများကို အသုံးပြုနိုင်ကြပြီးလျှင် ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များကဲ့သို့ ပြုမူနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားတို့သည် မိမိတို့၏ရိုက်ရာကို ဆက်ခံရန် သားတော်၊ ညီတော်၊ တူတော်များအနက်မှ သင့်လျော်ရာတစ်ဦးဦးကို ထီးရံနန်းရံအဖြစ် ရွေးချယ်ထား၍ ယင်းကို ကျမိုင်းဟု ခေါ်သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင်မူ ကျမိုင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ထားသူကို ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးနှင့် ဘုရင်ခံတို့ သဘောတူညီချက် ရပြီးမှသာလျှင် ခန့်ထားနိုင်လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသား ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များအား အိန္ဒိယပြည်နယ် အဖြစ် သိမ်းပိုက်ကြောင်း ဗြိတိသျှအစိုးရ ကျေညာသည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းနယ်များအား အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြား အုပ်ချုပ်သည်။ ၁။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း (ရှမ်းပြည် ဥတ္တရတိုင်းဝန်ရှင် တော်မင်းကြီး လက်အောက်ခံ) ၂။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်ဝန်နှင့် နိုင်ငံရေးအရာရှိ လက်အောက်ခံ) ၃။ မြေလပ်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေး အရာရှိ လက်အောက်ခံ)ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များကို ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုဟု ခေါ်တွင်စေရန် ဘုရင်ခံချုပ်က ထုတ်ပြန်ကျေညာသည်။ မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် မြေလပ်ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များဟူ၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြီးလျှင် နယ်၏အကျယ်အဝန်းကို လိုက်၍ စော်ဘွားမြို့စား၊ နယ်စားများအား အသီးအသီး အုပ်ချုပ်စေသည်။ မြောက်ပိုင်း၌ စော်ဘွားအုပ်ချုပ်သော နယ်များမှာ- (၁) သီပေါနယ် (၄) တောင်သိန္နီနယ် (၂) တောင်ပိုင်နယ် (၅) မိုးမိတ်နယ် (၃) မြောက်သိန္နီနယ် (၆) မိုင်းလွန်းနယ် တို့ဖြစ်ကြလေသည်။ တောင်ပိုင်း၌ စော်ဘွားနယ်များမှာ (၁) ကျိုင်းတုံနယ် (၇) မောက်မယ်နယ် (၂) မိုးနဲနယ် (၈) မိုင်းပန်နယ် (၃) ညောင်ရွှေနယ် (၉) မိုင်းပွန်နယ် (၄) မိုးဗြဲနယ် (၁ဝ) စံကားနယ် (၅) ရပ်စောက်နယ် (၁၁) မိုင်းကိုင်နယ် (၆) လဲချားနယ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စော်ဘွားနယ်များမှာ နှစ်စားရှိသည်။ စော်ဘွားကြီးနှင့် စော်ဘွားဟု ခွဲထားခြားပြီးလျှင် မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စံကားနယ်နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်များသည် ဟော်နန်းမပိုင် ရာဇပလ္လင်နှင့် စော်ဘွားရာထူး ရရှိကြသည်။ အောက်ပါမြို့စားနယ်များသည် တောင်ပိုင်း၌ ပါဝင်ကြလေသည်။ (၁) နန်းခုတ်နောင်မွန်ငယ် (၇) ဘန်းယဉ်နယ် (၂) မိုင်းနောင်နယ် (၈) ဟိုပုန်းနယ် (၃) ဘော်နယ် (၉) စကွယ်နယ် (၄) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၁ဝ) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၅) ပင်လောင်း (လွယ်လုံနယ်) (၁၁) မိုင်းရှူးနယ် (၆) သထုံ (ဆီဆိုင်နယ်) (၁၂) ပွေးလှနယ် မြေလပ်ပိုင်းတွင် ရှိကြသော ရွာငံ၊ ပင်းတယ၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်တို့သည် ငွေခွန်မှူးများ အုပ်ချုပ်သောနယ်များ ဖြစ်ကြလေသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ကိုးကန့်နယ်သည် မြို့စားနယ်ဖြစ်သည်။ ယခင်က သိန္နီစော်ဘွား လက်အောက်ခံနယ် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကာလတွင် အကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ မြောက်သိန္နီ စော်ဘွားအား ထိုနယ်ကို အုပ်ချုပ်ခွင့် မပြုတော့ပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးကာလတွင်မူ သီးခြားမြို့စား နယ်တစ်နယ်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ နယ်သူနယ်သားများသည် များသောအားဖြင့် တရုတ်လူမျိုးများသာလျှင် ဖြစ်ကြ၍ မြို့စားသည် ရှမ်းတရုတ်အနွယ် ဖြစ်လေသည်။ နယ်များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် အမျိုးမျိုး အစားစားဖြစ်ရာ ကျိုင်းတုံနယ်သည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ စတုရန်းမိုင် ၁၂,ဝဝဝ ကျော် ကျယ်ဝန်းသော်လည်း အငယ်ဆုံးဖြစ်သော ကျုံးနယ်သည် ၂၄ စတုရန်းမိုင်မျှသာ ရှိလေသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ် သော လားရှိုး၊ တောင်ပိုင်း ဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သော တောင်ကြီး၊ နွေရာသီစခန်းမြို့များဖြစ်သော တောင်ပိုင်းမှ ကလောနှင့် လွိုင်လင်မြို့များသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များ အတွင်း တည်ရှိသော်လည်း ဗြိတိသျှအစိုးရ အရာရှိကြီးငယ်များ နေထိုင်ရာမြို့များ ဖြစ်သဖြင့် စော်ဘွား၊ မြို့စားတို့ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိချေ။ ပြည်မရှိ မြို့ကြီးများကဲ့သို့ မြို့၏ စည်ပင်သာယာရေးကို မြို့ပြကော်မီတီများက အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုမြို့များ၏မျူနီစီပယ် ဧရိယာအတွင်း၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ် ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊တရားမဥပဒေများဖြင့် ဆိုင်ရာအရာရှိတို့က အုပ်ချုပ်သကဲ့သို့ ကျန်ပဒေသရာဇ်နယ်များတွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားနှင့် မြို့စားတို့က ဆိုင်ရာနယ်များ၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊ တရားမ ဥပဒေများအပြင် ရှမ်းပြည်ဓလေ့ ဥပဒေများဖြင့် အသီးအသီး စိုးမိုးခဲ့ကြသည်။ မြို့စားနှင့် ငွေခွန်မှူးများသည် တရားမနှင့် ရာဇဝတ် တရားစီရင်ရေး အခွင့်အာဏာတွင် ဒုတိယတန်း တရားသူကြီး အဆင့်အတန်းမျှသာ ရှိသည်။ အချို့စော်ဘွားနယ်ကြီးများတွင် ဆိုင်ရာနယ်ရှင်ကို ကူညီရန် အမတ်ချုပ်ကြီး (ရာဇဝတ်မှု- တရားမအပါအဝင်)၊ တရားရေးရာဌာနအမတ်၊ အခွန်တော် ဌာနအမတ်၊ နယ်ဝန်၊ ငွေတိုက်ဝန် စသည်ဖြင့် လစာရိက္ခာစား အရာရှိများ ခန့်ထားသည်။ ထို့ပြင် ရိုးရာအစဉ်အဆက်အားဖြင့် ခန့် ထားရသည့် ဟိန်၊ ထမုံ၊ ကျယ် စသော သူကြီးအဆင့် အတန်းမျိုး ရှိသည့် ကျေးလက်ပိုင်းမှ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲ များလည်း ရှိပေသေးသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုကို ဖွဲ့စည်း ပြီးနောက် ပဒေသရာဇ်ကောင်စီအဖွဲ့ကို တည်ထောင်သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌသည် တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်၏ ဌာနချုပ်ဝန်ဖြစ်သော ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးဖြစ်၍ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ သည် မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ဝန် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရကို ကိုယ်စားပြုသော အကြီးမြင့်ဆုံး ဗြိတိသျှ အရာရှိကြီးများ ဖြစ်သည်။ စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ ငွေခွန်မှူးများ သည် ထိုအဖွဲ့၌ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပါဝင်ကြလေသည်။ မြန်မာပြည်အား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ဖြင့် ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်သောအခါ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များအား မတိုးတက်သေးသော နယ်များအဖြစ် ဆက်လက်ထား ရှိကာ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ မသွတ်သွင်းခဲ့ပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပြည်မ၌ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ရရှိလာသည်အထိ ပြည်မ၏ ငွေကြေးအထောက်အပံ့ကို အမှီ ပြုခဲ့ရလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းသောအခါ ရှမ်းအမျိုးသားတို့သည်လည်း မြန်မာပြည်ဘွား အခြားတိုင်းရင်းသားများနည်းတူ သွေးစည်း ညီညွတ်စွာဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေး ရအံ့ဆဲဆဲတွင် မသမာသူတို့၏လက်ချက်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများ ကျဆုံး ရာ၌ ရှမ်းအမျိုးသား မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီးလည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့၌ ပဒေသရာဇ် ကောင်စီကို ဖျက်သိမ်း၍ လူထုကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသောအချိန်ကာလ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သော နေ့ထူး နေ့မြတ်ကြီးကို ရှမ်းအမျိုးသား နေ့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ပေါ်ပေါက်ရန် စတင်ပန္နက်ချသော နေရာသည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ လဲချားနယ်ရှိ ပင်လုံမြို့ကလေး ဖြစ်ပေသည်။ ပြည်မခေါင်းဆောင်များနှင့် တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင်များသည် တိုင်းရင်းသားသွေးစည်းညီညွတ်ရေးအတွက် ညီလာခံကျင်းပပြီးလျှင် လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမှမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး ထူထောင်ရန် သဘောတူကြောင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက် နေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြရာ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ထိုနေ့ထူးနေ့မြတ်ကို ပြည်ထောင်စုနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသောအခါ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စဝ်ရွှေသိုက်အား ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ် ပထမဆုံးသမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ပြီးသည့်နောက်တွင် အုပ်ချုပ်ပုံစံနစ် ပြောင်းလဲခဲ့ရာ ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးလည်း ပုံစံပြောင်းခဲ့သည်။ ပဒေသရာဇ်ရှမ်းပြည်နယ်ဟု မခေါ်တွင်တော့ဘဲ ရှမ်းနယ်များတွင် ဝနယ်များကိုပါ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ခေါ်တွင်စေပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်ဖြင့် အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် ၅ အရ သတ်မှတ်ပေးလိုက် လေသည်။ ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီ ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းကာ အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ပြောင်းလိုက်သည်။ ထိုကောင်စီသည် ပြည်နယ်၏ ပါလီမန်ကလေး ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော လူမျိုးစုလွှတ်တော် အမတ် ၂၅ ဦး နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေအလိုက် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသော အမတ် ၂၅ ဦး ပါဝင်သည်။ ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ သို့မဟုတ် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးချုပ်က ပြည်နယ်ကောင်စီနှင့် တိုင်ပင်၍ ခန့်အပ်သည်။ ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌသည် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လေသည်။ ပြည်နယ်ကောင်စီသည် ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို ပြုစု၍ ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ရသည်။ နိုင်ငံခြားနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး စသည်တို့ကိုမူ ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ဆောင်ရွက်လေသည်။ ပြည်ထောင်စု အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲစဉ်က ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ ပဒေသရာဇ်အာဏာအခွင့်အရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ် အပိုင်းအခြားတို့ကို ဗြိတိသျှလက်ထက်ကအတိုင်း ထားရှိခဲ့သည်။ လူမျိုးစုလွှတ်တော်သို့ တင်မြှောက်သော ရှမ်းပြည် အမတ်များကို စော်ဘွားအချင်းချင်း ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့်ပြုခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးသည် နယ်ရှင်စော်ဘွားများသာလျှင် လွှမ်းမိုးကြီးစိုးရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးမရမီကလေးတွင် စော်ဘွားကြီးများက ခေါင်းဆောင်၍ စော်ဘွားအသင်းဟူ၍ တည်ထောင်ပြီးလျှင် မြို့စားများ၊ ငွေခွန်မှူးများကိုပါ စော်ဘွားအဆင့်အတန်းသို့ သိမ်းသွင်းခြင်းအလို့ငှာ နယ်ရှင်အားလုံး 'စဝ်ဖလုံ' ဟု ခေါ်တွင်စေရန် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပြည်မ၌ ဒီမိုကရေစီနည်းအရ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိနေစဉ် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပဒေသရာဇ်စနစ် တည်တံ့နေခြင်းသည် ခေတ်နှင့်မလျော်ညီခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဒီမိုကရေစီစံနစ်ကို သွတ်သွင်းရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ ဆွေးနွေးလာခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ် တွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားများက အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသော်လည်း အကြောင်းကြောင်းတို့ ကြောင့် အာဏာစွန့်လွှတ်ရေးသည် အကောင်အထည် မပေါ်ခဲ့ပေ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ အိမ်စောင့်အစိုးရ လက်ထက်၌ နယ်ရှင်စော်ဘွားများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ စွန့်လွှတ်ကြောင်းကို ထိုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီက အတည်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် ပြည်နယ်တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သော ပဒေသရာဇ်စံနစ်ကို ဖြတ်တောက်၍ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး ပန္နက်ကို စိုက်ထူလိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်များဟူ၍ ပိုင်းခြားပြီးလျှင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်များ ထွင်လိုက်လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။ ၁။ လားရှိုးခရိုင် (၁) မြောက်သိန္နီနယ် (ရုံးစိုက်-လားရှိုးမြို့) (၂) တောင်သိန္နီနယ် ၂။ ကျောက်မဲခရိုင် (၁) သီပေါနယ် (ရုံးစိုက်-ကျောက်မဲမြို့) (၂) တောင်ပိုင်းနယ် (၃) မိုးမိတ်နယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက် (၁) ကိုးကန့်နယ် အထူးခရိုင် (၂) မိုင်းလွန်းနယ် (၃) ဝနယ်များ၊ လားရှိုးခရိုင်နှင့် ကျောက်မဲခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်း ပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်းဟူ၍ သတ်မှတ်ကာ အထူးတိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင် စသော အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများဖြင့် ကြပ်မတ်အုပ်ချုပ်သည်။ လားရှိုးမြို့သည် အထူးတိုင်းမင်းကြီး၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ ခရိုင်နှင့်နယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ၁။ တောင်ကြီးခရိုင် (၁) ညောင်ရွှေနယ် (ရုံးစိုက်-တော်ကြီးမြို့) (၂) ရပ်စောက်နယ် (၃) မိုင်းပွန်နယ် (၄) စံကားနယ် (၅) နန်းခုတ်နယ် (၆) နောင်မွန်နယ် (၇) လွယ်လုံနယ် (၈) သထုံနယ် (ဆီဆိုင်) (၉) ဘန်းယဉ်နယ် (၁ဝ) စကွယ်နယ် (၁၁) ဟိုပုန်းနယ် (၁၂) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၁၃) ပွေးလှနယ် (၁၄) ဘော်နယ် (၁၅) ရွာငံနယ် (၁၆) ပင်းတယနယ် (၁၇) ပင်မှီနယ် (၁၈) ကျုံးနယ် ၂။ လွိုင်လင်ခရိုင် (ရုံးစိုက်-လွိုင်လင်မြို့) (၁) မိုးနဲနယ် (၂) မိုင်းပန်နယ် (၃) မောက်မယ်နယ် (၄) မိုင်းကိုင်နယ် (၅) မိုင်းနောင်နယ် (၆) မိုင်းရှုနယ် (၇) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၈) လဲချူးနယ် (၉) ရေဦးနယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်းခရိုင် (၁) ကျိုင်းတုံနယ်ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးခရိုင်နှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်းဟု သတ်မှတ်ကာ တိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာလက်အောက်ခံအရာရှိများနှင့် ကြပ်မတ် အုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းမင်းကြီး၏ရုံးစိုက်မြို့သည် တောင်ကြီး မြို့ဖြစ်၍ တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်လေသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် လူမှုရေးတွင် အနိမ့်ကျဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဝနယ်များ၊ ကိုးကန့်နယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ပန်းဆန်းဒိုင် မြို့စားနယ်တို့ကို နယ်သူ နယ်သားများ၏ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော နယ်ခြားဒေသအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ လ ၂ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းသည်၊ ထိုနည်းတူစွာ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်) တွင် ရှမ်းပြည်အရှေ့ ပိုင်းခရိုင် ကျိုင်းတုံနယ်ကို လည်း နယ်ခြားဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးသို့ လွှဲအပ်ပြီးလျှင် ကျိုင်းတုံ ခရိုင်၊ မိုင်းတုံခရိုင်နှင့် တာချီလိပ်ခရိုင်ဟူ၍ ပိုင်းခြားလိုက်လေသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ရှမ်းစော်ဘွား အများစုနှင့် ကယားခေါင်းဆောင်များသည် ပြည်မကိုလည်း ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်အားလုံးအား တန်းတူအုပ်ချုပ်ပေးရန်ဟူသော 'ဖက်ဒရေးရှင်း' မူကို တောင်းဆိုလာကြသည်။ ထိုမူကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ လက်မခံပါက ရှမ်း ပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှ ခွဲထွက်ရန် ခြိမ်းခြောက် အရေးဆိုလာကြပြီးလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ထကြွပုန်ကန်မှု၊ ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လှုံ့ဆော်အားပေးလာကြသည်။ ထိုသို့ ပြည်ထောင်စုကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲမည့်အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့ တွင် ပြည်ထောင်စုအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် သမ္မတကြီးနှင့်တကွ ဝန်ကြီး ချုပ် အမှူးပြုသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးအများစု အား ထိန်းသိမ်းလိုက်သည့်နည်းတူ 'ဖက်ဒရေးရှင်းမူ' ကို ထောက်ခံသော ရှမ်းစော်ဘွား ၃ဝ ကျော်တို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖျက်သိမ်းပြီးလျှင် ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ငါးဦးပါဝင်သော ရှမ်း ပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်သည်။ ထိုဦးစီးအဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီနည်းတူ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဝဝကို ဆောင်ရွက်ရ၍ ထိုအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအား ယခင်က ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ၏ အခွင့်အာဏာများကို အပ်နှင်းလိုက်လေသည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ်မှ ပြည်သူ့ရှမ်းပြည်နယ် ဖြစ်လာရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ် ကျေးလက်များအထိ ပြည်မနည်းတူ တရားဥပဒေ စိုးမိုးနိုင်ရန် တရားရုံးများ၊တရားသူကြီးများ ခန့်ထားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေပိုင်းခြားမှု ပြန်လည် စိစစ်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ယခင်က နယ်ပိုင်နယ်၊ မြို့ပိုင်နယ် ဟူ၍ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့သော အချို့နယ်များသည် ကျေးရွာသာသာမျှ ရှိသဖြင့် စော်ဘွားတို့အလိုကျ မလိုအပ်ဘဲ ပိုင်းခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေရာ အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး စရိတ်ကျဉ်းစေရန် အချို့နယ်များကို ပူးပေါင်းခြင်း၊ ပြန်လည်ပိုင်းခြား ခြင်းပြုရန် ပြန်လည် စိစစ်ဆောင်ရွက်နေဆဲ ဖြစ်လေသည်။ == မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် အပြောင်းအလဲ == ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း အများဆုံး ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော '''"မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်"''' အရ နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ သဘောတူ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ပြီးနောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ နယ်နိမိတ်၌ အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ် ရှိခဲ့လေသည်။<ref name="boundary-treaty">{{cite book |title=မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သမိုင်းမှတ်တမ်း |publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၁}}</ref> မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သဘောတူစာချုပ်များအရ ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားများရှိသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသများကို တရုတ်အစိုးရပိုင်ကြောင်း မြန်မာအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့အနီးရှိ '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ (နမ့်ဝမ်သတ်မှတ်ပိုင်နက်နယ်မြေ)''' အတွက်မူ ထိုဒေသအား တရုတ်တို့က ပြန်၍သိမ်းလိုက်ပါက ထိုနယ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကချင်ပြည်နယ် ကူးလူးဆက်ဆံမှု လမ်းမကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ထိုပြည်နယ်များ၏ ဆက်သွယ်ရေးကို ထိခိုက်ဖွယ်ရာ ရှိသဖြင့် ထိုတြိဂံဒေသကို တရုတ်အစိုးရက မြန်မာအစိုးရသို့ အပြီးအပိုင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဒေသနှင့် လဲလှယ်သောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံး (Panhung)''' နှင့် '''ပန်လောင်း (Panlaung)''' ဒေသတို့အား မြန်မာအစိုးရက တရုတ်အစိုးရသို့ ပြန်လည်လွှဲအပ်ခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၁}}</ref> === နယ်မြေအလဲအလှယ် ပြုလုပ်ခြင်း === နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ အပြန်အလှန် အလဲအလှယ်ပြုကြသော နယ်မြေများကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ရာ - * မြန်မာအစိုးရက အပြီးအပိုင် ရရှိလိုက်သော '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ''' ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၈၅ စတုရန်းမိုင်''' (၂၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ * ထိုဒေသနှင့် အလဲအလှယ်ပြုကာ တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်လိုက်ရသော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသ''' များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၇၃ စတုရန်းမိုင်''' (၁၈၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="boundary-treaty"/> ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသတို့ကို အလဲအလှယ်ပြုလိုက်ရသဖြင့် ထိုနေရာတွင် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်နိမိတ်မျဉ်းကြောင်းသည် အတန်ငယ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ နယ်မြေကို တစ်လက်မမျှ အလျှော့မခံလိုသော်လည်း ရှမ်းအမျိုးသားများနှင့် ဝအမျိုးသားတို့သည် နှစ်ပြည်ထောင်ချစ်ကြည်မှုကို ရှေ့ရှုကာ လွှဲအပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ မိုင်းမောတြိဂံဒေသသည် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် နှစ်ခုလုံး၌ ပါဝင်နေရာ ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းကို ဆိုင်ရာပြည်နယ်အလိုက် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ === ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများအား နေရာချထားပေးခြင်း === တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်၍ အလဲအလှယ်ပြုကြသော ဒေသများမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့က ထိုဒေသများကို စွန့်ခွာကာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌သာ နေထိုင်လိုကြသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုများနည်းတူ ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသများမှ လူမျိုးစုများကိုလည်း ယင်းတို့၏ ဆန္ဒအတိုင်း ပြည်ထောင်စုအစိုးရသည် နယ်စပ်အနီး ဘေးကင်းရာဒေသများ၌ ကျေးရွာအိုးအိမ်များကို သိုက်မြိုက်စွာ ပြန်လည်ထူထောင်ပေးခဲ့ရပြီးလျှင် ယင်းတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု ဖူလုံရေးအတွက်လည်း စနစ်တကျ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==ပညာရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှေးအခါက ရှမ်းပြည်နယ်၏ပညာရေးစံနစ်သည် စော်ဘွားများ၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိခဲ့သည်။ နယ်များတွင် စော်ဘွားများ သဘောအရ နယ်မှရရှိသော အခွန်တော်ငွေထဲမှ အကုန်အကျခံ၍ ဖွင့်လှစ်ထားသော မူလတန်း မြန်မာစာသင်ကျောင်းများသာ ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကိုလည်း စော်ဘွားများက စာသင်ကျောင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် တစ်ခေတ်လုံးတွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နှစ်ရပ်လုံး၌ အစိုးရအသိအမှတ်ပြုသော အထက်တန်းကျောင်းဟူ၍ တောင်ကြီး၌ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရှမ်းစော်ဘွားသားများကျောင်းနှင့် အမေရိကန် သာသနာပြုကျောင်းဟူ၍ နှစ်ကျောင်းသာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စာသင်ကျောင်းများ နည်းပါး၍ တောင်ကြီးမှလွဲလျှင် ကလော၊ လွိုင်လင်၊ လားရှိုး၊ နမ္မတူ၊ သီပေါနှင့် မိုးနဲတို့တွင်သာ အလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ ၁၉၂၃-၂၄ ခုနှစ်အထိ ဖော်ပြခဲ့သော ကျောင်းများမှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ မြန်မာအလယ်တန်း ၁၉ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ၁ဝ၈ ကျောင်းရှိသည်။ အထူးကျောင်းများမှာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ တိရစ္ဆာန် အတတ်သင်ကျောင်း၊ လားရှိုး၊ ညောင်ရွှေမြို့တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော အောက်တန်းဆရာဖြစ် သင်တန်းကျောင်းနှစ်ကျောင်း ဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ကာလတွင် ကျောင်းပေါင်း ၁၉ဝ ကျော်အထိ တိုးတက်လာ၍ ကျောင်းသားဦးရေ တစ်သောင်းနီးပါးအထိ ရှိလာသော်လည်း ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းစာသော် စာတတ်သူများ ရာခိုင်နှုန်း အလွန်နိမ့်ကျနေခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုခေတ်တွင် ပညာရေးစံနစ်သစ်အရ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် ကျောင်းများကို တိုးတက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ စော်ဘွားမြို့တိုင်း၌ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိစေရန်နှင့် လူဦးရေ ၁ဝဝဝ လျှင် စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းရှိစေရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း ပြည်နယ်၏ငွေ အင်အား နည်းပါးသေးသဖြင့် ခပ်ဆိုင်းဆိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဖွင့်လှစ်ပြီးသောကျောင်းများနှင့် ကျောင်းသားဦးရေစာရင်းမှာ-- ကျောင်းဦးရေ ကျောင်းသားဦးရေ ၁။ အထက်တန်းကျောင်း ၃၇ ၂၃၈၄၅ ၂။ အလယ်တန်းကျောင်း ၅၃ ၁၅၈၉၇ ၃။ မူလတန်းကျောင်း ၅၂၅ ၄၁၈၅၄ ---- -------------- ၆၁၅ ၈၁၅၉၆ တောင်ကြီးမြို့တွင် ဥပစာကောလိပ်တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့၍ စော်ဘွားသားများ အထက်တန်းကျောင်းကိုလည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် စော်ဘွားအမျိုးအနွယ်များအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားရှိခြင်းမှ ပြည်သူ့ကျောင်း တစ်ကျောင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေခဲ့လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == အုပ်ချုပ်ရေး == === မြို့တော် === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]]ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၈၈နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး လွယ်ကူအဆင်ပြေစေရန် အတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဟု စစ်တိုင်းဌာနချုပ်များရှိသည့် အတိုင်း ခွဲခြားလိုက်ပြီး မြောက်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် [[လားရှိုးမြို့]]၊ အရှေ့ပိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] နှင့် တောင်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် လက်ရှိမြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ အဖြစ် အသီးသီး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် တရားဝင်အားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ တောင်ကြီးမြို့သာဖြစ်သည်။ [[File:Shan State Map with 3 Parts.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ်အား အပိုင်း၃ပိုင်းဖြင့်ပြထားသော မြေပုံ]] ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့}} ၂၀၁၁ခုနှစ်မှစ၍ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်သော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်သဖြင့် လားရှိုးမြို့နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ဒုတိယအဆင့် ရုံးခွဲများစိုက်ကာ အုပ်ချုပ်သည်။ [[File:Shan State Government Office 1.jpg|thumb|ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး]] === ဥပဒေပြုရေး === {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်}} ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ [[File:Shan State Hluttaw.jpg|thumb|ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] === တရားစီရင်ရေး === {{See also|ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်}} ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသတရားရုံးများ၊ မြို့နယ်တရားရုံးများရှိသည်။ ===ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ=== ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၂၁)ခရိုင်၊ ခရိုင်အဆင့်နှင့်ညီသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု ရှိသည်။ ခရိုင်များအနက် ဟိုပန်နင့် မက်မန်းခရိုင်များကိုပေါင်းကာ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ မြို့နယ်ပေါင်း (၅၅)မြို့နယ်ရှိသည်။<ref>နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)</ref><ref name=gad>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843|title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ခရိုင်အမည်များ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|access-date=19 November 2022|archive-date=5 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305083858/https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843}}</ref> === ခရိုင်များ === [[File:Shan state districts map 2022.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် ခရိုင်များ (၂၁ ခရိုင်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု) {{legend|#E31A1C|တောင်ကြီးခရိုင်}} {{legend|#0000FF|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#33a02c|လားရှိုးခရိုင်}} {{legend|#1f78b4|နမ့်စန်ခရိုင်}} {{legend|#b2df8a|ကလောခရိုင်}} {{legend|#aca9aa|မိုင်းရှူးခရိုင်}} {{legend|#fofofo|လင်းခေးခရိုင်}} {{legend|#ffffff|လွိုင်လင်ခရိုင်}} {{legend|#de8787|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#ffd5df|မိုင်းယောင်းခရိုင်}} {{legend|#de51d0|မူဆယ်ခရိုင်}} {{legend|#a6cee3|ကွတ်ခိုင်ခရိုင်}}{{legend|#d35f5f|မိုင်းတုံခရိုင်}}{{legend|#426d44|မိုင်းဆတ်ခရိုင်}} {{legend|#fb9a99|မိုင်းလားခရိုင်}} {{legend|#c83737|မိုင်းယန်းခရိုင်}} {{legend|#cfff31|တန့်ယန်းခရိုင်}} {{legend|#2cacc5|ကျောက်မဲခရိုင်}} {{legend|#6b5deb|မိုးမိတ်ခရိုင်}} {{legend|#e655ed|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab2d89|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#b052a8|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab1a76|ဟိုပန်ခရိုင် (ဝ SAD)}}{{legend|#be18aa|မက်မန်းခရိုင် (ဝ SAD)}}]] ====ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်==== =====ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း===== {|class=wikitable ![[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] |[[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယန်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယန်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းလားခရိုင်]] |[[မိုင်းလားမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]] |[[မိုင်းဆတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းတုံခရိုင်]] |[[မိုင်းတုံမြို့နယ်]] |- ![[တာချီလိတ်ခရိုင်]] |[[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယောင်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[လားရှိုးခရိုင်]] |[[လားရှိုးမြို့နယ်]]{{•}}[[သိန္နီမြို့နယ်]]{{•}}[[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] |- ![[တန့်ယန်းခရိုင်]] |[[တန့်ယန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းရယ်မြို့နယ်]] |- ![[လောက်ကိုင်ခရိုင်]] |[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မူဆယ်ခရိုင်]] |[[မူဆယ်မြို့နယ်]]{{•}}[[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]] |- ![[ကွတ်ခိုင်ခရိုင်]] |[[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]] |- ![[ကျောက်မဲခရိုင်]] |[[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]{{•}}[[နောင်ချိုမြို့နယ်]]{{•}}[[သီပေါမြို့နယ်]]{{•}}[[နမ္မတူမြို့နယ်]] |- ![[မိုးမိတ်ခရိုင်]] |[[မိုးမိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မဘိမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မက်မန်းခရိုင်]] |[[မက်မန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဆန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[နားဖန်းမြို့နယ်]] |- ![[ဟိုပန်ခရိုင်]] |[[ဟိုပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဝိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းမောမြို့နယ်]] |- ![[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မန်တုံမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[တောင်ကြီးခရိုင်]] |[[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]{{•}}[[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] |- ![[ကလောခရိုင်]] |[[ကလောမြို့နယ်]]{{•}}[[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]{{•}}[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] |- ![[လွိုင်လင်ခရိုင်]] |[[လွိုင်လင်မြို့နယ်]]{{•}}[[လဲချားမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းကိုင်မြို့နယ်]] |- ![[နမ့်စန်ခရိုင်]] |[[နမ့်စန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုးနဲမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းရှူးခရိုင်]] |[[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]]{{•}}[[ကျေးသီးမြို့နယ်]] |- ![[လင်းခေးခရိုင်]] |[[လင်းခေးမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မောက်မယ်မြို့နယ်]] |- ![[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]{{•}}[[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] |- ![[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ပင်းတယမြို့နယ်]]{{•}}[[ရွာငံမြို့နယ်]] |} == နေထိုင်သောလူမျိုးများ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူ]]၊ [[အင်းသား]]၊ [[ပအိုဝ်း|ပအိုဝ်း]]၊ [[ပလောင်]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[ဝ]] ၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းကျား]]၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းနက်]]၊ [[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]၊ [[မုံ]]၊ [[အဲန်လူမျိုး|အဲန်]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကယန်း]]၊ [[ကချင်]]၊ [[လီဆူ]]၊ [[ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[တရုတ်]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]။ == စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ == * [[အင်းလေးကန်]] * [[အင်းလေး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] * [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]] * [[ဘော်ကြိုဘုရား|သီပေါ ဘော်ကြိုဘုရား]] * [[ပင်းတယဂူ]] * [[ပြဒါးလင်းဂူ]] * [[မွေတော်ကက္ကူ]] * [[ထမ်းဆမ်းလိုဏ်ဂူ|ထမ်ဆမ်းဂူ]] <ref>D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.</ref> == စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားတိုင်းရင်းသားများ၊တရုတ်၊အိန္ဒိယလူမျိုးများပါရောနှောနေထိုင်သည့်အတွက် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ များပြားသည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားအများစု မှာရှမ်းစကားကိုအသုံးပြုကာ ဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။ အောက်ပါဇယားမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- ! စဉ် !! အကြောင်းအရာ !! ရေတွက်ပုံ !! အရေအတွက် |- | ၁|| စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ|| ဧက|| ၃၆၂၀၄၂၂ |- | ၂|| ဆည်တမံ(အကြီး/အသေး)|| ခု|| ၈၁၇ |- | ၃|| မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်း|| ခု|| ၆ |- | ၄|| ကြိုးဝိုင်းတော|| စတုရန်းမိုင်|| ၉၂၈၃ |- | ၅|| ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော|| စတုရန်းမိုင်|| ၆၀၂ |- | ၆|| ရထားလမ်း|| မိုင်|| ၄၉၆ |- | ၇|| ကားလမ်း|| မိုင်|| ၈၆၉၈ |- | ၈|| ပေ ၅၀⁠၀၀ အထက်လေယာဉ်ပြေးလမ်း|| လမ်း|| ၃ |- | ၉|| ပေ ၁၈၀ အထက် တံတား|| စင်း|| ၄၈ |- | ၁၀|| စာတိုက်စခန်း|| ခု|| ၁၆၅ |- | ၁၁|| ကြေးနန်းရုံး|| ရုံး|| ၉၁ |- | ၁၂|| တယ်လီဖုန်းရုံး|| ရုံး|| ၁၆၃ |- | ၁၃|| မိုက္ကရိုဝေ့ဖ်စခန်း|| ခု|| ၅၅ |- | ၁၄|| ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၁၅ |- | ၁၅|| နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၂ |- | ၁၆|| ပုဂ္ဂလိကစက်ရုံ|| ရုံ|| ၃၅⁠၅၀ |- | ၁၇|| အခြေခံပညာကျောင်း|| ကျောင်း|| ၄၇၂၈ |- | ၁၈|| တက္ကသိုလ်၊ကောလိပ်|| ခု|| ၅ |- | ၁၉|| နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၀|| ကွန်ပျူတာက္ကသိုလ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၁|| ဆေးရုံများ|| ရုံ|| ၁၄၅ |} == ဒေသထွက်ကုန်များ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} အဓိကအားဖြင့် ကော်ဖီ၊ သစ်၊ လက်ဖက်နှင့် ရာဘာ အပါအဝင် သီးနှံများဖြစ်သော ပန်းသီး၊ စပျစ်သီး၊ လိမ္မော်သီးနှင့် လူကြိုက်များသည့် အခြားသီးနှံများလည်း ထွက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == <References /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.shanstate.gov.mm/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730142343/http://www.shanstate.gov.mm/ |date=30 July 2015 }} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ရှမ်းပြည်နယ် |North = [[ကချင်ပြည်နယ်]] |Northeast = [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] |East = [[လွမ်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘိုခဲယိုပြည်နယ်]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] |Southeast = [[ချင်းရိုင်ခရိုင်]]၊ [[ချင်းမိုင်ခရိုင်]]၊ [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |South = [[ကယားပြည်နယ်]] |Southwest = [[ကရင်ပြည်နယ်]] |West = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |Northwest = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] }} <br /> {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်| ]] 9qx0ddfmpb37lym9tmgnyl7uhd8eftd 1057028 1057027 2026-10-10T01:49:27Z ~2026-54116-58 149196 /* အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ */ 1057028 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ရှမ်းပြည်နယ် | official_name = Shan State | native_name = {{nobold|{{shn|မိူင်းတႆး}}}} | native_name_lang = shn | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | translit_lang1 = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of the Shan State.svg | flag_size = 150px | flag_alt = | nickname = | motto = | image_map = Shan State in Myanmar.svg | mapsize = 150px | map_alt = | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | pushpin_map = <!-- Burma --> | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21|30|N|98|0|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = အရှေ့အလယ်ပိုင်း | established_title = ပြည်နယ်အဆင့် မသတ်မှတ်ခင် | established_date = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ]] | established_title1 = ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း | established_date1 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | established_title2 = အစိုးရမှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း | established_date2 = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉ | seat_type = မြို့တော် | seat = [[တောင်ကြီးမြို့]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = ​ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name = ​ဦး​အောင်​ဇော်​အေး | leader_title1 = အစိုးရ | leader_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော် | leader_name3 = [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = <ref name=cp>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | accessdate=2008-12-25 | publisher=City Population}}</ref> | area_total_km2 = 155801.3 | area_rank = ၁၃ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ၅,၈၂၄,၄၃၂ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ၄ | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = လူမျိုးများ | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +06:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | area_code_type = | iso_code = | website = {{url|www.shanstate.gov.mm}} | footnotes = | unemployment_rate = | leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | leader_name2 = [[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]] | demographics1_info1 = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ့်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] | demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု | demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၇၆.၇%၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ၁၀.၈%၊ Animism ၆.၆%၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၁.၀%၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ၁.၀၁%၊ ဘာသာမဲ့ ၃.၄%၊ နှင့် အခြား ၁.၅% }} '''ရှမ်းပြည်နယ်''' ({{lang-shn|မိူင်းတႆး}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များ]]အနက် ဧရိယာအကျယ်ဝန်းဆုံးဖြစ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၆၁,၈၉၇ စတုရန်းမိုင် / ၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) အကျယ်အဝန်းရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="GovShan">{{cite web |title=Shan State Government |url=https://www.shanstate.gov.mm/ |publisher=Shan State Government |access-date=2026-10-10}}</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရလက်ထက်တွင် [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော စော်ဘွားနယ်မြေများကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၅) အရ [[ဝပြည်နယ်|"ဝ"ပြည်နယ်]] နှင့် ပူးပေါင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ် စတင်သတ်မှတ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="Const1947">{{cite book |title=The Constitution of the Union of Burma (1947) |publisher=Constituent Assembly of Burma |year=1947 |page=Section 5}}</ref> လက်ရှိကျင့်သုံးလျက်ရှိသော ၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၉) (ခ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုထားသည်။<ref name="Const2008">{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |year=2008 |page=စာ-၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း၊ အင်းသား၊ တအာင်း (ပလောင်)၊ ကချင်၊ ဝ၊ ကိုးကန့်၊ လားဟူ နှင့် ဓနု စသည့် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံ စုပေါင်းမှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ တောင်တန်းတိမ်တောင်များ၊ ရေတံခွန်၊ သဘာဝစိမ့်စမ်းများနှင့် အေးမြသော ရာသီဥတုတို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော တောင်စခန်းဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Census2014">{{cite book |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Shan State Report |publisher=Department of Population, Ministry of Immigration and Population |year=2015}}</ref> == တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း == ရှမ်းပြည်နယ်သည် ၆၀,၁၅၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခုအနက် ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံးလည်းဖြစ်သည်။<ref name="area">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ် အပိုင်း။</ref> အကြမ်းအားဖြင့် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ဟူ၍ ခွဲခြားပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ <ref>မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ၏ တည်နေရာနှင့် နယ်နိမိတ်များ - အစိုးရထုတ်ပြန်ချက်။</ref> မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ မှ ၂၂ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၂၆မိနစ် မှ ၉၈ ဒီဂရီ ၄၇မိနစ် အတွင်းတည်ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်ရှိပြီးလျှင် အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်မ၏အရှေ့ဘက်၌ရှိသော ထိုပြည်နယ်သည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ပဉ္စဂံပုံ ရှိလေရာ အနောက်ဘက်ရှိ ပြည်မ၏ လွင်ပြင်ဒေသများကို ပဉ္စဂံ၏ အခြေပြုထားကာ အရှေ့ဘက်ရှိ မဲခေါင်မြစ် (လာအိုနိုင်ငံ) ပေါ်တွင် ပဉ္စဂံ၏ ထိပ်ဖျားကျရောက်နေလေသည်။ <ref>မြန်မာ့မြေပုံနှင့် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်းများ (၁၉၉၈)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ် (တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ)၊ အရှေ့ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ အနောက် မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက် ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၂ဝ မိနစ်နှင့် ၂၄ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၃ မိနစ် နှင့် ၁ဝ၁ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်တို့၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်။ <ref>General Administration Department (GAD) - Shan State Profile (2024).</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်မှု ၇၀ရာခိုင်နှုန်းကို မူဆယ်မြို့နယ် မှ ရရှိသည်။<ref>စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး စာရင်းဇယားများ။</ref> == ပထဝီဝင် == === မြေမျက်နှာသွင်ပြင် === ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်း တောစခန်း၊ တောင်စခန်းတို့ဖြင့် သာတောင့်သာယာ ရှိပေသည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရိုး တစ်ခုဆီမှ အရှေ့ဘက်သို့ လှမ်းမျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ရှမ်းရိုးမတောင်ဟု အများခေါ်ဆိုကြသော တောင်စဉ်တောင်တန်းများကို တောင်ခိုးတောင်ငွေ့ တစ်ဝေဝေဖြင့် တွေ့မြင်ကြရပေလိမ့်မည်။ [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော်လည်း စင်စစ် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးသည် ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၀-၃၉၅}}</ref> ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေ ၃,ဝဝဝ မှ ၄,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ပြီးလျှင် နေရာဒေသများစွာတို့၌ မြေမျက်နှာပြင်သည် လှိုင်းအိထိုးနေဘိသကဲ့သို့ နိမ့်တုံမြင့်တုံ ဖြစ်နေလေသည်။ အရှေ့ဘက်ပိုင်း ကုန်းမြေမြင့်သည် အနောက်ဘက်ပိုင်းထက် ပို၍မြင့်သည်။ အမြင့်ဆုံးအပိုင်းသည် လားရှိုး၏ အနောက်တောင်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမြင့်မျက်နှာပြင်သည် သိန္နီနယ်၏ အလယ်ပိုင်းခန့်မှ စ၍ မန္တလေးခရိုင် အထက်နားရှိ တောင်ကုန်းဒေသသို့တိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သွားသော်လည်း မိုးနဲနယ်နှင့် မောက်မယ်နယ်စပ်သို့ အရောက်တွင်မူ ကျဉ်းမြောင်းသွားလေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း အချို့ ဒေသများတွင် အရှေ့နှင့်အနောက်တန်းလျက် ရှိသည်မှ လွဲ၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ များသောအားဖြင့် တောင်နှင့်မြောက် တန်းလျက်ရှိကြလေသည်။ တောင်ထိပ်များသည် ပေ ၆,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ကြ၍ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်သည် တောင်သိန္နီနယ် အတွင်းရှိ ပေပေါင်း ၈,၇၇၇ မြင့်သော [[လွယ်လိန်းတောင်ထွတ်]]ဖြစ်သည်။<ref name="shan-geography">{{cite book |last=Stewart |first=J. A. |title=Geography of the Shan States |date=1920 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> အခြားမြင့်မားသော တောင်ထွတ်များမှာ မြောက်သိန္နီနယ်အတွင်းရှိ လျန်ရှန်၊ ကျိုင်းတုံနယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ လွယ်ပန်နောင်၊ မိုင်းကိုင်နယ်အတွင်း ရှိ လွယ်စန့်နှင့် လွယ်လမ် စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၍ ပေ ၈,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြပေသည်။ ပင်းတယနယ်အတွင်းမှ မဲနယ်တောင်တန်းရှိ အရှေ့မြင် အနောက်မြင်တောင်ထွတ်သည် ၇,၆၇၈ ပေ မြင့်သည်။ ထို့ပြင် နမ့်တမ်ဖတ် ချောင်းဝှမ်းနှင့် နမ့်ပွန်ချောင်းဝှမ်းကို ခြားလျက်ရှိသော လွယ်မောနှင့် လွယ်မောင်ဟု ခေါ်သည့် ပေ ၇,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်ရှိသော တောင်မြင့်ကြီးများလည်း ရှိပေသေးသည်။ [[ကလောမြို့]]အနီးရှိ [[ဆင်တောင်]]နှင့် [[မြင်းမထိတောင်]]တို့သည် ပေ ၅,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြလေသည်။ === မြစ်ချောင်း === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြစ်ချောင်းတို့သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရသဖြင့် မြစ်ကမ်းပါးတို့သည် များသောအားဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းမတ်စောက်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းတို့အကြား၌ တောင်နှာမောင်းတို့သည် မြစ်ချောင်းများ ဆုံးသည့် တိုင်အောင် တည်ရှိကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ရှမ်းပြည်နယ်တွင် [[သံလွင်မြစ်]]သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်ကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် နမ့်ခုန်းမြစ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို မြောက်မှ တောင်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ပြည်နယ်ကို အရှေ့နှင့်အနောက် ပိုင်းခြားထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ဧရာဝတီမြစ်ကဲ့သို့ မြေပြင် ပြန့်ဖြူးခြင်းမရှိဘဲ နက်ရှိုင်းမတ်စောက်သော ကမ်းပါးစောက်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် စီးဆင်းလေသည်။ သံလွင်မြစ်အထက်ပိုင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ရှမ်းပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်၍ ပေ ၆,ဝဝဝ ကျော် ၇,ဝဝဝ နီးပါးမြင့်သော တောင်တန်းကြီးများ ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် တံတိုင်းကြီးများသဖွယ် ကာဆီးလျက်ရှိခြင်းကြောင့် ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဝင်ရောက်ရန် မလွယ်ကူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်နေလေရာ မြေပြန့် မြေကျယ်များစွာ မရှိချေ။ ထိုကြောင့် ထိုအပိုင်းတွင် လူနေအိမ်ခြေလည်း နည်းပါးလေသည်။ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလာသောအခါ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများသည် နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်ခြင်းမရှိဘဲ နီးတစ်လှည့် ဝေးတစ်ခါရှိနေကြလေရာ တောင်တန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် မြေပြန့်မြေကျယ်များကို တွေ့ရသည်။ ထိုမြေပြန့်မြေကျယ်များတွင် မြို့ရွာများကို တည်ထားကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သံလွင်မြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များမှာ လက်ဝဲဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သော နမ့်တင်(နမ့်တိန်း)၊ နမ့်မ၊ နမ့်ဆင် စသည်တို့လည်းကောင်း၊ လက်ယာဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သောနမ့်နင်း၊ နမ့်ပန်နှင့် နမ့်တန်စသည်တို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အခြားမြစ်ကြီးတစ်မြစ်သည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်နယ်နိမိတ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည့် မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝ ခန့်မျှသာ ထိုမြစ်ကြီးသည် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် သက်ဆိုင်လေသည်။ နမ္မတူ၊ မြစ်ငယ်၊ ဒုဋ္ဌဝတီဟူသော သုံးမည်ရ [[နမ္မတူမြစ်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ ထင်ရှားသောမြစ်တစ်သွယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှသာ ဖြတ်သန်းသွားသော်လည်း မဖော်ပြဘဲ မနေအပ်သော မြစ်တစ်သွယ်မှာ နမ့်မင်းဟုလည်း ခေါ်သော [[ရွှေလီမြစ်]]ပေတည်း။ ထိုမြစ်၏ မြစ်ဖျား လက်ယာဘက်ကမ်းရှိ မိုင်းမောဒေသမှ စ၍ ရှမ်းပြည်ထောင် အများ ပေါ်ပေါက်ပြန့်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။<ref name="shan-history">{{cite book |last=ဆိုင်းဆိုင်း |title=မိူင်းမၢဝ်းလႄႈပၼ်ႇစဝ်း |date=၂၀၀၅ |publisher=သီပေါစာပေ |location=သီပေါ}}</ref> ဖော်ပြခဲ့သော မြစ်များအပြင် ရှမ်းပြည်နယ်အလယ်ပိုင်း မြေလပ်ဒေသ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ရပ်စောက်နယ်၊ ဘော်နယ်တို့ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ပြည်မရှိ [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]မှ တစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[ဇော်ဂျီမြစ်]]၊ ဟိုပုန်းမြို့နယ် နမ့်ခုတ်မြို့ငယ်လေး၏အနောက်ဘက်တွင် မြစ်ဖျားခံသော နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်း၊ မြေလပ်ဒေသတစ်ဝိုက် စီးဆင်းကာ [[အင်းလေး]]ထဲသို့ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်၍ တောင်ဘက်မှတစ်ဖန် ပြန်ထွက်ပြီးလျှင် [[ကယားပြည်နယ်]]အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[နမ့်ဘီလူးချောင်း]]၊ လဲချားနယ်တောင်ကုန်းများ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် တောင်ဘက်ကယား ပြည်နယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးနောက် သံလွင်မြစ်အတွင်းသို့ [[နမ့်ပွန်ချောင်း]] စသည်တို့လည်း ရှိပေသေးသည်။ အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မြစ်ရိုးချောင်းရိုး မြေပြန့် လွင်ပြင်များတွင် မြို့ရွာများကို များသောအားဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးတို့က တည်ထောင်ထားကြရာ မြောက်ပိုင်း နမ္မတူမြစ်ရိုး မြေပြန့်တွင် သိန္နီနယ်၊ သီပေါနယ်တို့ကို တွေ့ရသည်။ [[ရပ်စောက်]]၊ [[ရေဦး]]၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ပွေးလှမြို့|ပွေးလှ]]နယ်တို့သည် ဇော်ဂျီမြစ်ရိုး မြေပြန့်တစ်လျှောက် တည်ထားသော မြို့ရွာများဖြစ်ကြသည်။ နမ့်ပွန်ချောင်းရိုးမြေပြန့်တွင် မိုင်းပွန်နယ်ကိုလည်းကောင်း နမ့်တမ်ဘက်ချောင်းရိုး မြေပြန့်တွင် ဟိုပုန်း၊ [[နမ့်ခုတ်]] [[ဘန်းယဉ်]]၊ [[ဆီဆိုင်]](သထုံ) နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း တွေ့ကြရလေသည်။ မြစ်ချောင်းများသည် တောင်စဉ် တောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းကြသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်းများအနှံ့အပြား ရှိသည်။ သီပေါနှင့် လာရှိုးအကြားရှိ [[မန့်ဆမ်ရေတံခွန်|မန့်ဆမ်ရေတံခွန်ကြီး]]သည် အမြင့်ပေ ၁,၅ဝဝ ကျော် ၂,ဝဝဝ ခန့်မှ တောင်ခါးပန်းအဆင့်ဆင့်ကို စီးဆင်းလာခဲ့ရာ ကြည့်၍ မငြီးဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုရေတံခွန်ကြီးမှ ရေအားကို အသုံးပြု၍ [[နမ္မတူမြို့]]ရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်၏ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အခြားရေတံခွန်များလည်း အများအပြားရှိရာ ယင်းတို့မှ ရေအားကိုလည်း အသုံးချနိုင်ရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရက လေ့လာ စမ်းသပ်စေခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် စက်မှုလုပ်ငန်း ဓာတ်အားပေးရေးအတွက် အလားအလာရှိသော ရေတံခွန်တို့မှာ မိုင်းပွန်မြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်သုံးခု၊ ရပ်စောက်မြို့မှ ၁ဝ မိုင်ခန့်ကွာ အင်းတော်သွားလမ်းရှိ ဇော်ဂျီရေတံခွန်(မိုးဟင်းရေတံခွန်)၊ ညောင်ရွှေမြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်ငယ်နှစ်ခုနှင့် လဲချားနယ်မှ နမ့်တွပ်ရေတံခွန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျိုင်းတောင်း စီရင်စုအတွင်းရှိ နမ့်တိန်းရေတံခွန်မှ ရေအားကို ယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော ရေအားလျှပ်စစ်ရုံကြီးတစ်ခု တည်ဆောက်နိုင်မည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းထားကြလေသည်။<ref name="hydropower">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်း |publisher=လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၁၂}}</ref> မြစ်ချောင်း ရေတံခွန်များအပြင် အင်းအိုင်များလည်း ရှိသေးရာ ယင်းတို့အနက် ညောင်ရွှေနယ်ရှိ အင်းလေးသည် အကြီးဆုံး အကျော်ကြားဆုံးဖြစ်သည်။ === ရေထွက် === ၂၀၁၀ ခုနှစ်က ပြည်နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ ဦးဆောင်ကောက်ယူခဲ့သော စာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ် (အထူးဒေသများမပါ) တွင် ရေထွက်ပေါင်း '''၃,၇၀၀ ကျော်''' ရှိသည်။<ref name="gad-water">{{cite report |title=ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ ရေထွက်စမ်းများ စာရင်းကောက်ယူမှုအစီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၆}}</ref> ထို့ပြင် ဆိုင်ရာမြို့နယ်လူထုအတွက် ဆယ့်နှစ်ရာသီ မပြတ်သုံးစွဲရန် ရေရနိုင်သော ရေထွက်ခေါ် စမ်းရေပေါက်များလည်း ရှိသေးသည်။ ဟိုပုန်းရေထွက်၊ ဘော်ဆိုင်းရေထွက်၊ ရပ်စောက်ရေထွက် (ဗထူးစမ်း)၊ ကရင်မရေထွက် (တောင်ကြီး)တို့သည် လူသိ များသော စမ်းရေပေါက်များပေတည်း။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အောက်ခံကျောက်မြေသည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်များဖြစ်လေရာ ရွာချသော မိုးရေသည် မြေကြီးထဲသို့ စိမ့်ဝင်သွားသည်။ ထိုစိမ့်ဝင်သွားသော ရေများသည် အချို့နေရာများတွင် စမ်းရေပေါက်များဖြစ်ကာ မြေပြင်သို့ ပြန်ထွက်လာကြရာ ယင်းတို့ကို ရေ ထွက်များဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းနှင့်လည်း မနီး၊ ရေထွက်များလည်း မရှိသော ဒေသများလည်း ရှိသေးရာ ထိုဒေသများတွင် ရေရှားပါးသဖြင့် မြေတွင်း သယံဇာတ ပစ္စည်းများဖြင့် ပေါများသည့်တိုင်အောင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ မဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေး ခက်ခဲခြင်းများ ရှိလေသည်။ ရေထွက် သို့မဟုတ် စမ်းရေပေါက်များအပြင် ရေပူစမ်းများလည်း ပေါများသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် မြေကြောအံလွှဲခြင်းများ ရှိပေရာ ထိုနေရာများတွင် ရေပူစမ်းများ ဖြစ်ပေါ်သည်။ သီပေါ၊ လားရှိုး၊ သိန္နီ၊ လင်းခေး၊ ကျိုင်းတုံ၊ အင်းလေးဒေသရှိ ခေါင်တိုင်ရွာ စသည်တို့တွင် ထိုကဲ့သို့သော ရေပူစမ်းများရှိလေသည်။<ref name="geology-shan">{{cite book |last=Chhibber |first=H. L. |title=The Geology of Burma |date=1934 |publisher=Macmillan and Co. |location=London}}</ref> === အောက်ခံမြေနှင့် ကျောက်အမျိုးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်၏ [[ဘူမိဗေဒ]]ကို သေချာစွာ စေ့ငုလေ့လာ၍ သုတေသန မပြုရသေးချေ။ အောက်ခံကျောက်မြေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို ချုံ၍ဆိုရလျှင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေ အောက်ခံဖြစ်သည်။ သို့သော် အာစီယန်ခေတ် (ရှေးအကျဆုံးခေတ်) ကျောက်များ၊ ပထမကပ်ကျောက်များ၊ ဒုတိယ ကပ်ကျောက်များနှင့် တတိယကပ် ကျောက်များ စသော ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ ကျောက်များကိုလည်း ကြိုကြား ကြိုကြား တွေ့ရပေသည်။<ref name="geology-shan"/> ဘူမိဗေဒ ထုံးကျောက်ခေတ်ကာလက ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာပြည်မနည်းတူ ပင်လယ်ရေတိမ်အောက်တွင် ကျရောက်နေခဲ့ရာ မြစ်များမှ သဲများ၊ ပင်လယ်ပိုးကောင်သေများ၊ ရေညှိရေမှော်ပုပ်များ စသည်တို့သည် တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာပြီးလျှင် ပင်လယ်အောက် မြေသားသည် တဖြည်းဖြည်း ပို့တက်လာသည်။ ထိုကြောင့် ထိုခေတ်က ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ထုံးကျောက်မြေများအကြား၌ ညှပ်လျက်တွေ့ကြရသည်။ ထုံးကျောက်ခေတ် ကုန်ဆုံးလုနီးကာလ၊ သို့မဟုတ် တတိယကပ် အစလောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အပေါ်ယံ မြေလွှာပုံပြောင်းစေသော မြေလှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့်ဆက်လျက်တောင်ဘက်သို့ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းအထိ တောင်ရိုးတောင်တန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုကြောင့် မြေကြောများပြတ်၍ အချို့နေရာများတွင် အက်ကြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်ကာ မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် အံလွှဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ သီပေါနယ် ဂုတ်ထိပ်ချိုင့်ဝှမ်းမှသည် သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်တိုင်အောင် အရှေ့နှင့်အနောက် ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီးတစ်ခုကို တွေ့ရ၍ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် ထူးခြားပေါ်လွင်သော ဘူမိဗေဒလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ညောင်ရွှေနှင့် ရွှေညောင်မြောက်ဘက်မှ အင်းလေး တောင်ဘက်အထိလည်း ကြီးမား၍ တောင်နှင့်မြောက်ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီး တစ်ခုရှိလေသည်။ အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ သက်ရင့်ကျောက်များကို ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြား၌ တွေ့ကြရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ်နယ် ပတ္တမြားမြေ၏ လိပ်သည်းကျောက်မြေနှင့် ဆက်စပ်လျက် ဝေဘူကျောက်မြေမျိုးကိုတွေ့ကြရသည်။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ ရွေ့လာခဲ့သော် ကမ်ဗရီယမ်ခေတ် ကျောက်မျိုးဖြစ်သော သလင်းကျောက်၊ သင်ပုန်းကျောက် စသည်တို့ကို တွေ့ရသည်။ သီပေါမြို့၏ အရှေ့ဘက်မှ ကျောက်မြေများသည် ထုံးကျောက်များတွင် သဲကျောက်နီများ ညှပ်လျက်ပါသောမြေမျိုးဖြစ်လေသည်။ လားရှိုးမှ မြောက်ဘက်ငါးမိုင်ကွာသော နမ့်ယော်မြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်နမ့်မမြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း ကျောက်မီးသွေးကြောများ ပါရှိသော တတိယကျောက်ခေတ်မှ မြေစေးနှင့် သံကျောက်များကို တွေ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ဆိုင်ယင်နိုက်နှင့် [[နှမ်းဖတ် ကျောက်|နှမ်းဖတ်ကျောက်]]မျိုးတို့ ပါဝင်သော [[လိပ်သည်းကျောက်]]မြေမျိုးသည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနောက်ဘက် နှုတ်ခမ်းသားအစွန်းများအဖြစ်ဖြင့် ပေါ်နေကြသည်။ သီပေါနှင့် လားရှိုးအကြား၌ တွေ့ရသော ဒုတိယကျောက်ခေတ်၏ ခရမ်းပြာသဲကျောက် တို့သည် [[ထုံးကျောက်]]များအကြား၌ ညပ်လျက်ရှိသည်။ ထုံးကျောက်တောင်တန်းများအကြား၌ သက်တမ်းမရင့်သေးသော စရစ်ဖြုန်း သဲကျောက်နှင့် နုံးမြေများသည် အလျားလိုက် အမြှောင်းလိုက် ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ ယင်းတို့မှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၌လည်း များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေများသာလျှင်ဖြစ်သည်။ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်းများ၌ တတိယကပ်ကျောက်များ ချထားစုပုံ၍ ယင်းတို့အတွင်း၌ ကျောက်မီးသွေးနုများလည်းရှိရာ ထိုချိုင့်ဝှမ်း မြစ်ဝှမ်းချောင်း ဝှမ်းတို့၌ နုံးမြေများဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက် ရှိလေသည်။ === တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ === [[နမ္မတူ သတ္တုတွင်း]]မှ [[ဘော်]]၊ [[ခဲ]]၊ [[ရွှေ]] နှင့် အခြားဓာတ်သတ္တုအနည်းငယ်တို့ထွက်ရှိသည်။ [[တီကျစ် ကျောက်မီးသွေးတွင်း]]မှ ကျောက်မီးသွေးများထုတ်လုပ်ပြီး တီကျစ်ကျောက်မီးသွေးသုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကို လောင်စာကုန်ကြမ်း ထောက်ပံ့လျက်ရှိသည်။ အထူးထင်ရှားသည့် မြန်မာ့[[ပတ္တမြား]]၊ [[နီလာ]]နှင့် [[ကျောက်မျက် ရတနာ]]များကို မိုင်းရှူး နှင့် နမ့်ယားဆိမ့် ဒေသများမှ တူးဖော်ထုတ်ယူနိုင်သည်။<ref name="mining">{{cite report |title=မြန်မာ့သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်မှုသမိုင်း |publisher=သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၀၃}}</ref> [[ဘူမိဗေဒ]]အရဆိုလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်သည် များသောအားဖြင့် သက်ရင့်ကျောက်မြေ ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် [[ရေနံ]]မှတပါး သတ္တု မျိုးစုံကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်းလီမီတက်၏ သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းသာလျှင် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက် နေသော လုပ်ငန်းကြီး ဖြစ်သည်။ အခြားသတ္တုလုပ်ငန်းများကို တိုင်းရင်း သားများက တတ်အားသမျှ Ngweအင်အား လူအင်အားတို့ဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်နေကြခြင်း ဖြစ်၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မရှိလှချေ။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်ထွက် သတ္တုများမှာ ခဲတန်ချိန် ၃၁,၆ဝဝ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁၆,၅၂၉,ဝဝဝ)၊ သွပ်တန်ချိန် ၁၇,၇၄၃ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁,၁၁ canvas,ဝဝဝ)၊ ကြေးနီတန်ချိန် ၅ဝ ခန့် (တန်ဖိုး ငွေကျပ် ၃၆၆,ဝဝဝ)၊ ခနောက်စိမ်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၁၅,၆၇ဝ (တန်ဖိုးကျပ် ငွေ ၈၆၂,ဝဝဝ)၊ ငွေသတ္တု ၂,ဝ၄၁,၃၉၅ အောင်စ (တန်ဖိုးငွေ ကျပ် ၈,၂၈၉,ဝဝဝ) တို့အပြင် အခြားထွက်ရှိသော သတ္တုများမှာ တန်ချိန် ၄၁ဝ ခန့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> နမ္မတူသတ္တုတွင်း၊ သို့မဟုတ် ဘော်တွင်းသည် ခဲ၊ သွပ်၊ ဘော် အများဆုံးထွက်သော ကမ္ဘာကျော် သတ္တုတွင်းပေတည်း။ နမ္မတူသတ္တုတွင်းမှလွဲလျှင် ဘော်ဆိုင်းသတ္တုတွင်းသည် အကျိုးအခံစားရဆုံးဟု ဆိုကြ သည်။ ဘော်ဆိုင်းသတ္တုကြောကြီးသည် မိုင် ၄ဝ ခန့် ရှည်လျား၍ ဟဲဟိုးတောင်ဘက် မဲနယ်တောင်မှ ရပ်စောက်နယ် အထိ ရောက်သည်ဟု သိရသည်။ ထိုသတ္တုကြော၏ အနောက်စူးစူး ကလောနှင့် မိတ္ထီလာခရိုင်အစပ်ရှိ မင်း ပလောင် တောင်တန်း၌လည်း ခဲအမြောက်အမြား ရနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ပင်းတယနယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် မြင်ကြာဒိုးနယ်ရှိ တောင်မင်းကြီး၌လည်း ခဲများ တူးဖော်ရရှိလေသည်။ သွပ်ထွက်စံချိန်တွင် ဘော်တွင်းကို ချိုးနိုင်မည့် သွပ်သတ္တု တွင်းသည် [[မိုင်းပွန်မြို့]]၏ တောင်ဘက်မိုင် ၃ဝ ခန့်တွင် ရှိသော လုံချိန်သတ္တုတွင်း ဖြစ်သည်။ နမ့်တင်းရေတံခွန်နှင့်လည်း မဝေးလှသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် မဖြစ်သေးပေ။ ခနောက်စိမ်း သတ္တုများကို ရှမ်းပြည်နယ် နေရာအနှံ့ အပြား၌ တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ဈေးကောင်းမရ၍ လုပ်ကိုင်သူ နည်းသည်။ ရွှေအနည်းငယ် ရောနှောပါသော [[ကြေးနီ]]တူးဖော်ခြင်းကို ဟဲဟိုးနယ်အတွင်း၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သို့သော် ရေအခက်အခဲရှိ၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မလုပ်နိုင်ကြချေ။ စံကားနှင့် လင်းခေးစီရင်စုတို့၌လည်း ကြေးနီများ တွေ့ရှိရသည်ဟု သိရလေသည်။ ဝင်ငွေဖြောင့်သော သတ္တုတစ်မျိုးသည် မန်းဂနီးဖြစ်၍ ဟိုပုန်းနယ်၌ တူးဖော်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဘော်တွင်းနှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်များအပြင် ဝနယ်အချို့ဒေသများ၌လည်း ငွေသတ္တုကို တူးဖော်ရရှိလေသည်။ ကျောက်မီးသွေးကို လားရှိုး၊ သီပေါ၊ တောင်ကြီးနယ်များအနီး၌ တွေ့ရသော်လည်း အမျိုးအစား မကောင်းချေ။ သာစည် ကလော မီးရထားလမ်းအနီး မင်းပလောင်တောင်တန်းမှ တွေ့ရှိရသော ကျောက်မီးသွေးသည် အမျိုးအစားမညံ့လှသော်လည်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တူးဖော်လုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ရှေးက မောက်မယ်နယ်မှ အလွန်ကောင်းသော သံများ တူးဖော်ရရှိ၍ မောက်မယ်နယ်ထွက် ဓားများသည် ကျော်ကြားလှသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် ကျိုင်းခမ်းစီရင်စုတို့မှလည်းကောင်း၊ ဝနယ်များမှလည်းကောင်း သံထွက်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ မကြာသေးမီက (၁၉၆၃ ခုနှစ်) တောင်ကြီးမြို့အနီး ပင်းပက်တွင် သံတန်ချိန် ၆၃ သန်းခန့် ထွက်နိုင်မည့် သံတွင်းတစ်တွင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလည်း မခက်ခဲသဖြင့် အလားအလာရှိသော သံရိုင်းတွင်းပေတည်း။<ref name="pinpet">{{cite news |title=ပင်းပက်သံရိုင်းစီမံကိန်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စက်မှုကဏ္ဍ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း၌ မလေ့လာ မတူးဖော်ရသေးသော သတ္တုရိုင်းအမျိုးမျိုးကို နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ == ရာသီဥတု == တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ ချမ်းအေးသော ရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးဥတုတွင် မိုးရေချိန်များလေ့လည်းရှိသည်။ အပူချိန်မှာ အအေးဆုံးလများဖြစ်သည့် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် ၈၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ကြားတွင်သာရှိသည်။ အပူဆုံးအချိန်များတွင် ၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဝန်းကျင်ရှိသည်။ ကပ္ပလီပင်လယ်မှ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေကြောင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှ တစ်ခါတရံဝင်ရောက်လာတတ်သည့် မိုးသက်မုန်တိုင်းများ၊ လေကြောင်းများကြောင့် လည်းကောင်း မိုးများသည့် ဒေသအဖြစ် တည်ရှိသည်။ မိုးရေချိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၀ လက်မ ဝန်းကျင်ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။<ref name="dmh-report">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုနှင့် မိုးလေဝသစံချိန်စံညွှန်းများ |publisher=မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |year=၂၀၀၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ဥတုသပ္ပါယ အေးချမ်းမျှတသည်။ နေရာဒေသများစွာတို့တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ကဲ့သို့ ဥရောပတိုက် ရေမြေအနေအထား ရာသီဥတုမျိုးဆန်ဆန် ရှိလေသည်။ သို့သော် ယခုအခါ တောရိပ်တောင်ရိပ်နည်းပါးလာ၍ အပူရှိန် အနည်းငယ်တက်လာသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၅-၃၉၈}}</ref> ကုန်းမြေအနိမ့်အမြင့် ပထဝီသဘာဝကိုလိုက်၍ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ ရာသီဥတုအေးမြ၍ ထင်းရှူးပင်တို့ဖြင့် ဝေဆာနေသော်လည်း ယင်းတို့နှင့် နီးကပ်ပါလျက် မြေနိမ့်ပိုင်းတွင်ရှိကြသော ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မောက်မယ်စသော ဒေသများတွင် ရာသီဥတု ပူအိုက်ကာ မန်ကျည်းပင်၊ အုန်းပင်၊ သရက်ပင်တို့ ဖြစ်ထွန်းသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် သီပေါနယ် ချိုင့်ဝှမ်းသည် အပူချိန်အများဆုံးတက်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ဧပြီလအတွင်း နေ့အခါ ဖာရင်ဟိုက် ၉၆ ဒီဂရီထက်ပင် ကျော်လွန်သော်လည်း ညဉ့်ဘက်တွင် ၆၅ ဒီဂရီအထိ ကျဆင်းသွားတတ်ပြန်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နေထွက်ပြီး၍ နာရီအနည်းငယ်ကြာသည့် တိုင်အောင် မြူများ ဆိုင်းနေတတ်သည်။ လားရှိုးမြို့တွင် (၁၈၉၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) အပူဆုံးအချိန် ဧပြီလ၌ မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၉၁ ဒီဂရီ ရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၅၉.၉ ဒီဂရီရှိလေသည်။<ref name="scott-gazetteer">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1900 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် (၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၈၄.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလတွင် မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၅၈.၂ ဒီဂရီ ရှိလေသည်။ ကျိုင်းတုံမြို့တွင် (၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၉၂.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၆၂.၆ ဒီဂရီရှိကြောင်း တွေ့ရလေသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသများ၌ကား အအေးဓာတ် ပိုမိုလွန်ကဲလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုးသည်းထန်သည်ဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း မိုးသည် တစိမ့်စိမ့်စွေ၍ ရွာနေတတ်လေသည်။ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် တောင်ကြီးမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၅၇.ဝ၅ လက်မ၊ ကျိုင်းတုံမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၄၆.ဝ၅ လက်မ၊ လားရှိုးမြို့၌ (၁၈၉၆-၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း) ၆၁.၈၆ ဖြစ်ရာ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး ချုံ၍ဆိုရလျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် လက်မ ၇ဝ မှ ၉ဝ အတွင်းသာရှိသည်။ ယင်းသို့မိုးရေချိန်သည် မများလှသော်လည်း တောရိပ်တောင်ရိပ်ရှိသဖြင့် မိုးရာသီအခါတွင် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းပြီးလျှင် အေးစိမ့်နေတတ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === သစ်တော ဝါးတောများ === ရာသီဥတု အေးချမ်းစိုစွတ်ပြီးလျှင် မြစ်ချောင်း၊ စိမ့်စမ်းများပြားသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှေးအခါက သစ်တောဝါးတောကြီးများ ညို့မှိုင်းထူထပ်ခဲ့လေသည်။ နောင်အခါ တောင်ယာ ခုတ်ထွင် လုပ်ကိုင်ကြသည့် စနစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့ရွာအိမ်ခြေ တိုးချဲ့လာကြသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း သစ်တောများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း သစ်တောဝါးတောများ ယခုအခါ နည်းပါးနေချေပြီ။ မြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ကျွန်း၊ အင်၊ ပျဉ်းမ စသော အပူပိုင်းသစ်တောများ၊ ပေ ၄,ဝဝဝ မှ ၆,ဝဝဝ ကျော်သော အမြင့်ပိုင်းတွင် ဝါးတောများ၊ ထင်းရှုးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ ပင်ရင်းပေါက်သော အပင်များကို ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းခဲ့သော နေရာများ၌ မြက်ခင်းပြင်များကို တွေ့ရလေသည်။<ref name="forestry-history">{{cite book |title=မြန်မာ့သစ်တောသမိုင်းနှင့် သစ်တောရေးရာမူဝါဒများ |publisher=သစ်တောဦးစီးဌာန |date=၁၉၉၂}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောခရိုင်များကို မိုးမိတ်သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်ဟူ၍ သုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်။ ကြိုးဝိုင်းသစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၇,၁၃၇ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၁၁၄ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄၇၁ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။ ကြိုးဝိုင်းပြင်၌ သစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၁၅,၉၆၈ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄,၃၉၆ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁ဝ,ဝ၁၁ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လေသည်။ သစ်တောဌာန အုပ်ချုပ်ခြင်းမှ လွတ်ကင်းသော သစ်တောများသည်မူ စုစုပေါင်း ၄၁,၆၇၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> |ရှမ်းပြည်နယ်၌ အဖိုးတန်ကျွန်းသစ်၊ အင်ကြင်း စသည့် သစ်တောများ မများလှချေ။ ထင်းရှူးပင်နှင့် အခြား သစ်ရိုင်းများက ပို၍ များပြားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ထင်းရှူးသားကို အသုံးများကြသည်။ ကြီးကျယ်သော ကျွန်းတောကြီးများ ရှိသည့်ဒေသများမှာ မိုးမိတ်၊ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်၊ မိုးနဲ၊ ကျိုင်းတောင်းအကြားရှိ ကျွန်းတောကြီးများသည် အပင်များ နုသေးသော်လည်း မိုင်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်ခန့် ရှည်လျားသဖြင့် အနာဂတ်ကာလအတွက် အဖိုးတန်သစ်တောကြီးပေတည်း။ မိုင်းကိုင်နယ်ရှိ တုံလောဒေသတွင်လည်း ကျွန်းနှင့် အခြား သစ်ရိုင်းတောများကို တွေ့ရလေသည်။ ကျွန်းစသော သစ်များကို ခုတ်ယူပြီးနောက် သံလွင်မြစ်နှင့် ယင်း၏လက်တက်များ ဖြစ်ကြသည့် သစ်မျှောချောင်းများအားဖြင့် မော်လမြိုင် ဆိပ်ကမ်းအရောက် မျှောချရသည်။ သာမိုင်းခမ်းနယ်မှလည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်မရှိ ကြိုးဝိုင်းများနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိသော ကလောအနောက်ဘက်ရှိ မကွေးကြိုးဝိုင်းမှလည်းကောင်း ခုတ်ယူသော သစ်များကိုမူ မီးရထားဖြင့် ပြည်မသို့ တင်ပို့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောများမှ သစ်စေး၊ ရှားစေး၊ ချိပ်၊ အင်တွဲ စသည့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများလည်း ရရှိသည်။ ထင်းရှူးသားမှ စက္ကူထုတ်လုပ်၍ ဖြစ်မဖြစ်ကို စမ်းသပ်ကြည့်ခဲ့ရာ ကုန်ထုတ်စက္ကူညိုများ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ထီးရှူးဆီကို စနစ်တကျ ထုတ်ယူရန်လည်း စမ်းသပ်လေ့လာလျက် ရှိသည်။ စမ်းသပ်မှုများ အောင်မြင်ပါက သစ်တောထွက်ပစ္စည်း အမျိုးအမည် တိုးလာဖွယ်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ် သစ်တောဌာန၏ ဝင်ငွေသည် ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွက် စုစုပေါင်း ကျပ် ၃,၂၉၃,၅၉၃ ဖြစ်ရာ တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် တိုးလာနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် ရှိပေသည်။<ref name="forest-income">{{cite report |title=၁၉၅၉-၆၀ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်နယ်သစ်တောဌာန နှစ်ချုပ်စီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ သစ်တောရေးရာဌာန |year=၁၉၆၁}}</ref> == အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ == တောတောင် လျှိုမြောင် စိမ့်စမ်းတို့ဖြင့် သာမောဖွယ် ကောင်းလှသော ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် အကျယ်ဝန်းဆုံး ပြည်နယ်ဟု ဆိုခဲ့ပေသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆၁,၁၂၃ စတုရန်းမိုင် (၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၈-၄၀၂}}</ref> ၁၉၆၇ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၂,၄၉၇,ဝဝဝ ယောက်မျှသာ ဖြစ်ရာ စတုရန်းတစ်မိုင်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း လူ ၄၈ ယောက်နှုန်းမျှသာ နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် လူနေအိမ်မြေ ကျဲလှပေသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူချက်များအရ ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေသည် ၅,၈၂၄,၄၃၂ ဦးအထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="census-2014">{{cite book |title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန |location=နေပြည်တော် |date=မေ ၂၀၁၅ |series=အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂ |pages=၁၆}}</ref> ပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းနှင့် နှိုင်းစာလျှင် လူဦးရေ နည်းပါးလှသော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းသား တောင်ပေါ်သား လူမျိုးစုအစုံအလင်ဆုံး တွေ့ရပေသည်။ လူမျိုးပေါင်းစုံ ရောနှောနေထိုင်ရာ လူမျိုးစုံ ဟင်းလေးအိုးဒေသဟု ခေါ်ဆိုရပေမည်။ တွေ့ရှိရသော လူမျိုးစုများကို မူလဆင်းသက် ဆက်နွယ်လာသော လူမျိုးကြီးများနှင့် ယင်းတို့မှ ခွဲထွက်လာသော လူမျိုးအုပ်စုအလိုက် ဖော်ပြရမည်ဆိုသော်- {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဘာသာစကားမိသားစု !! ဘာသာစကားအုပ်စု !! ပါဝင်သော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများ !! မှတ်ချက် / အခြားခေါ်ဝေါ်မှုများ |- | rowspan="5" | '''[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]''' | [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာအုပ်စု (Burmish)]] | [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ (လချိဒ်)]]၊ [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|မရူ (လော်ဝေါ်)]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ (အာချန်)]] | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲများ |- | [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို/ယီအုပ်စု (Loloish)]] | [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (ကော်)]]၊ [[နုံလူမျိုး|နုံ (ဒရူး)]] | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် တောင်ပေါ်မျိုးနွယ်စုများ |- | [[ကချင်ဘာသာစကား|ကချင်အုပ်စု (Jingphoic)]] | [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော့ (ကချင်)]] | ကချင်မျိုးနွယ်စုကြီး၏ အဓိက အဓိကအုပ်စု |- | [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်အုပ်စု (Karenic)]] | [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ကရင်အုပ်စုခွဲ |- | [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်အုပ်စု (Sinitic)]] | [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ ယူနန်နွယ်ဖွားများ | ဟန်တရုတ် ဘာသာစကားခွဲများ ပြောဆိုသူများ |- | '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' | [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်အုပ်စု (Kra-Dai / Tai)]] | [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်လုံ)]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ် (တိုင်လေ)]]၊ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|တိုင်ခေန် (ဂုံ)]]၊ [[လူးလူမျိုး|တိုင်လိ (လူး)]]၊ [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း (တိုင်းယွန်း)]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းမောဝ် (မောရှမ်း)]]၊ ဒရယ် | ကုန်းပြင်မြင့် တိုင်အုပ်စုဝင်များ |- | rowspan="2" | '''[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစု]]''' | [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်-ဝအုပ်စု (Palaungic / Waic)]] | [[ပလောင်လူမျိုး|တအာင်း (ပလောင်)]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ တိုင်းလွိုင်၊ လွယ်လ၊ ယင်းနက်၊ ယင်းကျား၊ ယင်းဆက်၊ [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]] | မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် သက်တမ်းရင့် လူမျိုးစုများ |- | [[ခမူလူမျိုး|ခမူအုပ်စု (Khamuic)]] | [[ခမူလူမျိုး|ခမူ]] | မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် အရှေ့ပိုင်းမျိုးနွယ်စုများ |} ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုတို့၏ အုပ်စုအလိုက် လူဦးရေနှင့် နေထိုင်ရာဒေသတို့မှာ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။<ref name="census-1931">{{cite book |title=Census of India, 1931 |volume=XI: Burma |publisher=Government Printing |location=Rangoon |date=1933}}</ref> {| class="wikitable" |- ! လူမျိုးအစု !! မြောက်ပိုင်း !! တောင်ပိုင်း !! နှစ်ရပ်ပေါင်း |- | ဗမာအစု || ၄၇,၄၇၄ || ၁၄၃,၉၂၆ || ၁၉၁,၄ဝဝ |- | လိုလိုအစု || ၉,၅၄၅ || ၇၄,၇၈၁ || ၈၄,၃၂၆ |- | ကချင်အစု || ၆၃,၆၈၅ || ၆၆၇ || ၆၄,၃၅၂ |- | တိုင်အစု || ၂၈၉,၁၃၂ || ၄ဝ၈,၇ဝ၆ || ၆၉၇,၈၃၈ |- | ပလောင်ဝအစု || ၁၂၂,၉၃၁ || ၄၇,၈ဝ၆ || ၁၇ဝ,၇၃၇ |- | ကရင်အစု || ၅၄၄ || ၁၇၇,၉၃၅ || ၁၇၈,၄၇၉ |- | တရုတ် || ၆ဝ,၂၈၃ || ၃,၉၈၅ || ၆၄,၂၆၈ |- | အိန္ဒိယ || ၂၁,၂၂၁ || ၁၁,၆၃၈ || ၃၂,၈၅၉ |- | စုစုပေါင်း || ၆၁၆,၄၅၈ || ၈၇ဝ,၂၃ဝ || ၁,၄၈၆,၆၈၈ |} အထက်ဖော်ပြရာတို့အပြင် အရေအတွက်အားဖြင့် များပြားလှတ္တံ့မဟုတ်သော လူမျိုးစုငယ်များလည်း ရှိသေးသည်။ အချို့မှာ မျိုးပျောက်လုမတတ်ပင် ရှိနေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများကို မြစ်ဝှမ်းမြေနိမ့်ဒေသများ၌ အများဆုံး တွေ့ကြရ၍ အင်းလေးဒေသမှ အင်းသားလူမျိုးများကလွဲလျှင် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့သည် များသောအားဖြင့် တောင်ပေါ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများနှင့် နိုင်ငံခြားသား တရုတ်၊ အိန္ဒိယ စသော လူမျိုးတို့ကို မြို့များ၌သာ အနှံ့အပြား တွေ့ရလေသည်။ == စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားလုပ်ငန်းများ == ရှမ်းပြည်နယ်သူနယ်သားတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းသည် စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သည့် မြေဧရိယာ ၅.၇ သန်းခန့် ရှိသည့်အနက် ဧက နှစ်သန်းခန့်သာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၍ ကျန်ဧက သုံးသန်းခွဲကျော်သည် ကောလျက်ရှိသည်။ လူဦးရေကျဲသော ဒေသများဖြစ်သောကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ လက်ရှိစိုက်ပျိုးရေးစနစ်များကြောင့်တစ်ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့သည် စက်ယန္တရားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးကို တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ရန် စီမံကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၂-၄၀၅}}</ref> ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေးတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီကာလက ရှမ်းပြည်နယ်မှပင် ပြည်မသို့ ဆန်တင်ပို့နိုင်လောက်အောင် ဆန်စပါး ပိုပိုလျှံလျှံထွက်ခဲ့သော်လည်း နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ပြည်မမှပင် ရှမ်းပြည်သို့ ဆန်တင်သွင်းခဲ့ရဖူးလေသည်။ ယခင်က အင်းလေးဒေသသည် ဆန်စပါးအထွက် များခဲ့သော်လည်း လယ်များပျက်စီးမှုကြောင့် စပါးထွက် ယုတ်လျော့ခဲ့ဖူးသည်။ === စပါးစိုက်ပျိုးနည်း သုံးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စပါးကို နည်းစနစ် သုံးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားစိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် မြေနိမ့်ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးကြရာ ကန်သင်းဖို့၍ လယ်ကွက်အတွင်း ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြသည်။ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်]]နှင့် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]နယ်များ၏ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်း မြေနိမ့်ဒေသများ၌ ထိုနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုဒေသများမှ စပါးအထွက်များ၍ လူနေအိမ်ခြေလည်း များပြားလေသည်။စိုက်ပျိုးမည့် တောင်ကုန်းဆင်ခြေလျှောရှိ သစ်တောဝါးတောများကို ခုတ်ထွင်မီးရှို့၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းကို [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] လူမျိုးများနှင့် အခြားယင်းနက်၊ လွယ်လ၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ ပလေး၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ပဒေါင်]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[ထနော့လူမျိုး|ဓနော့]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] စသော တောင်ပေါ်သားတို့ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ပထမသုံးနှစ်တွင် စပါးအထွက်ကောင်းသော်လည်း နောင်အခါ မြေဩဇာခန်းခြောက်လာသဖြင့် နေရာပြောင်း၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြပြန်သည်။ ကောနေသော မြေဧကများတွင် ထိုကဲ့သို့ စွန့်ပစ်ခဲ့သော တောင်ယာများလည်း ပါဝင်သည်။တောင်ပေါ်သားတို့ အသုံးပြုသည့် နည်းတစ်နည်းဖြစ်သည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းအတွက် တောင်ပေါ်မှ စီးကျလာသော ချောင်းရေကို အမှီပြုရသည်။ လယ်ကွက်နှင့် စိုက်ခင်းများကို တောင်စောင်းဆင်ခြေလျှော၌ လှေကားထစ်သဖွယ် အဆင့်ဆင့် ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် တောင်ပေါ်ချောင်းမှ ရေကို အဆင့်ဆင့် ရေသွယ်ယူကြရသည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းဖြင့် အချို့သော အရပ်ဒေသများတွင် သီးထပ်ပင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ [[အာလူး]]၊ ပဲ စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးရာ၌လည်း တောင်ယာစနစ်၊ လှေကားထစ်စနစ်မျိုးတို့ဖြင့် စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ === အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ === ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကြီးကျယ်သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းနယ်များမှ အများဆုံးထွက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]နယ်၊ [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူး]]၊ မိုင်းနောင်၊ ကျေးသီးမန်စံ၊ [[ပင်လောင်းမြို့|ပင်လောင်း]]နှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်တို့မှလည်း ထွက်သည်။ တောင်ပိုင်းနယ်တွင် လက်ဖက်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများသည် များသောအားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း လက်ဖက်အစိုအခြောက် အချိုအခါးမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေဝင်ငွေသည် သိန်း ၂ဝဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ပင်လုံအနောက်ဘက် တောင်တန်း၊ မိုင်းကိုင်၊ လဲချား၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ ရေဦး၊ ပင်လောင်းနယ်များနှင့် မဲနယ်တောင်တန်းတို့တွင် သနပ်ဖက်ခြံများ ရှိသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း သနပ်ဖက်လုပ်ငန်းမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေ ဝင်ငွေသည် သိန်း ၁၄ဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကျော်ကြားသော စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ ပွေးလှ၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ တီကျစ် စသည့် ဒေသများတွင် အာလူးစိုက်ပျိုးရေးသည် အဓိက လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှထွက်သော အာလူး ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထွက်ရှိသည်။[[မြေပဲ]]၊ [[ကြက်သွန်ဖြူ]]၊ [[ဂျုံ]]၊ [[ကော်ဖီ|ကာဖီစေ့]]နှင့် ဗာဂျီးနီးယားဆေးရွက်ကြီးတို့မှလည်း အများအပြား ဝင်ငွေရရှိသည်။ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့|သီပေါ]]နယ်နှင့် တောင်ပိုင်းမှ [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်တို့မှ အများအပြားထွက်သည်။ ရပ်စောက်နယ်ထွက် လိမ္မော်ကို ပြည်မ၌ အောင်ပန်းလိမ္မော်ဟု ခေါ်ကြသည်။စစ်ပြီးခေတ်တွင် သစ်သော့ခြံများကို [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ အောင်ပန်း၊ ရပ်စောက် စသော နယ်များတွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာ ပြည်မသို့ အများအပြား တင်ပို့ရသည်။သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်နယ်ခြားဒေသတစ်လျှောက် [[ဘိန်း]]ပင်များကို ရှေးယခင်က အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဘိန်းသည် တိုင်းရင်းသားများ၏ စာရိတ္တနှင့် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသဖြင့် ဘိန်းပင်စိုက်ပျိုးမှု ပပျောက်စေရန်နှင့် အစားထိုးသီးနှံ စိုက်ပျိုးနိုင်ရန် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များက ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="encyclopedia-11"/>အင်းလေးရှိ ကျွန်းမျောများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် (အထူးသဖြင့် ခရမ်းချဉ်သီး) စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အလွန်အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်။ ကျွန်းမျောများပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးသည် အင်းသားတို့၏ ဇွဲသတ္တိနှင့် လုံ့လဝီရိယတို့ကြောင့် ဖြစ်ထွန်းခြင်းပင်တည်း။ === အခြားစီးပွားရေးနှင့် လက်မှုလုပ်ငန်းများ === စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများအပြင် အခြားစီးပွားရေးနှင့် မိရိုးဖလာလက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ထင်ရှားသည်။ အင်းလေးဒေသမှ ပိုးထည်လုပ်ငန်းသည် ကြီးကျယ်ကျော်ကြားလှပေသည်။ ပိုးထည်အများဆုံးလုပ်ကိုင်သော ရွာမှာ [[အင်းပေါခုံရွာ|အင်းပေါခုံ]]ဖြစ်ပြီး နန်းပန်၊ သာလေးရွာများသည် ဒုတိယအများဆုံး လုပ်ကိုင်သည်။ ဟဲလုံး၊ ရွာကန့်လန့်၊ ပြားပင်၊ ကျွန်းကြီးရွာများတွင် ဖျင်ဖြူ၊ ဖျင်နီများ ရက်လုပ်ကြသည်။ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေမြို့]]ပေါ်တွင်လည်း ပိုးထည်များကို ရက်လုပ်ကြသည်။လဲချားနယ်မှ [[ယွန်းထည်]]လုပ်ငန်းသည် ရှမ်းရိုးရာအတိုင်း ထင်ရှားသည်။မိုင်းကိုင်နယ်မှ ထွက်ရှိသော [[မိုင်းကိုင်စက္ကူ|ရှမ်းစက္ကူ (မိုင်းကိုင်စက္ကူ)]] လုပ်ငန်းနှင့် အိုးခွက်လုပ်ငန်းများမှာ ယနေ့တိုင် နာမည်ကျော်သည်။မိုင်းနောင်နယ်ထွက် ဝါးရက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများနှင့် ရှမ်းရိုးရာ [[ငွေထည်]]ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများကို ရှမ်းပြည်နယ်အနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ခရီးလမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် မြို့ကြီးများအတွက် အဆင်ပြေလွယ်ကူ သကဲ့သို့ အတန်ငယ်ခက်ခဲသည့် အစွန်အဖျားဒေသများလည်းရှိသည်။ လေကြောင်းဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၂၄ မိုင်အကွာရှိ [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]]နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းဒေသရှိ [[တာချီလိတ်လေဆိပ်]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရထားဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများ ပေါများသော်လည်း ရေစီးမြန်ခြင်း၊ ရေတံခွန်များ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ရေလမ်းခရီးကို အသုံးနည်းသည်။ အင်းလေးတွင်မူ လှေများ၊ စက်တပ်လှေများဖြင့် တစ်နေရာမှတစ်နေရာ၊ တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ သွားလာကူးသန်းကြသည်။ အင်းလေးမှ အင်းသားတို့ ခြေဖြင့် လှေလှော်နည်းသည် ကမ္ဘာကျော် ဓလေ့ဆန်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တောင်ကတုံးများ၊ ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်များ တောင်ကြားလွင်ပြင်များသည် မြေမျက်နှာပြင်ကို နိမ့်တုံ မြင့်တုံ ဖြစ်စေလျက် ကျယ်လွင့်များပြားစွာ ရှိသဖြင့် မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းများကို ဖောက်လုပ်ပြီးလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးကို အသုံးများကြလေသည်။ ပြည်မနှင့်လည်းကောင်း၊ အခြားပြည်နယ်များ နှင့်လည်းကောင်း လေကြောင်းမှ လွဲလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်သာ ဆက်သွယ်ကြရလေသည်။ မီးရထားလမ်းရှည်ကြီးများသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း အသီးသီးရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းလမ်းဖြစ်သော မန္တလေး-လားရှိုး (၁၇၁ မိုင်) လမ်းသည်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းလမ်း ဖြစ်သော သာစည်-ရွှေညောင် (၉၈ မိုင်) မီးရထားလမ်းသည်လည်းကောင်း များသောအားဖြင့် မော်တော်ကားလမ်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိသည်။ [[မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း|မန္တလေး - လားရှိုး မီးရထားလမ်း]]ကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သာစည် -ရွှေညောင် မီးရထားလမ်းကိုမူ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ သာစည်-ကလောလမ်းကို ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ကလော-ဟဲဟိုးလမ်းကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဟဲဟိုး- ရွှေညောင်လမ်းကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ အသီးအသီး ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်။ မန္တလေး-လားရှိုးလမ်းသည် နမ့်ယော်တွင် နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့ လမ်းခွဲရှိသည်။ ထိုလမ်းခွဲကို ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်က ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် ကုမ္ပဏီပိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် လမ်းကျဉ်းလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မီးရထားလမ်းများကို တောအထပ်ထပ်၊ တောင်အလျှိုလျှိုကို ကျော်လွှား၍လည်းကောင်း၊ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများကို ဖောက်ထွင်း၍လည်းကောင်း၊ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်၍လည်းကောင်း၊ လျှိုမြောင်များကို ဖြတ်သန်း၍လည်းကောင်း ခဲရာခဲဆစ် ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် အချို့နေရာများတွင် သည်းထိတ်ရင်ဖိုဖွယ်ရာ သွားလာကြရသည်။ သို့သော် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်မှ တောစခန်း၊ တောင်စခန်း ရှုခင်း ရှုကွက်များကလည်း သာယာရှုမောဖွယ် ရာ ဖြစ်၍ နှစ်သိမ့်ကြည်နူးမှုကိုလည်း ခံစားကြရပေသည်။ မန္တလေး-လားရှိုးရထားလမ်းရှိ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]သည် လှပထင်ရှားသော ကမ္ဘာကျော် တံတားပေတည်း။ မီးရထားလမ်းများဖြင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်မထားပေ။ မော်တော်ကားလမ်းအားဖြင့်မူ အဆက် အသွယ်ရှိပေသည်။ မော်တော်ကားလမ်း အများအပြားရှိရာ အချို့နေရာများတွင် ထိုလမ်းတို့သည် မီးရထားလမ်းနည်းတူ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်ကွေ့ဝိုက်လျက် ဖောက်လုပ်ထား လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးမှသည် မြန်မာ- တရုတ်နယ်ခြား မြို့ကလေးဖြစ်သော ကြူကုတ်အရောက် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သော မော်တော်ကားလမ်း ရှိသည်။ ထိုလမ်းသည် ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ လာရှိုး၊ သိန္နီ၊ ကွတ်ခိုင်၊ မိုင်းယုတို့ကို ဖြတ်သန်းသွား၍ မန္တလေးမှ မိုင်းယုအထိ ၂၇၇ မိုင် ရှိလေသည်။ မိုင်းယုမှ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ မူဆယ် သို့လည်းကောင်း၊ မူဆယ်မှတစ်ဖန် အနောက်တောင်ယွန်းယွန်းရှိ နမ့်ခမ်းမြို့သို့လည်ကောင်း လမ်းခွဲရှိသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့မှတစ်ဆင့် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊ ပူတာအိုအထိ သွားနိုင်လေသည်။ မန္တလေးမှ တရုတ်နယ်စပ်အရောက် ထိုမော်တော်ကားလမ်း တစ်လျှောက်တွင် လမ်းခွဲများရှိသေးရာ ကျောက်မဲမှ မိုးကုတ်၊ မိုးမိတ် သို့လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား သို့လည်းကောင်း၊ မိုးကုတ်မှတစ်ဆင့် သပိတ်ကျင်းသို့လည်းကောင်း သွားရောက်နိုင်သည်။ သီပေါမှ နမ့်ဆန်သို့၎င်း၊ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်း သို့လည်းကောင်း၊ လားရှိုးမှ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့လည်းကောင်း လမ်းခွဲများ ရှိပေသေးသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် သာစည်မှ ယိုးဒယားနယ်စပ်ရှိ တာချီလိပ်သို့အရောက် ၄၈၅ မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော မော်တော် ကားလမ်းရှည်ကြီးဖြင့် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သည်။ ဖြတ်သန်းသွားသော မြို့များမှာ ကလော၊ တောင်ကြီး၊ဟိုပုံး/ လွိုင်လင်၊ ကွန်ဟိန်း၊ တာကော်၊ ကျိုင်းတုံ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ တာကော်တွင် သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကူးသော ပေ ၇၈ဝ ရှိ တာကော် ယာယီတံတားကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့် လှစ်ခဲ့၏။ ထိုမော်တော်ကားလမ်း ရှည်ကြီးမှလည်း လမ်းခွဲများရှိလေရာ ကလောမှ ခြောက်မိုင်ဝေးသော အောင်ပန်းတွင် ပင်းတယ (၂၄ မိုင်) သို့ လမ်းခွဲရှိသေးသည်၊ ပင်းတယမှ တစ်ဖန် ၃၂ မိုင် ဝေးကွာသောရပ်စောက်သို့ ဆက်လက်သွားလာနိုင်၍ ရပ်စောက်တွင် [[ဗထူးတပ်မြို့]] ရှိလေသည်။ ဟဲဟိုးမြို့မှလည်း သတ္တုတွင်းများ ရှိသော ဘော်ဆိုင်းသို့ လမ်းခွဲရှိ၍ ၁၉ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ တောင်ကြီး မရောက်မီ ရွှေညောင်တွင် ညောင်ရွှေမြို့ (၇ မိုင်) သို့လည်း လမ်းခွဲရှိလေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသော မော်တော်ကားလမ်းများမှာ လွိုင်လင်-သီပေါ-လားရှိုး ၁၈၅ မိုင် တစ်လမ်းနှင့် လွိုင်လင်-ကျေးသီးမန်စံ-လားရှိုး ၂ဝ၂ မိုင် တစ်လမ်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလမ်းရှည်ကြီးများမှ လမ်းခွဲတိုများလည်း ရှိသေးသည်။ လွိုင်လင်အနီးရှိ နမ့်စန်မှ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မိုင်းပန်တို့သို့ ရောက်ရှိနိုင်သော လမ်းခွဲတစ်ခု ရှိသေးသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်နိုင်သော မော်တော်ကားလမ်းနှစ်လမ်းမှာ (၁) ဟိုပုံး မှ ကယားမြို့တော် လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၈၅ မိုင် ရှည်လျားသောလမ်း၊ (၂) အောင်ပန်းမှ လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၁ဝ၅ မိုင်ရှည်လျားသော လမ်းတို့ဖြစ်၍ အောင်ပန်း လွိုင်ကော်လမ်းသည် ပို၍ ကောင်းလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး မြန်မာပြည်သို့မကူးမီ တရုတ်-မြန်မာ လမ်းမကြီးသည် တရုတ်နိုင်ငံအား 'နောက်ဖေးပေါက်'မှ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များ တင်ပို့ရေးအတွက် အသက်သွေးကြောကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမ ကြီးသည် မြန်မာဘက်မှ လားရှိုးနှင့် တရုတ်ဘက်မှ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကူမင်းမြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထား၍ မိုင်ပေါင်း ၆၉ဝ ရှည်လျားသည်။ မြန်မာပြည်ဘက်မှ ကြူကုတ်သည် နယ်ခြားစခန်း ဖြစ်၍ တရုတ် တို့ဘက်မှ နယ်ခြားစခန်းသည် ဝမ်တိန် ဖြစ်လေသည်။ ထိုတရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီးကို ချန်ကေရှိတ်အစိုးရသည် ခေတ်မီစက်ကရိယာပစ္စည်း မသုံးဘဲ ရာထောင်မကသော တရုတ်-မြန်မာ အလုပ်သမားတို့၏ အသက်ကို စတေးကာ တောင်အထပ်ထပ်၊ လျှိုမြောင်အသွယ်သွယ်ကို ကျော်ဖြတ်ဝိုက် ပတ်လျက် ခဲယဉ်းပင်ပန်းလှစွာ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရာ ၁၆ လအတွင်း ပြီးစီး၍ ကမ္ဘာ့ သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ရသော လမ်းမကြီး ဖြစ်ပေသည်။ လက်နက်ပစ္စည်းများကို ရန်ကုန်မှ လားရှိုးအထိ မီးရထားဖြင့် သယ်ယူရလေရာ တရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီး၏ ကြမ်းတမ်း ခက်ခဲမှုကြောင့် မော်တော်ကားများ အလွန် အပျက်အစီးများခဲ့သဖြင့် ထိုလမ်းမကြီးသည် 'မော်တော်ကားသင်္ချိုင်း' ဟုပင် အမည်တွင်ခဲ့လေသည်။ စစ်မီးသည် မြန်မာပြည်သို့ ကူးစက်လာ၍ ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် ဂျပန်တပ်များက လားရှိုးကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ထိုလမ်းမကြီးကို အသုံးမပြုနိုင်တော့သဖြင့် အာသံပြည်နယ်ရှိ လီဒိုမြို့မှ ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်တို့သို့ ပေါက်ရောက်သော စတီးဝဲ၊ သို့မဟုတ် [[လီဒိုလမ်းမကြီး]]ကို ဖောက်လုပ် အသုံးပြုခဲ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ထိုနိုင်ငံများသို့ ပေါက်ရောက်သည့် တောင်ကြားလမ်းပေါက်များရှိသည်။ သို့သော် အသွားအလာလွယ်ကူသော လမ်းပေါက်များ မဟုတ်ချေ။ မြောက်ပိုင်း၌ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းကို လိုက်၍ တရုတ်နယ် နိမိတ်တွင်းသို့ ရောက်နိုင်သော တောင်ကြားလမ်းရှိ၍ ရွှေလီလမ်းဟု ခေါ်သည်။ သံလွင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ကွမ်းလုံ ကူးတို့ဆိပ်မြို့ကလေးမှလည်း တရုတ်နယ်နိမိတ်အတွင်း ရောက်နိုင်ရာ ကွမ်းလုံမှ သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကျော် ဆောက်လုပ်ထား၍ ၈၉၈ ပေ ရှည်သော ကွမ်းလုံကြိုးတံတားကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်တ ဒီဇင် ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ တောင်ပိုင်းတွင် တာချီလိပ်မှ မဲခေါင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းကူးလျှင် ယိုးဒယားနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းမှ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များအတွင်းသို့ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် ပေါက်ရောက်နိုင်သော လမ်းပေါက်များ ရှိသော်လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်း သွားရောက်ရ၍ အသုံးပြုခြင်း နည်းပါးလှလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်မနှင့် လေကြောင်းခရီး အဆက်အသွယ်လည်း ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ လားရှိုး၊ မိုးမိတ်၊ နမ့်ဆန်မြို့များတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် ဟဲဟိုး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မိုင်းဆတ်၊ တာချီလိတ်မြို့တို့တွင်လည်းကောင်း လေဆိပ်များ ရှိသည်။ == စေတီပုထိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို ကြည်ညိုလေးစားကြသည့်အလျောက် စေတီပုထိုး၊ ကျောင်းကန်ဘုရားများလည်း ပေါများလှသည်။ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်း၊ ထုံးဖြူတဖွေးဖွေးနှင့် စေတီပုထိုးများ၊ တိုင်တစ်ရာကျော်ရှိသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နေရာအနှံ့အပြား၌ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ တွေ့ရသည်။ များသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တန်ခိုးကြီးစေတီပုထိုး အများအပြားကို မူလအိန္ဒိယနိုင်ငံ မဂဓတိုင်းရှင် သီရိဓမ္မာသောကမင်း၏ ကုသိုလ်တော် စေတီပေါင်း ၈၄,ဝဝဝ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် စေတီများဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[အလောင်းစည်သူ]]မင်း တိုင်းခမ်းလှည့်စဉ်က တည်ထားသော စေတီပုထိုးများဟူ၍လည်းကောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများကို ရှမ်းပြည်နယ်၌ **"မွေတော်"** ဟု များသောအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၆-၄၀၇}}</ref> === ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများနှင့် ဘုရားများ === * '''[[ဘော်ကြိုဘုရား|ဘော်ကြိုစေတီတော်]]:''' ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့]]၊ ဘော်ကြိုရွာကြီးအနီးတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အလွန်ကျော်ကြားသော သမိုင်းဝင်စေတီတော်ဖြစ်သည်။ * '''လွယ်ဆိုင်စေတီ:''' တောင်ပိုင်နယ် (တောင်ပန်) ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် တည်ထားသော စေတီဖြစ်ပြီး [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]တို့ အထူးကြည်ညိုကြသည်။ ထိုစေတီအနီးတွင် တောင်ပိုင်နယ်အတွင်း ပထမဆုံး ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ပလောင်တို့ ယူဆခဲ့ကြသော လက်ဖက်ပင်ကြီး ရှိလေသည်။ * '''ရွှေဥမင်သဘာဝလိုဏ်ဂူဘုရား:''' မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့]]တွင် တည်ရှိပြီး ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ထောင်ချီကိန်းဝပ်ရာ လိုဏ်ဂူတော်ကြီးအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလှပေသည်။ * '''[[ဖောင်တော်ဦးဘုရား|ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူ]]:''' ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ [[အင်းလေးကန်|အင်းလေး]]ညောင်ရွှေနယ်ရှိ စေတီပုထိုးများအနက် ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင်သာမက မြန်မာပြည်မဘက်၌ပါ အလွန်ကျော်ကြားလှသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ရတနာမာန်အောင်စေတီ:''' ညောင်ရွှေမြို့ရှိ စော်ဘွားကြီး ဆာစဝ်မောင်၏ ကုသိုလ်တော်ဖြစ်သော ရတနာမာန်အောင်စေတီသည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားတစ်ဆူဖြစ်၍ ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်း၌ ဉာဏ်တော်ကြီးမားသော ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်ကြီး ကိန်းဝပ်စံပယ်လျက်ရှိသည်။ စော်ဘွားများသည် မန္တလေးမြို့ရှိ မဟာမြတ်မုနိပုံတော်ပွားများကို သွန်းလုပ်စေ၍ ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ [[File:Hpaung Daw U Pagoda.jpg|thumb|အင်းလေးကန်ရှိ တန်ခိုးကြီး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] [[File:Baw Gyo Pagoda.jpg|thumb|ဘောကြိုစေတီ]] [[File:Kakku Paya 32.jpg|thumb|မွေတော်ကက္ကူ]] === ဘုရားပွဲများနှင့် လောင်းကစားဥပဒေ ပြောင်းလဲမှု === ၁၉၂၄ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်လောင်းကစားဥပဒေအရ စော်ဘွားများသည် ဘုရားပွဲများ ကျင်းပသည့်အခါ လောင်းကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ခြောက်ရက် ကျင်းပခွင့်ရရှိသည်။ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုသည့် အကြောင်းပြချက်မှာ ရှမ်းပြည်တွင် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ အလွန်နည်းသဖြင့် လူထုပျော်ရွှင်ခွင့်ရစေရန် ဖန်တီးရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း စင်စစ်သော် စော်ဘွားများသည် ထိုကစားဝိုင်းများမှ ကစားဝိုင်းခွန်များ အမြောက်အမြား ရရှိသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့ ဘုရားပွဲများ၌ ကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခြင်းသည် လူထု၏ စာရိတ္တရေး၊ စီးပွားရေးကို အလွန်တရာ ထိခိုက်စေခဲ့သဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအခါ ဘုရားပွဲများ၌ လောင်းကစားခွင့်ကို လုံးဝပိတ်ပင်ခဲ့လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှု (ကတ်ဝိန်း) === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့ကြီးများတွင် နေ့စဉ် ဈေးမစည်ဘဲ ငါးရက်တစ်ဈေးများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဈေးသည်များသည် တစ်ဈေးမှ တစ်ဈေးသို့ မော်တော်ကားများဖြင့် လှည့်လည်ရောင်းချကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် **"ကတ်ဝိန်း"** (မြို့ဈေး) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဈေးရက်များမှာ စော်ဘွားနယ်များအလိုက် အောက်ပါမြို့များတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဈေးနေ့ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည် - * '''ပထမအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေ]]၊ [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်း]]၊ [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]၊ မိုင်းယွန်း၊ [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင် (သထုံ)]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ဒုတိယအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' ထိုဈေးများပြီးသည့် နောက်ရက်များတွင် [[ဟဲဟိုးမြို့|ဟဲဟိုး]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ နန်းပန်၊ နောင်မွန်၊ [[လွိုင်လင်မြို့|လွိုင်လင်]]၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ ဘန်းယဉ်၊ [[ကလောမြို့|ကလောမြို့]] တို့တွင် ဈေးဖြစ်ပြန်လေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးသော ငါးရက်တစ်ဈေးကြီးများမှာ ပင်းတယဈေးနှင့် နန်းပန်ဈေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဈေးနေ့များတွင် ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ကလေး၊ လူကြီးမကျန် ဈေးသို့ သွားလေ့ရှိကြပြီး ဈေးနေ့တွင် အခြားသော အလုပ်ကိစ္စများကို မဆောင်ရွက်လိုကြချေ။ ဤငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအပြင် ရပ်ရွာကိစ္စ၊ သာရေးနာရေးကိစ္စများကိုပါ တွေ့ဆုံတိုင်ပင် ဆွေးနွေးကြရာ လူမှုရေးဗဟိုချက်မတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==သမိုင်းကြောင်း== ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစောပိုင်းသမိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းကဲ့သို့ ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီဆန်ကာ နတ်၊ နဂါး၊ ကျားများပါ ပါဝင် ရောနှောနေသည်။ယင်းသို့ ဒဏ္ဍာရီဆန် သော အချက်အလက်များကို ချန်လှပ်၍ မြန်မာရာဇဝင်သမိုင်းများ ကုန်းဘောင်သီပေါ ရာဇဝင်များအရ ဖော်ပြရလျှင် ရှမ်းပြည်ထောင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူမှာ ဘိန္နကရာဇ်မင်းဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းမင်းအစ၊ ဘိန္နက'' ဟုပင် ရေးသားခဲ့ကြ လေသည်။ ထိုရာဇဝင်အရ တကောင်းမင်း အဘိရာဇာ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ဘိန္နကရာဇာမင်းလက်ထက်တွင် တကောင်းပြည်အား တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာသဖြင့် ထိုမင်းသည် တကောင်းနန်းကို စွန့်ခွာလာပြီးလျှင် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက် မလယ်အရပ်၌ စံနေစဉ် ထိုမင်းနတ်ရွာစံ၍ ပါလာသော ဗိုလ်ချေခပင်း သုံးသင်းကွဲလေသည်။ တစ်သင်းကို ခေါင်းဆောင်သော ထိုမင်း၏ ညီတော် ဘိန္နာကရာဇ်သည် ရွှေလီမြစ်အထက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်သွားပြီးလျှင် ထိုမြစ်၏ လက်ယာ ဘက်ကမ်းတွင် မိုင်းမောဟု ခေါ်တွင်သောဒေသ၌ အခြေချကာ ရှမ်းတစ်ဆဲ့ကိုးခရိုင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းပြည်ထောင်အစ၊ မိုင်းမောက'' ဟုလည်း ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြလေသည်။ သမိုင်းသုတေသီများ အထောက်အထား အခိုင်အလုံတွေ့ရသော ပဓာနအချက်အလက်များနှင့် ညီညွတ်သည့် အဆိုများအရမူ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် နန်ချောင် (နန်းကျောက်) ပြည်ကြီးမတည်ဆောက်မီ ခရစ်နှစ် တစ်ရာစု အစပိုင်းလောက်မှ စတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများမှ တောင်ဘက်၊ အနောက်တောင်ဘက်၊ အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများသို့ တရွေ့ရွေ့ရွေ့ပြောင်း လာခဲ့ရာ နန်ချောင်ပြည်ကြီး စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးနေသည့် ခုနစ် ရာစု လောက်တွင် မိုင်းမောဒေသမှ စတင်၍ ရှမ်းပြည်ထောင်များကို တစ်စတစ်စ တိုးချဲ့တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်မတိုင်မီအထိ မိုင်းမောသည် နန်ချောင်အား ပဏ္ဏာဆက်သနေခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းသည် နန်ချောင်၏မြို့တော် ယခု ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တာလီဖူသို့အရောက် ရဲမက် စစ်သည် အလုံးအရင်းနှင့် ချီတက်လာသောအခါ နန်ချောင်ပြည့်ရှင်သည် မြန်မာမင်းအား ခန့်ညားခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် အပြန်ခရီးတွင် မိုင်းမောပြည့်ရှင်သည်လည်း အနော်ရထာမင်းအား သမီးတော် စောမွန်လှကို ဆက်သပြီးလျှင် ခန့်ညားဝပ်စင်းခဲ့လေသည်။ အနော်ရထာမင်း၏ လက်ထက်မှစ၍ စည်ပင်တိုးတက်လာသော ပုဂံပြည်သည် ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် တိုင်းပြည်အား အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကြသော ကျစွာမင်း၊ ဥဇနာမင်း၊ နရသီဟပတေ့မင်းတို့၏ လက်ထက်၌ ထိုမင်းတို့ အရည်အချင်းညံ့သဖြင့် ပုဂံပြည်ကြီး ယိမ်းယိုင်လာလေသည်။ ထိုအခါ မော ရှမ်းမင်းတို့သည် မြန်မာမင်းတို့အား မခန့်မညားတော့ချေ။ မြန်မာမင်းက မြို့စားရွာစား ခန့်ထားသော စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ မြင်စိုင်းစား ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့သည် ပုဂံပြည်၏ နိုင်ငံရေးအင်အားကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်။ ယင်းတို့နှင့် ယင်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၌ လွှမ်းမိုးကြီး စိုးနေခဲ့ကြလေသည်။ တောင်ပိုင် ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ယခုခေါ်ဆိုကြသော ရှမ်းနယ် များသို့ [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ မပျံ့နှံ့လာမီက ထိုဒေသများ၏ မူလ တိုင်းရင်းသားများသည် ကရင်အနွယ်များဟု ယူဆကြရ၍ ဝ၊ ပလောင်၊ ယင်းသုံးမျိုး (ယင်းနက်၊ ယင်းဆက်၊ ယင်းကျား)၊ တောင်သူနှင့် ပဒေါင်လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေသည်။ ထိုနယ်များ ၏ အစောပိုင်း သမိုင်းတွင် ပုဂံပြည့်ရှင် အလောင်းစည်သူမင်း ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်စဉ်က အကြောင်းများလည်း ပါရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းနှင့် ဒွေးရောယှက်တင် ရှိနေခဲ့လေသည်။ အသေအချာ လေ့လာစိစစ်သည့်အခါ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ မောရှမ်းဆက်များ ဖြစ်ကြသော မိုး ကောင်း၊ မိုးညှင်း၊ ကလေးစားတို့ လွှမ်းမိုးနေစဉ် သမယမှ စတင်၍ မြောက်ပိုင်းနယ်များမှ စော်ဘွားအဆက်အနွယ်များကို ပင့် ခေါ်ပြီးလျှင် တောင်ပိုင်းနယ်များ၌ စိုးမိုးစေခဲ့သည်ဟု ယူဆရလေသည်။ မြေလပ်နယ်များရှိ လူမျိုးများဖြစ်ကြသော အင်းသား၊ ဓနု၊ တောင်သူ၊ တောင်ရိုးတို့သည် ထိုဒေသ၏ မူလတိုင်းရင်းသား များ မဟုတ်ချေ။ ယင်းတို့သည် မြန်မာအစုဝင် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြားဒေသမှ ကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ထိုဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် မြေလပ်နယ်များသည် ပထဝီဝင်အရ ရှမ်းနယ်များနှင့် ပို၍နီးစပ်သဖြင့် မြန်မာတို့သည် ယင်းနယ်များအား ရှမ်းနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့လေသည်။ မြေလပ်နယ်များမှ မြန်မာများကို ငွေပဏ္ဏာ ဆက်သွင်းရသဖြင့် ထိုနယ်ရှင်များအား ငွေခွန်မှူးများဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယတို့၌ မင်းပြုစိုးမိုးနေခဲ့ကြသော ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးတို့၏အဆက်အနွယ်များသည် နောင်အခါ အချင်းချင်း မညီညွတ်သဖြင့် ပင်းယမင်းသည် စစ်ကိုင်းကို တိုက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ မြောက်ဖျားတွင် အင်အားကြီးမားလျက် ရှိသော မောရှမ်းတို့ကို ဖိတ်ခေါ်သည်။ မောရှမ်းတို့သည် စစ်ကိုင်းကို သာမက ပင်းယကိုပါ တိုက်သဖြင့် နှစ်မြို့လုံးပျက်ရလေသည်။ ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယပျက်ပြီးနောက်၌ စစ်ကိုင်းမင်း အသင်္ခယာစောယွန်း၏ မြေးတော်သတိုးမင်းဖျားသည် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယကို သိမ်းယူ၍ အင်းဝကို တည်ကာ မင်းပြုသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်နှင့် ထိုမင်းအားဆက်ခံသော မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏လက်ထက်တွင် မောရှမ်းတို့နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်လာခြင်းကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သော်လည်းနောက် ဆက်ခံသော မင်းများလက်ထက်တွင်မူ ရှမ်းမင်းတို့ သည် အင်းဝကို ရံဖန်ရံခါ တိုက်လာသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ ကိုလည်း သွားရောက်ထိပါးသည်။ အချင်းချင်းလည်း တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ တောင်ငူခေတ်တွင် မြန်မာတို့ ပြန်၍ အင်အားတောင့်လာသည်။ ထိုအချိန်၌ အင်းဝတွင် ရှမ်းမင်းခုံမှိုင်းငယ် (ခွန်မိုင်းငယ်) စိုးစံနေသည်။ မြန်မာတို့သည် ရှမ်းတို့၏ စိုးမိုးမှုကို တွန်းလှန်ရန် ကြိုးပမ်းလာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉ဝ၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၄၄ ခုနှစ်) တွင် တောင်ငူဘုရင် တပင်ရွှေထီးနှင့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်တို့ ခေါင်းဆောင်သော မွန်-မြန်မာများနှင့် သီပေါစော်ဘွား၊ အင်းဝခုံမှိုင်းငယ်၊ ဗန်းမော်စော်ဘွား၊ မိုးညှင်း စော်ဘွားတို့၏ တပ်များသည် ပြည်မြို့တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စော်ဘွားတို့ အရေးနိမ့်ကြလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလွန်သောအခါ ဘုရင့်နောင်သည် ဟံသာဝတီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံ၍ အင်းဝကို တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ပြီးသည့် နောက်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၁၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၅၅-၅၆) မှ စတင်ပြီးလျှင် မြောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်ထောင်တို့ကို သိမ်းသွင်းခဲ့ရာ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ကသာ၊ ဗန်းမော်၊ ကလေး၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ၊ သုံးဆယ် စသော စော်ဘွားတို့သည် မြန်မာမင်း၏ သစ္စာကို ခံယူကြရသည်။ ထိုနယ်တို့နှင့် အင်းဝကို တရုတ် အစိုးရက မိမိတို့လက်အောက်ခံနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ထိုကဲ့သို့ ဘုရင့်နောင်က တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းသော အခါ တရုတ်အစိုးရနှင့် အရေးပေါ်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏တပ်များသည် ယူနန်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်အောင် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်၏ တပ်တို့သည် သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ရှိ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက် စသော စော်ဘွားနယ်များနှင့် ရွာငံ၊ စကား၊ လဲချား၊ သာမိုင်း ခမ်း စသော မြို့စားနယ်များကို သိမ်းသွင်းသည်။ နောက်နှစ်တွင် ဇင်းမယ်၊ လပုန်း၊ ဗြဲ၊ ကျိုင်းရဲနယ်တို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ခရစ်နှစ် ၁၅၅၆ မှသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ်များ အတွင်း ဘုရင့်နောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ဖြစ်သော ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နယ်များ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနယ်များကို မြန်မာနိုင်ငံ တော်အတွင်းသို့ ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့လေသည်။ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး၏လက်နက်နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်ထောင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ တရုတ်နယ်စပ်ဘက်သို့ ကျရောက်၍ ရှမ်း တရုတ် နယ်များဖြစ်သော ကိုင်းမား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း၊ မိုးနား၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်ဟူသော မြောက်ရှမ်းရှစ် ပြည်ထောင်၊ ထိုနယ်များတွင် ဘုရင့်နောင်၏ မြန်မာရဲမက်များ တည်ထားခဲ့သော စေတီပုထိုးများ အထင်အရှားရှိခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြသည်။ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ မိုးမိတ်၊ မိုးနဲ၊ သိန္နီ၊ သီပေါ၊ ညောင်ရွှေ၊ မိုးဗြဲ၊ ကလေး (သောင်သွပ်) နယ်တို့ကို ရှမ်းကိုး စော်ဘွားနယ်များဟု သီးခြားထားပြီးလျှင် ထိုနယ်ရှင် စော်ဘွား များကို စော်ဘွားကြီးများ၏ အစီးအနင်း အဆောင်အရွက်ပေးသည်။ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ကလည်း ထီးရံ နန်းရံ လက်နက်နိုင်ငံ များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလေသည်။ ယင်းတို့အပြင် မှန်နန်းရာဇဝင်၌ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်မင်း၏ လက်နက်နိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ပြည်များအဖြစ် အောက်ပါ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ် နယ်များကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ (၁) ဗန်းမော်၊ (၂) မိုင်းလျဉ်း၊ (၃) မိုင်းကိုင်၊ (၄) မိုင်းပတ်၊ (၅) ရပ်စောက်၊ (၆) နောင်မွန်၊ (၇) ကျိုင်းတုံ၊ (၈) ကျိုင်းရုံး၊ (၉) ကျိုင်းသေဉ်၊ (၁ဝ) မိုင်းလုံခပင်း၊ (၁၁) ဇင်းမယ်၊ (၁၂) လင်းဇင်း၊ (၁၃) မိုင်းစံ၊ (၁၄) အကျော်၊ သို့ မဟုတ် ကျော်ပုဂံ၊ (၁၅) လဝိုက်၊ (၁၆) မျက်နှာမည်း၊ (၁၇) သောက္ကတဲ၊ (၁၈) ပိဿလောက်တို့အပြင် ကလေးနှင့်ကသည်း ဟုန်း ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ မဏိပူရကသည်းပြည်လည်း ပါဝင်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်၏ သားတော် နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် လက်နက်နိုင်ငံတော် ပြိုအက်၍လာရာ ရှမ်းပြည် နယ်တို့လည်း သီးခြားခွဲထွက်ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင့်နောင်၏ သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သော ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းနယ်များကို ပြန်လည် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ညောင်ရမ်းမင်း၏သားတော် အနောက်ဘက်လွန်မင်းနှင့် ထိုမင်း၏ညီတော် သာလွန်မင်းတို့၏ လက်ထက်လွန်ပြီးနောက်တွင် မြန်မာမင်းတို့ အရည်အချင်း ပျော့ညံ့လာသဖြင့် နိုင်ငံတော် ယိမ်းယိုင်လာသည်။ အင်းဝမြို့တွင် မင်းပြုသော ဟံသာဝတီရောက်မင်းဟုလည်း ခေါ်သည့် မဟာဓမ္မရာဇာမင်း လက်ထက်တွင် မွန်တို့အင်အား တောင့်လာ၍ အင်းဝကို တိုက်လာသဖြင့် အင်းဝပျက်သည်။ ထိုအခါ ရှမ်းပြည်နယ်များသည် အင်းဝ၏ဩဇာကို မခံတော့ပေ။ ဇင်းမယ်နယ်သည်လည်း သီးခြားခွဲထွက်လေသည်။ ယိုးဒယားနှင့် မဏိပူရတို့ လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ပင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လုယက်ခြင်း ပြုလေသည်။ ယင်းသို့သော အပြိုပြိုအကွဲကွဲ ဖြစ်နေသည့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို အလောင်းမင်းတရားကြီးအမည်ခံ ဦးအောင်ဇေယျသည် ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ယင်းသည်မှစ၍ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်များ၏လှုပ်ရှားမှုသည် နည်းပါးသွားလေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းမြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင် ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်း ခွဲ၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့်ရှမ်းအနွယ်နယ်များကို ဤသို့ ပိုင်းခြား ဖော်ပြထားလေသည်။ ၁။ တနင်္သာရီ၊ ပိဿလောက်၊ ကမန်ပိုက်၊ သောက္ကတဲ စသော ၇၉ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂျွမ်း ယိုးဒယားတို့နေရာ ဒွာရဝတီဟူသော အရုဇ္ဈပုရတိုင်း၊ (ယိုးဒယား) ၂။ ဗြဲ၊ အနန်း၊ ပရော၊ ကျိုင်းသေည်၊ လပုန်း စသော ၅၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ယွန်း လူမျိုးတို့နေရာ ဇင်းမယ်ဟူသော ဟရီဘုဉ္စတိုင်း၊ (ဇင်းမယ်) ၃။ မိုင်းမည်း၊ မိုင်းသတ်၊ မိုင်းချိုင်၊ မိုင်းပိုင်စသော ၃၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂုံလူမျိုးတို့ နေရာ ကျိုင်းတုံ ဟူသော ခေမာဝရတိုင်း၊ ၄။ မိုင်းစဲ့ (မိုင်းစံ)၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော ၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လူးလူမျိုးတို့နေရာ ကျိုင်းရုံး ဟူသော မဟာနဂရတိုင်း၊ ၅။ မိုင်းလုံး၊ မိုင်းကွန်း၊ လောသွတ်၊ တိုက်ခံ၊ တေသန်၊ တေသိန်၊ မိုင်းဆံကြီး၊ မိုင်းဆံငယ် စသော ၁ဝဝ သော မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လင်းဇင်းလူမျိုးတို့နေရာ စန္ဒပူရိ ဟူသော လဝရဋ္ဌတိုင်း၊ (လော နိုင်ငံ) ၆။ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက်၊ မိုးဗြဲ၊ သိန္နီ၊ ကိုင်းမား၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ သုံးဆယ်ဟူသော မြို့ကြီး အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စော်ဘွားအပေါင်းတို့နေရာ ဖြစ်သည့် ကမ္ဗောဇတိုင်း၊ ၇။ မိုးတာ၊ မိုးစစ်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ခန္တီ၊ တက် ခေါင်၊ မိုင်းလုံဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ် သည့် ၃ဝ သော ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော အာဠဝီတိုင်း၊ ၈။ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုးနား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း စသောမြို့ကြီး ကိုးမြို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ရှမ်း တရုတ်လူမျိုးတို့နေရာ၊ မောကိုးခွင်ဟူသော မောရိယတိုင်း၊ ၉။ ကတို၊ ဝိုးငံ၊ ဆေးသစ်၊ ကောင်းစင်၊ ငရင်း၊ ငရုန်း၊ ယင်းကပ်ဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဗန်းမော် ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော စိန့်တိုင်း၊ ၁ဝ။ မိုးကုတ်၊ ကျတ်ပြင်၊ ရေလျှံ စသော မြို့လတ်ရွာငယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စို့သူကြီးတို့နေရာ ဖြစ်သော မဟိံသကတိုင်း၊ ၁၁။ မွေးရည်၊ မည်ကယ်၊ ငစင်ကျယ်စသော မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ကသည်းကုလားဟုန်း စော်ဘွားတို့နေရာ ဖြစ်သော မဏိပူရတိုင်း၊ ၁၂။ ကလေး၊ သောင်သွပ်၊ ထီးလင်း၊ ယော၊ ဆော၊ စကု၊ စလင်း၊ မဖဲ၊ မင်းတုန်းစသော ၂၇ မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော သုနာပရန္တတိုင်းဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရား နတ်ရွာစံပြီးနောက်တွင် ယခု တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်၏ စော်ဘွားခန့် အပ်သည့်အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားသည် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကာ မြန်မာဘုရင် သီပေါမင်းအား ထောင်ထားခြားနားသည်။ ထိုအရေးတွင် မိုးနဲ၊ မိုင်းနောင်နှင့် ရပ်စောက်စော်ဘွားတို့သည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနှင့် တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်းပြု၍ ပါဝင်ကူညီကြသည်။ ထိုစော်ဘွားစုတို့သည် မင်းတုန်းမင်း၏ တူတော်တစ်ပါးဖြစ်သော လင်းပင်းမင်းသားအား နန်းတင်ရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသည်။ နောင်အခါ မြေလတ် နယ်အချို့ကလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်သည်။ လင်းပင်အဖွဲ့သည် မိမိတို့နှင့် စိတ်ဝမ်း မညီသော ညောင်ရွှေကျေးသီး မန်စံ၊ မိုင်းလွန်းနှင့် လဲချားနယ်များကို တိုက်ကြသည်။ မြန်မာတပ်များကလည်း ထောင်ထား ခြားနားမှုကို လိုက်လံနှိပ်ကွပ်သော်လည်း များစွာ အရေးမလှခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအစိုးရက သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။ နောင်အခါ လင်းပင်းအဖွဲ့သည်လည်း အားနည်းလာ၍ လင်းပင်မင်းသားကိုယ်တိုင် အညံ့ခံရသည်။ ခရစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက်ရှိ စော်ဘွားနယ်များသည် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ဝင်ရောက်ကြရသည်။ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ရှိ နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သော ကျိုင်းတုံသည် ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ လက်နက်ချလေသည်။ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်နှင့် ကရင်နီနယ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယိုးဒယားအစိုးရနှင့် ပြဿနာများ ပေါ်သည်။ ၁၈၈၉-၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် ယိုးဒယား နှစ်ဦးနှစ်ဘက် အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်သော ကော်မီရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ ထိုနယ်များ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ယိုးဒယားမပိုင်တော့သော အပိုင်းမှ ယိုးဒယား တပ်များကို ရုပ်သိမ်းစေသည်။ ၁၈၉၄-၄၅ ခုနှစ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်နှင့် နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ကျိုင်းချိုင်းနယ်အား မဲခေါင်မြစ်ကို နယ်ခြားအဖြစ် ထားပြီးလျှင် မဲခေါင်မြစ်အနောက် ဘက်ကမ်းအပိုင်းကို ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်း၍ အရှေ့ဘက် ကမ်းအပိုင်းကို အင်ဒိုချိုင်းနားအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ၁၈၈၉-၉ဝ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေး ကော်မီရှင်က ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်များသည် မြန်မာမင်းတို့၏ သစ္စာတော်ခံနယ်များ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အစောပိုင်းတွင် စံနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုမူ မခံခဲ့ရပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များက မြန်မာမင်းတို့အား အခွန်ပဏ္ဏာများကိုမူ ဆက်သခဲ့ရရာ ဆက်သမြဲအခွန်ပဏ္ဏာ များကို [[ရွှေ]]၊ [[ငွေ]]၊ အသန့်[[သစ်စေး]]၊[[မြင်း]]၊ [[သိုး]]၊ [[ကတိုး]]၊[[အောင်း]]၊ [[ဖဲ]]၊ [[ဇာပယင်း]]၊ [[မော်ယော]]၊ [[ကတ္တီပါ]] မှိုင်းလုံး၊ ခဲမ၊ [[ဖယောင်း]]၊ [[ဆင်စွယ်]]၊ [[ကြေး]]၊ [[သံ]]၊ ကျောက်မျိုး၊ ထည်မျိုး၊ အုပ်မျိုးတို့အပြင်၊ သစ်သီး၊ ပန်းကံ့ကော်၊ သဇင်ပန်းမျိုးတို့ကိုလည်း အချို့နယ်များက ဆက်သကြရလေသည်။ သာလွန်မင်းတရားလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၆၃၇ ခုတွင် နိုင်ငံတော်၏ လူဦးရေ၊ အိမ်ခြေ၊ မြေအကျယ်အဝန်း၊ ထွက်သည့်သီးနှံ၊ ပေးဆောင်ရသည့် အခွန်အတုတ်တို့ကို စစ်ဆေးမှတ်တမ်းတင်ရာ ရှမ်းနယ်များကလည်း စစ်တမ်းများ ပေးရသည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် မင်းများတွင် အလောင်းမင်း တရားလက်ထက်မှတစ်ပါး အခြားမင်းများလက်ထက်တွင်လည်း စစ်တမ်းများကို အရေးယူဆောင်ရွက်ကြလေသည်။ အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည် မင်းတရားကြီး (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များကို အုပ်ချုပ်ပုံမှာ ရှမ်းနယ်ကြီးများတွင် စော်ဘွားထားသည်။ နယ်လတ်များတွင် မြို့စား၊ နယ်ငယ်များတွင် ငွေခွန်မှူးများထားသည်။ မြန်မာနယ်ကြီးများကို အုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်ခံများနှင့် စော်ဘွားအလား တူသည်။ ရှမ်းမြို့စားနှင့် မြန်မာမြို့စား အလားတူလေသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များအတွက် တပ်ရုံး သုံးရုံးထား၍ ခွဲခြားသတ်မှတ် အုပ်ချုပ်ရာ ထိုတပ်ရုံးများမှာ သိန္နီတပ်ရုံး၊ မိုးနဲတပ်ရုံး မိုးဗြဲတပ်ရုံးဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုတပ်ရုံး သုံးရုံးပိုင်နယ်များတွင် စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ မြို့ဝန်၊ မြို့အုပ်တို့အပေါ် မြန်မာအရာရှိကြီး သုံးဦးထား၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ထိုအရာရှိကြီးများသည် စစ်ဗိုလ်များဖြစ်စေ၊ ဝန်ကြီး၊ ဝန်မှူး၊ ဝန်ထောက်ဖြစ်စေ၊ ယင်းတို့နှင့် အဆင့်အတန်းတူ အရာရှိများ ဖြစ်စေ ခန့်ထား၍ ခန့်ထားခံရသူသည် ဆိုင်ရာတပ်ရုံးသို့ သွားရောက်နေထိုင်ရသည်။ မြန်မာ လက်အောက်ခံ ရှမ်းနယ်များ အတော်ကလေးကျယ်သေးစဉ်က ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းသည်ကြီး၊ မိုင်းလျဉ်းကြီးများတွင် တပ်ရုံး၊ တပ်ဦးချုပ် သီးခြားထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကို လက်လွတ်ရုံမက သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များတွင် တပ်ရုံးများ မထားတော့ချေ။ မန္တလေးမြို့တည် မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက်တိုင်အောင် ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းချိုင်းနယ်တို့က သုံးနှစ် တစ်ကြိမ်၊ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်၊ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် အခွန်ပဏ္ဏာများ ဆက်သမြဲဆက်သခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်း လက်ထက်တွင်မူ မဆက်သတော့ချေ။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော တပ်ရုံးသုံးရုံးသည် မြန်မာမင်းဩဇာခံ ရှမ်းနယ်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်မဟုတ်ပေ။ တောင်ပိုင်၊ မိုးမိတ်၊ ဝန်းသို၊ သောင်သွပ်၊ကလေးမြို့များတွင် စော်ဘွားထားသော်လည်း ဦးတိုက်ထမ်းမှတ်သား၍ သီးခြားဆင့်ဆို အုပ်ချုပ်သည်။ စော်ဘွား၊ မထားတော့သော မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော် စသောမြို့များကို မြန်မာမြို့ရွာများတွင် အပါအဝင်ပြု၍ အဝေးမြို့ဝန်များ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်လေသည်။ တပ်ရုံးများတွင် သွားရောက်နေထိုင် အုပ်ချုပ်ရသောမြန်မာ အရာရှိကြီးများကို စစ်ကဲတော်ကြီးဟု ခေါ်သည်။ ထိုစစ်ကဲတော်ကြီးများကို ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးက တစ်ဖန် အုပ်ချုပ်ရသည်။ ထိုဗိုလ်မှူးများ အုပ်ချုပ်ရာတွင် မင်းညီမင်းသား ဝန်ထောက် များကို ခန့်ထားလေ့ရှိသဖြင့် ဗိုလ်မှူး မင်းသားဟု ခေါ်သည်။ ထိုဗိုလ်မှူး မင်းသားသည် အချက်အချာကျသော မိုးနဲမြို့တွင် ရုံးစိုက်လေသည်။ ဗိုလ်မှူးမင်းသားလက်အောက်တွင် တပ်သား ၁ဝဝဝ ခန့်ပါသော တပ်ရှိ၍ ထိုတပ်ကို စစ်ကဲတော်ကြီး၊ နားခံကြီး၊ ဗိုလ်ဓားရဲ စသော အရာရှိများက ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ အုပ်ချုပ်ရလေသည်။ စော်ဘွားများလည်း ဓားပိုင်သည်ဖြစ်၍ အမိန့်တော်မခံဘဲ လူသတ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဗိုလ်မှူးမင်းသားသည် စော်ဘွားများအထက်က ဖြစ်လေသည်။ စော်ဘွားဟူသည်မှာ ရှမ်းဘာသာဖြင့် 'စဝ်'နှင့် 'ဖ' ဟူသော စကားနှစ်လုံးပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်။ 'စဝ်' သည် ''ပိုင်ဆိုင်သူ''ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'စပ်' နှင့် 'ဖ'ကို ပေါင်းစပ်သောအခါ ''မိုးကောင်းကင်တမျှ မြင့်မြတ်သော ပိုင်ဆိုင်ခြင်း (ပိုင်ရှင်)''ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ပေသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ''ကောင်းကင်တမျှ ပိုင်ဆိုင်သူ (အရှင်)''ဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မြန်မာမင်းများက စော်ဘွားများအား ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များ အနေနှင့် ခွင့်ပြုခဲ့သဖြင့် စော်ဘွားတို့သည် ပဒေသရာဇ် မင်းငယ်များ၏ အဆောင်အယောင် အစီးအနင်းများကို အသုံးပြုနိုင်ကြပြီးလျှင် ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များကဲ့သို့ ပြုမူနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားတို့သည် မိမိတို့၏ရိုက်ရာကို ဆက်ခံရန် သားတော်၊ ညီတော်၊ တူတော်များအနက်မှ သင့်လျော်ရာတစ်ဦးဦးကို ထီးရံနန်းရံအဖြစ် ရွေးချယ်ထား၍ ယင်းကို ကျမိုင်းဟု ခေါ်သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင်မူ ကျမိုင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ထားသူကို ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးနှင့် ဘုရင်ခံတို့ သဘောတူညီချက် ရပြီးမှသာလျှင် ခန့်ထားနိုင်လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသား ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များအား အိန္ဒိယပြည်နယ် အဖြစ် သိမ်းပိုက်ကြောင်း ဗြိတိသျှအစိုးရ ကျေညာသည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းနယ်များအား အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြား အုပ်ချုပ်သည်။ ၁။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း (ရှမ်းပြည် ဥတ္တရတိုင်းဝန်ရှင် တော်မင်းကြီး လက်အောက်ခံ) ၂။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်ဝန်နှင့် နိုင်ငံရေးအရာရှိ လက်အောက်ခံ) ၃။ မြေလပ်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေး အရာရှိ လက်အောက်ခံ)ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များကို ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုဟု ခေါ်တွင်စေရန် ဘုရင်ခံချုပ်က ထုတ်ပြန်ကျေညာသည်။ မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် မြေလပ်ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များဟူ၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြီးလျှင် နယ်၏အကျယ်အဝန်းကို လိုက်၍ စော်ဘွားမြို့စား၊ နယ်စားများအား အသီးအသီး အုပ်ချုပ်စေသည်။ မြောက်ပိုင်း၌ စော်ဘွားအုပ်ချုပ်သော နယ်များမှာ- (၁) သီပေါနယ် (၄) တောင်သိန္နီနယ် (၂) တောင်ပိုင်နယ် (၅) မိုးမိတ်နယ် (၃) မြောက်သိန္နီနယ် (၆) မိုင်းလွန်းနယ် တို့ဖြစ်ကြလေသည်။ တောင်ပိုင်း၌ စော်ဘွားနယ်များမှာ (၁) ကျိုင်းတုံနယ် (၇) မောက်မယ်နယ် (၂) မိုးနဲနယ် (၈) မိုင်းပန်နယ် (၃) ညောင်ရွှေနယ် (၉) မိုင်းပွန်နယ် (၄) မိုးဗြဲနယ် (၁ဝ) စံကားနယ် (၅) ရပ်စောက်နယ် (၁၁) မိုင်းကိုင်နယ် (၆) လဲချားနယ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စော်ဘွားနယ်များမှာ နှစ်စားရှိသည်။ စော်ဘွားကြီးနှင့် စော်ဘွားဟု ခွဲထားခြားပြီးလျှင် မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စံကားနယ်နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်များသည် ဟော်နန်းမပိုင် ရာဇပလ္လင်နှင့် စော်ဘွားရာထူး ရရှိကြသည်။ အောက်ပါမြို့စားနယ်များသည် တောင်ပိုင်း၌ ပါဝင်ကြလေသည်။ (၁) နန်းခုတ်နောင်မွန်ငယ် (၇) ဘန်းယဉ်နယ် (၂) မိုင်းနောင်နယ် (၈) ဟိုပုန်းနယ် (၃) ဘော်နယ် (၉) စကွယ်နယ် (၄) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၁ဝ) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၅) ပင်လောင်း (လွယ်လုံနယ်) (၁၁) မိုင်းရှူးနယ် (၆) သထုံ (ဆီဆိုင်နယ်) (၁၂) ပွေးလှနယ် မြေလပ်ပိုင်းတွင် ရှိကြသော ရွာငံ၊ ပင်းတယ၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်တို့သည် ငွေခွန်မှူးများ အုပ်ချုပ်သောနယ်များ ဖြစ်ကြလေသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ကိုးကန့်နယ်သည် မြို့စားနယ်ဖြစ်သည်။ ယခင်က သိန္နီစော်ဘွား လက်အောက်ခံနယ် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကာလတွင် အကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ မြောက်သိန္နီ စော်ဘွားအား ထိုနယ်ကို အုပ်ချုပ်ခွင့် မပြုတော့ပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးကာလတွင်မူ သီးခြားမြို့စား နယ်တစ်နယ်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ နယ်သူနယ်သားများသည် များသောအားဖြင့် တရုတ်လူမျိုးများသာလျှင် ဖြစ်ကြ၍ မြို့စားသည် ရှမ်းတရုတ်အနွယ် ဖြစ်လေသည်။ နယ်များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် အမျိုးမျိုး အစားစားဖြစ်ရာ ကျိုင်းတုံနယ်သည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ စတုရန်းမိုင် ၁၂,ဝဝဝ ကျော် ကျယ်ဝန်းသော်လည်း အငယ်ဆုံးဖြစ်သော ကျုံးနယ်သည် ၂၄ စတုရန်းမိုင်မျှသာ ရှိလေသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ် သော လားရှိုး၊ တောင်ပိုင်း ဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သော တောင်ကြီး၊ နွေရာသီစခန်းမြို့များဖြစ်သော တောင်ပိုင်းမှ ကလောနှင့် လွိုင်လင်မြို့များသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များ အတွင်း တည်ရှိသော်လည်း ဗြိတိသျှအစိုးရ အရာရှိကြီးငယ်များ နေထိုင်ရာမြို့များ ဖြစ်သဖြင့် စော်ဘွား၊ မြို့စားတို့ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိချေ။ ပြည်မရှိ မြို့ကြီးများကဲ့သို့ မြို့၏ စည်ပင်သာယာရေးကို မြို့ပြကော်မီတီများက အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုမြို့များ၏မျူနီစီပယ် ဧရိယာအတွင်း၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ် ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊တရားမဥပဒေများဖြင့် ဆိုင်ရာအရာရှိတို့က အုပ်ချုပ်သကဲ့သို့ ကျန်ပဒေသရာဇ်နယ်များတွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားနှင့် မြို့စားတို့က ဆိုင်ရာနယ်များ၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊ တရားမ ဥပဒေများအပြင် ရှမ်းပြည်ဓလေ့ ဥပဒေများဖြင့် အသီးအသီး စိုးမိုးခဲ့ကြသည်။ မြို့စားနှင့် ငွေခွန်မှူးများသည် တရားမနှင့် ရာဇဝတ် တရားစီရင်ရေး အခွင့်အာဏာတွင် ဒုတိယတန်း တရားသူကြီး အဆင့်အတန်းမျှသာ ရှိသည်။ အချို့စော်ဘွားနယ်ကြီးများတွင် ဆိုင်ရာနယ်ရှင်ကို ကူညီရန် အမတ်ချုပ်ကြီး (ရာဇဝတ်မှု- တရားမအပါအဝင်)၊ တရားရေးရာဌာနအမတ်၊ အခွန်တော် ဌာနအမတ်၊ နယ်ဝန်၊ ငွေတိုက်ဝန် စသည်ဖြင့် လစာရိက္ခာစား အရာရှိများ ခန့်ထားသည်။ ထို့ပြင် ရိုးရာအစဉ်အဆက်အားဖြင့် ခန့် ထားရသည့် ဟိန်၊ ထမုံ၊ ကျယ် စသော သူကြီးအဆင့် အတန်းမျိုး ရှိသည့် ကျေးလက်ပိုင်းမှ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲ များလည်း ရှိပေသေးသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုကို ဖွဲ့စည်း ပြီးနောက် ပဒေသရာဇ်ကောင်စီအဖွဲ့ကို တည်ထောင်သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌသည် တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်၏ ဌာနချုပ်ဝန်ဖြစ်သော ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးဖြစ်၍ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ သည် မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ဝန် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရကို ကိုယ်စားပြုသော အကြီးမြင့်ဆုံး ဗြိတိသျှ အရာရှိကြီးများ ဖြစ်သည်။ စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ ငွေခွန်မှူးများ သည် ထိုအဖွဲ့၌ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပါဝင်ကြလေသည်။ မြန်မာပြည်အား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ဖြင့် ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်သောအခါ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များအား မတိုးတက်သေးသော နယ်များအဖြစ် ဆက်လက်ထား ရှိကာ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ မသွတ်သွင်းခဲ့ပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပြည်မ၌ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ရရှိလာသည်အထိ ပြည်မ၏ ငွေကြေးအထောက်အပံ့ကို အမှီ ပြုခဲ့ရလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းသောအခါ ရှမ်းအမျိုးသားတို့သည်လည်း မြန်မာပြည်ဘွား အခြားတိုင်းရင်းသားများနည်းတူ သွေးစည်း ညီညွတ်စွာဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေး ရအံ့ဆဲဆဲတွင် မသမာသူတို့၏လက်ချက်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများ ကျဆုံး ရာ၌ ရှမ်းအမျိုးသား မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီးလည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့၌ ပဒေသရာဇ် ကောင်စီကို ဖျက်သိမ်း၍ လူထုကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသောအချိန်ကာလ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သော နေ့ထူး နေ့မြတ်ကြီးကို ရှမ်းအမျိုးသား နေ့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ပေါ်ပေါက်ရန် စတင်ပန္နက်ချသော နေရာသည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ လဲချားနယ်ရှိ ပင်လုံမြို့ကလေး ဖြစ်ပေသည်။ ပြည်မခေါင်းဆောင်များနှင့် တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင်များသည် တိုင်းရင်းသားသွေးစည်းညီညွတ်ရေးအတွက် ညီလာခံကျင်းပပြီးလျှင် လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမှမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး ထူထောင်ရန် သဘောတူကြောင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက် နေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြရာ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ထိုနေ့ထူးနေ့မြတ်ကို ပြည်ထောင်စုနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသောအခါ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စဝ်ရွှေသိုက်အား ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ် ပထမဆုံးသမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ပြီးသည့်နောက်တွင် အုပ်ချုပ်ပုံစံနစ် ပြောင်းလဲခဲ့ရာ ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးလည်း ပုံစံပြောင်းခဲ့သည်။ ပဒေသရာဇ်ရှမ်းပြည်နယ်ဟု မခေါ်တွင်တော့ဘဲ ရှမ်းနယ်များတွင် ဝနယ်များကိုပါ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ခေါ်တွင်စေပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်ဖြင့် အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် ၅ အရ သတ်မှတ်ပေးလိုက် လေသည်။ ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီ ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းကာ အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ပြောင်းလိုက်သည်။ ထိုကောင်စီသည် ပြည်နယ်၏ ပါလီမန်ကလေး ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော လူမျိုးစုလွှတ်တော် အမတ် ၂၅ ဦး နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေအလိုက် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသော အမတ် ၂၅ ဦး ပါဝင်သည်။ ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ သို့မဟုတ် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးချုပ်က ပြည်နယ်ကောင်စီနှင့် တိုင်ပင်၍ ခန့်အပ်သည်။ ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌသည် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လေသည်။ ပြည်နယ်ကောင်စီသည် ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို ပြုစု၍ ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ရသည်။ နိုင်ငံခြားနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး စသည်တို့ကိုမူ ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ဆောင်ရွက်လေသည်။ ပြည်ထောင်စု အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲစဉ်က ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ ပဒေသရာဇ်အာဏာအခွင့်အရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ် အပိုင်းအခြားတို့ကို ဗြိတိသျှလက်ထက်ကအတိုင်း ထားရှိခဲ့သည်။ လူမျိုးစုလွှတ်တော်သို့ တင်မြှောက်သော ရှမ်းပြည် အမတ်များကို စော်ဘွားအချင်းချင်း ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့်ပြုခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးသည် နယ်ရှင်စော်ဘွားများသာလျှင် လွှမ်းမိုးကြီးစိုးရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးမရမီကလေးတွင် စော်ဘွားကြီးများက ခေါင်းဆောင်၍ စော်ဘွားအသင်းဟူ၍ တည်ထောင်ပြီးလျှင် မြို့စားများ၊ ငွေခွန်မှူးများကိုပါ စော်ဘွားအဆင့်အတန်းသို့ သိမ်းသွင်းခြင်းအလို့ငှာ နယ်ရှင်အားလုံး 'စဝ်ဖလုံ' ဟု ခေါ်တွင်စေရန် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပြည်မ၌ ဒီမိုကရေစီနည်းအရ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိနေစဉ် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပဒေသရာဇ်စနစ် တည်တံ့နေခြင်းသည် ခေတ်နှင့်မလျော်ညီခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဒီမိုကရေစီစံနစ်ကို သွတ်သွင်းရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ ဆွေးနွေးလာခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ် တွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားများက အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသော်လည်း အကြောင်းကြောင်းတို့ ကြောင့် အာဏာစွန့်လွှတ်ရေးသည် အကောင်အထည် မပေါ်ခဲ့ပေ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ အိမ်စောင့်အစိုးရ လက်ထက်၌ နယ်ရှင်စော်ဘွားများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ စွန့်လွှတ်ကြောင်းကို ထိုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီက အတည်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် ပြည်နယ်တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သော ပဒေသရာဇ်စံနစ်ကို ဖြတ်တောက်၍ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး ပန္နက်ကို စိုက်ထူလိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်များဟူ၍ ပိုင်းခြားပြီးလျှင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်များ ထွင်လိုက်လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။ ၁။ လားရှိုးခရိုင် (၁) မြောက်သိန္နီနယ် (ရုံးစိုက်-လားရှိုးမြို့) (၂) တောင်သိန္နီနယ် ၂။ ကျောက်မဲခရိုင် (၁) သီပေါနယ် (ရုံးစိုက်-ကျောက်မဲမြို့) (၂) တောင်ပိုင်းနယ် (၃) မိုးမိတ်နယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက် (၁) ကိုးကန့်နယ် အထူးခရိုင် (၂) မိုင်းလွန်းနယ် (၃) ဝနယ်များ၊ လားရှိုးခရိုင်နှင့် ကျောက်မဲခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်း ပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်းဟူ၍ သတ်မှတ်ကာ အထူးတိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင် စသော အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများဖြင့် ကြပ်မတ်အုပ်ချုပ်သည်။ လားရှိုးမြို့သည် အထူးတိုင်းမင်းကြီး၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ ခရိုင်နှင့်နယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ၁။ တောင်ကြီးခရိုင် (၁) ညောင်ရွှေနယ် (ရုံးစိုက်-တော်ကြီးမြို့) (၂) ရပ်စောက်နယ် (၃) မိုင်းပွန်နယ် (၄) စံကားနယ် (၅) နန်းခုတ်နယ် (၆) နောင်မွန်နယ် (၇) လွယ်လုံနယ် (၈) သထုံနယ် (ဆီဆိုင်) (၉) ဘန်းယဉ်နယ် (၁ဝ) စကွယ်နယ် (၁၁) ဟိုပုန်းနယ် (၁၂) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၁၃) ပွေးလှနယ် (၁၄) ဘော်နယ် (၁၅) ရွာငံနယ် (၁၆) ပင်းတယနယ် (၁၇) ပင်မှီနယ် (၁၈) ကျုံးနယ် ၂။ လွိုင်လင်ခရိုင် (ရုံးစိုက်-လွိုင်လင်မြို့) (၁) မိုးနဲနယ် (၂) မိုင်းပန်နယ် (၃) မောက်မယ်နယ် (၄) မိုင်းကိုင်နယ် (၅) မိုင်းနောင်နယ် (၆) မိုင်းရှုနယ် (၇) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၈) လဲချူးနယ် (၉) ရေဦးနယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်းခရိုင် (၁) ကျိုင်းတုံနယ်ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးခရိုင်နှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်းဟု သတ်မှတ်ကာ တိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာလက်အောက်ခံအရာရှိများနှင့် ကြပ်မတ် အုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းမင်းကြီး၏ရုံးစိုက်မြို့သည် တောင်ကြီး မြို့ဖြစ်၍ တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်လေသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် လူမှုရေးတွင် အနိမ့်ကျဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဝနယ်များ၊ ကိုးကန့်နယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ပန်းဆန်းဒိုင် မြို့စားနယ်တို့ကို နယ်သူ နယ်သားများ၏ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော နယ်ခြားဒေသအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ လ ၂ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းသည်၊ ထိုနည်းတူစွာ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်) တွင် ရှမ်းပြည်အရှေ့ ပိုင်းခရိုင် ကျိုင်းတုံနယ်ကို လည်း နယ်ခြားဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးသို့ လွှဲအပ်ပြီးလျှင် ကျိုင်းတုံ ခရိုင်၊ မိုင်းတုံခရိုင်နှင့် တာချီလိပ်ခရိုင်ဟူ၍ ပိုင်းခြားလိုက်လေသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ရှမ်းစော်ဘွား အများစုနှင့် ကယားခေါင်းဆောင်များသည် ပြည်မကိုလည်း ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်အားလုံးအား တန်းတူအုပ်ချုပ်ပေးရန်ဟူသော 'ဖက်ဒရေးရှင်း' မူကို တောင်းဆိုလာကြသည်။ ထိုမူကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ လက်မခံပါက ရှမ်း ပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှ ခွဲထွက်ရန် ခြိမ်းခြောက် အရေးဆိုလာကြပြီးလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ထကြွပုန်ကန်မှု၊ ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လှုံ့ဆော်အားပေးလာကြသည်။ ထိုသို့ ပြည်ထောင်စုကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲမည့်အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့ တွင် ပြည်ထောင်စုအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် သမ္မတကြီးနှင့်တကွ ဝန်ကြီး ချုပ် အမှူးပြုသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးအများစု အား ထိန်းသိမ်းလိုက်သည့်နည်းတူ 'ဖက်ဒရေးရှင်းမူ' ကို ထောက်ခံသော ရှမ်းစော်ဘွား ၃ဝ ကျော်တို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖျက်သိမ်းပြီးလျှင် ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ငါးဦးပါဝင်သော ရှမ်း ပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်သည်။ ထိုဦးစီးအဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီနည်းတူ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဝဝကို ဆောင်ရွက်ရ၍ ထိုအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအား ယခင်က ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ၏ အခွင့်အာဏာများကို အပ်နှင်းလိုက်လေသည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ်မှ ပြည်သူ့ရှမ်းပြည်နယ် ဖြစ်လာရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ် ကျေးလက်များအထိ ပြည်မနည်းတူ တရားဥပဒေ စိုးမိုးနိုင်ရန် တရားရုံးများ၊တရားသူကြီးများ ခန့်ထားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေပိုင်းခြားမှု ပြန်လည် စိစစ်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ယခင်က နယ်ပိုင်နယ်၊ မြို့ပိုင်နယ် ဟူ၍ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့သော အချို့နယ်များသည် ကျေးရွာသာသာမျှ ရှိသဖြင့် စော်ဘွားတို့အလိုကျ မလိုအပ်ဘဲ ပိုင်းခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေရာ အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး စရိတ်ကျဉ်းစေရန် အချို့နယ်များကို ပူးပေါင်းခြင်း၊ ပြန်လည်ပိုင်းခြား ခြင်းပြုရန် ပြန်လည် စိစစ်ဆောင်ရွက်နေဆဲ ဖြစ်လေသည်။ == မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် အပြောင်းအလဲ == ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း အများဆုံး ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော '''"မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်"''' အရ နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ သဘောတူ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ပြီးနောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ နယ်နိမိတ်၌ အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ် ရှိခဲ့လေသည်။<ref name="boundary-treaty">{{cite book |title=မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သမိုင်းမှတ်တမ်း |publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၁}}</ref> မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သဘောတူစာချုပ်များအရ ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားများရှိသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသများကို တရုတ်အစိုးရပိုင်ကြောင်း မြန်မာအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့အနီးရှိ '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ (နမ့်ဝမ်သတ်မှတ်ပိုင်နက်နယ်မြေ)''' အတွက်မူ ထိုဒေသအား တရုတ်တို့က ပြန်၍သိမ်းလိုက်ပါက ထိုနယ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကချင်ပြည်နယ် ကူးလူးဆက်ဆံမှု လမ်းမကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ထိုပြည်နယ်များ၏ ဆက်သွယ်ရေးကို ထိခိုက်ဖွယ်ရာ ရှိသဖြင့် ထိုတြိဂံဒေသကို တရုတ်အစိုးရက မြန်မာအစိုးရသို့ အပြီးအပိုင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဒေသနှင့် လဲလှယ်သောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံး (Panhung)''' နှင့် '''ပန်လောင်း (Panlaung)''' ဒေသတို့အား မြန်မာအစိုးရက တရုတ်အစိုးရသို့ ပြန်လည်လွှဲအပ်ခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၁}}</ref> === နယ်မြေအလဲအလှယ် ပြုလုပ်ခြင်း === နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ အပြန်အလှန် အလဲအလှယ်ပြုကြသော နယ်မြေများကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ရာ - * မြန်မာအစိုးရက အပြီးအပိုင် ရရှိလိုက်သော '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ''' ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၈၅ စတုရန်းမိုင်''' (၂၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ * ထိုဒေသနှင့် အလဲအလှယ်ပြုကာ တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်လိုက်ရသော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသ''' များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၇၃ စတုရန်းမိုင်''' (၁၈၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="boundary-treaty"/> ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသတို့ကို အလဲအလှယ်ပြုလိုက်ရသဖြင့် ထိုနေရာတွင် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်နိမိတ်မျဉ်းကြောင်းသည် အတန်ငယ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ နယ်မြေကို တစ်လက်မမျှ အလျှော့မခံလိုသော်လည်း ရှမ်းအမျိုးသားများနှင့် ဝအမျိုးသားတို့သည် နှစ်ပြည်ထောင်ချစ်ကြည်မှုကို ရှေ့ရှုကာ လွှဲအပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ မိုင်းမောတြိဂံဒေသသည် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် နှစ်ခုလုံး၌ ပါဝင်နေရာ ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းကို ဆိုင်ရာပြည်နယ်အလိုက် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ === ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများအား နေရာချထားပေးခြင်း === တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်၍ အလဲအလှယ်ပြုကြသော ဒေသများမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့က ထိုဒေသများကို စွန့်ခွာကာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌သာ နေထိုင်လိုကြသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုများနည်းတူ ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသများမှ လူမျိုးစုများကိုလည်း ယင်းတို့၏ ဆန္ဒအတိုင်း ပြည်ထောင်စုအစိုးရသည် နယ်စပ်အနီး ဘေးကင်းရာဒေသများ၌ ကျေးရွာအိုးအိမ်များကို သိုက်မြိုက်စွာ ပြန်လည်ထူထောင်ပေးခဲ့ရပြီးလျှင် ယင်းတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု ဖူလုံရေးအတွက်လည်း စနစ်တကျ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==ပညာရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှေးအခါက ရှမ်းပြည်နယ်၏ပညာရေးစံနစ်သည် စော်ဘွားများ၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိခဲ့သည်။ နယ်များတွင် စော်ဘွားများ သဘောအရ နယ်မှရရှိသော အခွန်တော်ငွေထဲမှ အကုန်အကျခံ၍ ဖွင့်လှစ်ထားသော မူလတန်း မြန်မာစာသင်ကျောင်းများသာ ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကိုလည်း စော်ဘွားများက စာသင်ကျောင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် တစ်ခေတ်လုံးတွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နှစ်ရပ်လုံး၌ အစိုးရအသိအမှတ်ပြုသော အထက်တန်းကျောင်းဟူ၍ တောင်ကြီး၌ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရှမ်းစော်ဘွားသားများကျောင်းနှင့် အမေရိကန် သာသနာပြုကျောင်းဟူ၍ နှစ်ကျောင်းသာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စာသင်ကျောင်းများ နည်းပါး၍ တောင်ကြီးမှလွဲလျှင် ကလော၊ လွိုင်လင်၊ လားရှိုး၊ နမ္မတူ၊ သီပေါနှင့် မိုးနဲတို့တွင်သာ အလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ ၁၉၂၃-၂၄ ခုနှစ်အထိ ဖော်ပြခဲ့သော ကျောင်းများမှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ မြန်မာအလယ်တန်း ၁၉ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ၁ဝ၈ ကျောင်းရှိသည်။ အထူးကျောင်းများမှာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ တိရစ္ဆာန် အတတ်သင်ကျောင်း၊ လားရှိုး၊ ညောင်ရွှေမြို့တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော အောက်တန်းဆရာဖြစ် သင်တန်းကျောင်းနှစ်ကျောင်း ဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ကာလတွင် ကျောင်းပေါင်း ၁၉ဝ ကျော်အထိ တိုးတက်လာ၍ ကျောင်းသားဦးရေ တစ်သောင်းနီးပါးအထိ ရှိလာသော်လည်း ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းစာသော် စာတတ်သူများ ရာခိုင်နှုန်း အလွန်နိမ့်ကျနေခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုခေတ်တွင် ပညာရေးစံနစ်သစ်အရ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် ကျောင်းများကို တိုးတက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ စော်ဘွားမြို့တိုင်း၌ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိစေရန်နှင့် လူဦးရေ ၁ဝဝဝ လျှင် စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းရှိစေရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း ပြည်နယ်၏ငွေ အင်အား နည်းပါးသေးသဖြင့် ခပ်ဆိုင်းဆိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဖွင့်လှစ်ပြီးသောကျောင်းများနှင့် ကျောင်းသားဦးရေစာရင်းမှာ-- ကျောင်းဦးရေ ကျောင်းသားဦးရေ ၁။ အထက်တန်းကျောင်း ၃၇ ၂၃၈၄၅ ၂။ အလယ်တန်းကျောင်း ၅၃ ၁၅၈၉၇ ၃။ မူလတန်းကျောင်း ၅၂၅ ၄၁၈၅၄ ---- -------------- ၆၁၅ ၈၁၅၉၆ တောင်ကြီးမြို့တွင် ဥပစာကောလိပ်တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့၍ စော်ဘွားသားများ အထက်တန်းကျောင်းကိုလည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် စော်ဘွားအမျိုးအနွယ်များအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားရှိခြင်းမှ ပြည်သူ့ကျောင်း တစ်ကျောင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေခဲ့လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == အုပ်ချုပ်ရေး == === မြို့တော် === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]]ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၈၈နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး လွယ်ကူအဆင်ပြေစေရန် အတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဟု စစ်တိုင်းဌာနချုပ်များရှိသည့် အတိုင်း ခွဲခြားလိုက်ပြီး မြောက်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် [[လားရှိုးမြို့]]၊ အရှေ့ပိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] နှင့် တောင်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် လက်ရှိမြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ အဖြစ် အသီးသီး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် တရားဝင်အားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ တောင်ကြီးမြို့သာဖြစ်သည်။ [[File:Shan State Map with 3 Parts.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ်အား အပိုင်း၃ပိုင်းဖြင့်ပြထားသော မြေပုံ]] ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့}} ၂၀၁၁ခုနှစ်မှစ၍ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်သော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်သဖြင့် လားရှိုးမြို့နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ဒုတိယအဆင့် ရုံးခွဲများစိုက်ကာ အုပ်ချုပ်သည်။ [[File:Shan State Government Office 1.jpg|thumb|ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး]] === ဥပဒေပြုရေး === {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်}} ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ [[File:Shan State Hluttaw.jpg|thumb|ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] === တရားစီရင်ရေး === {{See also|ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်}} ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသတရားရုံးများ၊ မြို့နယ်တရားရုံးများရှိသည်။ ===ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ=== ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၂၁)ခရိုင်၊ ခရိုင်အဆင့်နှင့်ညီသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု ရှိသည်။ ခရိုင်များအနက် ဟိုပန်နင့် မက်မန်းခရိုင်များကိုပေါင်းကာ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ မြို့နယ်ပေါင်း (၅၅)မြို့နယ်ရှိသည်။<ref>နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)</ref><ref name=gad>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843|title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ခရိုင်အမည်များ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|access-date=19 November 2022|archive-date=5 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305083858/https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843}}</ref> === ခရိုင်များ === [[File:Shan state districts map 2022.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် ခရိုင်များ (၂၁ ခရိုင်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု) {{legend|#E31A1C|တောင်ကြီးခရိုင်}} {{legend|#0000FF|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#33a02c|လားရှိုးခရိုင်}} {{legend|#1f78b4|နမ့်စန်ခရိုင်}} {{legend|#b2df8a|ကလောခရိုင်}} {{legend|#aca9aa|မိုင်းရှူးခရိုင်}} {{legend|#fofofo|လင်းခေးခရိုင်}} {{legend|#ffffff|လွိုင်လင်ခရိုင်}} {{legend|#de8787|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#ffd5df|မိုင်းယောင်းခရိုင်}} {{legend|#de51d0|မူဆယ်ခရိုင်}} {{legend|#a6cee3|ကွတ်ခိုင်ခရိုင်}}{{legend|#d35f5f|မိုင်းတုံခရိုင်}}{{legend|#426d44|မိုင်းဆတ်ခရိုင်}} {{legend|#fb9a99|မိုင်းလားခရိုင်}} {{legend|#c83737|မိုင်းယန်းခရိုင်}} {{legend|#cfff31|တန့်ယန်းခရိုင်}} {{legend|#2cacc5|ကျောက်မဲခရိုင်}} {{legend|#6b5deb|မိုးမိတ်ခရိုင်}} {{legend|#e655ed|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab2d89|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#b052a8|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab1a76|ဟိုပန်ခရိုင် (ဝ SAD)}}{{legend|#be18aa|မက်မန်းခရိုင် (ဝ SAD)}}]] ====ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်==== =====ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း===== {|class=wikitable ![[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] |[[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယန်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယန်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းလားခရိုင်]] |[[မိုင်းလားမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]] |[[မိုင်းဆတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းတုံခရိုင်]] |[[မိုင်းတုံမြို့နယ်]] |- ![[တာချီလိတ်ခရိုင်]] |[[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယောင်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[လားရှိုးခရိုင်]] |[[လားရှိုးမြို့နယ်]]{{•}}[[သိန္နီမြို့နယ်]]{{•}}[[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] |- ![[တန့်ယန်းခရိုင်]] |[[တန့်ယန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းရယ်မြို့နယ်]] |- ![[လောက်ကိုင်ခရိုင်]] |[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မူဆယ်ခရိုင်]] |[[မူဆယ်မြို့နယ်]]{{•}}[[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]] |- ![[ကွတ်ခိုင်ခရိုင်]] |[[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]] |- ![[ကျောက်မဲခရိုင်]] |[[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]{{•}}[[နောင်ချိုမြို့နယ်]]{{•}}[[သီပေါမြို့နယ်]]{{•}}[[နမ္မတူမြို့နယ်]] |- ![[မိုးမိတ်ခရိုင်]] |[[မိုးမိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မဘိမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မက်မန်းခရိုင်]] |[[မက်မန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဆန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[နားဖန်းမြို့နယ်]] |- ![[ဟိုပန်ခရိုင်]] |[[ဟိုပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဝိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းမောမြို့နယ်]] |- ![[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မန်တုံမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[တောင်ကြီးခရိုင်]] |[[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]{{•}}[[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] |- ![[ကလောခရိုင်]] |[[ကလောမြို့နယ်]]{{•}}[[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]{{•}}[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] |- ![[လွိုင်လင်ခရိုင်]] |[[လွိုင်လင်မြို့နယ်]]{{•}}[[လဲချားမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းကိုင်မြို့နယ်]] |- ![[နမ့်စန်ခရိုင်]] |[[နမ့်စန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုးနဲမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းရှူးခရိုင်]] |[[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]]{{•}}[[ကျေးသီးမြို့နယ်]] |- ![[လင်းခေးခရိုင်]] |[[လင်းခေးမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မောက်မယ်မြို့နယ်]] |- ![[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]{{•}}[[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] |- ![[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ပင်းတယမြို့နယ်]]{{•}}[[ရွာငံမြို့နယ်]] |} == နေထိုင်သောလူမျိုးများ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူ]]၊ [[အင်းသား]]၊ [[ပအိုဝ်း|ပအိုဝ်း]]၊ [[ပလောင်]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[ဝ]] ၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းကျား]]၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းနက်]]၊ [[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]၊ [[မုံ]]၊ [[အဲန်လူမျိုး|အဲန်]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကယန်း]]၊ [[ကချင်]]၊ [[လီဆူ]]၊ [[ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[တရုတ်]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]။ == စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ == * [[အင်းလေးကန်]] * [[အင်းလေး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] * [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]] * [[ဘော်ကြိုဘုရား|သီပေါ ဘော်ကြိုဘုရား]] * [[ပင်းတယဂူ]] * [[ပြဒါးလင်းဂူ]] * [[မွေတော်ကက္ကူ]] * [[ထမ်းဆမ်းလိုဏ်ဂူ|ထမ်ဆမ်းဂူ]] <ref>D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.</ref> == စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားတိုင်းရင်းသားများ၊တရုတ်၊အိန္ဒိယလူမျိုးများပါရောနှောနေထိုင်သည့်အတွက် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ များပြားသည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားအများစု မှာရှမ်းစကားကိုအသုံးပြုကာ ဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။ အောက်ပါဇယားမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- ! စဉ် !! အကြောင်းအရာ !! ရေတွက်ပုံ !! အရေအတွက် |- | ၁|| စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ|| ဧက|| ၃၆၂၀၄၂၂ |- | ၂|| ဆည်တမံ(အကြီး/အသေး)|| ခု|| ၈၁၇ |- | ၃|| မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်း|| ခု|| ၆ |- | ၄|| ကြိုးဝိုင်းတော|| စတုရန်းမိုင်|| ၉၂၈၃ |- | ၅|| ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော|| စတုရန်းမိုင်|| ၆၀၂ |- | ၆|| ရထားလမ်း|| မိုင်|| ၄၉၆ |- | ၇|| ကားလမ်း|| မိုင်|| ၈၆၉၈ |- | ၈|| ပေ ၅၀⁠၀၀ အထက်လေယာဉ်ပြေးလမ်း|| လမ်း|| ၃ |- | ၉|| ပေ ၁၈၀ အထက် တံတား|| စင်း|| ၄၈ |- | ၁၀|| စာတိုက်စခန်း|| ခု|| ၁၆၅ |- | ၁၁|| ကြေးနန်းရုံး|| ရုံး|| ၉၁ |- | ၁၂|| တယ်လီဖုန်းရုံး|| ရုံး|| ၁၆၃ |- | ၁၃|| မိုက္ကရိုဝေ့ဖ်စခန်း|| ခု|| ၅၅ |- | ၁၄|| ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၁၅ |- | ၁၅|| နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၂ |- | ၁၆|| ပုဂ္ဂလိကစက်ရုံ|| ရုံ|| ၃၅⁠၅၀ |- | ၁၇|| အခြေခံပညာကျောင်း|| ကျောင်း|| ၄၇၂၈ |- | ၁၈|| တက္ကသိုလ်၊ကောလိပ်|| ခု|| ၅ |- | ၁၉|| နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၀|| ကွန်ပျူတာက္ကသိုလ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၁|| ဆေးရုံများ|| ရုံ|| ၁၄၅ |} == ဒေသထွက်ကုန်များ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} အဓိကအားဖြင့် ကော်ဖီ၊ သစ်၊ လက်ဖက်နှင့် ရာဘာ အပါအဝင် သီးနှံများဖြစ်သော ပန်းသီး၊ စပျစ်သီး၊ လိမ္မော်သီးနှင့် လူကြိုက်များသည့် အခြားသီးနှံများလည်း ထွက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == <References /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.shanstate.gov.mm/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730142343/http://www.shanstate.gov.mm/ |date=30 July 2015 }} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ရှမ်းပြည်နယ် |North = [[ကချင်ပြည်နယ်]] |Northeast = [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] |East = [[လွမ်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘိုခဲယိုပြည်နယ်]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] |Southeast = [[ချင်းရိုင်ခရိုင်]]၊ [[ချင်းမိုင်ခရိုင်]]၊ [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |South = [[ကယားပြည်နယ်]] |Southwest = [[ကရင်ပြည်နယ်]] |West = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |Northwest = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] }} <br /> {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်| ]] 03076e9ys2dalrplg1dwed9vqqjmpft 1057029 1057028 2026-10-10T01:54:23Z ~2026-54116-58 149196 /* အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ */ 1057029 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ရှမ်းပြည်နယ် | official_name = Shan State | native_name = {{nobold|{{shn|မိူင်းတႆး}}}} | native_name_lang = shn | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | translit_lang1 = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of the Shan State.svg | flag_size = 150px | flag_alt = | nickname = | motto = | image_map = Shan State in Myanmar.svg | mapsize = 150px | map_alt = | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | pushpin_map = <!-- Burma --> | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21|30|N|98|0|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = အရှေ့အလယ်ပိုင်း | established_title = ပြည်နယ်အဆင့် မသတ်မှတ်ခင် | established_date = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ]] | established_title1 = ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း | established_date1 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | established_title2 = အစိုးရမှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း | established_date2 = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉ | seat_type = မြို့တော် | seat = [[တောင်ကြီးမြို့]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = ​ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name = ​ဦး​အောင်​ဇော်​အေး | leader_title1 = အစိုးရ | leader_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော် | leader_name3 = [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = <ref name=cp>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | accessdate=2008-12-25 | publisher=City Population}}</ref> | area_total_km2 = 155801.3 | area_rank = ၁၃ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ၅,၈၂၄,၄၃၂ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ၄ | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = လူမျိုးများ | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +06:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | area_code_type = | iso_code = | website = {{url|www.shanstate.gov.mm}} | footnotes = | unemployment_rate = | leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | leader_name2 = [[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]] | demographics1_info1 = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ့်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] | demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု | demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၇၆.၇%၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ၁၀.၈%၊ Animism ၆.၆%၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၁.၀%၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ၁.၀၁%၊ ဘာသာမဲ့ ၃.၄%၊ နှင့် အခြား ၁.၅% }} '''ရှမ်းပြည်နယ်''' ({{lang-shn|မိူင်းတႆး}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များ]]အနက် ဧရိယာအကျယ်ဝန်းဆုံးဖြစ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၆၁,၈၉၇ စတုရန်းမိုင် / ၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) အကျယ်အဝန်းရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="GovShan">{{cite web |title=Shan State Government |url=https://www.shanstate.gov.mm/ |publisher=Shan State Government |access-date=2026-10-10}}</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရလက်ထက်တွင် [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော စော်ဘွားနယ်မြေများကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၅) အရ [[ဝပြည်နယ်|"ဝ"ပြည်နယ်]] နှင့် ပူးပေါင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ် စတင်သတ်မှတ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="Const1947">{{cite book |title=The Constitution of the Union of Burma (1947) |publisher=Constituent Assembly of Burma |year=1947 |page=Section 5}}</ref> လက်ရှိကျင့်သုံးလျက်ရှိသော ၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၉) (ခ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုထားသည်။<ref name="Const2008">{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |year=2008 |page=စာ-၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း၊ အင်းသား၊ တအာင်း (ပလောင်)၊ ကချင်၊ ဝ၊ ကိုးကန့်၊ လားဟူ နှင့် ဓနု စသည့် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံ စုပေါင်းမှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ တောင်တန်းတိမ်တောင်များ၊ ရေတံခွန်၊ သဘာဝစိမ့်စမ်းများနှင့် အေးမြသော ရာသီဥတုတို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော တောင်စခန်းဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Census2014">{{cite book |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Shan State Report |publisher=Department of Population, Ministry of Immigration and Population |year=2015}}</ref> == တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း == ရှမ်းပြည်နယ်သည် ၆၀,၁၅၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခုအနက် ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံးလည်းဖြစ်သည်။<ref name="area">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ် အပိုင်း။</ref> အကြမ်းအားဖြင့် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ဟူ၍ ခွဲခြားပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ <ref>မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ၏ တည်နေရာနှင့် နယ်နိမိတ်များ - အစိုးရထုတ်ပြန်ချက်။</ref> မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ မှ ၂၂ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၂၆မိနစ် မှ ၉၈ ဒီဂရီ ၄၇မိနစ် အတွင်းတည်ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်ရှိပြီးလျှင် အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်မ၏အရှေ့ဘက်၌ရှိသော ထိုပြည်နယ်သည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ပဉ္စဂံပုံ ရှိလေရာ အနောက်ဘက်ရှိ ပြည်မ၏ လွင်ပြင်ဒေသများကို ပဉ္စဂံ၏ အခြေပြုထားကာ အရှေ့ဘက်ရှိ မဲခေါင်မြစ် (လာအိုနိုင်ငံ) ပေါ်တွင် ပဉ္စဂံ၏ ထိပ်ဖျားကျရောက်နေလေသည်။ <ref>မြန်မာ့မြေပုံနှင့် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်းများ (၁၉၉၈)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ် (တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ)၊ အရှေ့ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ အနောက် မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက် ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၂ဝ မိနစ်နှင့် ၂၄ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၃ မိနစ် နှင့် ၁ဝ၁ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်တို့၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်။ <ref>General Administration Department (GAD) - Shan State Profile (2024).</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်မှု ၇၀ရာခိုင်နှုန်းကို မူဆယ်မြို့နယ် မှ ရရှိသည်။<ref>စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး စာရင်းဇယားများ။</ref> == ပထဝီဝင် == === မြေမျက်နှာသွင်ပြင် === ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်း တောစခန်း၊ တောင်စခန်းတို့ဖြင့် သာတောင့်သာယာ ရှိပေသည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရိုး တစ်ခုဆီမှ အရှေ့ဘက်သို့ လှမ်းမျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ရှမ်းရိုးမတောင်ဟု အများခေါ်ဆိုကြသော တောင်စဉ်တောင်တန်းများကို တောင်ခိုးတောင်ငွေ့ တစ်ဝေဝေဖြင့် တွေ့မြင်ကြရပေလိမ့်မည်။ [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော်လည်း စင်စစ် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးသည် ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၀-၃၉၅}}</ref> ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေ ၃,ဝဝဝ မှ ၄,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ပြီးလျှင် နေရာဒေသများစွာတို့၌ မြေမျက်နှာပြင်သည် လှိုင်းအိထိုးနေဘိသကဲ့သို့ နိမ့်တုံမြင့်တုံ ဖြစ်နေလေသည်။ အရှေ့ဘက်ပိုင်း ကုန်းမြေမြင့်သည် အနောက်ဘက်ပိုင်းထက် ပို၍မြင့်သည်။ အမြင့်ဆုံးအပိုင်းသည် လားရှိုး၏ အနောက်တောင်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမြင့်မျက်နှာပြင်သည် သိန္နီနယ်၏ အလယ်ပိုင်းခန့်မှ စ၍ မန္တလေးခရိုင် အထက်နားရှိ တောင်ကုန်းဒေသသို့တိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သွားသော်လည်း မိုးနဲနယ်နှင့် မောက်မယ်နယ်စပ်သို့ အရောက်တွင်မူ ကျဉ်းမြောင်းသွားလေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း အချို့ ဒေသများတွင် အရှေ့နှင့်အနောက်တန်းလျက် ရှိသည်မှ လွဲ၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ များသောအားဖြင့် တောင်နှင့်မြောက် တန်းလျက်ရှိကြလေသည်။ တောင်ထိပ်များသည် ပေ ၆,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ကြ၍ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်သည် တောင်သိန္နီနယ် အတွင်းရှိ ပေပေါင်း ၈,၇၇၇ မြင့်သော [[လွယ်လိန်းတောင်ထွတ်]]ဖြစ်သည်။<ref name="shan-geography">{{cite book |last=Stewart |first=J. A. |title=Geography of the Shan States |date=1920 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> အခြားမြင့်မားသော တောင်ထွတ်များမှာ မြောက်သိန္နီနယ်အတွင်းရှိ လျန်ရှန်၊ ကျိုင်းတုံနယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ လွယ်ပန်နောင်၊ မိုင်းကိုင်နယ်အတွင်း ရှိ လွယ်စန့်နှင့် လွယ်လမ် စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၍ ပေ ၈,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြပေသည်။ ပင်းတယနယ်အတွင်းမှ မဲနယ်တောင်တန်းရှိ အရှေ့မြင် အနောက်မြင်တောင်ထွတ်သည် ၇,၆၇၈ ပေ မြင့်သည်။ ထို့ပြင် နမ့်တမ်ဖတ် ချောင်းဝှမ်းနှင့် နမ့်ပွန်ချောင်းဝှမ်းကို ခြားလျက်ရှိသော လွယ်မောနှင့် လွယ်မောင်ဟု ခေါ်သည့် ပေ ၇,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်ရှိသော တောင်မြင့်ကြီးများလည်း ရှိပေသေးသည်။ [[ကလောမြို့]]အနီးရှိ [[ဆင်တောင်]]နှင့် [[မြင်းမထိတောင်]]တို့သည် ပေ ၅,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြလေသည်။ === မြစ်ချောင်း === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြစ်ချောင်းတို့သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရသဖြင့် မြစ်ကမ်းပါးတို့သည် များသောအားဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းမတ်စောက်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းတို့အကြား၌ တောင်နှာမောင်းတို့သည် မြစ်ချောင်းများ ဆုံးသည့် တိုင်အောင် တည်ရှိကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ရှမ်းပြည်နယ်တွင် [[သံလွင်မြစ်]]သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်ကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် နမ့်ခုန်းမြစ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို မြောက်မှ တောင်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ပြည်နယ်ကို အရှေ့နှင့်အနောက် ပိုင်းခြားထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ဧရာဝတီမြစ်ကဲ့သို့ မြေပြင် ပြန့်ဖြူးခြင်းမရှိဘဲ နက်ရှိုင်းမတ်စောက်သော ကမ်းပါးစောက်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် စီးဆင်းလေသည်။ သံလွင်မြစ်အထက်ပိုင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ရှမ်းပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်၍ ပေ ၆,ဝဝဝ ကျော် ၇,ဝဝဝ နီးပါးမြင့်သော တောင်တန်းကြီးများ ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် တံတိုင်းကြီးများသဖွယ် ကာဆီးလျက်ရှိခြင်းကြောင့် ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဝင်ရောက်ရန် မလွယ်ကူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်နေလေရာ မြေပြန့် မြေကျယ်များစွာ မရှိချေ။ ထိုကြောင့် ထိုအပိုင်းတွင် လူနေအိမ်ခြေလည်း နည်းပါးလေသည်။ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလာသောအခါ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများသည် နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်ခြင်းမရှိဘဲ နီးတစ်လှည့် ဝေးတစ်ခါရှိနေကြလေရာ တောင်တန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် မြေပြန့်မြေကျယ်များကို တွေ့ရသည်။ ထိုမြေပြန့်မြေကျယ်များတွင် မြို့ရွာများကို တည်ထားကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သံလွင်မြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များမှာ လက်ဝဲဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သော နမ့်တင်(နမ့်တိန်း)၊ နမ့်မ၊ နမ့်ဆင် စသည်တို့လည်းကောင်း၊ လက်ယာဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သောနမ့်နင်း၊ နမ့်ပန်နှင့် နမ့်တန်စသည်တို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အခြားမြစ်ကြီးတစ်မြစ်သည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်နယ်နိမိတ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည့် မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝ ခန့်မျှသာ ထိုမြစ်ကြီးသည် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် သက်ဆိုင်လေသည်။ နမ္မတူ၊ မြစ်ငယ်၊ ဒုဋ္ဌဝတီဟူသော သုံးမည်ရ [[နမ္မတူမြစ်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ ထင်ရှားသောမြစ်တစ်သွယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှသာ ဖြတ်သန်းသွားသော်လည်း မဖော်ပြဘဲ မနေအပ်သော မြစ်တစ်သွယ်မှာ နမ့်မင်းဟုလည်း ခေါ်သော [[ရွှေလီမြစ်]]ပေတည်း။ ထိုမြစ်၏ မြစ်ဖျား လက်ယာဘက်ကမ်းရှိ မိုင်းမောဒေသမှ စ၍ ရှမ်းပြည်ထောင် အများ ပေါ်ပေါက်ပြန့်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။<ref name="shan-history">{{cite book |last=ဆိုင်းဆိုင်း |title=မိူင်းမၢဝ်းလႄႈပၼ်ႇစဝ်း |date=၂၀၀၅ |publisher=သီပေါစာပေ |location=သီပေါ}}</ref> ဖော်ပြခဲ့သော မြစ်များအပြင် ရှမ်းပြည်နယ်အလယ်ပိုင်း မြေလပ်ဒေသ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ရပ်စောက်နယ်၊ ဘော်နယ်တို့ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ပြည်မရှိ [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]မှ တစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[ဇော်ဂျီမြစ်]]၊ ဟိုပုန်းမြို့နယ် နမ့်ခုတ်မြို့ငယ်လေး၏အနောက်ဘက်တွင် မြစ်ဖျားခံသော နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်း၊ မြေလပ်ဒေသတစ်ဝိုက် စီးဆင်းကာ [[အင်းလေး]]ထဲသို့ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်၍ တောင်ဘက်မှတစ်ဖန် ပြန်ထွက်ပြီးလျှင် [[ကယားပြည်နယ်]]အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[နမ့်ဘီလူးချောင်း]]၊ လဲချားနယ်တောင်ကုန်းများ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် တောင်ဘက်ကယား ပြည်နယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးနောက် သံလွင်မြစ်အတွင်းသို့ [[နမ့်ပွန်ချောင်း]] စသည်တို့လည်း ရှိပေသေးသည်။ အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မြစ်ရိုးချောင်းရိုး မြေပြန့် လွင်ပြင်များတွင် မြို့ရွာများကို များသောအားဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးတို့က တည်ထောင်ထားကြရာ မြောက်ပိုင်း နမ္မတူမြစ်ရိုး မြေပြန့်တွင် သိန္နီနယ်၊ သီပေါနယ်တို့ကို တွေ့ရသည်။ [[ရပ်စောက်]]၊ [[ရေဦး]]၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ပွေးလှမြို့|ပွေးလှ]]နယ်တို့သည် ဇော်ဂျီမြစ်ရိုး မြေပြန့်တစ်လျှောက် တည်ထားသော မြို့ရွာများဖြစ်ကြသည်။ နမ့်ပွန်ချောင်းရိုးမြေပြန့်တွင် မိုင်းပွန်နယ်ကိုလည်းကောင်း နမ့်တမ်ဘက်ချောင်းရိုး မြေပြန့်တွင် ဟိုပုန်း၊ [[နမ့်ခုတ်]] [[ဘန်းယဉ်]]၊ [[ဆီဆိုင်]](သထုံ) နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း တွေ့ကြရလေသည်။ မြစ်ချောင်းများသည် တောင်စဉ် တောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းကြသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်းများအနှံ့အပြား ရှိသည်။ သီပေါနှင့် လာရှိုးအကြားရှိ [[မန့်ဆမ်ရေတံခွန်|မန့်ဆမ်ရေတံခွန်ကြီး]]သည် အမြင့်ပေ ၁,၅ဝဝ ကျော် ၂,ဝဝဝ ခန့်မှ တောင်ခါးပန်းအဆင့်ဆင့်ကို စီးဆင်းလာခဲ့ရာ ကြည့်၍ မငြီးဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုရေတံခွန်ကြီးမှ ရေအားကို အသုံးပြု၍ [[နမ္မတူမြို့]]ရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်၏ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အခြားရေတံခွန်များလည်း အများအပြားရှိရာ ယင်းတို့မှ ရေအားကိုလည်း အသုံးချနိုင်ရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရက လေ့လာ စမ်းသပ်စေခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် စက်မှုလုပ်ငန်း ဓာတ်အားပေးရေးအတွက် အလားအလာရှိသော ရေတံခွန်တို့မှာ မိုင်းပွန်မြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်သုံးခု၊ ရပ်စောက်မြို့မှ ၁ဝ မိုင်ခန့်ကွာ အင်းတော်သွားလမ်းရှိ ဇော်ဂျီရေတံခွန်(မိုးဟင်းရေတံခွန်)၊ ညောင်ရွှေမြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်ငယ်နှစ်ခုနှင့် လဲချားနယ်မှ နမ့်တွပ်ရေတံခွန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျိုင်းတောင်း စီရင်စုအတွင်းရှိ နမ့်တိန်းရေတံခွန်မှ ရေအားကို ယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော ရေအားလျှပ်စစ်ရုံကြီးတစ်ခု တည်ဆောက်နိုင်မည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းထားကြလေသည်။<ref name="hydropower">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်း |publisher=လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၁၂}}</ref> မြစ်ချောင်း ရေတံခွန်များအပြင် အင်းအိုင်များလည်း ရှိသေးရာ ယင်းတို့အနက် ညောင်ရွှေနယ်ရှိ အင်းလေးသည် အကြီးဆုံး အကျော်ကြားဆုံးဖြစ်သည်။ === ရေထွက် === ၂၀၁၀ ခုနှစ်က ပြည်နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ ဦးဆောင်ကောက်ယူခဲ့သော စာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ် (အထူးဒေသများမပါ) တွင် ရေထွက်ပေါင်း '''၃,၇၀၀ ကျော်''' ရှိသည်။<ref name="gad-water">{{cite report |title=ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ ရေထွက်စမ်းများ စာရင်းကောက်ယူမှုအစီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၆}}</ref> ထို့ပြင် ဆိုင်ရာမြို့နယ်လူထုအတွက် ဆယ့်နှစ်ရာသီ မပြတ်သုံးစွဲရန် ရေရနိုင်သော ရေထွက်ခေါ် စမ်းရေပေါက်များလည်း ရှိသေးသည်။ ဟိုပုန်းရေထွက်၊ ဘော်ဆိုင်းရေထွက်၊ ရပ်စောက်ရေထွက် (ဗထူးစမ်း)၊ ကရင်မရေထွက် (တောင်ကြီး)တို့သည် လူသိ များသော စမ်းရေပေါက်များပေတည်း။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အောက်ခံကျောက်မြေသည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်များဖြစ်လေရာ ရွာချသော မိုးရေသည် မြေကြီးထဲသို့ စိမ့်ဝင်သွားသည်။ ထိုစိမ့်ဝင်သွားသော ရေများသည် အချို့နေရာများတွင် စမ်းရေပေါက်များဖြစ်ကာ မြေပြင်သို့ ပြန်ထွက်လာကြရာ ယင်းတို့ကို ရေ ထွက်များဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းနှင့်လည်း မနီး၊ ရေထွက်များလည်း မရှိသော ဒေသများလည်း ရှိသေးရာ ထိုဒေသများတွင် ရေရှားပါးသဖြင့် မြေတွင်း သယံဇာတ ပစ္စည်းများဖြင့် ပေါများသည့်တိုင်အောင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ မဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေး ခက်ခဲခြင်းများ ရှိလေသည်။ ရေထွက် သို့မဟုတ် စမ်းရေပေါက်များအပြင် ရေပူစမ်းများလည်း ပေါများသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် မြေကြောအံလွှဲခြင်းများ ရှိပေရာ ထိုနေရာများတွင် ရေပူစမ်းများ ဖြစ်ပေါ်သည်။ သီပေါ၊ လားရှိုး၊ သိန္နီ၊ လင်းခေး၊ ကျိုင်းတုံ၊ အင်းလေးဒေသရှိ ခေါင်တိုင်ရွာ စသည်တို့တွင် ထိုကဲ့သို့သော ရေပူစမ်းများရှိလေသည်။<ref name="geology-shan">{{cite book |last=Chhibber |first=H. L. |title=The Geology of Burma |date=1934 |publisher=Macmillan and Co. |location=London}}</ref> === အောက်ခံမြေနှင့် ကျောက်အမျိုးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်၏ [[ဘူမိဗေဒ]]ကို သေချာစွာ စေ့ငုလေ့လာ၍ သုတေသန မပြုရသေးချေ။ အောက်ခံကျောက်မြေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို ချုံ၍ဆိုရလျှင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေ အောက်ခံဖြစ်သည်။ သို့သော် အာစီယန်ခေတ် (ရှေးအကျဆုံးခေတ်) ကျောက်များ၊ ပထမကပ်ကျောက်များ၊ ဒုတိယ ကပ်ကျောက်များနှင့် တတိယကပ် ကျောက်များ စသော ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ ကျောက်များကိုလည်း ကြိုကြား ကြိုကြား တွေ့ရပေသည်။<ref name="geology-shan"/> ဘူမိဗေဒ ထုံးကျောက်ခေတ်ကာလက ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာပြည်မနည်းတူ ပင်လယ်ရေတိမ်အောက်တွင် ကျရောက်နေခဲ့ရာ မြစ်များမှ သဲများ၊ ပင်လယ်ပိုးကောင်သေများ၊ ရေညှိရေမှော်ပုပ်များ စသည်တို့သည် တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာပြီးလျှင် ပင်လယ်အောက် မြေသားသည် တဖြည်းဖြည်း ပို့တက်လာသည်။ ထိုကြောင့် ထိုခေတ်က ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ထုံးကျောက်မြေများအကြား၌ ညှပ်လျက်တွေ့ကြရသည်။ ထုံးကျောက်ခေတ် ကုန်ဆုံးလုနီးကာလ၊ သို့မဟုတ် တတိယကပ် အစလောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အပေါ်ယံ မြေလွှာပုံပြောင်းစေသော မြေလှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့်ဆက်လျက်တောင်ဘက်သို့ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းအထိ တောင်ရိုးတောင်တန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုကြောင့် မြေကြောများပြတ်၍ အချို့နေရာများတွင် အက်ကြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်ကာ မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် အံလွှဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ သီပေါနယ် ဂုတ်ထိပ်ချိုင့်ဝှမ်းမှသည် သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်တိုင်အောင် အရှေ့နှင့်အနောက် ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီးတစ်ခုကို တွေ့ရ၍ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် ထူးခြားပေါ်လွင်သော ဘူမိဗေဒလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ညောင်ရွှေနှင့် ရွှေညောင်မြောက်ဘက်မှ အင်းလေး တောင်ဘက်အထိလည်း ကြီးမား၍ တောင်နှင့်မြောက်ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီး တစ်ခုရှိလေသည်။ အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ သက်ရင့်ကျောက်များကို ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြား၌ တွေ့ကြရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ်နယ် ပတ္တမြားမြေ၏ လိပ်သည်းကျောက်မြေနှင့် ဆက်စပ်လျက် ဝေဘူကျောက်မြေမျိုးကိုတွေ့ကြရသည်။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ ရွေ့လာခဲ့သော် ကမ်ဗရီယမ်ခေတ် ကျောက်မျိုးဖြစ်သော သလင်းကျောက်၊ သင်ပုန်းကျောက် စသည်တို့ကို တွေ့ရသည်။ သီပေါမြို့၏ အရှေ့ဘက်မှ ကျောက်မြေများသည် ထုံးကျောက်များတွင် သဲကျောက်နီများ ညှပ်လျက်ပါသောမြေမျိုးဖြစ်လေသည်။ လားရှိုးမှ မြောက်ဘက်ငါးမိုင်ကွာသော နမ့်ယော်မြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်နမ့်မမြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း ကျောက်မီးသွေးကြောများ ပါရှိသော တတိယကျောက်ခေတ်မှ မြေစေးနှင့် သံကျောက်များကို တွေ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ဆိုင်ယင်နိုက်နှင့် [[နှမ်းဖတ် ကျောက်|နှမ်းဖတ်ကျောက်]]မျိုးတို့ ပါဝင်သော [[လိပ်သည်းကျောက်]]မြေမျိုးသည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနောက်ဘက် နှုတ်ခမ်းသားအစွန်းများအဖြစ်ဖြင့် ပေါ်နေကြသည်။ သီပေါနှင့် လားရှိုးအကြား၌ တွေ့ရသော ဒုတိယကျောက်ခေတ်၏ ခရမ်းပြာသဲကျောက် တို့သည် [[ထုံးကျောက်]]များအကြား၌ ညပ်လျက်ရှိသည်။ ထုံးကျောက်တောင်တန်းများအကြား၌ သက်တမ်းမရင့်သေးသော စရစ်ဖြုန်း သဲကျောက်နှင့် နုံးမြေများသည် အလျားလိုက် အမြှောင်းလိုက် ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ ယင်းတို့မှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၌လည်း များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေများသာလျှင်ဖြစ်သည်။ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်းများ၌ တတိယကပ်ကျောက်များ ချထားစုပုံ၍ ယင်းတို့အတွင်း၌ ကျောက်မီးသွေးနုများလည်းရှိရာ ထိုချိုင့်ဝှမ်း မြစ်ဝှမ်းချောင်း ဝှမ်းတို့၌ နုံးမြေများဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက် ရှိလေသည်။ === တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ === [[နမ္မတူ သတ္တုတွင်း]]မှ [[ဘော်]]၊ [[ခဲ]]၊ [[ရွှေ]] နှင့် အခြားဓာတ်သတ္တုအနည်းငယ်တို့ထွက်ရှိသည်။ [[တီကျစ် ကျောက်မီးသွေးတွင်း]]မှ ကျောက်မီးသွေးများထုတ်လုပ်ပြီး တီကျစ်ကျောက်မီးသွေးသုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကို လောင်စာကုန်ကြမ်း ထောက်ပံ့လျက်ရှိသည်။ အထူးထင်ရှားသည့် မြန်မာ့[[ပတ္တမြား]]၊ [[နီလာ]]နှင့် [[ကျောက်မျက် ရတနာ]]များကို မိုင်းရှူး နှင့် နမ့်ယားဆိမ့် ဒေသများမှ တူးဖော်ထုတ်ယူနိုင်သည်။<ref name="mining">{{cite report |title=မြန်မာ့သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်မှုသမိုင်း |publisher=သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၀၃}}</ref> [[ဘူမိဗေဒ]]အရဆိုလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်သည် များသောအားဖြင့် သက်ရင့်ကျောက်မြေ ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် [[ရေနံ]]မှတပါး သတ္တု မျိုးစုံကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်းလီမီတက်၏ သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းသာလျှင် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက် နေသော လုပ်ငန်းကြီး ဖြစ်သည်။ အခြားသတ္တုလုပ်ငန်းများကို တိုင်းရင်း သားများက တတ်အားသမျှ Ngweအင်အား လူအင်အားတို့ဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်နေကြခြင်း ဖြစ်၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မရှိလှချေ။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်ထွက် သတ္တုများမှာ ခဲတန်ချိန် ၃၁,၆ဝဝ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁၆,၅၂၉,ဝဝဝ)၊ သွပ်တန်ချိန် ၁၇,၇၄၃ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁,၁၁ canvas,ဝဝဝ)၊ ကြေးနီတန်ချိန် ၅ဝ ခန့် (တန်ဖိုး ငွေကျပ် ၃၆၆,ဝဝဝ)၊ ခနောက်စိမ်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၁၅,၆၇ဝ (တန်ဖိုးကျပ် ငွေ ၈၆၂,ဝဝဝ)၊ ငွေသတ္တု ၂,ဝ၄၁,၃၉၅ အောင်စ (တန်ဖိုးငွေ ကျပ် ၈,၂၈၉,ဝဝဝ) တို့အပြင် အခြားထွက်ရှိသော သတ္တုများမှာ တန်ချိန် ၄၁ဝ ခန့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> နမ္မတူသတ္တုတွင်း၊ သို့မဟုတ် ဘော်တွင်းသည် ခဲ၊ သွပ်၊ ဘော် အများဆုံးထွက်သော ကမ္ဘာကျော် သတ္တုတွင်းပေတည်း။ နမ္မတူသတ္တုတွင်းမှလွဲလျှင် ဘော်ဆိုင်းသတ္တုတွင်းသည် အကျိုးအခံစားရဆုံးဟု ဆိုကြ သည်။ ဘော်ဆိုင်းသတ္တုကြောကြီးသည် မိုင် ၄ဝ ခန့် ရှည်လျား၍ ဟဲဟိုးတောင်ဘက် မဲနယ်တောင်မှ ရပ်စောက်နယ် အထိ ရောက်သည်ဟု သိရသည်။ ထိုသတ္တုကြော၏ အနောက်စူးစူး ကလောနှင့် မိတ္ထီလာခရိုင်အစပ်ရှိ မင်း ပလောင် တောင်တန်း၌လည်း ခဲအမြောက်အမြား ရနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ပင်းတယနယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် မြင်ကြာဒိုးနယ်ရှိ တောင်မင်းကြီး၌လည်း ခဲများ တူးဖော်ရရှိလေသည်။ သွပ်ထွက်စံချိန်တွင် ဘော်တွင်းကို ချိုးနိုင်မည့် သွပ်သတ္တု တွင်းသည် [[မိုင်းပွန်မြို့]]၏ တောင်ဘက်မိုင် ၃ဝ ခန့်တွင် ရှိသော လုံချိန်သတ္တုတွင်း ဖြစ်သည်။ နမ့်တင်းရေတံခွန်နှင့်လည်း မဝေးလှသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် မဖြစ်သေးပေ။ ခနောက်စိမ်း သတ္တုများကို ရှမ်းပြည်နယ် နေရာအနှံ့ အပြား၌ တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ဈေးကောင်းမရ၍ လုပ်ကိုင်သူ နည်းသည်။ ရွှေအနည်းငယ် ရောနှောပါသော [[ကြေးနီ]]တူးဖော်ခြင်းကို ဟဲဟိုးနယ်အတွင်း၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သို့သော် ရေအခက်အခဲရှိ၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မလုပ်နိုင်ကြချေ။ စံကားနှင့် လင်းခေးစီရင်စုတို့၌လည်း ကြေးနီများ တွေ့ရှိရသည်ဟု သိရလေသည်။ ဝင်ငွေဖြောင့်သော သတ္တုတစ်မျိုးသည် မန်းဂနီးဖြစ်၍ ဟိုပုန်းနယ်၌ တူးဖော်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဘော်တွင်းနှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်များအပြင် ဝနယ်အချို့ဒေသများ၌လည်း ငွေသတ္တုကို တူးဖော်ရရှိလေသည်။ ကျောက်မီးသွေးကို လားရှိုး၊ သီပေါ၊ တောင်ကြီးနယ်များအနီး၌ တွေ့ရသော်လည်း အမျိုးအစား မကောင်းချေ။ သာစည် ကလော မီးရထားလမ်းအနီး မင်းပလောင်တောင်တန်းမှ တွေ့ရှိရသော ကျောက်မီးသွေးသည် အမျိုးအစားမညံ့လှသော်လည်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တူးဖော်လုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ရှေးက မောက်မယ်နယ်မှ အလွန်ကောင်းသော သံများ တူးဖော်ရရှိ၍ မောက်မယ်နယ်ထွက် ဓားများသည် ကျော်ကြားလှသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် ကျိုင်းခမ်းစီရင်စုတို့မှလည်းကောင်း၊ ဝနယ်များမှလည်းကောင်း သံထွက်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ မကြာသေးမီက (၁၉၆၃ ခုနှစ်) တောင်ကြီးမြို့အနီး ပင်းပက်တွင် သံတန်ချိန် ၆၃ သန်းခန့် ထွက်နိုင်မည့် သံတွင်းတစ်တွင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလည်း မခက်ခဲသဖြင့် အလားအလာရှိသော သံရိုင်းတွင်းပေတည်း။<ref name="pinpet">{{cite news |title=ပင်းပက်သံရိုင်းစီမံကိန်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စက်မှုကဏ္ဍ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း၌ မလေ့လာ မတူးဖော်ရသေးသော သတ္တုရိုင်းအမျိုးမျိုးကို နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ == ရာသီဥတု == တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ ချမ်းအေးသော ရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးဥတုတွင် မိုးရေချိန်များလေ့လည်းရှိသည်။ အပူချိန်မှာ အအေးဆုံးလများဖြစ်သည့် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် ၈၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ကြားတွင်သာရှိသည်။ အပူဆုံးအချိန်များတွင် ၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဝန်းကျင်ရှိသည်။ ကပ္ပလီပင်လယ်မှ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေကြောင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှ တစ်ခါတရံဝင်ရောက်လာတတ်သည့် မိုးသက်မုန်တိုင်းများ၊ လေကြောင်းများကြောင့် လည်းကောင်း မိုးများသည့် ဒေသအဖြစ် တည်ရှိသည်။ မိုးရေချိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၀ လက်မ ဝန်းကျင်ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။<ref name="dmh-report">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုနှင့် မိုးလေဝသစံချိန်စံညွှန်းများ |publisher=မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |year=၂၀၀၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ဥတုသပ္ပါယ အေးချမ်းမျှတသည်။ နေရာဒေသများစွာတို့တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ကဲ့သို့ ဥရောပတိုက် ရေမြေအနေအထား ရာသီဥတုမျိုးဆန်ဆန် ရှိလေသည်။ သို့သော် ယခုအခါ တောရိပ်တောင်ရိပ်နည်းပါးလာ၍ အပူရှိန် အနည်းငယ်တက်လာသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၅-၃၉၈}}</ref> ကုန်းမြေအနိမ့်အမြင့် ပထဝီသဘာဝကိုလိုက်၍ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ ရာသီဥတုအေးမြ၍ ထင်းရှူးပင်တို့ဖြင့် ဝေဆာနေသော်လည်း ယင်းတို့နှင့် နီးကပ်ပါလျက် မြေနိမ့်ပိုင်းတွင်ရှိကြသော ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မောက်မယ်စသော ဒေသများတွင် ရာသီဥတု ပူအိုက်ကာ မန်ကျည်းပင်၊ အုန်းပင်၊ သရက်ပင်တို့ ဖြစ်ထွန်းသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် သီပေါနယ် ချိုင့်ဝှမ်းသည် အပူချိန်အများဆုံးတက်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ဧပြီလအတွင်း နေ့အခါ ဖာရင်ဟိုက် ၉၆ ဒီဂရီထက်ပင် ကျော်လွန်သော်လည်း ညဉ့်ဘက်တွင် ၆၅ ဒီဂရီအထိ ကျဆင်းသွားတတ်ပြန်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နေထွက်ပြီး၍ နာရီအနည်းငယ်ကြာသည့် တိုင်အောင် မြူများ ဆိုင်းနေတတ်သည်။ လားရှိုးမြို့တွင် (၁၈၉၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) အပူဆုံးအချိန် ဧပြီလ၌ မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၉၁ ဒီဂရီ ရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၅၉.၉ ဒီဂရီရှိလေသည်။<ref name="scott-gazetteer">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1900 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် (၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၈၄.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလတွင် မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၅၈.၂ ဒီဂရီ ရှိလေသည်။ ကျိုင်းတုံမြို့တွင် (၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၉၂.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၆၂.၆ ဒီဂရီရှိကြောင်း တွေ့ရလေသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသများ၌ကား အအေးဓာတ် ပိုမိုလွန်ကဲလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုးသည်းထန်သည်ဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း မိုးသည် တစိမ့်စိမ့်စွေ၍ ရွာနေတတ်လေသည်။ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် တောင်ကြီးမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၅၇.ဝ၅ လက်မ၊ ကျိုင်းတုံမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၄၆.ဝ၅ လက်မ၊ လားရှိုးမြို့၌ (၁၈၉၆-၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း) ၆၁.၈၆ ဖြစ်ရာ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး ချုံ၍ဆိုရလျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် လက်မ ၇ဝ မှ ၉ဝ အတွင်းသာရှိသည်။ ယင်းသို့မိုးရေချိန်သည် မများလှသော်လည်း တောရိပ်တောင်ရိပ်ရှိသဖြင့် မိုးရာသီအခါတွင် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းပြီးလျှင် အေးစိမ့်နေတတ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === သစ်တော ဝါးတောများ === ရာသီဥတု အေးချမ်းစိုစွတ်ပြီးလျှင် မြစ်ချောင်း၊ စိမ့်စမ်းများပြားသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှေးအခါက သစ်တောဝါးတောကြီးများ ညို့မှိုင်းထူထပ်ခဲ့လေသည်။ နောင်အခါ တောင်ယာ ခုတ်ထွင် လုပ်ကိုင်ကြသည့် စနစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့ရွာအိမ်ခြေ တိုးချဲ့လာကြသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း သစ်တောများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း သစ်တောဝါးတောများ ယခုအခါ နည်းပါးနေချေပြီ။ မြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ကျွန်း၊ အင်၊ ပျဉ်းမ စသော အပူပိုင်းသစ်တောများ၊ ပေ ၄,ဝဝဝ မှ ၆,ဝဝဝ ကျော်သော အမြင့်ပိုင်းတွင် ဝါးတောများ၊ ထင်းရှုးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ ပင်ရင်းပေါက်သော အပင်များကို ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းခဲ့သော နေရာများ၌ မြက်ခင်းပြင်များကို တွေ့ရလေသည်။<ref name="forestry-history">{{cite book |title=မြန်မာ့သစ်တောသမိုင်းနှင့် သစ်တောရေးရာမူဝါဒများ |publisher=သစ်တောဦးစီးဌာန |date=၁၉၉၂}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောခရိုင်များကို မိုးမိတ်သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်ဟူ၍ သုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်။ ကြိုးဝိုင်းသစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၇,၁၃၇ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၁၁၄ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄၇၁ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။ ကြိုးဝိုင်းပြင်၌ သစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၁၅,၉၆၈ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄,၃၉၆ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁ဝ,ဝ၁၁ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လေသည်။ သစ်တောဌာန အုပ်ချုပ်ခြင်းမှ လွတ်ကင်းသော သစ်တောများသည်မူ စုစုပေါင်း ၄၁,၆၇၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> |ရှမ်းပြည်နယ်၌ အဖိုးတန်ကျွန်းသစ်၊ အင်ကြင်း စသည့် သစ်တောများ မများလှချေ။ ထင်းရှူးပင်နှင့် အခြား သစ်ရိုင်းများက ပို၍ များပြားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ထင်းရှူးသားကို အသုံးများကြသည်။ ကြီးကျယ်သော ကျွန်းတောကြီးများ ရှိသည့်ဒေသများမှာ မိုးမိတ်၊ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်၊ မိုးနဲ၊ ကျိုင်းတောင်းအကြားရှိ ကျွန်းတောကြီးများသည် အပင်များ နုသေးသော်လည်း မိုင်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်ခန့် ရှည်လျားသဖြင့် အနာဂတ်ကာလအတွက် အဖိုးတန်သစ်တောကြီးပေတည်း။ မိုင်းကိုင်နယ်ရှိ တုံလောဒေသတွင်လည်း ကျွန်းနှင့် အခြား သစ်ရိုင်းတောများကို တွေ့ရလေသည်။ ကျွန်းစသော သစ်များကို ခုတ်ယူပြီးနောက် သံလွင်မြစ်နှင့် ယင်း၏လက်တက်များ ဖြစ်ကြသည့် သစ်မျှောချောင်းများအားဖြင့် မော်လမြိုင် ဆိပ်ကမ်းအရောက် မျှောချရသည်။ သာမိုင်းခမ်းနယ်မှလည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်မရှိ ကြိုးဝိုင်းများနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိသော ကလောအနောက်ဘက်ရှိ မကွေးကြိုးဝိုင်းမှလည်းကောင်း ခုတ်ယူသော သစ်များကိုမူ မီးရထားဖြင့် ပြည်မသို့ တင်ပို့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောများမှ သစ်စေး၊ ရှားစေး၊ ချိပ်၊ အင်တွဲ စသည့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများလည်း ရရှိသည်။ ထင်းရှူးသားမှ စက္ကူထုတ်လုပ်၍ ဖြစ်မဖြစ်ကို စမ်းသပ်ကြည့်ခဲ့ရာ ကုန်ထုတ်စက္ကူညိုများ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ထီးရှူးဆီကို စနစ်တကျ ထုတ်ယူရန်လည်း စမ်းသပ်လေ့လာလျက် ရှိသည်။ စမ်းသပ်မှုများ အောင်မြင်ပါက သစ်တောထွက်ပစ္စည်း အမျိုးအမည် တိုးလာဖွယ်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ် သစ်တောဌာန၏ ဝင်ငွေသည် ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွက် စုစုပေါင်း ကျပ် ၃,၂၉၃,၅၉၃ ဖြစ်ရာ တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် တိုးလာနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် ရှိပေသည်။<ref name="forest-income">{{cite report |title=၁၉၅၉-၆၀ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်နယ်သစ်တောဌာန နှစ်ချုပ်စီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ သစ်တောရေးရာဌာန |year=၁၉၆၁}}</ref> == အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ == တောတောင် လျှိုမြောင် စိမ့်စမ်းတို့ဖြင့် သာမောဖွယ် ကောင်းလှသော ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် အကျယ်ဝန်းဆုံး ပြည်နယ်ဟု ဆိုခဲ့ပေသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆၁,၁၂၃ စတုရန်းမိုင် (၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၈-၄၀၂}}</ref> ၁၉၆၇ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၂,၄၉၇,ဝဝဝ ယောက်မျှသာ ဖြစ်ရာ စတုရန်းတစ်မိုင်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း လူ ၄၈ ယောက်နှုန်းမျှသာ နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် လူနေအိမ်မြေ ကျဲလှပေသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူချက်များအရ ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေသည် ၅,၈၂၄,၄၃၂ ဦးအထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="census-2014">{{cite book |title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန |location=နေပြည်တော် |date=မေ ၂၀၁၅ |series=အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂ |pages=၁၆}}</ref> ပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းနှင့် နှိုင်းစာလျှင် လူဦးရေ နည်းပါးလှသော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းသား တောင်ပေါ်သား လူမျိုးစုအစုံအလင်ဆုံး တွေ့ရပေသည်။ လူမျိုးပေါင်းစုံ ရောနှောနေထိုင်ရာ လူမျိုးစုံ ဟင်းလေးအိုးဒေသဟု ခေါ်ဆိုရပေမည်။ တွေ့ရှိရသော လူမျိုးစုများကို မိသားစု/အုပ်စုအလိုက် ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ပါဝင်သော မျိုးနွယ်စုများနှင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းပါ လူဦးရေ အချက်အလက်များအတိုင်း အောက်ပါအတိုင်း ပေါင်းစပ် ဖော်ပြထားသည် -<ref name="census-1931">{{cite book |title=Census of India, 1931 |volume=XI: Burma |publisher=Government Printing |location=Rangoon |date=1933}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဘာသာစကားမိသားစု !! ဘာသာစကားအုပ်စု !! ပါဝင်သော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများ !! မြောက်ပိုင်း (၁၉၃၁) !! တောင်ပိုင်း (၁၉၃၁) !! စုစုပေါင်း (၁၉၃၁) !! မှတ်ချက် / အခြားခေါ်ဝေါ်မှုများ |- | rowspan="5" | '''[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]''' | [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာအုပ်စု (Burmish)]] | [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ (လာချိဒ်)]]၊ [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|မရူ (လော်ဝေါ်)]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ (အာချန်)]] | ၄၇,၄၇၄ || ၁၄၃,၉၂၆ || ၁၉၁,၄ဝဝ | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲများ |- | [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို/ယီအုပ်စု (Loloish)]] | [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (ကော်)]]၊ [[နုံလူမျိုး|နုံ (ဒရူး)]] | ၉,၅၄၅ || ၇၄,၇၈၁ || ၈၄,၃၂၆ | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် တောင်ပေါ်မျိုးနွယ်စုများ |- | [[ကချင်ဘာသာစကား|ကချင်အုပ်စု (Jingphoic)]] | [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော့ (ကချင်)]] | ၆၃,၆၈၅ || ၆၆၇ || ၆၄,၃၅၂ | ကချင်မျိုးနွယ်စုကြီး၏ အဓိကအုပ်စု |- | [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်အုပ်စု (Karenic)]] | [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]]၊ ကယန်း၊ ကယား | ၅၄၄ || ၁၇၇,၉၃၅ || ၁၇၈,၄၇၉ | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ကရင်အုပ်စုခွဲများ |- | [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်အုပ်စု (Sinitic)]] | [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ ယူနန်နွယ်ဖွားများ | ၆ဝ,၂၈၃ || ၃,၉၈၅ || ၆၄,၂၆၈ | ဟန်တရုတ် ဘာသာစကားခွဲများ ပြောဆိုသူများ |- | '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' | [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်အုပ်စု (Kra-Dai / Tai)]] | [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်လုံ)]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ် (တိုင်လေ)]]၊ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|တိုင်ခေန် (ဂုံ)]]၊ [[လူးလူမျိုး|တိုင်လိ (လူး)]]၊ [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း (တိုင်းယွန်း)]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းမောဝ် (မောရှမ်း)]]၊ ဒရယ် | ၂၈၉,၁၃၂ || ၄ဝ၈,၇ဝ၆ || ၆၉၇,၈၃၈ | ကုန်းပြင်မြင့် တိုင်အုပ်စုဝင်များ |- | rowspan="2" | '''[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစု]]''' | [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်-ဝအုပ်စု (Palaungic / Waic)]] | [[ပလောင်လူမျိုး|တအာင်း (ပလောင်)]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ တိုင်းလွိုင်၊ လွယ်လ၊ ယင်းနက်၊ ယင်းကျား၊ ယင်းဆက်၊ [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]] | rowspan="2" | ၁၂၂,၉၃၁ || rowspan="2" | ၄၇,၈ဝ၆ || rowspan="2" | ၁၇ဝ,၇၃က် | မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် သက်တမ်းရင့် လူမျိုးစုများ |- | [[ခမူနွယ် ဘာသာစကားများ|ခမူအုပ်စု (Khamuic)]] | [[ခမူလူမျိုး|ခမူ]] | မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် အရှေ့ပိုင်းမျိုးနွယ်စုများ |- | '''အခြား (ဘာသာစကားမိသားစု မဟုတ်သော)''' | အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ | အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အခြေချနေထိုင်သူများ | ၂၁,၂၂၁ || ၁၁,၆၃၈ || ၃၂,၈၅၉ | အဓိကအားဖြင့် စီးပွားရေး/ဝန်ထမ်း အခြေချသူများ |- style="background-color:#eaecf0; font-weight:bold;" | colspan="3" | စုစုပေါင်း | ၆၁၆,၄၅၈ || ၈၇ဝ,၂၃ဝ || ၁,၄၈၆,၆၈၈ || ၁၉၃၁ သန်းခေါင်စာရင်း စုစုပေါင်း |} အထက်ဖော်ပြရာတို့အပြင် အရေအတွက်အားဖြင့် များပြားလှတ္တံ့မဟုတ်သော လူမျိုးစုငယ်များလည်း ရှိသေးသည်။ အချို့မှာ မျိုးပျောက်လုမတတ်ပင် ရှိနေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများကို မြစ်ဝှမ်းမြေနိမ့်ဒေသများ၌ အများဆုံး တွေ့ကြရ၍ အင်းလေးဒေသမှ အင်းသားလူမျိုးများကလွဲလျှင် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့သည် များသောအားဖြင့် တောင်ပေါ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများနှင့် နိုင်ငံခြားသား တရုတ်၊ အိန္ဒိယ စသော လူမျိုးတို့ကို မြို့များ၌သာ အနှံ့အပြား တွေ့ရလေသည်။ == စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားလုပ်ငန်းများ == ရှမ်းပြည်နယ်သူနယ်သားတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းသည် စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သည့် မြေဧရိယာ ၅.၇ သန်းခန့် ရှိသည့်အနက် ဧက နှစ်သန်းခန့်သာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၍ ကျန်ဧက သုံးသန်းခွဲကျော်သည် ကောလျက်ရှိသည်။ လူဦးရေကျဲသော ဒေသများဖြစ်သောကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ လက်ရှိစိုက်ပျိုးရေးစနစ်များကြောင့်တစ်ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့သည် စက်ယန္တရားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးကို တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ရန် စီမံကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၂-၄၀၅}}</ref> ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေးတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီကာလက ရှမ်းပြည်နယ်မှပင် ပြည်မသို့ ဆန်တင်ပို့နိုင်လောက်အောင် ဆန်စပါး ပိုပိုလျှံလျှံထွက်ခဲ့သော်လည်း နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ပြည်မမှပင် ရှမ်းပြည်သို့ ဆန်တင်သွင်းခဲ့ရဖူးလေသည်။ ယခင်က အင်းလေးဒေသသည် ဆန်စပါးအထွက် များခဲ့သော်လည်း လယ်များပျက်စီးမှုကြောင့် စပါးထွက် ယုတ်လျော့ခဲ့ဖူးသည်။ === စပါးစိုက်ပျိုးနည်း သုံးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စပါးကို နည်းစနစ် သုံးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားစိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် မြေနိမ့်ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးကြရာ ကန်သင်းဖို့၍ လယ်ကွက်အတွင်း ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြသည်။ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်]]နှင့် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]နယ်များ၏ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်း မြေနိမ့်ဒေသများ၌ ထိုနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုဒေသများမှ စပါးအထွက်များ၍ လူနေအိမ်ခြေလည်း များပြားလေသည်။စိုက်ပျိုးမည့် တောင်ကုန်းဆင်ခြေလျှောရှိ သစ်တောဝါးတောများကို ခုတ်ထွင်မီးရှို့၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းကို [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] လူမျိုးများနှင့် အခြားယင်းနက်၊ လွယ်လ၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ ပလေး၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ပဒေါင်]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[ထနော့လူမျိုး|ဓနော့]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] စသော တောင်ပေါ်သားတို့ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ပထမသုံးနှစ်တွင် စပါးအထွက်ကောင်းသော်လည်း နောင်အခါ မြေဩဇာခန်းခြောက်လာသဖြင့် နေရာပြောင်း၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြပြန်သည်။ ကောနေသော မြေဧကများတွင် ထိုကဲ့သို့ စွန့်ပစ်ခဲ့သော တောင်ယာများလည်း ပါဝင်သည်။တောင်ပေါ်သားတို့ အသုံးပြုသည့် နည်းတစ်နည်းဖြစ်သည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းအတွက် တောင်ပေါ်မှ စီးကျလာသော ချောင်းရေကို အမှီပြုရသည်။ လယ်ကွက်နှင့် စိုက်ခင်းများကို တောင်စောင်းဆင်ခြေလျှော၌ လှေကားထစ်သဖွယ် အဆင့်ဆင့် ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် တောင်ပေါ်ချောင်းမှ ရေကို အဆင့်ဆင့် ရေသွယ်ယူကြရသည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းဖြင့် အချို့သော အရပ်ဒေသများတွင် သီးထပ်ပင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ [[အာလူး]]၊ ပဲ စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးရာ၌လည်း တောင်ယာစနစ်၊ လှေကားထစ်စနစ်မျိုးတို့ဖြင့် စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ === အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ === ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကြီးကျယ်သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းနယ်များမှ အများဆုံးထွက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]နယ်၊ [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူး]]၊ မိုင်းနောင်၊ ကျေးသီးမန်စံ၊ [[ပင်လောင်းမြို့|ပင်လောင်း]]နှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်တို့မှလည်း ထွက်သည်။ တောင်ပိုင်းနယ်တွင် လက်ဖက်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများသည် များသောအားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း လက်ဖက်အစိုအခြောက် အချိုအခါးမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေဝင်ငွေသည် သိန်း ၂ဝဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ပင်လုံအနောက်ဘက် တောင်တန်း၊ မိုင်းကိုင်၊ လဲချား၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ ရေဦး၊ ပင်လောင်းနယ်များနှင့် မဲနယ်တောင်တန်းတို့တွင် သနပ်ဖက်ခြံများ ရှိသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း သနပ်ဖက်လုပ်ငန်းမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေ ဝင်ငွေသည် သိန်း ၁၄ဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကျော်ကြားသော စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ ပွေးလှ၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ တီကျစ် စသည့် ဒေသများတွင် အာလူးစိုက်ပျိုးရေးသည် အဓိက လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှထွက်သော အာလူး ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထွက်ရှိသည်။[[မြေပဲ]]၊ [[ကြက်သွန်ဖြူ]]၊ [[ဂျုံ]]၊ [[ကော်ဖီ|ကာဖီစေ့]]နှင့် ဗာဂျီးနီးယားဆေးရွက်ကြီးတို့မှလည်း အများအပြား ဝင်ငွေရရှိသည်။ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့|သီပေါ]]နယ်နှင့် တောင်ပိုင်းမှ [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်တို့မှ အများအပြားထွက်သည်။ ရပ်စောက်နယ်ထွက် လိမ္မော်ကို ပြည်မ၌ အောင်ပန်းလိမ္မော်ဟု ခေါ်ကြသည်။စစ်ပြီးခေတ်တွင် သစ်သော့ခြံများကို [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ အောင်ပန်း၊ ရပ်စောက် စသော နယ်များတွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာ ပြည်မသို့ အများအပြား တင်ပို့ရသည်။သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်နယ်ခြားဒေသတစ်လျှောက် [[ဘိန်း]]ပင်များကို ရှေးယခင်က အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဘိန်းသည် တိုင်းရင်းသားများ၏ စာရိတ္တနှင့် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသဖြင့် ဘိန်းပင်စိုက်ပျိုးမှု ပပျောက်စေရန်နှင့် အစားထိုးသီးနှံ စိုက်ပျိုးနိုင်ရန် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များက ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="encyclopedia-11"/>အင်းလေးရှိ ကျွန်းမျောများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် (အထူးသဖြင့် ခရမ်းချဉ်သီး) စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အလွန်အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်။ ကျွန်းမျောများပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးသည် အင်းသားတို့၏ ဇွဲသတ္တိနှင့် လုံ့လဝီရိယတို့ကြောင့် ဖြစ်ထွန်းခြင်းပင်တည်း။ === အခြားစီးပွားရေးနှင့် လက်မှုလုပ်ငန်းများ === စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများအပြင် အခြားစီးပွားရေးနှင့် မိရိုးဖလာလက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ထင်ရှားသည်။ အင်းလေးဒေသမှ ပိုးထည်လုပ်ငန်းသည် ကြီးကျယ်ကျော်ကြားလှပေသည်။ ပိုးထည်အများဆုံးလုပ်ကိုင်သော ရွာမှာ [[အင်းပေါခုံရွာ|အင်းပေါခုံ]]ဖြစ်ပြီး နန်းပန်၊ သာလေးရွာများသည် ဒုတိယအများဆုံး လုပ်ကိုင်သည်။ ဟဲလုံး၊ ရွာကန့်လန့်၊ ပြားပင်၊ ကျွန်းကြီးရွာများတွင် ဖျင်ဖြူ၊ ဖျင်နီများ ရက်လုပ်ကြသည်။ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေမြို့]]ပေါ်တွင်လည်း ပိုးထည်များကို ရက်လုပ်ကြသည်။လဲချားနယ်မှ [[ယွန်းထည်]]လုပ်ငန်းသည် ရှမ်းရိုးရာအတိုင်း ထင်ရှားသည်။မိုင်းကိုင်နယ်မှ ထွက်ရှိသော [[မိုင်းကိုင်စက္ကူ|ရှမ်းစက္ကူ (မိုင်းကိုင်စက္ကူ)]] လုပ်ငန်းနှင့် အိုးခွက်လုပ်ငန်းများမှာ ယနေ့တိုင် နာမည်ကျော်သည်။မိုင်းနောင်နယ်ထွက် ဝါးရက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများနှင့် ရှမ်းရိုးရာ [[ငွေထည်]]ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများကို ရှမ်းပြည်နယ်အနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ခရီးလမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် မြို့ကြီးများအတွက် အဆင်ပြေလွယ်ကူ သကဲ့သို့ အတန်ငယ်ခက်ခဲသည့် အစွန်အဖျားဒေသများလည်းရှိသည်။ လေကြောင်းဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၂၄ မိုင်အကွာရှိ [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]]နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းဒေသရှိ [[တာချီလိတ်လေဆိပ်]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရထားဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများ ပေါများသော်လည်း ရေစီးမြန်ခြင်း၊ ရေတံခွန်များ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ရေလမ်းခရီးကို အသုံးနည်းသည်။ အင်းလေးတွင်မူ လှေများ၊ စက်တပ်လှေများဖြင့် တစ်နေရာမှတစ်နေရာ၊ တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ သွားလာကူးသန်းကြသည်။ အင်းလေးမှ အင်းသားတို့ ခြေဖြင့် လှေလှော်နည်းသည် ကမ္ဘာကျော် ဓလေ့ဆန်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တောင်ကတုံးများ၊ ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်များ တောင်ကြားလွင်ပြင်များသည် မြေမျက်နှာပြင်ကို နိမ့်တုံ မြင့်တုံ ဖြစ်စေလျက် ကျယ်လွင့်များပြားစွာ ရှိသဖြင့် မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းများကို ဖောက်လုပ်ပြီးလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးကို အသုံးများကြလေသည်။ ပြည်မနှင့်လည်းကောင်း၊ အခြားပြည်နယ်များ နှင့်လည်းကောင်း လေကြောင်းမှ လွဲလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်သာ ဆက်သွယ်ကြရလေသည်။ မီးရထားလမ်းရှည်ကြီးများသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း အသီးသီးရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းလမ်းဖြစ်သော မန္တလေး-လားရှိုး (၁၇၁ မိုင်) လမ်းသည်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းလမ်း ဖြစ်သော သာစည်-ရွှေညောင် (၉၈ မိုင်) မီးရထားလမ်းသည်လည်းကောင်း များသောအားဖြင့် မော်တော်ကားလမ်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိသည်။ [[မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း|မန္တလေး - လားရှိုး မီးရထားလမ်း]]ကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သာစည် -ရွှေညောင် မီးရထားလမ်းကိုမူ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ သာစည်-ကလောလမ်းကို ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ကလော-ဟဲဟိုးလမ်းကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဟဲဟိုး- ရွှေညောင်လမ်းကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ အသီးအသီး ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်။ မန္တလေး-လားရှိုးလမ်းသည် နမ့်ယော်တွင် နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့ လမ်းခွဲရှိသည်။ ထိုလမ်းခွဲကို ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်က ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် ကုမ္ပဏီပိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် လမ်းကျဉ်းလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မီးရထားလမ်းများကို တောအထပ်ထပ်၊ တောင်အလျှိုလျှိုကို ကျော်လွှား၍လည်းကောင်း၊ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများကို ဖောက်ထွင်း၍လည်းကောင်း၊ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်၍လည်းကောင်း၊ လျှိုမြောင်များကို ဖြတ်သန်း၍လည်းကောင်း ခဲရာခဲဆစ် ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် အချို့နေရာများတွင် သည်းထိတ်ရင်ဖိုဖွယ်ရာ သွားလာကြရသည်။ သို့သော် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်မှ တောစခန်း၊ တောင်စခန်း ရှုခင်း ရှုကွက်များကလည်း သာယာရှုမောဖွယ် ရာ ဖြစ်၍ နှစ်သိမ့်ကြည်နူးမှုကိုလည်း ခံစားကြရပေသည်။ မန္တလေး-လားရှိုးရထားလမ်းရှိ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]သည် လှပထင်ရှားသော ကမ္ဘာကျော် တံတားပေတည်း။ မီးရထားလမ်းများဖြင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်မထားပေ။ မော်တော်ကားလမ်းအားဖြင့်မူ အဆက် အသွယ်ရှိပေသည်။ မော်တော်ကားလမ်း အများအပြားရှိရာ အချို့နေရာများတွင် ထိုလမ်းတို့သည် မီးရထားလမ်းနည်းတူ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်ကွေ့ဝိုက်လျက် ဖောက်လုပ်ထား လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးမှသည် မြန်မာ- တရုတ်နယ်ခြား မြို့ကလေးဖြစ်သော ကြူကုတ်အရောက် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သော မော်တော်ကားလမ်း ရှိသည်။ ထိုလမ်းသည် ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ လာရှိုး၊ သိန္နီ၊ ကွတ်ခိုင်၊ မိုင်းယုတို့ကို ဖြတ်သန်းသွား၍ မန္တလေးမှ မိုင်းယုအထိ ၂၇၇ မိုင် ရှိလေသည်။ မိုင်းယုမှ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ မူဆယ် သို့လည်းကောင်း၊ မူဆယ်မှတစ်ဖန် အနောက်တောင်ယွန်းယွန်းရှိ နမ့်ခမ်းမြို့သို့လည်ကောင်း လမ်းခွဲရှိသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့မှတစ်ဆင့် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊ ပူတာအိုအထိ သွားနိုင်လေသည်။ မန္တလေးမှ တရုတ်နယ်စပ်အရောက် ထိုမော်တော်ကားလမ်း တစ်လျှောက်တွင် လမ်းခွဲများရှိသေးရာ ကျောက်မဲမှ မိုးကုတ်၊ မိုးမိတ် သို့လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား သို့လည်းကောင်း၊ မိုးကုတ်မှတစ်ဆင့် သပိတ်ကျင်းသို့လည်းကောင်း သွားရောက်နိုင်သည်။ သီပေါမှ နမ့်ဆန်သို့၎င်း၊ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်း သို့လည်းကောင်း၊ လားရှိုးမှ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့လည်းကောင်း လမ်းခွဲများ ရှိပေသေးသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် သာစည်မှ ယိုးဒယားနယ်စပ်ရှိ တာချီလိပ်သို့အရောက် ၄၈၅ မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော မော်တော် ကားလမ်းရှည်ကြီးဖြင့် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သည်။ ဖြတ်သန်းသွားသော မြို့များမှာ ကလော၊ တောင်ကြီး၊ဟိုပုံး/ လွိုင်လင်၊ ကွန်ဟိန်း၊ တာကော်၊ ကျိုင်းတုံ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ တာကော်တွင် သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကူးသော ပေ ၇၈ဝ ရှိ တာကော် ယာယီတံတားကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့် လှစ်ခဲ့၏။ ထိုမော်တော်ကားလမ်း ရှည်ကြီးမှလည်း လမ်းခွဲများရှိလေရာ ကလောမှ ခြောက်မိုင်ဝေးသော အောင်ပန်းတွင် ပင်းတယ (၂၄ မိုင်) သို့ လမ်းခွဲရှိသေးသည်၊ ပင်းတယမှ တစ်ဖန် ၃၂ မိုင် ဝေးကွာသောရပ်စောက်သို့ ဆက်လက်သွားလာနိုင်၍ ရပ်စောက်တွင် [[ဗထူးတပ်မြို့]] ရှိလေသည်။ ဟဲဟိုးမြို့မှလည်း သတ္တုတွင်းများ ရှိသော ဘော်ဆိုင်းသို့ လမ်းခွဲရှိ၍ ၁၉ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ တောင်ကြီး မရောက်မီ ရွှေညောင်တွင် ညောင်ရွှေမြို့ (၇ မိုင်) သို့လည်း လမ်းခွဲရှိလေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသော မော်တော်ကားလမ်းများမှာ လွိုင်လင်-သီပေါ-လားရှိုး ၁၈၅ မိုင် တစ်လမ်းနှင့် လွိုင်လင်-ကျေးသီးမန်စံ-လားရှိုး ၂ဝ၂ မိုင် တစ်လမ်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလမ်းရှည်ကြီးများမှ လမ်းခွဲတိုများလည်း ရှိသေးသည်။ လွိုင်လင်အနီးရှိ နမ့်စန်မှ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မိုင်းပန်တို့သို့ ရောက်ရှိနိုင်သော လမ်းခွဲတစ်ခု ရှိသေးသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်နိုင်သော မော်တော်ကားလမ်းနှစ်လမ်းမှာ (၁) ဟိုပုံး မှ ကယားမြို့တော် လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၈၅ မိုင် ရှည်လျားသောလမ်း၊ (၂) အောင်ပန်းမှ လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၁ဝ၅ မိုင်ရှည်လျားသော လမ်းတို့ဖြစ်၍ အောင်ပန်း လွိုင်ကော်လမ်းသည် ပို၍ ကောင်းလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး မြန်မာပြည်သို့မကူးမီ တရုတ်-မြန်မာ လမ်းမကြီးသည် တရုတ်နိုင်ငံအား 'နောက်ဖေးပေါက်'မှ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များ တင်ပို့ရေးအတွက် အသက်သွေးကြောကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမ ကြီးသည် မြန်မာဘက်မှ လားရှိုးနှင့် တရုတ်ဘက်မှ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကူမင်းမြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထား၍ မိုင်ပေါင်း ၆၉ဝ ရှည်လျားသည်။ မြန်မာပြည်ဘက်မှ ကြူကုတ်သည် နယ်ခြားစခန်း ဖြစ်၍ တရုတ် တို့ဘက်မှ နယ်ခြားစခန်းသည် ဝမ်တိန် ဖြစ်လေသည်။ ထိုတရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီးကို ချန်ကေရှိတ်အစိုးရသည် ခေတ်မီစက်ကရိယာပစ္စည်း မသုံးဘဲ ရာထောင်မကသော တရုတ်-မြန်မာ အလုပ်သမားတို့၏ အသက်ကို စတေးကာ တောင်အထပ်ထပ်၊ လျှိုမြောင်အသွယ်သွယ်ကို ကျော်ဖြတ်ဝိုက် ပတ်လျက် ခဲယဉ်းပင်ပန်းလှစွာ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရာ ၁၆ လအတွင်း ပြီးစီး၍ ကမ္ဘာ့ သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ရသော လမ်းမကြီး ဖြစ်ပေသည်။ လက်နက်ပစ္စည်းများကို ရန်ကုန်မှ လားရှိုးအထိ မီးရထားဖြင့် သယ်ယူရလေရာ တရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီး၏ ကြမ်းတမ်း ခက်ခဲမှုကြောင့် မော်တော်ကားများ အလွန် အပျက်အစီးများခဲ့သဖြင့် ထိုလမ်းမကြီးသည် 'မော်တော်ကားသင်္ချိုင်း' ဟုပင် အမည်တွင်ခဲ့လေသည်။ စစ်မီးသည် မြန်မာပြည်သို့ ကူးစက်လာ၍ ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် ဂျပန်တပ်များက လားရှိုးကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ထိုလမ်းမကြီးကို အသုံးမပြုနိုင်တော့သဖြင့် အာသံပြည်နယ်ရှိ လီဒိုမြို့မှ ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်တို့သို့ ပေါက်ရောက်သော စတီးဝဲ၊ သို့မဟုတ် [[လီဒိုလမ်းမကြီး]]ကို ဖောက်လုပ် အသုံးပြုခဲ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ထိုနိုင်ငံများသို့ ပေါက်ရောက်သည့် တောင်ကြားလမ်းပေါက်များရှိသည်။ သို့သော် အသွားအလာလွယ်ကူသော လမ်းပေါက်များ မဟုတ်ချေ။ မြောက်ပိုင်း၌ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းကို လိုက်၍ တရုတ်နယ် နိမိတ်တွင်းသို့ ရောက်နိုင်သော တောင်ကြားလမ်းရှိ၍ ရွှေလီလမ်းဟု ခေါ်သည်။ သံလွင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ကွမ်းလုံ ကူးတို့ဆိပ်မြို့ကလေးမှလည်း တရုတ်နယ်နိမိတ်အတွင်း ရောက်နိုင်ရာ ကွမ်းလုံမှ သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကျော် ဆောက်လုပ်ထား၍ ၈၉၈ ပေ ရှည်သော ကွမ်းလုံကြိုးတံတားကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်တ ဒီဇင် ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ တောင်ပိုင်းတွင် တာချီလိပ်မှ မဲခေါင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းကူးလျှင် ယိုးဒယားနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းမှ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များအတွင်းသို့ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် ပေါက်ရောက်နိုင်သော လမ်းပေါက်များ ရှိသော်လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်း သွားရောက်ရ၍ အသုံးပြုခြင်း နည်းပါးလှလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်မနှင့် လေကြောင်းခရီး အဆက်အသွယ်လည်း ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ လားရှိုး၊ မိုးမိတ်၊ နမ့်ဆန်မြို့များတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် ဟဲဟိုး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မိုင်းဆတ်၊ တာချီလိတ်မြို့တို့တွင်လည်းကောင်း လေဆိပ်များ ရှိသည်။ == စေတီပုထိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို ကြည်ညိုလေးစားကြသည့်အလျောက် စေတီပုထိုး၊ ကျောင်းကန်ဘုရားများလည်း ပေါများလှသည်။ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်း၊ ထုံးဖြူတဖွေးဖွေးနှင့် စေတီပုထိုးများ၊ တိုင်တစ်ရာကျော်ရှိသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နေရာအနှံ့အပြား၌ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ တွေ့ရသည်။ များသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တန်ခိုးကြီးစေတီပုထိုး အများအပြားကို မူလအိန္ဒိယနိုင်ငံ မဂဓတိုင်းရှင် သီရိဓမ္မာသောကမင်း၏ ကုသိုလ်တော် စေတီပေါင်း ၈၄,ဝဝဝ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် စေတီများဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[အလောင်းစည်သူ]]မင်း တိုင်းခမ်းလှည့်စဉ်က တည်ထားသော စေတီပုထိုးများဟူ၍လည်းကောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများကို ရှမ်းပြည်နယ်၌ **"မွေတော်"** ဟု များသောအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၆-၄၀၇}}</ref> === ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများနှင့် ဘုရားများ === * '''[[ဘော်ကြိုဘုရား|ဘော်ကြိုစေတီတော်]]:''' ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့]]၊ ဘော်ကြိုရွာကြီးအနီးတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အလွန်ကျော်ကြားသော သမိုင်းဝင်စေတီတော်ဖြစ်သည်။ * '''လွယ်ဆိုင်စေတီ:''' တောင်ပိုင်နယ် (တောင်ပန်) ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် တည်ထားသော စေတီဖြစ်ပြီး [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]တို့ အထူးကြည်ညိုကြသည်။ ထိုစေတီအနီးတွင် တောင်ပိုင်နယ်အတွင်း ပထမဆုံး ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ပလောင်တို့ ယူဆခဲ့ကြသော လက်ဖက်ပင်ကြီး ရှိလေသည်။ * '''ရွှေဥမင်သဘာဝလိုဏ်ဂူဘုရား:''' မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့]]တွင် တည်ရှိပြီး ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ထောင်ချီကိန်းဝပ်ရာ လိုဏ်ဂူတော်ကြီးအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလှပေသည်။ * '''[[ဖောင်တော်ဦးဘုရား|ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူ]]:''' ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ [[အင်းလေးကန်|အင်းလေး]]ညောင်ရွှေနယ်ရှိ စေတီပုထိုးများအနက် ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင်သာမက မြန်မာပြည်မဘက်၌ပါ အလွန်ကျော်ကြားလှသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ရတနာမာန်အောင်စေတီ:''' ညောင်ရွှေမြို့ရှိ စော်ဘွားကြီး ဆာစဝ်မောင်၏ ကုသိုလ်တော်ဖြစ်သော ရတနာမာန်အောင်စေတီသည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားတစ်ဆူဖြစ်၍ ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်း၌ ဉာဏ်တော်ကြီးမားသော ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်ကြီး ကိန်းဝပ်စံပယ်လျက်ရှိသည်။ စော်ဘွားများသည် မန္တလေးမြို့ရှိ မဟာမြတ်မုနိပုံတော်ပွားများကို သွန်းလုပ်စေ၍ ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ [[File:Hpaung Daw U Pagoda.jpg|thumb|အင်းလေးကန်ရှိ တန်ခိုးကြီး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] [[File:Baw Gyo Pagoda.jpg|thumb|ဘောကြိုစေတီ]] [[File:Kakku Paya 32.jpg|thumb|မွေတော်ကက္ကူ]] === ဘုရားပွဲများနှင့် လောင်းကစားဥပဒေ ပြောင်းလဲမှု === ၁၉၂၄ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်လောင်းကစားဥပဒေအရ စော်ဘွားများသည် ဘုရားပွဲများ ကျင်းပသည့်အခါ လောင်းကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ခြောက်ရက် ကျင်းပခွင့်ရရှိသည်။ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုသည့် အကြောင်းပြချက်မှာ ရှမ်းပြည်တွင် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ အလွန်နည်းသဖြင့် လူထုပျော်ရွှင်ခွင့်ရစေရန် ဖန်တီးရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း စင်စစ်သော် စော်ဘွားများသည် ထိုကစားဝိုင်းများမှ ကစားဝိုင်းခွန်များ အမြောက်အမြား ရရှိသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့ ဘုရားပွဲများ၌ ကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခြင်းသည် လူထု၏ စာရိတ္တရေး၊ စီးပွားရေးကို အလွန်တရာ ထိခိုက်စေခဲ့သဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအခါ ဘုရားပွဲများ၌ လောင်းကစားခွင့်ကို လုံးဝပိတ်ပင်ခဲ့လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှု (ကတ်ဝိန်း) === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့ကြီးများတွင် နေ့စဉ် ဈေးမစည်ဘဲ ငါးရက်တစ်ဈေးများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဈေးသည်များသည် တစ်ဈေးမှ တစ်ဈေးသို့ မော်တော်ကားများဖြင့် လှည့်လည်ရောင်းချကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် **"ကတ်ဝိန်း"** (မြို့ဈေး) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဈေးရက်များမှာ စော်ဘွားနယ်များအလိုက် အောက်ပါမြို့များတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဈေးနေ့ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည် - * '''ပထမအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေ]]၊ [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်း]]၊ [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]၊ မိုင်းယွန်း၊ [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင် (သထုံ)]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ဒုတိယအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' ထိုဈေးများပြီးသည့် နောက်ရက်များတွင် [[ဟဲဟိုးမြို့|ဟဲဟိုး]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ နန်းပန်၊ နောင်မွန်၊ [[လွိုင်လင်မြို့|လွိုင်လင်]]၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ ဘန်းယဉ်၊ [[ကလောမြို့|ကလောမြို့]] တို့တွင် ဈေးဖြစ်ပြန်လေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးသော ငါးရက်တစ်ဈေးကြီးများမှာ ပင်းတယဈေးနှင့် နန်းပန်ဈေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဈေးနေ့များတွင် ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ကလေး၊ လူကြီးမကျန် ဈေးသို့ သွားလေ့ရှိကြပြီး ဈေးနေ့တွင် အခြားသော အလုပ်ကိစ္စများကို မဆောင်ရွက်လိုကြချေ။ ဤငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအပြင် ရပ်ရွာကိစ္စ၊ သာရေးနာရေးကိစ္စများကိုပါ တွေ့ဆုံတိုင်ပင် ဆွေးနွေးကြရာ လူမှုရေးဗဟိုချက်မတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==သမိုင်းကြောင်း== ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစောပိုင်းသမိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းကဲ့သို့ ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီဆန်ကာ နတ်၊ နဂါး၊ ကျားများပါ ပါဝင် ရောနှောနေသည်။ယင်းသို့ ဒဏ္ဍာရီဆန် သော အချက်အလက်များကို ချန်လှပ်၍ မြန်မာရာဇဝင်သမိုင်းများ ကုန်းဘောင်သီပေါ ရာဇဝင်များအရ ဖော်ပြရလျှင် ရှမ်းပြည်ထောင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူမှာ ဘိန္နကရာဇ်မင်းဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းမင်းအစ၊ ဘိန္နက'' ဟုပင် ရေးသားခဲ့ကြ လေသည်။ ထိုရာဇဝင်အရ တကောင်းမင်း အဘိရာဇာ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ဘိန္နကရာဇာမင်းလက်ထက်တွင် တကောင်းပြည်အား တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာသဖြင့် ထိုမင်းသည် တကောင်းနန်းကို စွန့်ခွာလာပြီးလျှင် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက် မလယ်အရပ်၌ စံနေစဉ် ထိုမင်းနတ်ရွာစံ၍ ပါလာသော ဗိုလ်ချေခပင်း သုံးသင်းကွဲလေသည်။ တစ်သင်းကို ခေါင်းဆောင်သော ထိုမင်း၏ ညီတော် ဘိန္နာကရာဇ်သည် ရွှေလီမြစ်အထက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်သွားပြီးလျှင် ထိုမြစ်၏ လက်ယာ ဘက်ကမ်းတွင် မိုင်းမောဟု ခေါ်တွင်သောဒေသ၌ အခြေချကာ ရှမ်းတစ်ဆဲ့ကိုးခရိုင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းပြည်ထောင်အစ၊ မိုင်းမောက'' ဟုလည်း ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြလေသည်။ သမိုင်းသုတေသီများ အထောက်အထား အခိုင်အလုံတွေ့ရသော ပဓာနအချက်အလက်များနှင့် ညီညွတ်သည့် အဆိုများအရမူ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် နန်ချောင် (နန်းကျောက်) ပြည်ကြီးမတည်ဆောက်မီ ခရစ်နှစ် တစ်ရာစု အစပိုင်းလောက်မှ စတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများမှ တောင်ဘက်၊ အနောက်တောင်ဘက်၊ အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများသို့ တရွေ့ရွေ့ရွေ့ပြောင်း လာခဲ့ရာ နန်ချောင်ပြည်ကြီး စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးနေသည့် ခုနစ် ရာစု လောက်တွင် မိုင်းမောဒေသမှ စတင်၍ ရှမ်းပြည်ထောင်များကို တစ်စတစ်စ တိုးချဲ့တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်မတိုင်မီအထိ မိုင်းမောသည် နန်ချောင်အား ပဏ္ဏာဆက်သနေခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းသည် နန်ချောင်၏မြို့တော် ယခု ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တာလီဖူသို့အရောက် ရဲမက် စစ်သည် အလုံးအရင်းနှင့် ချီတက်လာသောအခါ နန်ချောင်ပြည့်ရှင်သည် မြန်မာမင်းအား ခန့်ညားခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် အပြန်ခရီးတွင် မိုင်းမောပြည့်ရှင်သည်လည်း အနော်ရထာမင်းအား သမီးတော် စောမွန်လှကို ဆက်သပြီးလျှင် ခန့်ညားဝပ်စင်းခဲ့လေသည်။ အနော်ရထာမင်း၏ လက်ထက်မှစ၍ စည်ပင်တိုးတက်လာသော ပုဂံပြည်သည် ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် တိုင်းပြည်အား အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကြသော ကျစွာမင်း၊ ဥဇနာမင်း၊ နရသီဟပတေ့မင်းတို့၏ လက်ထက်၌ ထိုမင်းတို့ အရည်အချင်းညံ့သဖြင့် ပုဂံပြည်ကြီး ယိမ်းယိုင်လာလေသည်။ ထိုအခါ မော ရှမ်းမင်းတို့သည် မြန်မာမင်းတို့အား မခန့်မညားတော့ချေ။ မြန်မာမင်းက မြို့စားရွာစား ခန့်ထားသော စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ မြင်စိုင်းစား ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့သည် ပုဂံပြည်၏ နိုင်ငံရေးအင်အားကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်။ ယင်းတို့နှင့် ယင်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၌ လွှမ်းမိုးကြီး စိုးနေခဲ့ကြလေသည်။ တောင်ပိုင် ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ယခုခေါ်ဆိုကြသော ရှမ်းနယ် များသို့ [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ မပျံ့နှံ့လာမီက ထိုဒေသများ၏ မူလ တိုင်းရင်းသားများသည် ကရင်အနွယ်များဟု ယူဆကြရ၍ ဝ၊ ပလောင်၊ ယင်းသုံးမျိုး (ယင်းနက်၊ ယင်းဆက်၊ ယင်းကျား)၊ တောင်သူနှင့် ပဒေါင်လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေသည်။ ထိုနယ်များ ၏ အစောပိုင်း သမိုင်းတွင် ပုဂံပြည့်ရှင် အလောင်းစည်သူမင်း ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်စဉ်က အကြောင်းများလည်း ပါရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းနှင့် ဒွေးရောယှက်တင် ရှိနေခဲ့လေသည်။ အသေအချာ လေ့လာစိစစ်သည့်အခါ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ မောရှမ်းဆက်များ ဖြစ်ကြသော မိုး ကောင်း၊ မိုးညှင်း၊ ကလေးစားတို့ လွှမ်းမိုးနေစဉ် သမယမှ စတင်၍ မြောက်ပိုင်းနယ်များမှ စော်ဘွားအဆက်အနွယ်များကို ပင့် ခေါ်ပြီးလျှင် တောင်ပိုင်းနယ်များ၌ စိုးမိုးစေခဲ့သည်ဟု ယူဆရလေသည်။ မြေလပ်နယ်များရှိ လူမျိုးများဖြစ်ကြသော အင်းသား၊ ဓနု၊ တောင်သူ၊ တောင်ရိုးတို့သည် ထိုဒေသ၏ မူလတိုင်းရင်းသား များ မဟုတ်ချေ။ ယင်းတို့သည် မြန်မာအစုဝင် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြားဒေသမှ ကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ထိုဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် မြေလပ်နယ်များသည် ပထဝီဝင်အရ ရှမ်းနယ်များနှင့် ပို၍နီးစပ်သဖြင့် မြန်မာတို့သည် ယင်းနယ်များအား ရှမ်းနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့လေသည်။ မြေလပ်နယ်များမှ မြန်မာများကို ငွေပဏ္ဏာ ဆက်သွင်းရသဖြင့် ထိုနယ်ရှင်များအား ငွေခွန်မှူးများဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယတို့၌ မင်းပြုစိုးမိုးနေခဲ့ကြသော ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးတို့၏အဆက်အနွယ်များသည် နောင်အခါ အချင်းချင်း မညီညွတ်သဖြင့် ပင်းယမင်းသည် စစ်ကိုင်းကို တိုက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ မြောက်ဖျားတွင် အင်အားကြီးမားလျက် ရှိသော မောရှမ်းတို့ကို ဖိတ်ခေါ်သည်။ မောရှမ်းတို့သည် စစ်ကိုင်းကို သာမက ပင်းယကိုပါ တိုက်သဖြင့် နှစ်မြို့လုံးပျက်ရလေသည်။ ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယပျက်ပြီးနောက်၌ စစ်ကိုင်းမင်း အသင်္ခယာစောယွန်း၏ မြေးတော်သတိုးမင်းဖျားသည် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယကို သိမ်းယူ၍ အင်းဝကို တည်ကာ မင်းပြုသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်နှင့် ထိုမင်းအားဆက်ခံသော မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏လက်ထက်တွင် မောရှမ်းတို့နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်လာခြင်းကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သော်လည်းနောက် ဆက်ခံသော မင်းများလက်ထက်တွင်မူ ရှမ်းမင်းတို့ သည် အင်းဝကို ရံဖန်ရံခါ တိုက်လာသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ ကိုလည်း သွားရောက်ထိပါးသည်။ အချင်းချင်းလည်း တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ တောင်ငူခေတ်တွင် မြန်မာတို့ ပြန်၍ အင်အားတောင့်လာသည်။ ထိုအချိန်၌ အင်းဝတွင် ရှမ်းမင်းခုံမှိုင်းငယ် (ခွန်မိုင်းငယ်) စိုးစံနေသည်။ မြန်မာတို့သည် ရှမ်းတို့၏ စိုးမိုးမှုကို တွန်းလှန်ရန် ကြိုးပမ်းလာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉ဝ၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၄၄ ခုနှစ်) တွင် တောင်ငူဘုရင် တပင်ရွှေထီးနှင့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်တို့ ခေါင်းဆောင်သော မွန်-မြန်မာများနှင့် သီပေါစော်ဘွား၊ အင်းဝခုံမှိုင်းငယ်၊ ဗန်းမော်စော်ဘွား၊ မိုးညှင်း စော်ဘွားတို့၏ တပ်များသည် ပြည်မြို့တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စော်ဘွားတို့ အရေးနိမ့်ကြလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလွန်သောအခါ ဘုရင့်နောင်သည် ဟံသာဝတီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံ၍ အင်းဝကို တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ပြီးသည့် နောက်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၁၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၅၅-၅၆) မှ စတင်ပြီးလျှင် မြောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်ထောင်တို့ကို သိမ်းသွင်းခဲ့ရာ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ကသာ၊ ဗန်းမော်၊ ကလေး၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ၊ သုံးဆယ် စသော စော်ဘွားတို့သည် မြန်မာမင်း၏ သစ္စာကို ခံယူကြရသည်။ ထိုနယ်တို့နှင့် အင်းဝကို တရုတ် အစိုးရက မိမိတို့လက်အောက်ခံနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ထိုကဲ့သို့ ဘုရင့်နောင်က တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းသော အခါ တရုတ်အစိုးရနှင့် အရေးပေါ်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏တပ်များသည် ယူနန်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်အောင် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်၏ တပ်တို့သည် သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ရှိ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက် စသော စော်ဘွားနယ်များနှင့် ရွာငံ၊ စကား၊ လဲချား၊ သာမိုင်း ခမ်း စသော မြို့စားနယ်များကို သိမ်းသွင်းသည်။ နောက်နှစ်တွင် ဇင်းမယ်၊ လပုန်း၊ ဗြဲ၊ ကျိုင်းရဲနယ်တို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ခရစ်နှစ် ၁၅၅၆ မှသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ်များ အတွင်း ဘုရင့်နောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ဖြစ်သော ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နယ်များ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနယ်များကို မြန်မာနိုင်ငံ တော်အတွင်းသို့ ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့လေသည်။ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး၏လက်နက်နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်ထောင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ တရုတ်နယ်စပ်ဘက်သို့ ကျရောက်၍ ရှမ်း တရုတ် နယ်များဖြစ်သော ကိုင်းမား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း၊ မိုးနား၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်ဟူသော မြောက်ရှမ်းရှစ် ပြည်ထောင်၊ ထိုနယ်များတွင် ဘုရင့်နောင်၏ မြန်မာရဲမက်များ တည်ထားခဲ့သော စေတီပုထိုးများ အထင်အရှားရှိခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြသည်။ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ မိုးမိတ်၊ မိုးနဲ၊ သိန္နီ၊ သီပေါ၊ ညောင်ရွှေ၊ မိုးဗြဲ၊ ကလေး (သောင်သွပ်) နယ်တို့ကို ရှမ်းကိုး စော်ဘွားနယ်များဟု သီးခြားထားပြီးလျှင် ထိုနယ်ရှင် စော်ဘွား များကို စော်ဘွားကြီးများ၏ အစီးအနင်း အဆောင်အရွက်ပေးသည်။ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ကလည်း ထီးရံ နန်းရံ လက်နက်နိုင်ငံ များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလေသည်။ ယင်းတို့အပြင် မှန်နန်းရာဇဝင်၌ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်မင်း၏ လက်နက်နိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ပြည်များအဖြစ် အောက်ပါ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ် နယ်များကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ (၁) ဗန်းမော်၊ (၂) မိုင်းလျဉ်း၊ (၃) မိုင်းကိုင်၊ (၄) မိုင်းပတ်၊ (၅) ရပ်စောက်၊ (၆) နောင်မွန်၊ (၇) ကျိုင်းတုံ၊ (၈) ကျိုင်းရုံး၊ (၉) ကျိုင်းသေဉ်၊ (၁ဝ) မိုင်းလုံခပင်း၊ (၁၁) ဇင်းမယ်၊ (၁၂) လင်းဇင်း၊ (၁၃) မိုင်းစံ၊ (၁၄) အကျော်၊ သို့ မဟုတ် ကျော်ပုဂံ၊ (၁၅) လဝိုက်၊ (၁၆) မျက်နှာမည်း၊ (၁၇) သောက္ကတဲ၊ (၁၈) ပိဿလောက်တို့အပြင် ကလေးနှင့်ကသည်း ဟုန်း ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ မဏိပူရကသည်းပြည်လည်း ပါဝင်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်၏ သားတော် နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် လက်နက်နိုင်ငံတော် ပြိုအက်၍လာရာ ရှမ်းပြည် နယ်တို့လည်း သီးခြားခွဲထွက်ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင့်နောင်၏ သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သော ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းနယ်များကို ပြန်လည် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ညောင်ရမ်းမင်း၏သားတော် အနောက်ဘက်လွန်မင်းနှင့် ထိုမင်း၏ညီတော် သာလွန်မင်းတို့၏ လက်ထက်လွန်ပြီးနောက်တွင် မြန်မာမင်းတို့ အရည်အချင်း ပျော့ညံ့လာသဖြင့် နိုင်ငံတော် ယိမ်းယိုင်လာသည်။ အင်းဝမြို့တွင် မင်းပြုသော ဟံသာဝတီရောက်မင်းဟုလည်း ခေါ်သည့် မဟာဓမ္မရာဇာမင်း လက်ထက်တွင် မွန်တို့အင်အား တောင့်လာ၍ အင်းဝကို တိုက်လာသဖြင့် အင်းဝပျက်သည်။ ထိုအခါ ရှမ်းပြည်နယ်များသည် အင်းဝ၏ဩဇာကို မခံတော့ပေ။ ဇင်းမယ်နယ်သည်လည်း သီးခြားခွဲထွက်လေသည်။ ယိုးဒယားနှင့် မဏိပူရတို့ လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ပင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လုယက်ခြင်း ပြုလေသည်။ ယင်းသို့သော အပြိုပြိုအကွဲကွဲ ဖြစ်နေသည့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို အလောင်းမင်းတရားကြီးအမည်ခံ ဦးအောင်ဇေယျသည် ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ယင်းသည်မှစ၍ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်များ၏လှုပ်ရှားမှုသည် နည်းပါးသွားလေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းမြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင် ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်း ခွဲ၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့်ရှမ်းအနွယ်နယ်များကို ဤသို့ ပိုင်းခြား ဖော်ပြထားလေသည်။ ၁။ တနင်္သာရီ၊ ပိဿလောက်၊ ကမန်ပိုက်၊ သောက္ကတဲ စသော ၇၉ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂျွမ်း ယိုးဒယားတို့နေရာ ဒွာရဝတီဟူသော အရုဇ္ဈပုရတိုင်း၊ (ယိုးဒယား) ၂။ ဗြဲ၊ အနန်း၊ ပရော၊ ကျိုင်းသေည်၊ လပုန်း စသော ၅၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ယွန်း လူမျိုးတို့နေရာ ဇင်းမယ်ဟူသော ဟရီဘုဉ္စတိုင်း၊ (ဇင်းမယ်) ၃။ မိုင်းမည်း၊ မိုင်းသတ်၊ မိုင်းချိုင်၊ မိုင်းပိုင်စသော ၃၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂုံလူမျိုးတို့ နေရာ ကျိုင်းတုံ ဟူသော ခေမာဝရတိုင်း၊ ၄။ မိုင်းစဲ့ (မိုင်းစံ)၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော ၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လူးလူမျိုးတို့နေရာ ကျိုင်းရုံး ဟူသော မဟာနဂရတိုင်း၊ ၅။ မိုင်းလုံး၊ မိုင်းကွန်း၊ လောသွတ်၊ တိုက်ခံ၊ တေသန်၊ တေသိန်၊ မိုင်းဆံကြီး၊ မိုင်းဆံငယ် စသော ၁ဝဝ သော မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လင်းဇင်းလူမျိုးတို့နေရာ စန္ဒပူရိ ဟူသော လဝရဋ္ဌတိုင်း၊ (လော နိုင်ငံ) ၆။ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက်၊ မိုးဗြဲ၊ သိန္နီ၊ ကိုင်းမား၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ သုံးဆယ်ဟူသော မြို့ကြီး အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စော်ဘွားအပေါင်းတို့နေရာ ဖြစ်သည့် ကမ္ဗောဇတိုင်း၊ ၇။ မိုးတာ၊ မိုးစစ်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ခန္တီ၊ တက် ခေါင်၊ မိုင်းလုံဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ် သည့် ၃ဝ သော ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော အာဠဝီတိုင်း၊ ၈။ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုးနား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း စသောမြို့ကြီး ကိုးမြို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ရှမ်း တရုတ်လူမျိုးတို့နေရာ၊ မောကိုးခွင်ဟူသော မောရိယတိုင်း၊ ၉။ ကတို၊ ဝိုးငံ၊ ဆေးသစ်၊ ကောင်းစင်၊ ငရင်း၊ ငရုန်း၊ ယင်းကပ်ဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဗန်းမော် ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော စိန့်တိုင်း၊ ၁ဝ။ မိုးကုတ်၊ ကျတ်ပြင်၊ ရေလျှံ စသော မြို့လတ်ရွာငယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စို့သူကြီးတို့နေရာ ဖြစ်သော မဟိံသကတိုင်း၊ ၁၁။ မွေးရည်၊ မည်ကယ်၊ ငစင်ကျယ်စသော မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ကသည်းကုလားဟုန်း စော်ဘွားတို့နေရာ ဖြစ်သော မဏိပူရတိုင်း၊ ၁၂။ ကလေး၊ သောင်သွပ်၊ ထီးလင်း၊ ယော၊ ဆော၊ စကု၊ စလင်း၊ မဖဲ၊ မင်းတုန်းစသော ၂၇ မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော သုနာပရန္တတိုင်းဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရား နတ်ရွာစံပြီးနောက်တွင် ယခု တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်၏ စော်ဘွားခန့် အပ်သည့်အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားသည် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကာ မြန်မာဘုရင် သီပေါမင်းအား ထောင်ထားခြားနားသည်။ ထိုအရေးတွင် မိုးနဲ၊ မိုင်းနောင်နှင့် ရပ်စောက်စော်ဘွားတို့သည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနှင့် တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်းပြု၍ ပါဝင်ကူညီကြသည်။ ထိုစော်ဘွားစုတို့သည် မင်းတုန်းမင်း၏ တူတော်တစ်ပါးဖြစ်သော လင်းပင်းမင်းသားအား နန်းတင်ရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသည်။ နောင်အခါ မြေလတ် နယ်အချို့ကလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်သည်။ လင်းပင်အဖွဲ့သည် မိမိတို့နှင့် စိတ်ဝမ်း မညီသော ညောင်ရွှေကျေးသီး မန်စံ၊ မိုင်းလွန်းနှင့် လဲချားနယ်များကို တိုက်ကြသည်။ မြန်မာတပ်များကလည်း ထောင်ထား ခြားနားမှုကို လိုက်လံနှိပ်ကွပ်သော်လည်း များစွာ အရေးမလှခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအစိုးရက သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။ နောင်အခါ လင်းပင်းအဖွဲ့သည်လည်း အားနည်းလာ၍ လင်းပင်မင်းသားကိုယ်တိုင် အညံ့ခံရသည်။ ခရစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက်ရှိ စော်ဘွားနယ်များသည် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ဝင်ရောက်ကြရသည်။ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ရှိ နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သော ကျိုင်းတုံသည် ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ လက်နက်ချလေသည်။ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်နှင့် ကရင်နီနယ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယိုးဒယားအစိုးရနှင့် ပြဿနာများ ပေါ်သည်။ ၁၈၈၉-၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် ယိုးဒယား နှစ်ဦးနှစ်ဘက် အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်သော ကော်မီရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ ထိုနယ်များ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ယိုးဒယားမပိုင်တော့သော အပိုင်းမှ ယိုးဒယား တပ်များကို ရုပ်သိမ်းစေသည်။ ၁၈၉၄-၄၅ ခုနှစ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်နှင့် နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ကျိုင်းချိုင်းနယ်အား မဲခေါင်မြစ်ကို နယ်ခြားအဖြစ် ထားပြီးလျှင် မဲခေါင်မြစ်အနောက် ဘက်ကမ်းအပိုင်းကို ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်း၍ အရှေ့ဘက် ကမ်းအပိုင်းကို အင်ဒိုချိုင်းနားအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ၁၈၈၉-၉ဝ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေး ကော်မီရှင်က ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်များသည် မြန်မာမင်းတို့၏ သစ္စာတော်ခံနယ်များ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အစောပိုင်းတွင် စံနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုမူ မခံခဲ့ရပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များက မြန်မာမင်းတို့အား အခွန်ပဏ္ဏာများကိုမူ ဆက်သခဲ့ရရာ ဆက်သမြဲအခွန်ပဏ္ဏာ များကို [[ရွှေ]]၊ [[ငွေ]]၊ အသန့်[[သစ်စေး]]၊[[မြင်း]]၊ [[သိုး]]၊ [[ကတိုး]]၊[[အောင်း]]၊ [[ဖဲ]]၊ [[ဇာပယင်း]]၊ [[မော်ယော]]၊ [[ကတ္တီပါ]] မှိုင်းလုံး၊ ခဲမ၊ [[ဖယောင်း]]၊ [[ဆင်စွယ်]]၊ [[ကြေး]]၊ [[သံ]]၊ ကျောက်မျိုး၊ ထည်မျိုး၊ အုပ်မျိုးတို့အပြင်၊ သစ်သီး၊ ပန်းကံ့ကော်၊ သဇင်ပန်းမျိုးတို့ကိုလည်း အချို့နယ်များက ဆက်သကြရလေသည်။ သာလွန်မင်းတရားလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၆၃၇ ခုတွင် နိုင်ငံတော်၏ လူဦးရေ၊ အိမ်ခြေ၊ မြေအကျယ်အဝန်း၊ ထွက်သည့်သီးနှံ၊ ပေးဆောင်ရသည့် အခွန်အတုတ်တို့ကို စစ်ဆေးမှတ်တမ်းတင်ရာ ရှမ်းနယ်များကလည်း စစ်တမ်းများ ပေးရသည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် မင်းများတွင် အလောင်းမင်း တရားလက်ထက်မှတစ်ပါး အခြားမင်းများလက်ထက်တွင်လည်း စစ်တမ်းများကို အရေးယူဆောင်ရွက်ကြလေသည်။ အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည် မင်းတရားကြီး (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များကို အုပ်ချုပ်ပုံမှာ ရှမ်းနယ်ကြီးများတွင် စော်ဘွားထားသည်။ နယ်လတ်များတွင် မြို့စား၊ နယ်ငယ်များတွင် ငွေခွန်မှူးများထားသည်။ မြန်မာနယ်ကြီးများကို အုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်ခံများနှင့် စော်ဘွားအလား တူသည်။ ရှမ်းမြို့စားနှင့် မြန်မာမြို့စား အလားတူလေသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များအတွက် တပ်ရုံး သုံးရုံးထား၍ ခွဲခြားသတ်မှတ် အုပ်ချုပ်ရာ ထိုတပ်ရုံးများမှာ သိန္နီတပ်ရုံး၊ မိုးနဲတပ်ရုံး မိုးဗြဲတပ်ရုံးဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုတပ်ရုံး သုံးရုံးပိုင်နယ်များတွင် စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ မြို့ဝန်၊ မြို့အုပ်တို့အပေါ် မြန်မာအရာရှိကြီး သုံးဦးထား၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ထိုအရာရှိကြီးများသည် စစ်ဗိုလ်များဖြစ်စေ၊ ဝန်ကြီး၊ ဝန်မှူး၊ ဝန်ထောက်ဖြစ်စေ၊ ယင်းတို့နှင့် အဆင့်အတန်းတူ အရာရှိများ ဖြစ်စေ ခန့်ထား၍ ခန့်ထားခံရသူသည် ဆိုင်ရာတပ်ရုံးသို့ သွားရောက်နေထိုင်ရသည်။ မြန်မာ လက်အောက်ခံ ရှမ်းနယ်များ အတော်ကလေးကျယ်သေးစဉ်က ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းသည်ကြီး၊ မိုင်းလျဉ်းကြီးများတွင် တပ်ရုံး၊ တပ်ဦးချုပ် သီးခြားထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကို လက်လွတ်ရုံမက သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များတွင် တပ်ရုံးများ မထားတော့ချေ။ မန္တလေးမြို့တည် မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက်တိုင်အောင် ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းချိုင်းနယ်တို့က သုံးနှစ် တစ်ကြိမ်၊ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်၊ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် အခွန်ပဏ္ဏာများ ဆက်သမြဲဆက်သခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်း လက်ထက်တွင်မူ မဆက်သတော့ချေ။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော တပ်ရုံးသုံးရုံးသည် မြန်မာမင်းဩဇာခံ ရှမ်းနယ်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်မဟုတ်ပေ။ တောင်ပိုင်၊ မိုးမိတ်၊ ဝန်းသို၊ သောင်သွပ်၊ကလေးမြို့များတွင် စော်ဘွားထားသော်လည်း ဦးတိုက်ထမ်းမှတ်သား၍ သီးခြားဆင့်ဆို အုပ်ချုပ်သည်။ စော်ဘွား၊ မထားတော့သော မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော် စသောမြို့များကို မြန်မာမြို့ရွာများတွင် အပါအဝင်ပြု၍ အဝေးမြို့ဝန်များ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်လေသည်။ တပ်ရုံးများတွင် သွားရောက်နေထိုင် အုပ်ချုပ်ရသောမြန်မာ အရာရှိကြီးများကို စစ်ကဲတော်ကြီးဟု ခေါ်သည်။ ထိုစစ်ကဲတော်ကြီးများကို ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးက တစ်ဖန် အုပ်ချုပ်ရသည်။ ထိုဗိုလ်မှူးများ အုပ်ချုပ်ရာတွင် မင်းညီမင်းသား ဝန်ထောက် များကို ခန့်ထားလေ့ရှိသဖြင့် ဗိုလ်မှူး မင်းသားဟု ခေါ်သည်။ ထိုဗိုလ်မှူး မင်းသားသည် အချက်အချာကျသော မိုးနဲမြို့တွင် ရုံးစိုက်လေသည်။ ဗိုလ်မှူးမင်းသားလက်အောက်တွင် တပ်သား ၁ဝဝဝ ခန့်ပါသော တပ်ရှိ၍ ထိုတပ်ကို စစ်ကဲတော်ကြီး၊ နားခံကြီး၊ ဗိုလ်ဓားရဲ စသော အရာရှိများက ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ အုပ်ချုပ်ရလေသည်။ စော်ဘွားများလည်း ဓားပိုင်သည်ဖြစ်၍ အမိန့်တော်မခံဘဲ လူသတ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဗိုလ်မှူးမင်းသားသည် စော်ဘွားများအထက်က ဖြစ်လေသည်။ စော်ဘွားဟူသည်မှာ ရှမ်းဘာသာဖြင့် 'စဝ်'နှင့် 'ဖ' ဟူသော စကားနှစ်လုံးပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်။ 'စဝ်' သည် ''ပိုင်ဆိုင်သူ''ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'စပ်' နှင့် 'ဖ'ကို ပေါင်းစပ်သောအခါ ''မိုးကောင်းကင်တမျှ မြင့်မြတ်သော ပိုင်ဆိုင်ခြင်း (ပိုင်ရှင်)''ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ပေသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ''ကောင်းကင်တမျှ ပိုင်ဆိုင်သူ (အရှင်)''ဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မြန်မာမင်းများက စော်ဘွားများအား ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များ အနေနှင့် ခွင့်ပြုခဲ့သဖြင့် စော်ဘွားတို့သည် ပဒေသရာဇ် မင်းငယ်များ၏ အဆောင်အယောင် အစီးအနင်းများကို အသုံးပြုနိုင်ကြပြီးလျှင် ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များကဲ့သို့ ပြုမူနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားတို့သည် မိမိတို့၏ရိုက်ရာကို ဆက်ခံရန် သားတော်၊ ညီတော်၊ တူတော်များအနက်မှ သင့်လျော်ရာတစ်ဦးဦးကို ထီးရံနန်းရံအဖြစ် ရွေးချယ်ထား၍ ယင်းကို ကျမိုင်းဟု ခေါ်သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင်မူ ကျမိုင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ထားသူကို ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးနှင့် ဘုရင်ခံတို့ သဘောတူညီချက် ရပြီးမှသာလျှင် ခန့်ထားနိုင်လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသား ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များအား အိန္ဒိယပြည်နယ် အဖြစ် သိမ်းပိုက်ကြောင်း ဗြိတိသျှအစိုးရ ကျေညာသည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းနယ်များအား အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြား အုပ်ချုပ်သည်။ ၁။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း (ရှမ်းပြည် ဥတ္တရတိုင်းဝန်ရှင် တော်မင်းကြီး လက်အောက်ခံ) ၂။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်ဝန်နှင့် နိုင်ငံရေးအရာရှိ လက်အောက်ခံ) ၃။ မြေလပ်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေး အရာရှိ လက်အောက်ခံ)ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များကို ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုဟု ခေါ်တွင်စေရန် ဘုရင်ခံချုပ်က ထုတ်ပြန်ကျေညာသည်။ မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် မြေလပ်ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များဟူ၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြီးလျှင် နယ်၏အကျယ်အဝန်းကို လိုက်၍ စော်ဘွားမြို့စား၊ နယ်စားများအား အသီးအသီး အုပ်ချုပ်စေသည်။ မြောက်ပိုင်း၌ စော်ဘွားအုပ်ချုပ်သော နယ်များမှာ- (၁) သီပေါနယ် (၄) တောင်သိန္နီနယ် (၂) တောင်ပိုင်နယ် (၅) မိုးမိတ်နယ် (၃) မြောက်သိန္နီနယ် (၆) မိုင်းလွန်းနယ် တို့ဖြစ်ကြလေသည်။ တောင်ပိုင်း၌ စော်ဘွားနယ်များမှာ (၁) ကျိုင်းတုံနယ် (၇) မောက်မယ်နယ် (၂) မိုးနဲနယ် (၈) မိုင်းပန်နယ် (၃) ညောင်ရွှေနယ် (၉) မိုင်းပွန်နယ် (၄) မိုးဗြဲနယ် (၁ဝ) စံကားနယ် (၅) ရပ်စောက်နယ် (၁၁) မိုင်းကိုင်နယ် (၆) လဲချားနယ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စော်ဘွားနယ်များမှာ နှစ်စားရှိသည်။ စော်ဘွားကြီးနှင့် စော်ဘွားဟု ခွဲထားခြားပြီးလျှင် မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စံကားနယ်နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်များသည် ဟော်နန်းမပိုင် ရာဇပလ္လင်နှင့် စော်ဘွားရာထူး ရရှိကြသည်။ အောက်ပါမြို့စားနယ်များသည် တောင်ပိုင်း၌ ပါဝင်ကြလေသည်။ (၁) နန်းခုတ်နောင်မွန်ငယ် (၇) ဘန်းယဉ်နယ် (၂) မိုင်းနောင်နယ် (၈) ဟိုပုန်းနယ် (၃) ဘော်နယ် (၉) စကွယ်နယ် (၄) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၁ဝ) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၅) ပင်လောင်း (လွယ်လုံနယ်) (၁၁) မိုင်းရှူးနယ် (၆) သထုံ (ဆီဆိုင်နယ်) (၁၂) ပွေးလှနယ် မြေလပ်ပိုင်းတွင် ရှိကြသော ရွာငံ၊ ပင်းတယ၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်တို့သည် ငွေခွန်မှူးများ အုပ်ချုပ်သောနယ်များ ဖြစ်ကြလေသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ကိုးကန့်နယ်သည် မြို့စားနယ်ဖြစ်သည်။ ယခင်က သိန္နီစော်ဘွား လက်အောက်ခံနယ် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကာလတွင် အကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ မြောက်သိန္နီ စော်ဘွားအား ထိုနယ်ကို အုပ်ချုပ်ခွင့် မပြုတော့ပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးကာလတွင်မူ သီးခြားမြို့စား နယ်တစ်နယ်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ နယ်သူနယ်သားများသည် များသောအားဖြင့် တရုတ်လူမျိုးများသာလျှင် ဖြစ်ကြ၍ မြို့စားသည် ရှမ်းတရုတ်အနွယ် ဖြစ်လေသည်။ နယ်များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် အမျိုးမျိုး အစားစားဖြစ်ရာ ကျိုင်းတုံနယ်သည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ စတုရန်းမိုင် ၁၂,ဝဝဝ ကျော် ကျယ်ဝန်းသော်လည်း အငယ်ဆုံးဖြစ်သော ကျုံးနယ်သည် ၂၄ စတုရန်းမိုင်မျှသာ ရှိလေသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ် သော လားရှိုး၊ တောင်ပိုင်း ဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သော တောင်ကြီး၊ နွေရာသီစခန်းမြို့များဖြစ်သော တောင်ပိုင်းမှ ကလောနှင့် လွိုင်လင်မြို့များသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များ အတွင်း တည်ရှိသော်လည်း ဗြိတိသျှအစိုးရ အရာရှိကြီးငယ်များ နေထိုင်ရာမြို့များ ဖြစ်သဖြင့် စော်ဘွား၊ မြို့စားတို့ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိချေ။ ပြည်မရှိ မြို့ကြီးများကဲ့သို့ မြို့၏ စည်ပင်သာယာရေးကို မြို့ပြကော်မီတီများက အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုမြို့များ၏မျူနီစီပယ် ဧရိယာအတွင်း၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ် ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊တရားမဥပဒေများဖြင့် ဆိုင်ရာအရာရှိတို့က အုပ်ချုပ်သကဲ့သို့ ကျန်ပဒေသရာဇ်နယ်များတွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားနှင့် မြို့စားတို့က ဆိုင်ရာနယ်များ၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊ တရားမ ဥပဒေများအပြင် ရှမ်းပြည်ဓလေ့ ဥပဒေများဖြင့် အသီးအသီး စိုးမိုးခဲ့ကြသည်။ မြို့စားနှင့် ငွေခွန်မှူးများသည် တရားမနှင့် ရာဇဝတ် တရားစီရင်ရေး အခွင့်အာဏာတွင် ဒုတိယတန်း တရားသူကြီး အဆင့်အတန်းမျှသာ ရှိသည်။ အချို့စော်ဘွားနယ်ကြီးများတွင် ဆိုင်ရာနယ်ရှင်ကို ကူညီရန် အမတ်ချုပ်ကြီး (ရာဇဝတ်မှု- တရားမအပါအဝင်)၊ တရားရေးရာဌာနအမတ်၊ အခွန်တော် ဌာနအမတ်၊ နယ်ဝန်၊ ငွေတိုက်ဝန် စသည်ဖြင့် လစာရိက္ခာစား အရာရှိများ ခန့်ထားသည်။ ထို့ပြင် ရိုးရာအစဉ်အဆက်အားဖြင့် ခန့် ထားရသည့် ဟိန်၊ ထမုံ၊ ကျယ် စသော သူကြီးအဆင့် အတန်းမျိုး ရှိသည့် ကျေးလက်ပိုင်းမှ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲ များလည်း ရှိပေသေးသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုကို ဖွဲ့စည်း ပြီးနောက် ပဒေသရာဇ်ကောင်စီအဖွဲ့ကို တည်ထောင်သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌသည် တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်၏ ဌာနချုပ်ဝန်ဖြစ်သော ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးဖြစ်၍ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ သည် မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ဝန် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရကို ကိုယ်စားပြုသော အကြီးမြင့်ဆုံး ဗြိတိသျှ အရာရှိကြီးများ ဖြစ်သည်။ စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ ငွေခွန်မှူးများ သည် ထိုအဖွဲ့၌ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပါဝင်ကြလေသည်။ မြန်မာပြည်အား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ဖြင့် ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်သောအခါ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များအား မတိုးတက်သေးသော နယ်များအဖြစ် ဆက်လက်ထား ရှိကာ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ မသွတ်သွင်းခဲ့ပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပြည်မ၌ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ရရှိလာသည်အထိ ပြည်မ၏ ငွေကြေးအထောက်အပံ့ကို အမှီ ပြုခဲ့ရလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းသောအခါ ရှမ်းအမျိုးသားတို့သည်လည်း မြန်မာပြည်ဘွား အခြားတိုင်းရင်းသားများနည်းတူ သွေးစည်း ညီညွတ်စွာဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေး ရအံ့ဆဲဆဲတွင် မသမာသူတို့၏လက်ချက်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများ ကျဆုံး ရာ၌ ရှမ်းအမျိုးသား မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီးလည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့၌ ပဒေသရာဇ် ကောင်စီကို ဖျက်သိမ်း၍ လူထုကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသောအချိန်ကာလ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သော နေ့ထူး နေ့မြတ်ကြီးကို ရှမ်းအမျိုးသား နေ့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ပေါ်ပေါက်ရန် စတင်ပန္နက်ချသော နေရာသည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ လဲချားနယ်ရှိ ပင်လုံမြို့ကလေး ဖြစ်ပေသည်။ ပြည်မခေါင်းဆောင်များနှင့် တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင်များသည် တိုင်းရင်းသားသွေးစည်းညီညွတ်ရေးအတွက် ညီလာခံကျင်းပပြီးလျှင် လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမှမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး ထူထောင်ရန် သဘောတူကြောင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက် နေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြရာ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ထိုနေ့ထူးနေ့မြတ်ကို ပြည်ထောင်စုနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသောအခါ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စဝ်ရွှေသိုက်အား ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ် ပထမဆုံးသမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ပြီးသည့်နောက်တွင် အုပ်ချုပ်ပုံစံနစ် ပြောင်းလဲခဲ့ရာ ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးလည်း ပုံစံပြောင်းခဲ့သည်။ ပဒေသရာဇ်ရှမ်းပြည်နယ်ဟု မခေါ်တွင်တော့ဘဲ ရှမ်းနယ်များတွင် ဝနယ်များကိုပါ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ခေါ်တွင်စေပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်ဖြင့် အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် ၅ အရ သတ်မှတ်ပေးလိုက် လေသည်။ ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီ ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းကာ အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ပြောင်းလိုက်သည်။ ထိုကောင်စီသည် ပြည်နယ်၏ ပါလီမန်ကလေး ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော လူမျိုးစုလွှတ်တော် အမတ် ၂၅ ဦး နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေအလိုက် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသော အမတ် ၂၅ ဦး ပါဝင်သည်။ ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ သို့မဟုတ် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးချုပ်က ပြည်နယ်ကောင်စီနှင့် တိုင်ပင်၍ ခန့်အပ်သည်။ ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌသည် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လေသည်။ ပြည်နယ်ကောင်စီသည် ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို ပြုစု၍ ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ရသည်။ နိုင်ငံခြားနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး စသည်တို့ကိုမူ ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ဆောင်ရွက်လေသည်။ ပြည်ထောင်စု အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲစဉ်က ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ ပဒေသရာဇ်အာဏာအခွင့်အရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ် အပိုင်းအခြားတို့ကို ဗြိတိသျှလက်ထက်ကအတိုင်း ထားရှိခဲ့သည်။ လူမျိုးစုလွှတ်တော်သို့ တင်မြှောက်သော ရှမ်းပြည် အမတ်များကို စော်ဘွားအချင်းချင်း ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့်ပြုခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးသည် နယ်ရှင်စော်ဘွားများသာလျှင် လွှမ်းမိုးကြီးစိုးရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးမရမီကလေးတွင် စော်ဘွားကြီးများက ခေါင်းဆောင်၍ စော်ဘွားအသင်းဟူ၍ တည်ထောင်ပြီးလျှင် မြို့စားများ၊ ငွေခွန်မှူးများကိုပါ စော်ဘွားအဆင့်အတန်းသို့ သိမ်းသွင်းခြင်းအလို့ငှာ နယ်ရှင်အားလုံး 'စဝ်ဖလုံ' ဟု ခေါ်တွင်စေရန် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပြည်မ၌ ဒီမိုကရေစီနည်းအရ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိနေစဉ် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပဒေသရာဇ်စနစ် တည်တံ့နေခြင်းသည် ခေတ်နှင့်မလျော်ညီခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဒီမိုကရေစီစံနစ်ကို သွတ်သွင်းရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ ဆွေးနွေးလာခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ် တွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားများက အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသော်လည်း အကြောင်းကြောင်းတို့ ကြောင့် အာဏာစွန့်လွှတ်ရေးသည် အကောင်အထည် မပေါ်ခဲ့ပေ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ အိမ်စောင့်အစိုးရ လက်ထက်၌ နယ်ရှင်စော်ဘွားများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ စွန့်လွှတ်ကြောင်းကို ထိုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီက အတည်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် ပြည်နယ်တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သော ပဒေသရာဇ်စံနစ်ကို ဖြတ်တောက်၍ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး ပန္နက်ကို စိုက်ထူလိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်များဟူ၍ ပိုင်းခြားပြီးလျှင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်များ ထွင်လိုက်လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။ ၁။ လားရှိုးခရိုင် (၁) မြောက်သိန္နီနယ် (ရုံးစိုက်-လားရှိုးမြို့) (၂) တောင်သိန္နီနယ် ၂။ ကျောက်မဲခရိုင် (၁) သီပေါနယ် (ရုံးစိုက်-ကျောက်မဲမြို့) (၂) တောင်ပိုင်းနယ် (၃) မိုးမိတ်နယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက် (၁) ကိုးကန့်နယ် အထူးခရိုင် (၂) မိုင်းလွန်းနယ် (၃) ဝနယ်များ၊ လားရှိုးခရိုင်နှင့် ကျောက်မဲခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်း ပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်းဟူ၍ သတ်မှတ်ကာ အထူးတိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင် စသော အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများဖြင့် ကြပ်မတ်အုပ်ချုပ်သည်။ လားရှိုးမြို့သည် အထူးတိုင်းမင်းကြီး၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ ခရိုင်နှင့်နယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ၁။ တောင်ကြီးခရိုင် (၁) ညောင်ရွှေနယ် (ရုံးစိုက်-တော်ကြီးမြို့) (၂) ရပ်စောက်နယ် (၃) မိုင်းပွန်နယ် (၄) စံကားနယ် (၅) နန်းခုတ်နယ် (၆) နောင်မွန်နယ် (၇) လွယ်လုံနယ် (၈) သထုံနယ် (ဆီဆိုင်) (၉) ဘန်းယဉ်နယ် (၁ဝ) စကွယ်နယ် (၁၁) ဟိုပုန်းနယ် (၁၂) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၁၃) ပွေးလှနယ် (၁၄) ဘော်နယ် (၁၅) ရွာငံနယ် (၁၆) ပင်းတယနယ် (၁၇) ပင်မှီနယ် (၁၈) ကျုံးနယ် ၂။ လွိုင်လင်ခရိုင် (ရုံးစိုက်-လွိုင်လင်မြို့) (၁) မိုးနဲနယ် (၂) မိုင်းပန်နယ် (၃) မောက်မယ်နယ် (၄) မိုင်းကိုင်နယ် (၅) မိုင်းနောင်နယ် (၆) မိုင်းရှုနယ် (၇) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၈) လဲချူးနယ် (၉) ရေဦးနယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်းခရိုင် (၁) ကျိုင်းတုံနယ်ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးခရိုင်နှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်းဟု သတ်မှတ်ကာ တိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာလက်အောက်ခံအရာရှိများနှင့် ကြပ်မတ် အုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းမင်းကြီး၏ရုံးစိုက်မြို့သည် တောင်ကြီး မြို့ဖြစ်၍ တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်လေသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် လူမှုရေးတွင် အနိမ့်ကျဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဝနယ်များ၊ ကိုးကန့်နယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ပန်းဆန်းဒိုင် မြို့စားနယ်တို့ကို နယ်သူ နယ်သားများ၏ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော နယ်ခြားဒေသအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ လ ၂ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းသည်၊ ထိုနည်းတူစွာ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်) တွင် ရှမ်းပြည်အရှေ့ ပိုင်းခရိုင် ကျိုင်းတုံနယ်ကို လည်း နယ်ခြားဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးသို့ လွှဲအပ်ပြီးလျှင် ကျိုင်းတုံ ခရိုင်၊ မိုင်းတုံခရိုင်နှင့် တာချီလိပ်ခရိုင်ဟူ၍ ပိုင်းခြားလိုက်လေသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ရှမ်းစော်ဘွား အများစုနှင့် ကယားခေါင်းဆောင်များသည် ပြည်မကိုလည်း ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်အားလုံးအား တန်းတူအုပ်ချုပ်ပေးရန်ဟူသော 'ဖက်ဒရေးရှင်း' မူကို တောင်းဆိုလာကြသည်။ ထိုမူကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ လက်မခံပါက ရှမ်း ပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှ ခွဲထွက်ရန် ခြိမ်းခြောက် အရေးဆိုလာကြပြီးလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ထကြွပုန်ကန်မှု၊ ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လှုံ့ဆော်အားပေးလာကြသည်။ ထိုသို့ ပြည်ထောင်စုကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲမည့်အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့ တွင် ပြည်ထောင်စုအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် သမ္မတကြီးနှင့်တကွ ဝန်ကြီး ချုပ် အမှူးပြုသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးအများစု အား ထိန်းသိမ်းလိုက်သည့်နည်းတူ 'ဖက်ဒရေးရှင်းမူ' ကို ထောက်ခံသော ရှမ်းစော်ဘွား ၃ဝ ကျော်တို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖျက်သိမ်းပြီးလျှင် ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ငါးဦးပါဝင်သော ရှမ်း ပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်သည်။ ထိုဦးစီးအဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီနည်းတူ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဝဝကို ဆောင်ရွက်ရ၍ ထိုအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအား ယခင်က ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ၏ အခွင့်အာဏာများကို အပ်နှင်းလိုက်လေသည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ်မှ ပြည်သူ့ရှမ်းပြည်နယ် ဖြစ်လာရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ် ကျေးလက်များအထိ ပြည်မနည်းတူ တရားဥပဒေ စိုးမိုးနိုင်ရန် တရားရုံးများ၊တရားသူကြီးများ ခန့်ထားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေပိုင်းခြားမှု ပြန်လည် စိစစ်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ယခင်က နယ်ပိုင်နယ်၊ မြို့ပိုင်နယ် ဟူ၍ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့သော အချို့နယ်များသည် ကျေးရွာသာသာမျှ ရှိသဖြင့် စော်ဘွားတို့အလိုကျ မလိုအပ်ဘဲ ပိုင်းခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေရာ အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး စရိတ်ကျဉ်းစေရန် အချို့နယ်များကို ပူးပေါင်းခြင်း၊ ပြန်လည်ပိုင်းခြား ခြင်းပြုရန် ပြန်လည် စိစစ်ဆောင်ရွက်နေဆဲ ဖြစ်လေသည်။ == မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် အပြောင်းအလဲ == ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း အများဆုံး ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော '''"မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်"''' အရ နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ သဘောတူ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ပြီးနောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ နယ်နိမိတ်၌ အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ် ရှိခဲ့လေသည်။<ref name="boundary-treaty">{{cite book |title=မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သမိုင်းမှတ်တမ်း |publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၁}}</ref> မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သဘောတူစာချုပ်များအရ ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားများရှိသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသများကို တရုတ်အစိုးရပိုင်ကြောင်း မြန်မာအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့အနီးရှိ '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ (နမ့်ဝမ်သတ်မှတ်ပိုင်နက်နယ်မြေ)''' အတွက်မူ ထိုဒေသအား တရုတ်တို့က ပြန်၍သိမ်းလိုက်ပါက ထိုနယ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကချင်ပြည်နယ် ကူးလူးဆက်ဆံမှု လမ်းမကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ထိုပြည်နယ်များ၏ ဆက်သွယ်ရေးကို ထိခိုက်ဖွယ်ရာ ရှိသဖြင့် ထိုတြိဂံဒေသကို တရုတ်အစိုးရက မြန်မာအစိုးရသို့ အပြီးအပိုင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဒေသနှင့် လဲလှယ်သောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံး (Panhung)''' နှင့် '''ပန်လောင်း (Panlaung)''' ဒေသတို့အား မြန်မာအစိုးရက တရုတ်အစိုးရသို့ ပြန်လည်လွှဲအပ်ခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၁}}</ref> === နယ်မြေအလဲအလှယ် ပြုလုပ်ခြင်း === နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ အပြန်အလှန် အလဲအလှယ်ပြုကြသော နယ်မြေများကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ရာ - * မြန်မာအစိုးရက အပြီးအပိုင် ရရှိလိုက်သော '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ''' ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၈၅ စတုရန်းမိုင်''' (၂၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ * ထိုဒေသနှင့် အလဲအလှယ်ပြုကာ တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်လိုက်ရသော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသ''' များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၇၃ စတုရန်းမိုင်''' (၁၈၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="boundary-treaty"/> ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသတို့ကို အလဲအလှယ်ပြုလိုက်ရသဖြင့် ထိုနေရာတွင် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်နိမိတ်မျဉ်းကြောင်းသည် အတန်ငယ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ နယ်မြေကို တစ်လက်မမျှ အလျှော့မခံလိုသော်လည်း ရှမ်းအမျိုးသားများနှင့် ဝအမျိုးသားတို့သည် နှစ်ပြည်ထောင်ချစ်ကြည်မှုကို ရှေ့ရှုကာ လွှဲအပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ မိုင်းမောတြိဂံဒေသသည် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် နှစ်ခုလုံး၌ ပါဝင်နေရာ ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းကို ဆိုင်ရာပြည်နယ်အလိုက် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ === ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများအား နေရာချထားပေးခြင်း === တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်၍ အလဲအလှယ်ပြုကြသော ဒေသများမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့က ထိုဒေသများကို စွန့်ခွာကာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌သာ နေထိုင်လိုကြသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုများနည်းတူ ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသများမှ လူမျိုးစုများကိုလည်း ယင်းတို့၏ ဆန္ဒအတိုင်း ပြည်ထောင်စုအစိုးရသည် နယ်စပ်အနီး ဘေးကင်းရာဒေသများ၌ ကျေးရွာအိုးအိမ်များကို သိုက်မြိုက်စွာ ပြန်လည်ထူထောင်ပေးခဲ့ရပြီးလျှင် ယင်းတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု ဖူလုံရေးအတွက်လည်း စနစ်တကျ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==ပညာရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှေးအခါက ရှမ်းပြည်နယ်၏ပညာရေးစံနစ်သည် စော်ဘွားများ၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိခဲ့သည်။ နယ်များတွင် စော်ဘွားများ သဘောအရ နယ်မှရရှိသော အခွန်တော်ငွေထဲမှ အကုန်အကျခံ၍ ဖွင့်လှစ်ထားသော မူလတန်း မြန်မာစာသင်ကျောင်းများသာ ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကိုလည်း စော်ဘွားများက စာသင်ကျောင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် တစ်ခေတ်လုံးတွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နှစ်ရပ်လုံး၌ အစိုးရအသိအမှတ်ပြုသော အထက်တန်းကျောင်းဟူ၍ တောင်ကြီး၌ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရှမ်းစော်ဘွားသားများကျောင်းနှင့် အမေရိကန် သာသနာပြုကျောင်းဟူ၍ နှစ်ကျောင်းသာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စာသင်ကျောင်းများ နည်းပါး၍ တောင်ကြီးမှလွဲလျှင် ကလော၊ လွိုင်လင်၊ လားရှိုး၊ နမ္မတူ၊ သီပေါနှင့် မိုးနဲတို့တွင်သာ အလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ ၁၉၂၃-၂၄ ခုနှစ်အထိ ဖော်ပြခဲ့သော ကျောင်းများမှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ မြန်မာအလယ်တန်း ၁၉ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ၁ဝ၈ ကျောင်းရှိသည်။ အထူးကျောင်းများမှာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ တိရစ္ဆာန် အတတ်သင်ကျောင်း၊ လားရှိုး၊ ညောင်ရွှေမြို့တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော အောက်တန်းဆရာဖြစ် သင်တန်းကျောင်းနှစ်ကျောင်း ဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ကာလတွင် ကျောင်းပေါင်း ၁၉ဝ ကျော်အထိ တိုးတက်လာ၍ ကျောင်းသားဦးရေ တစ်သောင်းနီးပါးအထိ ရှိလာသော်လည်း ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းစာသော် စာတတ်သူများ ရာခိုင်နှုန်း အလွန်နိမ့်ကျနေခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုခေတ်တွင် ပညာရေးစံနစ်သစ်အရ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် ကျောင်းများကို တိုးတက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ စော်ဘွားမြို့တိုင်း၌ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိစေရန်နှင့် လူဦးရေ ၁ဝဝဝ လျှင် စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းရှိစေရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း ပြည်နယ်၏ငွေ အင်အား နည်းပါးသေးသဖြင့် ခပ်ဆိုင်းဆိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဖွင့်လှစ်ပြီးသောကျောင်းများနှင့် ကျောင်းသားဦးရေစာရင်းမှာ-- ကျောင်းဦးရေ ကျောင်းသားဦးရေ ၁။ အထက်တန်းကျောင်း ၃၇ ၂၃၈၄၅ ၂။ အလယ်တန်းကျောင်း ၅၃ ၁၅၈၉၇ ၃။ မူလတန်းကျောင်း ၅၂၅ ၄၁၈၅၄ ---- -------------- ၆၁၅ ၈၁၅၉၆ တောင်ကြီးမြို့တွင် ဥပစာကောလိပ်တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့၍ စော်ဘွားသားများ အထက်တန်းကျောင်းကိုလည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် စော်ဘွားအမျိုးအနွယ်များအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားရှိခြင်းမှ ပြည်သူ့ကျောင်း တစ်ကျောင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေခဲ့လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == အုပ်ချုပ်ရေး == === မြို့တော် === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]]ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၈၈နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး လွယ်ကူအဆင်ပြေစေရန် အတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဟု စစ်တိုင်းဌာနချုပ်များရှိသည့် အတိုင်း ခွဲခြားလိုက်ပြီး မြောက်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် [[လားရှိုးမြို့]]၊ အရှေ့ပိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] နှင့် တောင်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် လက်ရှိမြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ အဖြစ် အသီးသီး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် တရားဝင်အားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ တောင်ကြီးမြို့သာဖြစ်သည်။ [[File:Shan State Map with 3 Parts.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ်အား အပိုင်း၃ပိုင်းဖြင့်ပြထားသော မြေပုံ]] ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့}} ၂၀၁၁ခုနှစ်မှစ၍ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်သော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်သဖြင့် လားရှိုးမြို့နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ဒုတိယအဆင့် ရုံးခွဲများစိုက်ကာ အုပ်ချုပ်သည်။ [[File:Shan State Government Office 1.jpg|thumb|ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး]] === ဥပဒေပြုရေး === {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်}} ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ [[File:Shan State Hluttaw.jpg|thumb|ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] === တရားစီရင်ရေး === {{See also|ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်}} ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသတရားရုံးများ၊ မြို့နယ်တရားရုံးများရှိသည်။ ===ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ=== ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၂၁)ခရိုင်၊ ခရိုင်အဆင့်နှင့်ညီသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု ရှိသည်။ ခရိုင်များအနက် ဟိုပန်နင့် မက်မန်းခရိုင်များကိုပေါင်းကာ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ မြို့နယ်ပေါင်း (၅၅)မြို့နယ်ရှိသည်။<ref>နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)</ref><ref name=gad>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843|title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ခရိုင်အမည်များ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|access-date=19 November 2022|archive-date=5 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305083858/https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843}}</ref> === ခရိုင်များ === [[File:Shan state districts map 2022.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် ခရိုင်များ (၂၁ ခရိုင်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု) {{legend|#E31A1C|တောင်ကြီးခရိုင်}} {{legend|#0000FF|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#33a02c|လားရှိုးခရိုင်}} {{legend|#1f78b4|နမ့်စန်ခရိုင်}} {{legend|#b2df8a|ကလောခရိုင်}} {{legend|#aca9aa|မိုင်းရှူးခရိုင်}} {{legend|#fofofo|လင်းခေးခရိုင်}} {{legend|#ffffff|လွိုင်လင်ခရိုင်}} {{legend|#de8787|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#ffd5df|မိုင်းယောင်းခရိုင်}} {{legend|#de51d0|မူဆယ်ခရိုင်}} {{legend|#a6cee3|ကွတ်ခိုင်ခရိုင်}}{{legend|#d35f5f|မိုင်းတုံခရိုင်}}{{legend|#426d44|မိုင်းဆတ်ခရိုင်}} {{legend|#fb9a99|မိုင်းလားခရိုင်}} {{legend|#c83737|မိုင်းယန်းခရိုင်}} {{legend|#cfff31|တန့်ယန်းခရိုင်}} {{legend|#2cacc5|ကျောက်မဲခရိုင်}} {{legend|#6b5deb|မိုးမိတ်ခရိုင်}} {{legend|#e655ed|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab2d89|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#b052a8|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab1a76|ဟိုပန်ခရိုင် (ဝ SAD)}}{{legend|#be18aa|မက်မန်းခရိုင် (ဝ SAD)}}]] ====ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်==== =====ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း===== {|class=wikitable ![[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] |[[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယန်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယန်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းလားခရိုင်]] |[[မိုင်းလားမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]] |[[မိုင်းဆတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းတုံခရိုင်]] |[[မိုင်းတုံမြို့နယ်]] |- ![[တာချီလိတ်ခရိုင်]] |[[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယောင်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[လားရှိုးခရိုင်]] |[[လားရှိုးမြို့နယ်]]{{•}}[[သိန္နီမြို့နယ်]]{{•}}[[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] |- ![[တန့်ယန်းခရိုင်]] |[[တန့်ယန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းရယ်မြို့နယ်]] |- ![[လောက်ကိုင်ခရိုင်]] |[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မူဆယ်ခရိုင်]] |[[မူဆယ်မြို့နယ်]]{{•}}[[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]] |- ![[ကွတ်ခိုင်ခရိုင်]] |[[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]] |- ![[ကျောက်မဲခရိုင်]] |[[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]{{•}}[[နောင်ချိုမြို့နယ်]]{{•}}[[သီပေါမြို့နယ်]]{{•}}[[နမ္မတူမြို့နယ်]] |- ![[မိုးမိတ်ခရိုင်]] |[[မိုးမိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မဘိမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မက်မန်းခရိုင်]] |[[မက်မန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဆန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[နားဖန်းမြို့နယ်]] |- ![[ဟိုပန်ခရိုင်]] |[[ဟိုပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဝိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းမောမြို့နယ်]] |- ![[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မန်တုံမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[တောင်ကြီးခရိုင်]] |[[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]{{•}}[[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] |- ![[ကလောခရိုင်]] |[[ကလောမြို့နယ်]]{{•}}[[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]{{•}}[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] |- ![[လွိုင်လင်ခရိုင်]] |[[လွိုင်လင်မြို့နယ်]]{{•}}[[လဲချားမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းကိုင်မြို့နယ်]] |- ![[နမ့်စန်ခရိုင်]] |[[နမ့်စန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုးနဲမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းရှူးခရိုင်]] |[[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]]{{•}}[[ကျေးသီးမြို့နယ်]] |- ![[လင်းခေးခရိုင်]] |[[လင်းခေးမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မောက်မယ်မြို့နယ်]] |- ![[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]{{•}}[[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] |- ![[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ပင်းတယမြို့နယ်]]{{•}}[[ရွာငံမြို့နယ်]] |} == နေထိုင်သောလူမျိုးများ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူ]]၊ [[အင်းသား]]၊ [[ပအိုဝ်း|ပအိုဝ်း]]၊ [[ပလောင်]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[ဝ]] ၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းကျား]]၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းနက်]]၊ [[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]၊ [[မုံ]]၊ [[အဲန်လူမျိုး|အဲန်]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကယန်း]]၊ [[ကချင်]]၊ [[လီဆူ]]၊ [[ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[တရုတ်]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]။ == စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ == * [[အင်းလေးကန်]] * [[အင်းလေး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] * [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]] * [[ဘော်ကြိုဘုရား|သီပေါ ဘော်ကြိုဘုရား]] * [[ပင်းတယဂူ]] * [[ပြဒါးလင်းဂူ]] * [[မွေတော်ကက္ကူ]] * [[ထမ်းဆမ်းလိုဏ်ဂူ|ထမ်ဆမ်းဂူ]] <ref>D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.</ref> == စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားတိုင်းရင်းသားများ၊တရုတ်၊အိန္ဒိယလူမျိုးများပါရောနှောနေထိုင်သည့်အတွက် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ များပြားသည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားအများစု မှာရှမ်းစကားကိုအသုံးပြုကာ ဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။ အောက်ပါဇယားမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- ! စဉ် !! အကြောင်းအရာ !! ရေတွက်ပုံ !! အရေအတွက် |- | ၁|| စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ|| ဧက|| ၃၆၂၀၄၂၂ |- | ၂|| ဆည်တမံ(အကြီး/အသေး)|| ခု|| ၈၁၇ |- | ၃|| မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်း|| ခု|| ၆ |- | ၄|| ကြိုးဝိုင်းတော|| စတုရန်းမိုင်|| ၉၂၈၃ |- | ၅|| ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော|| စတုရန်းမိုင်|| ၆၀၂ |- | ၆|| ရထားလမ်း|| မိုင်|| ၄၉၆ |- | ၇|| ကားလမ်း|| မိုင်|| ၈၆၉၈ |- | ၈|| ပေ ၅၀⁠၀၀ အထက်လေယာဉ်ပြေးလမ်း|| လမ်း|| ၃ |- | ၉|| ပေ ၁၈၀ အထက် တံတား|| စင်း|| ၄၈ |- | ၁၀|| စာတိုက်စခန်း|| ခု|| ၁၆၅ |- | ၁၁|| ကြေးနန်းရုံး|| ရုံး|| ၉၁ |- | ၁၂|| တယ်လီဖုန်းရုံး|| ရုံး|| ၁၆၃ |- | ၁၃|| မိုက္ကရိုဝေ့ဖ်စခန်း|| ခု|| ၅၅ |- | ၁၄|| ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၁၅ |- | ၁၅|| နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၂ |- | ၁၆|| ပုဂ္ဂလိကစက်ရုံ|| ရုံ|| ၃၅⁠၅၀ |- | ၁၇|| အခြေခံပညာကျောင်း|| ကျောင်း|| ၄၇၂၈ |- | ၁၈|| တက္ကသိုလ်၊ကောလိပ်|| ခု|| ၅ |- | ၁၉|| နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၀|| ကွန်ပျူတာက္ကသိုလ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၁|| ဆေးရုံများ|| ရုံ|| ၁၄၅ |} == ဒေသထွက်ကုန်များ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} အဓိကအားဖြင့် ကော်ဖီ၊ သစ်၊ လက်ဖက်နှင့် ရာဘာ အပါအဝင် သီးနှံများဖြစ်သော ပန်းသီး၊ စပျစ်သီး၊ လိမ္မော်သီးနှင့် လူကြိုက်များသည့် အခြားသီးနှံများလည်း ထွက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == <References /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.shanstate.gov.mm/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730142343/http://www.shanstate.gov.mm/ |date=30 July 2015 }} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ရှမ်းပြည်နယ် |North = [[ကချင်ပြည်နယ်]] |Northeast = [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] |East = [[လွမ်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘိုခဲယိုပြည်နယ်]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] |Southeast = [[ချင်းရိုင်ခရိုင်]]၊ [[ချင်းမိုင်ခရိုင်]]၊ [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |South = [[ကယားပြည်နယ်]] |Southwest = [[ကရင်ပြည်နယ်]] |West = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |Northwest = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] }} <br /> {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်| ]] gm2xa40h94gltflfuo5ufr9mzuoxuz8 1057030 1057029 2026-10-10T01:56:15Z ~2026-54116-58 149196 /* အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ */ 1057030 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = ရှမ်းပြည်နယ် | official_name = Shan State | native_name = {{nobold|{{shn|မိူင်းတႆး}}}} | native_name_lang = shn | settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | translit_lang1 = | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_flag = Flag of the Shan State.svg | flag_size = 150px | flag_alt = | nickname = | motto = | image_map = Shan State in Myanmar.svg | mapsize = 150px | map_alt = | map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ | pushpin_map = <!-- Burma --> | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|21|30|N|98|0|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}} | coor_pinpoint = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|Myanmar}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = ဒေသ | subdivision_name2 = အရှေ့အလယ်ပိုင်း | established_title = ပြည်နယ်အဆင့် မသတ်မှတ်ခင် | established_date = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ]] | established_title1 = ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း | established_date1 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈ | established_title2 = အစိုးရမှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း | established_date2 = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉ | seat_type = မြို့တော် | seat = [[တောင်ကြီးမြို့]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = ​ဝန်ကြီးချုပ် | leader_name = ​ဦး​အောင်​ဇော်​အေး | leader_title1 = အစိုးရ | leader_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] | leader_title3 = တရားလွှတ်တော် | leader_name3 = [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = <ref name=cp>{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | accessdate=2008-12-25 | publisher=City Population}}</ref> | area_total_km2 = 155801.3 | area_rank = ၁၃ | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_total = ၅,၈၂၄,၄၃၂ | population_as_of = ၂၀၁၄ | population_footnotes = <ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> | population_density_km2 = auto | population_rank = ၄ | population_demonym = | population_note = | demographics_type1 = Demographics | demographics1_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | demographics1_title1 = လူမျိုးများ | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]] | utc_offset1 = +06:30 | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | area_code_type = | iso_code = | website = {{url|www.shanstate.gov.mm}} | footnotes = | unemployment_rate = | leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော် | leader_name2 = [[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]] | demographics1_info1 = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ့်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]] | demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု | demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၇၆.၇%၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ၁၀.၈%၊ Animism ၆.၆%၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၁.၀%၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ၁.၀၁%၊ ဘာသာမဲ့ ၃.၄%၊ နှင့် အခြား ၁.၅% }} '''ရှမ်းပြည်နယ်''' ({{lang-shn|မိူင်းတႆး}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များ]]အနက် ဧရိယာအကျယ်ဝန်းဆုံးဖြစ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၆၁,၈၉၇ စတုရန်းမိုင် / ၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) အကျယ်အဝန်းရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="GovShan">{{cite web |title=Shan State Government |url=https://www.shanstate.gov.mm/ |publisher=Shan State Government |access-date=2026-10-10}}</ref> သမိုင်းကြောင်းအရ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရလက်ထက်တွင် [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော စော်ဘွားနယ်မြေများကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၅) အရ [[ဝပြည်နယ်|"ဝ"ပြည်နယ်]] နှင့် ပူးပေါင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ် စတင်သတ်မှတ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="Const1947">{{cite book |title=The Constitution of the Union of Burma (1947) |publisher=Constituent Assembly of Burma |year=1947 |page=Section 5}}</ref> လက်ရှိကျင့်သုံးလျက်ရှိသော ၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၉) (ခ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုထားသည်။<ref name="Const2008">{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |year=2008 |page=စာ-၄}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း၊ အင်းသား၊ တအာင်း (ပလောင်)၊ ကချင်၊ ဝ၊ ကိုးကန့်၊ လားဟူ နှင့် ဓနု စသည့် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံ စုပေါင်းမှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ တောင်တန်းတိမ်တောင်များ၊ ရေတံခွန်၊ သဘာဝစိမ့်စမ်းများနှင့် အေးမြသော ရာသီဥတုတို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော တောင်စခန်းဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Census2014">{{cite book |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Shan State Report |publisher=Department of Population, Ministry of Immigration and Population |year=2015}}</ref> == တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း == ရှမ်းပြည်နယ်သည် ၆၀,၁၅၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခုအနက် ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံးလည်းဖြစ်သည်။<ref name="area">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ် အပိုင်း။</ref> အကြမ်းအားဖြင့် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ဟူ၍ ခွဲခြားပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ <ref>မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ၏ တည်နေရာနှင့် နယ်နိမိတ်များ - အစိုးရထုတ်ပြန်ချက်။</ref> မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ မှ ၂၂ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၂၆မိနစ် မှ ၉၈ ဒီဂရီ ၄၇မိနစ် အတွင်းတည်ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်ရှိပြီးလျှင် အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်မ၏အရှေ့ဘက်၌ရှိသော ထိုပြည်နယ်သည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ပဉ္စဂံပုံ ရှိလေရာ အနောက်ဘက်ရှိ ပြည်မ၏ လွင်ပြင်ဒေသများကို ပဉ္စဂံ၏ အခြေပြုထားကာ အရှေ့ဘက်ရှိ မဲခေါင်မြစ် (လာအိုနိုင်ငံ) ပေါ်တွင် ပဉ္စဂံ၏ ထိပ်ဖျားကျရောက်နေလေသည်။ <ref>မြန်မာ့မြေပုံနှင့် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်းများ (၁၉၉၈)။</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ် (တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ)၊ အရှေ့ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ အနောက် မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက် ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၂ဝ မိနစ်နှင့် ၂၄ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၃ မိနစ် နှင့် ၁ဝ၁ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်တို့၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်။ <ref>General Administration Department (GAD) - Shan State Profile (2024).</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်မှု ၇၀ရာခိုင်နှုန်းကို မူဆယ်မြို့နယ် မှ ရရှိသည်။<ref>စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး စာရင်းဇယားများ။</ref> == ပထဝီဝင် == === မြေမျက်နှာသွင်ပြင် === ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်း တောစခန်း၊ တောင်စခန်းတို့ဖြင့် သာတောင့်သာယာ ရှိပေသည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရိုး တစ်ခုဆီမှ အရှေ့ဘက်သို့ လှမ်းမျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ရှမ်းရိုးမတောင်ဟု အများခေါ်ဆိုကြသော တောင်စဉ်တောင်တန်းများကို တောင်ခိုးတောင်ငွေ့ တစ်ဝေဝေဖြင့် တွေ့မြင်ကြရပေလိမ့်မည်။ [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော်လည်း စင်စစ် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးသည် ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၀-၃၉၅}}</ref> ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေ ၃,ဝဝဝ မှ ၄,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ပြီးလျှင် နေရာဒေသများစွာတို့၌ မြေမျက်နှာပြင်သည် လှိုင်းအိထိုးနေဘိသကဲ့သို့ နိမ့်တုံမြင့်တုံ ဖြစ်နေလေသည်။ အရှေ့ဘက်ပိုင်း ကုန်းမြေမြင့်သည် အနောက်ဘက်ပိုင်းထက် ပို၍မြင့်သည်။ အမြင့်ဆုံးအပိုင်းသည် လားရှိုး၏ အနောက်တောင်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမြင့်မျက်နှာပြင်သည် သိန္နီနယ်၏ အလယ်ပိုင်းခန့်မှ စ၍ မန္တလေးခရိုင် အထက်နားရှိ တောင်ကုန်းဒေသသို့တိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သွားသော်လည်း မိုးနဲနယ်နှင့် မောက်မယ်နယ်စပ်သို့ အရောက်တွင်မူ ကျဉ်းမြောင်းသွားလေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း အချို့ ဒေသများတွင် အရှေ့နှင့်အနောက်တန်းလျက် ရှိသည်မှ လွဲ၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ များသောအားဖြင့် တောင်နှင့်မြောက် တန်းလျက်ရှိကြလေသည်။ တောင်ထိပ်များသည် ပေ ၆,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ကြ၍ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်သည် တောင်သိန္နီနယ် အတွင်းရှိ ပေပေါင်း ၈,၇၇၇ မြင့်သော [[လွယ်လိန်းတောင်ထွတ်]]ဖြစ်သည်။<ref name="shan-geography">{{cite book |last=Stewart |first=J. A. |title=Geography of the Shan States |date=1920 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> အခြားမြင့်မားသော တောင်ထွတ်များမှာ မြောက်သိန္နီနယ်အတွင်းရှိ လျန်ရှန်၊ ကျိုင်းတုံနယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ လွယ်ပန်နောင်၊ မိုင်းကိုင်နယ်အတွင်း ရှိ လွယ်စန့်နှင့် လွယ်လမ် စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၍ ပေ ၈,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြပေသည်။ ပင်းတယနယ်အတွင်းမှ မဲနယ်တောင်တန်းရှိ အရှေ့မြင် အနောက်မြင်တောင်ထွတ်သည် ၇,၆၇၈ ပေ မြင့်သည်။ ထို့ပြင် နမ့်တမ်ဖတ် ချောင်းဝှမ်းနှင့် နမ့်ပွန်ချောင်းဝှမ်းကို ခြားလျက်ရှိသော လွယ်မောနှင့် လွယ်မောင်ဟု ခေါ်သည့် ပေ ၇,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်ရှိသော တောင်မြင့်ကြီးများလည်း ရှိပေသေးသည်။ [[ကလောမြို့]]အနီးရှိ [[ဆင်တောင်]]နှင့် [[မြင်းမထိတောင်]]တို့သည် ပေ ၅,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြလေသည်။ === မြစ်ချောင်း === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြစ်ချောင်းတို့သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရသဖြင့် မြစ်ကမ်းပါးတို့သည် များသောအားဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းမတ်စောက်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းတို့အကြား၌ တောင်နှာမောင်းတို့သည် မြစ်ချောင်းများ ဆုံးသည့် တိုင်အောင် တည်ရှိကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ရှမ်းပြည်နယ်တွင် [[သံလွင်မြစ်]]သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်ကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် နမ့်ခုန်းမြစ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို မြောက်မှ တောင်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ပြည်နယ်ကို အရှေ့နှင့်အနောက် ပိုင်းခြားထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ဧရာဝတီမြစ်ကဲ့သို့ မြေပြင် ပြန့်ဖြူးခြင်းမရှိဘဲ နက်ရှိုင်းမတ်စောက်သော ကမ်းပါးစောက်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် စီးဆင်းလေသည်။ သံလွင်မြစ်အထက်ပိုင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ရှမ်းပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်၍ ပေ ၆,ဝဝဝ ကျော် ၇,ဝဝဝ နီးပါးမြင့်သော တောင်တန်းကြီးများ ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် တံတိုင်းကြီးများသဖွယ် ကာဆီးလျက်ရှိခြင်းကြောင့် ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဝင်ရောက်ရန် မလွယ်ကူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်နေလေရာ မြေပြန့် မြေကျယ်များစွာ မရှိချေ။ ထိုကြောင့် ထိုအပိုင်းတွင် လူနေအိမ်ခြေလည်း နည်းပါးလေသည်။ အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလာသောအခါ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများသည် နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်ခြင်းမရှိဘဲ နီးတစ်လှည့် ဝေးတစ်ခါရှိနေကြလေရာ တောင်တန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် မြေပြန့်မြေကျယ်များကို တွေ့ရသည်။ ထိုမြေပြန့်မြေကျယ်များတွင် မြို့ရွာများကို တည်ထားကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သံလွင်မြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များမှာ လက်ဝဲဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သော နမ့်တင်(နမ့်တိန်း)၊ နမ့်မ၊ နမ့်ဆင် စသည်တို့လည်းကောင်း၊ လက်ယာဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သောနမ့်နင်း၊ နမ့်ပန်နှင့် နမ့်တန်စသည်တို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကြလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အခြားမြစ်ကြီးတစ်မြစ်သည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်နယ်နိမိတ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည့် မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝ ခန့်မျှသာ ထိုမြစ်ကြီးသည် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် သက်ဆိုင်လေသည်။ နမ္မတူ၊ မြစ်ငယ်၊ ဒုဋ္ဌဝတီဟူသော သုံးမည်ရ [[နမ္မတူမြစ်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ ထင်ရှားသောမြစ်တစ်သွယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှသာ ဖြတ်သန်းသွားသော်လည်း မဖော်ပြဘဲ မနေအပ်သော မြစ်တစ်သွယ်မှာ နမ့်မင်းဟုလည်း ခေါ်သော [[ရွှေလီမြစ်]]ပေတည်း။ ထိုမြစ်၏ မြစ်ဖျား လက်ယာဘက်ကမ်းရှိ မိုင်းမောဒေသမှ စ၍ ရှမ်းပြည်ထောင် အများ ပေါ်ပေါက်ပြန့်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။<ref name="shan-history">{{cite book |last=ဆိုင်းဆိုင်း |title=မိူင်းမၢဝ်းလႄႈပၼ်ႇစဝ်း |date=၂၀၀၅ |publisher=သီပေါစာပေ |location=သီပေါ}}</ref> ဖော်ပြခဲ့သော မြစ်များအပြင် ရှမ်းပြည်နယ်အလယ်ပိုင်း မြေလပ်ဒေသ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ရပ်စောက်နယ်၊ ဘော်နယ်တို့ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ပြည်မရှိ [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]မှ တစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[ဇော်ဂျီမြစ်]]၊ ဟိုပုန်းမြို့နယ် နမ့်ခုတ်မြို့ငယ်လေး၏အနောက်ဘက်တွင် မြစ်ဖျားခံသော နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်း၊ မြေလပ်ဒေသတစ်ဝိုက် စီးဆင်းကာ [[အင်းလေး]]ထဲသို့ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်၍ တောင်ဘက်မှတစ်ဖန် ပြန်ထွက်ပြီးလျှင် [[ကယားပြည်နယ်]]အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[နမ့်ဘီလူးချောင်း]]၊ လဲချားနယ်တောင်ကုန်းများ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် တောင်ဘက်ကယား ပြည်နယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးနောက် သံလွင်မြစ်အတွင်းသို့ [[နမ့်ပွန်ချောင်း]] စသည်တို့လည်း ရှိပေသေးသည်။ အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မြစ်ရိုးချောင်းရိုး မြေပြန့် လွင်ပြင်များတွင် မြို့ရွာများကို များသောအားဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးတို့က တည်ထောင်ထားကြရာ မြောက်ပိုင်း နမ္မတူမြစ်ရိုး မြေပြန့်တွင် သိန္နီနယ်၊ သီပေါနယ်တို့ကို တွေ့ရသည်။ [[ရပ်စောက်]]၊ [[ရေဦး]]၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ပွေးလှမြို့|ပွေးလှ]]နယ်တို့သည် ဇော်ဂျီမြစ်ရိုး မြေပြန့်တစ်လျှောက် တည်ထားသော မြို့ရွာများဖြစ်ကြသည်။ နမ့်ပွန်ချောင်းရိုးမြေပြန့်တွင် မိုင်းပွန်နယ်ကိုလည်းကောင်း နမ့်တမ်ဘက်ချောင်းရိုး မြေပြန့်တွင် ဟိုပုန်း၊ [[နမ့်ခုတ်]] [[ဘန်းယဉ်]]၊ [[ဆီဆိုင်]](သထုံ) နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း တွေ့ကြရလေသည်။ မြစ်ချောင်းများသည် တောင်စဉ် တောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းကြသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်းများအနှံ့အပြား ရှိသည်။ သီပေါနှင့် လာရှိုးအကြားရှိ [[မန့်ဆမ်ရေတံခွန်|မန့်ဆမ်ရေတံခွန်ကြီး]]သည် အမြင့်ပေ ၁,၅ဝဝ ကျော် ၂,ဝဝဝ ခန့်မှ တောင်ခါးပန်းအဆင့်ဆင့်ကို စီးဆင်းလာခဲ့ရာ ကြည့်၍ မငြီးဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုရေတံခွန်ကြီးမှ ရေအားကို အသုံးပြု၍ [[နမ္မတူမြို့]]ရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်၏ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အခြားရေတံခွန်များလည်း အများအပြားရှိရာ ယင်းတို့မှ ရေအားကိုလည်း အသုံးချနိုင်ရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရက လေ့လာ စမ်းသပ်စေခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် စက်မှုလုပ်ငန်း ဓာတ်အားပေးရေးအတွက် အလားအလာရှိသော ရေတံခွန်တို့မှာ မိုင်းပွန်မြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်သုံးခု၊ ရပ်စောက်မြို့မှ ၁ဝ မိုင်ခန့်ကွာ အင်းတော်သွားလမ်းရှိ ဇော်ဂျီရေတံခွန်(မိုးဟင်းရေတံခွန်)၊ ညောင်ရွှေမြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်ငယ်နှစ်ခုနှင့် လဲချားနယ်မှ နမ့်တွပ်ရေတံခွန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျိုင်းတောင်း စီရင်စုအတွင်းရှိ နမ့်တိန်းရေတံခွန်မှ ရေအားကို ယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော ရေအားလျှပ်စစ်ရုံကြီးတစ်ခု တည်ဆောက်နိုင်မည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းထားကြလေသည်။<ref name="hydropower">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်း |publisher=လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၁၂}}</ref> မြစ်ချောင်း ရေတံခွန်များအပြင် အင်းအိုင်များလည်း ရှိသေးရာ ယင်းတို့အနက် ညောင်ရွှေနယ်ရှိ အင်းလေးသည် အကြီးဆုံး အကျော်ကြားဆုံးဖြစ်သည်။ === ရေထွက် === ၂၀၁၀ ခုနှစ်က ပြည်နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ ဦးဆောင်ကောက်ယူခဲ့သော စာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ် (အထူးဒေသများမပါ) တွင် ရေထွက်ပေါင်း '''၃,၇၀၀ ကျော်''' ရှိသည်။<ref name="gad-water">{{cite report |title=ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ ရေထွက်စမ်းများ စာရင်းကောက်ယူမှုအစီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၆}}</ref> ထို့ပြင် ဆိုင်ရာမြို့နယ်လူထုအတွက် ဆယ့်နှစ်ရာသီ မပြတ်သုံးစွဲရန် ရေရနိုင်သော ရေထွက်ခေါ် စမ်းရေပေါက်များလည်း ရှိသေးသည်။ ဟိုပုန်းရေထွက်၊ ဘော်ဆိုင်းရေထွက်၊ ရပ်စောက်ရေထွက် (ဗထူးစမ်း)၊ ကရင်မရေထွက် (တောင်ကြီး)တို့သည် လူသိ များသော စမ်းရေပေါက်များပေတည်း။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အောက်ခံကျောက်မြေသည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်များဖြစ်လေရာ ရွာချသော မိုးရေသည် မြေကြီးထဲသို့ စိမ့်ဝင်သွားသည်။ ထိုစိမ့်ဝင်သွားသော ရေများသည် အချို့နေရာများတွင် စမ်းရေပေါက်များဖြစ်ကာ မြေပြင်သို့ ပြန်ထွက်လာကြရာ ယင်းတို့ကို ရေ ထွက်များဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းနှင့်လည်း မနီး၊ ရေထွက်များလည်း မရှိသော ဒေသများလည်း ရှိသေးရာ ထိုဒေသများတွင် ရေရှားပါးသဖြင့် မြေတွင်း သယံဇာတ ပစ္စည်းများဖြင့် ပေါများသည့်တိုင်အောင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ မဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေး ခက်ခဲခြင်းများ ရှိလေသည်။ ရေထွက် သို့မဟုတ် စမ်းရေပေါက်များအပြင် ရေပူစမ်းများလည်း ပေါများသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် မြေကြောအံလွှဲခြင်းများ ရှိပေရာ ထိုနေရာများတွင် ရေပူစမ်းများ ဖြစ်ပေါ်သည်။ သီပေါ၊ လားရှိုး၊ သိန္နီ၊ လင်းခေး၊ ကျိုင်းတုံ၊ အင်းလေးဒေသရှိ ခေါင်တိုင်ရွာ စသည်တို့တွင် ထိုကဲ့သို့သော ရေပူစမ်းများရှိလေသည်။<ref name="geology-shan">{{cite book |last=Chhibber |first=H. L. |title=The Geology of Burma |date=1934 |publisher=Macmillan and Co. |location=London}}</ref> === အောက်ခံမြေနှင့် ကျောက်အမျိုးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်၏ [[ဘူမိဗေဒ]]ကို သေချာစွာ စေ့ငုလေ့လာ၍ သုတေသန မပြုရသေးချေ။ အောက်ခံကျောက်မြေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို ချုံ၍ဆိုရလျှင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေ အောက်ခံဖြစ်သည်။ သို့သော် အာစီယန်ခေတ် (ရှေးအကျဆုံးခေတ်) ကျောက်များ၊ ပထမကပ်ကျောက်များ၊ ဒုတိယ ကပ်ကျောက်များနှင့် တတိယကပ် ကျောက်များ စသော ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ ကျောက်များကိုလည်း ကြိုကြား ကြိုကြား တွေ့ရပေသည်။<ref name="geology-shan"/> ဘူမိဗေဒ ထုံးကျောက်ခေတ်ကာလက ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာပြည်မနည်းတူ ပင်လယ်ရေတိမ်အောက်တွင် ကျရောက်နေခဲ့ရာ မြစ်များမှ သဲများ၊ ပင်လယ်ပိုးကောင်သေများ၊ ရေညှိရေမှော်ပုပ်များ စသည်တို့သည် တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာပြီးလျှင် ပင်လယ်အောက် မြေသားသည် တဖြည်းဖြည်း ပို့တက်လာသည်။ ထိုကြောင့် ထိုခေတ်က ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ထုံးကျောက်မြေများအကြား၌ ညှပ်လျက်တွေ့ကြရသည်။ ထုံးကျောက်ခေတ် ကုန်ဆုံးလုနီးကာလ၊ သို့မဟုတ် တတိယကပ် အစလောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အပေါ်ယံ မြေလွှာပုံပြောင်းစေသော မြေလှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့်ဆက်လျက်တောင်ဘက်သို့ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းအထိ တောင်ရိုးတောင်တန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုကြောင့် မြေကြောများပြတ်၍ အချို့နေရာများတွင် အက်ကြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်ကာ မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် အံလွှဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ သီပေါနယ် ဂုတ်ထိပ်ချိုင့်ဝှမ်းမှသည် သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်တိုင်အောင် အရှေ့နှင့်အနောက် ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီးတစ်ခုကို တွေ့ရ၍ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် ထူးခြားပေါ်လွင်သော ဘူမိဗေဒလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ညောင်ရွှေနှင့် ရွှေညောင်မြောက်ဘက်မှ အင်းလေး တောင်ဘက်အထိလည်း ကြီးမား၍ တောင်နှင့်မြောက်ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီး တစ်ခုရှိလေသည်။ အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ သက်ရင့်ကျောက်များကို ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြား၌ တွေ့ကြရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ်နယ် ပတ္တမြားမြေ၏ လိပ်သည်းကျောက်မြေနှင့် ဆက်စပ်လျက် ဝေဘူကျောက်မြေမျိုးကိုတွေ့ကြရသည်။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ ရွေ့လာခဲ့သော် ကမ်ဗရီယမ်ခေတ် ကျောက်မျိုးဖြစ်သော သလင်းကျောက်၊ သင်ပုန်းကျောက် စသည်တို့ကို တွေ့ရသည်။ သီပေါမြို့၏ အရှေ့ဘက်မှ ကျောက်မြေများသည် ထုံးကျောက်များတွင် သဲကျောက်နီများ ညှပ်လျက်ပါသောမြေမျိုးဖြစ်လေသည်။ လားရှိုးမှ မြောက်ဘက်ငါးမိုင်ကွာသော နမ့်ယော်မြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်နမ့်မမြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း ကျောက်မီးသွေးကြောများ ပါရှိသော တတိယကျောက်ခေတ်မှ မြေစေးနှင့် သံကျောက်များကို တွေ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ဆိုင်ယင်နိုက်နှင့် [[နှမ်းဖတ် ကျောက်|နှမ်းဖတ်ကျောက်]]မျိုးတို့ ပါဝင်သော [[လိပ်သည်းကျောက်]]မြေမျိုးသည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနောက်ဘက် နှုတ်ခမ်းသားအစွန်းများအဖြစ်ဖြင့် ပေါ်နေကြသည်။ သီပေါနှင့် လားရှိုးအကြား၌ တွေ့ရသော ဒုတိယကျောက်ခေတ်၏ ခရမ်းပြာသဲကျောက် တို့သည် [[ထုံးကျောက်]]များအကြား၌ ညပ်လျက်ရှိသည်။ ထုံးကျောက်တောင်တန်းများအကြား၌ သက်တမ်းမရင့်သေးသော စရစ်ဖြုန်း သဲကျောက်နှင့် နုံးမြေများသည် အလျားလိုက် အမြှောင်းလိုက် ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ ယင်းတို့မှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၌လည်း များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေများသာလျှင်ဖြစ်သည်။ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်းများ၌ တတိယကပ်ကျောက်များ ချထားစုပုံ၍ ယင်းတို့အတွင်း၌ ကျောက်မီးသွေးနုများလည်းရှိရာ ထိုချိုင့်ဝှမ်း မြစ်ဝှမ်းချောင်း ဝှမ်းတို့၌ နုံးမြေများဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက် ရှိလေသည်။ === တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ === [[နမ္မတူ သတ္တုတွင်း]]မှ [[ဘော်]]၊ [[ခဲ]]၊ [[ရွှေ]] နှင့် အခြားဓာတ်သတ္တုအနည်းငယ်တို့ထွက်ရှိသည်။ [[တီကျစ် ကျောက်မီးသွေးတွင်း]]မှ ကျောက်မီးသွေးများထုတ်လုပ်ပြီး တီကျစ်ကျောက်မီးသွေးသုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကို လောင်စာကုန်ကြမ်း ထောက်ပံ့လျက်ရှိသည်။ အထူးထင်ရှားသည့် မြန်မာ့[[ပတ္တမြား]]၊ [[နီလာ]]နှင့် [[ကျောက်မျက် ရတနာ]]များကို မိုင်းရှူး နှင့် နမ့်ယားဆိမ့် ဒေသများမှ တူးဖော်ထုတ်ယူနိုင်သည်။<ref name="mining">{{cite report |title=မြန်မာ့သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်မှုသမိုင်း |publisher=သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၀၃}}</ref> [[ဘူမိဗေဒ]]အရဆိုလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်သည် များသောအားဖြင့် သက်ရင့်ကျောက်မြေ ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် [[ရေနံ]]မှတပါး သတ္တု မျိုးစုံကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်းလီမီတက်၏ သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းသာလျှင် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက် နေသော လုပ်ငန်းကြီး ဖြစ်သည်။ အခြားသတ္တုလုပ်ငန်းများကို တိုင်းရင်း သားများက တတ်အားသမျှ Ngweအင်အား လူအင်အားတို့ဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်နေကြခြင်း ဖြစ်၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မရှိလှချေ။ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်ထွက် သတ္တုများမှာ ခဲတန်ချိန် ၃၁,၆ဝဝ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁၆,၅၂၉,ဝဝဝ)၊ သွပ်တန်ချိန် ၁၇,၇၄၃ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁,၁၁ canvas,ဝဝဝ)၊ ကြေးနီတန်ချိန် ၅ဝ ခန့် (တန်ဖိုး ငွေကျပ် ၃၆၆,ဝဝဝ)၊ ခနောက်စိမ်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၁၅,၆၇ဝ (တန်ဖိုးကျပ် ငွေ ၈၆၂,ဝဝဝ)၊ ငွေသတ္တု ၂,ဝ၄၁,၃၉၅ အောင်စ (တန်ဖိုးငွေ ကျပ် ၈,၂၈၉,ဝဝဝ) တို့အပြင် အခြားထွက်ရှိသော သတ္တုများမှာ တန်ချိန် ၄၁ဝ ခန့် ဖြစ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> နမ္မတူသတ္တုတွင်း၊ သို့မဟုတ် ဘော်တွင်းသည် ခဲ၊ သွပ်၊ ဘော် အများဆုံးထွက်သော ကမ္ဘာကျော် သတ္တုတွင်းပေတည်း။ နမ္မတူသတ္တုတွင်းမှလွဲလျှင် ဘော်ဆိုင်းသတ္တုတွင်းသည် အကျိုးအခံစားရဆုံးဟု ဆိုကြ သည်။ ဘော်ဆိုင်းသတ္တုကြောကြီးသည် မိုင် ၄ဝ ခန့် ရှည်လျား၍ ဟဲဟိုးတောင်ဘက် မဲနယ်တောင်မှ ရပ်စောက်နယ် အထိ ရောက်သည်ဟု သိရသည်။ ထိုသတ္တုကြော၏ အနောက်စူးစူး ကလောနှင့် မိတ္ထီလာခရိုင်အစပ်ရှိ မင်း ပလောင် တောင်တန်း၌လည်း ခဲအမြောက်အမြား ရနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ပင်းတယနယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် မြင်ကြာဒိုးနယ်ရှိ တောင်မင်းကြီး၌လည်း ခဲများ တူးဖော်ရရှိလေသည်။ သွပ်ထွက်စံချိန်တွင် ဘော်တွင်းကို ချိုးနိုင်မည့် သွပ်သတ္တု တွင်းသည် [[မိုင်းပွန်မြို့]]၏ တောင်ဘက်မိုင် ၃ဝ ခန့်တွင် ရှိသော လုံချိန်သတ္တုတွင်း ဖြစ်သည်။ နမ့်တင်းရေတံခွန်နှင့်လည်း မဝေးလှသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် မဖြစ်သေးပေ။ ခနောက်စိမ်း သတ္တုများကို ရှမ်းပြည်နယ် နေရာအနှံ့ အပြား၌ တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ဈေးကောင်းမရ၍ လုပ်ကိုင်သူ နည်းသည်။ ရွှေအနည်းငယ် ရောနှောပါသော [[ကြေးနီ]]တူးဖော်ခြင်းကို ဟဲဟိုးနယ်အတွင်း၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သို့သော် ရေအခက်အခဲရှိ၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မလုပ်နိုင်ကြချေ။ စံကားနှင့် လင်းခေးစီရင်စုတို့၌လည်း ကြေးနီများ တွေ့ရှိရသည်ဟု သိရလေသည်။ ဝင်ငွေဖြောင့်သော သတ္တုတစ်မျိုးသည် မန်းဂနီးဖြစ်၍ ဟိုပုန်းနယ်၌ တူးဖော်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဘော်တွင်းနှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်များအပြင် ဝနယ်အချို့ဒေသများ၌လည်း ငွေသတ္တုကို တူးဖော်ရရှိလေသည်။ ကျောက်မီးသွေးကို လားရှိုး၊ သီပေါ၊ တောင်ကြီးနယ်များအနီး၌ တွေ့ရသော်လည်း အမျိုးအစား မကောင်းချေ။ သာစည် ကလော မီးရထားလမ်းအနီး မင်းပလောင်တောင်တန်းမှ တွေ့ရှိရသော ကျောက်မီးသွေးသည် အမျိုးအစားမညံ့လှသော်လည်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တူးဖော်လုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ရှေးက မောက်မယ်နယ်မှ အလွန်ကောင်းသော သံများ တူးဖော်ရရှိ၍ မောက်မယ်နယ်ထွက် ဓားများသည် ကျော်ကြားလှသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် ကျိုင်းခမ်းစီရင်စုတို့မှလည်းကောင်း၊ ဝနယ်များမှလည်းကောင်း သံထွက်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ မကြာသေးမီက (၁၉၆၃ ခုနှစ်) တောင်ကြီးမြို့အနီး ပင်းပက်တွင် သံတန်ချိန် ၆၃ သန်းခန့် ထွက်နိုင်မည့် သံတွင်းတစ်တွင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလည်း မခက်ခဲသဖြင့် အလားအလာရှိသော သံရိုင်းတွင်းပေတည်း။<ref name="pinpet">{{cite news |title=ပင်းပက်သံရိုင်းစီမံကိန်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စက်မှုကဏ္ဍ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း၌ မလေ့လာ မတူးဖော်ရသေးသော သတ္တုရိုင်းအမျိုးမျိုးကို နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ == ရာသီဥတု == တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ ချမ်းအေးသော ရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးဥတုတွင် မိုးရေချိန်များလေ့လည်းရှိသည်။ အပူချိန်မှာ အအေးဆုံးလများဖြစ်သည့် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် ၈၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ကြားတွင်သာရှိသည်။ အပူဆုံးအချိန်များတွင် ၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဝန်းကျင်ရှိသည်။ ကပ္ပလီပင်လယ်မှ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေကြောင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှ တစ်ခါတရံဝင်ရောက်လာတတ်သည့် မိုးသက်မုန်တိုင်းများ၊ လေကြောင်းများကြောင့် လည်းကောင်း မိုးများသည့် ဒေသအဖြစ် တည်ရှိသည်။ မိုးရေချိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၀ လက်မ ဝန်းကျင်ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။<ref name="dmh-report">{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုနှင့် မိုးလေဝသစံချိန်စံညွှန်းများ |publisher=မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |year=၂၀၀၅}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်သည် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ဥတုသပ္ပါယ အေးချမ်းမျှတသည်။ နေရာဒေသများစွာတို့တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ကဲ့သို့ ဥရောပတိုက် ရေမြေအနေအထား ရာသီဥတုမျိုးဆန်ဆန် ရှိလေသည်။ သို့သော် ယခုအခါ တောရိပ်တောင်ရိပ်နည်းပါးလာ၍ အပူရှိန် အနည်းငယ်တက်လာသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၅-၃၉၈}}</ref> ကုန်းမြေအနိမ့်အမြင့် ပထဝီသဘာဝကိုလိုက်၍ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ ရာသီဥတုအေးမြ၍ ထင်းရှူးပင်တို့ဖြင့် ဝေဆာနေသော်လည်း ယင်းတို့နှင့် နီးကပ်ပါလျက် မြေနိမ့်ပိုင်းတွင်ရှိကြသော ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မောက်မယ်စသော ဒေသများတွင် ရာသီဥတု ပူအိုက်ကာ မန်ကျည်းပင်၊ အုန်းပင်၊ သရက်ပင်တို့ ဖြစ်ထွန်းသည်ကို တွေ့ရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် သီပေါနယ် ချိုင့်ဝှမ်းသည် အပူချိန်အများဆုံးတက်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ဧပြီလအတွင်း နေ့အခါ ဖာရင်ဟိုက် ၉၆ ဒီဂရီထက်ပင် ကျော်လွန်သော်လည်း ညဉ့်ဘက်တွင် ၆၅ ဒီဂရီအထိ ကျဆင်းသွားတတ်ပြန်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နေထွက်ပြီး၍ နာရီအနည်းငယ်ကြာသည့် တိုင်အောင် မြူများ ဆိုင်းနေတတ်သည်။ လားရှိုးမြို့တွင် (၁၈၉၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) အပူဆုံးအချိန် ဧပြီလ၌ မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၉၁ ဒီဂရီ ရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၅၉.၉ ဒီဂရီရှိလေသည်။<ref name="scott-gazetteer">{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1900 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}</ref> ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် (၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၈၄.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလတွင် မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၅၈.၂ ဒီဂရီ ရှိလေသည်။ ကျိုင်းတုံမြို့တွင် (၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၉၂.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၆၂.၆ ဒီဂရီရှိကြောင်း တွေ့ရလေသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသများ၌ကား အအေးဓာတ် ပိုမိုလွန်ကဲလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုးသည်းထန်သည်ဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း မိုးသည် တစိမ့်စိမ့်စွေ၍ ရွာနေတတ်လေသည်။ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် တောင်ကြီးမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၅၇.ဝ၅ လက်မ၊ ကျိုင်းတုံမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၄၆.ဝ၅ လက်မ၊ လားရှိုးမြို့၌ (၁၈၉၆-၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း) ၆၁.၈၆ ဖြစ်ရာ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး ချုံ၍ဆိုရလျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် လက်မ ၇ဝ မှ ၉ဝ အတွင်းသာရှိသည်။ ယင်းသို့မိုးရေချိန်သည် မများလှသော်လည်း တောရိပ်တောင်ရိပ်ရှိသဖြင့် မိုးရာသီအခါတွင် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းပြီးလျှင် အေးစိမ့်နေတတ်လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === သစ်တော ဝါးတောများ === ရာသီဥတု အေးချမ်းစိုစွတ်ပြီးလျှင် မြစ်ချောင်း၊ စိမ့်စမ်းများပြားသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှေးအခါက သစ်တောဝါးတောကြီးများ ညို့မှိုင်းထူထပ်ခဲ့လေသည်။ နောင်အခါ တောင်ယာ ခုတ်ထွင် လုပ်ကိုင်ကြသည့် စနစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့ရွာအိမ်ခြေ တိုးချဲ့လာကြသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း သစ်တောများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း သစ်တောဝါးတောများ ယခုအခါ နည်းပါးနေချေပြီ။ မြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ကျွန်း၊ အင်၊ ပျဉ်းမ စသော အပူပိုင်းသစ်တောများ၊ ပေ ၄,ဝဝဝ မှ ၆,ဝဝဝ ကျော်သော အမြင့်ပိုင်းတွင် ဝါးတောများ၊ ထင်းရှုးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ ပင်ရင်းပေါက်သော အပင်များကို ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းခဲ့သော နေရာများ၌ မြက်ခင်းပြင်များကို တွေ့ရလေသည်။<ref name="forestry-history">{{cite book |title=မြန်မာ့သစ်တောသမိုင်းနှင့် သစ်တောရေးရာမူဝါဒများ |publisher=သစ်တောဦးစီးဌာန |date=၁၉၉၂}}</ref> ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောခရိုင်များကို မိုးမိတ်သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်ဟူ၍ သုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်။ ကြိုးဝိုင်းသစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၇,၁၃၇ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၁၁၄ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄၇၁ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။ ကြိုးဝိုင်းပြင်၌ သစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၁၅,၉၆၈ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄,၃၉၆ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁ဝ,ဝ၁၁ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လေသည်။ သစ်တောဌာန အုပ်ချုပ်ခြင်းမှ လွတ်ကင်းသော သစ်တောများသည်မူ စုစုပေါင်း ၄၁,၆၇၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> |ရှမ်းပြည်နယ်၌ အဖိုးတန်ကျွန်းသစ်၊ အင်ကြင်း စသည့် သစ်တောများ မများလှချေ။ ထင်းရှူးပင်နှင့် အခြား သစ်ရိုင်းများက ပို၍ များပြားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ထင်းရှူးသားကို အသုံးများကြသည်။ ကြီးကျယ်သော ကျွန်းတောကြီးများ ရှိသည့်ဒေသများမှာ မိုးမိတ်၊ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်၊ မိုးနဲ၊ ကျိုင်းတောင်းအကြားရှိ ကျွန်းတောကြီးများသည် အပင်များ နုသေးသော်လည်း မိုင်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်ခန့် ရှည်လျားသဖြင့် အနာဂတ်ကာလအတွက် အဖိုးတန်သစ်တောကြီးပေတည်း။ မိုင်းကိုင်နယ်ရှိ တုံလောဒေသတွင်လည်း ကျွန်းနှင့် အခြား သစ်ရိုင်းတောများကို တွေ့ရလေသည်။ ကျွန်းစသော သစ်များကို ခုတ်ယူပြီးနောက် သံလွင်မြစ်နှင့် ယင်း၏လက်တက်များ ဖြစ်ကြသည့် သစ်မျှောချောင်းများအားဖြင့် မော်လမြိုင် ဆိပ်ကမ်းအရောက် မျှောချရသည်။ သာမိုင်းခမ်းနယ်မှလည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်မရှိ ကြိုးဝိုင်းများနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိသော ကလောအနောက်ဘက်ရှိ မကွေးကြိုးဝိုင်းမှလည်းကောင်း ခုတ်ယူသော သစ်များကိုမူ မီးရထားဖြင့် ပြည်မသို့ တင်ပို့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောများမှ သစ်စေး၊ ရှားစေး၊ ချိပ်၊ အင်တွဲ စသည့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများလည်း ရရှိသည်။ ထင်းရှူးသားမှ စက္ကူထုတ်လုပ်၍ ဖြစ်မဖြစ်ကို စမ်းသပ်ကြည့်ခဲ့ရာ ကုန်ထုတ်စက္ကူညိုများ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ထီးရှူးဆီကို စနစ်တကျ ထုတ်ယူရန်လည်း စမ်းသပ်လေ့လာလျက် ရှိသည်။ စမ်းသပ်မှုများ အောင်မြင်ပါက သစ်တောထွက်ပစ္စည်း အမျိုးအမည် တိုးလာဖွယ်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ် သစ်တောဌာန၏ ဝင်ငွေသည် ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွက် စုစုပေါင်း ကျပ် ၃,၂၉၃,၅၉၃ ဖြစ်ရာ တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် တိုးလာနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် ရှိပေသည်။<ref name="forest-income">{{cite report |title=၁၉၅၉-၆၀ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်နယ်သစ်တောဌာန နှစ်ချုပ်စီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ သစ်တောရေးရာဌာန |year=၁၉၆၁}}</ref> == အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ == တောတောင် လျှိုမြောင် စိမ့်စမ်းတို့ဖြင့် သာမောဖွယ် ကောင်းလှသော ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် အကျယ်ဝန်းဆုံး ပြည်နယ်ဟု ဆိုခဲ့ပေသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆၁,၁၂၃ စတုရန်းမိုင် (၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၈-၄၀၂}}</ref> ၁၉၆၇ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၂,၄၉၇,ဝဝဝ ယောက်မျှသာ ဖြစ်ရာ စတုရန်းတစ်မိုင်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း လူ ၄၈ ယောက်နှုန်းမျှသာ နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် လူနေအိမ်မြေ ကျဲလှပေသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူချက်များအရ ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေသည် ၅,၈၂၄,၄၃၂ ဦးအထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name="census-2014">{{cite book |title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန |location=နေပြည်တော် |date=မေ ၂၀၁၅ |series=အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂ |pages=၁၆}}</ref> ပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းနှင့် နှိုင်းစာလျှင် လူဦးရေ နည်းပါးလှသော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းသား တောင်ပေါ်သား လူမျိုးစုအစုံအလင်ဆုံး တွေ့ရပေသည်။ လူမျိုးပေါင်းစုံ ရောနှောနေထိုင်ရာ လူမျိုးစုံ ဟင်းလေးအိုးဒေသဟု ခေါ်ဆိုရပေမည်။ တွေ့ရှိရသော လူမျိုးစုများကို မိသားစု/အုပ်စုအလိုက် ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ပါဝင်သော မျိုးနွယ်စုများနှင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းပါ လူဦးရေ အချက်အလက်များအတိုင်း အောက်ပါအတိုင်း ပေါင်းစပ် ဖော်ပြထားသည် -<ref name="census-1931">{{cite book |title=Census of India, 1931 |volume=XI: Burma |publisher=Government Printing |location=Rangoon |date=1933}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဘာသာစကားမိသားစု !! ဘာသာစကားအုပ်စု !! ပါဝင်သော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများ !! မြောက်ပိုင်း (၁၉၃၁) !! တောင်ပိုင်း (၁၉၃၁) !! စုစုပေါင်း (၁၉၃၁) !! မှတ်ချက် / အခြားခေါ်ဝေါ်မှုများ |- | rowspan="5" | '''[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]''' | [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာအုပ်စု (Burmish)]] | [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ (လာချိဒ်)]]၊ [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|မရူ (လော်ဝေါ်)]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ (အာချန်)]] | ၄၇,၄၇၄ || ၁၄၃,၉၂၆ || ၁၉၁,၄ဝဝ | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲများ |- | [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို/ယီအုပ်စု (Loloish)]] | [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (ကော်)]]၊ [[နုံလူမျိုး|နုံ (ဒရူး)]] | ၉,၅၄၅ || ၇၄,၇၈၁ || ၈၄,၃၂၆ | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် တောင်ပေါ်မျိုးနွယ်စုများ |- | [[ကချင်ဘာသာစကား|ကချင်အုပ်စု (Jingphoic)]] | [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော့ (ကချင်)]] | ၆၃,၆၈၅ || ၆၆၇ || ၆၄,၃၅၂ | ကချင်မျိုးနွယ်စုကြီး၏ အဓိကအုပ်စု |- | [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်အုပ်စု (Karenic)]] | [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] | ၅၄၄ || ၁၇၇,၉၃၅ || ၁၇၈,၄၇၉ | တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ကရင်အုပ်စုခွဲများ |- | [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်အုပ်စု (Sinitic)]] | [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ ယူနန်နွယ်ဖွားများ | ၆ဝ,၂၈၃ || ၃,၉၈၅ || ၆၄,၂၆၈ | ဟန်တရုတ် ဘာသာစကားခွဲများ ပြောဆိုသူများ |- | '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် မိသားစု]]''' | [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်အုပ်စု (Kra-Dai / Tai)]] | [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်လုံ)]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ် (တိုင်လေ)]]၊ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|တိုင်ခေန် (ဂုံ)]]၊ [[လူးလူမျိုး|တိုင်လိ (လူး)]]၊ [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း (တိုင်းယွန်း)]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းမောဝ် (မောရှမ်း)]]၊ ဒရယ် | ၂၈၉,၁၃၂ || ၄ဝ၈,၇ဝ၆ || ၆၉၇,၈၃၈ | ကုန်းပြင်မြင့် တိုင်အုပ်စုဝင်များ |- | rowspan="2" | '''[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစု]]''' | [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်-ဝအုပ်စု (Palaungic / Waic)]] | [[ပလောင်လူမျိုး|တအာင်း (ပလောင်)]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ တိုင်းလွိုင်၊ လွယ်လ၊ ယင်းနက်၊ ယင်းကျား၊ ယင်းဆက်၊ [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]] | rowspan="2" | ၁၂၂,၉၃၁ || rowspan="2" | ၄၇,၈ဝ၆ || rowspan="2" | ၁၇ဝ,၇၃က် | မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် သက်တမ်းရင့် လူမျိုးစုများ |- | [[ခမူလူမျိုး|ခမူအုပ်စု (Khamuic)]] | [[ခမူလူမျိုး|ခမူ]] | မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် အရှေ့ပိုင်းမျိုးနွယ်စုများ |- | '''အခြား (ဘာသာစကားမိသားစု မဟုတ်သော)''' | အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ | အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အခြေချနေထိုင်သူများ | ၂၁,၂၂၁ || ၁၁,၆၃၈ || ၃၂,၈၅၉ | အဓိကအားဖြင့် စီးပွားရေး/ဝန်ထမ်း အခြေချသူများ |- style="background-color:#eaecf0; font-weight:bold;" | colspan="3" | စုစုပေါင်း | ၆၁၆,၄၅၈ || ၈၇ဝ,၂၃ဝ || ၁,၄၈၆,၆၈၈ || ၁၉၃၁ သန်းခေါင်စာရင်း စုစုပေါင်း |} အထက်ဖော်ပြရာတို့အပြင် အရေအတွက်အားဖြင့် များပြားလှတ္တံ့မဟုတ်သော လူမျိုးစုငယ်များလည်း ရှိသေးသည်။ အချို့မှာ မျိုးပျောက်လုမတတ်ပင် ရှိနေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများကို မြစ်ဝှမ်းမြေနိမ့်ဒေသများ၌ အများဆုံး တွေ့ကြရ၍ အင်းလေးဒေသမှ အင်းသားလူမျိုးများကလွဲလျှင် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့သည် များသောအားဖြင့် တောင်ပေါ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများနှင့် နိုင်ငံခြားသား တရုတ်၊ အိန္ဒိယ စသော လူမျိုးတို့ကို မြို့များ၌သာ အနှံ့အပြား တွေ့ရလေသည်။ == စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားလုပ်ငန်းများ == ရှမ်းပြည်နယ်သူနယ်သားတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းသည် စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သည့် မြေဧရိယာ ၅.၇ သန်းခန့် ရှိသည့်အနက် ဧက နှစ်သန်းခန့်သာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၍ ကျန်ဧက သုံးသန်းခွဲကျော်သည် ကောလျက်ရှိသည်။ လူဦးရေကျဲသော ဒေသများဖြစ်သောကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ လက်ရှိစိုက်ပျိုးရေးစနစ်များကြောင့်တစ်ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့သည် စက်ယန္တရားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးကို တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ရန် စီမံကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၂-၄၀၅}}</ref> ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေးတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီကာလက ရှမ်းပြည်နယ်မှပင် ပြည်မသို့ ဆန်တင်ပို့နိုင်လောက်အောင် ဆန်စပါး ပိုပိုလျှံလျှံထွက်ခဲ့သော်လည်း နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ပြည်မမှပင် ရှမ်းပြည်သို့ ဆန်တင်သွင်းခဲ့ရဖူးလေသည်။ ယခင်က အင်းလေးဒေသသည် ဆန်စပါးအထွက် များခဲ့သော်လည်း လယ်များပျက်စီးမှုကြောင့် စပါးထွက် ယုတ်လျော့ခဲ့ဖူးသည်။ === စပါးစိုက်ပျိုးနည်း သုံးမျိုး === ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စပါးကို နည်းစနစ် သုံးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားစိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် မြေနိမ့်ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးကြရာ ကန်သင်းဖို့၍ လယ်ကွက်အတွင်း ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြသည်။ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်]]နှင့် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]နယ်များ၏ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်း မြေနိမ့်ဒေသများ၌ ထိုနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုဒေသများမှ စပါးအထွက်များ၍ လူနေအိမ်ခြေလည်း များပြားလေသည်။စိုက်ပျိုးမည့် တောင်ကုန်းဆင်ခြေလျှောရှိ သစ်တောဝါးတောများကို ခုတ်ထွင်မီးရှို့၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းကို [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] လူမျိုးများနှင့် အခြားယင်းနက်၊ လွယ်လ၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ ပလေး၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ပဒေါင်]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[ထနော့လူမျိုး|ဓနော့]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] စသော တောင်ပေါ်သားတို့ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ပထမသုံးနှစ်တွင် စပါးအထွက်ကောင်းသော်လည်း နောင်အခါ မြေဩဇာခန်းခြောက်လာသဖြင့် နေရာပြောင်း၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြပြန်သည်။ ကောနေသော မြေဧကများတွင် ထိုကဲ့သို့ စွန့်ပစ်ခဲ့သော တောင်ယာများလည်း ပါဝင်သည်။တောင်ပေါ်သားတို့ အသုံးပြုသည့် နည်းတစ်နည်းဖြစ်သည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းအတွက် တောင်ပေါ်မှ စီးကျလာသော ချောင်းရေကို အမှီပြုရသည်။ လယ်ကွက်နှင့် စိုက်ခင်းများကို တောင်စောင်းဆင်ခြေလျှော၌ လှေကားထစ်သဖွယ် အဆင့်ဆင့် ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် တောင်ပေါ်ချောင်းမှ ရေကို အဆင့်ဆင့် ရေသွယ်ယူကြရသည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းဖြင့် အချို့သော အရပ်ဒေသများတွင် သီးထပ်ပင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ [[အာလူး]]၊ ပဲ စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးရာ၌လည်း တောင်ယာစနစ်၊ လှေကားထစ်စနစ်မျိုးတို့ဖြင့် စိုက်ပျိုးကြလေသည်။ === အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ === ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကြီးကျယ်သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းနယ်များမှ အများဆုံးထွက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]နယ်၊ [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူး]]၊ မိုင်းနောင်၊ ကျေးသီးမန်စံ၊ [[ပင်လောင်းမြို့|ပင်လောင်း]]နှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်တို့မှလည်း ထွက်သည်။ တောင်ပိုင်းနယ်တွင် လက်ဖက်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများသည် များသောအားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း လက်ဖက်အစိုအခြောက် အချိုအခါးမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေဝင်ငွေသည် သိန်း ၂ဝဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ပင်လုံအနောက်ဘက် တောင်တန်း၊ မိုင်းကိုင်၊ လဲချား၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ ရေဦး၊ ပင်လောင်းနယ်များနှင့် မဲနယ်တောင်တန်းတို့တွင် သနပ်ဖက်ခြံများ ရှိသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း သနပ်ဖက်လုပ်ငန်းမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေ ဝင်ငွေသည် သိန်း ၁၄ဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကျော်ကြားသော စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ ပွေးလှ၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ တီကျစ် စသည့် ဒေသများတွင် အာလူးစိုက်ပျိုးရေးသည် အဓိက လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှထွက်သော အာလူး ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထွက်ရှိသည်။[[မြေပဲ]]၊ [[ကြက်သွန်ဖြူ]]၊ [[ဂျုံ]]၊ [[ကော်ဖီ|ကာဖီစေ့]]နှင့် ဗာဂျီးနီးယားဆေးရွက်ကြီးတို့မှလည်း အများအပြား ဝင်ငွေရရှိသည်။ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့|သီပေါ]]နယ်နှင့် တောင်ပိုင်းမှ [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်တို့မှ အများအပြားထွက်သည်။ ရပ်စောက်နယ်ထွက် လိမ္မော်ကို ပြည်မ၌ အောင်ပန်းလိမ္မော်ဟု ခေါ်ကြသည်။စစ်ပြီးခေတ်တွင် သစ်သော့ခြံများကို [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ အောင်ပန်း၊ ရပ်စောက် စသော နယ်များတွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာ ပြည်မသို့ အများအပြား တင်ပို့ရသည်။သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်နယ်ခြားဒေသတစ်လျှောက် [[ဘိန်း]]ပင်များကို ရှေးယခင်က အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဘိန်းသည် တိုင်းရင်းသားများ၏ စာရိတ္တနှင့် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသဖြင့် ဘိန်းပင်စိုက်ပျိုးမှု ပပျောက်စေရန်နှင့် အစားထိုးသီးနှံ စိုက်ပျိုးနိုင်ရန် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များက ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="encyclopedia-11"/>အင်းလေးရှိ ကျွန်းမျောများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် (အထူးသဖြင့် ခရမ်းချဉ်သီး) စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အလွန်အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်။ ကျွန်းမျောများပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးသည် အင်းသားတို့၏ ဇွဲသတ္တိနှင့် လုံ့လဝီရိယတို့ကြောင့် ဖြစ်ထွန်းခြင်းပင်တည်း။ === အခြားစီးပွားရေးနှင့် လက်မှုလုပ်ငန်းများ === စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများအပြင် အခြားစီးပွားရေးနှင့် မိရိုးဖလာလက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ထင်ရှားသည်။ အင်းလေးဒေသမှ ပိုးထည်လုပ်ငန်းသည် ကြီးကျယ်ကျော်ကြားလှပေသည်။ ပိုးထည်အများဆုံးလုပ်ကိုင်သော ရွာမှာ [[အင်းပေါခုံရွာ|အင်းပေါခုံ]]ဖြစ်ပြီး နန်းပန်၊ သာလေးရွာများသည် ဒုတိယအများဆုံး လုပ်ကိုင်သည်။ ဟဲလုံး၊ ရွာကန့်လန့်၊ ပြားပင်၊ ကျွန်းကြီးရွာများတွင် ဖျင်ဖြူ၊ ဖျင်နီများ ရက်လုပ်ကြသည်။ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေမြို့]]ပေါ်တွင်လည်း ပိုးထည်များကို ရက်လုပ်ကြသည်။လဲချားနယ်မှ [[ယွန်းထည်]]လုပ်ငန်းသည် ရှမ်းရိုးရာအတိုင်း ထင်ရှားသည်။မိုင်းကိုင်နယ်မှ ထွက်ရှိသော [[မိုင်းကိုင်စက္ကူ|ရှမ်းစက္ကူ (မိုင်းကိုင်စက္ကူ)]] လုပ်ငန်းနှင့် အိုးခွက်လုပ်ငန်းများမှာ ယနေ့တိုင် နာမည်ကျော်သည်။မိုင်းနောင်နယ်ထွက် ဝါးရက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများနှင့် ရှမ်းရိုးရာ [[ငွေထည်]]ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများကို ရှမ်းပြည်နယ်အနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ခရီးလမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် မြို့ကြီးများအတွက် အဆင်ပြေလွယ်ကူ သကဲ့သို့ အတန်ငယ်ခက်ခဲသည့် အစွန်အဖျားဒေသများလည်းရှိသည်။ လေကြောင်းဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၂၄ မိုင်အကွာရှိ [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]]နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းဒေသရှိ [[တာချီလိတ်လေဆိပ်]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရထားဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများ ပေါများသော်လည်း ရေစီးမြန်ခြင်း၊ ရေတံခွန်များ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ရေလမ်းခရီးကို အသုံးနည်းသည်။ အင်းလေးတွင်မူ လှေများ၊ စက်တပ်လှေများဖြင့် တစ်နေရာမှတစ်နေရာ၊ တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ သွားလာကူးသန်းကြသည်။ အင်းလေးမှ အင်းသားတို့ ခြေဖြင့် လှေလှော်နည်းသည် ကမ္ဘာကျော် ဓလေ့ဆန်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တောင်ကတုံးများ၊ ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်များ တောင်ကြားလွင်ပြင်များသည် မြေမျက်နှာပြင်ကို နိမ့်တုံ မြင့်တုံ ဖြစ်စေလျက် ကျယ်လွင့်များပြားစွာ ရှိသဖြင့် မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းများကို ဖောက်လုပ်ပြီးလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးကို အသုံးများကြလေသည်။ ပြည်မနှင့်လည်းကောင်း၊ အခြားပြည်နယ်များ နှင့်လည်းကောင်း လေကြောင်းမှ လွဲလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်သာ ဆက်သွယ်ကြရလေသည်။ မီးရထားလမ်းရှည်ကြီးများသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း အသီးသီးရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းလမ်းဖြစ်သော မန္တလေး-လားရှိုး (၁၇၁ မိုင်) လမ်းသည်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းလမ်း ဖြစ်သော သာစည်-ရွှေညောင် (၉၈ မိုင်) မီးရထားလမ်းသည်လည်းကောင်း များသောအားဖြင့် မော်တော်ကားလမ်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိသည်။ [[မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း|မန္တလေး - လားရှိုး မီးရထားလမ်း]]ကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သာစည် -ရွှေညောင် မီးရထားလမ်းကိုမူ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ သာစည်-ကလောလမ်းကို ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ကလော-ဟဲဟိုးလမ်းကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဟဲဟိုး- ရွှေညောင်လမ်းကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ အသီးအသီး ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်။ မန္တလေး-လားရှိုးလမ်းသည် နမ့်ယော်တွင် နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့ လမ်းခွဲရှိသည်။ ထိုလမ်းခွဲကို ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်က ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် ကုမ္ပဏီပိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် လမ်းကျဉ်းလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မီးရထားလမ်းများကို တောအထပ်ထပ်၊ တောင်အလျှိုလျှိုကို ကျော်လွှား၍လည်းကောင်း၊ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများကို ဖောက်ထွင်း၍လည်းကောင်း၊ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်၍လည်းကောင်း၊ လျှိုမြောင်များကို ဖြတ်သန်း၍လည်းကောင်း ခဲရာခဲဆစ် ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် အချို့နေရာများတွင် သည်းထိတ်ရင်ဖိုဖွယ်ရာ သွားလာကြရသည်။ သို့သော် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်မှ တောစခန်း၊ တောင်စခန်း ရှုခင်း ရှုကွက်များကလည်း သာယာရှုမောဖွယ် ရာ ဖြစ်၍ နှစ်သိမ့်ကြည်နူးမှုကိုလည်း ခံစားကြရပေသည်။ မန္တလေး-လားရှိုးရထားလမ်းရှိ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]သည် လှပထင်ရှားသော ကမ္ဘာကျော် တံတားပေတည်း။ မီးရထားလမ်းများဖြင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်မထားပေ။ မော်တော်ကားလမ်းအားဖြင့်မူ အဆက် အသွယ်ရှိပေသည်။ မော်တော်ကားလမ်း အများအပြားရှိရာ အချို့နေရာများတွင် ထိုလမ်းတို့သည် မီးရထားလမ်းနည်းတူ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်ကွေ့ဝိုက်လျက် ဖောက်လုပ်ထား လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးမှသည် မြန်မာ- တရုတ်နယ်ခြား မြို့ကလေးဖြစ်သော ကြူကုတ်အရောက် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သော မော်တော်ကားလမ်း ရှိသည်။ ထိုလမ်းသည် ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ လာရှိုး၊ သိန္နီ၊ ကွတ်ခိုင်၊ မိုင်းယုတို့ကို ဖြတ်သန်းသွား၍ မန္တလေးမှ မိုင်းယုအထိ ၂၇၇ မိုင် ရှိလေသည်။ မိုင်းယုမှ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ မူဆယ် သို့လည်းကောင်း၊ မူဆယ်မှတစ်ဖန် အနောက်တောင်ယွန်းယွန်းရှိ နမ့်ခမ်းမြို့သို့လည်ကောင်း လမ်းခွဲရှိသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့မှတစ်ဆင့် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊ ပူတာအိုအထိ သွားနိုင်လေသည်။ မန္တလေးမှ တရုတ်နယ်စပ်အရောက် ထိုမော်တော်ကားလမ်း တစ်လျှောက်တွင် လမ်းခွဲများရှိသေးရာ ကျောက်မဲမှ မိုးကုတ်၊ မိုးမိတ် သို့လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား သို့လည်းကောင်း၊ မိုးကုတ်မှတစ်ဆင့် သပိတ်ကျင်းသို့လည်းကောင်း သွားရောက်နိုင်သည်။ သီပေါမှ နမ့်ဆန်သို့၎င်း၊ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်း သို့လည်းကောင်း၊ လားရှိုးမှ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့လည်းကောင်း လမ်းခွဲများ ရှိပေသေးသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် သာစည်မှ ယိုးဒယားနယ်စပ်ရှိ တာချီလိပ်သို့အရောက် ၄၈၅ မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော မော်တော် ကားလမ်းရှည်ကြီးဖြင့် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သည်။ ဖြတ်သန်းသွားသော မြို့များမှာ ကလော၊ တောင်ကြီး၊ဟိုပုံး/ လွိုင်လင်၊ ကွန်ဟိန်း၊ တာကော်၊ ကျိုင်းတုံ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ တာကော်တွင် သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကူးသော ပေ ၇၈ဝ ရှိ တာကော် ယာယီတံတားကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့် လှစ်ခဲ့၏။ ထိုမော်တော်ကားလမ်း ရှည်ကြီးမှလည်း လမ်းခွဲများရှိလေရာ ကလောမှ ခြောက်မိုင်ဝေးသော အောင်ပန်းတွင် ပင်းတယ (၂၄ မိုင်) သို့ လမ်းခွဲရှိသေးသည်၊ ပင်းတယမှ တစ်ဖန် ၃၂ မိုင် ဝေးကွာသောရပ်စောက်သို့ ဆက်လက်သွားလာနိုင်၍ ရပ်စောက်တွင် [[ဗထူးတပ်မြို့]] ရှိလေသည်။ ဟဲဟိုးမြို့မှလည်း သတ္တုတွင်းများ ရှိသော ဘော်ဆိုင်းသို့ လမ်းခွဲရှိ၍ ၁၉ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ တောင်ကြီး မရောက်မီ ရွှေညောင်တွင် ညောင်ရွှေမြို့ (၇ မိုင်) သို့လည်း လမ်းခွဲရှိလေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသော မော်တော်ကားလမ်းများမှာ လွိုင်လင်-သီပေါ-လားရှိုး ၁၈၅ မိုင် တစ်လမ်းနှင့် လွိုင်လင်-ကျေးသီးမန်စံ-လားရှိုး ၂ဝ၂ မိုင် တစ်လမ်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလမ်းရှည်ကြီးများမှ လမ်းခွဲတိုများလည်း ရှိသေးသည်။ လွိုင်လင်အနီးရှိ နမ့်စန်မှ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မိုင်းပန်တို့သို့ ရောက်ရှိနိုင်သော လမ်းခွဲတစ်ခု ရှိသေးသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်နိုင်သော မော်တော်ကားလမ်းနှစ်လမ်းမှာ (၁) ဟိုပုံး မှ ကယားမြို့တော် လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၈၅ မိုင် ရှည်လျားသောလမ်း၊ (၂) အောင်ပန်းမှ လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၁ဝ၅ မိုင်ရှည်လျားသော လမ်းတို့ဖြစ်၍ အောင်ပန်း လွိုင်ကော်လမ်းသည် ပို၍ ကောင်းလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး မြန်မာပြည်သို့မကူးမီ တရုတ်-မြန်မာ လမ်းမကြီးသည် တရုတ်နိုင်ငံအား 'နောက်ဖေးပေါက်'မှ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များ တင်ပို့ရေးအတွက် အသက်သွေးကြောကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမ ကြီးသည် မြန်မာဘက်မှ လားရှိုးနှင့် တရုတ်ဘက်မှ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကူမင်းမြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထား၍ မိုင်ပေါင်း ၆၉ဝ ရှည်လျားသည်။ မြန်မာပြည်ဘက်မှ ကြူကုတ်သည် နယ်ခြားစခန်း ဖြစ်၍ တရုတ် တို့ဘက်မှ နယ်ခြားစခန်းသည် ဝမ်တိန် ဖြစ်လေသည်။ ထိုတရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီးကို ချန်ကေရှိတ်အစိုးရသည် ခေတ်မီစက်ကရိယာပစ္စည်း မသုံးဘဲ ရာထောင်မကသော တရုတ်-မြန်မာ အလုပ်သမားတို့၏ အသက်ကို စတေးကာ တောင်အထပ်ထပ်၊ လျှိုမြောင်အသွယ်သွယ်ကို ကျော်ဖြတ်ဝိုက် ပတ်လျက် ခဲယဉ်းပင်ပန်းလှစွာ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရာ ၁၆ လအတွင်း ပြီးစီး၍ ကမ္ဘာ့ သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ရသော လမ်းမကြီး ဖြစ်ပေသည်။ လက်နက်ပစ္စည်းများကို ရန်ကုန်မှ လားရှိုးအထိ မီးရထားဖြင့် သယ်ယူရလေရာ တရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီး၏ ကြမ်းတမ်း ခက်ခဲမှုကြောင့် မော်တော်ကားများ အလွန် အပျက်အစီးများခဲ့သဖြင့် ထိုလမ်းမကြီးသည် 'မော်တော်ကားသင်္ချိုင်း' ဟုပင် အမည်တွင်ခဲ့လေသည်။ စစ်မီးသည် မြန်မာပြည်သို့ ကူးစက်လာ၍ ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် ဂျပန်တပ်များက လားရှိုးကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ထိုလမ်းမကြီးကို အသုံးမပြုနိုင်တော့သဖြင့် အာသံပြည်နယ်ရှိ လီဒိုမြို့မှ ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်တို့သို့ ပေါက်ရောက်သော စတီးဝဲ၊ သို့မဟုတ် [[လီဒိုလမ်းမကြီး]]ကို ဖောက်လုပ် အသုံးပြုခဲ့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ထိုနိုင်ငံများသို့ ပေါက်ရောက်သည့် တောင်ကြားလမ်းပေါက်များရှိသည်။ သို့သော် အသွားအလာလွယ်ကူသော လမ်းပေါက်များ မဟုတ်ချေ။ မြောက်ပိုင်း၌ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းကို လိုက်၍ တရုတ်နယ် နိမိတ်တွင်းသို့ ရောက်နိုင်သော တောင်ကြားလမ်းရှိ၍ ရွှေလီလမ်းဟု ခေါ်သည်။ သံလွင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ကွမ်းလုံ ကူးတို့ဆိပ်မြို့ကလေးမှလည်း တရုတ်နယ်နိမိတ်အတွင်း ရောက်နိုင်ရာ ကွမ်းလုံမှ သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကျော် ဆောက်လုပ်ထား၍ ၈၉၈ ပေ ရှည်သော ကွမ်းလုံကြိုးတံတားကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်တ ဒီဇင် ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။ တောင်ပိုင်းတွင် တာချီလိပ်မှ မဲခေါင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းကူးလျှင် ယိုးဒယားနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းမှ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များအတွင်းသို့ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် ပေါက်ရောက်နိုင်သော လမ်းပေါက်များ ရှိသော်လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်း သွားရောက်ရ၍ အသုံးပြုခြင်း နည်းပါးလှလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်မနှင့် လေကြောင်းခရီး အဆက်အသွယ်လည်း ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ လားရှိုး၊ မိုးမိတ်၊ နမ့်ဆန်မြို့များတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် ဟဲဟိုး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မိုင်းဆတ်၊ တာချီလိတ်မြို့တို့တွင်လည်းကောင်း လေဆိပ်များ ရှိသည်။ == စေတီပုထိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို ကြည်ညိုလေးစားကြသည့်အလျောက် စေတီပုထိုး၊ ကျောင်းကန်ဘုရားများလည်း ပေါများလှသည်။ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်း၊ ထုံးဖြူတဖွေးဖွေးနှင့် စေတီပုထိုးများ၊ တိုင်တစ်ရာကျော်ရှိသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နေရာအနှံ့အပြား၌ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ တွေ့ရသည်။ များသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တန်ခိုးကြီးစေတီပုထိုး အများအပြားကို မူလအိန္ဒိယနိုင်ငံ မဂဓတိုင်းရှင် သီရိဓမ္မာသောကမင်း၏ ကုသိုလ်တော် စေတီပေါင်း ၈၄,ဝဝဝ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် စေတီများဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[အလောင်းစည်သူ]]မင်း တိုင်းခမ်းလှည့်စဉ်က တည်ထားသော စေတီပုထိုးများဟူ၍လည်းကောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများကို ရှမ်းပြည်နယ်၌ **"မွေတော်"** ဟု များသောအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၆-၄၀၇}}</ref> === ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများနှင့် ဘုရားများ === * '''[[ဘော်ကြိုဘုရား|ဘော်ကြိုစေတီတော်]]:''' ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့]]၊ ဘော်ကြိုရွာကြီးအနီးတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အလွန်ကျော်ကြားသော သမိုင်းဝင်စေတီတော်ဖြစ်သည်။ * '''လွယ်ဆိုင်စေတီ:''' တောင်ပိုင်နယ် (တောင်ပန်) ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် တည်ထားသော စေတီဖြစ်ပြီး [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]တို့ အထူးကြည်ညိုကြသည်။ ထိုစေတီအနီးတွင် တောင်ပိုင်နယ်အတွင်း ပထမဆုံး ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ပလောင်တို့ ယူဆခဲ့ကြသော လက်ဖက်ပင်ကြီး ရှိလေသည်။ * '''ရွှေဥမင်သဘာဝလိုဏ်ဂူဘုရား:''' မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့]]တွင် တည်ရှိပြီး ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ထောင်ချီကိန်းဝပ်ရာ လိုဏ်ဂူတော်ကြီးအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလှပေသည်။ * '''[[ဖောင်တော်ဦးဘုရား|ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူ]]:''' ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ [[အင်းလေးကန်|အင်းလေး]]ညောင်ရွှေနယ်ရှိ စေတီပုထိုးများအနက် ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင်သာမက မြန်မာပြည်မဘက်၌ပါ အလွန်ကျော်ကြားလှသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ရတနာမာန်အောင်စေတီ:''' ညောင်ရွှေမြို့ရှိ စော်ဘွားကြီး ဆာစဝ်မောင်၏ ကုသိုလ်တော်ဖြစ်သော ရတနာမာန်အောင်စေတီသည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားတစ်ဆူဖြစ်၍ ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်း၌ ဉာဏ်တော်ကြီးမားသော ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်ကြီး ကိန်းဝပ်စံပယ်လျက်ရှိသည်။ စော်ဘွားများသည် မန္တလေးမြို့ရှိ မဟာမြတ်မုနိပုံတော်ပွားများကို သွန်းလုပ်စေ၍ ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။ [[File:Hpaung Daw U Pagoda.jpg|thumb|အင်းလေးကန်ရှိ တန်ခိုးကြီး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] [[File:Baw Gyo Pagoda.jpg|thumb|ဘောကြိုစေတီ]] [[File:Kakku Paya 32.jpg|thumb|မွေတော်ကက္ကူ]] === ဘုရားပွဲများနှင့် လောင်းကစားဥပဒေ ပြောင်းလဲမှု === ၁၉၂၄ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်လောင်းကစားဥပဒေအရ စော်ဘွားများသည် ဘုရားပွဲများ ကျင်းပသည့်အခါ လောင်းကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ခြောက်ရက် ကျင်းပခွင့်ရရှိသည်။ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုသည့် အကြောင်းပြချက်မှာ ရှမ်းပြည်တွင် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ အလွန်နည်းသဖြင့် လူထုပျော်ရွှင်ခွင့်ရစေရန် ဖန်တီးရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း စင်စစ်သော် စော်ဘွားများသည် ထိုကစားဝိုင်းများမှ ကစားဝိုင်းခွန်များ အမြောက်အမြား ရရှိသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့ ဘုရားပွဲများ၌ ကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခြင်းသည် လူထု၏ စာရိတ္တရေး၊ စီးပွားရေးကို အလွန်တရာ ထိခိုက်စေခဲ့သဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအခါ ဘုရားပွဲများ၌ လောင်းကစားခွင့်ကို လုံးဝပိတ်ပင်ခဲ့လေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> === ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှု (ကတ်ဝိန်း) === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့ကြီးများတွင် နေ့စဉ် ဈေးမစည်ဘဲ ငါးရက်တစ်ဈေးများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဈေးသည်များသည် တစ်ဈေးမှ တစ်ဈေးသို့ မော်တော်ကားများဖြင့် လှည့်လည်ရောင်းချကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် **"ကတ်ဝိန်း"** (မြို့ဈေး) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဈေးရက်များမှာ စော်ဘွားနယ်များအလိုက် အောက်ပါမြို့များတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဈေးနေ့ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည် - * '''ပထမအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေ]]၊ [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်း]]၊ [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]၊ မိုင်းယွန်း၊ [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင် (သထုံ)]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။ * '''ဒုတိယအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' ထိုဈေးများပြီးသည့် နောက်ရက်များတွင် [[ဟဲဟိုးမြို့|ဟဲဟိုး]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ နန်းပန်၊ နောင်မွန်၊ [[လွိုင်လင်မြို့|လွိုင်လင်]]၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ ဘန်းယဉ်၊ [[ကလောမြို့|ကလောမြို့]] တို့တွင် ဈေးဖြစ်ပြန်လေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးသော ငါးရက်တစ်ဈေးကြီးများမှာ ပင်းတယဈေးနှင့် နန်းပန်ဈေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဈေးနေ့များတွင် ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ကလေး၊ လူကြီးမကျန် ဈေးသို့ သွားလေ့ရှိကြပြီး ဈေးနေ့တွင် အခြားသော အလုပ်ကိစ္စများကို မဆောင်ရွက်လိုကြချေ။ ဤငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအပြင် ရပ်ရွာကိစ္စ၊ သာရေးနာရေးကိစ္စများကိုပါ တွေ့ဆုံတိုင်ပင် ဆွေးနွေးကြရာ လူမှုရေးဗဟိုချက်မတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==သမိုင်းကြောင်း== ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစောပိုင်းသမိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းကဲ့သို့ ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီဆန်ကာ နတ်၊ နဂါး၊ ကျားများပါ ပါဝင် ရောနှောနေသည်။ယင်းသို့ ဒဏ္ဍာရီဆန် သော အချက်အလက်များကို ချန်လှပ်၍ မြန်မာရာဇဝင်သမိုင်းများ ကုန်းဘောင်သီပေါ ရာဇဝင်များအရ ဖော်ပြရလျှင် ရှမ်းပြည်ထောင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူမှာ ဘိန္နကရာဇ်မင်းဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းမင်းအစ၊ ဘိန္နက'' ဟုပင် ရေးသားခဲ့ကြ လေသည်။ ထိုရာဇဝင်အရ တကောင်းမင်း အဘိရာဇာ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ဘိန္နကရာဇာမင်းလက်ထက်တွင် တကောင်းပြည်အား တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာသဖြင့် ထိုမင်းသည် တကောင်းနန်းကို စွန့်ခွာလာပြီးလျှင် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက် မလယ်အရပ်၌ စံနေစဉ် ထိုမင်းနတ်ရွာစံ၍ ပါလာသော ဗိုလ်ချေခပင်း သုံးသင်းကွဲလေသည်။ တစ်သင်းကို ခေါင်းဆောင်သော ထိုမင်း၏ ညီတော် ဘိန္နာကရာဇ်သည် ရွှေလီမြစ်အထက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်သွားပြီးလျှင် ထိုမြစ်၏ လက်ယာ ဘက်ကမ်းတွင် မိုင်းမောဟု ခေါ်တွင်သောဒေသ၌ အခြေချကာ ရှမ်းတစ်ဆဲ့ကိုးခရိုင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းပြည်ထောင်အစ၊ မိုင်းမောက'' ဟုလည်း ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြလေသည်။ သမိုင်းသုတေသီများ အထောက်အထား အခိုင်အလုံတွေ့ရသော ပဓာနအချက်အလက်များနှင့် ညီညွတ်သည့် အဆိုများအရမူ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် နန်ချောင် (နန်းကျောက်) ပြည်ကြီးမတည်ဆောက်မီ ခရစ်နှစ် တစ်ရာစု အစပိုင်းလောက်မှ စတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများမှ တောင်ဘက်၊ အနောက်တောင်ဘက်၊ အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများသို့ တရွေ့ရွေ့ရွေ့ပြောင်း လာခဲ့ရာ နန်ချောင်ပြည်ကြီး စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးနေသည့် ခုနစ် ရာစု လောက်တွင် မိုင်းမောဒေသမှ စတင်၍ ရှမ်းပြည်ထောင်များကို တစ်စတစ်စ တိုးချဲ့တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်မတိုင်မီအထိ မိုင်းမောသည် နန်ချောင်အား ပဏ္ဏာဆက်သနေခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းသည် နန်ချောင်၏မြို့တော် ယခု ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တာလီဖူသို့အရောက် ရဲမက် စစ်သည် အလုံးအရင်းနှင့် ချီတက်လာသောအခါ နန်ချောင်ပြည့်ရှင်သည် မြန်မာမင်းအား ခန့်ညားခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် အပြန်ခရီးတွင် မိုင်းမောပြည့်ရှင်သည်လည်း အနော်ရထာမင်းအား သမီးတော် စောမွန်လှကို ဆက်သပြီးလျှင် ခန့်ညားဝပ်စင်းခဲ့လေသည်။ အနော်ရထာမင်း၏ လက်ထက်မှစ၍ စည်ပင်တိုးတက်လာသော ပုဂံပြည်သည် ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် တိုင်းပြည်အား အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကြသော ကျစွာမင်း၊ ဥဇနာမင်း၊ နရသီဟပတေ့မင်းတို့၏ လက်ထက်၌ ထိုမင်းတို့ အရည်အချင်းညံ့သဖြင့် ပုဂံပြည်ကြီး ယိမ်းယိုင်လာလေသည်။ ထိုအခါ မော ရှမ်းမင်းတို့သည် မြန်မာမင်းတို့အား မခန့်မညားတော့ချေ။ မြန်မာမင်းက မြို့စားရွာစား ခန့်ထားသော စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ မြင်စိုင်းစား ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့သည် ပုဂံပြည်၏ နိုင်ငံရေးအင်အားကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်။ ယင်းတို့နှင့် ယင်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၌ လွှမ်းမိုးကြီး စိုးနေခဲ့ကြလေသည်။ တောင်ပိုင် ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ယခုခေါ်ဆိုကြသော ရှမ်းနယ် များသို့ [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ မပျံ့နှံ့လာမီက ထိုဒေသများ၏ မူလ တိုင်းရင်းသားများသည် ကရင်အနွယ်များဟု ယူဆကြရ၍ ဝ၊ ပလောင်၊ ယင်းသုံးမျိုး (ယင်းနက်၊ ယင်းဆက်၊ ယင်းကျား)၊ တောင်သူနှင့် ပဒေါင်လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေသည်။ ထိုနယ်များ ၏ အစောပိုင်း သမိုင်းတွင် ပုဂံပြည့်ရှင် အလောင်းစည်သူမင်း ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်စဉ်က အကြောင်းများလည်း ပါရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းနှင့် ဒွေးရောယှက်တင် ရှိနေခဲ့လေသည်။ အသေအချာ လေ့လာစိစစ်သည့်အခါ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ မောရှမ်းဆက်များ ဖြစ်ကြသော မိုး ကောင်း၊ မိုးညှင်း၊ ကလေးစားတို့ လွှမ်းမိုးနေစဉ် သမယမှ စတင်၍ မြောက်ပိုင်းနယ်များမှ စော်ဘွားအဆက်အနွယ်များကို ပင့် ခေါ်ပြီးလျှင် တောင်ပိုင်းနယ်များ၌ စိုးမိုးစေခဲ့သည်ဟု ယူဆရလေသည်။ မြေလပ်နယ်များရှိ လူမျိုးများဖြစ်ကြသော အင်းသား၊ ဓနု၊ တောင်သူ၊ တောင်ရိုးတို့သည် ထိုဒေသ၏ မူလတိုင်းရင်းသား များ မဟုတ်ချေ။ ယင်းတို့သည် မြန်မာအစုဝင် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြားဒေသမှ ကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ထိုဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် မြေလပ်နယ်များသည် ပထဝီဝင်အရ ရှမ်းနယ်များနှင့် ပို၍နီးစပ်သဖြင့် မြန်မာတို့သည် ယင်းနယ်များအား ရှမ်းနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့လေသည်။ မြေလပ်နယ်များမှ မြန်မာများကို ငွေပဏ္ဏာ ဆက်သွင်းရသဖြင့် ထိုနယ်ရှင်များအား ငွေခွန်မှူးများဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယတို့၌ မင်းပြုစိုးမိုးနေခဲ့ကြသော ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးတို့၏အဆက်အနွယ်များသည် နောင်အခါ အချင်းချင်း မညီညွတ်သဖြင့် ပင်းယမင်းသည် စစ်ကိုင်းကို တိုက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ မြောက်ဖျားတွင် အင်အားကြီးမားလျက် ရှိသော မောရှမ်းတို့ကို ဖိတ်ခေါ်သည်။ မောရှမ်းတို့သည် စစ်ကိုင်းကို သာမက ပင်းယကိုပါ တိုက်သဖြင့် နှစ်မြို့လုံးပျက်ရလေသည်။ ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယပျက်ပြီးနောက်၌ စစ်ကိုင်းမင်း အသင်္ခယာစောယွန်း၏ မြေးတော်သတိုးမင်းဖျားသည် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယကို သိမ်းယူ၍ အင်းဝကို တည်ကာ မင်းပြုသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်နှင့် ထိုမင်းအားဆက်ခံသော မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏လက်ထက်တွင် မောရှမ်းတို့နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်လာခြင်းကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သော်လည်းနောက် ဆက်ခံသော မင်းများလက်ထက်တွင်မူ ရှမ်းမင်းတို့ သည် အင်းဝကို ရံဖန်ရံခါ တိုက်လာသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ ကိုလည်း သွားရောက်ထိပါးသည်။ အချင်းချင်းလည်း တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။ တောင်ငူခေတ်တွင် မြန်မာတို့ ပြန်၍ အင်အားတောင့်လာသည်။ ထိုအချိန်၌ အင်းဝတွင် ရှမ်းမင်းခုံမှိုင်းငယ် (ခွန်မိုင်းငယ်) စိုးစံနေသည်။ မြန်မာတို့သည် ရှမ်းတို့၏ စိုးမိုးမှုကို တွန်းလှန်ရန် ကြိုးပမ်းလာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉ဝ၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၄၄ ခုနှစ်) တွင် တောင်ငူဘုရင် တပင်ရွှေထီးနှင့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်တို့ ခေါင်းဆောင်သော မွန်-မြန်မာများနှင့် သီပေါစော်ဘွား၊ အင်းဝခုံမှိုင်းငယ်၊ ဗန်းမော်စော်ဘွား၊ မိုးညှင်း စော်ဘွားတို့၏ တပ်များသည် ပြည်မြို့တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စော်ဘွားတို့ အရေးနိမ့်ကြလေသည်။ တပင်ရွှေထီးလွန်သောအခါ ဘုရင့်နောင်သည် ဟံသာဝတီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံ၍ အင်းဝကို တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ပြီးသည့် နောက်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၁၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၅၅-၅၆) မှ စတင်ပြီးလျှင် မြောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်ထောင်တို့ကို သိမ်းသွင်းခဲ့ရာ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ကသာ၊ ဗန်းမော်၊ ကလေး၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ၊ သုံးဆယ် စသော စော်ဘွားတို့သည် မြန်မာမင်း၏ သစ္စာကို ခံယူကြရသည်။ ထိုနယ်တို့နှင့် အင်းဝကို တရုတ် အစိုးရက မိမိတို့လက်အောက်ခံနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ထိုကဲ့သို့ ဘုရင့်နောင်က တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းသော အခါ တရုတ်အစိုးရနှင့် အရေးပေါ်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏တပ်များသည် ယူနန်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်အောင် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်၏ တပ်တို့သည် သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ရှိ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက် စသော စော်ဘွားနယ်များနှင့် ရွာငံ၊ စကား၊ လဲချား၊ သာမိုင်း ခမ်း စသော မြို့စားနယ်များကို သိမ်းသွင်းသည်။ နောက်နှစ်တွင် ဇင်းမယ်၊ လပုန်း၊ ဗြဲ၊ ကျိုင်းရဲနယ်တို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ခရစ်နှစ် ၁၅၅၆ မှသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ်များ အတွင်း ဘုရင့်နောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ဖြစ်သော ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နယ်များ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနယ်များကို မြန်မာနိုင်ငံ တော်အတွင်းသို့ ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့လေသည်။ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး၏လက်နက်နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်ထောင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ယခုအခါ တရုတ်နယ်စပ်ဘက်သို့ ကျရောက်၍ ရှမ်း တရုတ် နယ်များဖြစ်သော ကိုင်းမား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း၊ မိုးနား၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်ဟူသော မြောက်ရှမ်းရှစ် ပြည်ထောင်၊ ထိုနယ်များတွင် ဘုရင့်နောင်၏ မြန်မာရဲမက်များ တည်ထားခဲ့သော စေတီပုထိုးများ အထင်အရှားရှိခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြသည်။ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ မိုးမိတ်၊ မိုးနဲ၊ သိန္နီ၊ သီပေါ၊ ညောင်ရွှေ၊ မိုးဗြဲ၊ ကလေး (သောင်သွပ်) နယ်တို့ကို ရှမ်းကိုး စော်ဘွားနယ်များဟု သီးခြားထားပြီးလျှင် ထိုနယ်ရှင် စော်ဘွား များကို စော်ဘွားကြီးများ၏ အစီးအနင်း အဆောင်အရွက်ပေးသည်။ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ကလည်း ထီးရံ နန်းရံ လက်နက်နိုင်ငံ များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလေသည်။ ယင်းတို့အပြင် မှန်နန်းရာဇဝင်၌ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်မင်း၏ လက်နက်နိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ပြည်များအဖြစ် အောက်ပါ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ် နယ်များကိုလည်း ဖော်ပြသည်။ (၁) ဗန်းမော်၊ (၂) မိုင်းလျဉ်း၊ (၃) မိုင်းကိုင်၊ (၄) မိုင်းပတ်၊ (၅) ရပ်စောက်၊ (၆) နောင်မွန်၊ (၇) ကျိုင်းတုံ၊ (၈) ကျိုင်းရုံး၊ (၉) ကျိုင်းသေဉ်၊ (၁ဝ) မိုင်းလုံခပင်း၊ (၁၁) ဇင်းမယ်၊ (၁၂) လင်းဇင်း၊ (၁၃) မိုင်းစံ၊ (၁၄) အကျော်၊ သို့ မဟုတ် ကျော်ပုဂံ၊ (၁၅) လဝိုက်၊ (၁၆) မျက်နှာမည်း၊ (၁၇) သောက္ကတဲ၊ (၁၈) ပိဿလောက်တို့အပြင် ကလေးနှင့်ကသည်း ဟုန်း ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ မဏိပူရကသည်းပြည်လည်း ပါဝင်လေသည်။ ဘုရင့်နောင်၏ သားတော် နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် လက်နက်နိုင်ငံတော် ပြိုအက်၍လာရာ ရှမ်းပြည် နယ်တို့လည်း သီးခြားခွဲထွက်ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင့်နောင်၏ သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သော ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းနယ်များကို ပြန်လည် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ညောင်ရမ်းမင်း၏သားတော် အနောက်ဘက်လွန်မင်းနှင့် ထိုမင်း၏ညီတော် သာလွန်မင်းတို့၏ လက်ထက်လွန်ပြီးနောက်တွင် မြန်မာမင်းတို့ အရည်အချင်း ပျော့ညံ့လာသဖြင့် နိုင်ငံတော် ယိမ်းယိုင်လာသည်။ အင်းဝမြို့တွင် မင်းပြုသော ဟံသာဝတီရောက်မင်းဟုလည်း ခေါ်သည့် မဟာဓမ္မရာဇာမင်း လက်ထက်တွင် မွန်တို့အင်အား တောင့်လာ၍ အင်းဝကို တိုက်လာသဖြင့် အင်းဝပျက်သည်။ ထိုအခါ ရှမ်းပြည်နယ်များသည် အင်းဝ၏ဩဇာကို မခံတော့ပေ။ ဇင်းမယ်နယ်သည်လည်း သီးခြားခွဲထွက်လေသည်။ ယိုးဒယားနှင့် မဏိပူရတို့ လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ပင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လုယက်ခြင်း ပြုလေသည်။ ယင်းသို့သော အပြိုပြိုအကွဲကွဲ ဖြစ်နေသည့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို အလောင်းမင်းတရားကြီးအမည်ခံ ဦးအောင်ဇေယျသည် ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ယင်းသည်မှစ၍ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်များ၏လှုပ်ရှားမှုသည် နည်းပါးသွားလေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းမြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင် ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်း ခွဲ၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့်ရှမ်းအနွယ်နယ်များကို ဤသို့ ပိုင်းခြား ဖော်ပြထားလေသည်။ ၁။ တနင်္သာရီ၊ ပိဿလောက်၊ ကမန်ပိုက်၊ သောက္ကတဲ စသော ၇၉ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂျွမ်း ယိုးဒယားတို့နေရာ ဒွာရဝတီဟူသော အရုဇ္ဈပုရတိုင်း၊ (ယိုးဒယား) ၂။ ဗြဲ၊ အနန်း၊ ပရော၊ ကျိုင်းသေည်၊ လပုန်း စသော ၅၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ယွန်း လူမျိုးတို့နေရာ ဇင်းမယ်ဟူသော ဟရီဘုဉ္စတိုင်း၊ (ဇင်းမယ်) ၃။ မိုင်းမည်း၊ မိုင်းသတ်၊ မိုင်းချိုင်၊ မိုင်းပိုင်စသော ၃၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂုံလူမျိုးတို့ နေရာ ကျိုင်းတုံ ဟူသော ခေမာဝရတိုင်း၊ ၄။ မိုင်းစဲ့ (မိုင်းစံ)၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော ၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လူးလူမျိုးတို့နေရာ ကျိုင်းရုံး ဟူသော မဟာနဂရတိုင်း၊ ၅။ မိုင်းလုံး၊ မိုင်းကွန်း၊ လောသွတ်၊ တိုက်ခံ၊ တေသန်၊ တေသိန်၊ မိုင်းဆံကြီး၊ မိုင်းဆံငယ် စသော ၁ဝဝ သော မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လင်းဇင်းလူမျိုးတို့နေရာ စန္ဒပူရိ ဟူသော လဝရဋ္ဌတိုင်း၊ (လော နိုင်ငံ) ၆။ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက်၊ မိုးဗြဲ၊ သိန္နီ၊ ကိုင်းမား၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ သုံးဆယ်ဟူသော မြို့ကြီး အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စော်ဘွားအပေါင်းတို့နေရာ ဖြစ်သည့် ကမ္ဗောဇတိုင်း၊ ၇။ မိုးတာ၊ မိုးစစ်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ခန္တီ၊ တက် ခေါင်၊ မိုင်းလုံဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ် သည့် ၃ဝ သော ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော အာဠဝီတိုင်း၊ ၈။ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုးနား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း စသောမြို့ကြီး ကိုးမြို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ရှမ်း တရုတ်လူမျိုးတို့နေရာ၊ မောကိုးခွင်ဟူသော မောရိယတိုင်း၊ ၉။ ကတို၊ ဝိုးငံ၊ ဆေးသစ်၊ ကောင်းစင်၊ ငရင်း၊ ငရုန်း၊ ယင်းကပ်ဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဗန်းမော် ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော စိန့်တိုင်း၊ ၁ဝ။ မိုးကုတ်၊ ကျတ်ပြင်၊ ရေလျှံ စသော မြို့လတ်ရွာငယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စို့သူကြီးတို့နေရာ ဖြစ်သော မဟိံသကတိုင်း၊ ၁၁။ မွေးရည်၊ မည်ကယ်၊ ငစင်ကျယ်စသော မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ကသည်းကုလားဟုန်း စော်ဘွားတို့နေရာ ဖြစ်သော မဏိပူရတိုင်း၊ ၁၂။ ကလေး၊ သောင်သွပ်၊ ထီးလင်း၊ ယော၊ ဆော၊ စကု၊ စလင်း၊ မဖဲ၊ မင်းတုန်းစသော ၂၇ မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော သုနာပရန္တတိုင်းဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရား နတ်ရွာစံပြီးနောက်တွင် ယခု တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်၏ စော်ဘွားခန့် အပ်သည့်အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားသည် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကာ မြန်မာဘုရင် သီပေါမင်းအား ထောင်ထားခြားနားသည်။ ထိုအရေးတွင် မိုးနဲ၊ မိုင်းနောင်နှင့် ရပ်စောက်စော်ဘွားတို့သည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနှင့် တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်းပြု၍ ပါဝင်ကူညီကြသည်။ ထိုစော်ဘွားစုတို့သည် မင်းတုန်းမင်း၏ တူတော်တစ်ပါးဖြစ်သော လင်းပင်းမင်းသားအား နန်းတင်ရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသည်။ နောင်အခါ မြေလတ် နယ်အချို့ကလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်သည်။ လင်းပင်အဖွဲ့သည် မိမိတို့နှင့် စိတ်ဝမ်း မညီသော ညောင်ရွှေကျေးသီး မန်စံ၊ မိုင်းလွန်းနှင့် လဲချားနယ်များကို တိုက်ကြသည်။ မြန်မာတပ်များကလည်း ထောင်ထား ခြားနားမှုကို လိုက်လံနှိပ်ကွပ်သော်လည်း များစွာ အရေးမလှခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအစိုးရက သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။ နောင်အခါ လင်းပင်းအဖွဲ့သည်လည်း အားနည်းလာ၍ လင်းပင်မင်းသားကိုယ်တိုင် အညံ့ခံရသည်။ ခရစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက်ရှိ စော်ဘွားနယ်များသည် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ဝင်ရောက်ကြရသည်။ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ရှိ နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သော ကျိုင်းတုံသည် ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ လက်နက်ချလေသည်။ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်နှင့် ကရင်နီနယ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယိုးဒယားအစိုးရနှင့် ပြဿနာများ ပေါ်သည်။ ၁၈၈၉-၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် ယိုးဒယား နှစ်ဦးနှစ်ဘက် အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်သော ကော်မီရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ ထိုနယ်များ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ယိုးဒယားမပိုင်တော့သော အပိုင်းမှ ယိုးဒယား တပ်များကို ရုပ်သိမ်းစေသည်။ ၁၈၉၄-၄၅ ခုနှစ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်နှင့် နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ကျိုင်းချိုင်းနယ်အား မဲခေါင်မြစ်ကို နယ်ခြားအဖြစ် ထားပြီးလျှင် မဲခေါင်မြစ်အနောက် ဘက်ကမ်းအပိုင်းကို ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်း၍ အရှေ့ဘက် ကမ်းအပိုင်းကို အင်ဒိုချိုင်းနားအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ၁၈၈၉-၉ဝ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေး ကော်မီရှင်က ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်များသည် မြန်မာမင်းတို့၏ သစ္စာတော်ခံနယ်များ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အစောပိုင်းတွင် စံနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုမူ မခံခဲ့ရပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များက မြန်မာမင်းတို့အား အခွန်ပဏ္ဏာများကိုမူ ဆက်သခဲ့ရရာ ဆက်သမြဲအခွန်ပဏ္ဏာ များကို [[ရွှေ]]၊ [[ငွေ]]၊ အသန့်[[သစ်စေး]]၊[[မြင်း]]၊ [[သိုး]]၊ [[ကတိုး]]၊[[အောင်း]]၊ [[ဖဲ]]၊ [[ဇာပယင်း]]၊ [[မော်ယော]]၊ [[ကတ္တီပါ]] မှိုင်းလုံး၊ ခဲမ၊ [[ဖယောင်း]]၊ [[ဆင်စွယ်]]၊ [[ကြေး]]၊ [[သံ]]၊ ကျောက်မျိုး၊ ထည်မျိုး၊ အုပ်မျိုးတို့အပြင်၊ သစ်သီး၊ ပန်းကံ့ကော်၊ သဇင်ပန်းမျိုးတို့ကိုလည်း အချို့နယ်များက ဆက်သကြရလေသည်။ သာလွန်မင်းတရားလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၆၃၇ ခုတွင် နိုင်ငံတော်၏ လူဦးရေ၊ အိမ်ခြေ၊ မြေအကျယ်အဝန်း၊ ထွက်သည့်သီးနှံ၊ ပေးဆောင်ရသည့် အခွန်အတုတ်တို့ကို စစ်ဆေးမှတ်တမ်းတင်ရာ ရှမ်းနယ်များကလည်း စစ်တမ်းများ ပေးရသည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် မင်းများတွင် အလောင်းမင်း တရားလက်ထက်မှတစ်ပါး အခြားမင်းများလက်ထက်တွင်လည်း စစ်တမ်းများကို အရေးယူဆောင်ရွက်ကြလေသည်။ အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည် မင်းတရားကြီး (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များကို အုပ်ချုပ်ပုံမှာ ရှမ်းနယ်ကြီးများတွင် စော်ဘွားထားသည်။ နယ်လတ်များတွင် မြို့စား၊ နယ်ငယ်များတွင် ငွေခွန်မှူးများထားသည်။ မြန်မာနယ်ကြီးများကို အုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်ခံများနှင့် စော်ဘွားအလား တူသည်။ ရှမ်းမြို့စားနှင့် မြန်မာမြို့စား အလားတူလေသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များအတွက် တပ်ရုံး သုံးရုံးထား၍ ခွဲခြားသတ်မှတ် အုပ်ချုပ်ရာ ထိုတပ်ရုံးများမှာ သိန္နီတပ်ရုံး၊ မိုးနဲတပ်ရုံး မိုးဗြဲတပ်ရုံးဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုတပ်ရုံး သုံးရုံးပိုင်နယ်များတွင် စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ မြို့ဝန်၊ မြို့အုပ်တို့အပေါ် မြန်မာအရာရှိကြီး သုံးဦးထား၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ ထိုအရာရှိကြီးများသည် စစ်ဗိုလ်များဖြစ်စေ၊ ဝန်ကြီး၊ ဝန်မှူး၊ ဝန်ထောက်ဖြစ်စေ၊ ယင်းတို့နှင့် အဆင့်အတန်းတူ အရာရှိများ ဖြစ်စေ ခန့်ထား၍ ခန့်ထားခံရသူသည် ဆိုင်ရာတပ်ရုံးသို့ သွားရောက်နေထိုင်ရသည်။ မြန်မာ လက်အောက်ခံ ရှမ်းနယ်များ အတော်ကလေးကျယ်သေးစဉ်က ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းသည်ကြီး၊ မိုင်းလျဉ်းကြီးများတွင် တပ်ရုံး၊ တပ်ဦးချုပ် သီးခြားထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကို လက်လွတ်ရုံမက သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များတွင် တပ်ရုံးများ မထားတော့ချေ။ မန္တလေးမြို့တည် မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက်တိုင်အောင် ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းချိုင်းနယ်တို့က သုံးနှစ် တစ်ကြိမ်၊ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်၊ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် အခွန်ပဏ္ဏာများ ဆက်သမြဲဆက်သခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်း လက်ထက်တွင်မူ မဆက်သတော့ချေ။ အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော တပ်ရုံးသုံးရုံးသည် မြန်မာမင်းဩဇာခံ ရှမ်းနယ်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်မဟုတ်ပေ။ တောင်ပိုင်၊ မိုးမိတ်၊ ဝန်းသို၊ သောင်သွပ်၊ကလေးမြို့များတွင် စော်ဘွားထားသော်လည်း ဦးတိုက်ထမ်းမှတ်သား၍ သီးခြားဆင့်ဆို အုပ်ချုပ်သည်။ စော်ဘွား၊ မထားတော့သော မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော် စသောမြို့များကို မြန်မာမြို့ရွာများတွင် အပါအဝင်ပြု၍ အဝေးမြို့ဝန်များ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်လေသည်။ တပ်ရုံးများတွင် သွားရောက်နေထိုင် အုပ်ချုပ်ရသောမြန်မာ အရာရှိကြီးများကို စစ်ကဲတော်ကြီးဟု ခေါ်သည်။ ထိုစစ်ကဲတော်ကြီးများကို ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးက တစ်ဖန် အုပ်ချုပ်ရသည်။ ထိုဗိုလ်မှူးများ အုပ်ချုပ်ရာတွင် မင်းညီမင်းသား ဝန်ထောက် များကို ခန့်ထားလေ့ရှိသဖြင့် ဗိုလ်မှူး မင်းသားဟု ခေါ်သည်။ ထိုဗိုလ်မှူး မင်းသားသည် အချက်အချာကျသော မိုးနဲမြို့တွင် ရုံးစိုက်လေသည်။ ဗိုလ်မှူးမင်းသားလက်အောက်တွင် တပ်သား ၁ဝဝဝ ခန့်ပါသော တပ်ရှိ၍ ထိုတပ်ကို စစ်ကဲတော်ကြီး၊ နားခံကြီး၊ ဗိုလ်ဓားရဲ စသော အရာရှိများက ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ အုပ်ချုပ်ရလေသည်။ စော်ဘွားများလည်း ဓားပိုင်သည်ဖြစ်၍ အမိန့်တော်မခံဘဲ လူသတ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဗိုလ်မှူးမင်းသားသည် စော်ဘွားများအထက်က ဖြစ်လေသည်။ စော်ဘွားဟူသည်မှာ ရှမ်းဘာသာဖြင့် 'စဝ်'နှင့် 'ဖ' ဟူသော စကားနှစ်လုံးပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်။ 'စဝ်' သည် ''ပိုင်ဆိုင်သူ''ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'စပ်' နှင့် 'ဖ'ကို ပေါင်းစပ်သောအခါ ''မိုးကောင်းကင်တမျှ မြင့်မြတ်သော ပိုင်ဆိုင်ခြင်း (ပိုင်ရှင်)''ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ပေသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ''ကောင်းကင်တမျှ ပိုင်ဆိုင်သူ (အရှင်)''ဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။ မြန်မာမင်းများက စော်ဘွားများအား ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များ အနေနှင့် ခွင့်ပြုခဲ့သဖြင့် စော်ဘွားတို့သည် ပဒေသရာဇ် မင်းငယ်များ၏ အဆောင်အယောင် အစီးအနင်းများကို အသုံးပြုနိုင်ကြပြီးလျှင် ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များကဲ့သို့ ပြုမူနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားတို့သည် မိမိတို့၏ရိုက်ရာကို ဆက်ခံရန် သားတော်၊ ညီတော်၊ တူတော်များအနက်မှ သင့်လျော်ရာတစ်ဦးဦးကို ထီးရံနန်းရံအဖြစ် ရွေးချယ်ထား၍ ယင်းကို ကျမိုင်းဟု ခေါ်သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင်မူ ကျမိုင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ထားသူကို ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးနှင့် ဘုရင်ခံတို့ သဘောတူညီချက် ရပြီးမှသာလျှင် ခန့်ထားနိုင်လေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသား ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များအား အိန္ဒိယပြည်နယ် အဖြစ် သိမ်းပိုက်ကြောင်း ဗြိတိသျှအစိုးရ ကျေညာသည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းနယ်များအား အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြား အုပ်ချုပ်သည်။ ၁။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း (ရှမ်းပြည် ဥတ္တရတိုင်းဝန်ရှင် တော်မင်းကြီး လက်အောက်ခံ) ၂။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်ဝန်နှင့် နိုင်ငံရေးအရာရှိ လက်အောက်ခံ) ၃။ မြေလပ်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေး အရာရှိ လက်အောက်ခံ)ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များကို ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုဟု ခေါ်တွင်စေရန် ဘုရင်ခံချုပ်က ထုတ်ပြန်ကျေညာသည်။ မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် မြေလပ်ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များဟူ၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြီးလျှင် နယ်၏အကျယ်အဝန်းကို လိုက်၍ စော်ဘွားမြို့စား၊ နယ်စားများအား အသီးအသီး အုပ်ချုပ်စေသည်။ မြောက်ပိုင်း၌ စော်ဘွားအုပ်ချုပ်သော နယ်များမှာ- (၁) သီပေါနယ် (၄) တောင်သိန္နီနယ် (၂) တောင်ပိုင်နယ် (၅) မိုးမိတ်နယ် (၃) မြောက်သိန္နီနယ် (၆) မိုင်းလွန်းနယ် တို့ဖြစ်ကြလေသည်။ တောင်ပိုင်း၌ စော်ဘွားနယ်များမှာ (၁) ကျိုင်းတုံနယ် (၇) မောက်မယ်နယ် (၂) မိုးနဲနယ် (၈) မိုင်းပန်နယ် (၃) ညောင်ရွှေနယ် (၉) မိုင်းပွန်နယ် (၄) မိုးဗြဲနယ် (၁ဝ) စံကားနယ် (၅) ရပ်စောက်နယ် (၁၁) မိုင်းကိုင်နယ် (၆) လဲချားနယ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။ စော်ဘွားနယ်များမှာ နှစ်စားရှိသည်။ စော်ဘွားကြီးနှင့် စော်ဘွားဟု ခွဲထားခြားပြီးလျှင် မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စံကားနယ်နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်များသည် ဟော်နန်းမပိုင် ရာဇပလ္လင်နှင့် စော်ဘွားရာထူး ရရှိကြသည်။ အောက်ပါမြို့စားနယ်များသည် တောင်ပိုင်း၌ ပါဝင်ကြလေသည်။ (၁) နန်းခုတ်နောင်မွန်ငယ် (၇) ဘန်းယဉ်နယ် (၂) မိုင်းနောင်နယ် (၈) ဟိုပုန်းနယ် (၃) ဘော်နယ် (၉) စကွယ်နယ် (၄) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၁ဝ) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၅) ပင်လောင်း (လွယ်လုံနယ်) (၁၁) မိုင်းရှူးနယ် (၆) သထုံ (ဆီဆိုင်နယ်) (၁၂) ပွေးလှနယ် မြေလပ်ပိုင်းတွင် ရှိကြသော ရွာငံ၊ ပင်းတယ၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်တို့သည် ငွေခွန်မှူးများ အုပ်ချုပ်သောနယ်များ ဖြစ်ကြလေသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ကိုးကန့်နယ်သည် မြို့စားနယ်ဖြစ်သည်။ ယခင်က သိန္နီစော်ဘွား လက်အောက်ခံနယ် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကာလတွင် အကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ မြောက်သိန္နီ စော်ဘွားအား ထိုနယ်ကို အုပ်ချုပ်ခွင့် မပြုတော့ပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးကာလတွင်မူ သီးခြားမြို့စား နယ်တစ်နယ်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ နယ်သူနယ်သားများသည် များသောအားဖြင့် တရုတ်လူမျိုးများသာလျှင် ဖြစ်ကြ၍ မြို့စားသည် ရှမ်းတရုတ်အနွယ် ဖြစ်လေသည်။ နယ်များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် အမျိုးမျိုး အစားစားဖြစ်ရာ ကျိုင်းတုံနယ်သည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ စတုရန်းမိုင် ၁၂,ဝဝဝ ကျော် ကျယ်ဝန်းသော်လည်း အငယ်ဆုံးဖြစ်သော ကျုံးနယ်သည် ၂၄ စတုရန်းမိုင်မျှသာ ရှိလေသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ် သော လားရှိုး၊ တောင်ပိုင်း ဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သော တောင်ကြီး၊ နွေရာသီစခန်းမြို့များဖြစ်သော တောင်ပိုင်းမှ ကလောနှင့် လွိုင်လင်မြို့များသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များ အတွင်း တည်ရှိသော်လည်း ဗြိတိသျှအစိုးရ အရာရှိကြီးငယ်များ နေထိုင်ရာမြို့များ ဖြစ်သဖြင့် စော်ဘွား၊ မြို့စားတို့ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိချေ။ ပြည်မရှိ မြို့ကြီးများကဲ့သို့ မြို့၏ စည်ပင်သာယာရေးကို မြို့ပြကော်မီတီများက အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုမြို့များ၏မျူနီစီပယ် ဧရိယာအတွင်း၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ် ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊တရားမဥပဒေများဖြင့် ဆိုင်ရာအရာရှိတို့က အုပ်ချုပ်သကဲ့သို့ ကျန်ပဒေသရာဇ်နယ်များတွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားနှင့် မြို့စားတို့က ဆိုင်ရာနယ်များ၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊ တရားမ ဥပဒေများအပြင် ရှမ်းပြည်ဓလေ့ ဥပဒေများဖြင့် အသီးအသီး စိုးမိုးခဲ့ကြသည်။ မြို့စားနှင့် ငွေခွန်မှူးများသည် တရားမနှင့် ရာဇဝတ် တရားစီရင်ရေး အခွင့်အာဏာတွင် ဒုတိယတန်း တရားသူကြီး အဆင့်အတန်းမျှသာ ရှိသည်။ အချို့စော်ဘွားနယ်ကြီးများတွင် ဆိုင်ရာနယ်ရှင်ကို ကူညီရန် အမတ်ချုပ်ကြီး (ရာဇဝတ်မှု- တရားမအပါအဝင်)၊ တရားရေးရာဌာနအမတ်၊ အခွန်တော် ဌာနအမတ်၊ နယ်ဝန်၊ ငွေတိုက်ဝန် စသည်ဖြင့် လစာရိက္ခာစား အရာရှိများ ခန့်ထားသည်။ ထို့ပြင် ရိုးရာအစဉ်အဆက်အားဖြင့် ခန့် ထားရသည့် ဟိန်၊ ထမုံ၊ ကျယ် စသော သူကြီးအဆင့် အတန်းမျိုး ရှိသည့် ကျေးလက်ပိုင်းမှ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲ များလည်း ရှိပေသေးသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုကို ဖွဲ့စည်း ပြီးနောက် ပဒေသရာဇ်ကောင်စီအဖွဲ့ကို တည်ထောင်သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌသည် တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်၏ ဌာနချုပ်ဝန်ဖြစ်သော ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးဖြစ်၍ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ သည် မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ဝန် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရကို ကိုယ်စားပြုသော အကြီးမြင့်ဆုံး ဗြိတိသျှ အရာရှိကြီးများ ဖြစ်သည်။ စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ ငွေခွန်မှူးများ သည် ထိုအဖွဲ့၌ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပါဝင်ကြလေသည်။ မြန်မာပြည်အား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ဖြင့် ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်သောအခါ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များအား မတိုးတက်သေးသော နယ်များအဖြစ် ဆက်လက်ထား ရှိကာ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ မသွတ်သွင်းခဲ့ပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပြည်မ၌ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ရရှိလာသည်အထိ ပြည်မ၏ ငွေကြေးအထောက်အပံ့ကို အမှီ ပြုခဲ့ရလေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းသောအခါ ရှမ်းအမျိုးသားတို့သည်လည်း မြန်မာပြည်ဘွား အခြားတိုင်းရင်းသားများနည်းတူ သွေးစည်း ညီညွတ်စွာဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေး ရအံ့ဆဲဆဲတွင် မသမာသူတို့၏လက်ချက်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများ ကျဆုံး ရာ၌ ရှမ်းအမျိုးသား မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီးလည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့၌ ပဒေသရာဇ် ကောင်စီကို ဖျက်သိမ်း၍ လူထုကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသောအချိန်ကာလ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သော နေ့ထူး နေ့မြတ်ကြီးကို ရှမ်းအမျိုးသား နေ့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ပေါ်ပေါက်ရန် စတင်ပန္နက်ချသော နေရာသည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ လဲချားနယ်ရှိ ပင်လုံမြို့ကလေး ဖြစ်ပေသည်။ ပြည်မခေါင်းဆောင်များနှင့် တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင်များသည် တိုင်းရင်းသားသွေးစည်းညီညွတ်ရေးအတွက် ညီလာခံကျင်းပပြီးလျှင် လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမှမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး ထူထောင်ရန် သဘောတူကြောင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက် နေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြရာ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ထိုနေ့ထူးနေ့မြတ်ကို ပြည်ထောင်စုနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသောအခါ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စဝ်ရွှေသိုက်အား ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ် ပထမဆုံးသမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ပြီးသည့်နောက်တွင် အုပ်ချုပ်ပုံစံနစ် ပြောင်းလဲခဲ့ရာ ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးလည်း ပုံစံပြောင်းခဲ့သည်။ ပဒေသရာဇ်ရှမ်းပြည်နယ်ဟု မခေါ်တွင်တော့ဘဲ ရှမ်းနယ်များတွင် ဝနယ်များကိုပါ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ခေါ်တွင်စေပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်ဖြင့် အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် ၅ အရ သတ်မှတ်ပေးလိုက် လေသည်။ ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီ ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းကာ အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ပြောင်းလိုက်သည်။ ထိုကောင်စီသည် ပြည်နယ်၏ ပါလီမန်ကလေး ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော လူမျိုးစုလွှတ်တော် အမတ် ၂၅ ဦး နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေအလိုက် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသော အမတ် ၂၅ ဦး ပါဝင်သည်။ ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ သို့မဟုတ် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးချုပ်က ပြည်နယ်ကောင်စီနှင့် တိုင်ပင်၍ ခန့်အပ်သည်။ ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌသည် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လေသည်။ ပြည်နယ်ကောင်စီသည် ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို ပြုစု၍ ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ရသည်။ နိုင်ငံခြားနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး စသည်တို့ကိုမူ ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ဆောင်ရွက်လေသည်။ ပြည်ထောင်စု အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲစဉ်က ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ ပဒေသရာဇ်အာဏာအခွင့်အရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ် အပိုင်းအခြားတို့ကို ဗြိတိသျှလက်ထက်ကအတိုင်း ထားရှိခဲ့သည်။ လူမျိုးစုလွှတ်တော်သို့ တင်မြှောက်သော ရှမ်းပြည် အမတ်များကို စော်ဘွားအချင်းချင်း ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့်ပြုခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးသည် နယ်ရှင်စော်ဘွားများသာလျှင် လွှမ်းမိုးကြီးစိုးရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးမရမီကလေးတွင် စော်ဘွားကြီးများက ခေါင်းဆောင်၍ စော်ဘွားအသင်းဟူ၍ တည်ထောင်ပြီးလျှင် မြို့စားများ၊ ငွေခွန်မှူးများကိုပါ စော်ဘွားအဆင့်အတန်းသို့ သိမ်းသွင်းခြင်းအလို့ငှာ နယ်ရှင်အားလုံး 'စဝ်ဖလုံ' ဟု ခေါ်တွင်စေရန် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပြည်မ၌ ဒီမိုကရေစီနည်းအရ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိနေစဉ် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပဒေသရာဇ်စနစ် တည်တံ့နေခြင်းသည် ခေတ်နှင့်မလျော်ညီခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဒီမိုကရေစီစံနစ်ကို သွတ်သွင်းရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ ဆွေးနွေးလာခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ် တွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားများက အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသော်လည်း အကြောင်းကြောင်းတို့ ကြောင့် အာဏာစွန့်လွှတ်ရေးသည် အကောင်အထည် မပေါ်ခဲ့ပေ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ အိမ်စောင့်အစိုးရ လက်ထက်၌ နယ်ရှင်စော်ဘွားများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ စွန့်လွှတ်ကြောင်းကို ထိုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီက အတည်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် ပြည်နယ်တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သော ပဒေသရာဇ်စံနစ်ကို ဖြတ်တောက်၍ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး ပန္နက်ကို စိုက်ထူလိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်များဟူ၍ ပိုင်းခြားပြီးလျှင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်များ ထွင်လိုက်လေသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။ ၁။ လားရှိုးခရိုင် (၁) မြောက်သိန္နီနယ် (ရုံးစိုက်-လားရှိုးမြို့) (၂) တောင်သိန္နီနယ် ၂။ ကျောက်မဲခရိုင် (၁) သီပေါနယ် (ရုံးစိုက်-ကျောက်မဲမြို့) (၂) တောင်ပိုင်းနယ် (၃) မိုးမိတ်နယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက် (၁) ကိုးကန့်နယ် အထူးခရိုင် (၂) မိုင်းလွန်းနယ် (၃) ဝနယ်များ၊ လားရှိုးခရိုင်နှင့် ကျောက်မဲခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်း ပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်းဟူ၍ သတ်မှတ်ကာ အထူးတိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင် စသော အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများဖြင့် ကြပ်မတ်အုပ်ချုပ်သည်။ လားရှိုးမြို့သည် အထူးတိုင်းမင်းကြီး၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ ခရိုင်နှင့်နယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။ ၁။ တောင်ကြီးခရိုင် (၁) ညောင်ရွှေနယ် (ရုံးစိုက်-တော်ကြီးမြို့) (၂) ရပ်စောက်နယ် (၃) မိုင်းပွန်နယ် (၄) စံကားနယ် (၅) နန်းခုတ်နယ် (၆) နောင်မွန်နယ် (၇) လွယ်လုံနယ် (၈) သထုံနယ် (ဆီဆိုင်) (၉) ဘန်းယဉ်နယ် (၁ဝ) စကွယ်နယ် (၁၁) ဟိုပုန်းနယ် (၁၂) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၁၃) ပွေးလှနယ် (၁၄) ဘော်နယ် (၁၅) ရွာငံနယ် (၁၆) ပင်းတယနယ် (၁၇) ပင်မှီနယ် (၁၈) ကျုံးနယ် ၂။ လွိုင်လင်ခရိုင် (ရုံးစိုက်-လွိုင်လင်မြို့) (၁) မိုးနဲနယ် (၂) မိုင်းပန်နယ် (၃) မောက်မယ်နယ် (၄) မိုင်းကိုင်နယ် (၅) မိုင်းနောင်နယ် (၆) မိုင်းရှုနယ် (၇) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၈) လဲချူးနယ် (၉) ရေဦးနယ် ၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်းခရိုင် (၁) ကျိုင်းတုံနယ်ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးခရိုင်နှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်းဟု သတ်မှတ်ကာ တိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာလက်အောက်ခံအရာရှိများနှင့် ကြပ်မတ် အုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းမင်းကြီး၏ရုံးစိုက်မြို့သည် တောင်ကြီး မြို့ဖြစ်၍ တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်လေသည်။ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် လူမှုရေးတွင် အနိမ့်ကျဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဝနယ်များ၊ ကိုးကန့်နယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ပန်းဆန်းဒိုင် မြို့စားနယ်တို့ကို နယ်သူ နယ်သားများ၏ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော နယ်ခြားဒေသအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ လ ၂ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းသည်၊ ထိုနည်းတူစွာ ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်) တွင် ရှမ်းပြည်အရှေ့ ပိုင်းခရိုင် ကျိုင်းတုံနယ်ကို လည်း နယ်ခြားဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးသို့ လွှဲအပ်ပြီးလျှင် ကျိုင်းတုံ ခရိုင်၊ မိုင်းတုံခရိုင်နှင့် တာချီလိပ်ခရိုင်ဟူ၍ ပိုင်းခြားလိုက်လေသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ရှမ်းစော်ဘွား အများစုနှင့် ကယားခေါင်းဆောင်များသည် ပြည်မကိုလည်း ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်အားလုံးအား တန်းတူအုပ်ချုပ်ပေးရန်ဟူသော 'ဖက်ဒရေးရှင်း' မူကို တောင်းဆိုလာကြသည်။ ထိုမူကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ လက်မခံပါက ရှမ်း ပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှ ခွဲထွက်ရန် ခြိမ်းခြောက် အရေးဆိုလာကြပြီးလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ထကြွပုန်ကန်မှု၊ ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လှုံ့ဆော်အားပေးလာကြသည်။ ထိုသို့ ပြည်ထောင်စုကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲမည့်အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့ တွင် ပြည်ထောင်စုအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် သမ္မတကြီးနှင့်တကွ ဝန်ကြီး ချုပ် အမှူးပြုသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးအများစု အား ထိန်းသိမ်းလိုက်သည့်နည်းတူ 'ဖက်ဒရေးရှင်းမူ' ကို ထောက်ခံသော ရှမ်းစော်ဘွား ၃ဝ ကျော်တို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖျက်သိမ်းပြီးလျှင် ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ငါးဦးပါဝင်သော ရှမ်း ပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်သည်။ ထိုဦးစီးအဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီနည်းတူ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဝဝကို ဆောင်ရွက်ရ၍ ထိုအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအား ယခင်က ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ၏ အခွင့်အာဏာများကို အပ်နှင်းလိုက်လေသည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ်မှ ပြည်သူ့ရှမ်းပြည်နယ် ဖြစ်လာရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ် ကျေးလက်များအထိ ပြည်မနည်းတူ တရားဥပဒေ စိုးမိုးနိုင်ရန် တရားရုံးများ၊တရားသူကြီးများ ခန့်ထားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေပိုင်းခြားမှု ပြန်လည် စိစစ်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ယခင်က နယ်ပိုင်နယ်၊ မြို့ပိုင်နယ် ဟူ၍ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့သော အချို့နယ်များသည် ကျေးရွာသာသာမျှ ရှိသဖြင့် စော်ဘွားတို့အလိုကျ မလိုအပ်ဘဲ ပိုင်းခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေရာ အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး စရိတ်ကျဉ်းစေရန် အချို့နယ်များကို ပူးပေါင်းခြင်း၊ ပြန်လည်ပိုင်းခြား ခြင်းပြုရန် ပြန်လည် စိစစ်ဆောင်ရွက်နေဆဲ ဖြစ်လေသည်။ == မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် အပြောင်းအလဲ == ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း အများဆုံး ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော '''"မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်"''' အရ နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ သဘောတူ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ပြီးနောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ နယ်နိမိတ်၌ အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ် ရှိခဲ့လေသည်။<ref name="boundary-treaty">{{cite book |title=မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သမိုင်းမှတ်တမ်း |publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၁}}</ref> မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သဘောတူစာချုပ်များအရ ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားများရှိသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသများကို တရုတ်အစိုးရပိုင်ကြောင်း မြန်မာအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့အနီးရှိ '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ (နမ့်ဝမ်သတ်မှတ်ပိုင်နက်နယ်မြေ)''' အတွက်မူ ထိုဒေသအား တရုတ်တို့က ပြန်၍သိမ်းလိုက်ပါက ထိုနယ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကချင်ပြည်နယ် ကူးလူးဆက်ဆံမှု လမ်းမကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ထိုပြည်နယ်များ၏ ဆက်သွယ်ရေးကို ထိခိုက်ဖွယ်ရာ ရှိသဖြင့် ထိုတြိဂံဒေသကို တရုတ်အစိုးရက မြန်မာအစိုးရသို့ အပြီးအပိုင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဒေသနှင့် လဲလှယ်သောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံး (Panhung)''' နှင့် '''ပန်လောင်း (Panlaung)''' ဒေသတို့အား မြန်မာအစိုးရက တရုတ်အစိုးရသို့ ပြန်လည်လွှဲအပ်ခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11">{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၄၀၁}}</ref> === နယ်မြေအလဲအလှယ် ပြုလုပ်ခြင်း === နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ အပြန်အလှန် အလဲအလှယ်ပြုကြသော နယ်မြေများကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ရာ - * မြန်မာအစိုးရက အပြီးအပိုင် ရရှိလိုက်သော '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ''' ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၈၅ စတုရန်းမိုင်''' (၂၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။ * ထိုဒေသနှင့် အလဲအလှယ်ပြုကာ တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်လိုက်ရသော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသ''' များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၇၃ စတုရန်းမိုင်''' (၁၈၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="boundary-treaty"/> ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသတို့ကို အလဲအလှယ်ပြုလိုက်ရသဖြင့် ထိုနေရာတွင် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်နိမိတ်မျဉ်းကြောင်းသည် အတန်ငယ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ နယ်မြေကို တစ်လက်မမျှ အလျှော့မခံလိုသော်လည်း ရှမ်းအမျိုးသားများနှင့် ဝအမျိုးသားတို့သည် နှစ်ပြည်ထောင်ချစ်ကြည်မှုကို ရှေ့ရှုကာ လွှဲအပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ မိုင်းမောတြိဂံဒေသသည် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် နှစ်ခုလုံး၌ ပါဝင်နေရာ ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းကို ဆိုင်ရာပြည်နယ်အလိုက် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။ === ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများအား နေရာချထားပေးခြင်း === တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်၍ အလဲအလှယ်ပြုကြသော ဒေသများမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့က ထိုဒေသများကို စွန့်ခွာကာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌သာ နေထိုင်လိုကြသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုများနည်းတူ ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသများမှ လူမျိုးစုများကိုလည်း ယင်းတို့၏ ဆန္ဒအတိုင်း ပြည်ထောင်စုအစိုးရသည် နယ်စပ်အနီး ဘေးကင်းရာဒေသများ၌ ကျေးရွာအိုးအိမ်များကို သိုက်မြိုက်စွာ ပြန်လည်ထူထောင်ပေးခဲ့ရပြီးလျှင် ယင်းတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု ဖူလုံရေးအတွက်လည်း စနစ်တကျ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရလေသည်။<ref name="encyclopedia-11"/> ==ပညာရေး== {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှေးအခါက ရှမ်းပြည်နယ်၏ပညာရေးစံနစ်သည် စော်ဘွားများ၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိခဲ့သည်။ နယ်များတွင် စော်ဘွားများ သဘောအရ နယ်မှရရှိသော အခွန်တော်ငွေထဲမှ အကုန်အကျခံ၍ ဖွင့်လှစ်ထားသော မူလတန်း မြန်မာစာသင်ကျောင်းများသာ ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကိုလည်း စော်ဘွားများက စာသင်ကျောင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် တစ်ခေတ်လုံးတွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နှစ်ရပ်လုံး၌ အစိုးရအသိအမှတ်ပြုသော အထက်တန်းကျောင်းဟူ၍ တောင်ကြီး၌ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရှမ်းစော်ဘွားသားများကျောင်းနှင့် အမေရိကန် သာသနာပြုကျောင်းဟူ၍ နှစ်ကျောင်းသာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စာသင်ကျောင်းများ နည်းပါး၍ တောင်ကြီးမှလွဲလျှင် ကလော၊ လွိုင်လင်၊ လားရှိုး၊ နမ္မတူ၊ သီပေါနှင့် မိုးနဲတို့တွင်သာ အလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ ၁၉၂၃-၂၄ ခုနှစ်အထိ ဖော်ပြခဲ့သော ကျောင်းများမှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ မြန်မာအလယ်တန်း ၁၉ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ၁ဝ၈ ကျောင်းရှိသည်။ အထူးကျောင်းများမှာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ တိရစ္ဆာန် အတတ်သင်ကျောင်း၊ လားရှိုး၊ ညောင်ရွှေမြို့တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော အောက်တန်းဆရာဖြစ် သင်တန်းကျောင်းနှစ်ကျောင်း ဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ကာလတွင် ကျောင်းပေါင်း ၁၉ဝ ကျော်အထိ တိုးတက်လာ၍ ကျောင်းသားဦးရေ တစ်သောင်းနီးပါးအထိ ရှိလာသော်လည်း ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းစာသော် စာတတ်သူများ ရာခိုင်နှုန်း အလွန်နိမ့်ကျနေခဲ့လေသည်။ ပြည်ထောင်စုခေတ်တွင် ပညာရေးစံနစ်သစ်အရ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် ကျောင်းများကို တိုးတက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ စော်ဘွားမြို့တိုင်း၌ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိစေရန်နှင့် လူဦးရေ ၁ဝဝဝ လျှင် စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းရှိစေရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း ပြည်နယ်၏ငွေ အင်အား နည်းပါးသေးသဖြင့် ခပ်ဆိုင်းဆိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဖွင့်လှစ်ပြီးသောကျောင်းများနှင့် ကျောင်းသားဦးရေစာရင်းမှာ-- ကျောင်းဦးရေ ကျောင်းသားဦးရေ ၁။ အထက်တန်းကျောင်း ၃၇ ၂၃၈၄၅ ၂။ အလယ်တန်းကျောင်း ၅၃ ၁၅၈၉၇ ၃။ မူလတန်းကျောင်း ၅၂၅ ၄၁၈၅၄ ---- -------------- ၆၁၅ ၈၁၅၉၆ တောင်ကြီးမြို့တွင် ဥပစာကောလိပ်တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့၍ စော်ဘွားသားများ အထက်တန်းကျောင်းကိုလည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် စော်ဘွားအမျိုးအနွယ်များအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားရှိခြင်းမှ ပြည်သူ့ကျောင်း တစ်ကျောင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေခဲ့လေသည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == အုပ်ချုပ်ရေး == === မြို့တော် === ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]]ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၈၈နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး လွယ်ကူအဆင်ပြေစေရန် အတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဟု စစ်တိုင်းဌာနချုပ်များရှိသည့် အတိုင်း ခွဲခြားလိုက်ပြီး မြောက်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် [[လားရှိုးမြို့]]၊ အရှေ့ပိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] နှင့် တောင်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် လက်ရှိမြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ အဖြစ် အသီးသီး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် တရားဝင်အားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ တောင်ကြီးမြို့သာဖြစ်သည်။ [[File:Shan State Map with 3 Parts.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ်အား အပိုင်း၃ပိုင်းဖြင့်ပြထားသော မြေပုံ]] ===အုပ်ချုပ်ရေး=== {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့}} ၂၀၁၁ခုနှစ်မှစ၍ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်သော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်သဖြင့် လားရှိုးမြို့နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ဒုတိယအဆင့် ရုံးခွဲများစိုက်ကာ အုပ်ချုပ်သည်။ [[File:Shan State Government Office 1.jpg|thumb|ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး]] === ဥပဒေပြုရေး === {{see also|ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်}} ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ [[File:Shan State Hluttaw.jpg|thumb|ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] === တရားစီရင်ရေး === {{See also|ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်}} ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသတရားရုံးများ၊ မြို့နယ်တရားရုံးများရှိသည်။ ===ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ=== ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၂၁)ခရိုင်၊ ခရိုင်အဆင့်နှင့်ညီသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု ရှိသည်။ ခရိုင်များအနက် ဟိုပန်နင့် မက်မန်းခရိုင်များကိုပေါင်းကာ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ မြို့နယ်ပေါင်း (၅၅)မြို့နယ်ရှိသည်။<ref>နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)</ref><ref name=gad>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843|title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ခရိုင်အမည်များ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|access-date=19 November 2022|archive-date=5 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305083858/https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843}}</ref> === ခရိုင်များ === [[File:Shan state districts map 2022.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် ခရိုင်များ (၂၁ ခရိုင်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု) {{legend|#E31A1C|တောင်ကြီးခရိုင်}} {{legend|#0000FF|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#33a02c|လားရှိုးခရိုင်}} {{legend|#1f78b4|နမ့်စန်ခရိုင်}} {{legend|#b2df8a|ကလောခရိုင်}} {{legend|#aca9aa|မိုင်းရှူးခရိုင်}} {{legend|#fofofo|လင်းခေးခရိုင်}} {{legend|#ffffff|လွိုင်လင်ခရိုင်}} {{legend|#de8787|ကျိုင်းတုံခရိုင်}} {{legend|#ffd5df|မိုင်းယောင်းခရိုင်}} {{legend|#de51d0|မူဆယ်ခရိုင်}} {{legend|#a6cee3|ကွတ်ခိုင်ခရိုင်}}{{legend|#d35f5f|မိုင်းတုံခရိုင်}}{{legend|#426d44|မိုင်းဆတ်ခရိုင်}} {{legend|#fb9a99|မိုင်းလားခရိုင်}} {{legend|#c83737|မိုင်းယန်းခရိုင်}} {{legend|#cfff31|တန့်ယန်းခရိုင်}} {{legend|#2cacc5|ကျောက်မဲခရိုင်}} {{legend|#6b5deb|မိုးမိတ်ခရိုင်}} {{legend|#e655ed|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab2d89|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#b052a8|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}} {{legend|#ab1a76|ဟိုပန်ခရိုင် (ဝ SAD)}}{{legend|#be18aa|မက်မန်းခရိုင် (ဝ SAD)}}]] ====ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်==== =====ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း===== {|class=wikitable ![[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] |[[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယန်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယန်းမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းလားခရိုင်]] |[[မိုင်းလားမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]] |[[မိုင်းဆတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းတုံခရိုင်]] |[[မိုင်းတုံမြို့နယ်]] |- ![[တာချီလိတ်ခရိုင်]] |[[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းယောင်းခရိုင်]] |[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[လားရှိုးခရိုင်]] |[[လားရှိုးမြို့နယ်]]{{•}}[[သိန္နီမြို့နယ်]]{{•}}[[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]] |- ![[တန့်ယန်းခရိုင်]] |[[တန့်ယန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းရယ်မြို့နယ်]] |- ![[လောက်ကိုင်ခရိုင်]] |[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မူဆယ်ခရိုင်]] |[[မူဆယ်မြို့နယ်]]{{•}}[[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]] |- ![[ကွတ်ခိုင်ခရိုင်]] |[[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]] |- ![[ကျောက်မဲခရိုင်]] |[[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]{{•}}[[နောင်ချိုမြို့နယ်]]{{•}}[[သီပေါမြို့နယ်]]{{•}}[[နမ္မတူမြို့နယ်]] |- ![[မိုးမိတ်ခရိုင်]] |[[မိုးမိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မဘိမ်းမြို့နယ်]] |- ![[မက်မန်းခရိုင်]] |[[မက်မန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဆန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[နားဖန်းမြို့နယ်]] |- ![[ဟိုပန်ခရိုင်]] |[[ဟိုပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဝိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းမောမြို့နယ်]] |- ![[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မန်တုံမြို့နယ်]] |} =====ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း===== {|class=wikitable |- ![[တောင်ကြီးခရိုင်]] |[[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]{{•}}[[ရပ်စောက်မြို့နယ်]] |- ![[ကလောခရိုင်]] |[[ကလောမြို့နယ်]]{{•}}[[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]{{•}}[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] |- ![[လွိုင်လင်ခရိုင်]] |[[လွိုင်လင်မြို့နယ်]]{{•}}[[လဲချားမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းကိုင်မြို့နယ်]] |- ![[နမ့်စန်ခရိုင်]] |[[နမ့်စန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုးနဲမြို့နယ်]] |- ![[မိုင်းရှူးခရိုင်]] |[[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]]{{•}}[[ကျေးသီးမြို့နယ်]] |- ![[လင်းခေးခရိုင်]] |[[လင်းခေးမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မောက်မယ်မြို့နယ်]] |- ![[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]{{•}}[[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] |- ![[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]] |[[ပင်းတယမြို့နယ်]]{{•}}[[ရွာငံမြို့နယ်]] |} == နေထိုင်သောလူမျိုးများ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူ]]၊ [[အင်းသား]]၊ [[ပအိုဝ်း|ပအိုဝ်း]]၊ [[ပလောင်]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[ဝ]] ၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းကျား]]၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းနက်]]၊ [[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]၊ [[မုံ]]၊ [[အဲန်လူမျိုး|အဲန်]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကယန်း]]၊ [[ကချင်]]၊ [[လီဆူ]]၊ [[ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[တရုတ်]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]။ == စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ == * [[အင်းလေးကန်]] * [[အင်းလေး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]] * [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]] * [[ဘော်ကြိုဘုရား|သီပေါ ဘော်ကြိုဘုရား]] * [[ပင်းတယဂူ]] * [[ပြဒါးလင်းဂူ]] * [[မွေတော်ကက္ကူ]] * [[ထမ်းဆမ်းလိုဏ်ဂူ|ထမ်ဆမ်းဂူ]] <ref>D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.</ref> == စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားတိုင်းရင်းသားများ၊တရုတ်၊အိန္ဒိယလူမျိုးများပါရောနှောနေထိုင်သည့်အတွက် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ များပြားသည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားအများစု မှာရှမ်းစကားကိုအသုံးပြုကာ ဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။ အောက်ပါဇယားမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာထားခြင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- ! စဉ် !! အကြောင်းအရာ !! ရေတွက်ပုံ !! အရေအတွက် |- | ၁|| စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ|| ဧက|| ၃၆၂၀၄၂၂ |- | ၂|| ဆည်တမံ(အကြီး/အသေး)|| ခု|| ၈၁၇ |- | ၃|| မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်း|| ခု|| ၆ |- | ၄|| ကြိုးဝိုင်းတော|| စတုရန်းမိုင်|| ၉၂၈၃ |- | ၅|| ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော|| စတုရန်းမိုင်|| ၆၀၂ |- | ၆|| ရထားလမ်း|| မိုင်|| ၄၉၆ |- | ၇|| ကားလမ်း|| မိုင်|| ၈၆၉၈ |- | ၈|| ပေ ၅၀⁠၀၀ အထက်လေယာဉ်ပြေးလမ်း|| လမ်း|| ၃ |- | ၉|| ပေ ၁၈၀ အထက် တံတား|| စင်း|| ၄၈ |- | ၁၀|| စာတိုက်စခန်း|| ခု|| ၁၆၅ |- | ၁၁|| ကြေးနန်းရုံး|| ရုံး|| ၉၁ |- | ၁၂|| တယ်လီဖုန်းရုံး|| ရုံး|| ၁၆၃ |- | ၁၃|| မိုက္ကရိုဝေ့ဖ်စခန်း|| ခု|| ၅၅ |- | ၁၄|| ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၁၅ |- | ၁၅|| နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၂ |- | ၁၆|| ပုဂ္ဂလိကစက်ရုံ|| ရုံ|| ၃၅⁠၅၀ |- | ၁၇|| အခြေခံပညာကျောင်း|| ကျောင်း|| ၄၇၂၈ |- | ၁၈|| တက္ကသိုလ်၊ကောလိပ်|| ခု|| ၅ |- | ၁၉|| နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၀|| ကွန်ပျူတာက္ကသိုလ်|| ခု|| ၄ |- | ၂၁|| ဆေးရုံများ|| ရုံ|| ၁၄၅ |} == ဒေသထွက်ကုန်များ == {{ကိုးကားချက်လိုသည်}} အဓိကအားဖြင့် ကော်ဖီ၊ သစ်၊ လက်ဖက်နှင့် ရာဘာ အပါအဝင် သီးနှံများဖြစ်သော ပန်းသီး၊ စပျစ်သီး၊ လိမ္မော်သီးနှင့် လူကြိုက်များသည့် အခြားသီးနှံများလည်း ထွက်ရှိသည်။ == ကိုးကား == <References /> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *[http://www.shanstate.gov.mm/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730142343/http://www.shanstate.gov.mm/ |date=30 July 2015 }} {{ပထဝီဝင်တည်နေရာ |Centre = ရှမ်းပြည်နယ် |North = [[ကချင်ပြည်နယ်]] |Northeast = [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] |East = [[လွမ်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘိုခဲယိုပြည်နယ်]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] |Southeast = [[ချင်းရိုင်ခရိုင်]]၊ [[ချင်းမိုင်ခရိုင်]]၊ [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |South = [[ကယားပြည်နယ်]] |Southwest = [[ကရင်ပြည်နယ်]] |West = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] |Northwest = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] }} <br /> {{ရှမ်းပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ]] [[Category:ရှမ်းပြည်နယ်| ]] c7orofxi4gq94ltav0dgk0gurbx1jdg 0 2820 1056952 1056949 2026-10-09T13:14:55Z Dr Lotus Black 31011 /* သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများ */ 1056952 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = စနေဂြိုဟ် | symbol = [[File:Saturn symbol (bold).svg|24px|♄]] | image = [[File:Saturn during Equinox.jpg|300px]] | caption = [[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|''ကာစီနီ အာကာသယာဉ်]]''မှ ပေးပို့သော<br>စနေဂြိုဟ်၏ သဘာဝအရောင်ပုံရိပ် (ဇူလိုင် ၂၀၀၈) | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000.0]] | aphelion = {{val|10.086|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1509|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|9.024|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1350|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|9.554909|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1429.39|u=Gm}}}})<ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> | eccentricity = {{val|0.05555}} | period = {{plainlist | * {{val|29.4571|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10759.22|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|24491.07}}}} Saturnian [[solar day]]s<ref name="CSeligman">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = 13 August 2009 | archiveurl = https://www.webcitation.org/60qT3Ukn5?url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | archivedate = 11 August 2011 | deadurl = no }}</ref> }} | synodic_period = 378.09 days<ref name="fact">{{cite web | url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | title=Saturn Fact Sheet | publisher=NASA | last=Williams | first=David R. | accessdate=31 July 2007 | date=7 September 2006 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6OhjS0EU7?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | archivedate=9 April 2014 | deadurl=no }}</ref> | avg_speed = 9.69&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * {{val|2.485240|u=°}} to ecliptic * 5.51° နေ၏ အီကွေတာသို့ * 0.93° to invariable plane<ref name=meanplane>{{cite web | date=3 April 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=10 April 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | archivedate=14 May 2009 | deadurl=no }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = {{val|113.665|u=°}} | arg_peri = {{val|339.392|u=°}} | mean_anomaly = {{val|317.020|u=°}} | satellites = [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၆၅]] with formal designations; innumerable additional moonlets.<ref name=fact /> | maximum distance from sun = 1.5 billion km (938 million miles) | minimum distance from sun = 1.35 billion km (840 million miles) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.09796|0.00018}}<!-- calculated using data from ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" --> | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|60268|4|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> * {{val|9.4492}} ကမ္ဘာ }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|54364|10|u=km}}}} <ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> * {{val|8.5521|u=ကမ္ဘာ}} }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|58232|6|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|4.27|e=10|u=km²}} <ref name="nasafact">{{cite web | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&Display=Facts | title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Saturn: Facts & Figures | publisher=Solarsystem.nasa.gov | date=22 March 2011 | accessdate=8 August 2011 | archiveurl=https://www.webcitation.org/62DnOn9pq?url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn | archivedate=6 October 2011 | deadurl=no }}</ref> * {{val|83.703|u=ကမ္ဘာ}} }} | volume = {{plainlist | * {{val|8.2713|e=14|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|763.59|u=ကမ္ဘာ}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|5.6836|e=26|u=kg}}<ref name="fact" /> * {{val|95.159|u=ကမ္ဘာ}} }} | density = {{val|0.687|u=g/cm3}}<ref name="fact" /><br /> (less than water) | surface_grav = {{plainlist | * 10.44 [[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact" /> * 1.065 ''[[:en:g-force|g]]'' }} | escape_velocity = 35.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 10.55 hours <ref name="saturnDay">{{cite journal | title='Nature' (Saturn's fast spin determined from its gravitational field and oblateness) | publisher=''Nature'' | date=2 February 2015}}</ref><br /> (10 hr 33&nbsp;min) | rot_velocity = {{plainlist | * {{val|9.87|u=km/s}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|35500|u=km/h}}}} }} | axial_tilt = 26.73° (to orbit)<ref name="fact" /> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|2|42|21}} * 40.589°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> }} | declination = 83.537°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | albedo = {{plainlist | * 0.342 ([[:en:Bond albedo|Bond]]) * 0.47 ([[:en:Geometric albedo|geometric]])<ref name="fact" /> }} | magnitude = +1.47 to −0.24 <ref name="magnitude">{{cite journal | title=Wideband photoelectric magnitude measurements of Saturn in 2000 | last=Schmude | first=Richard W. Junior | date=2001 | publisher=Georgia Journal of Science |volume=59 |issue=3 |pages=123–127}}</ref> | angular_size = 14.5″ to 20.1″<ref name="fact" /> <br /> (excludes rings) | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 134&nbsp;[[:en:Kelvin|K]] (−139°C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 84&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Saturn.ogg|ˈ|s|æ|t|ər|n}} <ref name=walter2003>{{cite book | first=Elizabeth | last=Walter | date=21 April 2003 | title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary | publisher=Cambridge University Press | edition=Second | isbn=978-0-521-53106-1 }}</ref> | adjectives = Saturnian, Cronian | atmosphere = yes | atmosphere_ref =<ref name="fact" /> | scale_height = 59.5&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်: {{aligned table|cols=2 | ≈&thinsp;96% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | ≈&thinsp;3% |[[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.4% |[[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.01%|[[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.01%|[[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) | 0.0007%|[[အီသိန်း]] (C₂H₆) }}'''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[အမိုးနီယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''စနေဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Saturn}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် ခြောက်ခုမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး၊ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းသည် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ကဲ့သို့သော ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်]] (gas giant) တစ်လုံးဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှ အချင်းဝက်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာ့သိပ်သည်းဆ၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံမျှသာ ရှိသော်လည်း၊ ထုထည် ပမာဏမှာမူ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆကျော် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးပါးမျှ ကြီးမားသော်လည်း ထုထည်မှာမူ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ သုံးပုံတစ်ပုံအောက်သာ ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် နေမှ ၉.၅၉ [[AU]] (ကီလိုမီတာ ၁,၄၃၄ မီလီယံ) အကွာအဝေးမှ ပတ်လှည့်နေပြီး ပတ်လမ်းကြောင်း တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၂၉.၄၅ နှစ် ကြာမြင့်သည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းကို ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရပြီး၊ ထိုအမြူတေကို အာကာသဆိုင်ရာ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာနက်၊ ဒြပ်ရည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဒြပ်ရည် ဟီလီယံ အလွှာနှင့် အပြင်ဘက် ဓာတ်ငွေ့အလွှာတို့က ဝန်းရံထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်းရှိ [[အမိုးနီးယား]] ပုံဆောင်ခဲများကြောင့် ဂြိုဟ်သည် အရောင်ဖျော့သော အဝါရောင် သန်းလျက်ရှိသည်။ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာအတွင်းရှိ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းကြောင့် စနေဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ ထိုသံလိုက်စက်ကွင်းမှာ ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းထက် အားနည်းသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားမှုကြောင့် သံလိုက်စက်ကွင်း စွမ်းအား (magnetic moment) မှာ ကမ္ဘာထက် ၅၈၀ ဆမျှ ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အားသည် ဂျူပီတာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အား၏ အပုံနှစ်ဆယ်ပုံ တစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ အပြင်ဘက် လေထုမှာ အများအားဖြင့် ငြိမ်သက်ပြီး အကွဲအပြဲ နည်းပါးသော်လည်း ရေရှည်တည်ရှိသော လေထု ရုပ်သွင်များ ဖြစ်ပေါ်လာလေ့ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ၁,၈၀၀ ကီလိုမီတာ (၁,၁၀၀ မိုင်) အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဤဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲအမှုန်အမွှားများနှင့် နည်းပါးသော ကျောက်ဆောင် အပျက်အစီးများ၊ ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တောက်ပ၍ ကျယ်ပြန့်သော ကွင်းဆက်စနစ်တစ်ခု ရှိသည်။ နံပါတ်တပ်ထားသော သို့မဟုတ် တရားဝင် အမည်ပေးထားသည့် အရံလ ၆၃ စင်း အပါအဝင် အနည်းဆုံး အရံလ ၂၉၃ စင်းခန့် ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေကြပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် ကွင်းဆက်များအတွင်းရှိ ရာပေါင်းများစွာသော အရံလငယ်များ (moonlets) ပါဝင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ စနေဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]] (Titan) သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] (Mercury) ထက် အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ== [[File:Saturn, Earth size comparison2.jpg|thumb|left|ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်ကို အရွယ်အစားခြင်း ယှဉ်ပြထားသောပုံ]] စနေဂြိုဟ်သည် ဝင်ရိုးစွန်းများတွင် ပြား၍ အီကွေတာတစ်လျှောက်တွင် လုံးပတ်ပိုကြီးသော oင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံ(oblate spheroid) ဖြစ်သည်။<ref name="rgo">{{cite web |url=http://www.oarval.org/section3_11.htm |title=Saturn |first= |last= |work=Information Leaflet No. 42 |publisher=[[Royal Observatory, Greenwich|Royal Greenwich Observatory]] |year=2009 |accessdate=2011-04-26 |archive-date=16 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216154134/http://www.oarval.org/section3_11.htm }}</ref> အီကွေတာ အချင်းမှာ ၁၂၀,၅၃၆ ကီလိုမီတာ(၇၄,၈၆၇ မိုင်)ရှိပြီး၊ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းအထိ အချင်းသည် ၁၀၈,၇၂၈ ကီလိုမီတာ(၆၇,၅၃၅ မိုင်) သာရှိပြီး၊ အီကွေတာ အချင်းထက် ၉ ရာခိုင်နှုန်းသေးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/press_kits/cassini-arrival.pdf |title=Cassini–Huygens Saturn arrival |format=PDF |page=9 |work=Press kit June 2004| publisher=National Aeronautics and Space Administration |accessdate=2011-06-25}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းခံမှာ ၎င်း၏ အလွန်လျင်မြန်သော လည်ပတ်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၀.၈ နာရီတွင် တစ်ပတ်ပြည့်သည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်တစ်လုံးဖြစ်ပြီး အတိအကျရှိသော မြေမျက်နှာပြင် မရှိပေ။ စနေဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျယ်ပြန့်သော ''ပြန့်နှံ့နေသော ဗဟိုအမြူတေ'' (diffuse core) တစ်ခု ရှိပြီး၊ ယင်းသည် ဗဟိုချက်ဆီသို့ အချိုးအစား အတိအကျ သတ်မှတ်မရနိုင်သည့် ကျောက်ဆောင်နှင့် ရေခဲများ တဖြည်းဖြည်း ပေါင်းစပ်ပါဝင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Mankovich |first1=Christopher R. |last2=Fuller |first2=Jim |date=2021-08-16 |title=A diffuse core in Saturn revealed by ring seismology |url=https://www.nature.com/articles/s41550-021-01448-3 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=5 |issue=11 |pages=1103–1109 |doi=10.1038/s41550-021-01448-3 |issn=2397-3366|arxiv=2104.13385 |bibcode=2021NatAs...5.1103M }}</ref> စနေဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ရေထက်ပေါ့သော တစ်လုံးတည်းသောဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏အတွင်းသားသည် အလွန်ပင်သိပ်သည်းသော်လည်း၎င်း၏ လွှမ်းခြုံထားသော ဓာတ်ငွေ့ထုကြောင့်၊ သူ၏ သိပ်သည်းဆ(specific density)မှာ ၀.၆၉ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာသာ ရှိသည်။ ရေ၏ သိပ်သည်းဆ ၁.၀ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ထက်နည်းသဖြင့် တင်စားပြီးပြောမည်ဆိုလျှင် ရေပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်နိုင်သည်။<ref>{{cite book |title=Voyager: Exploring the outer planets |url=https://archive.org/details/voyagerexploring00verb |last=Verba |first=Joan Marie |year=1991 |publisher=FTL Publications |isbn=0-9825232-0-3 |page=[https://archive.org/details/voyagerexploring00verb/page/20 20]}}</ref> ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ထုထည်ပမာဏသည် ကမ္ဘာထက် ၃၁၈ ဆ ရှိသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆမျှသာ ရှိသည်။<ref name="Mass ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=6 October 2004 |title=Solar System Planets Compared to Earth |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102843/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Mass ref 2">{{cite web |last=Dunbar |first=Brian |date=29 November 2007 |title=NASA – Saturn |url=http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929073208/http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-date=29 September 2011 |access-date=21 July 2011 |publisher=NASA}}</ref><ref name="Radius ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=24 November 2004 |title=Characteristics of Saturn |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102834/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Radius ref 2">{{cite web |last1=Davidson |first1=Chris |date=28 July 2011 |title=General Information about Saturn |url=http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220627/http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-date=7 October 2011 |access-date=17 August 2011 |work=Scienceray}}</ref> ဂျူပီတာနှင့် စနေဂြိုဟ် နှစ်စင်းပေါင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ စုစုပေါင်း ဂြိုဟ်ထုထည်၏ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ရယူထားကြသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== စနေဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ သိပ်သည်းဆမှာ ၀.၀၁ g/cm³ ထက် ကျော်လွန်သွားချိန်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် စံမဟုတ်သော ဒြပ်ရည် (non-ideal liquid) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသဖြင့် စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ အများစုမှာ ဓာတ်ငွေ့အခြေအနေတွင် တည်ရှိနေခြင်း မဟုတ်ပေ။ အဆိုပါ သိပ်သည်းဆသို့ စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ ၉၉.၉ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သော အချင်းဝက်အတွင်း၌ ရောက်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ် အတွင်းပိုင်းရှိ အပူချိန်၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဗဟိုအမြူတေဆီသို့ မှန်မှန် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး၊ ယင်းကြောင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အလွှာများ၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် သတ္တုအခြေအနေအဖြစ် တည်ရှိသွားစေသည်။ စံသတ်မှတ်ထားသော ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ဂျူပီတာ၏ အတွင်းပိုင်းနှင့် ဆင်တူပြီး၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ဟီလီယံနှင့် အနည်းငယ်မျှသော အငွေ့ပျံလွယ်သည့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ဝန်းရံထားသည့် သေးငယ်သော ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေတစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ညွှန်းဆိုကြသည်။ စံပြု ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများက စနေဂြိုဟ်၏ အခြေခံ ပါဝင်မှုစနစ်သည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆထားသော်လည်း၊ ၎င်း၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ ဟာမိုနစ်များနှင့် ဂြိုဟ်၏ ထိပ်ပြားဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှု (oblateness) တို့က စနေဂြိုဟ်သည် ဗဟိုချက်၌ ပိုမိုသိသိသာသာ စိတ်စည်းစုဝေးနေပြီး နက်ရှိုင်းသော အတွင်းပိုင်း၌ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ အများအပြား ပါဝင်နေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ထုထည်အားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်ပြီး ဂျူပီတာ၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၆၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Saturn - The interior {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Saturn-planet/The-interior |access-date=14 April 2022 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ဤဗဟိုအမြူတေသည် ပါဝင်မှုစနစ်အားဖြင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ပိုမို သိပ်သည်းဆ မြင့်မားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ဗဟိုအမြူတေသည် ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၉ ဆမှ ၂၂ ဆအထိ ရှိရမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြရာ ယင်းသည် အချင်း ကီလိုမီတာ ၂၀,၀၀၀ (မိုင် ၁၂,၀၀၀) ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းဆက်များကို တိုင်းတာချက်များအရ ဗဟိုအမြူတေသည် ပိုမိုပြန့်နှံ့နေပြီး ကမ္ဘာမြေ ၁၇ စင်းစာ ထုထည်နှင့် ညီမျှကာ စနေဂြိုဟ် အချင်းဝက်တစ်ခုလုံး၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ညီမျှသော အချင်းဝက် ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ယင်းကို ပိုမိုထူထဲသော ဒြပ်ရည် သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာက ဝန်းရံထားပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ဟီလီယံ စိမ့်ဝင်နေသော ဒြပ်ရည် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာ တည်ရှိကာ အမြင့်ပိုင်း တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာသည် ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၆၂၀) ခန့် ကျယ်ပြန့်ပြီး ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |title=Structure of Saturn's Interior |publisher=Windows to the Universe |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917140427/http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |archive-date=17 September 2011 }}</ref> စနေဂြိုဟ်တွင် ပူပြင်းသော အတွင်းပိုင်း ရှိပြီး ဗဟိုအမြူတေ၌ ၁၁,၇၀၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၂၁,၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရောက်ရှိကာ နေမှ လက်ခံရရှိသော စွမ်းအင်ထက် ၂.၅ ဆ ပိုမိုသော စွမ်းအင်ကို အာကာသအတွင်းသို့ ထုတ်လွှတ်သည်။ ဂျူပီတာ၏ အပူစွမ်းအင်ကို နှေးကွေးသော ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုဆိုင်ရာ Kelvin–Helmholtz နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း ဖြစ်သော်လည်း စနေဂြိုဟ်သည် ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသဖြင့် ထိုဖြစ်စဉ် တစ်ခုတည်းဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အပူထုတ်လုပ်မှုကို ရှင်းလင်းရန် မလုံလောက်နိုင်ပေ။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် ရေခဲ ဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်ကြသော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့၌လည်းကောင်း [[စိန်]]များ မိုးရွာသွန်းမှုအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း အဆိုပြုထားကြသည်။<ref name="SC-20131009">{{cite news |last=Kramer |first=Miriam |title=Diamond Rain May Fill Skies of Jupiter and Saturn |url=https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |date=9 October 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171415/https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |url-status=live }}</ref><ref name="WP-20170825">{{cite news |last=Kaplan |first=Sarah |title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune |url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |date=25 August 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827011901/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |url-status=live }}</ref> ===လေထု=== စနေဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက် လေထုတွင် ထုထည်ပမာဏအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၆.၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၃.၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။ နေအတွင်း၌ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဟီလီယံ အချိုးအစားမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းလျက်ရှိသည်။ ဟီလီယံထက် လေးလံသော ဒြပ်စင်များ (သတ္တုဓာတ်ပါဝင်မှု / metallicity) ပမာဏကို တိကျစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ အဆိုပါ အချိုးအစားများသည် နေအဖွဲ့အစည်း စတင်ဖြစ်ပေါ်ချိန်က မူလ ပမာဏများနှင့် ကိုက်ညီသည်ဟု ယူဆထားကြသည်။ ထိုပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ၏ စုစုပေါင်း ထုထည်ပမာဏကို ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၁၉ မှ ၃၁ ဆအထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းတို့၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းမှာ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုအမြူတေ ဒေသ၌ တည်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း၌ [[အမိုးနီးယား]]၊ [[အက်စီတီလင်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ပရိုပိန်း၊ ဖော့စဖင်းနှင့် [[မီသိန်း]] ပမာဏ အနည်းငယ်တို့ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိထားသည်။ အပေါ်ယံ တိမ်တိုက်များကို အမိုးနီးယား ပုံသဏ္ဌာန်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အောက်ဘက်အလွှာ တိမ်တိုက်များတွင် အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုဒ် (NH4SH) သို့မဟုတ် ရေ ပါဝင်ပုံရသည်။ နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]သည် အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း မီသိန်းဓာတ်ပြိုကွဲမှု (methane photolysis) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် ဓာတုဓာတ်ပြုမှုများကို ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်စေကာ ထွက်ရှိလာသော ပစ္စည်းများကို လေဝဲများနှင့် ပျံ့နှံ့မှုတို့က အောက်ဘက်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဤအလင်းဓာတု သံသရာ (photochemical cycle) ကို စနေဂြိုဟ်၏ နှစ်စဉ် ရာသီဥတု သံသရာက ထိန်းညှိပေးသည်။ Cassini အာကာသယာဉ်သည် မြောက်ဘက် လတ္တီတွဒ်များတွင် တည်ရှိသော ''ပုတီးကုံး စီတန်းမှု'' (String of Pearls) ဟု အမည်ပြောင် ပေးထားသည့် တိမ်တိုက် ရုပ်သွင်အစဉ်အတန်းကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရုပ်သွင်များသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော တိမ်တိုက် အလွှာများ၌ တည်ရှိသည့် တိမ်ကင်းစင်သော နေရာများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite press release |title=Cassini Image Shows Saturn Draped in a String of Pearls |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |publisher=Carolina Martinez, NASA |date=10 November 2006 |access-date=3 March 2013 |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501174037/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |url-status=live}}</ref> ==သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Saturn's Rings PIA03550.jpg|thumb|400x400px|စနေဂြိုဟ်နှင့် ယင်း၏ ဂြိုဟ်ရံလများကို စိတ်ကူးပုံဖော်ထားပုံ]] စနေဂြိုဟ်တွင် တွေ့ရှိထားသည့် ဂြိုဟ်ရံလ ၂၉၃ စင်း ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ၆၃ စင်းမှာ တရားဝင် အမည်များ ရရှိထားကြသည်။<ref name="JPLmoons">{{cite web |title=Solar System Dynamics – Planetary Satellite Discovery Circumstances |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sats/discovery.html |publisher=NASA |access-date=11 April 2026 |date=15 November 2021}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်း (Ring) များအတွင်း အချင်း မီတာ ၄၀ မှ ၅၀၀ အထိ ရှိသော အရံလငယ်များ (moonlets) တန်ဆာဆင် တည်ရှိနေသည့် အထောက်အထား မြောက်မြားစွာ ရှိသော်လည်း<ref>{{cite journal |last1=Tiscareno |first1=Matthew S. |last2=Burns |first2=Joseph A. |last3=Hedman |first3=Matthew M. |last4=C. Porco |first4=Carolyn |title=The population of propellers in Saturn's A Ring |journal=The Astronomical Journal |date=March 2008 |volume=135 |issue=3 |pages=1083–1091 |doi=10.1088/0004-6256/135/3/1083 |bibcode=2008AJ....135.1083T |arxiv=0710.4547 }}</ref> ၎င်းတို့ကို အရံလစစ်စစ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မရှိပေ။ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]သည် ကွင်းဆက်များ အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် စုစုပေါင်း ဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ရယူထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယား]] (Rhea) တွင် ကျဲပါးသော လေထုနှင့်အတူ ကိုယ်ပိုင် ကျဲပါးသော ကွင်းစနစ်တစ်ခု တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |title=Thin air: Oxygen atmosphere found on Saturn's moon Rhea |website=ScienceDaily |author=NASA |date=30 November 2010 |access-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108215855/http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=ryan20101126/> အခြား အရံလ အများအပြားမှာ သေးငယ်ကြရာ ၁၄၃ စင်းမှာ အချင်း ၅၀ ကီလိုမီတာအောက် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Saturn moons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |title=Saturn's Known Satellites |publisher=Department of Terrestrial Magnetism |access-date=22 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926210000/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |archive-date=26 September 2011 }}</ref> အစဉ်အလာအားဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အများစုကို [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]မှ တိုက်တန် နတ်ဘုရားများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ တိုက်တန်သည် ရှုပ်ထွေးသော ဇီဝဓာတုဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိရာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ တစ်ခုတည်းသော အရံလ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |title=Cassini Finds Hydrocarbon Rains May Fill Titan Lakes |website=ScienceDaily |date=30 January 2009 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109045639/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |title=Voyager – Titan |publisher=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=18 October 2010 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026090736/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |archive-date=26 October 2011 }}</ref> ၎င်းသည် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် စိမ့်အိုင်များ တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna14029488 |title=Evidence of hydrocarbon lakes on Titan |publisher=NBC News |agency=Associated Press |date=25 July 2006 |access-date=19 July 2011 |archive-date=24 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824105749/http://www.nbcnews.com/id/14029488/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |title=Hydrocarbon lake finally confirmed on Titan |work=[[Cosmos (magazine)|Cosmos Magazine]] |date=31 July 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101134216/http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |archive-date=1 November 2011 }}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် IAA-CSIC မှ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် တိုက်တန်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရှေ့ပြေးပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည့် အရိုမက်တစ် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် အများပြား (polycyclic aromatic hydrocarbons) ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က တိုက်တန် လေထုအတွင်းရှိ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]သည် အတိတ်ကာလက စနေဂြိုဟ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြယ် တံခွန်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[အောတိမ်တိုက်]] အတွင်းရှိ ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော အထောက်အထားများ ရရှိထားသည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။<ref name="NASA-201450623">{{cite web |display-authors=1 |last1=Dyches |first1=Preston |last2=Clavin |first2=Clavin |title=Titan's Building Blocks Might Pre-date Saturn |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |date=23 June 2014 |work=NASA |access-date=24 June 2014 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909162240/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |url-status=live }}</ref> ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံအားဖြင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ [[အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အန်ဆဲလဒတ်စ်]] (Enceladus) ကို အဏုဇီဝ သက်ရှိများ ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာရှိသော နေရာတစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="NS-20080326">{{cite web |last=Battersby |first=Stephen |title=Saturn's moon Enceladus surprisingly comet-like |url=https://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |date=26 March 2008 |work=[[New Scientist]] |access-date=16 April 2015 |archive-date=30 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630011601/http://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |title=Could There Be Life On Saturn's Moon Enceladus? |website=ScienceDaily |author=NASA |date=21 April 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109041043/http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=madrigal20090624/><ref name=spotts20050928/><ref>{{cite web |url=http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |title=Enceladus: Saturn's Moon, Has Liquid Ocean of Water |last=Pili |first=Unofre |work=Scienceray |date=9 September 2009 |access-date=21 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220555/http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |archive-date=7 October 2011 }}</ref> ဤဖြစ်နိုင်ခြေ၏ အထောက်အထားများတွင် အရံလ၏ ဆားဓာတ်ကြွယ်ဝသော အမှုန်အမွှားများ၌ "သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆင်တူသည့်" ပါဝင်မှုစနစ် ရှိနေခြင်း ပါဝင်ပြီး၊ ယင်းက အန်ဆဲလဒတ်စ်မှ ပန်းထွက်လာသော ရေခဲအများစုသည် ဒြပ်ရည် ဆားရေ အငွေ့ပျံခြင်းမှ လာကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |title=Strongest evidence yet indicates Enceladus hiding saltwater ocean |publisher=Physorg |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019155718/http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |archive-date=19 October 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |title=Saturn's moon Enceladus shows evidence of an ocean beneath its surface |newspaper=[[The Washington Post]] |last=Kaufman |first=Marc |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112193955/http://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |archive-date=12 November 2012 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |title=Cassini Captures Ocean-Like Spray at Saturn Moon |publisher=NASA |display-authors=1 |author=Greicius, Tony |author2=Dunbar, Brian |date=22 June 2011 |access-date=17 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914203739/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |archive-date=14 September 2011 |url-status=live }} </ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Cassini အာကာသယာဉ်သည် အန်ဆဲလဒတ်စ်ပေါ်မှ ပန်းထွက်နေသော ရေခဲမှုန်တိမ်တိုက်များအတွင်းသို့ ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့ရာ မီသိန်းထုတ်လုပ်မှုဖြင့် ရှင်သန်သည့် သက်ရှိပုံစံများကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သော ပါဝင်ပစ္စည်း အများစုကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ==ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ကွင်းစနစ်== စနေဂြိုဟ်သည် ၎င်းအား အမြင်အားဖြင့် တမူထူးခြားထင်ရှားစေသည့် ဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်ကြောင့် လူသိအများဆုံး ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name="NMM Saturn">{{cite web |title=Saturn |url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |publisher=National Maritime Museum |access-date=6 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623204304/http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |archive-date=23 June 2008 |date=20 August 2015 }}</ref> အဆိုပါ ကွင်းများသည် စနေဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမှ အပြင်ဘက်သို့ ၆,၆၃၀ မှ ၁၂၀,၇၀၀ ကီလိုမီတာ (၄,၁၂၀ မှ ၇၅,၀၀၀ မိုင်) အထိ ကျယ်ပြန့်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် မီတာ ၂၀ (၆၆ ပေ) ခန့် ထူထပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲများ ပါဝင်ပြီး နည်းပါးသော သိုလင်း (tholin) များနှင့် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိသော ပုံသဏ္ဌာန်မဲ့ ကာဗွန်များ အနည်းငယ် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite journal |title=The Composition of Saturn's Rings |display-authors=1 |author=Poulet F. |author2=Cuzzi J.N. |journal=Icarus |doi=10.1006/icar.2002.6967 |volume=160 |page=350 |date=2002 |bibcode=2002Icar..160..350P |issue=2 |url=https://zenodo.org/record/1229856 |access-date=28 June 2019 |archive-date=29 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729190601/https://zenodo.org/record/1229856 |url-status=live }}</ref> ကွင်းများကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် အမှုန်အမွှားများသည် ဖုန်မှုန့် အမှုန်အမွှားမျှ အရွယ်အစားမှ မီတာ ၁၀ အထိ အကျယ်အဝန်း ရှိကြသည်။<ref>{{cite web |last=Porco |first=Carolyn |author-link=Carolyn Porco |title=Questions about Saturn's rings |website=CICLOPS web site |url=http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |access-date=18 June 2017 |archive-date=3 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073842/http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |url-status=live }}</ref> အခြားသော ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်များ၌လည်း ကွင်းဆက်စနစ်များ ရှိကြသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်သည် အကြီးမားဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ ကွင်းများ၏ သက်တမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အယူအဆများ ရှိနေသည်။ တစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ရှေးကျပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မူလ နက်ဗျူလာ ဒြပ်ဝတ္ထုများမှ စနေဂြိုဟ်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်<ref>{{cite journal |last1=Canup |first1=Robin M. |title=Origin of Saturn's rings and inner moons by mass removal from a lost Titan-sized satellite |journal=Nature |date=December 2010 |volume=468 |issue=7326 |pages=943–946 |doi=10.1038/nature09661 |pmid=21151108 |bibcode=2010Natur.468..943C }}</ref> သို့မဟုတ် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၁ မှ ၃.၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော ပေါက်ကွဲမှုများ အလွန်အမင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်ကာလအပြီး မကြာမီတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ထောက်ခံထားကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Crida |first1=A. |last2=Charnoz |first2=S. |title=Formation of Regular Satellites from Ancient Massive Rings in the Solar System |journal=Science |date=30 November 2012 |volume=338 |issue=6111 |pages=1196–1199 |doi=10.1126/science.1226477 |pmid=23197530 |arxiv=1301.3808 |bibcode=2012Sci...338.1196C }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Charnoz |first1=Sébastien |last2=Morbidelli |first2=Alessandro |last3=Dones |first3=Luke |last4=Salmon |first4=Julien |title=Did Saturn's rings form during the Late Heavy Bombardment? |journal=Icarus |date=February 2009 |volume=199 |issue=2 |pages=413–428 |doi=10.1016/j.icarus.2008.10.019 |arxiv=0809.5073 |bibcode=2009Icar..199..413C }}</ref> အခြားတစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ပိုမို ငယ်ရွယ်ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်း ၁၀၀ ခန့်ကမှ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Kempf |first1=Sascha |last2=Altobelli |first2=Nicolas |last3=Schmidt |first3=Jürgen |last4=Cuzzi |first4=Jeffrey N. |last5=Estrada |first5=Paul R. |last6=Srama |first6=Ralf |title=Micrometeoroid infall onto Saturn's rings constrains their age to no more than a few hundred million years |journal=Science Advances |date=12 May 2023 |volume=9 |issue=19 |article-number=eadf8537 |doi=10.1126/sciadv.adf8537 |pmid=37172091 |pmc=10181170 |bibcode=2023SciA....9F8537K }}</ref><ref name="NYT-210230928">{{cite news |last=Andrew |first=Robin George |title=Saturn's Rings May Have Formed in a Surprisingly Recent Crash of 2 Moons - Researchers completed a complex simulation that supports the idea that the giant planet's jewelry emerged hundreds of millions of years ago, not billions. |url=https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |date=28 September 2023 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230929044637/https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |archive-date=29 September 2023 |access-date=29 September 2023 }}</ref><ref name="TAJ-20230927">{{cite journal |author=Teodoro, L.F.A. |display-authors=et al |title=A Recent Impact Origin of Saturn's Rings and Mid-sized Moons |date=27 September 2023 |journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=955 |number=2 |page=137 |doi=10.3847/1538-4357/acf4ed |arxiv=2309.15156 |bibcode=2023ApJ...955..137T |doi-access=free }}</ref> အဆိုပါ ဒုတိယမြောက် ယူဆချက်ကို ထောက်ခံသည့် MIT သုတေသနအဖွဲ့တစ်ခုက ကွင်းများသည် ''ခရိုင်ဆာလစ်'' (Chrysalis) ဟု အမည်ပေးထားသည့် ပျက်စီးသွားသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလတစ်စင်းမှ ကြွင်းကျန်ရစ်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="chrysalis">{{cite journal |last1=Wisdom |first1=Jack |last2=Dbouk |first2=Rola |last3=Militzer |first3=Burkhard |last4=Hubbard |first4=William B. |last5=Nimmo |first5=Francis |last6=Downey |first6=Brynna G. |last7=French |first7=Richard G. |title=Loss of a satellite could explain Saturn's obliquity and young rings |journal=Science |date=16 September 2022 |volume=377 |issue=6612 |pages=1285–1289 |doi=10.1126/science.abn1234 |pmid=36107998 |bibcode=2022Sci...377.1285W |hdl=1721.1/148216 |hdl-access=free }}</ref> ပင်မ ကွင်းများ၏ အလွန်တွင် ဂြိုဟ်မှ ၁၂ မီလီယံ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မီလီယံ မိုင်) အကွာအဝေး၌ ကျဲပါးသော ဖီးဘီ ကွင်း (Phoebe ring) တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် အခြားသော ကွင်းများနှင့် ၂၇ ဒီဂရီ ဒေါင့်စောင်းလျက် တည်ရှိပြီး [[ဖီဘီ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖီးဘီ]] အရံလ ကဲ့သို့ပင် ပြောင်းပြန် ပတ်လမ်းကြောင်း (retrograde fashion) အတိုင်း ပတ်လှည့်နေသည်။<ref>{{cite web |first=Rob |last=Cowen |date=7 November 1999 |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |title=Largest known planetary ring discovered |work=Science News |access-date=9 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110822023022/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |archive-date=22 August 2011 |url-status=live }}</ref> [[ပန်ဒိုရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်ဒိုရာ]] (Pandora) နှင့် [[ပရောမီသီးယပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပရိုမီသီးယက်စ်]] (Prometheus) အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အချို့သည် ကွင်းများကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် အရံလများ (shepherd moons) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးကြပြီး ကွင်းများ ပြန့်ကားထွက်သွားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ [[ပန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်]] (Pan) နှင့် [[အားသလပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အက်တလပ်စ်]] (Atlas) တို့သည် စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းများအတွင်း အားနည်းသော လှိုင်းပုံစံ သိပ်သည်းဆလှိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ယင်းတို့က ကွင်းများ၏ ထုထည်ကို ပိုမို စိတ်ချရသော တွက်ချက်မှုများ ရရှိစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |title=NASA's Cassini Spacecraft Continues Making New Discoveries |website=ScienceDaily |author=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=3 March 2005 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108223641/http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref> ==မြန်မာနက္ခတ်ဗေဒင်ပညာအယူ== မြန်မာကျမ်းဂန်အရ စနေဂြိုဟ်သည် ဂြိုဟ်ကြီး ၉ လုံး တွင် ၇ ခုမြောက် ဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ လှေသင်အတွင်းဝန် စီရင်သော ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီတွင် စနေဂြိုဟ်ကို မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်၍ မြင်ရသည်ကို ဤသို့ မှတ်သားထားသည်။ 'ထိုစနေကြယ် ဗိမာန်ကား ၁င်္ဝ ခန့်ကြီးသည်။ အလယ်တွင် ပတ္တမြားလုံး သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ အနားမှာ ဖြူစင်လှသောပိတ် ရစ်သကဲ့သို့ ဖွေးဖွေးပြင်ပြင် မြင်သည်။ လက်ဝဲလက်ယာ ၂ ဖက်တွင် မည်းသောအဆင်းနှင့် တွင်းအပေါက်ကဲ့သို့ ထင်မြင်သည်။ အနီးအပါးတွင် အရံကြယ် ၅ လုံးရှိသည်။ အလုံးအဝန်းမဟုတ်၊ ကြက်ဥသဏ္ဌာန်ခပ်လျားလျား ထင်သည်။' စနေဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ်၏ ၇ ရက်မြောက်သောနေ့ကို စနေနေ့ဟုခေါ်သည်။ မြန်မာကျမ်းဂန်အရ ကဆုန်၊ တော်သလင်း၊ ပြာသိုလများတွင် စနေနေ့များမှာ ရက်ရာဇာဖြစ်၍ တန်ခူး၊ ဝါခေါင်၊ နတ်တော်လများတွင် ပြဿဒါးရက် များဟူ၍ မှတ်ယူကြသည်။ စနေဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ်ကောင်မှာ နဂါးမင်း ဖြစ်သည်။ 'နောက်တောင် စနေ၊ နဂါးမြွေ၊ မှတ်လေဆယ်နှစ်ရ' ဟူသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ စနေဂြိုဟ်သက်မှာ ၁ဝ နှစ်၊ တည်နေရာအရပ်မှာ အနောက်တောင်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင်အခေါ် အားဖြင့် စနေဂြိုဟ်ကို သောရိဟု ခေါ်၏။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န ဟူသော ဋဝဂ်နှင့် တဝဂ် အက္ခရာများကို စနေနံအက္ခရာများဟုခေါ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] *[[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{commonscat|Saturn|စနေဂြိုဟ်}} {{sisterlinks|Saturn|dispaly=စနေဂြိုဟ်}} {{Footer SolarSystem}} [[Category:စနေဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] cg2sc6u523bnik8wfzwx0zx7bsjlk66 1056953 1056952 2026-10-09T13:18:48Z Dr Lotus Black 31011 /* ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ကွင်းစနစ် */ 1056953 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = စနေဂြိုဟ် | symbol = [[File:Saturn symbol (bold).svg|24px|♄]] | image = [[File:Saturn during Equinox.jpg|300px]] | caption = [[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|''ကာစီနီ အာကာသယာဉ်]]''မှ ပေးပို့သော<br>စနေဂြိုဟ်၏ သဘာဝအရောင်ပုံရိပ် (ဇူလိုင် ၂၀၀၈) | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000.0]] | aphelion = {{val|10.086|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1509|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|9.024|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1350|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|9.554909|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1429.39|u=Gm}}}})<ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> | eccentricity = {{val|0.05555}} | period = {{plainlist | * {{val|29.4571|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10759.22|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|24491.07}}}} Saturnian [[solar day]]s<ref name="CSeligman">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = 13 August 2009 | archiveurl = https://www.webcitation.org/60qT3Ukn5?url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | archivedate = 11 August 2011 | deadurl = no }}</ref> }} | synodic_period = 378.09 days<ref name="fact">{{cite web | url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | title=Saturn Fact Sheet | publisher=NASA | last=Williams | first=David R. | accessdate=31 July 2007 | date=7 September 2006 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6OhjS0EU7?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | archivedate=9 April 2014 | deadurl=no }}</ref> | avg_speed = 9.69&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * {{val|2.485240|u=°}} to ecliptic * 5.51° နေ၏ အီကွေတာသို့ * 0.93° to invariable plane<ref name=meanplane>{{cite web | date=3 April 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=10 April 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | archivedate=14 May 2009 | deadurl=no }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = {{val|113.665|u=°}} | arg_peri = {{val|339.392|u=°}} | mean_anomaly = {{val|317.020|u=°}} | satellites = [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၆၅]] with formal designations; innumerable additional moonlets.<ref name=fact /> | maximum distance from sun = 1.5 billion km (938 million miles) | minimum distance from sun = 1.35 billion km (840 million miles) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.09796|0.00018}}<!-- calculated using data from ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" --> | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|60268|4|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> * {{val|9.4492}} ကမ္ဘာ }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|54364|10|u=km}}}} <ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> * {{val|8.5521|u=ကမ္ဘာ}} }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|58232|6|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|4.27|e=10|u=km²}} <ref name="nasafact">{{cite web | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&Display=Facts | title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Saturn: Facts & Figures | publisher=Solarsystem.nasa.gov | date=22 March 2011 | accessdate=8 August 2011 | archiveurl=https://www.webcitation.org/62DnOn9pq?url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn | archivedate=6 October 2011 | deadurl=no }}</ref> * {{val|83.703|u=ကမ္ဘာ}} }} | volume = {{plainlist | * {{val|8.2713|e=14|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|763.59|u=ကမ္ဘာ}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|5.6836|e=26|u=kg}}<ref name="fact" /> * {{val|95.159|u=ကမ္ဘာ}} }} | density = {{val|0.687|u=g/cm3}}<ref name="fact" /><br /> (less than water) | surface_grav = {{plainlist | * 10.44 [[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact" /> * 1.065 ''[[:en:g-force|g]]'' }} | escape_velocity = 35.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 10.55 hours <ref name="saturnDay">{{cite journal | title='Nature' (Saturn's fast spin determined from its gravitational field and oblateness) | publisher=''Nature'' | date=2 February 2015}}</ref><br /> (10 hr 33&nbsp;min) | rot_velocity = {{plainlist | * {{val|9.87|u=km/s}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|35500|u=km/h}}}} }} | axial_tilt = 26.73° (to orbit)<ref name="fact" /> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|2|42|21}} * 40.589°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> }} | declination = 83.537°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | albedo = {{plainlist | * 0.342 ([[:en:Bond albedo|Bond]]) * 0.47 ([[:en:Geometric albedo|geometric]])<ref name="fact" /> }} | magnitude = +1.47 to −0.24 <ref name="magnitude">{{cite journal | title=Wideband photoelectric magnitude measurements of Saturn in 2000 | last=Schmude | first=Richard W. Junior | date=2001 | publisher=Georgia Journal of Science |volume=59 |issue=3 |pages=123–127}}</ref> | angular_size = 14.5″ to 20.1″<ref name="fact" /> <br /> (excludes rings) | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 134&nbsp;[[:en:Kelvin|K]] (−139°C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 84&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Saturn.ogg|ˈ|s|æ|t|ər|n}} <ref name=walter2003>{{cite book | first=Elizabeth | last=Walter | date=21 April 2003 | title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary | publisher=Cambridge University Press | edition=Second | isbn=978-0-521-53106-1 }}</ref> | adjectives = Saturnian, Cronian | atmosphere = yes | atmosphere_ref =<ref name="fact" /> | scale_height = 59.5&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်: {{aligned table|cols=2 | ≈&thinsp;96% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | ≈&thinsp;3% |[[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.4% |[[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.01%|[[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.01%|[[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) | 0.0007%|[[အီသိန်း]] (C₂H₆) }}'''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[အမိုးနီယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''စနေဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Saturn}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် ခြောက်ခုမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး၊ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းသည် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ကဲ့သို့သော ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်]] (gas giant) တစ်လုံးဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှ အချင်းဝက်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာ့သိပ်သည်းဆ၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံမျှသာ ရှိသော်လည်း၊ ထုထည် ပမာဏမှာမူ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆကျော် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးပါးမျှ ကြီးမားသော်လည်း ထုထည်မှာမူ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ သုံးပုံတစ်ပုံအောက်သာ ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် နေမှ ၉.၅၉ [[AU]] (ကီလိုမီတာ ၁,၄၃၄ မီလီယံ) အကွာအဝေးမှ ပတ်လှည့်နေပြီး ပတ်လမ်းကြောင်း တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၂၉.၄၅ နှစ် ကြာမြင့်သည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းကို ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရပြီး၊ ထိုအမြူတေကို အာကာသဆိုင်ရာ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာနက်၊ ဒြပ်ရည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဒြပ်ရည် ဟီလီယံ အလွှာနှင့် အပြင်ဘက် ဓာတ်ငွေ့အလွှာတို့က ဝန်းရံထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်းရှိ [[အမိုးနီးယား]] ပုံဆောင်ခဲများကြောင့် ဂြိုဟ်သည် အရောင်ဖျော့သော အဝါရောင် သန်းလျက်ရှိသည်။ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာအတွင်းရှိ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းကြောင့် စနေဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ ထိုသံလိုက်စက်ကွင်းမှာ ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းထက် အားနည်းသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားမှုကြောင့် သံလိုက်စက်ကွင်း စွမ်းအား (magnetic moment) မှာ ကမ္ဘာထက် ၅၈၀ ဆမျှ ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အားသည် ဂျူပီတာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အား၏ အပုံနှစ်ဆယ်ပုံ တစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ အပြင်ဘက် လေထုမှာ အများအားဖြင့် ငြိမ်သက်ပြီး အကွဲအပြဲ နည်းပါးသော်လည်း ရေရှည်တည်ရှိသော လေထု ရုပ်သွင်များ ဖြစ်ပေါ်လာလေ့ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ၁,၈၀၀ ကီလိုမီတာ (၁,၁၀၀ မိုင်) အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဤဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲအမှုန်အမွှားများနှင့် နည်းပါးသော ကျောက်ဆောင် အပျက်အစီးများ၊ ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တောက်ပ၍ ကျယ်ပြန့်သော ကွင်းဆက်စနစ်တစ်ခု ရှိသည်။ နံပါတ်တပ်ထားသော သို့မဟုတ် တရားဝင် အမည်ပေးထားသည့် အရံလ ၆၃ စင်း အပါအဝင် အနည်းဆုံး အရံလ ၂၉၃ စင်းခန့် ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေကြပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် ကွင်းဆက်များအတွင်းရှိ ရာပေါင်းများစွာသော အရံလငယ်များ (moonlets) ပါဝင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ စနေဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]] (Titan) သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] (Mercury) ထက် အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ== [[File:Saturn, Earth size comparison2.jpg|thumb|left|ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်ကို အရွယ်အစားခြင်း ယှဉ်ပြထားသောပုံ]] စနေဂြိုဟ်သည် ဝင်ရိုးစွန်းများတွင် ပြား၍ အီကွေတာတစ်လျှောက်တွင် လုံးပတ်ပိုကြီးသော oင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံ(oblate spheroid) ဖြစ်သည်။<ref name="rgo">{{cite web |url=http://www.oarval.org/section3_11.htm |title=Saturn |first= |last= |work=Information Leaflet No. 42 |publisher=[[Royal Observatory, Greenwich|Royal Greenwich Observatory]] |year=2009 |accessdate=2011-04-26 |archive-date=16 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216154134/http://www.oarval.org/section3_11.htm }}</ref> အီကွေတာ အချင်းမှာ ၁၂၀,၅၃၆ ကီလိုမီတာ(၇၄,၈၆၇ မိုင်)ရှိပြီး၊ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းအထိ အချင်းသည် ၁၀၈,၇၂၈ ကီလိုမီတာ(၆၇,၅၃၅ မိုင်) သာရှိပြီး၊ အီကွေတာ အချင်းထက် ၉ ရာခိုင်နှုန်းသေးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/press_kits/cassini-arrival.pdf |title=Cassini–Huygens Saturn arrival |format=PDF |page=9 |work=Press kit June 2004| publisher=National Aeronautics and Space Administration |accessdate=2011-06-25}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းခံမှာ ၎င်း၏ အလွန်လျင်မြန်သော လည်ပတ်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၀.၈ နာရီတွင် တစ်ပတ်ပြည့်သည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်တစ်လုံးဖြစ်ပြီး အတိအကျရှိသော မြေမျက်နှာပြင် မရှိပေ။ စနေဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျယ်ပြန့်သော ''ပြန့်နှံ့နေသော ဗဟိုအမြူတေ'' (diffuse core) တစ်ခု ရှိပြီး၊ ယင်းသည် ဗဟိုချက်ဆီသို့ အချိုးအစား အတိအကျ သတ်မှတ်မရနိုင်သည့် ကျောက်ဆောင်နှင့် ရေခဲများ တဖြည်းဖြည်း ပေါင်းစပ်ပါဝင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Mankovich |first1=Christopher R. |last2=Fuller |first2=Jim |date=2021-08-16 |title=A diffuse core in Saturn revealed by ring seismology |url=https://www.nature.com/articles/s41550-021-01448-3 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=5 |issue=11 |pages=1103–1109 |doi=10.1038/s41550-021-01448-3 |issn=2397-3366|arxiv=2104.13385 |bibcode=2021NatAs...5.1103M }}</ref> စနေဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ရေထက်ပေါ့သော တစ်လုံးတည်းသောဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏အတွင်းသားသည် အလွန်ပင်သိပ်သည်းသော်လည်း၎င်း၏ လွှမ်းခြုံထားသော ဓာတ်ငွေ့ထုကြောင့်၊ သူ၏ သိပ်သည်းဆ(specific density)မှာ ၀.၆၉ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာသာ ရှိသည်။ ရေ၏ သိပ်သည်းဆ ၁.၀ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ထက်နည်းသဖြင့် တင်စားပြီးပြောမည်ဆိုလျှင် ရေပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်နိုင်သည်။<ref>{{cite book |title=Voyager: Exploring the outer planets |url=https://archive.org/details/voyagerexploring00verb |last=Verba |first=Joan Marie |year=1991 |publisher=FTL Publications |isbn=0-9825232-0-3 |page=[https://archive.org/details/voyagerexploring00verb/page/20 20]}}</ref> ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ထုထည်ပမာဏသည် ကမ္ဘာထက် ၃၁၈ ဆ ရှိသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆမျှသာ ရှိသည်။<ref name="Mass ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=6 October 2004 |title=Solar System Planets Compared to Earth |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102843/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Mass ref 2">{{cite web |last=Dunbar |first=Brian |date=29 November 2007 |title=NASA – Saturn |url=http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929073208/http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-date=29 September 2011 |access-date=21 July 2011 |publisher=NASA}}</ref><ref name="Radius ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=24 November 2004 |title=Characteristics of Saturn |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102834/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Radius ref 2">{{cite web |last1=Davidson |first1=Chris |date=28 July 2011 |title=General Information about Saturn |url=http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220627/http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-date=7 October 2011 |access-date=17 August 2011 |work=Scienceray}}</ref> ဂျူပီတာနှင့် စနေဂြိုဟ် နှစ်စင်းပေါင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ စုစုပေါင်း ဂြိုဟ်ထုထည်၏ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ရယူထားကြသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== စနေဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ သိပ်သည်းဆမှာ ၀.၀၁ g/cm³ ထက် ကျော်လွန်သွားချိန်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် စံမဟုတ်သော ဒြပ်ရည် (non-ideal liquid) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသဖြင့် စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ အများစုမှာ ဓာတ်ငွေ့အခြေအနေတွင် တည်ရှိနေခြင်း မဟုတ်ပေ။ အဆိုပါ သိပ်သည်းဆသို့ စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ ၉၉.၉ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သော အချင်းဝက်အတွင်း၌ ရောက်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ် အတွင်းပိုင်းရှိ အပူချိန်၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဗဟိုအမြူတေဆီသို့ မှန်မှန် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး၊ ယင်းကြောင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အလွှာများ၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် သတ္တုအခြေအနေအဖြစ် တည်ရှိသွားစေသည်။ စံသတ်မှတ်ထားသော ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ဂျူပီတာ၏ အတွင်းပိုင်းနှင့် ဆင်တူပြီး၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ဟီလီယံနှင့် အနည်းငယ်မျှသော အငွေ့ပျံလွယ်သည့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ဝန်းရံထားသည့် သေးငယ်သော ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေတစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ညွှန်းဆိုကြသည်။ စံပြု ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများက စနေဂြိုဟ်၏ အခြေခံ ပါဝင်မှုစနစ်သည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆထားသော်လည်း၊ ၎င်း၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ ဟာမိုနစ်များနှင့် ဂြိုဟ်၏ ထိပ်ပြားဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှု (oblateness) တို့က စနေဂြိုဟ်သည် ဗဟိုချက်၌ ပိုမိုသိသိသာသာ စိတ်စည်းစုဝေးနေပြီး နက်ရှိုင်းသော အတွင်းပိုင်း၌ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ အများအပြား ပါဝင်နေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ထုထည်အားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်ပြီး ဂျူပီတာ၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၆၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Saturn - The interior {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Saturn-planet/The-interior |access-date=14 April 2022 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ဤဗဟိုအမြူတေသည် ပါဝင်မှုစနစ်အားဖြင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ပိုမို သိပ်သည်းဆ မြင့်မားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ဗဟိုအမြူတေသည် ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၉ ဆမှ ၂၂ ဆအထိ ရှိရမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြရာ ယင်းသည် အချင်း ကီလိုမီတာ ၂၀,၀၀၀ (မိုင် ၁၂,၀၀၀) ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းဆက်များကို တိုင်းတာချက်များအရ ဗဟိုအမြူတေသည် ပိုမိုပြန့်နှံ့နေပြီး ကမ္ဘာမြေ ၁၇ စင်းစာ ထုထည်နှင့် ညီမျှကာ စနေဂြိုဟ် အချင်းဝက်တစ်ခုလုံး၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ညီမျှသော အချင်းဝက် ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ယင်းကို ပိုမိုထူထဲသော ဒြပ်ရည် သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာက ဝန်းရံထားပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ဟီလီယံ စိမ့်ဝင်နေသော ဒြပ်ရည် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာ တည်ရှိကာ အမြင့်ပိုင်း တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာသည် ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၆၂၀) ခန့် ကျယ်ပြန့်ပြီး ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |title=Structure of Saturn's Interior |publisher=Windows to the Universe |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917140427/http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |archive-date=17 September 2011 }}</ref> စနေဂြိုဟ်တွင် ပူပြင်းသော အတွင်းပိုင်း ရှိပြီး ဗဟိုအမြူတေ၌ ၁၁,၇၀၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၂၁,၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရောက်ရှိကာ နေမှ လက်ခံရရှိသော စွမ်းအင်ထက် ၂.၅ ဆ ပိုမိုသော စွမ်းအင်ကို အာကာသအတွင်းသို့ ထုတ်လွှတ်သည်။ ဂျူပီတာ၏ အပူစွမ်းအင်ကို နှေးကွေးသော ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုဆိုင်ရာ Kelvin–Helmholtz နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း ဖြစ်သော်လည်း စနေဂြိုဟ်သည် ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသဖြင့် ထိုဖြစ်စဉ် တစ်ခုတည်းဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အပူထုတ်လုပ်မှုကို ရှင်းလင်းရန် မလုံလောက်နိုင်ပေ။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် ရေခဲ ဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်ကြသော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့၌လည်းကောင်း [[စိန်]]များ မိုးရွာသွန်းမှုအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း အဆိုပြုထားကြသည်။<ref name="SC-20131009">{{cite news |last=Kramer |first=Miriam |title=Diamond Rain May Fill Skies of Jupiter and Saturn |url=https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |date=9 October 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171415/https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |url-status=live }}</ref><ref name="WP-20170825">{{cite news |last=Kaplan |first=Sarah |title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune |url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |date=25 August 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827011901/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |url-status=live }}</ref> ===လေထု=== စနေဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက် လေထုတွင် ထုထည်ပမာဏအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၆.၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၃.၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။ နေအတွင်း၌ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဟီလီယံ အချိုးအစားမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းလျက်ရှိသည်။ ဟီလီယံထက် လေးလံသော ဒြပ်စင်များ (သတ္တုဓာတ်ပါဝင်မှု / metallicity) ပမာဏကို တိကျစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ အဆိုပါ အချိုးအစားများသည် နေအဖွဲ့အစည်း စတင်ဖြစ်ပေါ်ချိန်က မူလ ပမာဏများနှင့် ကိုက်ညီသည်ဟု ယူဆထားကြသည်။ ထိုပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ၏ စုစုပေါင်း ထုထည်ပမာဏကို ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၁၉ မှ ၃၁ ဆအထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းတို့၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းမှာ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုအမြူတေ ဒေသ၌ တည်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း၌ [[အမိုးနီးယား]]၊ [[အက်စီတီလင်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ပရိုပိန်း၊ ဖော့စဖင်းနှင့် [[မီသိန်း]] ပမာဏ အနည်းငယ်တို့ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိထားသည်။ အပေါ်ယံ တိမ်တိုက်များကို အမိုးနီးယား ပုံသဏ္ဌာန်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အောက်ဘက်အလွှာ တိမ်တိုက်များတွင် အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုဒ် (NH4SH) သို့မဟုတ် ရေ ပါဝင်ပုံရသည်။ နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]သည် အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း မီသိန်းဓာတ်ပြိုကွဲမှု (methane photolysis) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် ဓာတုဓာတ်ပြုမှုများကို ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်စေကာ ထွက်ရှိလာသော ပစ္စည်းများကို လေဝဲများနှင့် ပျံ့နှံ့မှုတို့က အောက်ဘက်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဤအလင်းဓာတု သံသရာ (photochemical cycle) ကို စနေဂြိုဟ်၏ နှစ်စဉ် ရာသီဥတု သံသရာက ထိန်းညှိပေးသည်။ Cassini အာကာသယာဉ်သည် မြောက်ဘက် လတ္တီတွဒ်များတွင် တည်ရှိသော ''ပုတီးကုံး စီတန်းမှု'' (String of Pearls) ဟု အမည်ပြောင် ပေးထားသည့် တိမ်တိုက် ရုပ်သွင်အစဉ်အတန်းကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရုပ်သွင်များသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော တိမ်တိုက် အလွှာများ၌ တည်ရှိသည့် တိမ်ကင်းစင်သော နေရာများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite press release |title=Cassini Image Shows Saturn Draped in a String of Pearls |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |publisher=Carolina Martinez, NASA |date=10 November 2006 |access-date=3 March 2013 |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501174037/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |url-status=live}}</ref> ==သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Saturn's Rings PIA03550.jpg|thumb|400x400px|စနေဂြိုဟ်နှင့် ယင်း၏ ဂြိုဟ်ရံလများကို စိတ်ကူးပုံဖော်ထားပုံ]] စနေဂြိုဟ်တွင် တွေ့ရှိထားသည့် ဂြိုဟ်ရံလ ၂၉၃ စင်း ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ၆၃ စင်းမှာ တရားဝင် အမည်များ ရရှိထားကြသည်။<ref name="JPLmoons">{{cite web |title=Solar System Dynamics – Planetary Satellite Discovery Circumstances |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sats/discovery.html |publisher=NASA |access-date=11 April 2026 |date=15 November 2021}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်း (Ring) များအတွင်း အချင်း မီတာ ၄၀ မှ ၅၀၀ အထိ ရှိသော အရံလငယ်များ (moonlets) တန်ဆာဆင် တည်ရှိနေသည့် အထောက်အထား မြောက်မြားစွာ ရှိသော်လည်း<ref>{{cite journal |last1=Tiscareno |first1=Matthew S. |last2=Burns |first2=Joseph A. |last3=Hedman |first3=Matthew M. |last4=C. Porco |first4=Carolyn |title=The population of propellers in Saturn's A Ring |journal=The Astronomical Journal |date=March 2008 |volume=135 |issue=3 |pages=1083–1091 |doi=10.1088/0004-6256/135/3/1083 |bibcode=2008AJ....135.1083T |arxiv=0710.4547 }}</ref> ၎င်းတို့ကို အရံလစစ်စစ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မရှိပေ။ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]သည် ကွင်းဆက်များ အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် စုစုပေါင်း ဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ရယူထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယား]] (Rhea) တွင် ကျဲပါးသော လေထုနှင့်အတူ ကိုယ်ပိုင် ကျဲပါးသော ကွင်းစနစ်တစ်ခု တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |title=Thin air: Oxygen atmosphere found on Saturn's moon Rhea |website=ScienceDaily |author=NASA |date=30 November 2010 |access-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108215855/http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=ryan20101126/> အခြား အရံလ အများအပြားမှာ သေးငယ်ကြရာ ၁၄၃ စင်းမှာ အချင်း ၅၀ ကီလိုမီတာအောက် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Saturn moons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |title=Saturn's Known Satellites |publisher=Department of Terrestrial Magnetism |access-date=22 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926210000/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |archive-date=26 September 2011 }}</ref> အစဉ်အလာအားဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အများစုကို [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]မှ တိုက်တန် နတ်ဘုရားများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ တိုက်တန်သည် ရှုပ်ထွေးသော ဇီဝဓာတုဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိရာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ တစ်ခုတည်းသော အရံလ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |title=Cassini Finds Hydrocarbon Rains May Fill Titan Lakes |website=ScienceDaily |date=30 January 2009 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109045639/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |title=Voyager – Titan |publisher=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=18 October 2010 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026090736/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |archive-date=26 October 2011 }}</ref> ၎င်းသည် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် စိမ့်အိုင်များ တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna14029488 |title=Evidence of hydrocarbon lakes on Titan |publisher=NBC News |agency=Associated Press |date=25 July 2006 |access-date=19 July 2011 |archive-date=24 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824105749/http://www.nbcnews.com/id/14029488/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |title=Hydrocarbon lake finally confirmed on Titan |work=[[Cosmos (magazine)|Cosmos Magazine]] |date=31 July 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101134216/http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |archive-date=1 November 2011 }}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် IAA-CSIC မှ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် တိုက်တန်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရှေ့ပြေးပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည့် အရိုမက်တစ် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် အများပြား (polycyclic aromatic hydrocarbons) ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က တိုက်တန် လေထုအတွင်းရှိ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]သည် အတိတ်ကာလက စနေဂြိုဟ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြယ် တံခွန်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[အောတိမ်တိုက်]] အတွင်းရှိ ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော အထောက်အထားများ ရရှိထားသည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။<ref name="NASA-201450623">{{cite web |display-authors=1 |last1=Dyches |first1=Preston |last2=Clavin |first2=Clavin |title=Titan's Building Blocks Might Pre-date Saturn |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |date=23 June 2014 |work=NASA |access-date=24 June 2014 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909162240/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |url-status=live }}</ref> ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံအားဖြင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ [[အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အန်ဆဲလဒတ်စ်]] (Enceladus) ကို အဏုဇီဝ သက်ရှိများ ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာရှိသော နေရာတစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="NS-20080326">{{cite web |last=Battersby |first=Stephen |title=Saturn's moon Enceladus surprisingly comet-like |url=https://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |date=26 March 2008 |work=[[New Scientist]] |access-date=16 April 2015 |archive-date=30 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630011601/http://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |title=Could There Be Life On Saturn's Moon Enceladus? |website=ScienceDaily |author=NASA |date=21 April 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109041043/http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=madrigal20090624/><ref name=spotts20050928/><ref>{{cite web |url=http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |title=Enceladus: Saturn's Moon, Has Liquid Ocean of Water |last=Pili |first=Unofre |work=Scienceray |date=9 September 2009 |access-date=21 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220555/http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |archive-date=7 October 2011 }}</ref> ဤဖြစ်နိုင်ခြေ၏ အထောက်အထားများတွင် အရံလ၏ ဆားဓာတ်ကြွယ်ဝသော အမှုန်အမွှားများ၌ "သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆင်တူသည့်" ပါဝင်မှုစနစ် ရှိနေခြင်း ပါဝင်ပြီး၊ ယင်းက အန်ဆဲလဒတ်စ်မှ ပန်းထွက်လာသော ရေခဲအများစုသည် ဒြပ်ရည် ဆားရေ အငွေ့ပျံခြင်းမှ လာကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |title=Strongest evidence yet indicates Enceladus hiding saltwater ocean |publisher=Physorg |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019155718/http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |archive-date=19 October 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |title=Saturn's moon Enceladus shows evidence of an ocean beneath its surface |newspaper=[[The Washington Post]] |last=Kaufman |first=Marc |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112193955/http://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |archive-date=12 November 2012 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |title=Cassini Captures Ocean-Like Spray at Saturn Moon |publisher=NASA |display-authors=1 |author=Greicius, Tony |author2=Dunbar, Brian |date=22 June 2011 |access-date=17 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914203739/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |archive-date=14 September 2011 |url-status=live }} </ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Cassini အာကာသယာဉ်သည် အန်ဆဲလဒတ်စ်ပေါ်မှ ပန်းထွက်နေသော ရေခဲမှုန်တိမ်တိုက်များအတွင်းသို့ ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့ရာ မီသိန်းထုတ်လုပ်မှုဖြင့် ရှင်သန်သည့် သက်ရှိပုံစံများကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သော ပါဝင်ပစ္စည်း အများစုကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ==ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ကွင်းစနစ်== [[File:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|thumb|၂၀၀၇ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက်နေ့က Cassini အာကာသယာဉ်၏ မြင်ကွင်းကျဉ်း ကင်မရာမှ ရိုက်ကူးထားသော၊ နေရောင်ခြည် တိုက်ရိုက် မကျရောက်သည့် ဘက်မှ မြင်တွေ့ရသည့် စနေဂြိုဟ်၏ D, C, B, A နှင့် F ကွင်းများ (ဘယ်မှ ညာသို့) ၏ သဘာဝအရောင်အတိုင်း ပေါင်းစပ် ဖန်တီးထားသော ပုံရိပ်စုံ ဖြစ်သည်။ ဖော်ပြပါ အကွာအဝေးများသည် စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုချက်မှ တိုင်းတာထားခြင်း ဖြစ်သည်။]] စနေဂြိုဟ်သည် ၎င်းအား အမြင်အားဖြင့် တမူထူးခြားထင်ရှားစေသည့် ဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်ကြောင့် လူသိအများဆုံး ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name="NMM Saturn">{{cite web |title=Saturn |url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |publisher=National Maritime Museum |access-date=6 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623204304/http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |archive-date=23 June 2008 |date=20 August 2015 }}</ref> အဆိုပါ ကွင်းများသည် စနေဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမှ အပြင်ဘက်သို့ ၆,၆၃၀ မှ ၁၂၀,၇၀၀ ကီလိုမီတာ (၄,၁၂၀ မှ ၇၅,၀၀၀ မိုင်) အထိ ကျယ်ပြန့်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် မီတာ ၂၀ (၆၆ ပေ) ခန့် ထူထပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲများ ပါဝင်ပြီး နည်းပါးသော သိုလင်း (tholin) များနှင့် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိသော ပုံသဏ္ဌာန်မဲ့ ကာဗွန်များ အနည်းငယ် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite journal |title=The Composition of Saturn's Rings |display-authors=1 |author=Poulet F. |author2=Cuzzi J.N. |journal=Icarus |doi=10.1006/icar.2002.6967 |volume=160 |page=350 |date=2002 |bibcode=2002Icar..160..350P |issue=2 |url=https://zenodo.org/record/1229856 |access-date=28 June 2019 |archive-date=29 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729190601/https://zenodo.org/record/1229856 |url-status=live }}</ref> ကွင်းများကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် အမှုန်အမွှားများသည် ဖုန်မှုန့် အမှုန်အမွှားမျှ အရွယ်အစားမှ မီတာ ၁၀ အထိ အကျယ်အဝန်း ရှိကြသည်။<ref>{{cite web |last=Porco |first=Carolyn |author-link=Carolyn Porco |title=Questions about Saturn's rings |website=CICLOPS web site |url=http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |access-date=18 June 2017 |archive-date=3 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073842/http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |url-status=live }}</ref> အခြားသော ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်များ၌လည်း ကွင်းဆက်စနစ်များ ရှိကြသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်သည် အကြီးမားဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ ကွင်းများ၏ သက်တမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အယူအဆများ ရှိနေသည်။ တစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ရှေးကျပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မူလ နက်ဗျူလာ ဒြပ်ဝတ္ထုများမှ စနေဂြိုဟ်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်<ref>{{cite journal |last1=Canup |first1=Robin M. |title=Origin of Saturn's rings and inner moons by mass removal from a lost Titan-sized satellite |journal=Nature |date=December 2010 |volume=468 |issue=7326 |pages=943–946 |doi=10.1038/nature09661 |pmid=21151108 |bibcode=2010Natur.468..943C }}</ref> သို့မဟုတ် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၁ မှ ၃.၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော ပေါက်ကွဲမှုများ အလွန်အမင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်ကာလအပြီး မကြာမီတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ထောက်ခံထားကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Crida |first1=A. |last2=Charnoz |first2=S. |title=Formation of Regular Satellites from Ancient Massive Rings in the Solar System |journal=Science |date=30 November 2012 |volume=338 |issue=6111 |pages=1196–1199 |doi=10.1126/science.1226477 |pmid=23197530 |arxiv=1301.3808 |bibcode=2012Sci...338.1196C }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Charnoz |first1=Sébastien |last2=Morbidelli |first2=Alessandro |last3=Dones |first3=Luke |last4=Salmon |first4=Julien |title=Did Saturn's rings form during the Late Heavy Bombardment? |journal=Icarus |date=February 2009 |volume=199 |issue=2 |pages=413–428 |doi=10.1016/j.icarus.2008.10.019 |arxiv=0809.5073 |bibcode=2009Icar..199..413C }}</ref> အခြားတစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ပိုမို ငယ်ရွယ်ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်း ၁၀၀ ခန့်ကမှ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Kempf |first1=Sascha |last2=Altobelli |first2=Nicolas |last3=Schmidt |first3=Jürgen |last4=Cuzzi |first4=Jeffrey N. |last5=Estrada |first5=Paul R. |last6=Srama |first6=Ralf |title=Micrometeoroid infall onto Saturn's rings constrains their age to no more than a few hundred million years |journal=Science Advances |date=12 May 2023 |volume=9 |issue=19 |article-number=eadf8537 |doi=10.1126/sciadv.adf8537 |pmid=37172091 |pmc=10181170 |bibcode=2023SciA....9F8537K }}</ref><ref name="NYT-210230928">{{cite news |last=Andrew |first=Robin George |title=Saturn's Rings May Have Formed in a Surprisingly Recent Crash of 2 Moons - Researchers completed a complex simulation that supports the idea that the giant planet's jewelry emerged hundreds of millions of years ago, not billions. |url=https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |date=28 September 2023 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230929044637/https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |archive-date=29 September 2023 |access-date=29 September 2023 }}</ref><ref name="TAJ-20230927">{{cite journal |author=Teodoro, L.F.A. |display-authors=et al |title=A Recent Impact Origin of Saturn's Rings and Mid-sized Moons |date=27 September 2023 |journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=955 |number=2 |page=137 |doi=10.3847/1538-4357/acf4ed |arxiv=2309.15156 |bibcode=2023ApJ...955..137T |doi-access=free }}</ref> အဆိုပါ ဒုတိယမြောက် ယူဆချက်ကို ထောက်ခံသည့် MIT သုတေသနအဖွဲ့တစ်ခုက ကွင်းများသည် ''ခရိုင်ဆာလစ်'' (Chrysalis) ဟု အမည်ပေးထားသည့် ပျက်စီးသွားသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလတစ်စင်းမှ ကြွင်းကျန်ရစ်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="chrysalis">{{cite journal |last1=Wisdom |first1=Jack |last2=Dbouk |first2=Rola |last3=Militzer |first3=Burkhard |last4=Hubbard |first4=William B. |last5=Nimmo |first5=Francis |last6=Downey |first6=Brynna G. |last7=French |first7=Richard G. |title=Loss of a satellite could explain Saturn's obliquity and young rings |journal=Science |date=16 September 2022 |volume=377 |issue=6612 |pages=1285–1289 |doi=10.1126/science.abn1234 |pmid=36107998 |bibcode=2022Sci...377.1285W |hdl=1721.1/148216 |hdl-access=free }}</ref> ပင်မ ကွင်းများ၏ အလွန်တွင် ဂြိုဟ်မှ ၁၂ မီလီယံ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မီလီယံ မိုင်) အကွာအဝေး၌ ကျဲပါးသော ဖီးဘီ ကွင်း (Phoebe ring) တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် အခြားသော ကွင်းများနှင့် ၂၇ ဒီဂရီ ဒေါင့်စောင်းလျက် တည်ရှိပြီး [[ဖီဘီ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖီးဘီ]] အရံလ ကဲ့သို့ပင် ပြောင်းပြန် ပတ်လမ်းကြောင်း (retrograde fashion) အတိုင်း ပတ်လှည့်နေသည်။<ref>{{cite web |first=Rob |last=Cowen |date=7 November 1999 |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |title=Largest known planetary ring discovered |work=Science News |access-date=9 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110822023022/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |archive-date=22 August 2011 |url-status=live }}</ref> [[ပန်ဒိုရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်ဒိုရာ]] (Pandora) နှင့် [[ပရောမီသီးယပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပရိုမီသီးယက်စ်]] (Prometheus) အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အချို့သည် ကွင်းများကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် အရံလများ (shepherd moons) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးကြပြီး ကွင်းများ ပြန့်ကားထွက်သွားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ [[ပန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်]] (Pan) နှင့် [[အားသလပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အက်တလပ်စ်]] (Atlas) တို့သည် စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းများအတွင်း အားနည်းသော လှိုင်းပုံစံ သိပ်သည်းဆလှိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ယင်းတို့က ကွင်းများ၏ ထုထည်ကို ပိုမို စိတ်ချရသော တွက်ချက်မှုများ ရရှိစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |title=NASA's Cassini Spacecraft Continues Making New Discoveries |website=ScienceDaily |author=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=3 March 2005 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108223641/http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref> ==မြန်မာနက္ခတ်ဗေဒင်ပညာအယူ== မြန်မာကျမ်းဂန်အရ စနေဂြိုဟ်သည် ဂြိုဟ်ကြီး ၉ လုံး တွင် ၇ ခုမြောက် ဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ လှေသင်အတွင်းဝန် စီရင်သော ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီတွင် စနေဂြိုဟ်ကို မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်၍ မြင်ရသည်ကို ဤသို့ မှတ်သားထားသည်။ 'ထိုစနေကြယ် ဗိမာန်ကား ၁င်္ဝ ခန့်ကြီးသည်။ အလယ်တွင် ပတ္တမြားလုံး သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ အနားမှာ ဖြူစင်လှသောပိတ် ရစ်သကဲ့သို့ ဖွေးဖွေးပြင်ပြင် မြင်သည်။ လက်ဝဲလက်ယာ ၂ ဖက်တွင် မည်းသောအဆင်းနှင့် တွင်းအပေါက်ကဲ့သို့ ထင်မြင်သည်။ အနီးအပါးတွင် အရံကြယ် ၅ လုံးရှိသည်။ အလုံးအဝန်းမဟုတ်၊ ကြက်ဥသဏ္ဌာန်ခပ်လျားလျား ထင်သည်။' စနေဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ်၏ ၇ ရက်မြောက်သောနေ့ကို စနေနေ့ဟုခေါ်သည်။ မြန်မာကျမ်းဂန်အရ ကဆုန်၊ တော်သလင်း၊ ပြာသိုလများတွင် စနေနေ့များမှာ ရက်ရာဇာဖြစ်၍ တန်ခူး၊ ဝါခေါင်၊ နတ်တော်လများတွင် ပြဿဒါးရက် များဟူ၍ မှတ်ယူကြသည်။ စနေဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ်ကောင်မှာ နဂါးမင်း ဖြစ်သည်။ 'နောက်တောင် စနေ၊ နဂါးမြွေ၊ မှတ်လေဆယ်နှစ်ရ' ဟူသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ စနေဂြိုဟ်သက်မှာ ၁ဝ နှစ်၊ တည်နေရာအရပ်မှာ အနောက်တောင်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင်အခေါ် အားဖြင့် စနေဂြိုဟ်ကို သောရိဟု ခေါ်၏။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န ဟူသော ဋဝဂ်နှင့် တဝဂ် အက္ခရာများကို စနေနံအက္ခရာများဟုခေါ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] *[[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{commonscat|Saturn|စနေဂြိုဟ်}} {{sisterlinks|Saturn|dispaly=စနေဂြိုဟ်}} {{Footer SolarSystem}} [[Category:စနေဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] t0ipxgryazwz2owt6cgmz253oyhfpmk 1056954 1056953 2026-10-09T13:30:02Z Dr Lotus Black 31011 /* ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ကွင်းစနစ် */ 1056954 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = စနေဂြိုဟ် | symbol = [[File:Saturn symbol (bold).svg|24px|♄]] | image = [[File:Saturn during Equinox.jpg|300px]] | caption = [[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|''ကာစီနီ အာကာသယာဉ်]]''မှ ပေးပို့သော<br>စနေဂြိုဟ်၏ သဘာဝအရောင်ပုံရိပ် (ဇူလိုင် ၂၀၀၈) | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000.0]] | aphelion = {{val|10.086|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1509|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|9.024|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1350|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|9.554909|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1429.39|u=Gm}}}})<ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> | eccentricity = {{val|0.05555}} | period = {{plainlist | * {{val|29.4571|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10759.22|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|24491.07}}}} Saturnian [[solar day]]s<ref name="CSeligman">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = 13 August 2009 | archiveurl = https://www.webcitation.org/60qT3Ukn5?url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | archivedate = 11 August 2011 | deadurl = no }}</ref> }} | synodic_period = 378.09 days<ref name="fact">{{cite web | url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | title=Saturn Fact Sheet | publisher=NASA | last=Williams | first=David R. | accessdate=31 July 2007 | date=7 September 2006 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6OhjS0EU7?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | archivedate=9 April 2014 | deadurl=no }}</ref> | avg_speed = 9.69&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * {{val|2.485240|u=°}} to ecliptic * 5.51° နေ၏ အီကွေတာသို့ * 0.93° to invariable plane<ref name=meanplane>{{cite web | date=3 April 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=10 April 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | archivedate=14 May 2009 | deadurl=no }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = {{val|113.665|u=°}} | arg_peri = {{val|339.392|u=°}} | mean_anomaly = {{val|317.020|u=°}} | satellites = [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၆၅]] with formal designations; innumerable additional moonlets.<ref name=fact /> | maximum distance from sun = 1.5 billion km (938 million miles) | minimum distance from sun = 1.35 billion km (840 million miles) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.09796|0.00018}}<!-- calculated using data from ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" --> | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|60268|4|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> * {{val|9.4492}} ကမ္ဘာ }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|54364|10|u=km}}}} <ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> * {{val|8.5521|u=ကမ္ဘာ}} }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|58232|6|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|4.27|e=10|u=km²}} <ref name="nasafact">{{cite web | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&Display=Facts | title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Saturn: Facts & Figures | publisher=Solarsystem.nasa.gov | date=22 March 2011 | accessdate=8 August 2011 | archiveurl=https://www.webcitation.org/62DnOn9pq?url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn | archivedate=6 October 2011 | deadurl=no }}</ref> * {{val|83.703|u=ကမ္ဘာ}} }} | volume = {{plainlist | * {{val|8.2713|e=14|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|763.59|u=ကမ္ဘာ}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|5.6836|e=26|u=kg}}<ref name="fact" /> * {{val|95.159|u=ကမ္ဘာ}} }} | density = {{val|0.687|u=g/cm3}}<ref name="fact" /><br /> (less than water) | surface_grav = {{plainlist | * 10.44 [[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact" /> * 1.065 ''[[:en:g-force|g]]'' }} | escape_velocity = 35.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 10.55 hours <ref name="saturnDay">{{cite journal | title='Nature' (Saturn's fast spin determined from its gravitational field and oblateness) | publisher=''Nature'' | date=2 February 2015}}</ref><br /> (10 hr 33&nbsp;min) | rot_velocity = {{plainlist | * {{val|9.87|u=km/s}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|35500|u=km/h}}}} }} | axial_tilt = 26.73° (to orbit)<ref name="fact" /> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|2|42|21}} * 40.589°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> }} | declination = 83.537°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | albedo = {{plainlist | * 0.342 ([[:en:Bond albedo|Bond]]) * 0.47 ([[:en:Geometric albedo|geometric]])<ref name="fact" /> }} | magnitude = +1.47 to −0.24 <ref name="magnitude">{{cite journal | title=Wideband photoelectric magnitude measurements of Saturn in 2000 | last=Schmude | first=Richard W. Junior | date=2001 | publisher=Georgia Journal of Science |volume=59 |issue=3 |pages=123–127}}</ref> | angular_size = 14.5″ to 20.1″<ref name="fact" /> <br /> (excludes rings) | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 134&nbsp;[[:en:Kelvin|K]] (−139°C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 84&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Saturn.ogg|ˈ|s|æ|t|ər|n}} <ref name=walter2003>{{cite book | first=Elizabeth | last=Walter | date=21 April 2003 | title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary | publisher=Cambridge University Press | edition=Second | isbn=978-0-521-53106-1 }}</ref> | adjectives = Saturnian, Cronian | atmosphere = yes | atmosphere_ref =<ref name="fact" /> | scale_height = 59.5&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်: {{aligned table|cols=2 | ≈&thinsp;96% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | ≈&thinsp;3% |[[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.4% |[[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.01%|[[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.01%|[[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) | 0.0007%|[[အီသိန်း]] (C₂H₆) }}'''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[အမိုးနီယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''စနေဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Saturn}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် ခြောက်ခုမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး၊ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းသည် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ကဲ့သို့သော ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်]] (gas giant) တစ်လုံးဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှ အချင်းဝက်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာ့သိပ်သည်းဆ၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံမျှသာ ရှိသော်လည်း၊ ထုထည် ပမာဏမှာမူ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆကျော် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးပါးမျှ ကြီးမားသော်လည်း ထုထည်မှာမူ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ သုံးပုံတစ်ပုံအောက်သာ ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် နေမှ ၉.၅၉ [[AU]] (ကီလိုမီတာ ၁,၄၃၄ မီလီယံ) အကွာအဝေးမှ ပတ်လှည့်နေပြီး ပတ်လမ်းကြောင်း တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၂၉.၄၅ နှစ် ကြာမြင့်သည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းကို ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရပြီး၊ ထိုအမြူတေကို အာကာသဆိုင်ရာ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာနက်၊ ဒြပ်ရည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဒြပ်ရည် ဟီလီယံ အလွှာနှင့် အပြင်ဘက် ဓာတ်ငွေ့အလွှာတို့က ဝန်းရံထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်းရှိ [[အမိုးနီးယား]] ပုံဆောင်ခဲများကြောင့် ဂြိုဟ်သည် အရောင်ဖျော့သော အဝါရောင် သန်းလျက်ရှိသည်။ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာအတွင်းရှိ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းကြောင့် စနေဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ ထိုသံလိုက်စက်ကွင်းမှာ ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းထက် အားနည်းသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားမှုကြောင့် သံလိုက်စက်ကွင်း စွမ်းအား (magnetic moment) မှာ ကမ္ဘာထက် ၅၈၀ ဆမျှ ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အားသည် ဂျူပီတာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အား၏ အပုံနှစ်ဆယ်ပုံ တစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ အပြင်ဘက် လေထုမှာ အများအားဖြင့် ငြိမ်သက်ပြီး အကွဲအပြဲ နည်းပါးသော်လည်း ရေရှည်တည်ရှိသော လေထု ရုပ်သွင်များ ဖြစ်ပေါ်လာလေ့ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ၁,၈၀၀ ကီလိုမီတာ (၁,၁၀၀ မိုင်) အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဤဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲအမှုန်အမွှားများနှင့် နည်းပါးသော ကျောက်ဆောင် အပျက်အစီးများ၊ ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တောက်ပ၍ ကျယ်ပြန့်သော ကွင်းဆက်စနစ်တစ်ခု ရှိသည်။ နံပါတ်တပ်ထားသော သို့မဟုတ် တရားဝင် အမည်ပေးထားသည့် အရံလ ၆၃ စင်း အပါအဝင် အနည်းဆုံး အရံလ ၂၉၃ စင်းခန့် ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေကြပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် ကွင်းဆက်များအတွင်းရှိ ရာပေါင်းများစွာသော အရံလငယ်များ (moonlets) ပါဝင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ စနေဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]] (Titan) သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] (Mercury) ထက် အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ== [[File:Saturn, Earth size comparison2.jpg|thumb|left|ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်ကို အရွယ်အစားခြင်း ယှဉ်ပြထားသောပုံ]] စနေဂြိုဟ်သည် ဝင်ရိုးစွန်းများတွင် ပြား၍ အီကွေတာတစ်လျှောက်တွင် လုံးပတ်ပိုကြီးသော oင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံ(oblate spheroid) ဖြစ်သည်။<ref name="rgo">{{cite web |url=http://www.oarval.org/section3_11.htm |title=Saturn |first= |last= |work=Information Leaflet No. 42 |publisher=[[Royal Observatory, Greenwich|Royal Greenwich Observatory]] |year=2009 |accessdate=2011-04-26 |archive-date=16 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216154134/http://www.oarval.org/section3_11.htm }}</ref> အီကွေတာ အချင်းမှာ ၁၂၀,၅၃၆ ကီလိုမီတာ(၇၄,၈၆၇ မိုင်)ရှိပြီး၊ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းအထိ အချင်းသည် ၁၀၈,၇၂၈ ကီလိုမီတာ(၆၇,၅၃၅ မိုင်) သာရှိပြီး၊ အီကွေတာ အချင်းထက် ၉ ရာခိုင်နှုန်းသေးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/press_kits/cassini-arrival.pdf |title=Cassini–Huygens Saturn arrival |format=PDF |page=9 |work=Press kit June 2004| publisher=National Aeronautics and Space Administration |accessdate=2011-06-25}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းခံမှာ ၎င်း၏ အလွန်လျင်မြန်သော လည်ပတ်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၀.၈ နာရီတွင် တစ်ပတ်ပြည့်သည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်တစ်လုံးဖြစ်ပြီး အတိအကျရှိသော မြေမျက်နှာပြင် မရှိပေ။ စနေဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျယ်ပြန့်သော ''ပြန့်နှံ့နေသော ဗဟိုအမြူတေ'' (diffuse core) တစ်ခု ရှိပြီး၊ ယင်းသည် ဗဟိုချက်ဆီသို့ အချိုးအစား အတိအကျ သတ်မှတ်မရနိုင်သည့် ကျောက်ဆောင်နှင့် ရေခဲများ တဖြည်းဖြည်း ပေါင်းစပ်ပါဝင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Mankovich |first1=Christopher R. |last2=Fuller |first2=Jim |date=2021-08-16 |title=A diffuse core in Saturn revealed by ring seismology |url=https://www.nature.com/articles/s41550-021-01448-3 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=5 |issue=11 |pages=1103–1109 |doi=10.1038/s41550-021-01448-3 |issn=2397-3366|arxiv=2104.13385 |bibcode=2021NatAs...5.1103M }}</ref> စနေဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ရေထက်ပေါ့သော တစ်လုံးတည်းသောဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏အတွင်းသားသည် အလွန်ပင်သိပ်သည်းသော်လည်း၎င်း၏ လွှမ်းခြုံထားသော ဓာတ်ငွေ့ထုကြောင့်၊ သူ၏ သိပ်သည်းဆ(specific density)မှာ ၀.၆၉ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာသာ ရှိသည်။ ရေ၏ သိပ်သည်းဆ ၁.၀ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ထက်နည်းသဖြင့် တင်စားပြီးပြောမည်ဆိုလျှင် ရေပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်နိုင်သည်။<ref>{{cite book |title=Voyager: Exploring the outer planets |url=https://archive.org/details/voyagerexploring00verb |last=Verba |first=Joan Marie |year=1991 |publisher=FTL Publications |isbn=0-9825232-0-3 |page=[https://archive.org/details/voyagerexploring00verb/page/20 20]}}</ref> ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ထုထည်ပမာဏသည် ကမ္ဘာထက် ၃၁၈ ဆ ရှိသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆမျှသာ ရှိသည်။<ref name="Mass ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=6 October 2004 |title=Solar System Planets Compared to Earth |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102843/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Mass ref 2">{{cite web |last=Dunbar |first=Brian |date=29 November 2007 |title=NASA – Saturn |url=http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929073208/http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-date=29 September 2011 |access-date=21 July 2011 |publisher=NASA}}</ref><ref name="Radius ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=24 November 2004 |title=Characteristics of Saturn |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102834/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Radius ref 2">{{cite web |last1=Davidson |first1=Chris |date=28 July 2011 |title=General Information about Saturn |url=http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220627/http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-date=7 October 2011 |access-date=17 August 2011 |work=Scienceray}}</ref> ဂျူပီတာနှင့် စနေဂြိုဟ် နှစ်စင်းပေါင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ စုစုပေါင်း ဂြိုဟ်ထုထည်၏ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ရယူထားကြသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== စနေဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ သိပ်သည်းဆမှာ ၀.၀၁ g/cm³ ထက် ကျော်လွန်သွားချိန်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် စံမဟုတ်သော ဒြပ်ရည် (non-ideal liquid) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသဖြင့် စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ အများစုမှာ ဓာတ်ငွေ့အခြေအနေတွင် တည်ရှိနေခြင်း မဟုတ်ပေ။ အဆိုပါ သိပ်သည်းဆသို့ စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ ၉၉.၉ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သော အချင်းဝက်အတွင်း၌ ရောက်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ် အတွင်းပိုင်းရှိ အပူချိန်၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဗဟိုအမြူတေဆီသို့ မှန်မှန် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး၊ ယင်းကြောင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အလွှာများ၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် သတ္တုအခြေအနေအဖြစ် တည်ရှိသွားစေသည်။ စံသတ်မှတ်ထားသော ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ဂျူပီတာ၏ အတွင်းပိုင်းနှင့် ဆင်တူပြီး၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ဟီလီယံနှင့် အနည်းငယ်မျှသော အငွေ့ပျံလွယ်သည့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ဝန်းရံထားသည့် သေးငယ်သော ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေတစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ညွှန်းဆိုကြသည်။ စံပြု ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများက စနေဂြိုဟ်၏ အခြေခံ ပါဝင်မှုစနစ်သည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆထားသော်လည်း၊ ၎င်း၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ ဟာမိုနစ်များနှင့် ဂြိုဟ်၏ ထိပ်ပြားဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှု (oblateness) တို့က စနေဂြိုဟ်သည် ဗဟိုချက်၌ ပိုမိုသိသိသာသာ စိတ်စည်းစုဝေးနေပြီး နက်ရှိုင်းသော အတွင်းပိုင်း၌ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ အများအပြား ပါဝင်နေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ထုထည်အားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်ပြီး ဂျူပီတာ၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၆၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Saturn - The interior {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Saturn-planet/The-interior |access-date=14 April 2022 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ဤဗဟိုအမြူတေသည် ပါဝင်မှုစနစ်အားဖြင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ပိုမို သိပ်သည်းဆ မြင့်မားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ဗဟိုအမြူတေသည် ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၉ ဆမှ ၂၂ ဆအထိ ရှိရမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြရာ ယင်းသည် အချင်း ကီလိုမီတာ ၂၀,၀၀၀ (မိုင် ၁၂,၀၀၀) ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းဆက်များကို တိုင်းတာချက်များအရ ဗဟိုအမြူတေသည် ပိုမိုပြန့်နှံ့နေပြီး ကမ္ဘာမြေ ၁၇ စင်းစာ ထုထည်နှင့် ညီမျှကာ စနေဂြိုဟ် အချင်းဝက်တစ်ခုလုံး၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ညီမျှသော အချင်းဝက် ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ယင်းကို ပိုမိုထူထဲသော ဒြပ်ရည် သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာက ဝန်းရံထားပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ဟီလီယံ စိမ့်ဝင်နေသော ဒြပ်ရည် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာ တည်ရှိကာ အမြင့်ပိုင်း တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာသည် ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၆၂၀) ခန့် ကျယ်ပြန့်ပြီး ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |title=Structure of Saturn's Interior |publisher=Windows to the Universe |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917140427/http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |archive-date=17 September 2011 }}</ref> စနေဂြိုဟ်တွင် ပူပြင်းသော အတွင်းပိုင်း ရှိပြီး ဗဟိုအမြူတေ၌ ၁၁,၇၀၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၂၁,၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရောက်ရှိကာ နေမှ လက်ခံရရှိသော စွမ်းအင်ထက် ၂.၅ ဆ ပိုမိုသော စွမ်းအင်ကို အာကာသအတွင်းသို့ ထုတ်လွှတ်သည်။ ဂျူပီတာ၏ အပူစွမ်းအင်ကို နှေးကွေးသော ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုဆိုင်ရာ Kelvin–Helmholtz နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း ဖြစ်သော်လည်း စနေဂြိုဟ်သည် ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသဖြင့် ထိုဖြစ်စဉ် တစ်ခုတည်းဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အပူထုတ်လုပ်မှုကို ရှင်းလင်းရန် မလုံလောက်နိုင်ပေ။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် ရေခဲ ဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်ကြသော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့၌လည်းကောင်း [[စိန်]]များ မိုးရွာသွန်းမှုအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း အဆိုပြုထားကြသည်။<ref name="SC-20131009">{{cite news |last=Kramer |first=Miriam |title=Diamond Rain May Fill Skies of Jupiter and Saturn |url=https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |date=9 October 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171415/https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |url-status=live }}</ref><ref name="WP-20170825">{{cite news |last=Kaplan |first=Sarah |title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune |url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |date=25 August 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827011901/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |url-status=live }}</ref> ===လေထု=== စနေဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက် လေထုတွင် ထုထည်ပမာဏအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၆.၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၃.၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။ နေအတွင်း၌ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဟီလီယံ အချိုးအစားမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းလျက်ရှိသည်။ ဟီလီယံထက် လေးလံသော ဒြပ်စင်များ (သတ္တုဓာတ်ပါဝင်မှု / metallicity) ပမာဏကို တိကျစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ အဆိုပါ အချိုးအစားများသည် နေအဖွဲ့အစည်း စတင်ဖြစ်ပေါ်ချိန်က မူလ ပမာဏများနှင့် ကိုက်ညီသည်ဟု ယူဆထားကြသည်။ ထိုပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ၏ စုစုပေါင်း ထုထည်ပမာဏကို ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၁၉ မှ ၃၁ ဆအထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းတို့၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းမှာ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုအမြူတေ ဒေသ၌ တည်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း၌ [[အမိုးနီးယား]]၊ [[အက်စီတီလင်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ပရိုပိန်း၊ ဖော့စဖင်းနှင့် [[မီသိန်း]] ပမာဏ အနည်းငယ်တို့ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိထားသည်။ အပေါ်ယံ တိမ်တိုက်များကို အမိုးနီးယား ပုံသဏ္ဌာန်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အောက်ဘက်အလွှာ တိမ်တိုက်များတွင် အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုဒ် (NH4SH) သို့မဟုတ် ရေ ပါဝင်ပုံရသည်။ နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]သည် အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း မီသိန်းဓာတ်ပြိုကွဲမှု (methane photolysis) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် ဓာတုဓာတ်ပြုမှုများကို ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်စေကာ ထွက်ရှိလာသော ပစ္စည်းများကို လေဝဲများနှင့် ပျံ့နှံ့မှုတို့က အောက်ဘက်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဤအလင်းဓာတု သံသရာ (photochemical cycle) ကို စနေဂြိုဟ်၏ နှစ်စဉ် ရာသီဥတု သံသရာက ထိန်းညှိပေးသည်။ Cassini အာကာသယာဉ်သည် မြောက်ဘက် လတ္တီတွဒ်များတွင် တည်ရှိသော ''ပုတီးကုံး စီတန်းမှု'' (String of Pearls) ဟု အမည်ပြောင် ပေးထားသည့် တိမ်တိုက် ရုပ်သွင်အစဉ်အတန်းကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရုပ်သွင်များသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော တိမ်တိုက် အလွှာများ၌ တည်ရှိသည့် တိမ်ကင်းစင်သော နေရာများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite press release |title=Cassini Image Shows Saturn Draped in a String of Pearls |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |publisher=Carolina Martinez, NASA |date=10 November 2006 |access-date=3 March 2013 |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501174037/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |url-status=live}}</ref> ==သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Saturn's Rings PIA03550.jpg|thumb|400x400px|စနေဂြိုဟ်နှင့် ယင်း၏ ဂြိုဟ်ရံလများကို စိတ်ကူးပုံဖော်ထားပုံ]] စနေဂြိုဟ်တွင် တွေ့ရှိထားသည့် ဂြိုဟ်ရံလ ၂၉၃ စင်း ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ၆၃ စင်းမှာ တရားဝင် အမည်များ ရရှိထားကြသည်။<ref name="JPLmoons">{{cite web |title=Solar System Dynamics – Planetary Satellite Discovery Circumstances |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sats/discovery.html |publisher=NASA |access-date=11 April 2026 |date=15 November 2021}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်း (Ring) များအတွင်း အချင်း မီတာ ၄၀ မှ ၅၀၀ အထိ ရှိသော အရံလငယ်များ (moonlets) တန်ဆာဆင် တည်ရှိနေသည့် အထောက်အထား မြောက်မြားစွာ ရှိသော်လည်း<ref>{{cite journal |last1=Tiscareno |first1=Matthew S. |last2=Burns |first2=Joseph A. |last3=Hedman |first3=Matthew M. |last4=C. Porco |first4=Carolyn |title=The population of propellers in Saturn's A Ring |journal=The Astronomical Journal |date=March 2008 |volume=135 |issue=3 |pages=1083–1091 |doi=10.1088/0004-6256/135/3/1083 |bibcode=2008AJ....135.1083T |arxiv=0710.4547 }}</ref> ၎င်းတို့ကို အရံလစစ်စစ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မရှိပေ။ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]သည် ကွင်းဆက်များ အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် စုစုပေါင်း ဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ရယူထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယား]] (Rhea) တွင် ကျဲပါးသော လေထုနှင့်အတူ ကိုယ်ပိုင် ကျဲပါးသော ကွင်းစနစ်တစ်ခု တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |title=Thin air: Oxygen atmosphere found on Saturn's moon Rhea |website=ScienceDaily |author=NASA |date=30 November 2010 |access-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108215855/http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=ryan20101126/> အခြား အရံလ အများအပြားမှာ သေးငယ်ကြရာ ၁၄၃ စင်းမှာ အချင်း ၅၀ ကီလိုမီတာအောက် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Saturn moons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |title=Saturn's Known Satellites |publisher=Department of Terrestrial Magnetism |access-date=22 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926210000/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |archive-date=26 September 2011 }}</ref> အစဉ်အလာအားဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အများစုကို [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]မှ တိုက်တန် နတ်ဘုရားများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ တိုက်တန်သည် ရှုပ်ထွေးသော ဇီဝဓာတုဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိရာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ တစ်ခုတည်းသော အရံလ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |title=Cassini Finds Hydrocarbon Rains May Fill Titan Lakes |website=ScienceDaily |date=30 January 2009 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109045639/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |title=Voyager – Titan |publisher=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=18 October 2010 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026090736/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |archive-date=26 October 2011 }}</ref> ၎င်းသည် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် စိမ့်အိုင်များ တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna14029488 |title=Evidence of hydrocarbon lakes on Titan |publisher=NBC News |agency=Associated Press |date=25 July 2006 |access-date=19 July 2011 |archive-date=24 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824105749/http://www.nbcnews.com/id/14029488/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |title=Hydrocarbon lake finally confirmed on Titan |work=[[Cosmos (magazine)|Cosmos Magazine]] |date=31 July 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101134216/http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |archive-date=1 November 2011 }}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် IAA-CSIC မှ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် တိုက်တန်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရှေ့ပြေးပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည့် အရိုမက်တစ် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် အများပြား (polycyclic aromatic hydrocarbons) ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က တိုက်တန် လေထုအတွင်းရှိ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]သည် အတိတ်ကာလက စနေဂြိုဟ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြယ် တံခွန်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[အောတိမ်တိုက်]] အတွင်းရှိ ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော အထောက်အထားများ ရရှိထားသည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။<ref name="NASA-201450623">{{cite web |display-authors=1 |last1=Dyches |first1=Preston |last2=Clavin |first2=Clavin |title=Titan's Building Blocks Might Pre-date Saturn |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |date=23 June 2014 |work=NASA |access-date=24 June 2014 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909162240/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |url-status=live }}</ref> ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံအားဖြင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ [[အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အန်ဆဲလဒတ်စ်]] (Enceladus) ကို အဏုဇီဝ သက်ရှိများ ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာရှိသော နေရာတစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="NS-20080326">{{cite web |last=Battersby |first=Stephen |title=Saturn's moon Enceladus surprisingly comet-like |url=https://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |date=26 March 2008 |work=[[New Scientist]] |access-date=16 April 2015 |archive-date=30 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630011601/http://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |title=Could There Be Life On Saturn's Moon Enceladus? |website=ScienceDaily |author=NASA |date=21 April 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109041043/http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=madrigal20090624/><ref name=spotts20050928/><ref>{{cite web |url=http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |title=Enceladus: Saturn's Moon, Has Liquid Ocean of Water |last=Pili |first=Unofre |work=Scienceray |date=9 September 2009 |access-date=21 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220555/http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |archive-date=7 October 2011 }}</ref> ဤဖြစ်နိုင်ခြေ၏ အထောက်အထားများတွင် အရံလ၏ ဆားဓာတ်ကြွယ်ဝသော အမှုန်အမွှားများ၌ "သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆင်တူသည့်" ပါဝင်မှုစနစ် ရှိနေခြင်း ပါဝင်ပြီး၊ ယင်းက အန်ဆဲလဒတ်စ်မှ ပန်းထွက်လာသော ရေခဲအများစုသည် ဒြပ်ရည် ဆားရေ အငွေ့ပျံခြင်းမှ လာကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |title=Strongest evidence yet indicates Enceladus hiding saltwater ocean |publisher=Physorg |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019155718/http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |archive-date=19 October 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |title=Saturn's moon Enceladus shows evidence of an ocean beneath its surface |newspaper=[[The Washington Post]] |last=Kaufman |first=Marc |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112193955/http://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |archive-date=12 November 2012 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |title=Cassini Captures Ocean-Like Spray at Saturn Moon |publisher=NASA |display-authors=1 |author=Greicius, Tony |author2=Dunbar, Brian |date=22 June 2011 |access-date=17 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914203739/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |archive-date=14 September 2011 |url-status=live }} </ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Cassini အာကာသယာဉ်သည် အန်ဆဲလဒတ်စ်ပေါ်မှ ပန်းထွက်နေသော ရေခဲမှုန်တိမ်တိုက်များအတွင်းသို့ ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့ရာ မီသိန်းထုတ်လုပ်မှုဖြင့် ရှင်သန်သည့် သက်ရှိပုံစံများကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သော ပါဝင်ပစ္စည်း အများစုကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ==ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ကွင်းစနစ်== [[File:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|thumb|၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ''[[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|ကာစီနီ]]'' အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ဤစနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းဆက်များသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒြပ်ထု ပမာဏ အကြီးမားဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ကွင်းများ ဖြစ်ကြသည်။]] စနေဂြိုဟ်သည် ၎င်းအား အမြင်အားဖြင့် တမူထူးခြားထင်ရှားစေသည့် ဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်ကြောင့် လူသိအများဆုံး ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name="NMM Saturn">{{cite web |title=Saturn |url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |publisher=National Maritime Museum |access-date=6 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623204304/http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |archive-date=23 June 2008 |date=20 August 2015 }}</ref> အဆိုပါ ကွင်းများသည် စနေဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမှ အပြင်ဘက်သို့ ၆,၆၃၀ မှ ၁၂၀,၇၀၀ ကီလိုမီတာ (၄,၁၂၀ မှ ၇၅,၀၀၀ မိုင်) အထိ ကျယ်ပြန့်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် မီတာ ၂၀ (၆၆ ပေ) ခန့် ထူထပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲများ ပါဝင်ပြီး နည်းပါးသော သိုလင်း (tholin) များနှင့် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိသော ပုံသဏ္ဌာန်မဲ့ ကာဗွန်များ အနည်းငယ် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite journal |title=The Composition of Saturn's Rings |display-authors=1 |author=Poulet F. |author2=Cuzzi J.N. |journal=Icarus |doi=10.1006/icar.2002.6967 |volume=160 |page=350 |date=2002 |bibcode=2002Icar..160..350P |issue=2 |url=https://zenodo.org/record/1229856 |access-date=28 June 2019 |archive-date=29 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729190601/https://zenodo.org/record/1229856 |url-status=live }}</ref> ကွင်းများကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် အမှုန်အမွှားများသည် ဖုန်မှုန့် အမှုန်အမွှားမျှ အရွယ်အစားမှ မီတာ ၁၀ အထိ အကျယ်အဝန်း ရှိကြသည်။<ref>{{cite web |last=Porco |first=Carolyn |author-link=Carolyn Porco |title=Questions about Saturn's rings |website=CICLOPS web site |url=http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |access-date=18 June 2017 |archive-date=3 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073842/http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |url-status=live }}</ref> အခြားသော ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်များ၌လည်း ကွင်းဆက်စနစ်များ ရှိကြသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်သည် အကြီးမားဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ ကွင်းများ၏ သက်တမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အယူအဆများ ရှိနေသည်။ တစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ရှေးကျပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မူလ နက်ဗျူလာ ဒြပ်ဝတ္ထုများမှ စနေဂြိုဟ်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်<ref>{{cite journal |last1=Canup |first1=Robin M. |title=Origin of Saturn's rings and inner moons by mass removal from a lost Titan-sized satellite |journal=Nature |date=December 2010 |volume=468 |issue=7326 |pages=943–946 |doi=10.1038/nature09661 |pmid=21151108 |bibcode=2010Natur.468..943C }}</ref> သို့မဟုတ် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၁ မှ ၃.၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော ပေါက်ကွဲမှုများ အလွန်အမင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်ကာလအပြီး မကြာမီတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ထောက်ခံထားကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Crida |first1=A. |last2=Charnoz |first2=S. |title=Formation of Regular Satellites from Ancient Massive Rings in the Solar System |journal=Science |date=30 November 2012 |volume=338 |issue=6111 |pages=1196–1199 |doi=10.1126/science.1226477 |pmid=23197530 |arxiv=1301.3808 |bibcode=2012Sci...338.1196C }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Charnoz |first1=Sébastien |last2=Morbidelli |first2=Alessandro |last3=Dones |first3=Luke |last4=Salmon |first4=Julien |title=Did Saturn's rings form during the Late Heavy Bombardment? |journal=Icarus |date=February 2009 |volume=199 |issue=2 |pages=413–428 |doi=10.1016/j.icarus.2008.10.019 |arxiv=0809.5073 |bibcode=2009Icar..199..413C }}</ref> အခြားတစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ပိုမို ငယ်ရွယ်ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်း ၁၀၀ ခန့်ကမှ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Kempf |first1=Sascha |last2=Altobelli |first2=Nicolas |last3=Schmidt |first3=Jürgen |last4=Cuzzi |first4=Jeffrey N. |last5=Estrada |first5=Paul R. |last6=Srama |first6=Ralf |title=Micrometeoroid infall onto Saturn's rings constrains their age to no more than a few hundred million years |journal=Science Advances |date=12 May 2023 |volume=9 |issue=19 |article-number=eadf8537 |doi=10.1126/sciadv.adf8537 |pmid=37172091 |pmc=10181170 |bibcode=2023SciA....9F8537K }}</ref><ref name="NYT-210230928">{{cite news |last=Andrew |first=Robin George |title=Saturn's Rings May Have Formed in a Surprisingly Recent Crash of 2 Moons - Researchers completed a complex simulation that supports the idea that the giant planet's jewelry emerged hundreds of millions of years ago, not billions. |url=https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |date=28 September 2023 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230929044637/https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |archive-date=29 September 2023 |access-date=29 September 2023 }}</ref><ref name="TAJ-20230927">{{cite journal |author=Teodoro, L.F.A. |display-authors=et al |title=A Recent Impact Origin of Saturn's Rings and Mid-sized Moons |date=27 September 2023 |journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=955 |number=2 |page=137 |doi=10.3847/1538-4357/acf4ed |arxiv=2309.15156 |bibcode=2023ApJ...955..137T |doi-access=free }}</ref> အဆိုပါ ဒုတိယမြောက် ယူဆချက်ကို ထောက်ခံသည့် MIT သုတေသနအဖွဲ့တစ်ခုက ကွင်းများသည် ''ခရိုင်ဆာလစ်'' (Chrysalis) ဟု အမည်ပေးထားသည့် ပျက်စီးသွားသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလတစ်စင်းမှ ကြွင်းကျန်ရစ်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="chrysalis">{{cite journal |last1=Wisdom |first1=Jack |last2=Dbouk |first2=Rola |last3=Militzer |first3=Burkhard |last4=Hubbard |first4=William B. |last5=Nimmo |first5=Francis |last6=Downey |first6=Brynna G. |last7=French |first7=Richard G. |title=Loss of a satellite could explain Saturn's obliquity and young rings |journal=Science |date=16 September 2022 |volume=377 |issue=6612 |pages=1285–1289 |doi=10.1126/science.abn1234 |pmid=36107998 |bibcode=2022Sci...377.1285W |hdl=1721.1/148216 |hdl-access=free }}</ref> ပင်မ ကွင်းများ၏ အလွန်တွင် ဂြိုဟ်မှ ၁၂ မီလီယံ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မီလီယံ မိုင်) အကွာအဝေး၌ ကျဲပါးသော ဖီးဘီ ကွင်း (Phoebe ring) တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် အခြားသော ကွင်းများနှင့် ၂၇ ဒီဂရီ ဒေါင့်စောင်းလျက် တည်ရှိပြီး [[ဖီဘီ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖီးဘီ]] အရံလ ကဲ့သို့ပင် ပြောင်းပြန် ပတ်လမ်းကြောင်း (retrograde fashion) အတိုင်း ပတ်လှည့်နေသည်။<ref>{{cite web |first=Rob |last=Cowen |date=7 November 1999 |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |title=Largest known planetary ring discovered |work=Science News |access-date=9 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110822023022/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |archive-date=22 August 2011 |url-status=live }}</ref> [[ပန်ဒိုရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်ဒိုရာ]] (Pandora) နှင့် [[ပရောမီသီးယပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပရိုမီသီးယက်စ်]] (Prometheus) အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အချို့သည် ကွင်းများကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် အရံလများ (shepherd moons) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးကြပြီး ကွင်းများ ပြန့်ကားထွက်သွားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ [[ပန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်]] (Pan) နှင့် [[အားသလပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အက်တလပ်စ်]] (Atlas) တို့သည် စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းများအတွင်း အားနည်းသော လှိုင်းပုံစံ သိပ်သည်းဆလှိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ယင်းတို့က ကွင်းများ၏ ထုထည်ကို ပိုမို စိတ်ချရသော တွက်ချက်မှုများ ရရှိစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |title=NASA's Cassini Spacecraft Continues Making New Discoveries |website=ScienceDaily |author=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=3 March 2005 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108223641/http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref> {{wide image|Saturn's rings dark side mosaic.jpg|2200px|၂၀၀၇ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက်နေ့က Cassini အာကာသယာဉ်၏ မြင်ကွင်းကျဉ်း ကင်မရာမှ ရိုက်ကူးထားသော၊ နေရောင်ခြည် တိုက်ရိုက် မကျရောက်သည့် ဘက်မှ မြင်တွေ့ရသည့် စနေဂြိုဟ်၏ D, C, B, A နှင့် F ကွင်းများ (ဘယ်မှ ညာသို့) ၏ သဘာဝအရောင်အတိုင်း ပေါင်းစပ် ဖန်တီးထားသော ပုံရိပ်စုံ ဖြစ်သည်။ ဖော်ပြပါ အကွာအဝေးများသည် စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုချက်မှ တိုင်းတာထားခြင်း ဖြစ်သည်။}} ==မြန်မာနက္ခတ်ဗေဒင်ပညာအယူ== မြန်မာကျမ်းဂန်အရ စနေဂြိုဟ်သည် ဂြိုဟ်ကြီး ၉ လုံး တွင် ၇ ခုမြောက် ဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ လှေသင်အတွင်းဝန် စီရင်သော ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီတွင် စနေဂြိုဟ်ကို မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်၍ မြင်ရသည်ကို ဤသို့ မှတ်သားထားသည်။ 'ထိုစနေကြယ် ဗိမာန်ကား ၁င်္ဝ ခန့်ကြီးသည်။ အလယ်တွင် ပတ္တမြားလုံး သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ အနားမှာ ဖြူစင်လှသောပိတ် ရစ်သကဲ့သို့ ဖွေးဖွေးပြင်ပြင် မြင်သည်။ လက်ဝဲလက်ယာ ၂ ဖက်တွင် မည်းသောအဆင်းနှင့် တွင်းအပေါက်ကဲ့သို့ ထင်မြင်သည်။ အနီးအပါးတွင် အရံကြယ် ၅ လုံးရှိသည်။ အလုံးအဝန်းမဟုတ်၊ ကြက်ဥသဏ္ဌာန်ခပ်လျားလျား ထင်သည်။' စနေဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ်၏ ၇ ရက်မြောက်သောနေ့ကို စနေနေ့ဟုခေါ်သည်။ မြန်မာကျမ်းဂန်အရ ကဆုန်၊ တော်သလင်း၊ ပြာသိုလများတွင် စနေနေ့များမှာ ရက်ရာဇာဖြစ်၍ တန်ခူး၊ ဝါခေါင်၊ နတ်တော်လများတွင် ပြဿဒါးရက် များဟူ၍ မှတ်ယူကြသည်။ စနေဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ်ကောင်မှာ နဂါးမင်း ဖြစ်သည်။ 'နောက်တောင် စနေ၊ နဂါးမြွေ၊ မှတ်လေဆယ်နှစ်ရ' ဟူသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ စနေဂြိုဟ်သက်မှာ ၁ဝ နှစ်၊ တည်နေရာအရပ်မှာ အနောက်တောင်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင်အခေါ် အားဖြင့် စနေဂြိုဟ်ကို သောရိဟု ခေါ်၏။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န ဟူသော ဋဝဂ်နှင့် တဝဂ် အက္ခရာများကို စနေနံအက္ခရာများဟုခေါ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] *[[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{commonscat|Saturn|စနေဂြိုဟ်}} {{sisterlinks|Saturn|dispaly=စနေဂြိုဟ်}} {{Footer SolarSystem}} [[Category:စနေဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] 2tzx3yx2cgvq5uq2kumxdbpyqu4uice 1056955 1056954 2026-10-09T13:32:41Z Dr Lotus Black 31011 /* ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ကွင်းစနစ် */ 1056955 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = စနေဂြိုဟ် | symbol = [[File:Saturn symbol (bold).svg|24px|♄]] | image = [[File:Saturn during Equinox.jpg|300px]] | caption = [[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|''ကာစီနီ အာကာသယာဉ်]]''မှ ပေးပို့သော<br>စနေဂြိုဟ်၏ သဘာဝအရောင်ပုံရိပ် (ဇူလိုင် ၂၀၀၈) | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000.0]] | aphelion = {{val|10.086|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1509|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|9.024|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1350|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|9.554909|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1429.39|u=Gm}}}})<ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> | eccentricity = {{val|0.05555}} | period = {{plainlist | * {{val|29.4571|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10759.22|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|24491.07}}}} Saturnian [[solar day]]s<ref name="CSeligman">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = 13 August 2009 | archiveurl = https://www.webcitation.org/60qT3Ukn5?url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | archivedate = 11 August 2011 | deadurl = no }}</ref> }} | synodic_period = 378.09 days<ref name="fact">{{cite web | url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | title=Saturn Fact Sheet | publisher=NASA | last=Williams | first=David R. | accessdate=31 July 2007 | date=7 September 2006 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6OhjS0EU7?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | archivedate=9 April 2014 | deadurl=no }}</ref> | avg_speed = 9.69&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * {{val|2.485240|u=°}} to ecliptic * 5.51° နေ၏ အီကွေတာသို့ * 0.93° to invariable plane<ref name=meanplane>{{cite web | date=3 April 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=10 April 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | archivedate=14 May 2009 | deadurl=no }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = {{val|113.665|u=°}} | arg_peri = {{val|339.392|u=°}} | mean_anomaly = {{val|317.020|u=°}} | satellites = [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၆၅]] with formal designations; innumerable additional moonlets.<ref name=fact /> | maximum distance from sun = 1.5 billion km (938 million miles) | minimum distance from sun = 1.35 billion km (840 million miles) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.09796|0.00018}}<!-- calculated using data from ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" --> | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|60268|4|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> * {{val|9.4492}} ကမ္ဘာ }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|54364|10|u=km}}}} <ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> * {{val|8.5521|u=ကမ္ဘာ}} }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|58232|6|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|4.27|e=10|u=km²}} <ref name="nasafact">{{cite web | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&Display=Facts | title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Saturn: Facts & Figures | publisher=Solarsystem.nasa.gov | date=22 March 2011 | accessdate=8 August 2011 | archiveurl=https://www.webcitation.org/62DnOn9pq?url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn | archivedate=6 October 2011 | deadurl=no }}</ref> * {{val|83.703|u=ကမ္ဘာ}} }} | volume = {{plainlist | * {{val|8.2713|e=14|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|763.59|u=ကမ္ဘာ}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|5.6836|e=26|u=kg}}<ref name="fact" /> * {{val|95.159|u=ကမ္ဘာ}} }} | density = {{val|0.687|u=g/cm3}}<ref name="fact" /><br /> (less than water) | surface_grav = {{plainlist | * 10.44 [[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact" /> * 1.065 ''[[:en:g-force|g]]'' }} | escape_velocity = 35.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 10.55 hours <ref name="saturnDay">{{cite journal | title='Nature' (Saturn's fast spin determined from its gravitational field and oblateness) | publisher=''Nature'' | date=2 February 2015}}</ref><br /> (10 hr 33&nbsp;min) | rot_velocity = {{plainlist | * {{val|9.87|u=km/s}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|35500|u=km/h}}}} }} | axial_tilt = 26.73° (to orbit)<ref name="fact" /> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|2|42|21}} * 40.589°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> }} | declination = 83.537°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | albedo = {{plainlist | * 0.342 ([[:en:Bond albedo|Bond]]) * 0.47 ([[:en:Geometric albedo|geometric]])<ref name="fact" /> }} | magnitude = +1.47 to −0.24 <ref name="magnitude">{{cite journal | title=Wideband photoelectric magnitude measurements of Saturn in 2000 | last=Schmude | first=Richard W. Junior | date=2001 | publisher=Georgia Journal of Science |volume=59 |issue=3 |pages=123–127}}</ref> | angular_size = 14.5″ to 20.1″<ref name="fact" /> <br /> (excludes rings) | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 134&nbsp;[[:en:Kelvin|K]] (−139°C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 84&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Saturn.ogg|ˈ|s|æ|t|ər|n}} <ref name=walter2003>{{cite book | first=Elizabeth | last=Walter | date=21 April 2003 | title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary | publisher=Cambridge University Press | edition=Second | isbn=978-0-521-53106-1 }}</ref> | adjectives = Saturnian, Cronian | atmosphere = yes | atmosphere_ref =<ref name="fact" /> | scale_height = 59.5&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်: {{aligned table|cols=2 | ≈&thinsp;96% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | ≈&thinsp;3% |[[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.4% |[[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.01%|[[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.01%|[[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) | 0.0007%|[[အီသိန်း]] (C₂H₆) }}'''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[အမိုးနီယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''စနေဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Saturn}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် ခြောက်ခုမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး၊ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းသည် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ကဲ့သို့သော ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်]] (gas giant) တစ်လုံးဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှ အချင်းဝက်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာ့သိပ်သည်းဆ၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံမျှသာ ရှိသော်လည်း၊ ထုထည် ပမာဏမှာမူ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆကျော် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးပါးမျှ ကြီးမားသော်လည်း ထုထည်မှာမူ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ သုံးပုံတစ်ပုံအောက်သာ ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် နေမှ ၉.၅၉ [[AU]] (ကီလိုမီတာ ၁,၄၃၄ မီလီယံ) အကွာအဝေးမှ ပတ်လှည့်နေပြီး ပတ်လမ်းကြောင်း တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၂၉.၄၅ နှစ် ကြာမြင့်သည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းကို ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရပြီး၊ ထိုအမြူတေကို အာကာသဆိုင်ရာ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာနက်၊ ဒြပ်ရည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဒြပ်ရည် ဟီလီယံ အလွှာနှင့် အပြင်ဘက် ဓာတ်ငွေ့အလွှာတို့က ဝန်းရံထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်းရှိ [[အမိုးနီးယား]] ပုံဆောင်ခဲများကြောင့် ဂြိုဟ်သည် အရောင်ဖျော့သော အဝါရောင် သန်းလျက်ရှိသည်။ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာအတွင်းရှိ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းကြောင့် စနေဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ ထိုသံလိုက်စက်ကွင်းမှာ ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းထက် အားနည်းသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားမှုကြောင့် သံလိုက်စက်ကွင်း စွမ်းအား (magnetic moment) မှာ ကမ္ဘာထက် ၅၈၀ ဆမျှ ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အားသည် ဂျူပီတာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အား၏ အပုံနှစ်ဆယ်ပုံ တစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ အပြင်ဘက် လေထုမှာ အများအားဖြင့် ငြိမ်သက်ပြီး အကွဲအပြဲ နည်းပါးသော်လည်း ရေရှည်တည်ရှိသော လေထု ရုပ်သွင်များ ဖြစ်ပေါ်လာလေ့ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ၁,၈၀၀ ကီလိုမီတာ (၁,၁၀၀ မိုင်) အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဤဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲအမှုန်အမွှားများနှင့် နည်းပါးသော ကျောက်ဆောင် အပျက်အစီးများ၊ ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တောက်ပ၍ ကျယ်ပြန့်သော ကွင်းဆက်စနစ်တစ်ခု ရှိသည်။ နံပါတ်တပ်ထားသော သို့မဟုတ် တရားဝင် အမည်ပေးထားသည့် အရံလ ၆၃ စင်း အပါအဝင် အနည်းဆုံး အရံလ ၂၉၃ စင်းခန့် ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေကြပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် ကွင်းဆက်များအတွင်းရှိ ရာပေါင်းများစွာသော အရံလငယ်များ (moonlets) ပါဝင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ စနေဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]] (Titan) သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] (Mercury) ထက် အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ== [[File:Saturn, Earth size comparison2.jpg|thumb|left|ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်ကို အရွယ်အစားခြင်း ယှဉ်ပြထားသောပုံ]] စနေဂြိုဟ်သည် ဝင်ရိုးစွန်းများတွင် ပြား၍ အီကွေတာတစ်လျှောက်တွင် လုံးပတ်ပိုကြီးသော oင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံ(oblate spheroid) ဖြစ်သည်။<ref name="rgo">{{cite web |url=http://www.oarval.org/section3_11.htm |title=Saturn |first= |last= |work=Information Leaflet No. 42 |publisher=[[Royal Observatory, Greenwich|Royal Greenwich Observatory]] |year=2009 |accessdate=2011-04-26 |archive-date=16 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216154134/http://www.oarval.org/section3_11.htm }}</ref> အီကွေတာ အချင်းမှာ ၁၂၀,၅၃၆ ကီလိုမီတာ(၇၄,၈၆၇ မိုင်)ရှိပြီး၊ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းအထိ အချင်းသည် ၁၀၈,၇၂၈ ကီလိုမီတာ(၆၇,၅၃၅ မိုင်) သာရှိပြီး၊ အီကွေတာ အချင်းထက် ၉ ရာခိုင်နှုန်းသေးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/press_kits/cassini-arrival.pdf |title=Cassini–Huygens Saturn arrival |format=PDF |page=9 |work=Press kit June 2004| publisher=National Aeronautics and Space Administration |accessdate=2011-06-25}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းခံမှာ ၎င်း၏ အလွန်လျင်မြန်သော လည်ပတ်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၀.၈ နာရီတွင် တစ်ပတ်ပြည့်သည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်တစ်လုံးဖြစ်ပြီး အတိအကျရှိသော မြေမျက်နှာပြင် မရှိပေ။ စနေဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျယ်ပြန့်သော ''ပြန့်နှံ့နေသော ဗဟိုအမြူတေ'' (diffuse core) တစ်ခု ရှိပြီး၊ ယင်းသည် ဗဟိုချက်ဆီသို့ အချိုးအစား အတိအကျ သတ်မှတ်မရနိုင်သည့် ကျောက်ဆောင်နှင့် ရေခဲများ တဖြည်းဖြည်း ပေါင်းစပ်ပါဝင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Mankovich |first1=Christopher R. |last2=Fuller |first2=Jim |date=2021-08-16 |title=A diffuse core in Saturn revealed by ring seismology |url=https://www.nature.com/articles/s41550-021-01448-3 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=5 |issue=11 |pages=1103–1109 |doi=10.1038/s41550-021-01448-3 |issn=2397-3366|arxiv=2104.13385 |bibcode=2021NatAs...5.1103M }}</ref> စနေဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ရေထက်ပေါ့သော တစ်လုံးတည်းသောဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏အတွင်းသားသည် အလွန်ပင်သိပ်သည်းသော်လည်း၎င်း၏ လွှမ်းခြုံထားသော ဓာတ်ငွေ့ထုကြောင့်၊ သူ၏ သိပ်သည်းဆ(specific density)မှာ ၀.၆၉ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာသာ ရှိသည်။ ရေ၏ သိပ်သည်းဆ ၁.၀ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ထက်နည်းသဖြင့် တင်စားပြီးပြောမည်ဆိုလျှင် ရေပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်နိုင်သည်။<ref>{{cite book |title=Voyager: Exploring the outer planets |url=https://archive.org/details/voyagerexploring00verb |last=Verba |first=Joan Marie |year=1991 |publisher=FTL Publications |isbn=0-9825232-0-3 |page=[https://archive.org/details/voyagerexploring00verb/page/20 20]}}</ref> ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ထုထည်ပမာဏသည် ကမ္ဘာထက် ၃၁၈ ဆ ရှိသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆမျှသာ ရှိသည်။<ref name="Mass ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=6 October 2004 |title=Solar System Planets Compared to Earth |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102843/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Mass ref 2">{{cite web |last=Dunbar |first=Brian |date=29 November 2007 |title=NASA – Saturn |url=http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929073208/http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-date=29 September 2011 |access-date=21 July 2011 |publisher=NASA}}</ref><ref name="Radius ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=24 November 2004 |title=Characteristics of Saturn |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102834/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Radius ref 2">{{cite web |last1=Davidson |first1=Chris |date=28 July 2011 |title=General Information about Saturn |url=http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220627/http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-date=7 October 2011 |access-date=17 August 2011 |work=Scienceray}}</ref> ဂျူပီတာနှင့် စနေဂြိုဟ် နှစ်စင်းပေါင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ စုစုပေါင်း ဂြိုဟ်ထုထည်၏ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ရယူထားကြသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== စနေဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ သိပ်သည်းဆမှာ ၀.၀၁ g/cm³ ထက် ကျော်လွန်သွားချိန်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် စံမဟုတ်သော ဒြပ်ရည် (non-ideal liquid) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသဖြင့် စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ အများစုမှာ ဓာတ်ငွေ့အခြေအနေတွင် တည်ရှိနေခြင်း မဟုတ်ပေ။ အဆိုပါ သိပ်သည်းဆသို့ စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ ၉၉.၉ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သော အချင်းဝက်အတွင်း၌ ရောက်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ် အတွင်းပိုင်းရှိ အပူချိန်၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဗဟိုအမြူတေဆီသို့ မှန်မှန် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး၊ ယင်းကြောင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အလွှာများ၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် သတ္တုအခြေအနေအဖြစ် တည်ရှိသွားစေသည်။ စံသတ်မှတ်ထားသော ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ဂျူပီတာ၏ အတွင်းပိုင်းနှင့် ဆင်တူပြီး၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ဟီလီယံနှင့် အနည်းငယ်မျှသော အငွေ့ပျံလွယ်သည့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ဝန်းရံထားသည့် သေးငယ်သော ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေတစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ညွှန်းဆိုကြသည်။ စံပြု ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများက စနေဂြိုဟ်၏ အခြေခံ ပါဝင်မှုစနစ်သည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆထားသော်လည်း၊ ၎င်း၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ ဟာမိုနစ်များနှင့် ဂြိုဟ်၏ ထိပ်ပြားဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှု (oblateness) တို့က စနေဂြိုဟ်သည် ဗဟိုချက်၌ ပိုမိုသိသိသာသာ စိတ်စည်းစုဝေးနေပြီး နက်ရှိုင်းသော အတွင်းပိုင်း၌ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ အများအပြား ပါဝင်နေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ထုထည်အားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်ပြီး ဂျူပီတာ၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၆၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Saturn - The interior {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Saturn-planet/The-interior |access-date=14 April 2022 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ဤဗဟိုအမြူတေသည် ပါဝင်မှုစနစ်အားဖြင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ပိုမို သိပ်သည်းဆ မြင့်မားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ဗဟိုအမြူတေသည် ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၉ ဆမှ ၂၂ ဆအထိ ရှိရမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြရာ ယင်းသည် အချင်း ကီလိုမီတာ ၂၀,၀၀၀ (မိုင် ၁၂,၀၀၀) ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းဆက်များကို တိုင်းတာချက်များအရ ဗဟိုအမြူတေသည် ပိုမိုပြန့်နှံ့နေပြီး ကမ္ဘာမြေ ၁၇ စင်းစာ ထုထည်နှင့် ညီမျှကာ စနေဂြိုဟ် အချင်းဝက်တစ်ခုလုံး၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ညီမျှသော အချင်းဝက် ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ယင်းကို ပိုမိုထူထဲသော ဒြပ်ရည် သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာက ဝန်းရံထားပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ဟီလီယံ စိမ့်ဝင်နေသော ဒြပ်ရည် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာ တည်ရှိကာ အမြင့်ပိုင်း တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာသည် ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၆၂၀) ခန့် ကျယ်ပြန့်ပြီး ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |title=Structure of Saturn's Interior |publisher=Windows to the Universe |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917140427/http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |archive-date=17 September 2011 }}</ref> စနေဂြိုဟ်တွင် ပူပြင်းသော အတွင်းပိုင်း ရှိပြီး ဗဟိုအမြူတေ၌ ၁၁,၇၀၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၂၁,၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရောက်ရှိကာ နေမှ လက်ခံရရှိသော စွမ်းအင်ထက် ၂.၅ ဆ ပိုမိုသော စွမ်းအင်ကို အာကာသအတွင်းသို့ ထုတ်လွှတ်သည်။ ဂျူပီတာ၏ အပူစွမ်းအင်ကို နှေးကွေးသော ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုဆိုင်ရာ Kelvin–Helmholtz နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း ဖြစ်သော်လည်း စနေဂြိုဟ်သည် ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသဖြင့် ထိုဖြစ်စဉ် တစ်ခုတည်းဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အပူထုတ်လုပ်မှုကို ရှင်းလင်းရန် မလုံလောက်နိုင်ပေ။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် ရေခဲ ဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်ကြသော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့၌လည်းကောင်း [[စိန်]]များ မိုးရွာသွန်းမှုအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း အဆိုပြုထားကြသည်။<ref name="SC-20131009">{{cite news |last=Kramer |first=Miriam |title=Diamond Rain May Fill Skies of Jupiter and Saturn |url=https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |date=9 October 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171415/https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |url-status=live }}</ref><ref name="WP-20170825">{{cite news |last=Kaplan |first=Sarah |title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune |url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |date=25 August 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827011901/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |url-status=live }}</ref> ===လေထု=== စနေဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက် လေထုတွင် ထုထည်ပမာဏအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၆.၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၃.၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။ နေအတွင်း၌ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဟီလီယံ အချိုးအစားမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းလျက်ရှိသည်။ ဟီလီယံထက် လေးလံသော ဒြပ်စင်များ (သတ္တုဓာတ်ပါဝင်မှု / metallicity) ပမာဏကို တိကျစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ အဆိုပါ အချိုးအစားများသည် နေအဖွဲ့အစည်း စတင်ဖြစ်ပေါ်ချိန်က မူလ ပမာဏများနှင့် ကိုက်ညီသည်ဟု ယူဆထားကြသည်။ ထိုပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ၏ စုစုပေါင်း ထုထည်ပမာဏကို ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၁၉ မှ ၃၁ ဆအထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းတို့၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းမှာ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုအမြူတေ ဒေသ၌ တည်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း၌ [[အမိုးနီးယား]]၊ [[အက်စီတီလင်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ပရိုပိန်း၊ ဖော့စဖင်းနှင့် [[မီသိန်း]] ပမာဏ အနည်းငယ်တို့ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိထားသည်။ အပေါ်ယံ တိမ်တိုက်များကို အမိုးနီးယား ပုံသဏ္ဌာန်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အောက်ဘက်အလွှာ တိမ်တိုက်များတွင် အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုဒ် (NH4SH) သို့မဟုတ် ရေ ပါဝင်ပုံရသည်။ နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]သည် အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း မီသိန်းဓာတ်ပြိုကွဲမှု (methane photolysis) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် ဓာတုဓာတ်ပြုမှုများကို ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်စေကာ ထွက်ရှိလာသော ပစ္စည်းများကို လေဝဲများနှင့် ပျံ့နှံ့မှုတို့က အောက်ဘက်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဤအလင်းဓာတု သံသရာ (photochemical cycle) ကို စနေဂြိုဟ်၏ နှစ်စဉ် ရာသီဥတု သံသရာက ထိန်းညှိပေးသည်။ Cassini အာကာသယာဉ်သည် မြောက်ဘက် လတ္တီတွဒ်များတွင် တည်ရှိသော ''ပုတီးကုံး စီတန်းမှု'' (String of Pearls) ဟု အမည်ပြောင် ပေးထားသည့် တိမ်တိုက် ရုပ်သွင်အစဉ်အတန်းကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရုပ်သွင်များသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော တိမ်တိုက် အလွှာများ၌ တည်ရှိသည့် တိမ်ကင်းစင်သော နေရာများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite press release |title=Cassini Image Shows Saturn Draped in a String of Pearls |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |publisher=Carolina Martinez, NASA |date=10 November 2006 |access-date=3 March 2013 |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501174037/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |url-status=live}}</ref> ==သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Saturn's Rings PIA03550.jpg|thumb|400x400px|စနေဂြိုဟ်နှင့် ယင်း၏ ဂြိုဟ်ရံလများကို စိတ်ကူးပုံဖော်ထားပုံ]] စနေဂြိုဟ်တွင် တွေ့ရှိထားသည့် ဂြိုဟ်ရံလ ၂၉၃ စင်း ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ၆၃ စင်းမှာ တရားဝင် အမည်များ ရရှိထားကြသည်။<ref name="JPLmoons">{{cite web |title=Solar System Dynamics – Planetary Satellite Discovery Circumstances |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sats/discovery.html |publisher=NASA |access-date=11 April 2026 |date=15 November 2021}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်း (Ring) များအတွင်း အချင်း မီတာ ၄၀ မှ ၅၀၀ အထိ ရှိသော အရံလငယ်များ (moonlets) တန်ဆာဆင် တည်ရှိနေသည့် အထောက်အထား မြောက်မြားစွာ ရှိသော်လည်း<ref>{{cite journal |last1=Tiscareno |first1=Matthew S. |last2=Burns |first2=Joseph A. |last3=Hedman |first3=Matthew M. |last4=C. Porco |first4=Carolyn |title=The population of propellers in Saturn's A Ring |journal=The Astronomical Journal |date=March 2008 |volume=135 |issue=3 |pages=1083–1091 |doi=10.1088/0004-6256/135/3/1083 |bibcode=2008AJ....135.1083T |arxiv=0710.4547 }}</ref> ၎င်းတို့ကို အရံလစစ်စစ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မရှိပေ။ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]သည် ကွင်းဆက်များ အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် စုစုပေါင်း ဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ရယူထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယား]] (Rhea) တွင် ကျဲပါးသော လေထုနှင့်အတူ ကိုယ်ပိုင် ကျဲပါးသော ကွင်းစနစ်တစ်ခု တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |title=Thin air: Oxygen atmosphere found on Saturn's moon Rhea |website=ScienceDaily |author=NASA |date=30 November 2010 |access-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108215855/http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=ryan20101126/> အခြား အရံလ အများအပြားမှာ သေးငယ်ကြရာ ၁၄၃ စင်းမှာ အချင်း ၅၀ ကီလိုမီတာအောက် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Saturn moons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |title=Saturn's Known Satellites |publisher=Department of Terrestrial Magnetism |access-date=22 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926210000/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |archive-date=26 September 2011 }}</ref> အစဉ်အလာအားဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အများစုကို [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]မှ တိုက်တန် နတ်ဘုရားများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ တိုက်တန်သည် ရှုပ်ထွေးသော ဇီဝဓာတုဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိရာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ တစ်ခုတည်းသော အရံလ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |title=Cassini Finds Hydrocarbon Rains May Fill Titan Lakes |website=ScienceDaily |date=30 January 2009 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109045639/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |title=Voyager – Titan |publisher=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=18 October 2010 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026090736/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |archive-date=26 October 2011 }}</ref> ၎င်းသည် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် စိမ့်အိုင်များ တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna14029488 |title=Evidence of hydrocarbon lakes on Titan |publisher=NBC News |agency=Associated Press |date=25 July 2006 |access-date=19 July 2011 |archive-date=24 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824105749/http://www.nbcnews.com/id/14029488/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |title=Hydrocarbon lake finally confirmed on Titan |work=[[Cosmos (magazine)|Cosmos Magazine]] |date=31 July 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101134216/http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |archive-date=1 November 2011 }}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် IAA-CSIC မှ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် တိုက်တန်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရှေ့ပြေးပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည့် အရိုမက်တစ် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် အများပြား (polycyclic aromatic hydrocarbons) ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က တိုက်တန် လေထုအတွင်းရှိ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]သည် အတိတ်ကာလက စနေဂြိုဟ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြယ် တံခွန်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[အောတိမ်တိုက်]] အတွင်းရှိ ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော အထောက်အထားများ ရရှိထားသည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။<ref name="NASA-201450623">{{cite web |display-authors=1 |last1=Dyches |first1=Preston |last2=Clavin |first2=Clavin |title=Titan's Building Blocks Might Pre-date Saturn |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |date=23 June 2014 |work=NASA |access-date=24 June 2014 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909162240/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |url-status=live }}</ref> ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံအားဖြင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ [[အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အန်ဆဲလဒတ်စ်]] (Enceladus) ကို အဏုဇီဝ သက်ရှိများ ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာရှိသော နေရာတစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="NS-20080326">{{cite web |last=Battersby |first=Stephen |title=Saturn's moon Enceladus surprisingly comet-like |url=https://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |date=26 March 2008 |work=[[New Scientist]] |access-date=16 April 2015 |archive-date=30 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630011601/http://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |title=Could There Be Life On Saturn's Moon Enceladus? |website=ScienceDaily |author=NASA |date=21 April 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109041043/http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=madrigal20090624/><ref name=spotts20050928/><ref>{{cite web |url=http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |title=Enceladus: Saturn's Moon, Has Liquid Ocean of Water |last=Pili |first=Unofre |work=Scienceray |date=9 September 2009 |access-date=21 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220555/http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |archive-date=7 October 2011 }}</ref> ဤဖြစ်နိုင်ခြေ၏ အထောက်အထားများတွင် အရံလ၏ ဆားဓာတ်ကြွယ်ဝသော အမှုန်အမွှားများ၌ "သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆင်တူသည့်" ပါဝင်မှုစနစ် ရှိနေခြင်း ပါဝင်ပြီး၊ ယင်းက အန်ဆဲလဒတ်စ်မှ ပန်းထွက်လာသော ရေခဲအများစုသည် ဒြပ်ရည် ဆားရေ အငွေ့ပျံခြင်းမှ လာကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |title=Strongest evidence yet indicates Enceladus hiding saltwater ocean |publisher=Physorg |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019155718/http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |archive-date=19 October 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |title=Saturn's moon Enceladus shows evidence of an ocean beneath its surface |newspaper=[[The Washington Post]] |last=Kaufman |first=Marc |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112193955/http://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |archive-date=12 November 2012 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |title=Cassini Captures Ocean-Like Spray at Saturn Moon |publisher=NASA |display-authors=1 |author=Greicius, Tony |author2=Dunbar, Brian |date=22 June 2011 |access-date=17 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914203739/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |archive-date=14 September 2011 |url-status=live }} </ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Cassini အာကာသယာဉ်သည် အန်ဆဲလဒတ်စ်ပေါ်မှ ပန်းထွက်နေသော ရေခဲမှုန်တိမ်တိုက်များအတွင်းသို့ ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့ရာ မီသိန်းထုတ်လုပ်မှုဖြင့် ရှင်သန်သည့် သက်ရှိပုံစံများကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သော ပါဝင်ပစ္စည်း အများစုကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ==ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ကွင်းစနစ်== [[File:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|thumb|၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ''[[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|ကာစီနီ]]'' အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ဤစနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းဆက်များသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒြပ်ထု ပမာဏ အကြီးမားဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ကွင်းများ ဖြစ်ကြသည်။]] စနေဂြိုဟ်သည် ၎င်းအား အမြင်အားဖြင့် တမူထူးခြားထင်ရှားစေသည့် ဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်ကြောင့် လူသိအများဆုံး ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name="NMM Saturn">{{cite web |title=Saturn |url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |publisher=National Maritime Museum |access-date=6 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623204304/http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |archive-date=23 June 2008 |date=20 August 2015 }}</ref> အဆိုပါ ကွင်းများသည် စနေဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမှ အပြင်ဘက်သို့ ၆,၆၃၀ မှ ၁၂၀,၇၀၀ ကီလိုမီတာ (၄,၁၂၀ မှ ၇၅,၀၀၀ မိုင်) အထိ ကျယ်ပြန့်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် မီတာ ၂၀ (၆၆ ပေ) ခန့် ထူထပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲများ ပါဝင်ပြီး နည်းပါးသော သိုလင်း (tholin) များနှင့် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိသော ပုံသဏ္ဌာန်မဲ့ ကာဗွန်များ အနည်းငယ် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite journal |title=The Composition of Saturn's Rings |display-authors=1 |author=Poulet F. |author2=Cuzzi J.N. |journal=Icarus |doi=10.1006/icar.2002.6967 |volume=160 |page=350 |date=2002 |bibcode=2002Icar..160..350P |issue=2 |url=https://zenodo.org/record/1229856 |access-date=28 June 2019 |archive-date=29 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729190601/https://zenodo.org/record/1229856 |url-status=live }}</ref> ကွင်းများကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် အမှုန်အမွှားများသည် ဖုန်မှုန့် အမှုန်အမွှားမျှ အရွယ်အစားမှ မီတာ ၁၀ အထိ အကျယ်အဝန်း ရှိကြသည်။<ref>{{cite web |last=Porco |first=Carolyn |author-link=Carolyn Porco |title=Questions about Saturn's rings |website=CICLOPS web site |url=http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |access-date=18 June 2017 |archive-date=3 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073842/http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |url-status=live }}</ref> အခြားသော ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်များ၌လည်း ကွင်းဆက်စနစ်များ ရှိကြသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်သည် အကြီးမားဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ ကွင်းများ၏ သက်တမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အယူအဆများ ရှိနေသည်။ တစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ရှေးကျပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မူလ နက်ဗျူလာ ဒြပ်ဝတ္ထုများမှ စနေဂြိုဟ်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်<ref>{{cite journal |last1=Canup |first1=Robin M. |title=Origin of Saturn's rings and inner moons by mass removal from a lost Titan-sized satellite |journal=Nature |date=December 2010 |volume=468 |issue=7326 |pages=943–946 |doi=10.1038/nature09661 |pmid=21151108 |bibcode=2010Natur.468..943C }}</ref> သို့မဟုတ် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၁ မှ ၃.၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော ပေါက်ကွဲမှုများ အလွန်အမင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်ကာလအပြီး မကြာမီတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ထောက်ခံထားကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Crida |first1=A. |last2=Charnoz |first2=S. |title=Formation of Regular Satellites from Ancient Massive Rings in the Solar System |journal=Science |date=30 November 2012 |volume=338 |issue=6111 |pages=1196–1199 |doi=10.1126/science.1226477 |pmid=23197530 |arxiv=1301.3808 |bibcode=2012Sci...338.1196C }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Charnoz |first1=Sébastien |last2=Morbidelli |first2=Alessandro |last3=Dones |first3=Luke |last4=Salmon |first4=Julien |title=Did Saturn's rings form during the Late Heavy Bombardment? |journal=Icarus |date=February 2009 |volume=199 |issue=2 |pages=413–428 |doi=10.1016/j.icarus.2008.10.019 |arxiv=0809.5073 |bibcode=2009Icar..199..413C }}</ref> အခြားတစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ပိုမို ငယ်ရွယ်ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်း ၁၀၀ ခန့်ကမှ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Kempf |first1=Sascha |last2=Altobelli |first2=Nicolas |last3=Schmidt |first3=Jürgen |last4=Cuzzi |first4=Jeffrey N. |last5=Estrada |first5=Paul R. |last6=Srama |first6=Ralf |title=Micrometeoroid infall onto Saturn's rings constrains their age to no more than a few hundred million years |journal=Science Advances |date=12 May 2023 |volume=9 |issue=19 |article-number=eadf8537 |doi=10.1126/sciadv.adf8537 |pmid=37172091 |pmc=10181170 |bibcode=2023SciA....9F8537K }}</ref><ref name="NYT-210230928">{{cite news |last=Andrew |first=Robin George |title=Saturn's Rings May Have Formed in a Surprisingly Recent Crash of 2 Moons - Researchers completed a complex simulation that supports the idea that the giant planet's jewelry emerged hundreds of millions of years ago, not billions. |url=https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |date=28 September 2023 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230929044637/https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |archive-date=29 September 2023 |access-date=29 September 2023 }}</ref><ref name="TAJ-20230927">{{cite journal |author=Teodoro, L.F.A. |display-authors=et al |title=A Recent Impact Origin of Saturn's Rings and Mid-sized Moons |date=27 September 2023 |journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=955 |number=2 |page=137 |doi=10.3847/1538-4357/acf4ed |arxiv=2309.15156 |bibcode=2023ApJ...955..137T |doi-access=free }}</ref> အဆိုပါ ဒုတိယမြောက် ယူဆချက်ကို ထောက်ခံသည့် MIT သုတေသနအဖွဲ့တစ်ခုက ကွင်းများသည် ''ခရိုင်ဆာလစ်'' (Chrysalis) ဟု အမည်ပေးထားသည့် ပျက်စီးသွားသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလတစ်စင်းမှ ကြွင်းကျန်ရစ်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="chrysalis">{{cite journal |last1=Wisdom |first1=Jack |last2=Dbouk |first2=Rola |last3=Militzer |first3=Burkhard |last4=Hubbard |first4=William B. |last5=Nimmo |first5=Francis |last6=Downey |first6=Brynna G. |last7=French |first7=Richard G. |title=Loss of a satellite could explain Saturn's obliquity and young rings |journal=Science |date=16 September 2022 |volume=377 |issue=6612 |pages=1285–1289 |doi=10.1126/science.abn1234 |pmid=36107998 |bibcode=2022Sci...377.1285W |hdl=1721.1/148216 |hdl-access=free }}</ref> ပင်မ ကွင်းများ၏ အလွန်တွင် ဂြိုဟ်မှ ၁၂ မီလီယံ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မီလီယံ မိုင်) အကွာအဝေး၌ ကျဲပါးသော ဖီးဘီ ကွင်း (Phoebe ring) တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် အခြားသော ကွင်းများနှင့် ၂၇ ဒီဂရီ ဒေါင့်စောင်းလျက် တည်ရှိပြီး [[ဖီဘီ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖီးဘီ]] အရံလ ကဲ့သို့ပင် ပြောင်းပြန် ပတ်လမ်းကြောင်း (retrograde fashion) အတိုင်း ပတ်လှည့်နေသည်။<ref>{{cite web |first=Rob |last=Cowen |date=7 November 1999 |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |title=Largest known planetary ring discovered |work=Science News |access-date=9 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110822023022/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |archive-date=22 August 2011 |url-status=live }}</ref> [[ပန်ဒိုရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်ဒိုရာ]] (Pandora) နှင့် [[ပရောမီသီးယပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပရိုမီသီးယက်စ်]] (Prometheus) အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အချို့သည် ကွင်းများကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် အရံလများ (shepherd moons) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးကြပြီး ကွင်းများ ပြန့်ကားထွက်သွားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ [[ပန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်]] (Pan) နှင့် [[အားသလပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အက်တလပ်စ်]] (Atlas) တို့သည် စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းများအတွင်း အားနည်းသော လှိုင်းပုံစံ သိပ်သည်းဆလှိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ယင်းတို့က ကွင်းများ၏ ထုထည်ကို ပိုမို စိတ်ချရသော တွက်ချက်မှုများ ရရှိစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |title=NASA's Cassini Spacecraft Continues Making New Discoveries |website=ScienceDaily |author=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=3 March 2005 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108223641/http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref> {{wide image|Saturn's rings dark side mosaic.jpg|1300px|၂၀၀၇ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက်နေ့က Cassini အာကာသယာဉ်၏ မြင်ကွင်းကျဉ်း ကင်မရာမှ ရိုက်ကူးထားသော၊ နေရောင်ခြည် တိုက်ရိုက် မကျရောက်သည့် ဘက်မှ မြင်တွေ့ရသည့် စနေဂြိုဟ်၏ D, C, B, A နှင့် F ကွင်းများ (ဘယ်မှ ညာသို့) ၏ သဘာဝအရောင်အတိုင်း ပေါင်းစပ် ဖန်တီးထားသော ပုံရိပ်စုံ ဖြစ်သည်။ ဖော်ပြပါ အကွာအဝေးများသည် စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုချက်မှ တိုင်းတာထားခြင်း ဖြစ်သည်။}} ==မြန်မာနက္ခတ်ဗေဒင်ပညာအယူ== မြန်မာကျမ်းဂန်အရ စနေဂြိုဟ်သည် ဂြိုဟ်ကြီး ၉ လုံး တွင် ၇ ခုမြောက် ဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ လှေသင်အတွင်းဝန် စီရင်သော ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီတွင် စနေဂြိုဟ်ကို မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်၍ မြင်ရသည်ကို ဤသို့ မှတ်သားထားသည်။ 'ထိုစနေကြယ် ဗိမာန်ကား ၁င်္ဝ ခန့်ကြီးသည်။ အလယ်တွင် ပတ္တမြားလုံး သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ အနားမှာ ဖြူစင်လှသောပိတ် ရစ်သကဲ့သို့ ဖွေးဖွေးပြင်ပြင် မြင်သည်။ လက်ဝဲလက်ယာ ၂ ဖက်တွင် မည်းသောအဆင်းနှင့် တွင်းအပေါက်ကဲ့သို့ ထင်မြင်သည်။ အနီးအပါးတွင် အရံကြယ် ၅ လုံးရှိသည်။ အလုံးအဝန်းမဟုတ်၊ ကြက်ဥသဏ္ဌာန်ခပ်လျားလျား ထင်သည်။' စနေဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ်၏ ၇ ရက်မြောက်သောနေ့ကို စနေနေ့ဟုခေါ်သည်။ မြန်မာကျမ်းဂန်အရ ကဆုန်၊ တော်သလင်း၊ ပြာသိုလများတွင် စနေနေ့များမှာ ရက်ရာဇာဖြစ်၍ တန်ခူး၊ ဝါခေါင်၊ နတ်တော်လများတွင် ပြဿဒါးရက် များဟူ၍ မှတ်ယူကြသည်။ စနေဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ်ကောင်မှာ နဂါးမင်း ဖြစ်သည်။ 'နောက်တောင် စနေ၊ နဂါးမြွေ၊ မှတ်လေဆယ်နှစ်ရ' ဟူသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ စနေဂြိုဟ်သက်မှာ ၁ဝ နှစ်၊ တည်နေရာအရပ်မှာ အနောက်တောင်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင်အခေါ် အားဖြင့် စနေဂြိုဟ်ကို သောရိဟု ခေါ်၏။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န ဟူသော ဋဝဂ်နှင့် တဝဂ် အက္ခရာများကို စနေနံအက္ခရာများဟုခေါ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] *[[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|2}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{commonscat|Saturn|စနေဂြိုဟ်}} {{sisterlinks|Saturn|dispaly=စနေဂြိုဟ်}} {{Footer SolarSystem}} [[Category:စနေဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] mk4qbcfuz68ja3a27mbbel6y5ps6fkg 1056956 1056955 2026-10-09T13:41:51Z Dr Lotus Black 31011 1056956 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = စနေဂြိုဟ် | symbol = [[File:Saturn symbol (bold).svg|24px|♄]] | image = [[File:Saturn during Equinox.jpg|300px]] | caption = [[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|''ကာစီနီ အာကာသယာဉ်]]''မှ ပေးပို့သော<br>စနေဂြိုဟ်၏ သဘာဝအရောင်ပုံရိပ် (ဇူလိုင် ၂၀၀၈) | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000.0]] | aphelion = {{val|10.086|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1509|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|9.024|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1350|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|9.554909|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1429.39|u=Gm}}}})<ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> | eccentricity = {{val|0.05555}} | period = {{plainlist | * {{val|29.4571|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10759.22|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|24491.07}}}} Saturnian [[solar day]]s<ref name="CSeligman">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = 13 August 2009 | archiveurl = https://www.webcitation.org/60qT3Ukn5?url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | archivedate = 11 August 2011 | deadurl = no }}</ref> }} | synodic_period = 378.09 days<ref name="fact">{{cite web | url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | title=Saturn Fact Sheet | publisher=NASA | last=Williams | first=David R. | accessdate=31 July 2007 | date=7 September 2006 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6OhjS0EU7?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | archivedate=9 April 2014 | deadurl=no }}</ref> | avg_speed = 9.69&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * {{val|2.485240|u=°}} to ecliptic * 5.51° နေ၏ အီကွေတာသို့ * 0.93° to invariable plane<ref name=meanplane>{{cite web | date=3 April 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=10 April 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | archivedate=14 May 2009 | deadurl=no }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = {{val|113.665|u=°}} | arg_peri = {{val|339.392|u=°}} | mean_anomaly = {{val|317.020|u=°}} | satellites = [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၆၅]] with formal designations; innumerable additional moonlets.<ref name=fact /> | maximum distance from sun = 1.5 billion km (938 million miles) | minimum distance from sun = 1.35 billion km (840 million miles) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.09796|0.00018}}<!-- calculated using data from ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" --> | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|60268|4|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> * {{val|9.4492}} ကမ္ဘာ }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|54364|10|u=km}}}} <ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> * {{val|8.5521|u=ကမ္ဘာ}} }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|58232|6|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|4.27|e=10|u=km²}} <ref name="nasafact">{{cite web | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&Display=Facts | title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Saturn: Facts & Figures | publisher=Solarsystem.nasa.gov | date=22 March 2011 | accessdate=8 August 2011 | archiveurl=https://www.webcitation.org/62DnOn9pq?url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn | archivedate=6 October 2011 | deadurl=no }}</ref> * {{val|83.703|u=ကမ္ဘာ}} }} | volume = {{plainlist | * {{val|8.2713|e=14|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|763.59|u=ကမ္ဘာ}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|5.6836|e=26|u=kg}}<ref name="fact" /> * {{val|95.159|u=ကမ္ဘာ}} }} | density = {{val|0.687|u=g/cm3}}<ref name="fact" /><br /> (less than water) | surface_grav = {{plainlist | * 10.44 [[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact" /> * 1.065 ''[[:en:g-force|g]]'' }} | escape_velocity = 35.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 10.55 hours <ref name="saturnDay">{{cite journal | title='Nature' (Saturn's fast spin determined from its gravitational field and oblateness) | publisher=''Nature'' | date=2 February 2015}}</ref><br /> (10 hr 33&nbsp;min) | rot_velocity = {{plainlist | * {{val|9.87|u=km/s}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|35500|u=km/h}}}} }} | axial_tilt = 26.73° (to orbit)<ref name="fact" /> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|2|42|21}} * 40.589°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> }} | declination = 83.537°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | albedo = {{plainlist | * 0.342 ([[:en:Bond albedo|Bond]]) * 0.47 ([[:en:Geometric albedo|geometric]])<ref name="fact" /> }} | magnitude = +1.47 to −0.24 <ref name="magnitude">{{cite journal | title=Wideband photoelectric magnitude measurements of Saturn in 2000 | last=Schmude | first=Richard W. Junior | date=2001 | publisher=Georgia Journal of Science |volume=59 |issue=3 |pages=123–127}}</ref> | angular_size = 14.5″ to 20.1″<ref name="fact" /> <br /> (excludes rings) | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 134&nbsp;[[:en:Kelvin|K]] (−139°C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 84&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Saturn.ogg|ˈ|s|æ|t|ər|n}} <ref name=walter2003>{{cite book | first=Elizabeth | last=Walter | date=21 April 2003 | title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary | publisher=Cambridge University Press | edition=Second | isbn=978-0-521-53106-1 }}</ref> | adjectives = Saturnian, Cronian | atmosphere = yes | atmosphere_ref =<ref name="fact" /> | scale_height = 59.5&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်: {{aligned table|cols=2 | ≈&thinsp;96% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | ≈&thinsp;3% |[[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.4% |[[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.01%|[[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.01%|[[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) | 0.0007%|[[အီသိန်း]] (C₂H₆) }}'''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[အမိုးနီယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''စနေဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Saturn}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် ခြောက်ခုမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး၊ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းသည် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ကဲ့သို့သော ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်]] (gas giant) တစ်လုံးဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှ အချင်းဝက်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာ့သိပ်သည်းဆ၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံမျှသာ ရှိသော်လည်း၊ ထုထည် ပမာဏမှာမူ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆကျော် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးပါးမျှ ကြီးမားသော်လည်း ထုထည်မှာမူ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ သုံးပုံတစ်ပုံအောက်သာ ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် နေမှ ၉.၅၉ [[AU]] (ကီလိုမီတာ ၁,၄၃၄ မီလီယံ) အကွာအဝေးမှ ပတ်လှည့်နေပြီး ပတ်လမ်းကြောင်း တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၂၉.၄၅ နှစ် ကြာမြင့်သည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းကို ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရပြီး၊ ထိုအမြူတေကို အာကာသဆိုင်ရာ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာနက်၊ ဒြပ်ရည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဒြပ်ရည် ဟီလီယံ အလွှာနှင့် အပြင်ဘက် ဓာတ်ငွေ့အလွှာတို့က ဝန်းရံထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်းရှိ [[အမိုးနီးယား]] ပုံဆောင်ခဲများကြောင့် ဂြိုဟ်သည် အရောင်ဖျော့သော အဝါရောင် သန်းလျက်ရှိသည်။ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာအတွင်းရှိ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းကြောင့် စနေဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ ထိုသံလိုက်စက်ကွင်းမှာ ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းထက် အားနည်းသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားမှုကြောင့် သံလိုက်စက်ကွင်း စွမ်းအား (magnetic moment) မှာ ကမ္ဘာထက် ၅၈၀ ဆမျှ ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အားသည် ဂျူပီတာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အား၏ အပုံနှစ်ဆယ်ပုံ တစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ အပြင်ဘက် လေထုမှာ အများအားဖြင့် ငြိမ်သက်ပြီး အကွဲအပြဲ နည်းပါးသော်လည်း ရေရှည်တည်ရှိသော လေထု ရုပ်သွင်များ ဖြစ်ပေါ်လာလေ့ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ၁,၈၀၀ ကီလိုမီတာ (၁,၁၀၀ မိုင်) အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဤဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲအမှုန်အမွှားများနှင့် နည်းပါးသော ကျောက်ဆောင် အပျက်အစီးများ၊ ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တောက်ပ၍ ကျယ်ပြန့်သော ကွင်းဆက်စနစ်တစ်ခု ရှိသည်။ နံပါတ်တပ်ထားသော သို့မဟုတ် တရားဝင် အမည်ပေးထားသည့် အရံလ ၆၃ စင်း အပါအဝင် အနည်းဆုံး အရံလ ၂၉၃ စင်းခန့် ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေကြပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် ကွင်းဆက်များအတွင်းရှိ ရာပေါင်းများစွာသော အရံလငယ်များ (moonlets) ပါဝင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ စနေဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]] (Titan) သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] (Mercury) ထက် အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ== [[File:Saturn, Earth size comparison2.jpg|thumb|left|ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်ကို အရွယ်အစားခြင်း ယှဉ်ပြထားသောပုံ]] စနေဂြိုဟ်သည် ဝင်ရိုးစွန်းများတွင် ပြား၍ အီကွေတာတစ်လျှောက်တွင် လုံးပတ်ပိုကြီးသော oင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံ(oblate spheroid) ဖြစ်သည်။<ref name="rgo">{{cite web |url=http://www.oarval.org/section3_11.htm |title=Saturn |first= |last= |work=Information Leaflet No. 42 |publisher=[[Royal Observatory, Greenwich|Royal Greenwich Observatory]] |year=2009 |accessdate=2011-04-26 |archive-date=16 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216154134/http://www.oarval.org/section3_11.htm }}</ref> အီကွေတာ အချင်းမှာ ၁၂၀,၅၃၆ ကီလိုမီတာ(၇၄,၈၆၇ မိုင်)ရှိပြီး၊ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းအထိ အချင်းသည် ၁၀၈,၇၂၈ ကီလိုမီတာ(၆၇,၅၃၅ မိုင်) သာရှိပြီး၊ အီကွေတာ အချင်းထက် ၉ ရာခိုင်နှုန်းသေးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/press_kits/cassini-arrival.pdf |title=Cassini–Huygens Saturn arrival |format=PDF |page=9 |work=Press kit June 2004| publisher=National Aeronautics and Space Administration |accessdate=2011-06-25}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းခံမှာ ၎င်း၏ အလွန်လျင်မြန်သော လည်ပတ်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၀.၈ နာရီတွင် တစ်ပတ်ပြည့်သည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်တစ်လုံးဖြစ်ပြီး အတိအကျရှိသော မြေမျက်နှာပြင် မရှိပေ။ စနေဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျယ်ပြန့်သော ''ပြန့်နှံ့နေသော ဗဟိုအမြူတေ'' (diffuse core) တစ်ခု ရှိပြီး၊ ယင်းသည် ဗဟိုချက်ဆီသို့ အချိုးအစား အတိအကျ သတ်မှတ်မရနိုင်သည့် ကျောက်ဆောင်နှင့် ရေခဲများ တဖြည်းဖြည်း ပေါင်းစပ်ပါဝင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Mankovich |first1=Christopher R. |last2=Fuller |first2=Jim |date=2021-08-16 |title=A diffuse core in Saturn revealed by ring seismology |url=https://www.nature.com/articles/s41550-021-01448-3 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=5 |issue=11 |pages=1103–1109 |doi=10.1038/s41550-021-01448-3 |issn=2397-3366|arxiv=2104.13385 |bibcode=2021NatAs...5.1103M }}</ref> စနေဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ရေထက်ပေါ့သော တစ်လုံးတည်းသောဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏အတွင်းသားသည် အလွန်ပင်သိပ်သည်းသော်လည်း၎င်း၏ လွှမ်းခြုံထားသော ဓာတ်ငွေ့ထုကြောင့်၊ သူ၏ သိပ်သည်းဆ(specific density)မှာ ၀.၆၉ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာသာ ရှိသည်။ ရေ၏ သိပ်သည်းဆ ၁.၀ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ထက်နည်းသဖြင့် တင်စားပြီးပြောမည်ဆိုလျှင် ရေပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်နိုင်သည်။<ref>{{cite book |title=Voyager: Exploring the outer planets |url=https://archive.org/details/voyagerexploring00verb |last=Verba |first=Joan Marie |year=1991 |publisher=FTL Publications |isbn=0-9825232-0-3 |page=[https://archive.org/details/voyagerexploring00verb/page/20 20]}}</ref> ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ထုထည်ပမာဏသည် ကမ္ဘာထက် ၃၁၈ ဆ ရှိသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆမျှသာ ရှိသည်။<ref name="Mass ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=6 October 2004 |title=Solar System Planets Compared to Earth |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102843/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Mass ref 2">{{cite web |last=Dunbar |first=Brian |date=29 November 2007 |title=NASA – Saturn |url=http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929073208/http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-date=29 September 2011 |access-date=21 July 2011 |publisher=NASA}}</ref><ref name="Radius ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=24 November 2004 |title=Characteristics of Saturn |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102834/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Radius ref 2">{{cite web |last1=Davidson |first1=Chris |date=28 July 2011 |title=General Information about Saturn |url=http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220627/http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-date=7 October 2011 |access-date=17 August 2011 |work=Scienceray}}</ref> ဂျူပီတာနှင့် စနေဂြိုဟ် နှစ်စင်းပေါင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ စုစုပေါင်း ဂြိုဟ်ထုထည်၏ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ရယူထားကြသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== [[File:Saturn diagram.svg|thumb|upright=1.5|စနေဂြိုဟ် ဖွဲ့စည်းပုံ|left]] စနေဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ သိပ်သည်းဆမှာ ၀.၀၁ g/cm³ ထက် ကျော်လွန်သွားချိန်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် စံမဟုတ်သော ဒြပ်ရည် (non-ideal liquid) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသဖြင့် စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ အများစုမှာ ဓာတ်ငွေ့အခြေအနေတွင် တည်ရှိနေခြင်း မဟုတ်ပေ။ အဆိုပါ သိပ်သည်းဆသို့ စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ ၉၉.၉ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သော အချင်းဝက်အတွင်း၌ ရောက်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ် အတွင်းပိုင်းရှိ အပူချိန်၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဗဟိုအမြူတေဆီသို့ မှန်မှန် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး၊ ယင်းကြောင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အလွှာများ၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် သတ္တုအခြေအနေအဖြစ် တည်ရှိသွားစေသည်။ စံသတ်မှတ်ထားသော ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ဂျူပီတာ၏ အတွင်းပိုင်းနှင့် ဆင်တူပြီး၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ဟီလီယံနှင့် အနည်းငယ်မျှသော အငွေ့ပျံလွယ်သည့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ဝန်းရံထားသည့် သေးငယ်သော ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေတစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ညွှန်းဆိုကြသည်။ စံပြု ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများက စနေဂြိုဟ်၏ အခြေခံ ပါဝင်မှုစနစ်သည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆထားသော်လည်း၊ ၎င်း၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ ဟာမိုနစ်များနှင့် ဂြိုဟ်၏ ထိပ်ပြားဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှု (oblateness) တို့က စနေဂြိုဟ်သည် ဗဟိုချက်၌ ပိုမိုသိသိသာသာ စိတ်စည်းစုဝေးနေပြီး နက်ရှိုင်းသော အတွင်းပိုင်း၌ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ အများအပြား ပါဝင်နေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ထုထည်အားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်ပြီး ဂျူပီတာ၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၆၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Saturn - The interior {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Saturn-planet/The-interior |access-date=14 April 2022 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ဤဗဟိုအမြူတေသည် ပါဝင်မှုစနစ်အားဖြင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ပိုမို သိပ်သည်းဆ မြင့်မားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ဗဟိုအမြူတေသည် ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၉ ဆမှ ၂၂ ဆအထိ ရှိရမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြရာ ယင်းသည် အချင်း ကီလိုမီတာ ၂၀,၀၀၀ (မိုင် ၁၂,၀၀၀) ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းဆက်များကို တိုင်းတာချက်များအရ ဗဟိုအမြူတေသည် ပိုမိုပြန့်နှံ့နေပြီး ကမ္ဘာမြေ ၁၇ စင်းစာ ထုထည်နှင့် ညီမျှကာ စနေဂြိုဟ် အချင်းဝက်တစ်ခုလုံး၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ညီမျှသော အချင်းဝက် ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ယင်းကို ပိုမိုထူထဲသော ဒြပ်ရည် သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာက ဝန်းရံထားပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ဟီလီယံ စိမ့်ဝင်နေသော ဒြပ်ရည် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာ တည်ရှိကာ အမြင့်ပိုင်း တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာသည် ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၆၂၀) ခန့် ကျယ်ပြန့်ပြီး ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |title=Structure of Saturn's Interior |publisher=Windows to the Universe |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917140427/http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |archive-date=17 September 2011 }}</ref> စနေဂြိုဟ်တွင် ပူပြင်းသော အတွင်းပိုင်း ရှိပြီး ဗဟိုအမြူတေ၌ ၁၁,၇၀၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၂၁,၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရောက်ရှိကာ နေမှ လက်ခံရရှိသော စွမ်းအင်ထက် ၂.၅ ဆ ပိုမိုသော စွမ်းအင်ကို အာကာသအတွင်းသို့ ထုတ်လွှတ်သည်။ ဂျူပီတာ၏ အပူစွမ်းအင်ကို နှေးကွေးသော ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုဆိုင်ရာ Kelvin–Helmholtz နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း ဖြစ်သော်လည်း စနေဂြိုဟ်သည် ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသဖြင့် ထိုဖြစ်စဉ် တစ်ခုတည်းဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အပူထုတ်လုပ်မှုကို ရှင်းလင်းရန် မလုံလောက်နိုင်ပေ။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် ရေခဲ ဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်ကြသော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့၌လည်းကောင်း [[စိန်]]များ မိုးရွာသွန်းမှုအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း အဆိုပြုထားကြသည်။<ref name="SC-20131009">{{cite news |last=Kramer |first=Miriam |title=Diamond Rain May Fill Skies of Jupiter and Saturn |url=https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |date=9 October 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171415/https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |url-status=live }}</ref><ref name="WP-20170825">{{cite news |last=Kaplan |first=Sarah |title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune |url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |date=25 August 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827011901/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |url-status=live }}</ref> ===လေထု=== စနေဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက် လေထုတွင် ထုထည်ပမာဏအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၆.၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၃.၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။ နေအတွင်း၌ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဟီလီယံ အချိုးအစားမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းလျက်ရှိသည်။ ဟီလီယံထက် လေးလံသော ဒြပ်စင်များ (သတ္တုဓာတ်ပါဝင်မှု / metallicity) ပမာဏကို တိကျစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ အဆိုပါ အချိုးအစားများသည် နေအဖွဲ့အစည်း စတင်ဖြစ်ပေါ်ချိန်က မူလ ပမာဏများနှင့် ကိုက်ညီသည်ဟု ယူဆထားကြသည်။ ထိုပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ၏ စုစုပေါင်း ထုထည်ပမာဏကို ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၁၉ မှ ၃၁ ဆအထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းတို့၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းမှာ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုအမြူတေ ဒေသ၌ တည်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း၌ [[အမိုးနီးယား]]၊ [[အက်စီတီလင်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ပရိုပိန်း၊ ဖော့စဖင်းနှင့် [[မီသိန်း]] ပမာဏ အနည်းငယ်တို့ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိထားသည်။ အပေါ်ယံ တိမ်တိုက်များကို အမိုးနီးယား ပုံသဏ္ဌာန်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အောက်ဘက်အလွှာ တိမ်တိုက်များတွင် အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုဒ် (NH4SH) သို့မဟုတ် ရေ ပါဝင်ပုံရသည်။ နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]သည် အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း မီသိန်းဓာတ်ပြိုကွဲမှု (methane photolysis) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် ဓာတုဓာတ်ပြုမှုများကို ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်စေကာ ထွက်ရှိလာသော ပစ္စည်းများကို လေဝဲများနှင့် ပျံ့နှံ့မှုတို့က အောက်ဘက်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဤအလင်းဓာတု သံသရာ (photochemical cycle) ကို စနေဂြိုဟ်၏ နှစ်စဉ် ရာသီဥတု သံသရာက ထိန်းညှိပေးသည်။ Cassini အာကာသယာဉ်သည် မြောက်ဘက် လတ္တီတွဒ်များတွင် တည်ရှိသော ''ပုတီးကုံး စီတန်းမှု'' (String of Pearls) ဟု အမည်ပြောင် ပေးထားသည့် တိမ်တိုက် ရုပ်သွင်အစဉ်အတန်းကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရုပ်သွင်များသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော တိမ်တိုက် အလွှာများ၌ တည်ရှိသည့် တိမ်ကင်းစင်သော နေရာများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite press release |title=Cassini Image Shows Saturn Draped in a String of Pearls |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |publisher=Carolina Martinez, NASA |date=10 November 2006 |access-date=3 March 2013 |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501174037/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |url-status=live}}</ref> ==သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Saturn's Rings PIA03550.jpg|thumb|400x400px|စနေဂြိုဟ်နှင့် ယင်း၏ ဂြိုဟ်ရံလများကို စိတ်ကူးပုံဖော်ထားပုံ]] စနေဂြိုဟ်တွင် တွေ့ရှိထားသည့် ဂြိုဟ်ရံလ ၂၉၃ စင်း ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ၆၃ စင်းမှာ တရားဝင် အမည်များ ရရှိထားကြသည်။<ref name="JPLmoons">{{cite web |title=Solar System Dynamics – Planetary Satellite Discovery Circumstances |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sats/discovery.html |publisher=NASA |access-date=11 April 2026 |date=15 November 2021}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်း (Ring) များအတွင်း အချင်း မီတာ ၄၀ မှ ၅၀၀ အထိ ရှိသော အရံလငယ်များ (moonlets) တန်ဆာဆင် တည်ရှိနေသည့် အထောက်အထား မြောက်မြားစွာ ရှိသော်လည်း<ref>{{cite journal |last1=Tiscareno |first1=Matthew S. |last2=Burns |first2=Joseph A. |last3=Hedman |first3=Matthew M. |last4=C. Porco |first4=Carolyn |title=The population of propellers in Saturn's A Ring |journal=The Astronomical Journal |date=March 2008 |volume=135 |issue=3 |pages=1083–1091 |doi=10.1088/0004-6256/135/3/1083 |bibcode=2008AJ....135.1083T |arxiv=0710.4547 }}</ref> ၎င်းတို့ကို အရံလစစ်စစ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မရှိပေ။ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]သည် ကွင်းဆက်များ အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် စုစုပေါင်း ဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ရယူထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယား]] (Rhea) တွင် ကျဲပါးသော လေထုနှင့်အတူ ကိုယ်ပိုင် ကျဲပါးသော ကွင်းစနစ်တစ်ခု တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |title=Thin air: Oxygen atmosphere found on Saturn's moon Rhea |website=ScienceDaily |author=NASA |date=30 November 2010 |access-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108215855/http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=ryan20101126/> အခြား အရံလ အများအပြားမှာ သေးငယ်ကြရာ ၁၄၃ စင်းမှာ အချင်း ၅၀ ကီလိုမီတာအောက် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Saturn moons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |title=Saturn's Known Satellites |publisher=Department of Terrestrial Magnetism |access-date=22 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926210000/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |archive-date=26 September 2011 }}</ref> အစဉ်အလာအားဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အများစုကို [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]မှ တိုက်တန် နတ်ဘုရားများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ တိုက်တန်သည် ရှုပ်ထွေးသော ဇီဝဓာတုဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိရာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ တစ်ခုတည်းသော အရံလ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |title=Cassini Finds Hydrocarbon Rains May Fill Titan Lakes |website=ScienceDaily |date=30 January 2009 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109045639/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |title=Voyager – Titan |publisher=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=18 October 2010 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026090736/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |archive-date=26 October 2011 }}</ref> ၎င်းသည် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် စိမ့်အိုင်များ တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna14029488 |title=Evidence of hydrocarbon lakes on Titan |publisher=NBC News |agency=Associated Press |date=25 July 2006 |access-date=19 July 2011 |archive-date=24 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824105749/http://www.nbcnews.com/id/14029488/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |title=Hydrocarbon lake finally confirmed on Titan |work=[[Cosmos (magazine)|Cosmos Magazine]] |date=31 July 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101134216/http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |archive-date=1 November 2011 }}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် IAA-CSIC မှ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် တိုက်တန်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရှေ့ပြေးပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည့် အရိုမက်တစ် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် အများပြား (polycyclic aromatic hydrocarbons) ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က တိုက်တန် လေထုအတွင်းရှိ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]သည် အတိတ်ကာလက စနေဂြိုဟ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြယ် တံခွန်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[အောတိမ်တိုက်]] အတွင်းရှိ ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော အထောက်အထားများ ရရှိထားသည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။<ref name="NASA-201450623">{{cite web |display-authors=1 |last1=Dyches |first1=Preston |last2=Clavin |first2=Clavin |title=Titan's Building Blocks Might Pre-date Saturn |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |date=23 June 2014 |work=NASA |access-date=24 June 2014 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909162240/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |url-status=live }}</ref> ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံအားဖြင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ [[အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အန်ဆဲလဒတ်စ်]] (Enceladus) ကို အဏုဇီဝ သက်ရှိများ ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာရှိသော နေရာတစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="NS-20080326">{{cite web |last=Battersby |first=Stephen |title=Saturn's moon Enceladus surprisingly comet-like |url=https://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |date=26 March 2008 |work=[[New Scientist]] |access-date=16 April 2015 |archive-date=30 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630011601/http://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |title=Could There Be Life On Saturn's Moon Enceladus? |website=ScienceDaily |author=NASA |date=21 April 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109041043/http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=madrigal20090624/><ref name=spotts20050928/><ref>{{cite web |url=http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |title=Enceladus: Saturn's Moon, Has Liquid Ocean of Water |last=Pili |first=Unofre |work=Scienceray |date=9 September 2009 |access-date=21 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220555/http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |archive-date=7 October 2011 }}</ref> ဤဖြစ်နိုင်ခြေ၏ အထောက်အထားများတွင် အရံလ၏ ဆားဓာတ်ကြွယ်ဝသော အမှုန်အမွှားများ၌ "သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆင်တူသည့်" ပါဝင်မှုစနစ် ရှိနေခြင်း ပါဝင်ပြီး၊ ယင်းက အန်ဆဲလဒတ်စ်မှ ပန်းထွက်လာသော ရေခဲအများစုသည် ဒြပ်ရည် ဆားရေ အငွေ့ပျံခြင်းမှ လာကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |title=Strongest evidence yet indicates Enceladus hiding saltwater ocean |publisher=Physorg |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019155718/http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |archive-date=19 October 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |title=Saturn's moon Enceladus shows evidence of an ocean beneath its surface |newspaper=[[The Washington Post]] |last=Kaufman |first=Marc |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112193955/http://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |archive-date=12 November 2012 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |title=Cassini Captures Ocean-Like Spray at Saturn Moon |publisher=NASA |display-authors=1 |author=Greicius, Tony |author2=Dunbar, Brian |date=22 June 2011 |access-date=17 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914203739/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |archive-date=14 September 2011 |url-status=live }} </ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Cassini အာကာသယာဉ်သည် အန်ဆဲလဒတ်စ်ပေါ်မှ ပန်းထွက်နေသော ရေခဲမှုန်တိမ်တိုက်များအတွင်းသို့ ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့ရာ မီသိန်းထုတ်လုပ်မှုဖြင့် ရှင်သန်သည့် သက်ရှိပုံစံများကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သော ပါဝင်ပစ္စည်း အများစုကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ==ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ကွင်းစနစ်== [[File:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|thumb|၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ''[[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|ကာစီနီ]]'' အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ဤစနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းဆက်များသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒြပ်ထု ပမာဏ အကြီးမားဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ကွင်းများ ဖြစ်ကြသည်။]] စနေဂြိုဟ်သည် ၎င်းအား အမြင်အားဖြင့် တမူထူးခြားထင်ရှားစေသည့် ဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်ကြောင့် လူသိအများဆုံး ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name="NMM Saturn">{{cite web |title=Saturn |url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |publisher=National Maritime Museum |access-date=6 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623204304/http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |archive-date=23 June 2008 |date=20 August 2015 }}</ref> အဆိုပါ ကွင်းများသည် စနေဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမှ အပြင်ဘက်သို့ ၆,၆၃၀ မှ ၁၂၀,၇၀၀ ကီလိုမီတာ (၄,၁၂၀ မှ ၇၅,၀၀၀ မိုင်) အထိ ကျယ်ပြန့်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် မီတာ ၂၀ (၆၆ ပေ) ခန့် ထူထပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲများ ပါဝင်ပြီး နည်းပါးသော သိုလင်း (tholin) များနှင့် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိသော ပုံသဏ္ဌာန်မဲ့ ကာဗွန်များ အနည်းငယ် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite journal |title=The Composition of Saturn's Rings |display-authors=1 |author=Poulet F. |author2=Cuzzi J.N. |journal=Icarus |doi=10.1006/icar.2002.6967 |volume=160 |page=350 |date=2002 |bibcode=2002Icar..160..350P |issue=2 |url=https://zenodo.org/record/1229856 |access-date=28 June 2019 |archive-date=29 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729190601/https://zenodo.org/record/1229856 |url-status=live }}</ref> ကွင်းများကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် အမှုန်အမွှားများသည် ဖုန်မှုန့် အမှုန်အမွှားမျှ အရွယ်အစားမှ မီတာ ၁၀ အထိ အကျယ်အဝန်း ရှိကြသည်။<ref>{{cite web |last=Porco |first=Carolyn |author-link=Carolyn Porco |title=Questions about Saturn's rings |website=CICLOPS web site |url=http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |access-date=18 June 2017 |archive-date=3 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073842/http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |url-status=live }}</ref> အခြားသော ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်များ၌လည်း ကွင်းဆက်စနစ်များ ရှိကြသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်သည် အကြီးမားဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ ကွင်းများ၏ သက်တမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အယူအဆများ ရှိနေသည်။ တစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ရှေးကျပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မူလ နက်ဗျူလာ ဒြပ်ဝတ္ထုများမှ စနေဂြိုဟ်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်<ref>{{cite journal |last1=Canup |first1=Robin M. |title=Origin of Saturn's rings and inner moons by mass removal from a lost Titan-sized satellite |journal=Nature |date=December 2010 |volume=468 |issue=7326 |pages=943–946 |doi=10.1038/nature09661 |pmid=21151108 |bibcode=2010Natur.468..943C }}</ref> သို့မဟုတ် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၁ မှ ၃.၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော ပေါက်ကွဲမှုများ အလွန်အမင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်ကာလအပြီး မကြာမီတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ထောက်ခံထားကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Crida |first1=A. |last2=Charnoz |first2=S. |title=Formation of Regular Satellites from Ancient Massive Rings in the Solar System |journal=Science |date=30 November 2012 |volume=338 |issue=6111 |pages=1196–1199 |doi=10.1126/science.1226477 |pmid=23197530 |arxiv=1301.3808 |bibcode=2012Sci...338.1196C }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Charnoz |first1=Sébastien |last2=Morbidelli |first2=Alessandro |last3=Dones |first3=Luke |last4=Salmon |first4=Julien |title=Did Saturn's rings form during the Late Heavy Bombardment? |journal=Icarus |date=February 2009 |volume=199 |issue=2 |pages=413–428 |doi=10.1016/j.icarus.2008.10.019 |arxiv=0809.5073 |bibcode=2009Icar..199..413C }}</ref> အခြားတစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ပိုမို ငယ်ရွယ်ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်း ၁၀၀ ခန့်ကမှ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Kempf |first1=Sascha |last2=Altobelli |first2=Nicolas |last3=Schmidt |first3=Jürgen |last4=Cuzzi |first4=Jeffrey N. |last5=Estrada |first5=Paul R. |last6=Srama |first6=Ralf |title=Micrometeoroid infall onto Saturn's rings constrains their age to no more than a few hundred million years |journal=Science Advances |date=12 May 2023 |volume=9 |issue=19 |article-number=eadf8537 |doi=10.1126/sciadv.adf8537 |pmid=37172091 |pmc=10181170 |bibcode=2023SciA....9F8537K }}</ref><ref name="NYT-210230928">{{cite news |last=Andrew |first=Robin George |title=Saturn's Rings May Have Formed in a Surprisingly Recent Crash of 2 Moons - Researchers completed a complex simulation that supports the idea that the giant planet's jewelry emerged hundreds of millions of years ago, not billions. |url=https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |date=28 September 2023 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230929044637/https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |archive-date=29 September 2023 |access-date=29 September 2023 }}</ref><ref name="TAJ-20230927">{{cite journal |author=Teodoro, L.F.A. |display-authors=et al |title=A Recent Impact Origin of Saturn's Rings and Mid-sized Moons |date=27 September 2023 |journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=955 |number=2 |page=137 |doi=10.3847/1538-4357/acf4ed |arxiv=2309.15156 |bibcode=2023ApJ...955..137T |doi-access=free }}</ref> အဆိုပါ ဒုတိယမြောက် ယူဆချက်ကို ထောက်ခံသည့် MIT သုတေသနအဖွဲ့တစ်ခုက ကွင်းများသည် ''ခရိုင်ဆာလစ်'' (Chrysalis) ဟု အမည်ပေးထားသည့် ပျက်စီးသွားသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလတစ်စင်းမှ ကြွင်းကျန်ရစ်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="chrysalis">{{cite journal |last1=Wisdom |first1=Jack |last2=Dbouk |first2=Rola |last3=Militzer |first3=Burkhard |last4=Hubbard |first4=William B. |last5=Nimmo |first5=Francis |last6=Downey |first6=Brynna G. |last7=French |first7=Richard G. |title=Loss of a satellite could explain Saturn's obliquity and young rings |journal=Science |date=16 September 2022 |volume=377 |issue=6612 |pages=1285–1289 |doi=10.1126/science.abn1234 |pmid=36107998 |bibcode=2022Sci...377.1285W |hdl=1721.1/148216 |hdl-access=free }}</ref> ပင်မ ကွင်းများ၏ အလွန်တွင် ဂြိုဟ်မှ ၁၂ မီလီယံ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မီလီယံ မိုင်) အကွာအဝေး၌ ကျဲပါးသော ဖီးဘီ ကွင်း (Phoebe ring) တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် အခြားသော ကွင်းများနှင့် ၂၇ ဒီဂရီ ဒေါင့်စောင်းလျက် တည်ရှိပြီး [[ဖီဘီ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖီးဘီ]] အရံလ ကဲ့သို့ပင် ပြောင်းပြန် ပတ်လမ်းကြောင်း (retrograde fashion) အတိုင်း ပတ်လှည့်နေသည်။<ref>{{cite web |first=Rob |last=Cowen |date=7 November 1999 |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |title=Largest known planetary ring discovered |work=Science News |access-date=9 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110822023022/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |archive-date=22 August 2011 |url-status=live }}</ref> [[ပန်ဒိုရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်ဒိုရာ]] (Pandora) နှင့် [[ပရောမီသီးယပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပရိုမီသီးယက်စ်]] (Prometheus) အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အချို့သည် ကွင်းများကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် အရံလများ (shepherd moons) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးကြပြီး ကွင်းများ ပြန့်ကားထွက်သွားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ [[ပန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်]] (Pan) နှင့် [[အားသလပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အက်တလပ်စ်]] (Atlas) တို့သည် စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းများအတွင်း အားနည်းသော လှိုင်းပုံစံ သိပ်သည်းဆလှိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ယင်းတို့က ကွင်းများ၏ ထုထည်ကို ပိုမို စိတ်ချရသော တွက်ချက်မှုများ ရရှိစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |title=NASA's Cassini Spacecraft Continues Making New Discoveries |website=ScienceDaily |author=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=3 March 2005 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108223641/http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref> {{wide image|Saturn's rings dark side mosaic.jpg|1300px|၂၀၀၇ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက်နေ့က Cassini အာကာသယာဉ်၏ မြင်ကွင်းကျဉ်း ကင်မရာမှ ရိုက်ကူးထားသော၊ နေရောင်ခြည် တိုက်ရိုက် မကျရောက်သည့် ဘက်မှ မြင်တွေ့ရသည့် စနေဂြိုဟ်၏ D, C, B, A နှင့် F ကွင်းများ (ဘယ်မှ ညာသို့) ၏ သဘာဝအရောင်အတိုင်း ပေါင်းစပ် ဖန်တီးထားသော ပုံရိပ်စုံ ဖြစ်သည်။ ဖော်ပြပါ အကွာအဝေးများသည် စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုချက်မှ တိုင်းတာထားခြင်း ဖြစ်သည်။}} ==မြန်မာနက္ခတ်ဗေဒင်ပညာအယူ== မြန်မာကျမ်းဂန်အရ စနေဂြိုဟ်သည် ဂြိုဟ်ကြီး ၉ လုံး တွင် ၇ ခုမြောက် ဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ လှေသင်အတွင်းဝန် စီရင်သော ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီတွင် စနေဂြိုဟ်ကို မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်၍ မြင်ရသည်ကို ဤသို့ မှတ်သားထားသည်။ 'ထိုစနေကြယ် ဗိမာန်ကား ၁င်္ဝ ခန့်ကြီးသည်။ အလယ်တွင် ပတ္တမြားလုံး သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ အနားမှာ ဖြူစင်လှသောပိတ် ရစ်သကဲ့သို့ ဖွေးဖွေးပြင်ပြင် မြင်သည်။ လက်ဝဲလက်ယာ ၂ ဖက်တွင် မည်းသောအဆင်းနှင့် တွင်းအပေါက်ကဲ့သို့ ထင်မြင်သည်။ အနီးအပါးတွင် အရံကြယ် ၅ လုံးရှိသည်။ အလုံးအဝန်းမဟုတ်၊ ကြက်ဥသဏ္ဌာန်ခပ်လျားလျား ထင်သည်။' စနေဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ်၏ ၇ ရက်မြောက်သောနေ့ကို စနေနေ့ဟုခေါ်သည်။ မြန်မာကျမ်းဂန်အရ ကဆုန်၊ တော်သလင်း၊ ပြာသိုလများတွင် စနေနေ့များမှာ ရက်ရာဇာဖြစ်၍ တန်ခူး၊ ဝါခေါင်၊ နတ်တော်လများတွင် ပြဿဒါးရက် များဟူ၍ မှတ်ယူကြသည်။ စနေဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ်ကောင်မှာ နဂါးမင်း ဖြစ်သည်။ 'နောက်တောင် စနေ၊ နဂါးမြွေ၊ မှတ်လေဆယ်နှစ်ရ' ဟူသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ စနေဂြိုဟ်သက်မှာ ၁ဝ နှစ်၊ တည်နေရာအရပ်မှာ အနောက်တောင်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင်အခေါ် အားဖြင့် စနေဂြိုဟ်ကို သောရိဟု ခေါ်၏။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န ဟူသော ဋဝဂ်နှင့် တဝဂ် အက္ခရာများကို စနေနံအက္ခရာများဟုခေါ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] *[[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|30em | refs = <ref name=ryan20101126>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20101126.html |title=Cassini reveals oxygen atmosphere of Saturn's moon Rhea |publisher=UCL Mullard Space Science Laboratory |first1=Clare |last1=Ryan |date=26 November 2010 |access-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110916174510/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20101126.html |archive-date=16 September 2011 |url-status=live }}</ref> <ref name=spotts20050928>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/tech/science/space/2005-09-28-solar-system-life_x.htm |title=Life beyond Earth? Potential solar system sites pop up |newspaper=USA Today |first1=Peter N. |last1=Spotts |date=28 September 2005 |access-date=21 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726234052/http://www.usatoday.com/tech/science/space/2005-09-28-solar-system-life_x.htm |archive-date=26 July 2008 |url-status=live }}</ref> <ref name=madrigal20090624>{{cite news |url=https://www.wired.com/wiredscience/2009/06/enceladusocean/ |title=Hunt for Life on Saturnian Moon Heats Up |publisher=Wired Science |first1=Alexis |last1=Madrigal |date=24 June 2009 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110904152001/http://www.wired.com/wiredscience/2009/06/enceladusocean/ |archive-date=4 September 2011 |url-status=live }}</ref> }} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{commonscat|Saturn|စနေဂြိုဟ်}} {{sisterlinks|Saturn|dispaly=စနေဂြိုဟ်}} {{Footer SolarSystem}} [[Category:စနေဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] giqs41gqjt6pw737edlzi4eo7mt3j3l 1057007 1056956 2026-10-09T18:04:01Z Dr Lotus Black 31011 1057007 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = စနေဂြိုဟ် | symbol = [[File:Saturn symbol (bold).svg|24px|♄]] | image = [[File:Saturn during Equinox.jpg|300px]] | caption = [[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|''ကာစီနီ အာကာသယာဉ်]]''မှ ပေးပို့သော<br>စနေဂြိုဟ်၏ သဘာဝအရောင်ပုံရိပ် (ဇူလိုင် ၂၀၀၈) | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000.0]] | aphelion = {{val|10.086|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1509|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|9.024|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1350|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|9.554909|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|1429.39|u=Gm}}}})<ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> | eccentricity = {{val|0.05555}} | period = {{plainlist | * {{val|29.4571|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10759.22|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|24491.07}}}} Saturnian [[solar day]]s<ref name="CSeligman">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = 13 August 2009 | archiveurl = https://www.webcitation.org/60qT3Ukn5?url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | archivedate = 11 August 2011 | deadurl = no }}</ref> }} | synodic_period = 378.09 days<ref name="fact">{{cite web | url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | title=Saturn Fact Sheet | publisher=NASA | last=Williams | first=David R. | accessdate=31 July 2007 | date=7 September 2006 | archiveurl=https://www.webcitation.org/6OhjS0EU7?url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html | archivedate=9 April 2014 | deadurl=no }}</ref> | avg_speed = 9.69&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * {{val|2.485240|u=°}} to ecliptic * 5.51° နေ၏ အီကွေတာသို့ * 0.93° to invariable plane<ref name=meanplane>{{cite web | date=3 April 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=10 April 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif | archivedate=14 May 2009 | deadurl=no }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = {{val|113.665|u=°}} | arg_peri = {{val|339.392|u=°}} | mean_anomaly = {{val|317.020|u=°}} | satellites = [[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၆၅]] with formal designations; innumerable additional moonlets.<ref name=fact /> | maximum distance from sun = 1.5 billion km (938 million miles) | minimum distance from sun = 1.35 billion km (840 million miles) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.09796|0.00018}}<!-- calculated using data from ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" --> | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|60268|4|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> * {{val|9.4492}} ကမ္ဘာ }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|54364|10|u=km}}}} <ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> * {{val|8.5521|u=ကမ္ဘာ}} }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|58232|6|u=km}}}}<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|4.27|e=10|u=km²}} <ref name="nasafact">{{cite web | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&Display=Facts | title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Saturn: Facts & Figures | publisher=Solarsystem.nasa.gov | date=22 March 2011 | accessdate=8 August 2011 | archiveurl=https://www.webcitation.org/62DnOn9pq?url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn | archivedate=6 October 2011 | deadurl=no }}</ref> * {{val|83.703|u=ကမ္ဘာ}} }} | volume = {{plainlist | * {{val|8.2713|e=14|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|763.59|u=ကမ္ဘာ}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|5.6836|e=26|u=kg}}<ref name="fact" /> * {{val|95.159|u=ကမ္ဘာ}} }} | density = {{val|0.687|u=g/cm3}}<ref name="fact" /><br /> (less than water) | surface_grav = {{plainlist | * 10.44 [[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact" /> * 1.065 ''[[:en:g-force|g]]'' }} | escape_velocity = 35.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 10.55 hours <ref name="saturnDay">{{cite journal | title='Nature' (Saturn's fast spin determined from its gravitational field and oblateness) | publisher=''Nature'' | date=2 February 2015}}</ref><br /> (10 hr 33&nbsp;min) | rot_velocity = {{plainlist | * {{val|9.87|u=km/s}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|35500|u=km/h}}}} }} | axial_tilt = 26.73° (to orbit)<ref name="fact" /> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|2|42|21}} * 40.589°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> }} | declination = 83.537°<ref name="SeidelmannArchinalA'hearn_2007" /> | albedo = {{plainlist | * 0.342 ([[:en:Bond albedo|Bond]]) * 0.47 ([[:en:Geometric albedo|geometric]])<ref name="fact" /> }} | magnitude = +1.47 to −0.24 <ref name="magnitude">{{cite journal | title=Wideband photoelectric magnitude measurements of Saturn in 2000 | last=Schmude | first=Richard W. Junior | date=2001 | publisher=Georgia Journal of Science |volume=59 |issue=3 |pages=123–127}}</ref> | angular_size = 14.5″ to 20.1″<ref name="fact" /> <br /> (excludes rings) | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 134&nbsp;[[:en:Kelvin|K]] (−139°C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 84&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Saturn.ogg|ˈ|s|æ|t|ər|n}} <ref name=walter2003>{{cite book | first=Elizabeth | last=Walter | date=21 April 2003 | title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary | publisher=Cambridge University Press | edition=Second | isbn=978-0-521-53106-1 }}</ref> | adjectives = Saturnian, Cronian | atmosphere = yes | atmosphere_ref =<ref name="fact" /> | scale_height = 59.5&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်: {{aligned table|cols=2 | ≈&thinsp;96% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | ≈&thinsp;3% |[[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.4% |[[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.01%|[[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.01%|[[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) | 0.0007%|[[အီသိန်း]] (C₂H₆) }}'''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[အမိုးနီယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''စနေဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Saturn}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် ခြောက်ခုမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး၊ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်းသည် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ကဲ့သို့သော ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် [[ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်]] (gas giant) တစ်လုံးဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှ အချင်းဝက်မှာ [[ကမ္ဘာ]]ထက် ၉ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ကမ္ဘာ့သိပ်သည်းဆ၏ ရှစ်ပုံတစ်ပုံမျှသာ ရှိသော်လည်း၊ ထုထည် ပမာဏမှာမူ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆကျော် ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးပါးမျှ ကြီးမားသော်လည်း ထုထည်မှာမူ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ သုံးပုံတစ်ပုံအောက်သာ ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်သည် နေမှ ၉.၅၉ [[AU]] (ကီလိုမီတာ ၁,၄၃၄ မီလီယံ) အကွာအဝေးမှ ပတ်လှည့်နေပြီး ပတ်လမ်းကြောင်း တစ်ပတ်ပြည့်ရန် ၂၉.၄၅ နှစ် ကြာမြင့်သည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းကို ကျောက်ဆောင် ဗဟိုဝတ်ဆံဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရပြီး၊ ထိုဝတ်ဆံကို အာကာသဆိုင်ရာ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာ၊ ဒြပ်ရည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်အလွှာ၊ ဒြပ်ရည် ဟီလီယံ အလွှာနှင့် အပြင်ဘက် ဓာတ်ငွေ့အလွှာတို့က ဝန်းရံထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်းရှိ [[အမိုးနီးယား]] ပုံဆောင်ခဲများကြောင့် ဂြိုဟ်သည် အရောင်ဖျော့သော အဝါရောင် သန်းလျက်ရှိသည်။ သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာအတွင်းရှိ လျှပ်စစ်စီးကြောင်းကြောင့် စနေဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ ထိုသံလိုက်စက်ကွင်းမှာ ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းထက် အားနည်းသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားမှုကြောင့် သံလိုက်စက်ကွင်း စွမ်းအား (magnetic moment) မှာ ကမ္ဘာထက် ၅၈၀ ဆမျှ ပိုမိုကြီးမားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အားသည် ဂျူပီတာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း အား၏ အပုံနှစ်ဆယ်ပုံ တစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ အပြင်ဘက် လေထုမှာ အများအားဖြင့် ငြိမ်သက်ပြီး အကွဲအပြဲ နည်းပါးသော်လည်း ရေရှည်တည်ရှိသော လေထု ရုပ်သွင်များ ဖြစ်ပေါ်လာလေ့ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ၁,၈၀၀ ကီလိုမီတာ (၁,၁၀၀ မိုင်) အထိ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ဤဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲအမှုန်အမွှားများနှင့် နည်းပါးသော ကျောက်ဆောင် အပျက်အစီးများ၊ ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တောက်ပ၍ ကျယ်ပြန့်သော ကွင်းစနစ် (Ring system) တစ်ခု ရှိသည်။ နံပါတ်တပ်ထားသော သို့မဟုတ် တရားဝင် အမည်ပေးထားသည့် ဂြိုဟ်ရံလ ၆၃ စင်း အပါအဝင် အနည်းဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ၂၉၃ စင်းခန့် ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေကြပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် ကွင်းစနစ်များအတွင်းရှိ ရာပေါင်းများစွာသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ (moonlets) ပါဝင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ စနေဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယအကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]] (Titan) သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] (Mercury) ထက် အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ရံလလည်း ဖြစ်သည်။ ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ== [[File:Saturn, Earth size comparison2.jpg|thumb|left|ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် စနေဂြိုဟ်ကို အရွယ်အစားခြင်း ယှဉ်ပြထားသောပုံ]] စနေဂြိုဟ်သည် ဝင်ရိုးစွန်းများတွင် ပြား၍ အီကွေတာတစ်လျှောက်တွင် လုံးပတ်ပိုကြီးသော oင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံ(oblate spheroid) ဖြစ်သည်။<ref name="rgo">{{cite web |url=http://www.oarval.org/section3_11.htm |title=Saturn |first= |last= |work=Information Leaflet No. 42 |publisher=[[Royal Observatory, Greenwich|Royal Greenwich Observatory]] |year=2009 |accessdate=2011-04-26 |archive-date=16 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220216154134/http://www.oarval.org/section3_11.htm }}</ref> အီကွေတာ အချင်းမှာ ၁၂၀,၅၃၆ ကီလိုမီတာ(၇၄,၈၆၇ မိုင်)ရှိပြီး၊ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းမှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းအထိ အချင်းသည် ၁၀၈,၇၂၈ ကီလိုမီတာ(၆၇,၅၃၅ မိုင်) သာရှိပြီး၊ အီကွေတာ အချင်းထက် ၉ ရာခိုင်နှုန်းသေးသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/press_kits/cassini-arrival.pdf |title=Cassini–Huygens Saturn arrival |format=PDF |page=9 |work=Press kit June 2004| publisher=National Aeronautics and Space Administration |accessdate=2011-06-25}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းပြားစက်လုံးပုံဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းခံမှာ ၎င်း၏ အလွန်လျင်မြန်သော လည်ပတ်မှုကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၀.၈ နာရီတွင် တစ်ပတ်ပြည့်သည်။ စနေဂြိုဟ်သည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်တစ်လုံးဖြစ်ပြီး အတိအကျရှိသော မြေမျက်နှာပြင် မရှိပေ။ စနေဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ကျယ်ပြန့်သော ''ပြန့်နှံ့နေသော ဗဟိုအမြူတေ'' (diffuse core) တစ်ခု ရှိပြီး၊ ယင်းသည် ဗဟိုချက်ဆီသို့ အချိုးအစား အတိအကျ သတ်မှတ်မရနိုင်သည့် ကျောက်ဆောင်နှင့် ရေခဲများ တဖြည်းဖြည်း ပေါင်းစပ်ပါဝင်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Mankovich |first1=Christopher R. |last2=Fuller |first2=Jim |date=2021-08-16 |title=A diffuse core in Saturn revealed by ring seismology |url=https://www.nature.com/articles/s41550-021-01448-3 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=5 |issue=11 |pages=1103–1109 |doi=10.1038/s41550-021-01448-3 |issn=2397-3366|arxiv=2104.13385 |bibcode=2021NatAs...5.1103M }}</ref> စနေဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း ရေထက်ပေါ့သော တစ်လုံးတည်းသောဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏အတွင်းသားသည် အလွန်ပင်သိပ်သည်းသော်လည်း၎င်း၏ လွှမ်းခြုံထားသော ဓာတ်ငွေ့ထုကြောင့်၊ သူ၏ သိပ်သည်းဆ(specific density)မှာ ၀.၆၉ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာသာ ရှိသည်။ ရေ၏ သိပ်သည်းဆ ၁.၀ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ထက်နည်းသဖြင့် တင်စားပြီးပြောမည်ဆိုလျှင် ရေပေါ်တွင် ပေါလောပေါ်နိုင်သည်။<ref>{{cite book |title=Voyager: Exploring the outer planets |url=https://archive.org/details/voyagerexploring00verb |last=Verba |first=Joan Marie |year=1991 |publisher=FTL Publications |isbn=0-9825232-0-3 |page=[https://archive.org/details/voyagerexploring00verb/page/20 20]}}</ref> ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ထုထည်ပမာဏသည် ကမ္ဘာထက် ၃၁၈ ဆ ရှိသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာထက် ၉၅ ဆမျှသာ ရှိသည်။<ref name="Mass ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=6 October 2004 |title=Solar System Planets Compared to Earth |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102843/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Mass ref 2">{{cite web |last=Dunbar |first=Brian |date=29 November 2007 |title=NASA – Saturn |url=http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110929073208/http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |archive-date=29 September 2011 |access-date=21 July 2011 |publisher=NASA}}</ref><ref name="Radius ref">{{cite web |last=Brainerd |first=Jerome James |date=24 November 2004 |title=Characteristics of Saturn |url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20111001102834/http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html |archive-date=1 October 2011 |access-date=5 July 2010 |publisher=The Astrophysics Spectator}}</ref><ref name="Radius ref 2">{{cite web |last1=Davidson |first1=Chris |date=28 July 2011 |title=General Information about Saturn |url=http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220627/http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/ |archive-date=7 October 2011 |access-date=17 August 2011 |work=Scienceray}}</ref> ဂျူပီတာနှင့် စနေဂြိုဟ် နှစ်စင်းပေါင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ စုစုပေါင်း ဂြိုဟ်ထုထည်၏ ၉၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ရယူထားကြသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== [[File:Saturn diagram.svg|thumb|upright=1.5|စနေဂြိုဟ် ဖွဲ့စည်းပုံ|left]] စနေဂြိုဟ်တွင် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ ပါဝင်သော်လည်း၊ သိပ်သည်းဆမှာ ၀.၀၁ g/cm³ ထက် ကျော်လွန်သွားချိန်တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် စံမဟုတ်သော ဒြပ်ရည် (non-ideal liquid) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသဖြင့် စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ အများစုမှာ ဓာတ်ငွေ့အခြေအနေတွင် တည်ရှိနေခြင်း မဟုတ်ပေ။ အဆိုပါ သိပ်သည်းဆသို့ စနေဂြိုဟ် ထုထည်၏ ၉၉.၉ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သော အချင်းဝက်အတွင်း၌ ရောက်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ် အတွင်းပိုင်းရှိ အပူချိန်၊ ဖိအားနှင့် သိပ်သည်းဆတို့သည် ဗဟိုအမြူတေဆီသို့ မှန်မှန် တိုးတက်မြင့်မားလာပြီး၊ ယင်းကြောင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အလွှာများ၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် သတ္တုအခြေအနေအဖြစ် တည်ရှိသွားစေသည်။ စံသတ်မှတ်ထားသော ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ စနေဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ဂျူပီတာ၏ အတွင်းပိုင်းနှင့် ဆင်တူပြီး၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ဟီလီယံနှင့် အနည်းငယ်မျှသော အငွေ့ပျံလွယ်သည့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး ဝန်းရံထားသည့် သေးငယ်သော ကျောက်ဆောင် ဗဟိုအမြူတေတစ်ခု ပါဝင်သည်ဟု ညွှန်းဆိုကြသည်။ စံပြု ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စံနမူနာများက စနေဂြိုဟ်၏ အခြေခံ ပါဝင်မှုစနစ်သည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆထားသော်လည်း၊ ၎င်း၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ ဟာမိုနစ်များနှင့် ဂြိုဟ်၏ ထိပ်ပြားဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှု (oblateness) တို့က စနေဂြိုဟ်သည် ဗဟိုချက်၌ ပိုမိုသိသိသာသာ စိတ်စည်းစုဝေးနေပြီး နက်ရှိုင်းသော အတွင်းပိုင်း၌ ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ အများအပြား ပါဝင်နေကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ထုထည်အားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်ပြီး ဂျူပီတာ၏ ဗဟိုဒေသများတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၆၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |title=Saturn - The interior {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/place/Saturn-planet/The-interior |access-date=14 April 2022 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> ဤဗဟိုဝတ်ဆံသည် ပါဝင်မှုစနစ်အားဖြင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ပိုမို သိပ်သည်းဆ မြင့်မားသည်။ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ဗဟိုဝတ်ဆံသည် ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၉ ဆမှ ၂၂ ဆအထိ ရှိရမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြရာ ယင်းသည် အချင်း ကီလိုမီတာ ၂၀,၀၀၀ (မိုင် ၁၂,၀၀၀) ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်များကို တိုင်းတာချက်များအရ ဗဟိုဝတ်ဆံသည် ပိုမိုပြန့်နှံ့နေပြီး ကမ္ဘာမြေ ၁၇ စင်းစာ ထုထည်နှင့် ညီမျှကာ စနေဂြိုဟ် အချင်းဝက်တစ်ခုလုံး၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ညီမျှသော အချင်းဝက် ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ယင်းကို ပိုမိုထူထဲသော ဒြပ်ရည် သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာက ဝန်းရံထားပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် ဟီလီယံ စိမ့်ဝင်နေသော ဒြပ်ရည် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် အလွှာ တည်ရှိကာ အမြင့်ပိုင်း တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာသည် ကီလိုမီတာ ၁,၀၀၀ (မိုင် ၆၂၀) ခန့် ကျယ်ပြန့်ပြီး ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |title=Structure of Saturn's Interior |publisher=Windows to the Universe |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917140427/http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html |archive-date=17 September 2011 }}</ref> စနေဂြိုဟ်တွင် ပူပြင်းသော အတွင်းပိုင်း ရှိပြီး ဗဟိုဝတ်ဆံ၌ ၁၁,၇၀၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၂၁,၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရောက်ရှိကာ နေမှ လက်ခံရရှိသော စွမ်းအင်ထက် ၂.၅ ဆ ပိုမိုသော စွမ်းအင်ကို အာကာသအတွင်းသို့ ထုတ်လွှတ်သည်။ ဂျူပီတာ၏ အပူစွမ်းအင်ကို နှေးကွေးသော ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုဆိုင်ရာ Kelvin–Helmholtz နည်းလမ်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း ဖြစ်သော်လည်း စနေဂြိုဟ်သည် ထုထည် ပိုမိုနည်းပါးသဖြင့် ထိုဖြစ်စဉ် တစ်ခုတည်းဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အပူထုတ်လုပ်မှုကို ရှင်းလင်းရန် မလုံလောက်နိုင်ပေ။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် ရေခဲ ဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်ကြသော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့၌လည်းကောင်း [[စိန်]]များ မိုးရွာသွန်းမှုအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း အဆိုပြုထားကြသည်။<ref name="SC-20131009">{{cite news |last=Kramer |first=Miriam |title=Diamond Rain May Fill Skies of Jupiter and Saturn |url=https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |date=9 October 2013 |work=[[Space.com]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827171415/https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html |url-status=live }}</ref><ref name="WP-20170825">{{cite news |last=Kaplan |first=Sarah |title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune |url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |date=25 August 2017 |newspaper=[[The Washington Post]] |access-date=27 August 2017 |archive-date=27 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170827011901/https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/ |url-status=live }}</ref> ===လေထု=== စနေဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက် လေထုတွင် ထုထည်ပမာဏအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၆.၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၃.၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။ နေအတွင်း၌ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်မှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက စနေဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဟီလီယံ အချိုးအစားမှာ သိသိသာသာ လျော့နည်းလျက်ရှိသည်။ ဟီလီယံထက် လေးလံသော ဒြပ်စင်များ (သတ္တုဓာတ်ပါဝင်မှု / metallicity) ပမာဏကို တိကျစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ အဆိုပါ အချိုးအစားများသည် နေအဖွဲ့အစည်း စတင်ဖြစ်ပေါ်ချိန်က မူလ ပမာဏများနှင့် ကိုက်ညီသည်ဟု ယူဆထားကြသည်။ ထိုပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်စင်များ၏ စုစုပေါင်း ထုထည်ပမာဏကို ကမ္ဘာ့ထုထည်ထက် ၁၉ မှ ၃၁ ဆအထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းတို့၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းမှာ စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုအမြူတေ ဒေသ၌ တည်ရှိသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း၌ [[အမိုးနီးယား]]၊ [[အက်စီတီလင်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ပရိုပိန်း၊ ဖော့စဖင်းနှင့် [[မီသိန်း]] ပမာဏ အနည်းငယ်တို့ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိထားသည်။ အပေါ်ယံ တိမ်တိုက်များကို အမိုးနီးယား ပုံသဏ္ဌာန်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ အောက်ဘက်အလွှာ တိမ်တိုက်များတွင် အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုဒ် (NH4SH) သို့မဟုတ် ရေ ပါဝင်ပုံရသည်။ နေမှလာသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]သည် အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း မီသိန်းဓာတ်ပြိုကွဲမှု (methane photolysis) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် ဓာတုဓာတ်ပြုမှုများကို ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်စေကာ ထွက်ရှိလာသော ပစ္စည်းများကို လေဝဲများနှင့် ပျံ့နှံ့မှုတို့က အောက်ဘက်သို့ သယ်ဆောင်သွားကြသည်။ ဤအလင်းဓာတု သံသရာ (photochemical cycle) ကို စနေဂြိုဟ်၏ နှစ်စဉ် ရာသီဥတု သံသရာက ထိန်းညှိပေးသည်။ Cassini အာကာသယာဉ်သည် မြောက်ဘက် လတ္တီတွဒ်များတွင် တည်ရှိသော ''ပုတီးကုံး စီတန်းမှု'' (String of Pearls) ဟု အမည်ပြောင် ပေးထားသည့် တိမ်တိုက် ရုပ်သွင်အစဉ်အတန်းကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ရုပ်သွင်များသည် ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော တိမ်တိုက် အလွှာများ၌ တည်ရှိသည့် တိမ်ကင်းစင်သော နေရာများ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite press release |title=Cassini Image Shows Saturn Draped in a String of Pearls |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |publisher=Carolina Martinez, NASA |date=10 November 2006 |access-date=3 March 2013 |archive-date=1 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130501174037/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |url-status=live}}</ref> ==သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Saturn's Rings PIA03550.jpg|thumb|400x400px|စနေဂြိုဟ်နှင့် ယင်း၏ ဂြိုဟ်ရံလများကို စိတ်ကူးပုံဖော်ထားပုံ]] စနေဂြိုဟ်တွင် တွေ့ရှိထားသည့် ဂြိုဟ်ရံလ ၂၉၃ စင်း ရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် ၆၃ စင်းမှာ တရားဝင် အမည်များ ရရှိထားကြသည်။<ref name="JPLmoons">{{cite web |title=Solar System Dynamics – Planetary Satellite Discovery Circumstances |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sats/discovery.html |publisher=NASA |access-date=11 April 2026 |date=15 November 2021}}</ref> စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်း (Ring) များအတွင်း အချင်း မီတာ ၄၀ မှ ၅၀၀ အထိ ရှိသော အရံလငယ်များ (moonlets) တန်ဆာဆင် တည်ရှိနေသည့် အထောက်အထား မြောက်မြားစွာ ရှိသော်လည်း<ref>{{cite journal |last1=Tiscareno |first1=Matthew S. |last2=Burns |first2=Joseph A. |last3=Hedman |first3=Matthew M. |last4=C. Porco |first4=Carolyn |title=The population of propellers in Saturn's A Ring |journal=The Astronomical Journal |date=March 2008 |volume=135 |issue=3 |pages=1083–1091 |doi=10.1088/0004-6256/135/3/1083 |bibcode=2008AJ....135.1083T |arxiv=0710.4547 }}</ref> ၎င်းတို့ကို အရံလစစ်စစ်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မရှိပေ။ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]သည် ကွင်းဆက်များ အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် စုစုပေါင်း ဒြပ်ထု၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို ရယူထားသည်။ စနေဂြိုဟ်၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံး အရံလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယား]] (Rhea) တွင် ကျဲပါးသော လေထုနှင့်အတူ ကိုယ်ပိုင် ကျဲပါးသော ကွင်းစနစ်တစ်ခု တည်ရှိနေနိုင်ခြေ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |title=Thin air: Oxygen atmosphere found on Saturn's moon Rhea |website=ScienceDaily |author=NASA |date=30 November 2010 |access-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108215855/http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=ryan20101126/> အခြား အရံလ အများအပြားမှာ သေးငယ်ကြရာ ၁၄၃ စင်းမှာ အချင်း ၅၀ ကီလိုမီတာအောက် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Saturn moons">{{cite web |url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |title=Saturn's Known Satellites |publisher=Department of Terrestrial Magnetism |access-date=22 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110926210000/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html |archive-date=26 September 2011 }}</ref> အစဉ်အလာအားဖြင့် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အများစုကို [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]မှ တိုက်တန် နတ်ဘုရားများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ တိုက်တန်သည် ရှုပ်ထွေးသော ဇီဝဓာတုဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် ထူထပ်သော လေထု တည်ရှိရာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ တစ်ခုတည်းသော အရံလ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |title=Cassini Finds Hydrocarbon Rains May Fill Titan Lakes |website=ScienceDaily |date=30 January 2009 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109045639/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |title=Voyager – Titan |publisher=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=18 October 2010 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111026090736/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html |archive-date=26 October 2011 }}</ref> ၎င်းသည် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် စိမ့်အိုင်များ တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော အရံလလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna14029488 |title=Evidence of hydrocarbon lakes on Titan |publisher=NBC News |agency=Associated Press |date=25 July 2006 |access-date=19 July 2011 |archive-date=24 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824105749/http://www.nbcnews.com/id/14029488/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |title=Hydrocarbon lake finally confirmed on Titan |work=[[Cosmos (magazine)|Cosmos Magazine]] |date=31 July 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111101134216/http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan |archive-date=1 November 2011 }}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် IAA-CSIC မှ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် တိုက်တန်၏ အပေါ်ယံ လေထုအတွင်း သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်ရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ရှေ့ပြေးပစ္စည်းတစ်မျိုးဖြစ်သည့် အရိုမက်တစ် ဟိုက်ဒရိုကာဗွန် အများပြား (polycyclic aromatic hydrocarbons) ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့ကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က တိုက်တန် လေထုအတွင်းရှိ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]သည် အတိတ်ကာလက စနေဂြိုဟ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည့် ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြယ် တံခွန်များနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[အောတိမ်တိုက်]] အတွင်းရှိ ပစ္စည်းများမှ လာခြင်းဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော အထောက်အထားများ ရရှိထားသည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုခဲ့သည်။<ref name="NASA-201450623">{{cite web |display-authors=1 |last1=Dyches |first1=Preston |last2=Clavin |first2=Clavin |title=Titan's Building Blocks Might Pre-date Saturn |url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |date=23 June 2014 |work=NASA |access-date=24 June 2014 |archive-date=9 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180909162240/https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200 |url-status=live }}</ref> ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံအားဖြင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ [[အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အန်ဆဲလဒတ်စ်]] (Enceladus) ကို အဏုဇီဝ သက်ရှိများ ရှင်သန်နေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာရှိသော နေရာတစ်ခုအဖြစ် မကြာခဏ ရှုမြင်ကြသည်။<ref name="NS-20080326">{{cite web |last=Battersby |first=Stephen |title=Saturn's moon Enceladus surprisingly comet-like |url=https://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |date=26 March 2008 |work=[[New Scientist]] |access-date=16 April 2015 |archive-date=30 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150630011601/http://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |title=Could There Be Life On Saturn's Moon Enceladus? |website=ScienceDaily |author=NASA |date=21 April 2008 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111109041043/http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm |archive-date=9 November 2011 |url-status=live }}</ref><ref name=madrigal20090624/><ref name=spotts20050928/><ref>{{cite web |url=http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |title=Enceladus: Saturn's Moon, Has Liquid Ocean of Water |last=Pili |first=Unofre |work=Scienceray |date=9 September 2009 |access-date=21 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007220555/http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/ |archive-date=7 October 2011 }}</ref> ဤဖြစ်နိုင်ခြေ၏ အထောက်အထားများတွင် အရံလ၏ ဆားဓာတ်ကြွယ်ဝသော အမှုန်အမွှားများ၌ "သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆင်တူသည့်" ပါဝင်မှုစနစ် ရှိနေခြင်း ပါဝင်ပြီး၊ ယင်းက အန်ဆဲလဒတ်စ်မှ ပန်းထွက်လာသော ရေခဲအများစုသည် ဒြပ်ရည် ဆားရေ အငွေ့ပျံခြင်းမှ လာကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။<ref>{{cite news |url=http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |title=Strongest evidence yet indicates Enceladus hiding saltwater ocean |publisher=Physorg |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019155718/http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html |archive-date=19 October 2011 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |title=Saturn's moon Enceladus shows evidence of an ocean beneath its surface |newspaper=[[The Washington Post]] |last=Kaufman |first=Marc |date=22 June 2011 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112193955/http://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html |archive-date=12 November 2012 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |title=Cassini Captures Ocean-Like Spray at Saturn Moon |publisher=NASA |display-authors=1 |author=Greicius, Tony |author2=Dunbar, Brian |date=22 June 2011 |access-date=17 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110914203739/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html |archive-date=14 September 2011 |url-status=live }} </ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Cassini အာကာသယာဉ်သည် အန်ဆဲလဒတ်စ်ပေါ်မှ ပန်းထွက်နေသော ရေခဲမှုန်တိမ်တိုက်များအတွင်းသို့ ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့ရာ မီသိန်းထုတ်လုပ်မှုဖြင့် ရှင်သန်သည့် သက်ရှိပုံစံများကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သော ပါဝင်ပစ္စည်း အများစုကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ==ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ကွင်းစနစ်== [[File:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|thumb|၂၀၀၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ''[[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|ကာစီနီ]]'' အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ဤစနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းဆက်များသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒြပ်ထု ပမာဏ အကြီးမားဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ကွင်းများ ဖြစ်ကြသည်။]] စနေဂြိုဟ်သည် ၎င်းအား အမြင်အားဖြင့် တမူထူးခြားထင်ရှားစေသည့် ဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်ကြောင့် လူသိအများဆုံး ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name="NMM Saturn">{{cite web |title=Saturn |url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |publisher=National Maritime Museum |access-date=6 July 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080623204304/http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286 |archive-date=23 June 2008 |date=20 August 2015 }}</ref> အဆိုပါ ကွင်းများသည် စနေဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမှ အပြင်ဘက်သို့ ၆,၆၃၀ မှ ၁၂၀,၇၀၀ ကီလိုမီတာ (၄,၁၂၀ မှ ၇၅,၀၀၀ မိုင်) အထိ ကျယ်ပြန့်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် မီတာ ၂၀ (၆၆ ပေ) ခန့် ထူထပ်ကြသည်။ ၎င်းတို့တွင် အဓိကအားဖြင့် ရေခဲများ ပါဝင်ပြီး နည်းပါးသော သိုလင်း (tholin) များနှင့် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ရှိသော ပုံသဏ္ဌာန်မဲ့ ကာဗွန်များ အနည်းငယ် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite journal |title=The Composition of Saturn's Rings |display-authors=1 |author=Poulet F. |author2=Cuzzi J.N. |journal=Icarus |doi=10.1006/icar.2002.6967 |volume=160 |page=350 |date=2002 |bibcode=2002Icar..160..350P |issue=2 |url=https://zenodo.org/record/1229856 |access-date=28 June 2019 |archive-date=29 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190729190601/https://zenodo.org/record/1229856 |url-status=live }}</ref> ကွင်းများကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် အမှုန်အမွှားများသည် ဖုန်မှုန့် အမှုန်အမွှားမျှ အရွယ်အစားမှ မီတာ ၁၀ အထိ အကျယ်အဝန်း ရှိကြသည်။<ref>{{cite web |last=Porco |first=Carolyn |author-link=Carolyn Porco |title=Questions about Saturn's rings |website=CICLOPS web site |url=http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |access-date=18 June 2017 |archive-date=3 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073842/http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring |url-status=live }}</ref> အခြားသော ဧရာမ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်များ၌လည်း ကွင်းဆက်စနစ်များ ရှိကြသော်လည်း စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းစနစ်သည် အကြီးမားဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ဖြစ်သည်။ ကွင်းများ၏ သက်တမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားဖွယ်ရာ အယူအဆများ ရှိနေသည်။ တစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ရှေးကျပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က မူလ နက်ဗျူလာ ဒြပ်ဝတ္ထုများမှ စနေဂြိုဟ်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်<ref>{{cite journal |last1=Canup |first1=Robin M. |title=Origin of Saturn's rings and inner moons by mass removal from a lost Titan-sized satellite |journal=Nature |date=December 2010 |volume=468 |issue=7326 |pages=943–946 |doi=10.1038/nature09661 |pmid=21151108 |bibcode=2010Natur.468..943C }}</ref> သို့မဟုတ် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၁ မှ ၃.၈ ဘီလီယံခန့်က ကြီးမားသော ပေါက်ကွဲမှုများ အလွန်အမင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်ကာလအပြီး မကြာမီတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ထောက်ခံထားကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Crida |first1=A. |last2=Charnoz |first2=S. |title=Formation of Regular Satellites from Ancient Massive Rings in the Solar System |journal=Science |date=30 November 2012 |volume=338 |issue=6111 |pages=1196–1199 |doi=10.1126/science.1226477 |pmid=23197530 |arxiv=1301.3808 |bibcode=2012Sci...338.1196C }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Charnoz |first1=Sébastien |last2=Morbidelli |first2=Alessandro |last3=Dones |first3=Luke |last4=Salmon |first4=Julien |title=Did Saturn's rings form during the Late Heavy Bombardment? |journal=Icarus |date=February 2009 |volume=199 |issue=2 |pages=413–428 |doi=10.1016/j.icarus.2008.10.019 |arxiv=0809.5073 |bibcode=2009Icar..199..413C }}</ref> အခြားတစ်ဖက်မှမူ ၎င်းတို့သည် ပိုမို ငယ်ရွယ်ပြီး လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်း ၁၀၀ ခန့်ကမှ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref>{{cite journal |last1=Kempf |first1=Sascha |last2=Altobelli |first2=Nicolas |last3=Schmidt |first3=Jürgen |last4=Cuzzi |first4=Jeffrey N. |last5=Estrada |first5=Paul R. |last6=Srama |first6=Ralf |title=Micrometeoroid infall onto Saturn's rings constrains their age to no more than a few hundred million years |journal=Science Advances |date=12 May 2023 |volume=9 |issue=19 |article-number=eadf8537 |doi=10.1126/sciadv.adf8537 |pmid=37172091 |pmc=10181170 |bibcode=2023SciA....9F8537K }}</ref><ref name="NYT-210230928">{{cite news |last=Andrew |first=Robin George |title=Saturn's Rings May Have Formed in a Surprisingly Recent Crash of 2 Moons - Researchers completed a complex simulation that supports the idea that the giant planet's jewelry emerged hundreds of millions of years ago, not billions. |url=https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |date=28 September 2023 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archive-url=https://archive.today/20230929044637/https://www.nytimes.com/2023/09/28/science/saturn-rings-moons-formation.html |archive-date=29 September 2023 |access-date=29 September 2023 }}</ref><ref name="TAJ-20230927">{{cite journal |author=Teodoro, L.F.A. |display-authors=et al |title=A Recent Impact Origin of Saturn's Rings and Mid-sized Moons |date=27 September 2023 |journal=[[The Astrophysical Journal]]|volume=955 |number=2 |page=137 |doi=10.3847/1538-4357/acf4ed |arxiv=2309.15156 |bibcode=2023ApJ...955..137T |doi-access=free }}</ref> အဆိုပါ ဒုတိယမြောက် ယူဆချက်ကို ထောက်ခံသည့် MIT သုတေသနအဖွဲ့တစ်ခုက ကွင်းများသည် ''ခရိုင်ဆာလစ်'' (Chrysalis) ဟု အမည်ပေးထားသည့် ပျက်စီးသွားသော စနေဂြိုဟ်၏ အရံလတစ်စင်းမှ ကြွင်းကျန်ရစ်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="chrysalis">{{cite journal |last1=Wisdom |first1=Jack |last2=Dbouk |first2=Rola |last3=Militzer |first3=Burkhard |last4=Hubbard |first4=William B. |last5=Nimmo |first5=Francis |last6=Downey |first6=Brynna G. |last7=French |first7=Richard G. |title=Loss of a satellite could explain Saturn's obliquity and young rings |journal=Science |date=16 September 2022 |volume=377 |issue=6612 |pages=1285–1289 |doi=10.1126/science.abn1234 |pmid=36107998 |bibcode=2022Sci...377.1285W |hdl=1721.1/148216 |hdl-access=free }}</ref> ပင်မ ကွင်းများ၏ အလွန်တွင် ဂြိုဟ်မှ ၁၂ မီလီယံ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မီလီယံ မိုင်) အကွာအဝေး၌ ကျဲပါးသော ဖီးဘီ ကွင်း (Phoebe ring) တည်ရှိသည်။ ယင်းသည် အခြားသော ကွင်းများနှင့် ၂၇ ဒီဂရီ ဒေါင့်စောင်းလျက် တည်ရှိပြီး [[ဖီဘီ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖီးဘီ]] အရံလ ကဲ့သို့ပင် ပြောင်းပြန် ပတ်လမ်းကြောင်း (retrograde fashion) အတိုင်း ပတ်လှည့်နေသည်။<ref>{{cite web |first=Rob |last=Cowen |date=7 November 1999 |url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |title=Largest known planetary ring discovered |work=Science News |access-date=9 April 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110822023022/http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered |archive-date=22 August 2011 |url-status=live }}</ref> [[ပန်ဒိုရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်ဒိုရာ]] (Pandora) နှင့် [[ပရောမီသီးယပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပရိုမီသီးယက်စ်]] (Prometheus) အပါအဝင် စနေဂြိုဟ်၏ အရံလ အချို့သည် ကွင်းများကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် အရံလများ (shepherd moons) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးကြပြီး ကွင်းများ ပြန့်ကားထွက်သွားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။ [[ပန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပန်]] (Pan) နှင့် [[အားသလပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အက်တလပ်စ်]] (Atlas) တို့သည် စနေဂြိုဟ်၏ ကွင်းများအတွင်း အားနည်းသော လှိုင်းပုံစံ သိပ်သည်းဆလှိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ယင်းတို့က ကွင်းများ၏ ထုထည်ကို ပိုမို စိတ်ချရသော တွက်ချက်မှုများ ရရှိစေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |title=NASA's Cassini Spacecraft Continues Making New Discoveries |website=ScienceDaily |author=NASA Jet Propulsion Laboratory |date=3 March 2005 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108223641/http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm |archive-date=8 November 2011 |url-status=live }}</ref> {{wide image|Saturn's rings dark side mosaic.jpg|1300px|၂၀၀၇ ခုနှစ် မေလ ၉ ရက်နေ့က Cassini အာကာသယာဉ်၏ မြင်ကွင်းကျဉ်း ကင်မရာမှ ရိုက်ကူးထားသော၊ နေရောင်ခြည် တိုက်ရိုက် မကျရောက်သည့် ဘက်မှ မြင်တွေ့ရသည့် စနေဂြိုဟ်၏ D, C, B, A နှင့် F ကွင်းများ (ဘယ်မှ ညာသို့) ၏ သဘာဝအရောင်အတိုင်း ပေါင်းစပ် ဖန်တီးထားသော ပုံရိပ်စုံ ဖြစ်သည်။ ဖော်ပြပါ အကွာအဝေးများသည် စနေဂြိုဟ်၏ ဗဟိုချက်မှ တိုင်းတာထားခြင်း ဖြစ်သည်။}} ==မြန်မာနက္ခတ်ဗေဒင်ပညာအယူ== မြန်မာကျမ်းဂန်အရ စနေဂြိုဟ်သည် ဂြိုဟ်ကြီး ၉ လုံး တွင် ၇ ခုမြောက် ဂြိုဟ် ဖြစ်သည်။ လှေသင်အတွင်းဝန် စီရင်သော ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီတွင် စနေဂြိုဟ်ကို မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်၍ မြင်ရသည်ကို ဤသို့ မှတ်သားထားသည်။ 'ထိုစနေကြယ် ဗိမာန်ကား ၁င်္ဝ ခန့်ကြီးသည်။ အလယ်တွင် ပတ္တမြားလုံး သဏ္ဌာန် ရှိသည်။ အနားမှာ ဖြူစင်လှသောပိတ် ရစ်သကဲ့သို့ ဖွေးဖွေးပြင်ပြင် မြင်သည်။ လက်ဝဲလက်ယာ ၂ ဖက်တွင် မည်းသောအဆင်းနှင့် တွင်းအပေါက်ကဲ့သို့ ထင်မြင်သည်။ အနီးအပါးတွင် အရံကြယ် ၅ လုံးရှိသည်။ အလုံးအဝန်းမဟုတ်၊ ကြက်ဥသဏ္ဌာန်ခပ်လျားလျား ထင်သည်။' စနေဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ်၏ ၇ ရက်မြောက်သောနေ့ကို စနေနေ့ဟုခေါ်သည်။ မြန်မာကျမ်းဂန်အရ ကဆုန်၊ တော်သလင်း၊ ပြာသိုလများတွင် စနေနေ့များမှာ ရက်ရာဇာဖြစ်၍ တန်ခူး၊ ဝါခေါင်၊ နတ်တော်လများတွင် ပြဿဒါးရက် များဟူ၍ မှတ်ယူကြသည်။ စနေဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ်ကောင်မှာ နဂါးမင်း ဖြစ်သည်။ 'နောက်တောင် စနေ၊ နဂါးမြွေ၊ မှတ်လေဆယ်နှစ်ရ' ဟူသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ စနေဂြိုဟ်သက်မှာ ၁ဝ နှစ်၊ တည်နေရာအရပ်မှာ အနောက်တောင်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင်အခေါ် အားဖြင့် စနေဂြိုဟ်ကို သောရိဟု ခေါ်၏။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န ဟူသော ဋဝဂ်နှင့် တဝဂ် အက္ခရာများကို စနေနံအက္ခရာများဟုခေါ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] *[[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|30em | refs = <ref name=ryan20101126>{{cite news |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20101126.html |title=Cassini reveals oxygen atmosphere of Saturn's moon Rhea |publisher=UCL Mullard Space Science Laboratory |first1=Clare |last1=Ryan |date=26 November 2010 |access-date=23 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110916174510/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20101126.html |archive-date=16 September 2011 |url-status=live }}</ref> <ref name=spotts20050928>{{cite news |url=https://www.usatoday.com/tech/science/space/2005-09-28-solar-system-life_x.htm |title=Life beyond Earth? Potential solar system sites pop up |newspaper=USA Today |first1=Peter N. |last1=Spotts |date=28 September 2005 |access-date=21 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080726234052/http://www.usatoday.com/tech/science/space/2005-09-28-solar-system-life_x.htm |archive-date=26 July 2008 |url-status=live }}</ref> <ref name=madrigal20090624>{{cite news |url=https://www.wired.com/wiredscience/2009/06/enceladusocean/ |title=Hunt for Life on Saturnian Moon Heats Up |publisher=Wired Science |first1=Alexis |last1=Madrigal |date=24 June 2009 |access-date=19 July 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110904152001/http://www.wired.com/wiredscience/2009/06/enceladusocean/ |archive-date=4 September 2011 |url-status=live }}</ref> }} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{commonscat|Saturn|စနေဂြိုဟ်}} {{sisterlinks|Saturn|dispaly=စနေဂြိုဟ်}} {{Footer SolarSystem}} [[Category:စနေဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] ew9dssea9jzbexders5fg62or5c0bec 0 2886 1056980 1030877 2026-10-09T16:33:34Z Dr Lotus Black 31011 lead section expand 1056980 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mercury symbol (bold).svg|24px|☿]] | image = [[File:Mercury in color - Prockter07-edit1.jpg|260px]] | caption = မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်မှ မာကျူရီဂြိုဟ် (၂၀၀၈) ခုနှစ် | orbit_ref = <ref name="horizons" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * 0.466&nbsp;697 [[Astronomical unit|AU]] * 69,816,900&nbsp;km }} | perihelion = {{plainlist | * 0.307&nbsp;499 AU * 46,001,200&nbsp;km }} | semimajor = {{plainlist | * 0.387&nbsp;098 AU * 57,909,050&nbsp;km }} | eccentricity = 0.205&nbsp;630<ref name="fact" /> | period = {{plainlist | * 87.969&nbsp;1 [[day|d]] * 0.240&nbsp;846 [[julian year (astronomy)|yr]] * 0.5 Mercury [[solar day]] }} | synodic_period = 115.88&nbsp;d<ref name="fact" /> | avg_speed = 47.362&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * 7.005° to [[ecliptic]] * 3.38° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]] * 6.34° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane" /> }} | asc_node = 48.331° | arg_peri = 29.124° | mean_anomaly = 174.796° | satellites = မရှိ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | diameter = {{val|4880|u=km}} | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|2439.7|1.0|u=km}}}}<ref name="nasa" /><ref name="Seidelmann2007" /> * {{val|0.3829}} Earths }} | flattening = 0<ref name="Seidelmann2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|7.48|e=7|u=km2}}<ref name="nasa" /> * 0.147 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|6.083|e=10|u=km3}}<ref name="nasa" /> * 0.056 Earths }} | mass = {{plainlist | * {{val|3.3011|e=23|u=kg}}<ref name="Mazarico2014" /> * 0.055 Earths }} | density = {{val|5.427|u=g/cm3}}<ref name="nasa" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|3.7|u=m/s2}} * 0.38 [[g-force|g]]<ref name="nasa" /> }} | moment_of_inertia_factor = {{val|0.346|0.014}}<ref name="Margot2012" /> | escape_velocity = 4.25&nbsp;km/s<ref name="nasa" /> | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|58.646|u=d}} * {{val|1407.5|u=h}}<ref name="nasa" /> }} | rot_velocity = {{convert|10.892|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = {{nowrap|2.04′ ± 0.08′}} (to orbit)<ref name="Margot2012" /><br>(0.034°)<ref name=fact/> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|18|44|2}} * 281.01°<ref name="fact" /> }} | declination = 61.45°<ref name="fact" /> | albedo = {{plainlist | * 0.068 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="MallamaMercury" /> * 0.142 ([[Geometric albedo|geom.]])<ref name="MallamaMercury" /> }} | magnitude = −2.6<ref Name="MallamaSky" /> to 5.7<ref name="fact" /><ref name="ephemeris" /> | angular_size = 4.5–13″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 0°N, 0°W <ref name=vasa>{{cite journal | title= Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits | first1= Ashwin R. | last1= Vasavada | first2= David A. | last2= Paige | first3= Stephen E. | last3= Wood | date= 19 February 1999 | url= http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | journal= Icarus | volume= 141 | pages= 179–193 | id= Figure 3 with the "TWO model"; Figure 5 for pole | bibcode= 1999Icar..141..179V | doi= 10.1006/icar.1999.6175 | issue= 2 | archive-date= 13 November 2012 | access-date= 2 March 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20121113124427/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | url-status= dead }}</ref> | min_temp_1 = 100 K <!-- (-173 °C) --> | mean_temp_1 = 340 K <!-- (67 °C) --> | max_temp_1 = 700 K <!-- (427 °C) --> | temp_name2 = 85°N, 0°W<ref name=vasa /> | min_temp_2 = 80 K <!-- (-193 °C) --> | mean_temp_2 = 200 K <!-- (-73 °C) --> | max_temp_2 = 380 K <!-- (106.85 °C) --> <!---| temp_name3 = 90°N<ref name=vasa /> |min_temp3=180K |mean_temp3=180K | max_temp_3 = 180 K (−93 °C) --> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Mercury.ogg|ˈ|m|ɜr|k|j|ə|r|i}} | adjectives = Mercurian,<ref name="webster" /> Hermian | atmosphere = yes | surface_pressure = trace (<~0.005 [[picobar]]) | atmosphere_ref=<ref name=fact2015>{{cite web|title=Mercury Fact Sheet|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|publisher=NASA|accessdate=27 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106171436/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|archivedate=6 November 2015|date=22 December 2015}}</ref> | atmosphere_composition = {{plainlist | * 42% မော်လီကျူလာ [[အောက်ဆီဂျင်]] * 29.0% [[ဆိုဒီယမ်]] * 22.0% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] * 6.0% [[ဟီလီယမ်]] * 0.5% [[ပိုတက်ဆီယမ်]] * Trace amounts of [[အာဂွန်]], [[နိုက်ထရိုဂျင်]], [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]], [[ရေငွေ့]], [[ဇီနွန်]], [[krypton|ခရိုင်ပတွန်]], [[နီယွန်]] }} }} '''ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mercury}}) သည် [[နေ]]မှ ပထမဆုံး မြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အလွန် ကျဲပါးသော လေထုစနစ်သာ ရှိသည့် ကျောက်ဆောင် ဂြိုဟ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် တွင်းဝကြီးများစွာ တည်ရှိခြင်း၊ တွန်းကန်ပြတ်ကြောင်းများမှ ထွက်ပေါ်လာသော အချိုးအစားကြီးမားသည့် ရူးပတ်စ် (rupes) ခေါ် ကုန်းမြင့် အက်ကြောင်းစနစ်များ ပါဝင်ခြင်းနှင့် ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်စဉ်ထွက်လာသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လင်းလက်သည့် ရောင်ခြည်တန်းစနစ်များ တည်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် [[လကမ္ဘာ]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ဆင်တူသည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံး တွင်းဝကြီးဖြစ်သော ''Caloris Planitia'' သည် အချင်း ၁,၅၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၆၀ မိုင်) ရှိရာ ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံး အချင်း၏ (၄,၈၈၀ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၃,၀၃၀ မိုင်) သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ပတ်လမ်းအတွင်း ပတ်လှည့်နေသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်ယံတွင် နေနှင့် အမြဲတမ်း နီးကပ်စွာ တွေ့ရှိရပြီး ''မိုးသောကြယ်'' သို့မဟုတ် ''ညနေကြယ်'' အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမှလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များမှလည်းကောင်း သွားရောက်ရန်အတွက် သွားလာရေးဆိုင်ရာ အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲ (delta-v) အမြင့်မားဆုံး လိုအပ်သည့် ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ကြယ်ကြည့်နှစ် (sidereal year - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈.၀ ရက်) နှင့် ကြယ်ကြည့်ရက် (sidereal day - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၅၈.၆၅ ရက်) တို့သည် ၃:၂ အချိုးအစားဖြင့် လည်ပတ်မှု-ပတ်လမ်း အသံဟုန်ညီမျှမှု (spin–orbit resonance) တည်ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ နေရက် တစ်ရက် (နေထွက်ချိန်မှ နောက်တစ်ကြိမ် နေထွက်ချိန်အထိ) သည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၁၇၆ ရက်ခန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ကြယ်ကြည့်နှစ်၏ နှစ်ဆမျှ ကြာမြင့်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈ ရက်ရှိသော တစ်နှစ်ပတ်လုံး နေရောင်ခြည် အပြည့်အဝ ရရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ပတ်လှည့်ချိန်တွင် အဆိုပါ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် အခြား ကမ္ဘာ့ရက် ၈၈ ရက်အကြာ နောက်တစ်ကြိမ် နေမထွက်မီအထိ အမှောင်ထုအတွင်း၌သာ တည်ရှိနေမည် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အထက်တွင် အလွန်တရာ ကျဲပါးလှသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] (exosphere) လေထုနှင့် နေမှလာသော လေပြင်းများကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ရုံမျှသာ အားရှိသော ဖျော့တော့သည့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တည်ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်း အလွန်တရာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှုနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရရှိသော ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည်နှင့် အပူချိန်တို့သည် အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲမှု ရှိကြရာ၊ [[အီကွေတာ]] ဒေသများတွင် ညဘက်၌ -၁၇၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ နေရောင်ခြည် ကျရောက်ချိန်တွင် ၄၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၇၉၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည့်အပြင် အပူကို ထိန်းသိမ်းပေးမည့် လေထု ကင်းမဲ့နေသဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပြီးလျှင် ဒုတိယ အပူဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု အလွန်တရာ နည်းပါးသောကြောင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများသည် အမြဲတမ်း အရိပ်ကျလျက် ရှိသည်။ ယင်းက တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲများ တည်ရှိနေနိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မူလအစနှင့် ဖြစ်တည်တိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်နေသော အယူအဆ အများအပြား ရှိကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်လောင်းများနှင့် တိုက်မိခြင်းနှင့် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံခြင်းတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားကြရာ ၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းအထိ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပထဝီဝင် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အသေးစိတ် အချက်အလက် အများအပြားမှာ သုတေသနပြုဆဲ သို့မဟုတ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်များမှ ဒေတာများကို စောင့်ဆိုင်းဆဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မန်တယ်အလွှာသည် အလွန်တရာ အသားညီသဖြင့် ယင်းက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ဖြစ်တည်စ ကာလများက ချော်ရည်သမုဒ္ဒရာ (magma ocean) ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အခဲ မန်တယ်အလွှာနှင့် ဆီလီကိတ် ဂျပ်ပြင် တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲ အပြင်ဘက် ဗဟိုအမြူတေ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အရည် ဗဟိုအမြူတေအလွှာနှင့် အစိုင်အခဲ အတွင်းဗဟိုအမြူတေတို့ တည်ရှိနိုင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ဘီလီယံ သို့မဟုတ် ရှစ်ဘီလီယံခန့်တွင် နေသည် [[ဧရာမကြယ်နီ]] (red giant) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားချိန်၌ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]နှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့နှင့်အတူ ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/|title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science|work=NASA Science |date=December 11, 2018}}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဂြိုဟ် (သို့မဟုတ် လှည့်လည်သွားလာနေသော ကြယ်) တစ်စင်းအဖြစ် စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီး အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသော ရှေးဟောင်းဂြိုဟ် (classical planet) တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၎င်းအား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်း ရောမနတ်ဘုရားနှင့် နတ်ဘုရားများ၏ သဝဏ်လွှာပါးသူ ဖြစ်သော Mercurius (Mercury) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်မှာ ၁၉၇၄ ခုနှစ်ရှိ မာရီနာ ၁၀ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ MESSENGER နှင့် BepiColombo ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ်များက သွားရောက်လေ့လာ သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="horizons">{{cite web | date=April 7, 2008 | first=Donald K. | last=Yeomans | url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=1 | title=HORIZONS Web-Interface for Mercury Major Body | publisher=JPL Horizons On-Line Ephemeris System | accessdate=2008-04-07 }} – Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Mercury" and "Center: Sun" should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.</ref> <ref name="fact">{{cite web |title=Mercury Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |publisher=[[NASA]] Goddard Space Flight Center |date=November 30, 2007 |accessdate=2008-05-28 |archive-date=28 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328023718/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html }}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=2009-04-03 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=2009-04-03 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918233453/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=18 September 2015 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="nasa">{{cite web | date=May 28, 2009 | first=Kirk | last=Munsell | author2=Smith, Harman | author3=Harvey, Samantha | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts | title=Mercury: Facts & Figures | work=Solar System Exploration | publisher=NASA | accessdate=2008-04-07 | archivedate=19 November 2002 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20021119033135/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts }}</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name="Mazarico2014">{{cite journal|last1=Mazarico|first1=Erwan|last2=Genova|first2=Antonio|last3=Goossens|first3=Sander|last4=Lemoine|first4=Frank G.|last5=Neumann|first5=Gregory A.|last6=Zuber|first6=Maria T.|last7=Smith|first7=David E.|last8=Solomon|first8=Sean C.|title=The gravity field, orientation, and ephemeris of Mercury from MESSENGER observations after three years in orbit|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=119|issue=12|year=2014|pages=2417–2436|issn=21699097|doi=10.1002/2014JE004675}}</ref> <ref name="Margot2012">{{cite journal|last1=Margot|first1=Jean-Luc|last2=Peale|first2=Stanton J.|last3=Solomon|first3=Sean C.|last4=Hauck|first4=Steven A.|last5=Ghigo|first5=Frank D.|last6=Jurgens|first6=Raymond F.|last7=Yseboodt|first7=Marie|last8=Giorgini|first8=Jon D.|last9=Padovan|first9=Sebastiano|last10=Campbell|first10=Donald B.|title=Mercury's moment of inertia from spin and gravity data|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=117|issue=E12|date=2012|issn=01480227|doi=10.1029/2012JE004161|bibcode=2012JGRE..117.0L09M}}</ref> <ref Name="MallamaMercury">{{cite journal | author=Mallama, A. | author2=Wang, D. | author3=Howard, R.A. | title=Photometry of Mercury from SOHO/LASCO and Earth | journal=Icarus | volume=155 | issue=2 | pages=253–264 | date=2002 | doi=10.1006/icar.2001.6723 | bibcode=2002Icar..155..253M }}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal | author=Mallama, A. | title=Planetary magnitudes | journal=Sky and Telescope | volume=121 | issue = 1 | pages=51–56 | date=2011 }}</ref> <ref name="ephemeris">{{cite web|last=Espenak|first=Fred|date=July 25, 1996|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/mercury2.html| title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|work=NASA Reference Publication 1349|publisher=NASA|accessdate=2008-05-23 }}</ref> <ref name="webster">{{cite web | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/mercurial | publisher=Merriam-Webster Online | title=mercurial | accessdate=2008-06-12 }}</ref> }} == အခြားဝက်ဆိုက်ဘ်များ == * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.Com] * [http://messenger.jhuapl.edu/ MESSENGER Mission web site] * [http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html Mercury QuickMap from MESSENGER web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520025929/http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html |date=20 May 2016 }} * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.com – Mercury] * [http://www.astronomycast.com/2007/08/episode-49-mercury/ Astronomy Cast: Mercury] {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] j76he10fp4x9rgtbt5v69s8khugqevg 1056984 1056980 2026-10-09T16:47:39Z Dr Lotus Black 31011 1056984 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mercury symbol (bold).svg|24px|☿]] | image = [[File:Mercury in color - Prockter07-edit1.jpg|260px]] | caption = မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်မှ မာကျူရီဂြိုဟ် (၂၀၀၈) ခုနှစ် | orbit_ref = <ref name="horizons" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * 0.466&nbsp;697 [[Astronomical unit|AU]] * 69,816,900&nbsp;km }} | perihelion = {{plainlist | * 0.307&nbsp;499 AU * 46,001,200&nbsp;km }} | semimajor = {{plainlist | * 0.387&nbsp;098 AU * 57,909,050&nbsp;km }} | eccentricity = 0.205&nbsp;630<ref name="fact" /> | period = {{plainlist | * 87.969&nbsp;1 [[day|d]] * 0.240&nbsp;846 [[julian year (astronomy)|yr]] * 0.5 Mercury [[solar day]] }} | synodic_period = 115.88&nbsp;d<ref name="fact" /> | avg_speed = 47.362&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * 7.005° to [[ecliptic]] * 3.38° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]] * 6.34° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane" /> }} | asc_node = 48.331° | arg_peri = 29.124° | mean_anomaly = 174.796° | satellites = မရှိ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | diameter = {{val|4880|u=km}} | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|2439.7|1.0|u=km}}}}<ref name="nasa" /><ref name="Seidelmann2007" /> * {{val|0.3829}} Earths }} | flattening = 0<ref name="Seidelmann2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|7.48|e=7|u=km2}}<ref name="nasa" /> * 0.147 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|6.083|e=10|u=km3}}<ref name="nasa" /> * 0.056 Earths }} | mass = {{plainlist | * {{val|3.3011|e=23|u=kg}}<ref name="Mazarico2014" /> * 0.055 Earths }} | density = {{val|5.427|u=g/cm3}}<ref name="nasa" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|3.7|u=m/s2}} * 0.38 [[g-force|g]]<ref name="nasa" /> }} | moment_of_inertia_factor = {{val|0.346|0.014}}<ref name="Margot2012" /> | escape_velocity = 4.25&nbsp;km/s<ref name="nasa" /> | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|58.646|u=d}} * {{val|1407.5|u=h}}<ref name="nasa" /> }} | rot_velocity = {{convert|10.892|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = {{nowrap|2.04′ ± 0.08′}} (to orbit)<ref name="Margot2012" /><br>(0.034°)<ref name=fact/> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|18|44|2}} * 281.01°<ref name="fact" /> }} | declination = 61.45°<ref name="fact" /> | albedo = {{plainlist | * 0.068 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="MallamaMercury" /> * 0.142 ([[Geometric albedo|geom.]])<ref name="MallamaMercury" /> }} | magnitude = −2.6<ref Name="MallamaSky" /> to 5.7<ref name="fact" /><ref name="ephemeris" /> | angular_size = 4.5–13″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 0°N, 0°W <ref name=vasa>{{cite journal | title= Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits | first1= Ashwin R. | last1= Vasavada | first2= David A. | last2= Paige | first3= Stephen E. | last3= Wood | date= 19 February 1999 | url= http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | journal= Icarus | volume= 141 | pages= 179–193 | id= Figure 3 with the "TWO model"; Figure 5 for pole | bibcode= 1999Icar..141..179V | doi= 10.1006/icar.1999.6175 | issue= 2 | archive-date= 13 November 2012 | access-date= 2 March 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20121113124427/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | url-status= dead }}</ref> | min_temp_1 = 100 K <!-- (-173 °C) --> | mean_temp_1 = 340 K <!-- (67 °C) --> | max_temp_1 = 700 K <!-- (427 °C) --> | temp_name2 = 85°N, 0°W<ref name=vasa /> | min_temp_2 = 80 K <!-- (-193 °C) --> | mean_temp_2 = 200 K <!-- (-73 °C) --> | max_temp_2 = 380 K <!-- (106.85 °C) --> <!---| temp_name3 = 90°N<ref name=vasa /> |min_temp3=180K |mean_temp3=180K | max_temp_3 = 180 K (−93 °C) --> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Mercury.ogg|ˈ|m|ɜr|k|j|ə|r|i}} | adjectives = Mercurian,<ref name="webster" /> Hermian | atmosphere = yes | surface_pressure = trace (<~0.005 [[picobar]]) | atmosphere_ref=<ref name=fact2015>{{cite web|title=Mercury Fact Sheet|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|publisher=NASA|accessdate=27 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106171436/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|archivedate=6 November 2015|date=22 December 2015}}</ref> | atmosphere_composition = {{plainlist | * 42% မော်လီကျူလာ [[အောက်ဆီဂျင်]] * 29.0% [[ဆိုဒီယမ်]] * 22.0% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] * 6.0% [[ဟီလီယမ်]] * 0.5% [[ပိုတက်ဆီယမ်]] * Trace amounts of [[အာဂွန်]], [[နိုက်ထရိုဂျင်]], [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]], [[ရေငွေ့]], [[ဇီနွန်]], [[krypton|ခရိုင်ပတွန်]], [[နီယွန်]] }} }} '''ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mercury}}) သည် [[နေ]]မှ ပထမဆုံး မြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အလွန် ကျဲပါးသော လေထုစနစ်သာ ရှိသည့် ကျောက်ဆောင် ဂြိုဟ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် တွင်းဝကြီးများစွာ တည်ရှိခြင်း၊ တွန်းကန်ပြတ်ကြောင်းများမှ ထွက်ပေါ်လာသော အချိုးအစားကြီးမားသည့် ရူးပတ်စ် (rupes) ခေါ် ကုန်းမြင့် အက်ကြောင်းစနစ်များ ပါဝင်ခြင်းနှင့် ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်စဉ်ထွက်လာသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လင်းလက်သည့် ရောင်ခြည်တန်းစနစ်များ တည်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် [[လကမ္ဘာ]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ဆင်တူသည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံး တွင်းဝကြီးဖြစ်သော ''Caloris Planitia'' သည် အချင်း ၁,၅၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၆၀ မိုင်) ရှိရာ ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံး အချင်း၏ (၄,၈၈၀ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၃,၀၃၀ မိုင်) သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ပတ်လမ်းအတွင်း ပတ်လှည့်နေသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်ယံတွင် နေနှင့် အမြဲတမ်း နီးကပ်စွာ တွေ့ရှိရပြီး ''မိုးသောကြယ်'' သို့မဟုတ် ''ညနေကြယ်'' အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမှလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များမှလည်းကောင်း သွားရောက်ရန်အတွက် သွားလာရေးဆိုင်ရာ အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲ (delta-v) အမြင့်မားဆုံး လိုအပ်သည့် ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ကြယ်ကြည့်နှစ် (sidereal year - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈.၀ ရက်) နှင့် ကြယ်ကြည့်ရက် (sidereal day - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၅၈.၆၅ ရက်) တို့သည် ၃:၂ အချိုးအစားဖြင့် လည်ပတ်မှု-ပတ်လမ်း အသံဟုန်ညီမျှမှု (spin–orbit resonance) တည်ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ နေရက် တစ်ရက် (နေထွက်ချိန်မှ နောက်တစ်ကြိမ် နေထွက်ချိန်အထိ) သည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၁၇၆ ရက်ခန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ကြယ်ကြည့်နှစ်၏ နှစ်ဆမျှ ကြာမြင့်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈ ရက်ရှိသော တစ်နှစ်ပတ်လုံး နေရောင်ခြည် အပြည့်အဝ ရရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ပတ်လှည့်ချိန်တွင် အဆိုပါ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် အခြား ကမ္ဘာ့ရက် ၈၈ ရက်အကြာ နောက်တစ်ကြိမ် နေမထွက်မီအထိ အမှောင်ထုအတွင်း၌သာ တည်ရှိနေမည် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အထက်တွင် အလွန်တရာ ကျဲပါးလှသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] (exosphere) လေထုနှင့် နေမှလာသော လေပြင်းများကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ရုံမျှသာ အားရှိသော ဖျော့တော့သည့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တည်ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်း အလွန်တရာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှုနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရရှိသော ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည်နှင့် အပူချိန်တို့သည် အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲမှု ရှိကြရာ၊ [[အီကွေတာ]] ဒေသများတွင် ညဘက်၌ -၁၇၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ နေရောင်ခြည် ကျရောက်ချိန်တွင် ၄၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၇၉၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည့်အပြင် အပူကို ထိန်းသိမ်းပေးမည့် လေထု ကင်းမဲ့နေသဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပြီးလျှင် ဒုတိယ အပူဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု အလွန်တရာ နည်းပါးသောကြောင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများသည် အမြဲတမ်း အရိပ်ကျလျက် ရှိသည်။ ယင်းက တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲများ တည်ရှိနေနိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မူလအစနှင့် ဖြစ်တည်တိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်နေသော အယူအဆ အများအပြား ရှိကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်လောင်းများနှင့် တိုက်မိခြင်းနှင့် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံခြင်းတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားကြရာ ၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းအထိ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပထဝီဝင် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အသေးစိတ် အချက်အလက် အများအပြားမှာ သုတေသနပြုဆဲ သို့မဟုတ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်များမှ ဒေတာများကို စောင့်ဆိုင်းဆဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မန်တယ်အလွှာသည် အလွန်တရာ အသားညီသဖြင့် ယင်းက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ဖြစ်တည်စ ကာလများက ချော်ရည်သမုဒ္ဒရာ (magma ocean) ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အခဲ မန်တယ်အလွှာနှင့် ဆီလီကိတ် ဂျပ်ပြင် တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲ အပြင်ဘက် ဗဟိုအမြူတေ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အရည် ဗဟိုအမြူတေအလွှာနှင့် အစိုင်အခဲ အတွင်းဗဟိုအမြူတေတို့ တည်ရှိနိုင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ဘီလီယံ သို့မဟုတ် ရှစ်ဘီလီယံခန့်တွင် နေသည် [[ဧရာမကြယ်နီ]] (red giant) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားချိန်၌ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]နှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့နှင့်အတူ ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/|title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science|work=NASA Science |date=December 11, 2018}}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဂြိုဟ် (သို့မဟုတ် လှည့်လည်သွားလာနေသော ကြယ်) တစ်စင်းအဖြစ် စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီး အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသော ရှေးဟောင်းဂြိုဟ် (classical planet) တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၎င်းအား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်း ရောမနတ်ဘုရားနှင့် နတ်ဘုရားများ၏ သဝဏ်လွှာပါးသူ ဖြစ်သော Mercurius (Mercury) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်မှာ ၁၉၇၄ ခုနှစ်ရှိ မာရီနာ ၁၀ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ MESSENGER နှင့် BepiColombo ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ်များက သွားရောက်လေ့လာ သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ မြေကမ္ဘာဆင်တူဂြိုဟ် သို့မဟုတ် ကျောက်သားအခြေပြုဂြိုဟ် (terrestrial planet) လေးစင်းအနက် တစ်စင်းဖြစ်ရာ၊ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ပင် ကျောက်ဆောင်ထုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အီကွေတာ အချင်းဝက် ၂,၄၃၉.၇ ကီလိုမီတာ (၁,၅၁၆.၀ မိုင်) သာရှိသဖြင့်<ref name="fact"/> နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများဖြစ်ကြသော [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]]နှင့် [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]တို့ထက် (ထုထည်ပမာဏ ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း) အရွယ်အစားအားဖြင့် ပိုမိုသေးငယ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို အကြမ်းအားဖြင့် သတ္တုဓာတ် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဆီလီကိတ် ဒြပ်ဝတ္ထု ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="horizons">{{cite web | date=April 7, 2008 | first=Donald K. | last=Yeomans | url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=1 | title=HORIZONS Web-Interface for Mercury Major Body | publisher=JPL Horizons On-Line Ephemeris System | accessdate=2008-04-07 }} – Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Mercury" and "Center: Sun" should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.</ref> <ref name="fact">{{cite web |title=Mercury Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |publisher=[[NASA]] Goddard Space Flight Center |date=November 30, 2007 |accessdate=2008-05-28 |archive-date=28 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328023718/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html }}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=2009-04-03 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=2009-04-03 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918233453/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=18 September 2015 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="nasa">{{cite web | date=May 28, 2009 | first=Kirk | last=Munsell | author2=Smith, Harman | author3=Harvey, Samantha | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts | title=Mercury: Facts & Figures | work=Solar System Exploration | publisher=NASA | accessdate=2008-04-07 | archivedate=19 November 2002 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20021119033135/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts }}</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name="Mazarico2014">{{cite journal|last1=Mazarico|first1=Erwan|last2=Genova|first2=Antonio|last3=Goossens|first3=Sander|last4=Lemoine|first4=Frank G.|last5=Neumann|first5=Gregory A.|last6=Zuber|first6=Maria T.|last7=Smith|first7=David E.|last8=Solomon|first8=Sean C.|title=The gravity field, orientation, and ephemeris of Mercury from MESSENGER observations after three years in orbit|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=119|issue=12|year=2014|pages=2417–2436|issn=21699097|doi=10.1002/2014JE004675}}</ref> <ref name="Margot2012">{{cite journal|last1=Margot|first1=Jean-Luc|last2=Peale|first2=Stanton J.|last3=Solomon|first3=Sean C.|last4=Hauck|first4=Steven A.|last5=Ghigo|first5=Frank D.|last6=Jurgens|first6=Raymond F.|last7=Yseboodt|first7=Marie|last8=Giorgini|first8=Jon D.|last9=Padovan|first9=Sebastiano|last10=Campbell|first10=Donald B.|title=Mercury's moment of inertia from spin and gravity data|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=117|issue=E12|date=2012|issn=01480227|doi=10.1029/2012JE004161|bibcode=2012JGRE..117.0L09M}}</ref> <ref Name="MallamaMercury">{{cite journal | author=Mallama, A. | author2=Wang, D. | author3=Howard, R.A. | title=Photometry of Mercury from SOHO/LASCO and Earth | journal=Icarus | volume=155 | issue=2 | pages=253–264 | date=2002 | doi=10.1006/icar.2001.6723 | bibcode=2002Icar..155..253M }}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal | author=Mallama, A. | title=Planetary magnitudes | journal=Sky and Telescope | volume=121 | issue = 1 | pages=51–56 | date=2011 }}</ref> <ref name="ephemeris">{{cite web|last=Espenak|first=Fred|date=July 25, 1996|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/mercury2.html| title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|work=NASA Reference Publication 1349|publisher=NASA|accessdate=2008-05-23 }}</ref> <ref name="webster">{{cite web | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/mercurial | publisher=Merriam-Webster Online | title=mercurial | accessdate=2008-06-12 }}</ref> }} == အခြားဝက်ဆိုက်ဘ်များ == * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.Com] * [http://messenger.jhuapl.edu/ MESSENGER Mission web site] * [http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html Mercury QuickMap from MESSENGER web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520025929/http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html |date=20 May 2016 }} * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.com – Mercury] * [http://www.astronomycast.com/2007/08/episode-49-mercury/ Astronomy Cast: Mercury] {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] 97jinz7ur3c7ct6mxgaj4839od20nzo 1056994 1056984 2026-10-09T17:08:10Z Dr Lotus Black 31011 1056994 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mercury symbol (bold).svg|24px|☿]] | image = [[File:Mercury in color - Prockter07-edit1.jpg|260px]] | caption = မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်မှ မာကျူရီဂြိုဟ် (၂၀၀၈) ခုနှစ် | orbit_ref = <ref name="horizons" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * 0.466&nbsp;697 [[Astronomical unit|AU]] * 69,816,900&nbsp;km }} | perihelion = {{plainlist | * 0.307&nbsp;499 AU * 46,001,200&nbsp;km }} | semimajor = {{plainlist | * 0.387&nbsp;098 AU * 57,909,050&nbsp;km }} | eccentricity = 0.205&nbsp;630<ref name="fact" /> | period = {{plainlist | * 87.969&nbsp;1 [[day|d]] * 0.240&nbsp;846 [[julian year (astronomy)|yr]] * 0.5 Mercury [[solar day]] }} | synodic_period = 115.88&nbsp;d<ref name="fact" /> | avg_speed = 47.362&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * 7.005° to [[ecliptic]] * 3.38° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]] * 6.34° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane" /> }} | asc_node = 48.331° | arg_peri = 29.124° | mean_anomaly = 174.796° | satellites = မရှိ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | diameter = {{val|4880|u=km}} | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|2439.7|1.0|u=km}}}}<ref name="nasa" /><ref name="Seidelmann2007" /> * {{val|0.3829}} Earths }} | flattening = 0<ref name="Seidelmann2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|7.48|e=7|u=km2}}<ref name="nasa" /> * 0.147 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|6.083|e=10|u=km3}}<ref name="nasa" /> * 0.056 Earths }} | mass = {{plainlist | * {{val|3.3011|e=23|u=kg}}<ref name="Mazarico2014" /> * 0.055 Earths }} | density = {{val|5.427|u=g/cm3}}<ref name="nasa" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|3.7|u=m/s2}} * 0.38 [[g-force|g]]<ref name="nasa" /> }} | moment_of_inertia_factor = {{val|0.346|0.014}}<ref name="Margot2012" /> | escape_velocity = 4.25&nbsp;km/s<ref name="nasa" /> | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|58.646|u=d}} * {{val|1407.5|u=h}}<ref name="nasa" /> }} | rot_velocity = {{convert|10.892|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = {{nowrap|2.04′ ± 0.08′}} (to orbit)<ref name="Margot2012" /><br>(0.034°)<ref name=fact/> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|18|44|2}} * 281.01°<ref name="fact" /> }} | declination = 61.45°<ref name="fact" /> | albedo = {{plainlist | * 0.068 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="MallamaMercury" /> * 0.142 ([[Geometric albedo|geom.]])<ref name="MallamaMercury" /> }} | magnitude = −2.6<ref Name="MallamaSky" /> to 5.7<ref name="fact" /><ref name="ephemeris" /> | angular_size = 4.5–13″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 0°N, 0°W <ref name=vasa>{{cite journal | title= Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits | first1= Ashwin R. | last1= Vasavada | first2= David A. | last2= Paige | first3= Stephen E. | last3= Wood | date= 19 February 1999 | url= http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | journal= Icarus | volume= 141 | pages= 179–193 | id= Figure 3 with the "TWO model"; Figure 5 for pole | bibcode= 1999Icar..141..179V | doi= 10.1006/icar.1999.6175 | issue= 2 | archive-date= 13 November 2012 | access-date= 2 March 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20121113124427/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | url-status= dead }}</ref> | min_temp_1 = 100 K <!-- (-173 °C) --> | mean_temp_1 = 340 K <!-- (67 °C) --> | max_temp_1 = 700 K <!-- (427 °C) --> | temp_name2 = 85°N, 0°W<ref name=vasa /> | min_temp_2 = 80 K <!-- (-193 °C) --> | mean_temp_2 = 200 K <!-- (-73 °C) --> | max_temp_2 = 380 K <!-- (106.85 °C) --> <!---| temp_name3 = 90°N<ref name=vasa /> |min_temp3=180K |mean_temp3=180K | max_temp_3 = 180 K (−93 °C) --> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Mercury.ogg|ˈ|m|ɜr|k|j|ə|r|i}} | adjectives = Mercurian,<ref name="webster" /> Hermian | atmosphere = yes | surface_pressure = trace (<~0.005 [[picobar]]) | atmosphere_ref=<ref name=fact2015>{{cite web|title=Mercury Fact Sheet|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|publisher=NASA|accessdate=27 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106171436/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|archivedate=6 November 2015|date=22 December 2015}}</ref> | atmosphere_composition = {{plainlist | * 42% မော်လီကျူလာ [[အောက်ဆီဂျင်]] * 29.0% [[ဆိုဒီယမ်]] * 22.0% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] * 6.0% [[ဟီလီယမ်]] * 0.5% [[ပိုတက်ဆီယမ်]] * Trace amounts of [[အာဂွန်]], [[နိုက်ထရိုဂျင်]], [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]], [[ရေငွေ့]], [[ဇီနွန်]], [[krypton|ခရိုင်ပတွန်]], [[နီယွန်]] }} }} '''ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mercury}}) သည် [[နေ]]မှ ပထမဆုံးမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အလွန် ကျဲပါးသော လေထုစနစ်သာ ရှိသည့် ကျောက်ဆောင် ဂြိုဟ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် တွင်းဝကြီးများစွာ တည်ရှိခြင်း၊ တွန်းကန်ပြတ်ကြောင်းများမှ ထွက်ပေါ်လာသော အချိုးအစားကြီးမားသည့် ရူးပတ်စ် (rupes) ခေါ် ကုန်းမြင့် အက်ကြောင်းစနစ်များ ပါဝင်ခြင်းနှင့် ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်စဉ်ထွက်လာသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လင်းလက်သည့် ရောင်ခြည်တန်းစနစ်များ တည်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် [[လကမ္ဘာ]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ဆင်တူသည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံး တွင်းဝကြီးဖြစ်သော ''Caloris Planitia'' သည် အချင်း ၁,၅၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၆၀ မိုင်) ရှိရာ ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံး အချင်း၏ (၄,၈၈၀ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၃,၀၃၀ မိုင်) သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ပတ်လမ်းအတွင်း ပတ်လှည့်နေသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်ယံတွင် နေနှင့် အမြဲတမ်း နီးကပ်စွာ တွေ့ရှိရပြီး ''မိုးသောကြယ်'' သို့မဟုတ် ''ညနေကြယ်'' အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမှလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များမှလည်းကောင်း သွားရောက်ရန်အတွက် သွားလာရေးဆိုင်ရာ အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲ (delta-v) အမြင့်မားဆုံး လိုအပ်သည့် ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ကြယ်ကြည့်နှစ် (sidereal year - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈.၀ ရက်) နှင့် ကြယ်ကြည့်ရက် (sidereal day - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၅၈.၆၅ ရက်) တို့သည် ၃:၂ အချိုးအစားဖြင့် လည်ပတ်မှု-ပတ်လမ်း အသံဟုန်ညီမျှမှု (spin–orbit resonance) တည်ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ နေရက် တစ်ရက် (နေထွက်ချိန်မှ နောက်တစ်ကြိမ် နေထွက်ချိန်အထိ) သည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၁၇၆ ရက်ခန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ကြယ်ကြည့်နှစ်၏ နှစ်ဆမျှ ကြာမြင့်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈ ရက်ရှိသော တစ်နှစ်ပတ်လုံး နေရောင်ခြည် အပြည့်အဝ ရရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ပတ်လှည့်ချိန်တွင် အဆိုပါ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် အခြား ကမ္ဘာ့ရက် ၈၈ ရက်အကြာ နောက်တစ်ကြိမ် နေမထွက်မီအထိ အမှောင်ထုအတွင်း၌သာ တည်ရှိနေမည် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အထက်တွင် အလွန်တရာ ကျဲပါးလှသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] (exosphere) လေထုနှင့် နေမှလာသော လေပြင်းများကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ရုံမျှသာ အားရှိသော ဖျော့တော့သည့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တည်ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်း အလွန်တရာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှုနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရရှိသော ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည်နှင့် အပူချိန်တို့သည် အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲမှု ရှိကြရာ၊ [[အီကွေတာ]] ဒေသများတွင် ညဘက်၌ -၁၇၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ နေရောင်ခြည် ကျရောက်ချိန်တွင် ၄၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၇၉၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည့်အပြင် အပူကို ထိန်းသိမ်းပေးမည့် လေထု ကင်းမဲ့နေသဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပြီးလျှင် ဒုတိယ အပူဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု အလွန်တရာ နည်းပါးသောကြောင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများသည် အမြဲတမ်း အရိပ်ကျလျက် ရှိသည်။ ယင်းက တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲများ တည်ရှိနေနိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မူလအစနှင့် ဖြစ်တည်တိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်နေသော အယူအဆ အများအပြား ရှိကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်လောင်းများနှင့် တိုက်မိခြင်းနှင့် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံခြင်းတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားကြရာ ၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းအထိ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပထဝီဝင် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အသေးစိတ် အချက်အလက် အများအပြားမှာ သုတေသနပြုဆဲ သို့မဟုတ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်များမှ ဒေတာများကို စောင့်ဆိုင်းဆဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မန်တယ်အလွှာသည် အလွန်တရာ အသားညီသဖြင့် ယင်းက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ဖြစ်တည်စ ကာလများက ချော်ရည်သမုဒ္ဒရာ (magma ocean) ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အခဲ မန်တယ်အလွှာနှင့် ဆီလီကိတ် ဂျပ်ပြင် တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲ အပြင်ဘက် ဗဟိုအမြူတေ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အရည် ဗဟိုအမြူတေအလွှာနှင့် အစိုင်အခဲ အတွင်းဗဟိုအမြူတေတို့ တည်ရှိနိုင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ဘီလီယံ သို့မဟုတ် ရှစ်ဘီလီယံခန့်တွင် နေသည် [[ဧရာမကြယ်နီ]] (red giant) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားချိန်၌ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]နှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့နှင့်အတူ ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/|title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science|work=NASA Science |date=December 11, 2018}}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဂြိုဟ် (သို့မဟုတ် လှည့်လည်သွားလာနေသော ကြယ်) တစ်စင်းအဖြစ် စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီး အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသော ရှေးဟောင်းဂြိုဟ် (classical planet) တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၎င်းအား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်း ရောမနတ်ဘုရားနှင့် နတ်ဘုရားများ၏ သဝဏ်လွှာပါးသူ ဖြစ်သော Mercurius (Mercury) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်မှာ ၁၉၇၄ ခုနှစ်ရှိ မာရီနာ ၁၀ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ MESSENGER နှင့် BepiColombo ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ်များက သွားရောက်လေ့လာ သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ မြေကမ္ဘာဆင်တူဂြိုဟ် သို့မဟုတ် ကျောက်သားအခြေပြုဂြိုဟ် (terrestrial planet) လေးစင်းအနက် တစ်စင်းဖြစ်ရာ၊ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ပင် ကျောက်ဆောင်ထုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အီကွေတာ အချင်းဝက် ၂,၄၃၉.၇ ကီလိုမီတာ (၁,၅၁၆.၀ မိုင်) သာရှိသဖြင့်<ref name="fact"/> နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများဖြစ်ကြသော [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]]နှင့် [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]တို့ထက် (ထုထည်ပမာဏ ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း) အရွယ်အစားအားဖြင့် ပိုမိုသေးငယ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို အကြမ်းအားဖြင့် သတ္တုဓာတ် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဆီလီကိတ် ဒြပ်ဝတ္ထု ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော ဆီလီကိတ် အပေါ်ယံလွှာနှင့် မန်တယ်အလွှာ တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော အပြင်ဘက် သတ္တု ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ဒြပ်ရည် ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာနှင့် အတွင်းပိုင်း အစိုင်အခဲ ဗဟိုဝတ်ဆံတို့ အဆင့်ဆင့် တည်ရှိနေဟန် တူသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |title=MESSENGER Provides New Look at Mercury's Surprising Core and Landscape Curiosities |publisher=NASA |editor-first=Tricia |editor-last=Talbert |date=March 21, 2012 |access-date=April 20, 2018 |archive-date=January 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112170032/https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |title=Scientists find evidence Mercury has a solid inner core |format=Press release |date=April 17, 2023 |last1=Genova |first1=Antonio |display-authors=et al |website=AGU Newsroom |language=en-US |access-date=April 17, 2019 |archive-date=April 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417162031/https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |url-status=live }}</ref> သံဓာတ် ကြွယ်ဝသော ဗဟိုဝတ်ဆံ၏ ပါဝင်မှုစနစ်မှာ မရေရာသေးသော်လည်း [[နီကယ်]]၊ [[ဆီလီကွန်]]တို့အပြင် [[ဆာလဖာ]]၊ [[ကာဗွန်]]နှင့် အခြား ဒြပ်စင် အနည်းငယ် ပါဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆမှာ ၅.၄၂၇ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိသဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆဖြစ်သော ၅.၅၁၅ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဂြိုဟ်နှစ်စင်းစလုံးမှ ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖိသိပ်ခံရမှု အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖယ်ရှားတွက်ချက်မည်ဆိုပါက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ဝတ္ထုများသည် ကမ္ဘာ့ဒြပ်ဝတ္ထုများထက် ပိုမို သိပ်သည်းမည်ဖြစ်ရာ ဖိသိပ်မထားသော သိပ်သည်းဆ (uncompressed density) မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်အတွက် ၅.၃ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ နှင့် ကမ္ဘာမြေအတွက် ၄.၄ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ အသီးသီး ရှိကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆကို ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံ အသေးစိတ်ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ဗဟိုဝတ်ဆံ၌ ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုကြောင့် ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် အလွန် ပိုမို သေးငယ်သဖြင့် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဒေသများသည် ထိုမျှလောက် ဖိသိပ်ခံရခြင်း မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ယခုကဲ့သို့ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားစွာ တည်ရှိနေရန်အတွက် ၎င်း၏ ဗဟိုသည် အချိုးအစားအားဖြင့် ကြီးမားရမည်ဖြစ်ပြီး သံဓာတ် ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံ အချင်းဝက်ကို ၀.၃၄၆ ± ၀.၀၁၄ ရှိသော ပတ်လည်ရွေ့လျားမှု မိုမန့် ကိန်းသေ (moment of inertia factor) နှင့် ကိုက်ညီအောင် ကန့်သတ်တွက်ချက်ထားသည့် အတွင်းပိုင်း စံနမူနာများအရ ၂,၀၂၀ ± ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁,၂၅၅ ± ၁၉ မိုင်) ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံသည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ တစ်ခုလုံး၏ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ရယူထားရာ၊ ကမ္ဘာမြေအတွက်မူ ဤအချိုးအစားမှာ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၌ အရည်ပျော်နေသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တည်ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံတွင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များထက် သံပါဝင်မှု ပမာဏ ပိုမိုမြင့်မားပြီး၊ ဤသည်ကို ရှင်းပြနိုင်ရန် အယူအဆ အများအပြားကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံး အသိအမှတ်ပြုထားသည့် အယူအဆမှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် မူလက နေအဖွဲ့အစည်း၏ ကျောက်ဆောင် ဒြပ်ဝတ္ထုများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသော သာမန် ကွန်ဒရိုက် ဥက္ကာခဲများ (common chondrite meteorites) နှင့် ဆင်တူသည့် သတ္တု-ဆီလီကိတ် အချိုးအစား ရှိခဲ့ပြီး၊ ထုထည် ပမာဏမှာ လက်ရှိ ထုထည်၏ ၂.၂၅ ဆခန့် ရှိခဲ့သည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်စ ကာလများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ ၆ ပုံ ၁ ပုံခန့်နှင့် အလျား ကီလိုမီတာ ထောင်ပေါင်းများစွာ ကျယ်ပြန့်သော ဂြိုဟ်လောင်း တစ်စင်း၏ ရိုက်ခတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရနိုင်သည်။ အဆိုပါ ရိုက်ခတ်မှုသည် မူလ အပေါ်ယံအလွှာနှင့် မန်တယ် အများအပြားကို လွင့်စဉ် ဖယ်ရှားသွားခဲ့ပြီး ဗဟိုဝတ်ဆံကို အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် ကျန်ရစ်စေခဲ့သည်။ [[လကမ္ဘာ]] ဖြစ်တည်လာပုံကို ရှင်းပြရန်အတွက်လည်း ဧရာမ ရိုက်ခတ်မှု အယူအဆ (giant impact hypothesis) ဟု လူသိများသည့် အလားတူ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့ဖူးသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="horizons">{{cite web | date=April 7, 2008 | first=Donald K. | last=Yeomans | url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=1 | title=HORIZONS Web-Interface for Mercury Major Body | publisher=JPL Horizons On-Line Ephemeris System | accessdate=2008-04-07 }} – Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Mercury" and "Center: Sun" should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.</ref> <ref name="fact">{{cite web |title=Mercury Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |publisher=[[NASA]] Goddard Space Flight Center |date=November 30, 2007 |accessdate=2008-05-28 |archive-date=28 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328023718/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html }}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=2009-04-03 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=2009-04-03 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918233453/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=18 September 2015 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="nasa">{{cite web | date=May 28, 2009 | first=Kirk | last=Munsell | author2=Smith, Harman | author3=Harvey, Samantha | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts | title=Mercury: Facts & Figures | work=Solar System Exploration | publisher=NASA | accessdate=2008-04-07 | archivedate=19 November 2002 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20021119033135/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts }}</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name="Mazarico2014">{{cite journal|last1=Mazarico|first1=Erwan|last2=Genova|first2=Antonio|last3=Goossens|first3=Sander|last4=Lemoine|first4=Frank G.|last5=Neumann|first5=Gregory A.|last6=Zuber|first6=Maria T.|last7=Smith|first7=David E.|last8=Solomon|first8=Sean C.|title=The gravity field, orientation, and ephemeris of Mercury from MESSENGER observations after three years in orbit|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=119|issue=12|year=2014|pages=2417–2436|issn=21699097|doi=10.1002/2014JE004675}}</ref> <ref name="Margot2012">{{cite journal|last1=Margot|first1=Jean-Luc|last2=Peale|first2=Stanton J.|last3=Solomon|first3=Sean C.|last4=Hauck|first4=Steven A.|last5=Ghigo|first5=Frank D.|last6=Jurgens|first6=Raymond F.|last7=Yseboodt|first7=Marie|last8=Giorgini|first8=Jon D.|last9=Padovan|first9=Sebastiano|last10=Campbell|first10=Donald B.|title=Mercury's moment of inertia from spin and gravity data|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=117|issue=E12|date=2012|issn=01480227|doi=10.1029/2012JE004161|bibcode=2012JGRE..117.0L09M}}</ref> <ref Name="MallamaMercury">{{cite journal | author=Mallama, A. | author2=Wang, D. | author3=Howard, R.A. | title=Photometry of Mercury from SOHO/LASCO and Earth | journal=Icarus | volume=155 | issue=2 | pages=253–264 | date=2002 | doi=10.1006/icar.2001.6723 | bibcode=2002Icar..155..253M }}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal | author=Mallama, A. | title=Planetary magnitudes | journal=Sky and Telescope | volume=121 | issue = 1 | pages=51–56 | date=2011 }}</ref> <ref name="ephemeris">{{cite web|last=Espenak|first=Fred|date=July 25, 1996|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/mercury2.html| title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|work=NASA Reference Publication 1349|publisher=NASA|accessdate=2008-05-23 }}</ref> <ref name="webster">{{cite web | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/mercurial | publisher=Merriam-Webster Online | title=mercurial | accessdate=2008-06-12 }}</ref> }} == အခြားဝက်ဆိုက်ဘ်များ == * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.Com] * [http://messenger.jhuapl.edu/ MESSENGER Mission web site] * [http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html Mercury QuickMap from MESSENGER web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520025929/http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html |date=20 May 2016 }} * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.com – Mercury] * [http://www.astronomycast.com/2007/08/episode-49-mercury/ Astronomy Cast: Mercury] {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] akmpq79253s3hrdy7720iu7apjahkgg 1057001 1056994 2026-10-09T17:18:55Z Dr Lotus Black 31011 1057001 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mercury symbol (bold).svg|24px|☿]] | image = [[File:Mercury in color - Prockter07-edit1.jpg|260px]] | caption = မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်မှ မာကျူရီဂြိုဟ် (၂၀၀၈) ခုနှစ် | orbit_ref = <ref name="horizons" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * 0.466&nbsp;697 [[Astronomical unit|AU]] * 69,816,900&nbsp;km }} | perihelion = {{plainlist | * 0.307&nbsp;499 AU * 46,001,200&nbsp;km }} | semimajor = {{plainlist | * 0.387&nbsp;098 AU * 57,909,050&nbsp;km }} | eccentricity = 0.205&nbsp;630<ref name="fact" /> | period = {{plainlist | * 87.969&nbsp;1 [[day|d]] * 0.240&nbsp;846 [[julian year (astronomy)|yr]] * 0.5 Mercury [[solar day]] }} | synodic_period = 115.88&nbsp;d<ref name="fact" /> | avg_speed = 47.362&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * 7.005° to [[ecliptic]] * 3.38° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]] * 6.34° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane" /> }} | asc_node = 48.331° | arg_peri = 29.124° | mean_anomaly = 174.796° | satellites = မရှိ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | diameter = {{val|4880|u=km}} | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|2439.7|1.0|u=km}}}}<ref name="nasa" /><ref name="Seidelmann2007" /> * {{val|0.3829}} Earths }} | flattening = 0<ref name="Seidelmann2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|7.48|e=7|u=km2}}<ref name="nasa" /> * 0.147 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|6.083|e=10|u=km3}}<ref name="nasa" /> * 0.056 Earths }} | mass = {{plainlist | * {{val|3.3011|e=23|u=kg}}<ref name="Mazarico2014" /> * 0.055 Earths }} | density = {{val|5.427|u=g/cm3}}<ref name="nasa" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|3.7|u=m/s2}} * 0.38 [[g-force|g]]<ref name="nasa" /> }} | moment_of_inertia_factor = {{val|0.346|0.014}}<ref name="Margot2012" /> | escape_velocity = 4.25&nbsp;km/s<ref name="nasa" /> | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|58.646|u=d}} * {{val|1407.5|u=h}}<ref name="nasa" /> }} | rot_velocity = {{convert|10.892|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = {{nowrap|2.04′ ± 0.08′}} (to orbit)<ref name="Margot2012" /><br>(0.034°)<ref name=fact/> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|18|44|2}} * 281.01°<ref name="fact" /> }} | declination = 61.45°<ref name="fact" /> | albedo = {{plainlist | * 0.068 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="MallamaMercury" /> * 0.142 ([[Geometric albedo|geom.]])<ref name="MallamaMercury" /> }} | magnitude = −2.6<ref Name="MallamaSky" /> to 5.7<ref name="fact" /><ref name="ephemeris" /> | angular_size = 4.5–13″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 0°N, 0°W <ref name=vasa>{{cite journal | title= Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits | first1= Ashwin R. | last1= Vasavada | first2= David A. | last2= Paige | first3= Stephen E. | last3= Wood | date= 19 February 1999 | url= http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | journal= Icarus | volume= 141 | pages= 179–193 | id= Figure 3 with the "TWO model"; Figure 5 for pole | bibcode= 1999Icar..141..179V | doi= 10.1006/icar.1999.6175 | issue= 2 | archive-date= 13 November 2012 | access-date= 2 March 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20121113124427/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | url-status= dead }}</ref> | min_temp_1 = 100 K <!-- (-173 °C) --> | mean_temp_1 = 340 K <!-- (67 °C) --> | max_temp_1 = 700 K <!-- (427 °C) --> | temp_name2 = 85°N, 0°W<ref name=vasa /> | min_temp_2 = 80 K <!-- (-193 °C) --> | mean_temp_2 = 200 K <!-- (-73 °C) --> | max_temp_2 = 380 K <!-- (106.85 °C) --> <!---| temp_name3 = 90°N<ref name=vasa /> |min_temp3=180K |mean_temp3=180K | max_temp_3 = 180 K (−93 °C) --> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Mercury.ogg|ˈ|m|ɜr|k|j|ə|r|i}} | adjectives = Mercurian,<ref name="webster" /> Hermian | atmosphere = yes | surface_pressure = trace (<~0.005 [[picobar]]) | atmosphere_ref=<ref name=fact2015>{{cite web|title=Mercury Fact Sheet|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|publisher=NASA|accessdate=27 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106171436/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|archivedate=6 November 2015|date=22 December 2015}}</ref> | atmosphere_composition = {{plainlist | * 42% မော်လီကျူလာ [[အောက်ဆီဂျင်]] * 29.0% [[ဆိုဒီယမ်]] * 22.0% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] * 6.0% [[ဟီလီယမ်]] * 0.5% [[ပိုတက်ဆီယမ်]] * Trace amounts of [[အာဂွန်]], [[နိုက်ထရိုဂျင်]], [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]], [[ရေငွေ့]], [[ဇီနွန်]], [[krypton|ခရိုင်ပတွန်]], [[နီယွန်]] }} }} '''ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mercury}}) သည် [[နေ]]မှ ပထမဆုံးမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အလွန် ကျဲပါးသော လေထုစနစ်သာ ရှိသည့် ကျောက်ဆောင် ဂြိုဟ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် တွင်းဝကြီးများစွာ တည်ရှိခြင်း၊ တွန်းကန်ပြတ်ကြောင်းများမှ ထွက်ပေါ်လာသော အချိုးအစားကြီးမားသည့် ရူးပတ်စ် (rupes) ခေါ် ကုန်းမြင့် အက်ကြောင်းစနစ်များ ပါဝင်ခြင်းနှင့် ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်စဉ်ထွက်လာသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လင်းလက်သည့် ရောင်ခြည်တန်းစနစ်များ တည်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် [[လကမ္ဘာ]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ဆင်တူသည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံး တွင်းဝကြီးဖြစ်သော ''Caloris Planitia'' သည် အချင်း ၁,၅၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၆၀ မိုင်) ရှိရာ ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံး အချင်း၏ (၄,၈၈၀ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၃,၀၃၀ မိုင်) သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ပတ်လမ်းအတွင်း ပတ်လှည့်နေသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်ယံတွင် နေနှင့် အမြဲတမ်း နီးကပ်စွာ တွေ့ရှိရပြီး ''မိုးသောကြယ်'' သို့မဟုတ် ''ညနေကြယ်'' အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမှလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များမှလည်းကောင်း သွားရောက်ရန်အတွက် သွားလာရေးဆိုင်ရာ အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲ (delta-v) အမြင့်မားဆုံး လိုအပ်သည့် ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ကြယ်ကြည့်နှစ် (sidereal year - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈.၀ ရက်) နှင့် ကြယ်ကြည့်ရက် (sidereal day - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၅၈.၆၅ ရက်) တို့သည် ၃:၂ အချိုးအစားဖြင့် လည်ပတ်မှု-ပတ်လမ်း အသံဟုန်ညီမျှမှု (spin–orbit resonance) တည်ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ နေရက် တစ်ရက် (နေထွက်ချိန်မှ နောက်တစ်ကြိမ် နေထွက်ချိန်အထိ) သည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၁၇၆ ရက်ခန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ကြယ်ကြည့်နှစ်၏ နှစ်ဆမျှ ကြာမြင့်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈ ရက်ရှိသော တစ်နှစ်ပတ်လုံး နေရောင်ခြည် အပြည့်အဝ ရရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ပတ်လှည့်ချိန်တွင် အဆိုပါ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် အခြား ကမ္ဘာ့ရက် ၈၈ ရက်အကြာ နောက်တစ်ကြိမ် နေမထွက်မီအထိ အမှောင်ထုအတွင်း၌သာ တည်ရှိနေမည် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အထက်တွင် အလွန်တရာ ကျဲပါးလှသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] (exosphere) လေထုနှင့် နေမှလာသော လေပြင်းများကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ရုံမျှသာ အားရှိသော ဖျော့တော့သည့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တည်ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်း အလွန်တရာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှုနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရရှိသော ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည်နှင့် အပူချိန်တို့သည် အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲမှု ရှိကြရာ၊ [[အီကွေတာ]] ဒေသများတွင် ညဘက်၌ -၁၇၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ နေရောင်ခြည် ကျရောက်ချိန်တွင် ၄၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၇၉၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည့်အပြင် အပူကို ထိန်းသိမ်းပေးမည့် လေထု ကင်းမဲ့နေသဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပြီးလျှင် ဒုတိယ အပူဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု အလွန်တရာ နည်းပါးသောကြောင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများသည် အမြဲတမ်း အရိပ်ကျလျက် ရှိသည်။ ယင်းက တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲများ တည်ရှိနေနိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မူလအစနှင့် ဖြစ်တည်တိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်နေသော အယူအဆ အများအပြား ရှိကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်လောင်းများနှင့် တိုက်မိခြင်းနှင့် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံခြင်းတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားကြရာ ၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းအထိ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပထဝီဝင် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အသေးစိတ် အချက်အလက် အများအပြားမှာ သုတေသနပြုဆဲ သို့မဟုတ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်များမှ ဒေတာများကို စောင့်ဆိုင်းဆဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မန်တယ်အလွှာသည် အလွန်တရာ အသားညီသဖြင့် ယင်းက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ဖြစ်တည်စ ကာလများက ချော်ရည်သမုဒ္ဒရာ (magma ocean) ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အခဲ မန်တယ်အလွှာနှင့် ဆီလီကိတ် ဂျပ်ပြင် တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲ အပြင်ဘက် ဗဟိုအမြူတေ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အရည် ဗဟိုအမြူတေအလွှာနှင့် အစိုင်အခဲ အတွင်းဗဟိုအမြူတေတို့ တည်ရှိနိုင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ဘီလီယံ သို့မဟုတ် ရှစ်ဘီလီယံခန့်တွင် နေသည် [[ဧရာမကြယ်နီ]] (red giant) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားချိန်၌ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]နှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့နှင့်အတူ ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/|title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science|work=NASA Science |date=December 11, 2018}}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဂြိုဟ် (သို့မဟုတ် လှည့်လည်သွားလာနေသော ကြယ်) တစ်စင်းအဖြစ် စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီး အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသော ရှေးဟောင်းဂြိုဟ် (classical planet) တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၎င်းအား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်း ရောမနတ်ဘုရားနှင့် နတ်ဘုရားများ၏ သဝဏ်လွှာပါးသူ ဖြစ်သော Mercurius (Mercury) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်မှာ ၁၉၇၄ ခုနှစ်ရှိ မာရီနာ ၁၀ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ MESSENGER နှင့် BepiColombo ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ်များက သွားရောက်လေ့လာ သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== {{Multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | total_width = 365 | caption_align = <!-- left (default), center, right --> | image_style = <!-- bordier:1; (default) --> | image_gap = <!-- 5 (default)--> <!-- image 1 --> | image1 = Terrestrial planet size comp 2024.png | alt1 = | caption1 = နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်ထုထည်ရှိဝတ္ထုများအား စကေးအချိုးအစားမှန်ဖြင့် ပြသထားသည့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပုံရိပ် ဖြစ်သည်။ ဘယ်မှ ညာသို့ - ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]၊ [[လကမ္ဘာ]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရီးစ်]] ဂြိုဟ်သိမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။}} ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ မြေကမ္ဘာဆင်တူဂြိုဟ် သို့မဟုတ် ကျောက်သားအခြေပြုဂြိုဟ် (terrestrial planet) လေးစင်းအနက် တစ်စင်းဖြစ်ရာ၊ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ပင် ကျောက်ဆောင်ထုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အီကွေတာ အချင်းဝက် ၂,၄၃၉.၇ ကီလိုမီတာ (၁,၅၁၆.၀ မိုင်) သာရှိသဖြင့်<ref name="fact"/> နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများဖြစ်ကြသော [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]]နှင့် [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]တို့ထက် (ထုထည်ပမာဏ ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း) အရွယ်အစားအားဖြင့် ပိုမိုသေးငယ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို အကြမ်းအားဖြင့် သတ္တုဓာတ် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဆီလီကိတ် ဒြပ်ဝတ္ထု ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== {{Multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | total_width = 365 | caption_align = <!-- left (default), center, right --> | image_style = <!-- bordier:1; (default) --> | image_gap = <!-- 5 (default)--> <!-- image 1 --> | image1 = Mercury with magnetic field.svg | alt1 = | caption1 = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်း}} ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော ဆီလီကိတ် အပေါ်ယံလွှာနှင့် မန်တယ်အလွှာ တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော အပြင်ဘက် သတ္တု ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ဒြပ်ရည် ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာနှင့် အတွင်းပိုင်း အစိုင်အခဲ ဗဟိုဝတ်ဆံတို့ အဆင့်ဆင့် တည်ရှိနေဟန် တူသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |title=MESSENGER Provides New Look at Mercury's Surprising Core and Landscape Curiosities |publisher=NASA |editor-first=Tricia |editor-last=Talbert |date=March 21, 2012 |access-date=April 20, 2018 |archive-date=January 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112170032/https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |title=Scientists find evidence Mercury has a solid inner core |format=Press release |date=April 17, 2023 |last1=Genova |first1=Antonio |display-authors=et al |website=AGU Newsroom |language=en-US |access-date=April 17, 2019 |archive-date=April 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417162031/https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |url-status=live }}</ref> သံဓာတ် ကြွယ်ဝသော ဗဟိုဝတ်ဆံ၏ ပါဝင်မှုစနစ်မှာ မရေရာသေးသော်လည်း [[နီကယ်]]၊ [[ဆီလီကွန်]]တို့အပြင် [[ဆာလဖာ]]၊ [[ကာဗွန်]]နှင့် အခြား ဒြပ်စင် အနည်းငယ် ပါဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆမှာ ၅.၄၂၇ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိသဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆဖြစ်သော ၅.၅၁၅ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဂြိုဟ်နှစ်စင်းစလုံးမှ ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖိသိပ်ခံရမှု အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖယ်ရှားတွက်ချက်မည်ဆိုပါက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ဝတ္ထုများသည် ကမ္ဘာ့ဒြပ်ဝတ္ထုများထက် ပိုမို သိပ်သည်းမည်ဖြစ်ရာ ဖိသိပ်မထားသော သိပ်သည်းဆ (uncompressed density) မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်အတွက် ၅.၃ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ နှင့် ကမ္ဘာမြေအတွက် ၄.၄ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ အသီးသီး ရှိကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆကို ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံ အသေးစိတ်ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ဗဟိုဝတ်ဆံ၌ ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုကြောင့် ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် အလွန် ပိုမို သေးငယ်သဖြင့် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဒေသများသည် ထိုမျှလောက် ဖိသိပ်ခံရခြင်း မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ယခုကဲ့သို့ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားစွာ တည်ရှိနေရန်အတွက် ၎င်း၏ ဗဟိုသည် အချိုးအစားအားဖြင့် ကြီးမားရမည်ဖြစ်ပြီး သံဓာတ် ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံ အချင်းဝက်ကို ၀.၃၄၆ ± ၀.၀၁၄ ရှိသော ပတ်လည်ရွေ့လျားမှု မိုမန့် ကိန်းသေ (moment of inertia factor) နှင့် ကိုက်ညီအောင် ကန့်သတ်တွက်ချက်ထားသည့် အတွင်းပိုင်း စံနမူနာများအရ ၂,၀၂၀ ± ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁,၂၅၅ ± ၁၉ မိုင်) ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံသည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ တစ်ခုလုံး၏ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ရယူထားရာ၊ ကမ္ဘာမြေအတွက်မူ ဤအချိုးအစားမှာ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၌ အရည်ပျော်နေသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တည်ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံတွင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များထက် သံပါဝင်မှု ပမာဏ ပိုမိုမြင့်မားပြီး၊ ဤသည်ကို ရှင်းပြနိုင်ရန် အယူအဆ အများအပြားကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံး အသိအမှတ်ပြုထားသည့် အယူအဆမှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် မူလက နေအဖွဲ့အစည်း၏ ကျောက်ဆောင် ဒြပ်ဝတ္ထုများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသော သာမန် ကွန်ဒရိုက် ဥက္ကာခဲများ (common chondrite meteorites) နှင့် ဆင်တူသည့် သတ္တု-ဆီလီကိတ် အချိုးအစား ရှိခဲ့ပြီး၊ ထုထည် ပမာဏမှာ လက်ရှိ ထုထည်၏ ၂.၂၅ ဆခန့် ရှိခဲ့သည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်စ ကာလများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ ၆ ပုံ ၁ ပုံခန့်နှင့် အလျား ကီလိုမီတာ ထောင်ပေါင်းများစွာ ကျယ်ပြန့်သော ဂြိုဟ်လောင်း တစ်စင်း၏ ရိုက်ခတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရနိုင်သည်။ အဆိုပါ ရိုက်ခတ်မှုသည် မူလ အပေါ်ယံအလွှာနှင့် မန်တယ် အများအပြားကို လွင့်စဉ် ဖယ်ရှားသွားခဲ့ပြီး ဗဟိုဝတ်ဆံကို အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် ကျန်ရစ်စေခဲ့သည်။ [[လကမ္ဘာ]] ဖြစ်တည်လာပုံကို ရှင်းပြရန်အတွက်လည်း ဧရာမ ရိုက်ခတ်မှု အယူအဆ (giant impact hypothesis) ဟု လူသိများသည့် အလားတူ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့ဖူးသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="horizons">{{cite web | date=April 7, 2008 | first=Donald K. | last=Yeomans | url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=1 | title=HORIZONS Web-Interface for Mercury Major Body | publisher=JPL Horizons On-Line Ephemeris System | accessdate=2008-04-07 }} – Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Mercury" and "Center: Sun" should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.</ref> <ref name="fact">{{cite web |title=Mercury Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |publisher=[[NASA]] Goddard Space Flight Center |date=November 30, 2007 |accessdate=2008-05-28 |archive-date=28 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328023718/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html }}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=2009-04-03 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=2009-04-03 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918233453/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=18 September 2015 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="nasa">{{cite web | date=May 28, 2009 | first=Kirk | last=Munsell | author2=Smith, Harman | author3=Harvey, Samantha | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts | title=Mercury: Facts & Figures | work=Solar System Exploration | publisher=NASA | accessdate=2008-04-07 | archivedate=19 November 2002 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20021119033135/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts }}</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name="Mazarico2014">{{cite journal|last1=Mazarico|first1=Erwan|last2=Genova|first2=Antonio|last3=Goossens|first3=Sander|last4=Lemoine|first4=Frank G.|last5=Neumann|first5=Gregory A.|last6=Zuber|first6=Maria T.|last7=Smith|first7=David E.|last8=Solomon|first8=Sean C.|title=The gravity field, orientation, and ephemeris of Mercury from MESSENGER observations after three years in orbit|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=119|issue=12|year=2014|pages=2417–2436|issn=21699097|doi=10.1002/2014JE004675}}</ref> <ref name="Margot2012">{{cite journal|last1=Margot|first1=Jean-Luc|last2=Peale|first2=Stanton J.|last3=Solomon|first3=Sean C.|last4=Hauck|first4=Steven A.|last5=Ghigo|first5=Frank D.|last6=Jurgens|first6=Raymond F.|last7=Yseboodt|first7=Marie|last8=Giorgini|first8=Jon D.|last9=Padovan|first9=Sebastiano|last10=Campbell|first10=Donald B.|title=Mercury's moment of inertia from spin and gravity data|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=117|issue=E12|date=2012|issn=01480227|doi=10.1029/2012JE004161|bibcode=2012JGRE..117.0L09M}}</ref> <ref Name="MallamaMercury">{{cite journal | author=Mallama, A. | author2=Wang, D. | author3=Howard, R.A. | title=Photometry of Mercury from SOHO/LASCO and Earth | journal=Icarus | volume=155 | issue=2 | pages=253–264 | date=2002 | doi=10.1006/icar.2001.6723 | bibcode=2002Icar..155..253M }}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal | author=Mallama, A. | title=Planetary magnitudes | journal=Sky and Telescope | volume=121 | issue = 1 | pages=51–56 | date=2011 }}</ref> <ref name="ephemeris">{{cite web|last=Espenak|first=Fred|date=July 25, 1996|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/mercury2.html| title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|work=NASA Reference Publication 1349|publisher=NASA|accessdate=2008-05-23 }}</ref> <ref name="webster">{{cite web | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/mercurial | publisher=Merriam-Webster Online | title=mercurial | accessdate=2008-06-12 }}</ref> }} == အခြားဝက်ဆိုက်ဘ်များ == * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.Com] * [http://messenger.jhuapl.edu/ MESSENGER Mission web site] * [http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html Mercury QuickMap from MESSENGER web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520025929/http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html |date=20 May 2016 }} * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.com – Mercury] * [http://www.astronomycast.com/2007/08/episode-49-mercury/ Astronomy Cast: Mercury] {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] sz3jvs8nj180ht1xpmnj7yofk5gragx 1057004 1057001 2026-10-09T17:51:16Z Dr Lotus Black 31011 1057004 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mercury symbol (bold).svg|24px|☿]] | image = [[File:Mercury in color - Prockter07-edit1.jpg|260px]] | caption = မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်မှ မာကျူရီဂြိုဟ် (၂၀၀၈) ခုနှစ် | orbit_ref = <ref name="horizons" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * 0.466&nbsp;697 [[Astronomical unit|AU]] * 69,816,900&nbsp;km }} | perihelion = {{plainlist | * 0.307&nbsp;499 AU * 46,001,200&nbsp;km }} | semimajor = {{plainlist | * 0.387&nbsp;098 AU * 57,909,050&nbsp;km }} | eccentricity = 0.205&nbsp;630<ref name="fact" /> | period = {{plainlist | * 87.969&nbsp;1 [[day|d]] * 0.240&nbsp;846 [[julian year (astronomy)|yr]] * 0.5 Mercury [[solar day]] }} | synodic_period = 115.88&nbsp;d<ref name="fact" /> | avg_speed = 47.362&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * 7.005° to [[ecliptic]] * 3.38° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]] * 6.34° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane" /> }} | asc_node = 48.331° | arg_peri = 29.124° | mean_anomaly = 174.796° | satellites = မရှိ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | diameter = {{val|4880|u=km}} | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|2439.7|1.0|u=km}}}}<ref name="nasa" /><ref name="Seidelmann2007" /> * {{val|0.3829}} Earths }} | flattening = 0<ref name="Seidelmann2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|7.48|e=7|u=km2}}<ref name="nasa" /> * 0.147 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|6.083|e=10|u=km3}}<ref name="nasa" /> * 0.056 Earths }} | mass = {{plainlist | * {{val|3.3011|e=23|u=kg}}<ref name="Mazarico2014" /> * 0.055 Earths }} | density = {{val|5.427|u=g/cm3}}<ref name="nasa" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|3.7|u=m/s2}} * 0.38 [[g-force|g]]<ref name="nasa" /> }} | moment_of_inertia_factor = {{val|0.346|0.014}}<ref name="Margot2012" /> | escape_velocity = 4.25&nbsp;km/s<ref name="nasa" /> | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|58.646|u=d}} * {{val|1407.5|u=h}}<ref name="nasa" /> }} | rot_velocity = {{convert|10.892|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = {{nowrap|2.04′ ± 0.08′}} (to orbit)<ref name="Margot2012" /><br>(0.034°)<ref name=fact/> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|18|44|2}} * 281.01°<ref name="fact" /> }} | declination = 61.45°<ref name="fact" /> | albedo = {{plainlist | * 0.068 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="MallamaMercury" /> * 0.142 ([[Geometric albedo|geom.]])<ref name="MallamaMercury" /> }} | magnitude = −2.6<ref Name="MallamaSky" /> to 5.7<ref name="fact" /><ref name="ephemeris" /> | angular_size = 4.5–13″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 0°N, 0°W <ref name=vasa>{{cite journal | title= Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits | first1= Ashwin R. | last1= Vasavada | first2= David A. | last2= Paige | first3= Stephen E. | last3= Wood | date= 19 February 1999 | url= http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | journal= Icarus | volume= 141 | pages= 179–193 | id= Figure 3 with the "TWO model"; Figure 5 for pole | bibcode= 1999Icar..141..179V | doi= 10.1006/icar.1999.6175 | issue= 2 | archive-date= 13 November 2012 | access-date= 2 March 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20121113124427/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | url-status= dead }}</ref> | min_temp_1 = 100 K <!-- (-173 °C) --> | mean_temp_1 = 340 K <!-- (67 °C) --> | max_temp_1 = 700 K <!-- (427 °C) --> | temp_name2 = 85°N, 0°W<ref name=vasa /> | min_temp_2 = 80 K <!-- (-193 °C) --> | mean_temp_2 = 200 K <!-- (-73 °C) --> | max_temp_2 = 380 K <!-- (106.85 °C) --> <!---| temp_name3 = 90°N<ref name=vasa /> |min_temp3=180K |mean_temp3=180K | max_temp_3 = 180 K (−93 °C) --> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Mercury.ogg|ˈ|m|ɜr|k|j|ə|r|i}} | adjectives = Mercurian,<ref name="webster" /> Hermian | atmosphere = yes | surface_pressure = trace (<~0.005 [[picobar]]) | atmosphere_ref=<ref name=fact2015>{{cite web|title=Mercury Fact Sheet|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|publisher=NASA|accessdate=27 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106171436/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|archivedate=6 November 2015|date=22 December 2015}}</ref> | atmosphere_composition = {{plainlist | * 42% မော်လီကျူလာ [[အောက်ဆီဂျင်]] * 29.0% [[ဆိုဒီယမ်]] * 22.0% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] * 6.0% [[ဟီလီယမ်]] * 0.5% [[ပိုတက်ဆီယမ်]] * Trace amounts of [[အာဂွန်]], [[နိုက်ထရိုဂျင်]], [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]], [[ရေငွေ့]], [[ဇီနွန်]], [[krypton|ခရိုင်ပတွန်]], [[နီယွန်]] }} }} '''ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mercury}}) သည် [[နေ]]မှ ပထမဆုံးမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အလွန် ကျဲပါးသော လေထုစနစ်သာ ရှိသည့် ကျောက်ဆောင် ဂြိုဟ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် တွင်းဝကြီးများစွာ တည်ရှိခြင်း၊ တွန်းကန်ပြတ်ကြောင်းများမှ ထွက်ပေါ်လာသော အချိုးအစားကြီးမားသည့် ရူးပတ်စ် (rupes) ခေါ် ကုန်းမြင့် အက်ကြောင်းစနစ်များ ပါဝင်ခြင်းနှင့် ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်စဉ်ထွက်လာသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လင်းလက်သည့် ရောင်ခြည်တန်းစနစ်များ တည်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် [[လကမ္ဘာ]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ဆင်တူသည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံး တွင်းဝကြီးဖြစ်သော ''Caloris Planitia'' သည် အချင်း ၁,၅၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၆၀ မိုင်) ရှိရာ ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံး အချင်း၏ (၄,၈၈၀ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၃,၀၃၀ မိုင်) သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ပတ်လမ်းအတွင်း ပတ်လှည့်နေသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်ယံတွင် နေနှင့် အမြဲတမ်း နီးကပ်စွာ တွေ့ရှိရပြီး ''မိုးသောကြယ်'' သို့မဟုတ် ''ညနေကြယ်'' အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမှလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များမှလည်းကောင်း သွားရောက်ရန်အတွက် သွားလာရေးဆိုင်ရာ အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲ (delta-v) အမြင့်မားဆုံး လိုအပ်သည့် ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ကြယ်ကြည့်နှစ် (sidereal year - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈.၀ ရက်) နှင့် ကြယ်ကြည့်ရက် (sidereal day - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၅၈.၆၅ ရက်) တို့သည် ၃:၂ အချိုးအစားဖြင့် လည်ပတ်မှု-ပတ်လမ်း အသံဟုန်ညီမျှမှု (spin–orbit resonance) တည်ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ နေရက် တစ်ရက် (နေထွက်ချိန်မှ နောက်တစ်ကြိမ် နေထွက်ချိန်အထိ) သည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၁၇၆ ရက်ခန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ကြယ်ကြည့်နှစ်၏ နှစ်ဆမျှ ကြာမြင့်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈ ရက်ရှိသော တစ်နှစ်ပတ်လုံး နေရောင်ခြည် အပြည့်အဝ ရရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ပတ်လှည့်ချိန်တွင် အဆိုပါ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် အခြား ကမ္ဘာ့ရက် ၈၈ ရက်အကြာ နောက်တစ်ကြိမ် နေမထွက်မီအထိ အမှောင်ထုအတွင်း၌သာ တည်ရှိနေမည် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အထက်တွင် အလွန်တရာ ကျဲပါးလှသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] (exosphere) လေထုနှင့် နေမှလာသော လေပြင်းများကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ရုံမျှသာ အားရှိသော ဖျော့တော့သည့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တည်ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်း အလွန်တရာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှုနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရရှိသော ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည်နှင့် အပူချိန်တို့သည် အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲမှု ရှိကြရာ၊ [[အီကွေတာ]] ဒေသများတွင် ညဘက်၌ -၁၇၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ နေရောင်ခြည် ကျရောက်ချိန်တွင် ၄၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၇၉၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည့်အပြင် အပူကို ထိန်းသိမ်းပေးမည့် လေထု ကင်းမဲ့နေသဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပြီးလျှင် ဒုတိယ အပူဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု အလွန်တရာ နည်းပါးသောကြောင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများသည် အမြဲတမ်း အရိပ်ကျလျက် ရှိသည်။ ယင်းက တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲများ တည်ရှိနေနိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မူလအစနှင့် ဖြစ်တည်တိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်နေသော အယူအဆ အများအပြား ရှိကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်လောင်းများနှင့် တိုက်မိခြင်းနှင့် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံခြင်းတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားကြရာ ၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းအထိ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပထဝီဝင် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အသေးစိတ် အချက်အလက် အများအပြားမှာ သုတေသနပြုဆဲ သို့မဟုတ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်များမှ ဒေတာများကို စောင့်ဆိုင်းဆဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မန်တယ်အလွှာသည် အလွန်တရာ အသားညီသဖြင့် ယင်းက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ဖြစ်တည်စ ကာလများက ချော်ရည်သမုဒ္ဒရာ (magma ocean) ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အခဲ မန်တယ်အလွှာနှင့် ဆီလီကိတ် ဂျပ်ပြင် တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲ အပြင်ဘက် ဗဟိုအမြူတေ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အရည် ဗဟိုအမြူတေအလွှာနှင့် အစိုင်အခဲ အတွင်းဗဟိုအမြူတေတို့ တည်ရှိနိုင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ဘီလီယံ သို့မဟုတ် ရှစ်ဘီလီယံခန့်တွင် နေသည် [[ဧရာမကြယ်နီ]] (red giant) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားချိန်၌ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]နှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့နှင့်အတူ ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/|title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science|work=NASA Science |date=December 11, 2018}}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဂြိုဟ် (သို့မဟုတ် လှည့်လည်သွားလာနေသော ကြယ်) တစ်စင်းအဖြစ် စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီး အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသော ရှေးဟောင်းဂြိုဟ် (classical planet) တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၎င်းအား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်း ရောမနတ်ဘုရားနှင့် နတ်ဘုရားများ၏ သဝဏ်လွှာပါးသူ ဖြစ်သော Mercurius (Mercury) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်မှာ ၁၉၇၄ ခုနှစ်ရှိ မာရီနာ ၁၀ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ MESSENGER နှင့် BepiColombo ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ်များက သွားရောက်လေ့လာ သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== {{Multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | total_width = 365 | caption_align = <!-- left (default), center, right --> | image_style = <!-- bordier:1; (default) --> | image_gap = <!-- 5 (default)--> <!-- image 1 --> | image1 = Terrestrial planet size comp 2024.png | alt1 = | caption1 = နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်ထုထည်ရှိဝတ္ထုများအား စကေးအချိုးအစားမှန်ဖြင့် ပြသထားသည့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပုံရိပ် ဖြစ်သည်။ ဘယ်မှ ညာသို့ - ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]၊ [[လကမ္ဘာ]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရီးစ်]] ဂြိုဟ်သိမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။}} ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ မြေကမ္ဘာဆင်တူဂြိုဟ် သို့မဟုတ် ကျောက်သားအခြေပြုဂြိုဟ် (terrestrial planet) လေးစင်းအနက် တစ်စင်းဖြစ်ရာ၊ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ပင် ကျောက်ဆောင်ထုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အီကွေတာ အချင်းဝက် ၂,၄၃၉.၇ ကီလိုမီတာ (၁,၅၁၆.၀ မိုင်) သာရှိသဖြင့်<ref name="fact"/> နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများဖြစ်ကြသော [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]]နှင့် [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]တို့ထက် (ထုထည်ပမာဏ ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း) အရွယ်အစားအားဖြင့် ပိုမိုသေးငယ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို အကြမ်းအားဖြင့် သတ္တုဓာတ် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဆီလီကိတ် ဒြပ်ဝတ္ထု ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== {{Multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | total_width = 365 | caption_align = <!-- left (default), center, right --> | image_style = <!-- bordier:1; (default) --> | image_gap = <!-- 5 (default)--> <!-- image 1 --> | image1 = Mercury with magnetic field.svg | alt1 = | caption1 = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်း}} ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော ဆီလီကိတ် အပေါ်ယံလွှာနှင့် မန်တယ်အလွှာ တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော အပြင်ဘက် သတ္တု ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ဒြပ်ရည် ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာနှင့် အတွင်းပိုင်း အစိုင်အခဲ ဗဟိုဝတ်ဆံတို့ အဆင့်ဆင့် တည်ရှိနေဟန် တူသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |title=MESSENGER Provides New Look at Mercury's Surprising Core and Landscape Curiosities |publisher=NASA |editor-first=Tricia |editor-last=Talbert |date=March 21, 2012 |access-date=April 20, 2018 |archive-date=January 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112170032/https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |title=Scientists find evidence Mercury has a solid inner core |format=Press release |date=April 17, 2023 |last1=Genova |first1=Antonio |display-authors=et al |website=AGU Newsroom |language=en-US |access-date=April 17, 2019 |archive-date=April 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417162031/https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |url-status=live }}</ref> သံဓာတ် ကြွယ်ဝသော ဗဟိုဝတ်ဆံ၏ ပါဝင်မှုစနစ်မှာ မရေရာသေးသော်လည်း [[နီကယ်]]၊ [[ဆီလီကွန်]]တို့အပြင် [[ဆာလဖာ]]၊ [[ကာဗွန်]]နှင့် အခြား ဒြပ်စင် အနည်းငယ် ပါဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆမှာ ၅.၄၂၇ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိသဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆဖြစ်သော ၅.၅၁၅ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဂြိုဟ်နှစ်စင်းစလုံးမှ ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖိသိပ်ခံရမှု အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖယ်ရှားတွက်ချက်မည်ဆိုပါက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ဝတ္ထုများသည် ကမ္ဘာ့ဒြပ်ဝတ္ထုများထက် ပိုမို သိပ်သည်းမည်ဖြစ်ရာ ဖိသိပ်မထားသော သိပ်သည်းဆ (uncompressed density) မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်အတွက် ၅.၃ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ နှင့် ကမ္ဘာမြေအတွက် ၄.၄ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ အသီးသီး ရှိကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆကို ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံ အသေးစိတ်ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ဗဟိုဝတ်ဆံ၌ ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုကြောင့် ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် အလွန် ပိုမို သေးငယ်သဖြင့် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဒေသများသည် ထိုမျှလောက် ဖိသိပ်ခံရခြင်း မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ယခုကဲ့သို့ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားစွာ တည်ရှိနေရန်အတွက် ၎င်း၏ ဗဟိုသည် အချိုးအစားအားဖြင့် ကြီးမားရမည်ဖြစ်ပြီး သံဓာတ် ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံ အချင်းဝက်ကို ၀.၃၄၆ ± ၀.၀၁၄ ရှိသော ပတ်လည်ရွေ့လျားမှု မိုမန့် ကိန်းသေ (moment of inertia factor) နှင့် ကိုက်ညီအောင် ကန့်သတ်တွက်ချက်ထားသည့် အတွင်းပိုင်း စံနမူနာများအရ ၂,၀၂၀ ± ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁,၂၅၅ ± ၁၉ မိုင်) ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံသည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ တစ်ခုလုံး၏ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ရယူထားရာ၊ ကမ္ဘာမြေအတွက်မူ ဤအချိုးအစားမှာ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၌ အရည်ပျော်နေသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တည်ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံတွင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များထက် သံပါဝင်မှု ပမာဏ ပိုမိုမြင့်မားပြီး၊ ဤသည်ကို ရှင်းပြနိုင်ရန် အယူအဆ အများအပြားကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံး အသိအမှတ်ပြုထားသည့် အယူအဆမှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် မူလက နေအဖွဲ့အစည်း၏ ကျောက်ဆောင် ဒြပ်ဝတ္ထုများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသော သာမန် ကွန်ဒရိုက် ဥက္ကာခဲများ (common chondrite meteorites) နှင့် ဆင်တူသည့် သတ္တု-ဆီလီကိတ် အချိုးအစား ရှိခဲ့ပြီး၊ ထုထည် ပမာဏမှာ လက်ရှိ ထုထည်၏ ၂.၂၅ ဆခန့် ရှိခဲ့သည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်စ ကာလများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ ၆ ပုံ ၁ ပုံခန့်နှင့် အလျား ကီလိုမီတာ ထောင်ပေါင်းများစွာ ကျယ်ပြန့်သော ဂြိုဟ်လောင်း တစ်စင်း၏ ရိုက်ခတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရနိုင်သည်။ အဆိုပါ ရိုက်ခတ်မှုသည် မူလ အပေါ်ယံအလွှာနှင့် မန်တယ် အများအပြားကို လွင့်စဉ် ဖယ်ရှားသွားခဲ့ပြီး ဗဟိုဝတ်ဆံကို အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် ကျန်ရစ်စေခဲ့သည်။ [[လကမ္ဘာ]] ဖြစ်တည်လာပုံကို ရှင်းပြရန်အတွက်လည်း ဧရာမ ရိုက်ခတ်မှု အယူအဆ (giant impact hypothesis) ဟု လူသိများသည့် အလားတူ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့ဖူးသည်။ ==လေထု== [[File:North pole of Mercury -- NASA.jpg|thumb|အမြဲတမ်း အမှောင်ကျနေသော တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲ ပမာဏ အမြောက်အမြား တည်ရှိရာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအား ပေါင်းစပ် ဖန်တီးထားသည့် ပုံရိပ်စုံ ဖြစ်သည်။<ref name="NYTimes2012-11-28" />]] ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အပူချိန်သည် ၁၀၀ မှ ၇၀၀ ကယ်လဗင် (-၁၇၃ မှ ၄၂၇ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်၊ -၂၈၀ မှ ၈၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အတွင်း ရှိသည်။<ref name=":0">{{cite journal |last=Prockter |first=Louise |title=Ice in the Solar System |journal=Johns Hopkins APL Technical Digest |volume=26 |issue=2 |date=2005 |url=https://www.jhuapl.edu/content/techdigest/pdf/V26-N02/26-02-Prockter.pdf |access-date=July 27, 2009 |archive-date=September 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924085243/https://www.jhuapl.edu/Content/techdigest/pdf/V26-N02/26-02-Prockter.pdf |url-status=live }}</ref> လေထု ကင်းမဲ့နေခြင်းနှင့် [[အီကွေတာ]]နှင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများအကြား အပူချိန် ကွာခြားချက် လွန်စွာ ကြီးမားခြင်းတို့ကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသများတွင် အပူချိန်သည် ၁၈၀ ကယ်လဗင် (-၉၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) ထက် မည်သည့်အခါမျှ မြင့်တက်လေ့ မရှိပေ။ နေနှင့် အနီးဆုံး အမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အီကွေတာပေါ်ရှိ နေတည့်တည့် ကျရောက်သည့် အမှတ် (subsolar point) သည် လောင်ဂျီကျု 0°W သို့မဟုတ် 180°W ၌ တည်ရှိပြီး အပူချိန်မှာ ၇၀၀ ကယ်လဗင်ခန့်အထိ မြင့်တက်သွားသည်။ နေနှင့် အဝေးဆုံး အမှတ် (aphelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင်မူ ဤဖြစ်စဉ်သည် လောင်ဂျီကျု 90°W သို့မဟုတ် 270°W ၌ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ၅၅၀ ကယ်လဗင် အထိသာ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{cite book |first=John S. |last=Lewis |date=2004 |title=Physics and Chemistry of the Solar System |page=463 |edition=2nd |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-446744-6}}</ref> ဂြိုဟ်၏ အမှောင်ကျနေသော ဘက်ခြမ်းတွင် အပူချိန်သည် ပျမ်းမျှ ၁၁၀ ကယ်လဗင် (-၁၆၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) ရှိသည်။<ref name="vasa" /><ref>{{cite journal |last1=Murdock |first1=Thomas L. |last2=Ney |first2=Edward P. |title=Mercury: The Dark-Side Temperature |journal=[[Science (journal)|Science]] |year=1970 |volume=170 |issue=3957 |pages=535–537 |doi=10.1126/science.170.3957.535 |pmid=17799708 |bibcode=1970Sci...170..535M|s2cid=38824994 }}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ကျရောက်သော နေရောင်ခြည် အပြင်းအထန် ပမာဏသည် ဆိုလာ ကိန်းသေ (solar constant - ၁,၃၇၀ ဝပ်/စတုရန်းမီတာ) ၏ ၄.၅၉ မှ ၁၀.၆၁ ဆအထိ ရှိသည်။<ref>{{cite book |title=Physics and Chemistry of the Solar System |last=Lewis |first=John S. |publisher=Academic Press |date=2004 |url=https://books.google.com/books?id=ERpMjmR1ErYC&pg=RA1-PA461 |access-date=June 3, 2008 |isbn=978-0-12-446744-6 |archive-date=March 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301162200/https://books.google.com/books?id=ERpMjmR1ErYC&pg=RA1-PA461 |url-status=live }}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ နေ့ဘက် အပူချိန်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အလွန်တရာ မြင့်မားသော်လည်း ရေခဲများ (ခဲနေသော ရေ) တည်ရှိကြောင်း စောင့်ကြည့် လေ့လာချက်များက အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းများရှိ နက်ရှိုင်းသော တွင်းဝကြီးများ၏ အောက်ခြေများသည် တိုက်ရိုက် ကျရောက်သော နေရောင်ခြည်နှင့် မည်သည့်အခါမျှ ထိတွေ့မှု မရှိကြဘဲ ထိုနေရာများရှိ အပူချိန်သည် တစ်ဂြိုဟ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်ထက် အလွန်တရာ နည်းပါးသော ၁၀၂ ကယ်လဗင် အောက်၌သာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal |last1=Ingersoll |first1=Andrew P. |last2=Svitek |first2=Tomas |last3=Murray |first3=Bruce C. |title=Stability of polar frosts in spherical bowl-shaped craters on the Moon, Mercury, and Mars |journal=Icarus |volume=100 |issue=1 |pages=40–47 |year=1992 |bibcode=1992Icar..100...40I |doi=10.1016/0019-1035(92)90016-Z}}</ref> ယင်းက ရေခဲများ စုဝေးတည်ရှိနိုင်သည့် အေးခဲဇုန် (cold trap) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ရေခဲသည် ရေဒါလှိုင်းများကို အပြင်းအထန် ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်စေရာ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းက မီတာ ၇၀ ရှိ ''Goldstone Solar System Radar'' နှင့် ''VLA'' တို့၏ စောင့်ကြည့် လေ့လာချက်များအရ ဝင်ရိုးစွန်းများ အနီးတွင် ရေဒါ ရောင်ပြန်ဟပ်မှု မြင့်မားသည့် ဧရိယာကွက်များ တည်ရှိနေကြောင်း ပေါ်လွင်ခဲ့သည်။<ref name=Slade_et_al_1992>{{cite journal |last1=Slade |first1=Martin A. |last2=Butler |first2=Bryan J. |last3=Muhleman |first3=Duane O. |year=1992 |title=Mercury radar imaging – Evidence for polar ice |journal=[[:en:Science (journal)|Science]] |volume=258 |issue=5082 |pages=635–640 |doi=10.1126/science.258.5082.635 |pmid=17748898 |bibcode=1992Sci...258..635S|s2cid=34009087 }}</ref> အဆိုပါ ရောင်ပြန်ဟပ်သည့် ဒေသများအတွက် ရေခဲတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်နိုင်ဖွယ် အကြောင်းရင်း မဟုတ်ခဲ့သော်လည်း နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ယင်းကို အဖြစ်နိုင်ဆုံး ရှင်းလင်းချက်အဖြစ် ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |last=Williams |first=David R. |date=June 2, 2005 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/ice/ice_mercury.html |title=Ice on Mercury |publisher=NASA Goddard Space Flight Center |access-date=May 23, 2008 |archive-date=January 31, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110131225129/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/ice/ice_mercury.html |url-status=live }}</ref> မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းရှိ တွင်းဝကြီးများကို ''MESSENGER'' အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသည့် ပုံရိပ်များကို အသုံးပြု၍ ရေခဲ တည်ရှိနေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="NYTimes2012-11-28">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/11/30/science/space/mercury-home-to-ice-messenger-spacecraft-findings-suggest.html |title=On Closest Planet to the Sun, NASA Finds Lots of Ice |work=[[The New York Times]] |first=Kenneth |last=Chang |date=November 29, 2012 |page=A3 |archive-date=November 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129194012/http://www.nytimes.com/2012/11/30/science/space/mercury-home-to-ice-messenger-spacecraft-findings-suggest.html |url-status=live |quote=Sean C. Solomon, the principal investigator for MESSENGER, said there was enough ice there to encase [[Washington, D.C.]], in a frozen block two and a half miles deep.}}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ရေခဲ၏ မူလအစကို တိကျစွာ မသိရသေးသော်လည်း အဖြစ်နိုင်ဆုံး ရင်းမြစ် နှစ်ခုမှာ ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းမှ ရေငွေ့များ စိမ့်ထွက်လာခြင်းနှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ပို့ဆောင်စုစည်းမိခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် အလွန်တရာ သေးငယ်ပြီး ပူပြင်းလွန်းသဖြင့် ၎င်း၏ ဆွဲငင်အားသည် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော လေထုစနစ်ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိန်းသိမ်းမထားနိုင်ပေ။ သို့သော်လည်း မျက်နှာပြင် ဖိအား ၀.၅ နာနိုပါစကယ် (၀.၀၀၅ ပီကိုဘား) ထက် နည်းပါးသော မျက်နှာပြင်နှင့် ထိစပ်နေသည့် ကျဲပါးသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] လေထု တည်ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last1=Domingue |first1=Deborah L. |last2=Koehn |first2=Patrick L. |display-authors=2 |last3=Killen |first3=Rosemary M. |last4=Sprague |first4=Ann L. |last5=Sarantos |first5=Menelaos |last6=Cheng |first6=Andrew F. |last7=Bradley |first7=Eric T. |last8=McClintock |first8=William E. |title=Mercury's Atmosphere: A Surface-Bounded Exosphere |journal=Space Science Reviews |volume=131 |issue=1–4 |pages=161–186 |year=2009 |doi=10.1007/s11214-007-9260-9 |bibcode=2007SSRv..131..161D |s2cid=121301247 |name-list-style=vanc}}</ref> ယင်းတွင် အခြားသော ဒြပ်စင်များအပြင် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]၊ [[ဟီလီယံ]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆိုဒီယမ်]]၊ [[ကယ်လ်စီယမ်]]၊ [[ပိုတက်စီယမ်]]၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]]၊ [[ဆီလီကွန်]]နှင့် ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ဤအက်ဆိုစဖီးယားသည် တည်ငြိမ်မှု မရှိဘဲ အက်တမ်များသည် ဆက်တိုက်ဆိုသလို ပျောက်ကွယ်သွားကြကာ ရင်းမြစ် အမျိုးမျိုးမှ ပြန်လည် ဖြည့်တင်းခံကြရသည်။ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အက်တမ်များသည် နေမှလာသော လေပြင်းများမှ လာဖွယ်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]အတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်ပြီးနောက် အာကာသအတွင်းသို့ ပြန်လည် ထွက်ပြေး လွင့်ပါးသွားကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် အပြင်ဘက်မြေလွှာအတွင်းရှိ ဒြပ်စင်များ၏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဆုတ်ယုတ်မှုသည် ဟီလီယံ၊ ဆိုဒီယံနှင့် ပိုတက်စီယမ်တို့၏ အခြားသော ရင်းမြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အာကာသ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အဆိုပါ အိုင်ယွန်များ တွေ့ရှိရသည့် ပမာဏများကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်များက အဆိုပါ မော်လီကျူးများသည် နေမှလာသော လေပြင်းများကြောင့် မျက်နှာပြင် သို့မဟုတ် အက်ဆိုစဖီးယားမှ အပြင်သို့ လွင့်စဉ်ထွက်ခွာလာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။၁၉၈၀ မှ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း လေထုအတွင်း ဆိုဒီယံ၊ ပိုတက်စီယမ်နှင့် ကယ်လ်စီယမ်တို့ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့သည် အန်ကီ ကြယ်တံခွန် (Comets Encke) အပါအဝင် မိုက်ခရိုဥက္ကာခဲများ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် မျက်နှာပြင် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံရာမှ အဓိက ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် MESSENGER အာကာသယာဉ်မှ မဂ္ဂနီစီယမ်ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ သုတေသနများ၏ ညွှန်းဆိုချက်အရ အချို့သော အချိန်များတွင် ဆိုဒီယံ ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းများနှင့် ကိုက်ညီသော အမှတ်များ၌ သီးခြား ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ယင်းက သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်အကြား အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[နာဆာ]]၏ ဖော်ပြချက်အရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန် သင့်တော်သော ဂြိုဟ်တစ်စင်း မဟုတ်ပေ။ ၎င်း၌ အလွှာလိုက် တည်ရှိသော လေထု မဟုတ်ဘဲ မျက်နှာပြင်နှင့် ထိစပ်နေသည့် အက်ဆိုစဖီးယားသာ တည်ရှိခြင်း၊ ပြင်းထန်သော အပူချိန်များ ရှိခြင်းနှင့် အလွန်မြင့်မားသော ဆိုလာ ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုများ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ မည်သည့် သက်ရှိမျှ အဆိုပါ အခြေအနေများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ဖွယ် မရှိပေ။<ref>{{cite web|url= https://solarsystem.nasa.gov/planets/mercury/in-depth/|title= Mercury|date= October 19, 2021|publisher= NASA|accessdate= July 4, 2022|archive-date= July 5, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220705191357/https://solarsystem.nasa.gov/planets/mercury/in-depth/|url-status= live}}</ref> သို့သော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်အောက် အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများသည် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်ခဲ့ဖူးဖွယ် ရှိပြီး၊ ရိုးရှင်းသော အဏုဇီဝသက်ရှိများ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသော သက်ရှိ ပုံသဏ္ဌာန်များသည် ဂြိုဟ်ပေါ်၌ တည်ရှိခဲ့ဖူးကောင်း တည်ရှိခဲ့ပေလိမ့်မည်။<ref name="NYT-20200324">{{cite news |last=Hall |first=Shannon |title=Life on the Planet Mercury? 'It's Not Completely Nuts' – A new explanation for the rocky world's jumbled landscape opens a possibility that it could have had ingredients for habitability. |url=https://www.nytimes.com/2020/03/24/science/mercury-life-water.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324150021/https://www.nytimes.com/2020/03/24/science/mercury-life-water.html |archive-date=March 24, 2020 |url-access=subscription |url-status=live |date=March 24, 2020 |work=[[The New York Times]] |access-date=March 26, 2020 }}</ref><ref name="SR-20200316">{{cite journal | last1=Rodriguez | first1=J. Alexis P. | last2=Leonard | first2=Gregory J. | last3=Kargel | first3=Jeffrey S. | last4=Domingue | first4=Deborah | last5=Berman | first5=Daniel C. | last6=Banks | first6=Maria | last7=Zarroca | first7=Mario | last8=Linares | first8=Rogelio | last9=Marchi | first9=Simone | last10=Baker | first10=Victor R. | last11=Webster | first11=Kevin D. | last12=Sykes | first12=Mark |title=The Chaotic Terrains of Mercury Reveal a History of Planetary Volatile Retention and Loss in the Innermost Solar System |date=March 16, 2020 |journal=[[Scientific Reports]] |volume=10 |issue=4737 |page=4737 |doi=10.1038/s41598-020-59885-5 |doi-access=free|pmid=32179758 |pmc=7075900 |bibcode=2020NatSR..10.4737R }}</ref><ref>{{cite news | title=Vast Collapsed Terrains on Mercury Might be Windows Into Ancient – Possibly Habitable – Volatile-Rich Materials | work=Planetary Science Institute | date=March 16, 2020 | url=https://www.psi.edu/news/mercurychaos | access-date=August 27, 2022 | archive-date=August 28, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220828041010/https://www.psi.edu/news/mercurychaos | url-status=live }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="horizons">{{cite web | date=April 7, 2008 | first=Donald K. | last=Yeomans | url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=1 | title=HORIZONS Web-Interface for Mercury Major Body | publisher=JPL Horizons On-Line Ephemeris System | accessdate=2008-04-07 }} – Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Mercury" and "Center: Sun" should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.</ref> <ref name="fact">{{cite web |title=Mercury Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |publisher=[[NASA]] Goddard Space Flight Center |date=November 30, 2007 |accessdate=2008-05-28 |archive-date=28 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328023718/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html }}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=2009-04-03 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=2009-04-03 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918233453/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=18 September 2015 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="nasa">{{cite web | date=May 28, 2009 | first=Kirk | last=Munsell | author2=Smith, Harman | author3=Harvey, Samantha | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts | title=Mercury: Facts & Figures | work=Solar System Exploration | publisher=NASA | accessdate=2008-04-07 | archivedate=19 November 2002 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20021119033135/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts }}</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name="Mazarico2014">{{cite journal|last1=Mazarico|first1=Erwan|last2=Genova|first2=Antonio|last3=Goossens|first3=Sander|last4=Lemoine|first4=Frank G.|last5=Neumann|first5=Gregory A.|last6=Zuber|first6=Maria T.|last7=Smith|first7=David E.|last8=Solomon|first8=Sean C.|title=The gravity field, orientation, and ephemeris of Mercury from MESSENGER observations after three years in orbit|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=119|issue=12|year=2014|pages=2417–2436|issn=21699097|doi=10.1002/2014JE004675}}</ref> <ref name="Margot2012">{{cite journal|last1=Margot|first1=Jean-Luc|last2=Peale|first2=Stanton J.|last3=Solomon|first3=Sean C.|last4=Hauck|first4=Steven A.|last5=Ghigo|first5=Frank D.|last6=Jurgens|first6=Raymond F.|last7=Yseboodt|first7=Marie|last8=Giorgini|first8=Jon D.|last9=Padovan|first9=Sebastiano|last10=Campbell|first10=Donald B.|title=Mercury's moment of inertia from spin and gravity data|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=117|issue=E12|date=2012|issn=01480227|doi=10.1029/2012JE004161|bibcode=2012JGRE..117.0L09M}}</ref> <ref Name="MallamaMercury">{{cite journal | author=Mallama, A. | author2=Wang, D. | author3=Howard, R.A. | title=Photometry of Mercury from SOHO/LASCO and Earth | journal=Icarus | volume=155 | issue=2 | pages=253–264 | date=2002 | doi=10.1006/icar.2001.6723 | bibcode=2002Icar..155..253M }}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal | author=Mallama, A. | title=Planetary magnitudes | journal=Sky and Telescope | volume=121 | issue = 1 | pages=51–56 | date=2011 }}</ref> <ref name="ephemeris">{{cite web|last=Espenak|first=Fred|date=July 25, 1996|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/mercury2.html| title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|work=NASA Reference Publication 1349|publisher=NASA|accessdate=2008-05-23 }}</ref> <ref name="webster">{{cite web | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/mercurial | publisher=Merriam-Webster Online | title=mercurial | accessdate=2008-06-12 }}</ref> }} == အခြားဝက်ဆိုက်ဘ်များ == * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.Com] * [http://messenger.jhuapl.edu/ MESSENGER Mission web site] * [http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html Mercury QuickMap from MESSENGER web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520025929/http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html |date=20 May 2016 }} * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.com – Mercury] * [http://www.astronomycast.com/2007/08/episode-49-mercury/ Astronomy Cast: Mercury] {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] 3fcfi0vrx4p5l7s0p9amamy02cu4rxi 0 2889 1056957 1056941 2026-10-09T13:45:34Z Dr Lotus Black 31011 /* ဂြိုဟ်ရံလများ */ 1056957 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ ==ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျိုဟန်း ဟင်းရစ် ဖွန် မဒ်လာ (Johann Heinrich von Mädler) နှင့် ဗီးလ်ဟဲမ်း ဘီးယား (Wilhelm Beer) တို့သည် လမျက်နှာပြင် မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမို လူသိများသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပညာရှင်များ (areographers) ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2016 |title=What Mars Maps Got Right (and Wrong) Through Time |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221031131/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |url-status=dead |archive-date=21 February 2021 |access-date=15 January 2022 |website=National Geographic |language=en}}</ref> ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ရုပ်သွင်အများစုမှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ကာလကို ပိုမို တိကျစွာ တိုင်းတာခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဒ်လာသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို ပေါင်းစပ်၍ ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို အရင်းအမြစ် အမျိုးမျိုးမှ အမည်ပေးထားကြသည်။ အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များ (Albedo features) ကို ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ၅၀ ကီလိုမီတာခန့်ထက် ပိုမိုကြီးမားသော ဥက္ကာတွင်းများကို ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေ့လာရေးတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသူများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ပိုမိုသေးငယ်သော ဥက္ကာတွင်းများကို လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ အောက်ရှိသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့များနှင့် ကျေးရွာများ၏ အမည်များကို ပေးထားသည်။ လှိုဏ်ဝှမ်းကြီးများကို ဘာသာစကား အမျိုးမျိုးရှိ ''အင်္ဂါဂြိုဟ်'' သို့မဟုတ် ''ကြယ်'' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးဖြင့် အမည်ပေးထားပြီး ပိုမိုသေးငယ်သော လှိုဏ်ဝှမ်းများကို မြစ်များ၏ အမည်များ ပေးထားသည်။ ကြီးမားသော အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များသည် အမည်ဟောင်း အများအပြားကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ယင်းရုပ်သွင်များ၏ သဘာဝဆိုင်ရာ အသိပညာသစ်များကို ထိန်းညှိ ရောင်ပြန်ဟပ်ရန်အတွက် မကြာခဏ အသစ်ပြင်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Nix Olympica (အိုလင်းပတ်စ၏ နှင်းများ) သည် Olympus Mons (အိုလန်ပတ်တောင်) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို အလင်းပြန်နှုန်း ကွဲပြားသော ဧရိယာ နှစ်မျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ နီရဲသော သံအောက်ဆိုဒ်များ ကြွယ်ဝသည့် ဖုန်မှုန့်များနှင့် သဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အရောင်ဖျော့သည့် လွင်ပြင်များကို တစ်ချိန်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ''တိုက်ကြီးများ'' ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး အရဗျ ကုန်းမြေ (Arabia Terra ) သို့မဟုတ် အမေဇုန်နီယံ လွင်ပြင် (Amazonis Planitia) ကဲ့သို့သော အမည်များ ပေးခဲ့ကြသည်။ အရောင်မှောင်သော ရုပ်သွင်များကို ပင်လယ်များဟု ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ''Mare Erythraeum''၊ ''Mare Sirenum'' နှင့် ''Aurorae Sinus'' ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အကြီးမားဆုံးသော အရောင်မှောင်သည့် ရုပ်သွင်မှာ ''Syrtis Major Planum'' ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |chapter=Syrtis Major (MC-13) |date=2019 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |title=The Atlas of Mars: Mapping its Geography and Geology |pages=136–139 |editor-last=Tanaka |editor-first=Kenneth L. |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781139567428.018 |isbn=978-1-139-56742-8 |s2cid=240843698 |access-date=18 January 2022 |editor2-last=Coles |editor2-first=Kenneth S. |editor3-last=Christensen |editor3-first=Philip R. |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160859/https://www.cambridge.org/core/books/abs/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |url-status=live|chapter-url-access=subscription }}</ref> မြောက်ဘက်ရှိ ဧရာမ ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Boreum'' ဟု အမည်ပေးထားပြီး တောင်ဘက် ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Australe'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အီကွေတာကို ယင်း၏ လည်ပတ်မှုဖြင့် သတ်မှတ်သော်လည်း ပင်မ မီရီဒီယန် (Prime Meridian) တည်နေရာကိုမူ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သကဲ့သို့ စိတ်ကြိုက် မှတ်တိုင်တစ်ခု ရွေးချယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊ မဒ်လာနှင့် ဘီးယားတို့သည် ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ရေးဆွဲခဲ့သော ပထမဆုံး အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံများအတွက် မျဉ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မာရီနာ ၉ အာကာသယာဉ်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျယ်ပြန့်သော ပုံရိပ်များကို ရရှိစေခဲ့ပြီးနောက် မူလ ရွေးချယ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေရန်အတွက် Merton E. Davies၊ Harold Masursky နှင့် Gérard de Vaucouleurs တို့က Sinus Meridiani ("အလယ်ပိုင်း ပင်လယ်ကွေ့" သို့မဟုတ် "မီရီဒီယန် ပင်လယ်ကွေ့") တွင် တည်ရှိသော ဥက္ကာတွင်းငယ်တစ်ခုကို (နောက်ပိုင်းတွင် Airy-0 ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့) လောင်ဂျီတွဒ် ၀.၀ ဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Davies |first1=Merton E. |last2=Berg |first2=Richard A. |date=10 January 1971 |title=A preliminary control net of Mars |url=http://doi.wiley.com/10.1029/JB076i002p00373 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=76 |issue=2 |pages=373–393 |doi=10.1029/JB076i002p00373 |bibcode=1971JGR....76..373D |access-date=22 March 2022 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160852/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JB076i002p00373 |url-status=live|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last1=de Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Mariner 9 Areographic Coordinate System |date=1973 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=78 |issue=20 |pages=4395–4404 |bibcode=1973JGR....78.4395D |doi=10.1029/JB078i020p04395 |last2=Davies |first2=Merton E. |last3=Sturms |first3=Francis M. Jr. |author-link=Gerard de Vaucouleurs |author2-link=Merton Davies}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သမုဒ္ဒရာများ မရှိသဖြင့် ''ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်'' မရှိသောကြောင့် အမြင့်ပိုင်း သုည မျက်နှာပြင်ကို ကိုးကားချက် ရေပြင်ညီအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ရသည်၊၊ ၎င်းကို ကမ္ဘာမြေ၏ ဂီယိုအိုက် (geoid) နှင့် အလားတူသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အာရီယိုအိုက် (areoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="ArdalanKarimi2009">{{cite journal |last1=Ardalan |first1=A. A. |last2=Karimi |first2=R. |last3=Grafarend |first3=E. W. |title=A New Reference Equipotential Surface, and Reference Ellipsoid for the Planet Mars |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=106 |issue=1 |year=2009 |pages=1–13 |issn=0167-9295 |doi=10.1007/s11038-009-9342-7 |s2cid=119952798}}</ref> အမြင့်ပိုင်း သုညကို လေထုဖိအား ၆၁၀.၅ ပက်စကယ် (၆.၁၀၅ မီလီဘား) ရှိသည့် အမြင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤလေထုဖိအားသည် ရေ၏ သုံးထပ်မှတ် (triple point) နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအား၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (၀.၀၀၆ atm) ရှိသည်။ မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲရေး ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ တိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို မြေပုံညွှန်း စတုဂံအကွက် ၃၀ (thirty cartographic quadrangles) ပိုင်းခြားထားပြီးအကွက်တစ်ခုစီကို ၎င်းအတွင်း ပါဝင်သော ရှေးဟောင်း အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်တစ်ခုစီအတွက် အမည်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |title=ESA Science & Technology – Using iMars: Viewing Mars Express data of the MC11 quadrangle |url=https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229234909/https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |archive-date=29 December 2021 |access-date=29 December 2021 |website=sci.esa.int}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် The New York Times သတင်းစာက Hope အာကာသယာဉ်မှ ပုံရိပ်များကို အခြေခံထားသော နောက်ဆုံးပေါ် အင်္ဂါဂြိုဟ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြေပုံတစ်ခုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="NYT-20230415">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=15 April 2023 |title=New Mars Map Lets You 'See the Whole Planet at Once' – Scientists assembled 3,000 images from an Emirati orbiter to create the prettiest atlas yet of the red planet. |url=https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516125940/https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=15 April 2023 |work=[[The New York Times]]}}</ref> ယင်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပိုမို အသေးစိတ်ကျသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံတစ်ခုကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="STD-20230416">{{cite news |author=Staff |title=Welcome to Mars! Caltech's Jaw-Dropping, 5.7 Terapixel Virtual Expedition Across the Red Planet |url=https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |date=16 April 2023 |work=[[:en:SciTech (magazine)|SciTech]] |access-date=6 April 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416204703/https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |url-status=live}}</ref> == ဂြိုဟ်ရံလများ == {{Main|အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)}} [[File:PIA17351-ApparentSizes-MarsDeimosPhobos-EarthMoon.jpg|thumb|left|အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှ မြင်တွေ့ရသည့် ဒီးမော့စ် (Deimos) နှင့် ဖိုးဘော့စ် (Phobos) အရံလများ၏ ထင်ရှားသော အရွယ်အစား (apparent size) ကို ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားရော အမှန်တကယ် အရွယ်အစားပါ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုကြီးမားသော ကမ္ဘာ့အရံလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာနှင့် လတို့၏ အကွာအဝေးကဲ့သို့ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဝေးကွာနေခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကောင်းကင်ထက်၌ အားနည်းသော ကြယ်ရောင်စဉ်လေးများအဖြစ်မျှသာ မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။]] [[File:Phobos fly-by animation ESA223006.gif|thumb|အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် သဘာဝဂြိုဟ်ရံလများနှင့် လူလုပ်ဂြိုဟ်တုများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများကို အရွယ်အစား အချိုးအစားအမှန် (scale) အလိုက် ဖော်ပြထားပုံ ဖြစ်ပြီး၊ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလ (ဒီးမော့စ် / Deimos) မှာ ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေး၌ တည်ရှိသည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် (ကမ္ဘာ့လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) အတော်အတန် သေးငယ်သော သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ နှစ်စင်း တည်ရှိပြီး အချင်းအားဖြင့် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြကာ၊ ဂြိုဟ်ကို ၉,၃၇၆ ကီလိုမီတာ (၅,၈၂၆ မိုင်) နှင့် ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေးတို့မှ အသီးသီး ပတ်လှည့်နေကြသည်။ ၎င်း အရံလ နှစ်စင်း၏ မူလအစမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ ရေပန်းစားသော ယူဆချက်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် [[ဥက္ကာခဲ]]များ (asteroids) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အရံဂြိုဟ် နှစ်စင်းစလုံးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အာဆက်ဖ် ဟောလ် (Asaph Hall) က စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ခမည်းတော် စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] (Ares) နှင့်အတူ စစ်ပွဲအတွင်း သို့ လိုက်ပါသွားကြသည့် အမြွှာညီနောင်များဖြစ်သော ဖိုးဘော့စ် (ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) နှင့် ဒီးမော့စ် (ထောက်လှန့်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Planetary Names |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |access-date=30 May 2022 |website=planetarynames.wr.usgs.gov |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230164721/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ရောမတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ အရီးစ် နတ်ဘုရားနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ခေတ်သစ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ယင်း၏ ရှေးဟောင်းအမည် အရီးစ် (Aris: Άρης) ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှကြည့်လျှင် ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုများသည် [[လကမ္ဘာ|ကမ္ဘာ့အရံလ]]၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်သည် အနောက်ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ရောက်ကာ ၁၁ နာရီအတွင်း၌ပင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒီးမော့စ်မှာမူ ပတ်လမ်းကြာချိန်နှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ပတ်ဝန်းကျင် တူညီသည့် တူညီချိန် ပတ်လမ်းကြောင်း (synchronous orbit) ၏ အပြင်ဘက်နားလေး၌သာ ရှိနေသဖြင့် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း အလွန် နှေးကွေးသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် တူညီချိန် အမြင့်ပိုင်းအောက်၌ တည်ရှိသောကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဒီရေဆိုင်ရာ အားများ (tidal forces) က ယင်း၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားစေသည်။ နောင် နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်အကြာတွင် ဖိုးဘော့စ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပျက်ကျသွားနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် ကွင်းဆက် ရုပ်သွင်တစ်ခုအဖြစ်သို့လည်း ပြိုကွဲသွားနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Phobos |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth |access-date=12 January 2022 |date=19 December 2019 |website=NASA Solar System Exploration |archive-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112004526/https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/ |url-status=live}}</ref> ဤအရံဂြိုဟ် နှစ်စင်း၏ မူလအစကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ၎င်းတို့၏ အလင်းပြန်နှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ကာဗွန်ဓာတ်ပါ ကာဗွန်နေးရှပ် ချွန်ဒရိုက် (carbonaceous chondrite) ပါဝင်မှုတို့သည် ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည်ဆိုသော ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ မတည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းသည်လည်း မကြာသေးမီကမှ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် သဘောသို့ ညွှန်းဆိုနေသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးသည် အီကွေတာ အနီးတွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းများ ရှိနေကြရာ၊ ၎င်းသည် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည့် အရာများအတွက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လိုအပ်သော ဖမ်းယူမှု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အရှိန်စနစ်များမှာလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် သမိုင်းအစောပိုင်းတွင် ဒြပ်ထု စုစည်းဖြစ်ပေါ်မှု (Accretion) သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင်ထက် ဥက္ကာခဲများနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည့် ပါဝင်မှုစနစ်အတွက်မူ အကြောင်းပြချက် ပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref>{{cite web |title=Explaining the Birth of the Martian Moons |date=23 September 2016 |url=https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |access-date=13 December 2021 |language=en-US |website=AAS Nova |publisher=[[American Astronomical Society]] |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213022350/https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် အချင်း မီတာ ၅၀ မှ ၁၀၀ (၁၆၀ မှ ၃၃၀ ပေ) ထက် သေးငယ်သော မတွေ့ရှိရသေးသည့် အရံလများ ရှိနေနိုင်သေးပြီး ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ် အကြားတွင် ဖုန်မှုန့်ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။<ref name="adler">{{cite conference |last1=Adler |first1=M. |last2=Owen |first2=W. |last3=Riedel |first3=J. |date=June 2012 |title=Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf |conference=Concepts and Approaches for Mars Exploration. 12–14 June 2012. Houston, Texas. |issue=1679 |at=4337 |bibcode=2012LPICo1679.4337A |access-date=28 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060810/https://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf%20 |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အရံဂြိုဟ်များ ဖြစ်လာစေသည့် တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ တတိယ ဒြပ်ထုတစ်ခု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ် ပျက်စီးမှု အမျိုးအစားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်ပင် ပေါက်ရောက်ဆန်သော အခေါင်းပွပုံစံ ရှိနေကြောင်းနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ သိရှိထားသည့် phyllosilicates နှင့် အခြား သတ္တုဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်နေကြောင်းကို ညွှန်းဆိုနေသည့် လတ်တလော အထောက်အထားများသည် ကမ္ဘာ့ အရံလ မူလအစ ဖြစ်တည်မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယူဆချက်နှင့် အလားတူစွာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်ထွက်သွားခဲ့သော ပစ္စည်းများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းအတွင်း၌ ပြန်လည် စုစည်းမိခြင်းမှ ဖိုးဘော့စ် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို ထောက်ပြနေသည်။ အဆိုပါ အရံလများ၏ မြင်နိုင်သော အရောင်နှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ရောင်စဉ်များသည် အပြင်ဘက် ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဖိုးဘော့စ်၏ အပူဆိုင်ရာ အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောမှာမူ မည်သည့် ချွန်ဒရိုက် (chondrites) အမျိုးအစားနှင့်မျှ ကိုက်ညီမှု မရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်မှုတစ်ရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပျက်အစီးများဖြင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း အရံလတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အရံလပေါ်သို့ ပိုမို၍ လတ်တလော ကျရောက်ခဲ့သည့် ရိုက်ခတ်မှုတစ်ခုကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal |title=Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor |doi=10.1038/s41550-021-01306-2 |journal=Nature Astronomy |date=22 February 2021 |volume=5 |pages=539–543 |first1=Amirhossein |last1=Bagheri |first2=Amir |last2=Khan |first3=Michael |last3=Efroimsky |first4=Mikhail |last4=Kruglyakov |first5=Domenico |last5=Giardini |issue=6 |bibcode=2021NatAs...5..539B |s2cid=233924981}}</ref> ပိုမို လတ်တလောအားဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားမှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ အတိတ်ကာလက ဖိုးဘော့စ်ထက် အနည်းဆုံး ၁၅ ဆမျှ ကြီးမားသော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အရံလတစ်စင်း တည်ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဒီရေဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ထောက်ပြနေသည့် ကျောက်ဆောင်များကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါ ဒီရေတက်မှုများကို အတိတ်က တည်ရှိခဲ့သော အရံလတစ်စင်းက ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=Benningfield |first=Damond |date=11 December 2025 |title=Ancient Lake on Mars May Have Risen and Fallen Under the Tidal Pull of a Long Lost Moon |url=https://www.zmescience.com/space/ancient-lake-on-mars-may-have-risen-and-fallen-under-the-tidal-pull-of-a-long-lost-moon/ |access-date=13 December 2025 |website=ZME Science |language=en-US}}</ref> == အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] to3b36qncjwfk744qgozi6cwqepfx04 1056958 1056957 2026-10-09T13:52:32Z Dr Lotus Black 31011 /* ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ */ 1056958 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ ==ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== [[File:Mars surface map.png|thumb|left|[[နာဆာ]]မှ ရရှိသော အမြင့်ပြမြေပုံနှင့် အရောင်ပြမြေပုံတို့ကို အသုံးပြု၍ ပုံဖော် ဖန်တီးထားသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပမြေပုံ ဖြစ်သည်။]] ဂျိုဟန်း ဟင်းရစ် ဖွန် မဒ်လာ (Johann Heinrich von Mädler) နှင့် ဗီးလ်ဟဲမ်း ဘီးယား (Wilhelm Beer) တို့သည် လမျက်နှာပြင် မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမို လူသိများသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပညာရှင်များ (areographers) ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2016 |title=What Mars Maps Got Right (and Wrong) Through Time |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221031131/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |url-status=dead |archive-date=21 February 2021 |access-date=15 January 2022 |website=National Geographic |language=en}}</ref> ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ရုပ်သွင်အများစုမှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ကာလကို ပိုမို တိကျစွာ တိုင်းတာခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဒ်လာသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို ပေါင်းစပ်၍ ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို အရင်းအမြစ် အမျိုးမျိုးမှ အမည်ပေးထားကြသည်။ အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များ (Albedo features) ကို ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ၅၀ ကီလိုမီတာခန့်ထက် ပိုမိုကြီးမားသော ဥက္ကာတွင်းများကို ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေ့လာရေးတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသူများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ပိုမိုသေးငယ်သော ဥက္ကာတွင်းများကို လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ အောက်ရှိသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့များနှင့် ကျေးရွာများ၏ အမည်များကို ပေးထားသည်။ လှိုဏ်ဝှမ်းကြီးများကို ဘာသာစကား အမျိုးမျိုးရှိ ''အင်္ဂါဂြိုဟ်'' သို့မဟုတ် ''ကြယ်'' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးဖြင့် အမည်ပေးထားပြီး ပိုမိုသေးငယ်သော လှိုဏ်ဝှမ်းများကို မြစ်များ၏ အမည်များ ပေးထားသည်။ ကြီးမားသော အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များသည် အမည်ဟောင်း အများအပြားကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ယင်းရုပ်သွင်များ၏ သဘာဝဆိုင်ရာ အသိပညာသစ်များကို ထိန်းညှိ ရောင်ပြန်ဟပ်ရန်အတွက် မကြာခဏ အသစ်ပြင်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Nix Olympica (အိုလင်ပတ်က၏ နှင်းများ) သည် [[အိုလန်ပတ်တောင်]] (Olympus Mons) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို အလင်းပြန်နှုန်း ကွဲပြားသော ဧရိယာ နှစ်မျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ နီရဲသော သံအောက်ဆိုဒ်များ ကြွယ်ဝသည့် ဖုန်မှုန့်များနှင့် သဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အရောင်ဖျော့သည့် လွင်ပြင်များကို တစ်ချိန်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ''တိုက်ကြီးများ'' ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး အရဗျ ကုန်းမြေ (Arabia Terra ) သို့မဟုတ် အမေဇုန်နီယံ လွင်ပြင် (Amazonis Planitia) ကဲ့သို့သော အမည်များ ပေးခဲ့ကြသည်။ အရောင်မှောင်သော ရုပ်သွင်များကို ပင်လယ်များဟု ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ''Mare Erythraeum''၊ ''Mare Sirenum'' နှင့် ''Aurorae Sinus'' ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အကြီးမားဆုံးသော အရောင်မှောင်သည့် ရုပ်သွင်မှာ ''Syrtis Major Planum'' ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |chapter=Syrtis Major (MC-13) |date=2019 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |title=The Atlas of Mars: Mapping its Geography and Geology |pages=136–139 |editor-last=Tanaka |editor-first=Kenneth L. |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781139567428.018 |isbn=978-1-139-56742-8 |s2cid=240843698 |access-date=18 January 2022 |editor2-last=Coles |editor2-first=Kenneth S. |editor3-last=Christensen |editor3-first=Philip R. |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160859/https://www.cambridge.org/core/books/abs/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |url-status=live|chapter-url-access=subscription }}</ref> မြောက်ဘက်ရှိ ဧရာမ ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Boreum'' ဟု အမည်ပေးထားပြီး တောင်ဘက် ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Australe'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အီကွေတာကို ယင်း၏ လည်ပတ်မှုဖြင့် သတ်မှတ်သော်လည်း ပင်မ မီရီဒီယန် (Prime Meridian) တည်နေရာကိုမူ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သကဲ့သို့ စိတ်ကြိုက် မှတ်တိုင်တစ်ခု ရွေးချယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊ မဒ်လာနှင့် ဘီးယားတို့သည် ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ရေးဆွဲခဲ့သော ပထမဆုံး အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံများအတွက် မျဉ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] အာကာသယာဉ်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျယ်ပြန့်သော ပုံရိပ်များကို ရရှိစေခဲ့ပြီးနောက် မူလ ရွေးချယ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေရန်အတွက် Merton E. Davies၊ Harold Masursky နှင့် Gérard de Vaucouleurs တို့က Sinus Meridiani ("အလယ်ပိုင်း ပင်လယ်ကွေ့" သို့မဟုတ် "မီရီဒီယန် ပင်လယ်ကွေ့") တွင် တည်ရှိသော ဥက္ကာတွင်းငယ်တစ်ခုကို (နောက်ပိုင်းတွင် Airy-0 ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့) လောင်ဂျီတွဒ် ၀.၀ ဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Davies |first1=Merton E. |last2=Berg |first2=Richard A. |date=10 January 1971 |title=A preliminary control net of Mars |url=http://doi.wiley.com/10.1029/JB076i002p00373 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=76 |issue=2 |pages=373–393 |doi=10.1029/JB076i002p00373 |bibcode=1971JGR....76..373D |access-date=22 March 2022 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160852/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JB076i002p00373 |url-status=live|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last1=de Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Mariner 9 Areographic Coordinate System |date=1973 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=78 |issue=20 |pages=4395–4404 |bibcode=1973JGR....78.4395D |doi=10.1029/JB078i020p04395 |last2=Davies |first2=Merton E. |last3=Sturms |first3=Francis M. Jr. |author-link=Gerard de Vaucouleurs |author2-link=Merton Davies}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သမုဒ္ဒရာများ မရှိသဖြင့် ''ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်'' မရှိသောကြောင့် အမြင့်ပိုင်း သုည မျက်နှာပြင်ကို ကိုးကားချက် ရေပြင်ညီအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ရသည်၊၊ ၎င်းကို ကမ္ဘာမြေ၏ ဂီယိုအိုက် (geoid) နှင့် အလားတူသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အာရီယိုအိုက် (areoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="ArdalanKarimi2009">{{cite journal |last1=Ardalan |first1=A. A. |last2=Karimi |first2=R. |last3=Grafarend |first3=E. W. |title=A New Reference Equipotential Surface, and Reference Ellipsoid for the Planet Mars |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=106 |issue=1 |year=2009 |pages=1–13 |issn=0167-9295 |doi=10.1007/s11038-009-9342-7 |s2cid=119952798}}</ref> အမြင့်ပိုင်း သုညကို လေထုဖိအား ၆၁၀.၅ ပက်စကယ် (၆.၁၀၅ မီလီဘား) ရှိသည့် အမြင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤလေထုဖိအားသည် ရေ၏ သုံးထပ်မှတ် (triple point) နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအား၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (၀.၀၀၆ atm) ရှိသည်။ မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲရေး ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ တိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို မြေပုံညွှန်း စတုဂံအကွက် ၃၀ (thirty cartographic quadrangles) ပိုင်းခြားထားပြီးအကွက်တစ်ခုစီကို ၎င်းအတွင်း ပါဝင်သော ရှေးဟောင်း အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်တစ်ခုစီအတွက် အမည်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |title=ESA Science & Technology – Using iMars: Viewing Mars Express data of the MC11 quadrangle |url=https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229234909/https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |archive-date=29 December 2021 |access-date=29 December 2021 |website=sci.esa.int}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် The New York Times သတင်းစာက Hope အာကာသယာဉ်မှ ပုံရိပ်များကို အခြေခံထားသော နောက်ဆုံးပေါ် အင်္ဂါဂြိုဟ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြေပုံတစ်ခုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="NYT-20230415">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=15 April 2023 |title=New Mars Map Lets You 'See the Whole Planet at Once' – Scientists assembled 3,000 images from an Emirati orbiter to create the prettiest atlas yet of the red planet. |url=https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516125940/https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=15 April 2023 |work=[[The New York Times]]}}</ref> ယင်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပိုမို အသေးစိတ်ကျသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံတစ်ခုကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="STD-20230416">{{cite news |author=Staff |title=Welcome to Mars! Caltech's Jaw-Dropping, 5.7 Terapixel Virtual Expedition Across the Red Planet |url=https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |date=16 April 2023 |work=[[:en:SciTech (magazine)|SciTech]] |access-date=6 April 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416204703/https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |url-status=live}}</ref> == ဂြိုဟ်ရံလများ == {{Main|အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)}} [[File:PIA17351-ApparentSizes-MarsDeimosPhobos-EarthMoon.jpg|thumb|left|အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှ မြင်တွေ့ရသည့် ဒီးမော့စ် (Deimos) နှင့် ဖိုးဘော့စ် (Phobos) အရံလများ၏ ထင်ရှားသော အရွယ်အစား (apparent size) ကို ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားရော အမှန်တကယ် အရွယ်အစားပါ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုကြီးမားသော ကမ္ဘာ့အရံလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာနှင့် လတို့၏ အကွာအဝေးကဲ့သို့ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဝေးကွာနေခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကောင်းကင်ထက်၌ အားနည်းသော ကြယ်ရောင်စဉ်လေးများအဖြစ်မျှသာ မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။]] [[File:Phobos fly-by animation ESA223006.gif|thumb|အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် သဘာဝဂြိုဟ်ရံလများနှင့် လူလုပ်ဂြိုဟ်တုများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများကို အရွယ်အစား အချိုးအစားအမှန် (scale) အလိုက် ဖော်ပြထားပုံ ဖြစ်ပြီး၊ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလ (ဒီးမော့စ် / Deimos) မှာ ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေး၌ တည်ရှိသည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် (ကမ္ဘာ့လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) အတော်အတန် သေးငယ်သော သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ နှစ်စင်း တည်ရှိပြီး အချင်းအားဖြင့် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြကာ၊ ဂြိုဟ်ကို ၉,၃၇၆ ကီလိုမီတာ (၅,၈၂၆ မိုင်) နှင့် ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေးတို့မှ အသီးသီး ပတ်လှည့်နေကြသည်။ ၎င်း အရံလ နှစ်စင်း၏ မူလအစမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ ရေပန်းစားသော ယူဆချက်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် [[ဥက္ကာခဲ]]များ (asteroids) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အရံဂြိုဟ် နှစ်စင်းစလုံးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အာဆက်ဖ် ဟောလ် (Asaph Hall) က စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ခမည်းတော် စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] (Ares) နှင့်အတူ စစ်ပွဲအတွင်း သို့ လိုက်ပါသွားကြသည့် အမြွှာညီနောင်များဖြစ်သော ဖိုးဘော့စ် (ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) နှင့် ဒီးမော့စ် (ထောက်လှန့်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Planetary Names |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |access-date=30 May 2022 |website=planetarynames.wr.usgs.gov |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230164721/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ရောမတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ အရီးစ် နတ်ဘုရားနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ခေတ်သစ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ယင်း၏ ရှေးဟောင်းအမည် အရီးစ် (Aris: Άρης) ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှကြည့်လျှင် ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုများသည် [[လကမ္ဘာ|ကမ္ဘာ့အရံလ]]၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်သည် အနောက်ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ရောက်ကာ ၁၁ နာရီအတွင်း၌ပင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒီးမော့စ်မှာမူ ပတ်လမ်းကြာချိန်နှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ပတ်ဝန်းကျင် တူညီသည့် တူညီချိန် ပတ်လမ်းကြောင်း (synchronous orbit) ၏ အပြင်ဘက်နားလေး၌သာ ရှိနေသဖြင့် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း အလွန် နှေးကွေးသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် တူညီချိန် အမြင့်ပိုင်းအောက်၌ တည်ရှိသောကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဒီရေဆိုင်ရာ အားများ (tidal forces) က ယင်း၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားစေသည်။ နောင် နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်အကြာတွင် ဖိုးဘော့စ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပျက်ကျသွားနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် ကွင်းဆက် ရုပ်သွင်တစ်ခုအဖြစ်သို့လည်း ပြိုကွဲသွားနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Phobos |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth |access-date=12 January 2022 |date=19 December 2019 |website=NASA Solar System Exploration |archive-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112004526/https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/ |url-status=live}}</ref> ဤအရံဂြိုဟ် နှစ်စင်း၏ မူလအစကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ၎င်းတို့၏ အလင်းပြန်နှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ကာဗွန်ဓာတ်ပါ ကာဗွန်နေးရှပ် ချွန်ဒရိုက် (carbonaceous chondrite) ပါဝင်မှုတို့သည် ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည်ဆိုသော ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ မတည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းသည်လည်း မကြာသေးမီကမှ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် သဘောသို့ ညွှန်းဆိုနေသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးသည် အီကွေတာ အနီးတွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းများ ရှိနေကြရာ၊ ၎င်းသည် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည့် အရာများအတွက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လိုအပ်သော ဖမ်းယူမှု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အရှိန်စနစ်များမှာလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် သမိုင်းအစောပိုင်းတွင် ဒြပ်ထု စုစည်းဖြစ်ပေါ်မှု (Accretion) သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင်ထက် ဥက္ကာခဲများနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည့် ပါဝင်မှုစနစ်အတွက်မူ အကြောင်းပြချက် ပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref>{{cite web |title=Explaining the Birth of the Martian Moons |date=23 September 2016 |url=https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |access-date=13 December 2021 |language=en-US |website=AAS Nova |publisher=[[American Astronomical Society]] |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213022350/https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် အချင်း မီတာ ၅၀ မှ ၁၀၀ (၁၆၀ မှ ၃၃၀ ပေ) ထက် သေးငယ်သော မတွေ့ရှိရသေးသည့် အရံလများ ရှိနေနိုင်သေးပြီး ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ် အကြားတွင် ဖုန်မှုန့်ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။<ref name="adler">{{cite conference |last1=Adler |first1=M. |last2=Owen |first2=W. |last3=Riedel |first3=J. |date=June 2012 |title=Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf |conference=Concepts and Approaches for Mars Exploration. 12–14 June 2012. Houston, Texas. |issue=1679 |at=4337 |bibcode=2012LPICo1679.4337A |access-date=28 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060810/https://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf%20 |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အရံဂြိုဟ်များ ဖြစ်လာစေသည့် တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ တတိယ ဒြပ်ထုတစ်ခု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ် ပျက်စီးမှု အမျိုးအစားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်ပင် ပေါက်ရောက်ဆန်သော အခေါင်းပွပုံစံ ရှိနေကြောင်းနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ သိရှိထားသည့် phyllosilicates နှင့် အခြား သတ္တုဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်နေကြောင်းကို ညွှန်းဆိုနေသည့် လတ်တလော အထောက်အထားများသည် ကမ္ဘာ့ အရံလ မူလအစ ဖြစ်တည်မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယူဆချက်နှင့် အလားတူစွာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်ထွက်သွားခဲ့သော ပစ္စည်းများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းအတွင်း၌ ပြန်လည် စုစည်းမိခြင်းမှ ဖိုးဘော့စ် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို ထောက်ပြနေသည်။ အဆိုပါ အရံလများ၏ မြင်နိုင်သော အရောင်နှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ရောင်စဉ်များသည် အပြင်ဘက် ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဖိုးဘော့စ်၏ အပူဆိုင်ရာ အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောမှာမူ မည်သည့် ချွန်ဒရိုက် (chondrites) အမျိုးအစားနှင့်မျှ ကိုက်ညီမှု မရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်မှုတစ်ရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပျက်အစီးများဖြင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း အရံလတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အရံလပေါ်သို့ ပိုမို၍ လတ်တလော ကျရောက်ခဲ့သည့် ရိုက်ခတ်မှုတစ်ခုကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal |title=Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor |doi=10.1038/s41550-021-01306-2 |journal=Nature Astronomy |date=22 February 2021 |volume=5 |pages=539–543 |first1=Amirhossein |last1=Bagheri |first2=Amir |last2=Khan |first3=Michael |last3=Efroimsky |first4=Mikhail |last4=Kruglyakov |first5=Domenico |last5=Giardini |issue=6 |bibcode=2021NatAs...5..539B |s2cid=233924981}}</ref> ပိုမို လတ်တလောအားဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားမှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ အတိတ်ကာလက ဖိုးဘော့စ်ထက် အနည်းဆုံး ၁၅ ဆမျှ ကြီးမားသော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အရံလတစ်စင်း တည်ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဒီရေဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ထောက်ပြနေသည့် ကျောက်ဆောင်များကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါ ဒီရေတက်မှုများကို အတိတ်က တည်ရှိခဲ့သော အရံလတစ်စင်းက ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=Benningfield |first=Damond |date=11 December 2025 |title=Ancient Lake on Mars May Have Risen and Fallen Under the Tidal Pull of a Long Lost Moon |url=https://www.zmescience.com/space/ancient-lake-on-mars-may-have-risen-and-fallen-under-the-tidal-pull-of-a-long-lost-moon/ |access-date=13 December 2025 |website=ZME Science |language=en-US}}</ref> == အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] 6sl8roq3h5jdiewotdrfc2q67vzgjlb 1056960 1056958 2026-10-09T13:59:00Z Dr Lotus Black 31011 /* လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု */ 1056960 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ ==ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== [[File:Mars surface map.png|thumb|left|[[နာဆာ]]မှ ရရှိသော အမြင့်ပြမြေပုံနှင့် အရောင်ပြမြေပုံတို့ကို အသုံးပြု၍ ပုံဖော် ဖန်တီးထားသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပမြေပုံ ဖြစ်သည်။]] ဂျိုဟန်း ဟင်းရစ် ဖွန် မဒ်လာ (Johann Heinrich von Mädler) နှင့် ဗီးလ်ဟဲမ်း ဘီးယား (Wilhelm Beer) တို့သည် လမျက်နှာပြင် မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမို လူသိများသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပညာရှင်များ (areographers) ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2016 |title=What Mars Maps Got Right (and Wrong) Through Time |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221031131/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |url-status=dead |archive-date=21 February 2021 |access-date=15 January 2022 |website=National Geographic |language=en}}</ref> ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ရုပ်သွင်အများစုမှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ကာလကို ပိုမို တိကျစွာ တိုင်းတာခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဒ်လာသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို ပေါင်းစပ်၍ ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို အရင်းအမြစ် အမျိုးမျိုးမှ အမည်ပေးထားကြသည်။ အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များ (Albedo features) ကို ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ၅၀ ကီလိုမီတာခန့်ထက် ပိုမိုကြီးမားသော ဥက္ကာတွင်းများကို ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေ့လာရေးတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသူများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ပိုမိုသေးငယ်သော ဥက္ကာတွင်းများကို လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ အောက်ရှိသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့များနှင့် ကျေးရွာများ၏ အမည်များကို ပေးထားသည်။ လှိုဏ်ဝှမ်းကြီးများကို ဘာသာစကား အမျိုးမျိုးရှိ ''အင်္ဂါဂြိုဟ်'' သို့မဟုတ် ''ကြယ်'' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးဖြင့် အမည်ပေးထားပြီး ပိုမိုသေးငယ်သော လှိုဏ်ဝှမ်းများကို မြစ်များ၏ အမည်များ ပေးထားသည်။ ကြီးမားသော အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များသည် အမည်ဟောင်း အများအပြားကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ယင်းရုပ်သွင်များ၏ သဘာဝဆိုင်ရာ အသိပညာသစ်များကို ထိန်းညှိ ရောင်ပြန်ဟပ်ရန်အတွက် မကြာခဏ အသစ်ပြင်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Nix Olympica (အိုလင်ပတ်က၏ နှင်းများ) သည် [[အိုလန်ပတ်တောင်]] (Olympus Mons) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို အလင်းပြန်နှုန်း ကွဲပြားသော ဧရိယာ နှစ်မျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ နီရဲသော သံအောက်ဆိုဒ်များ ကြွယ်ဝသည့် ဖုန်မှုန့်များနှင့် သဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အရောင်ဖျော့သည့် လွင်ပြင်များကို တစ်ချိန်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ''တိုက်ကြီးများ'' ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး အရဗျ ကုန်းမြေ (Arabia Terra ) သို့မဟုတ် အမေဇုန်နီယံ လွင်ပြင် (Amazonis Planitia) ကဲ့သို့သော အမည်များ ပေးခဲ့ကြသည်။ အရောင်မှောင်သော ရုပ်သွင်များကို ပင်လယ်များဟု ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ''Mare Erythraeum''၊ ''Mare Sirenum'' နှင့် ''Aurorae Sinus'' ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အကြီးမားဆုံးသော အရောင်မှောင်သည့် ရုပ်သွင်မှာ ''Syrtis Major Planum'' ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |chapter=Syrtis Major (MC-13) |date=2019 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |title=The Atlas of Mars: Mapping its Geography and Geology |pages=136–139 |editor-last=Tanaka |editor-first=Kenneth L. |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781139567428.018 |isbn=978-1-139-56742-8 |s2cid=240843698 |access-date=18 January 2022 |editor2-last=Coles |editor2-first=Kenneth S. |editor3-last=Christensen |editor3-first=Philip R. |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160859/https://www.cambridge.org/core/books/abs/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |url-status=live|chapter-url-access=subscription }}</ref> မြောက်ဘက်ရှိ ဧရာမ ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Boreum'' ဟု အမည်ပေးထားပြီး တောင်ဘက် ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Australe'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အီကွေတာကို ယင်း၏ လည်ပတ်မှုဖြင့် သတ်မှတ်သော်လည်း ပင်မ မီရီဒီယန် (Prime Meridian) တည်နေရာကိုမူ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သကဲ့သို့ စိတ်ကြိုက် မှတ်တိုင်တစ်ခု ရွေးချယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊ မဒ်လာနှင့် ဘီးယားတို့သည် ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ရေးဆွဲခဲ့သော ပထမဆုံး အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံများအတွက် မျဉ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] အာကာသယာဉ်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျယ်ပြန့်သော ပုံရိပ်များကို ရရှိစေခဲ့ပြီးနောက် မူလ ရွေးချယ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေရန်အတွက် Merton E. Davies၊ Harold Masursky နှင့် Gérard de Vaucouleurs တို့က Sinus Meridiani ("အလယ်ပိုင်း ပင်လယ်ကွေ့" သို့မဟုတ် "မီရီဒီယန် ပင်လယ်ကွေ့") တွင် တည်ရှိသော ဥက္ကာတွင်းငယ်တစ်ခုကို (နောက်ပိုင်းတွင် Airy-0 ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့) လောင်ဂျီတွဒ် ၀.၀ ဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Davies |first1=Merton E. |last2=Berg |first2=Richard A. |date=10 January 1971 |title=A preliminary control net of Mars |url=http://doi.wiley.com/10.1029/JB076i002p00373 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=76 |issue=2 |pages=373–393 |doi=10.1029/JB076i002p00373 |bibcode=1971JGR....76..373D |access-date=22 March 2022 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160852/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JB076i002p00373 |url-status=live|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last1=de Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Mariner 9 Areographic Coordinate System |date=1973 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=78 |issue=20 |pages=4395–4404 |bibcode=1973JGR....78.4395D |doi=10.1029/JB078i020p04395 |last2=Davies |first2=Merton E. |last3=Sturms |first3=Francis M. Jr. |author-link=Gerard de Vaucouleurs |author2-link=Merton Davies}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သမုဒ္ဒရာများ မရှိသဖြင့် ''ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်'' မရှိသောကြောင့် အမြင့်ပိုင်း သုည မျက်နှာပြင်ကို ကိုးကားချက် ရေပြင်ညီအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ရသည်၊၊ ၎င်းကို ကမ္ဘာမြေ၏ ဂီယိုအိုက် (geoid) နှင့် အလားတူသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အာရီယိုအိုက် (areoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="ArdalanKarimi2009">{{cite journal |last1=Ardalan |first1=A. A. |last2=Karimi |first2=R. |last3=Grafarend |first3=E. W. |title=A New Reference Equipotential Surface, and Reference Ellipsoid for the Planet Mars |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=106 |issue=1 |year=2009 |pages=1–13 |issn=0167-9295 |doi=10.1007/s11038-009-9342-7 |s2cid=119952798}}</ref> အမြင့်ပိုင်း သုညကို လေထုဖိအား ၆၁၀.၅ ပက်စကယ် (၆.၁၀၅ မီလီဘား) ရှိသည့် အမြင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤလေထုဖိအားသည် ရေ၏ သုံးထပ်မှတ် (triple point) နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအား၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (၀.၀၀၆ atm) ရှိသည်။ မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲရေး ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ တိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို မြေပုံညွှန်း စတုဂံအကွက် ၃၀ (thirty cartographic quadrangles) ပိုင်းခြားထားပြီးအကွက်တစ်ခုစီကို ၎င်းအတွင်း ပါဝင်သော ရှေးဟောင်း အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်တစ်ခုစီအတွက် အမည်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |title=ESA Science & Technology – Using iMars: Viewing Mars Express data of the MC11 quadrangle |url=https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229234909/https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |archive-date=29 December 2021 |access-date=29 December 2021 |website=sci.esa.int}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် The New York Times သတင်းစာက Hope အာကာသယာဉ်မှ ပုံရိပ်များကို အခြေခံထားသော နောက်ဆုံးပေါ် အင်္ဂါဂြိုဟ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြေပုံတစ်ခုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="NYT-20230415">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=15 April 2023 |title=New Mars Map Lets You 'See the Whole Planet at Once' – Scientists assembled 3,000 images from an Emirati orbiter to create the prettiest atlas yet of the red planet. |url=https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516125940/https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=15 April 2023 |work=[[The New York Times]]}}</ref> ယင်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပိုမို အသေးစိတ်ကျသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံတစ်ခုကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="STD-20230416">{{cite news |author=Staff |title=Welcome to Mars! Caltech's Jaw-Dropping, 5.7 Terapixel Virtual Expedition Across the Red Planet |url=https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |date=16 April 2023 |work=[[:en:SciTech (magazine)|SciTech]] |access-date=6 April 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416204703/https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |url-status=live}}</ref> == ဂြိုဟ်ရံလများ == {{Main|အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)}} [[File:PIA17351-ApparentSizes-MarsDeimosPhobos-EarthMoon.jpg|thumb|left|အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှ မြင်တွေ့ရသည့် ဒီးမော့စ် (Deimos) နှင့် ဖိုးဘော့စ် (Phobos) အရံလများ၏ ထင်ရှားသော အရွယ်အစား (apparent size) ကို ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားရော အမှန်တကယ် အရွယ်အစားပါ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုကြီးမားသော ကမ္ဘာ့အရံလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာနှင့် လတို့၏ အကွာအဝေးကဲ့သို့ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဝေးကွာနေခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကောင်းကင်ထက်၌ အားနည်းသော ကြယ်ရောင်စဉ်လေးများအဖြစ်မျှသာ မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။]] [[File:Phobos fly-by animation ESA223006.gif|thumb|အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် သဘာဝဂြိုဟ်ရံလများနှင့် လူလုပ်ဂြိုဟ်တုများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများကို အရွယ်အစား အချိုးအစားအမှန် (scale) အလိုက် ဖော်ပြထားပုံ ဖြစ်ပြီး၊ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလ (ဒီးမော့စ် / Deimos) မှာ ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေး၌ တည်ရှိသည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် (ကမ္ဘာ့လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) အတော်အတန် သေးငယ်သော သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ နှစ်စင်း တည်ရှိပြီး အချင်းအားဖြင့် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြကာ၊ ဂြိုဟ်ကို ၉,၃၇၆ ကီလိုမီတာ (၅,၈၂၆ မိုင်) နှင့် ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေးတို့မှ အသီးသီး ပတ်လှည့်နေကြသည်။ ၎င်း အရံလ နှစ်စင်း၏ မူလအစမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ ရေပန်းစားသော ယူဆချက်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် [[ဥက္ကာခဲ]]များ (asteroids) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အရံဂြိုဟ် နှစ်စင်းစလုံးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အာဆက်ဖ် ဟောလ် (Asaph Hall) က စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ခမည်းတော် စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] (Ares) နှင့်အတူ စစ်ပွဲအတွင်း သို့ လိုက်ပါသွားကြသည့် အမြွှာညီနောင်များဖြစ်သော ဖိုးဘော့စ် (ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) နှင့် ဒီးမော့စ် (ထောက်လှန့်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Planetary Names |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |access-date=30 May 2022 |website=planetarynames.wr.usgs.gov |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230164721/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ရောမတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ အရီးစ် နတ်ဘုရားနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ခေတ်သစ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ယင်း၏ ရှေးဟောင်းအမည် အရီးစ် (Aris: Άρης) ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှကြည့်လျှင် ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုများသည် [[လကမ္ဘာ|ကမ္ဘာ့အရံလ]]၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်သည် အနောက်ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ရောက်ကာ ၁၁ နာရီအတွင်း၌ပင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒီးမော့စ်မှာမူ ပတ်လမ်းကြာချိန်နှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ပတ်ဝန်းကျင် တူညီသည့် တူညီချိန် ပတ်လမ်းကြောင်း (synchronous orbit) ၏ အပြင်ဘက်နားလေး၌သာ ရှိနေသဖြင့် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း အလွန် နှေးကွေးသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် တူညီချိန် အမြင့်ပိုင်းအောက်၌ တည်ရှိသောကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဒီရေဆိုင်ရာ အားများ (tidal forces) က ယင်း၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားစေသည်။ နောင် နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်အကြာတွင် ဖိုးဘော့စ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပျက်ကျသွားနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် ကွင်းဆက် ရုပ်သွင်တစ်ခုအဖြစ်သို့လည်း ပြိုကွဲသွားနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Phobos |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth |access-date=12 January 2022 |date=19 December 2019 |website=NASA Solar System Exploration |archive-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112004526/https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/ |url-status=live}}</ref> ဤအရံဂြိုဟ် နှစ်စင်း၏ မူလအစကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ၎င်းတို့၏ အလင်းပြန်နှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ကာဗွန်ဓာတ်ပါ ကာဗွန်နေးရှပ် ချွန်ဒရိုက် (carbonaceous chondrite) ပါဝင်မှုတို့သည် ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည်ဆိုသော ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ မတည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းသည်လည်း မကြာသေးမီကမှ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် သဘောသို့ ညွှန်းဆိုနေသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးသည် အီကွေတာ အနီးတွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းများ ရှိနေကြရာ၊ ၎င်းသည် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည့် အရာများအတွက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လိုအပ်သော ဖမ်းယူမှု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အရှိန်စနစ်များမှာလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် သမိုင်းအစောပိုင်းတွင် ဒြပ်ထု စုစည်းဖြစ်ပေါ်မှု (Accretion) သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင်ထက် ဥက္ကာခဲများနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည့် ပါဝင်မှုစနစ်အတွက်မူ အကြောင်းပြချက် ပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref>{{cite web |title=Explaining the Birth of the Martian Moons |date=23 September 2016 |url=https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |access-date=13 December 2021 |language=en-US |website=AAS Nova |publisher=[[American Astronomical Society]] |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213022350/https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် အချင်း မီတာ ၅၀ မှ ၁၀၀ (၁၆၀ မှ ၃၃၀ ပေ) ထက် သေးငယ်သော မတွေ့ရှိရသေးသည့် အရံလများ ရှိနေနိုင်သေးပြီး ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ် အကြားတွင် ဖုန်မှုန့်ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။<ref name="adler">{{cite conference |last1=Adler |first1=M. |last2=Owen |first2=W. |last3=Riedel |first3=J. |date=June 2012 |title=Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf |conference=Concepts and Approaches for Mars Exploration. 12–14 June 2012. Houston, Texas. |issue=1679 |at=4337 |bibcode=2012LPICo1679.4337A |access-date=28 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060810/https://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf%20 |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အရံဂြိုဟ်များ ဖြစ်လာစေသည့် တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ တတိယ ဒြပ်ထုတစ်ခု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ် ပျက်စီးမှု အမျိုးအစားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်ပင် ပေါက်ရောက်ဆန်သော အခေါင်းပွပုံစံ ရှိနေကြောင်းနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ သိရှိထားသည့် phyllosilicates နှင့် အခြား သတ္တုဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်နေကြောင်းကို ညွှန်းဆိုနေသည့် လတ်တလော အထောက်အထားများသည် ကမ္ဘာ့ အရံလ မူလအစ ဖြစ်တည်မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယူဆချက်နှင့် အလားတူစွာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်ထွက်သွားခဲ့သော ပစ္စည်းများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းအတွင်း၌ ပြန်လည် စုစည်းမိခြင်းမှ ဖိုးဘော့စ် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို ထောက်ပြနေသည်။ အဆိုပါ အရံလများ၏ မြင်နိုင်သော အရောင်နှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ရောင်စဉ်များသည် အပြင်ဘက် ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဖိုးဘော့စ်၏ အပူဆိုင်ရာ အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောမှာမူ မည်သည့် ချွန်ဒရိုက် (chondrites) အမျိုးအစားနှင့်မျှ ကိုက်ညီမှု မရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်မှုတစ်ရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပျက်အစီးများဖြင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း အရံလတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အရံလပေါ်သို့ ပိုမို၍ လတ်တလော ကျရောက်ခဲ့သည့် ရိုက်ခတ်မှုတစ်ခုကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal |title=Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor |doi=10.1038/s41550-021-01306-2 |journal=Nature Astronomy |date=22 February 2021 |volume=5 |pages=539–543 |first1=Amirhossein |last1=Bagheri |first2=Amir |last2=Khan |first3=Michael |last3=Efroimsky |first4=Mikhail |last4=Kruglyakov |first5=Domenico |last5=Giardini |issue=6 |bibcode=2021NatAs...5..539B |s2cid=233924981}}</ref> ပိုမို လတ်တလောအားဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားမှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ အတိတ်ကာလက ဖိုးဘော့စ်ထက် အနည်းဆုံး ၁၅ ဆမျှ ကြီးမားသော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အရံလတစ်စင်း တည်ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဒီရေဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ထောက်ပြနေသည့် ကျောက်ဆောင်များကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါ ဒီရေတက်မှုများကို အတိတ်က တည်ရှိခဲ့သော အရံလတစ်စင်းက ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=Benningfield |first=Damond |date=11 December 2025 |title=Ancient Lake on Mars May Have Risen and Fallen Under the Tidal Pull of a Long Lost Moon |url=https://www.zmescience.com/space/ancient-lake-on-mars-may-have-risen-and-fallen-under-the-tidal-pull-of-a-long-lost-moon/ |access-date=13 December 2025 |website=ZME Science |language=en-US}}</ref> == အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == [[File:The War of the Worlds by Henrique Alvim Corrêa, original graphic 15.jpg|thumb|၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် အိပ်ခ်ျ ဂျီ ဝဲလ်စ် (H. G. Wells) ၏ ''ကမ္ဘာများ၏ စစ်ပွဲ'' ဝတ္ထုသည် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ပုံကို ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] lr26uvb2zunp3n52g2rduxlx9y1idvo 1056961 1056960 2026-10-09T14:14:06Z Dr Lotus Black 31011 /* ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ */ 1056961 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့် သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မြေမျက်နှာပြင် အကျယ်အဝန်းမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခြောက်သွေ့ ကုန်းမြေ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် သိပ်သည်းဆ နည်းပါးပြီး ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ကမ္ဘာ့ထုထည် ပမာဏ၏ ၁၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့် သာရှိသဖြင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လက်ရှိအချိန်၌ သိရှိထားသမျှတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[သဲကန္တာရ]]များနှင့် ဆင်တူသော မျက်နှာပြင်ရှိသည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်အမျိုးအစားဖြစ်သော သဲကန္တာရဂြိုဟ် (desert planet) ၏ တစ်ခုတည်းသော နမူနာ ဖြစ်သည်။ ==ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== [[File:Mars surface map.png|thumb|left|[[နာဆာ]]မှ ရရှိသော အမြင့်ပြမြေပုံနှင့် အရောင်ပြမြေပုံတို့ကို အသုံးပြု၍ ပုံဖော် ဖန်တီးထားသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပမြေပုံ ဖြစ်သည်။]] ဂျိုဟန်း ဟင်းရစ် ဖွန် မဒ်လာ (Johann Heinrich von Mädler) နှင့် ဗီးလ်ဟဲမ်း ဘီးယား (Wilhelm Beer) တို့သည် လမျက်နှာပြင် မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမို လူသိများသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပညာရှင်များ (areographers) ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2016 |title=What Mars Maps Got Right (and Wrong) Through Time |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221031131/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |url-status=dead |archive-date=21 February 2021 |access-date=15 January 2022 |website=National Geographic |language=en}}</ref> ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ရုပ်သွင်အများစုမှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ကာလကို ပိုမို တိကျစွာ တိုင်းတာခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဒ်လာသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို ပေါင်းစပ်၍ ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို အရင်းအမြစ် အမျိုးမျိုးမှ အမည်ပေးထားကြသည်။ အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များ (Albedo features) ကို ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ၅၀ ကီလိုမီတာခန့်ထက် ပိုမိုကြီးမားသော ဥက္ကာတွင်းများကို ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေ့လာရေးတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသူများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ပိုမိုသေးငယ်သော ဥက္ကာတွင်းများကို လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ အောက်ရှိသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့များနှင့် ကျေးရွာများ၏ အမည်များကို ပေးထားသည်။ လှိုဏ်ဝှမ်းကြီးများကို ဘာသာစကား အမျိုးမျိုးရှိ ''အင်္ဂါဂြိုဟ်'' သို့မဟုတ် ''ကြယ်'' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးဖြင့် အမည်ပေးထားပြီး ပိုမိုသေးငယ်သော လှိုဏ်ဝှမ်းများကို မြစ်များ၏ အမည်များ ပေးထားသည်။ ကြီးမားသော အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များသည် အမည်ဟောင်း အများအပြားကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ယင်းရုပ်သွင်များ၏ သဘာဝဆိုင်ရာ အသိပညာသစ်များကို ထိန်းညှိ ရောင်ပြန်ဟပ်ရန်အတွက် မကြာခဏ အသစ်ပြင်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Nix Olympica (အိုလင်ပတ်က၏ နှင်းများ) သည် [[အိုလန်ပတ်တောင်]] (Olympus Mons) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို အလင်းပြန်နှုန်း ကွဲပြားသော ဧရိယာ နှစ်မျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ နီရဲသော သံအောက်ဆိုဒ်များ ကြွယ်ဝသည့် ဖုန်မှုန့်များနှင့် သဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အရောင်ဖျော့သည့် လွင်ပြင်များကို တစ်ချိန်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ''တိုက်ကြီးများ'' ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး အရဗျ ကုန်းမြေ (Arabia Terra ) သို့မဟုတ် အမေဇုန်နီယံ လွင်ပြင် (Amazonis Planitia) ကဲ့သို့သော အမည်များ ပေးခဲ့ကြသည်။ အရောင်မှောင်သော ရုပ်သွင်များကို ပင်လယ်များဟု ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ''Mare Erythraeum''၊ ''Mare Sirenum'' နှင့် ''Aurorae Sinus'' ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အကြီးမားဆုံးသော အရောင်မှောင်သည့် ရုပ်သွင်မှာ ''Syrtis Major Planum'' ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |chapter=Syrtis Major (MC-13) |date=2019 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |title=The Atlas of Mars: Mapping its Geography and Geology |pages=136–139 |editor-last=Tanaka |editor-first=Kenneth L. |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781139567428.018 |isbn=978-1-139-56742-8 |s2cid=240843698 |access-date=18 January 2022 |editor2-last=Coles |editor2-first=Kenneth S. |editor3-last=Christensen |editor3-first=Philip R. |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160859/https://www.cambridge.org/core/books/abs/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |url-status=live|chapter-url-access=subscription }}</ref> မြောက်ဘက်ရှိ ဧရာမ ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Boreum'' ဟု အမည်ပေးထားပြီး တောင်ဘက် ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Australe'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အီကွေတာကို ယင်း၏ လည်ပတ်မှုဖြင့် သတ်မှတ်သော်လည်း ပင်မ မီရီဒီယန် (Prime Meridian) တည်နေရာကိုမူ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သကဲ့သို့ စိတ်ကြိုက် မှတ်တိုင်တစ်ခု ရွေးချယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊ မဒ်လာနှင့် ဘီးယားတို့သည် ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ရေးဆွဲခဲ့သော ပထမဆုံး အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံများအတွက် မျဉ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] အာကာသယာဉ်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျယ်ပြန့်သော ပုံရိပ်များကို ရရှိစေခဲ့ပြီးနောက် မူလ ရွေးချယ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေရန်အတွက် Merton E. Davies၊ Harold Masursky နှင့် Gérard de Vaucouleurs တို့က Sinus Meridiani ("အလယ်ပိုင်း ပင်လယ်ကွေ့" သို့မဟုတ် "မီရီဒီယန် ပင်လယ်ကွေ့") တွင် တည်ရှိသော ဥက္ကာတွင်းငယ်တစ်ခုကို (နောက်ပိုင်းတွင် Airy-0 ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့) လောင်ဂျီတွဒ် ၀.၀ ဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Davies |first1=Merton E. |last2=Berg |first2=Richard A. |date=10 January 1971 |title=A preliminary control net of Mars |url=http://doi.wiley.com/10.1029/JB076i002p00373 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=76 |issue=2 |pages=373–393 |doi=10.1029/JB076i002p00373 |bibcode=1971JGR....76..373D |access-date=22 March 2022 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160852/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JB076i002p00373 |url-status=live|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last1=de Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Mariner 9 Areographic Coordinate System |date=1973 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=78 |issue=20 |pages=4395–4404 |bibcode=1973JGR....78.4395D |doi=10.1029/JB078i020p04395 |last2=Davies |first2=Merton E. |last3=Sturms |first3=Francis M. Jr. |author-link=Gerard de Vaucouleurs |author2-link=Merton Davies}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သမုဒ္ဒရာများ မရှိသဖြင့် ''ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်'' မရှိသောကြောင့် အမြင့်ပိုင်း သုည မျက်နှာပြင်ကို ကိုးကားချက် ရေပြင်ညီအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ရသည်၊၊ ၎င်းကို ကမ္ဘာမြေ၏ ဂီယိုအိုက် (geoid) နှင့် အလားတူသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အာရီယိုအိုက် (areoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="ArdalanKarimi2009">{{cite journal |last1=Ardalan |first1=A. A. |last2=Karimi |first2=R. |last3=Grafarend |first3=E. W. |title=A New Reference Equipotential Surface, and Reference Ellipsoid for the Planet Mars |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=106 |issue=1 |year=2009 |pages=1–13 |issn=0167-9295 |doi=10.1007/s11038-009-9342-7 |s2cid=119952798}}</ref> အမြင့်ပိုင်း သုညကို လေထုဖိအား ၆၁၀.၅ ပက်စကယ် (၆.၁၀၅ မီလီဘား) ရှိသည့် အမြင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤလေထုဖိအားသည် ရေ၏ သုံးထပ်မှတ် (triple point) နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအား၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (၀.၀၀၆ atm) ရှိသည်။ မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲရေး ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ တိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို မြေပုံညွှန်း စတုဂံအကွက် ၃၀ (thirty cartographic quadrangles) ပိုင်းခြားထားပြီးအကွက်တစ်ခုစီကို ၎င်းအတွင်း ပါဝင်သော ရှေးဟောင်း အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်တစ်ခုစီအတွက် အမည်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |title=ESA Science & Technology – Using iMars: Viewing Mars Express data of the MC11 quadrangle |url=https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229234909/https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |archive-date=29 December 2021 |access-date=29 December 2021 |website=sci.esa.int}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် The New York Times သတင်းစာက Hope အာကာသယာဉ်မှ ပုံရိပ်များကို အခြေခံထားသော နောက်ဆုံးပေါ် အင်္ဂါဂြိုဟ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြေပုံတစ်ခုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="NYT-20230415">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=15 April 2023 |title=New Mars Map Lets You 'See the Whole Planet at Once' – Scientists assembled 3,000 images from an Emirati orbiter to create the prettiest atlas yet of the red planet. |url=https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516125940/https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=15 April 2023 |work=[[The New York Times]]}}</ref> ယင်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပိုမို အသေးစိတ်ကျသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံတစ်ခုကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="STD-20230416">{{cite news |author=Staff |title=Welcome to Mars! Caltech's Jaw-Dropping, 5.7 Terapixel Virtual Expedition Across the Red Planet |url=https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |date=16 April 2023 |work=[[:en:SciTech (magazine)|SciTech]] |access-date=6 April 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416204703/https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |url-status=live}}</ref> == ဂြိုဟ်ရံလများ == {{Main|အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)}} [[File:PIA17351-ApparentSizes-MarsDeimosPhobos-EarthMoon.jpg|thumb|left|အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှ မြင်တွေ့ရသည့် ဒီးမော့စ် (Deimos) နှင့် ဖိုးဘော့စ် (Phobos) အရံလများ၏ ထင်ရှားသော အရွယ်အစား (apparent size) ကို ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားရော အမှန်တကယ် အရွယ်အစားပါ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုကြီးမားသော ကမ္ဘာ့အရံလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာနှင့် လတို့၏ အကွာအဝေးကဲ့သို့ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဝေးကွာနေခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကောင်းကင်ထက်၌ အားနည်းသော ကြယ်ရောင်စဉ်လေးများအဖြစ်မျှသာ မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။]] [[File:Phobos fly-by animation ESA223006.gif|thumb|အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် သဘာဝဂြိုဟ်ရံလများနှင့် လူလုပ်ဂြိုဟ်တုများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများကို အရွယ်အစား အချိုးအစားအမှန် (scale) အလိုက် ဖော်ပြထားပုံ ဖြစ်ပြီး၊ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလ (ဒီးမော့စ် / Deimos) မှာ ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေး၌ တည်ရှိသည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် (ကမ္ဘာ့လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) အတော်အတန် သေးငယ်သော သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ နှစ်စင်း တည်ရှိပြီး အချင်းအားဖြင့် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြကာ၊ ဂြိုဟ်ကို ၉,၃၇၆ ကီလိုမီတာ (၅,၈၂၆ မိုင်) နှင့် ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေးတို့မှ အသီးသီး ပတ်လှည့်နေကြသည်။ ၎င်း အရံလ နှစ်စင်း၏ မူလအစမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ ရေပန်းစားသော ယူဆချက်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် [[ဥက္ကာခဲ]]များ (asteroids) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အရံဂြိုဟ် နှစ်စင်းစလုံးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အာဆက်ဖ် ဟောလ် (Asaph Hall) က စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ခမည်းတော် စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] (Ares) နှင့်အတူ စစ်ပွဲအတွင်း သို့ လိုက်ပါသွားကြသည့် အမြွှာညီနောင်များဖြစ်သော ဖိုးဘော့စ် (ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) နှင့် ဒီးမော့စ် (ထောက်လှန့်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Planetary Names |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |access-date=30 May 2022 |website=planetarynames.wr.usgs.gov |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230164721/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ရောမတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ အရီးစ် နတ်ဘုရားနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ခေတ်သစ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ယင်း၏ ရှေးဟောင်းအမည် အရီးစ် (Aris: Άρης) ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှကြည့်လျှင် ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုများသည် [[လကမ္ဘာ|ကမ္ဘာ့အရံလ]]၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်သည် အနောက်ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ရောက်ကာ ၁၁ နာရီအတွင်း၌ပင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒီးမော့စ်မှာမူ ပတ်လမ်းကြာချိန်နှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ပတ်ဝန်းကျင် တူညီသည့် တူညီချိန် ပတ်လမ်းကြောင်း (synchronous orbit) ၏ အပြင်ဘက်နားလေး၌သာ ရှိနေသဖြင့် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း အလွန် နှေးကွေးသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် တူညီချိန် အမြင့်ပိုင်းအောက်၌ တည်ရှိသောကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဒီရေဆိုင်ရာ အားများ (tidal forces) က ယင်း၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားစေသည်။ နောင် နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်အကြာတွင် ဖိုးဘော့စ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပျက်ကျသွားနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် ကွင်းဆက် ရုပ်သွင်တစ်ခုအဖြစ်သို့လည်း ပြိုကွဲသွားနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Phobos |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth |access-date=12 January 2022 |date=19 December 2019 |website=NASA Solar System Exploration |archive-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112004526/https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/ |url-status=live}}</ref> ဤအရံဂြိုဟ် နှစ်စင်း၏ မူလအစကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ၎င်းတို့၏ အလင်းပြန်နှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ကာဗွန်ဓာတ်ပါ ကာဗွန်နေးရှပ် ချွန်ဒရိုက် (carbonaceous chondrite) ပါဝင်မှုတို့သည် ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည်ဆိုသော ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ မတည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းသည်လည်း မကြာသေးမီကမှ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် သဘောသို့ ညွှန်းဆိုနေသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးသည် အီကွေတာ အနီးတွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းများ ရှိနေကြရာ၊ ၎င်းသည် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည့် အရာများအတွက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လိုအပ်သော ဖမ်းယူမှု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အရှိန်စနစ်များမှာလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် သမိုင်းအစောပိုင်းတွင် ဒြပ်ထု စုစည်းဖြစ်ပေါ်မှု (Accretion) သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင်ထက် ဥက္ကာခဲများနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည့် ပါဝင်မှုစနစ်အတွက်မူ အကြောင်းပြချက် ပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref>{{cite web |title=Explaining the Birth of the Martian Moons |date=23 September 2016 |url=https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |access-date=13 December 2021 |language=en-US |website=AAS Nova |publisher=[[American Astronomical Society]] |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213022350/https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် အချင်း မီတာ ၅၀ မှ ၁၀၀ (၁၆၀ မှ ၃၃၀ ပေ) ထက် သေးငယ်သော မတွေ့ရှိရသေးသည့် အရံလများ ရှိနေနိုင်သေးပြီး ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ် အကြားတွင် ဖုန်မှုန့်ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။<ref name="adler">{{cite conference |last1=Adler |first1=M. |last2=Owen |first2=W. |last3=Riedel |first3=J. |date=June 2012 |title=Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf |conference=Concepts and Approaches for Mars Exploration. 12–14 June 2012. Houston, Texas. |issue=1679 |at=4337 |bibcode=2012LPICo1679.4337A |access-date=28 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060810/https://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf%20 |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အရံဂြိုဟ်များ ဖြစ်လာစေသည့် တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ တတိယ ဒြပ်ထုတစ်ခု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ် ပျက်စီးမှု အမျိုးအစားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်ပင် ပေါက်ရောက်ဆန်သော အခေါင်းပွပုံစံ ရှိနေကြောင်းနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ သိရှိထားသည့် phyllosilicates နှင့် အခြား သတ္တုဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်နေကြောင်းကို ညွှန်းဆိုနေသည့် လတ်တလော အထောက်အထားများသည် ကမ္ဘာ့ အရံလ မူလအစ ဖြစ်တည်မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယူဆချက်နှင့် အလားတူစွာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်ထွက်သွားခဲ့သော ပစ္စည်းများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းအတွင်း၌ ပြန်လည် စုစည်းမိခြင်းမှ ဖိုးဘော့စ် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို ထောက်ပြနေသည်။ အဆိုပါ အရံလများ၏ မြင်နိုင်သော အရောင်နှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ရောင်စဉ်များသည် အပြင်ဘက် ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဖိုးဘော့စ်၏ အပူဆိုင်ရာ အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောမှာမူ မည်သည့် ချွန်ဒရိုက် (chondrites) အမျိုးအစားနှင့်မျှ ကိုက်ညီမှု မရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်မှုတစ်ရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပျက်အစီးများဖြင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း အရံလတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အရံလပေါ်သို့ ပိုမို၍ လတ်တလော ကျရောက်ခဲ့သည့် ရိုက်ခတ်မှုတစ်ခုကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal |title=Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor |doi=10.1038/s41550-021-01306-2 |journal=Nature Astronomy |date=22 February 2021 |volume=5 |pages=539–543 |first1=Amirhossein |last1=Bagheri |first2=Amir |last2=Khan |first3=Michael |last3=Efroimsky |first4=Mikhail |last4=Kruglyakov |first5=Domenico |last5=Giardini |issue=6 |bibcode=2021NatAs...5..539B |s2cid=233924981}}</ref> ပိုမို လတ်တလောအားဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားမှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ အတိတ်ကာလက ဖိုးဘော့စ်ထက် အနည်းဆုံး ၁၅ ဆမျှ ကြီးမားသော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အရံလတစ်စင်း တည်ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဒီရေဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ထောက်ပြနေသည့် ကျောက်ဆောင်များကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါ ဒီရေတက်မှုများကို အတိတ်က တည်ရှိခဲ့သော အရံလတစ်စင်းက ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=Benningfield |first=Damond |date=11 December 2025 |title=Ancient Lake on Mars May Have Risen and Fallen Under the Tidal Pull of a Long Lost Moon |url=https://www.zmescience.com/space/ancient-lake-on-mars-may-have-risen-and-fallen-under-the-tidal-pull-of-a-long-lost-moon/ |access-date=13 December 2025 |website=ZME Science |language=en-US}}</ref> == အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == [[File:The War of the Worlds by Henrique Alvim Corrêa, original graphic 15.jpg|thumb|၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် အိပ်ခ်ျ ဂျီ ဝဲလ်စ် (H. G. Wells) ၏ ''ကမ္ဘာများ၏ စစ်ပွဲ'' ဝတ္ထုသည် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ပုံကို ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] rfzcnkdhcfygoz4jqpjnoj3qh16svab 1056971 1056961 2026-10-09T15:21:03Z Dr Lotus Black 31011 /* ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ */ 1056971 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့် သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မြေမျက်နှာပြင် အကျယ်အဝန်းမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခြောက်သွေ့ ကုန်းမြေ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် သိပ်သည်းဆ နည်းပါးပြီး ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ကမ္ဘာ့ထုထည် ပမာဏ၏ ၁၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့် သာရှိသဖြင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လက်ရှိအချိန်၌ သိရှိထားသမျှတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[သဲကန္တာရ]]များနှင့် ဆင်တူသော မျက်နှာပြင်ရှိသည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်အမျိုးအစားဖြစ်သော သဲကန္တာရဂြိုဟ် (desert planet) ၏ တစ်ခုတည်းသော နမူနာ ဖြစ်သည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== [[File:Mars Internal Structure (2024).svg|thumb|left=1.35|အတွင်းပိုင်း ဝတ်ဆံ သို့မဟုတ် ဗဟိုအမြူတေ မရှိဟု ယူဆထားသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ]] ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကိုလည်း သိပ်သည်းဆ နည်းပါးသော ကျောက်ဆောင် အလွှာများ ဖုံးလွှမ်းထားသည့် သိပ်သည်းမှု မြင့်မားသော သတ္တု ဗဟိုအမြူတေအဖြစ် အလွှာများ ပိုင်းခြားထားသည်။ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာမှာ ဂျပ်ပြင် (crust) ဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၂ မှ ၅၆ ကီလိုမီတာ (၂၆ မှ ၃၅ မိုင်) ခန့် ထူထဲကာ Isidis Planitia ဒေသ၌ အနည်းဆုံး ထူထပ်မှု ၆ ကီလိုမီတာ (၃.၇ မိုင်) ရှိပြီး တောင်ဘက် Tharsis ကုန်းပြင်မြင့်၌ အများဆုံး ထူထပ်မှု ၁၁၇ ကီလိုမီတာ (၇၃ မိုင်) ရှိသည်။ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ ကမ္ဘာ့ဂျပ်ပြင်သည် ပျမ်းမျှ ၂၇.၃ ± ၄.၈ ကီလိုမီတာ အထူသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ဂျပ်ပြင်အတွင်း အများဆုံး ပါဝင်သော ဒြပ်စင်များမှာ [[ဆီလီကွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ သံ၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]]၊ [[အလူမီနီယမ်]]၊ [[ကယ်လ်စီယမ်]]နှင့် [[ပိုတက်စီယမ်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ငလျင်လှုပ်ရှားမှု ရှိကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် InSight အာကာသယာဉ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ငလျင် (marsquakes) နှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်စဉ်ပေါင်း ၄၅၀ ကျော်ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိကာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ==ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== [[File:Mars surface map.png|thumb|left|[[နာဆာ]]မှ ရရှိသော အမြင့်ပြမြေပုံနှင့် အရောင်ပြမြေပုံတို့ကို အသုံးပြု၍ ပုံဖော် ဖန်တီးထားသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပမြေပုံ ဖြစ်သည်။]] ဂျိုဟန်း ဟင်းရစ် ဖွန် မဒ်လာ (Johann Heinrich von Mädler) နှင့် ဗီးလ်ဟဲမ်း ဘီးယား (Wilhelm Beer) တို့သည် လမျက်နှာပြင် မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမို လူသိများသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပညာရှင်များ (areographers) ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2016 |title=What Mars Maps Got Right (and Wrong) Through Time |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221031131/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |url-status=dead |archive-date=21 February 2021 |access-date=15 January 2022 |website=National Geographic |language=en}}</ref> ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ရုပ်သွင်အများစုမှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ကာလကို ပိုမို တိကျစွာ တိုင်းတာခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဒ်လာသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို ပေါင်းစပ်၍ ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို အရင်းအမြစ် အမျိုးမျိုးမှ အမည်ပေးထားကြသည်။ အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များ (Albedo features) ကို ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ၅၀ ကီလိုမီတာခန့်ထက် ပိုမိုကြီးမားသော ဥက္ကာတွင်းများကို ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေ့လာရေးတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသူများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ပိုမိုသေးငယ်သော ဥက္ကာတွင်းများကို လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ အောက်ရှိသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့များနှင့် ကျေးရွာများ၏ အမည်များကို ပေးထားသည်။ လှိုဏ်ဝှမ်းကြီးများကို ဘာသာစကား အမျိုးမျိုးရှိ ''အင်္ဂါဂြိုဟ်'' သို့မဟုတ် ''ကြယ်'' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးဖြင့် အမည်ပေးထားပြီး ပိုမိုသေးငယ်သော လှိုဏ်ဝှမ်းများကို မြစ်များ၏ အမည်များ ပေးထားသည်။ ကြီးမားသော အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များသည် အမည်ဟောင်း အများအပြားကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ယင်းရုပ်သွင်များ၏ သဘာဝဆိုင်ရာ အသိပညာသစ်များကို ထိန်းညှိ ရောင်ပြန်ဟပ်ရန်အတွက် မကြာခဏ အသစ်ပြင်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Nix Olympica (အိုလင်ပတ်က၏ နှင်းများ) သည် [[အိုလန်ပတ်တောင်]] (Olympus Mons) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို အလင်းပြန်နှုန်း ကွဲပြားသော ဧရိယာ နှစ်မျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ နီရဲသော သံအောက်ဆိုဒ်များ ကြွယ်ဝသည့် ဖုန်မှုန့်များနှင့် သဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အရောင်ဖျော့သည့် လွင်ပြင်များကို တစ်ချိန်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ''တိုက်ကြီးများ'' ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး အရဗျ ကုန်းမြေ (Arabia Terra ) သို့မဟုတ် အမေဇုန်နီယံ လွင်ပြင် (Amazonis Planitia) ကဲ့သို့သော အမည်များ ပေးခဲ့ကြသည်။ အရောင်မှောင်သော ရုပ်သွင်များကို ပင်လယ်များဟု ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ''Mare Erythraeum''၊ ''Mare Sirenum'' နှင့် ''Aurorae Sinus'' ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အကြီးမားဆုံးသော အရောင်မှောင်သည့် ရုပ်သွင်မှာ ''Syrtis Major Planum'' ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |chapter=Syrtis Major (MC-13) |date=2019 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |title=The Atlas of Mars: Mapping its Geography and Geology |pages=136–139 |editor-last=Tanaka |editor-first=Kenneth L. |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781139567428.018 |isbn=978-1-139-56742-8 |s2cid=240843698 |access-date=18 January 2022 |editor2-last=Coles |editor2-first=Kenneth S. |editor3-last=Christensen |editor3-first=Philip R. |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160859/https://www.cambridge.org/core/books/abs/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |url-status=live|chapter-url-access=subscription }}</ref> မြောက်ဘက်ရှိ ဧရာမ ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Boreum'' ဟု အမည်ပေးထားပြီး တောင်ဘက် ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Australe'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အီကွေတာကို ယင်း၏ လည်ပတ်မှုဖြင့် သတ်မှတ်သော်လည်း ပင်မ မီရီဒီယန် (Prime Meridian) တည်နေရာကိုမူ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သကဲ့သို့ စိတ်ကြိုက် မှတ်တိုင်တစ်ခု ရွေးချယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊ မဒ်လာနှင့် ဘီးယားတို့သည် ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ရေးဆွဲခဲ့သော ပထမဆုံး အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံများအတွက် မျဉ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] အာကာသယာဉ်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျယ်ပြန့်သော ပုံရိပ်များကို ရရှိစေခဲ့ပြီးနောက် မူလ ရွေးချယ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေရန်အတွက် Merton E. Davies၊ Harold Masursky နှင့် Gérard de Vaucouleurs တို့က Sinus Meridiani ("အလယ်ပိုင်း ပင်လယ်ကွေ့" သို့မဟုတ် "မီရီဒီယန် ပင်လယ်ကွေ့") တွင် တည်ရှိသော ဥက္ကာတွင်းငယ်တစ်ခုကို (နောက်ပိုင်းတွင် Airy-0 ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့) လောင်ဂျီတွဒ် ၀.၀ ဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Davies |first1=Merton E. |last2=Berg |first2=Richard A. |date=10 January 1971 |title=A preliminary control net of Mars |url=http://doi.wiley.com/10.1029/JB076i002p00373 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=76 |issue=2 |pages=373–393 |doi=10.1029/JB076i002p00373 |bibcode=1971JGR....76..373D |access-date=22 March 2022 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160852/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JB076i002p00373 |url-status=live|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last1=de Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Mariner 9 Areographic Coordinate System |date=1973 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=78 |issue=20 |pages=4395–4404 |bibcode=1973JGR....78.4395D |doi=10.1029/JB078i020p04395 |last2=Davies |first2=Merton E. |last3=Sturms |first3=Francis M. Jr. |author-link=Gerard de Vaucouleurs |author2-link=Merton Davies}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သမုဒ္ဒရာများ မရှိသဖြင့် ''ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်'' မရှိသောကြောင့် အမြင့်ပိုင်း သုည မျက်နှာပြင်ကို ကိုးကားချက် ရေပြင်ညီအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ရသည်၊၊ ၎င်းကို ကမ္ဘာမြေ၏ ဂီယိုအိုက် (geoid) နှင့် အလားတူသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အာရီယိုအိုက် (areoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="ArdalanKarimi2009">{{cite journal |last1=Ardalan |first1=A. A. |last2=Karimi |first2=R. |last3=Grafarend |first3=E. W. |title=A New Reference Equipotential Surface, and Reference Ellipsoid for the Planet Mars |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=106 |issue=1 |year=2009 |pages=1–13 |issn=0167-9295 |doi=10.1007/s11038-009-9342-7 |s2cid=119952798}}</ref> အမြင့်ပိုင်း သုညကို လေထုဖိအား ၆၁၀.၅ ပက်စကယ် (၆.၁၀၅ မီလီဘား) ရှိသည့် အမြင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤလေထုဖိအားသည် ရေ၏ သုံးထပ်မှတ် (triple point) နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအား၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (၀.၀၀၆ atm) ရှိသည်။ မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲရေး ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ တိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို မြေပုံညွှန်း စတုဂံအကွက် ၃၀ (thirty cartographic quadrangles) ပိုင်းခြားထားပြီးအကွက်တစ်ခုစီကို ၎င်းအတွင်း ပါဝင်သော ရှေးဟောင်း အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်တစ်ခုစီအတွက် အမည်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |title=ESA Science & Technology – Using iMars: Viewing Mars Express data of the MC11 quadrangle |url=https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229234909/https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |archive-date=29 December 2021 |access-date=29 December 2021 |website=sci.esa.int}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် The New York Times သတင်းစာက Hope အာကာသယာဉ်မှ ပုံရိပ်များကို အခြေခံထားသော နောက်ဆုံးပေါ် အင်္ဂါဂြိုဟ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြေပုံတစ်ခုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="NYT-20230415">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=15 April 2023 |title=New Mars Map Lets You 'See the Whole Planet at Once' – Scientists assembled 3,000 images from an Emirati orbiter to create the prettiest atlas yet of the red planet. |url=https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516125940/https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=15 April 2023 |work=[[The New York Times]]}}</ref> ယင်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပိုမို အသေးစိတ်ကျသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံတစ်ခုကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="STD-20230416">{{cite news |author=Staff |title=Welcome to Mars! Caltech's Jaw-Dropping, 5.7 Terapixel Virtual Expedition Across the Red Planet |url=https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |date=16 April 2023 |work=[[:en:SciTech (magazine)|SciTech]] |access-date=6 April 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416204703/https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |url-status=live}}</ref> == ဂြိုဟ်ရံလများ == {{Main|အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)}} [[File:PIA17351-ApparentSizes-MarsDeimosPhobos-EarthMoon.jpg|thumb|left|အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှ မြင်တွေ့ရသည့် ဒီးမော့စ် (Deimos) နှင့် ဖိုးဘော့စ် (Phobos) အရံလများ၏ ထင်ရှားသော အရွယ်အစား (apparent size) ကို ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားရော အမှန်တကယ် အရွယ်အစားပါ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုကြီးမားသော ကမ္ဘာ့အရံလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာနှင့် လတို့၏ အကွာအဝေးကဲ့သို့ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဝေးကွာနေခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကောင်းကင်ထက်၌ အားနည်းသော ကြယ်ရောင်စဉ်လေးများအဖြစ်မျှသာ မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။]] [[File:Phobos fly-by animation ESA223006.gif|thumb|အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် သဘာဝဂြိုဟ်ရံလများနှင့် လူလုပ်ဂြိုဟ်တုများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများကို အရွယ်အစား အချိုးအစားအမှန် (scale) အလိုက် ဖော်ပြထားပုံ ဖြစ်ပြီး၊ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလ (ဒီးမော့စ် / Deimos) မှာ ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေး၌ တည်ရှိသည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် (ကမ္ဘာ့လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) အတော်အတန် သေးငယ်သော သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ နှစ်စင်း တည်ရှိပြီး အချင်းအားဖြင့် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြကာ၊ ဂြိုဟ်ကို ၉,၃၇၆ ကီလိုမီတာ (၅,၈၂၆ မိုင်) နှင့် ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေးတို့မှ အသီးသီး ပတ်လှည့်နေကြသည်။ ၎င်း အရံလ နှစ်စင်း၏ မူလအစမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ ရေပန်းစားသော ယူဆချက်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် [[ဥက္ကာခဲ]]များ (asteroids) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အရံဂြိုဟ် နှစ်စင်းစလုံးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အာဆက်ဖ် ဟောလ် (Asaph Hall) က စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ခမည်းတော် စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] (Ares) နှင့်အတူ စစ်ပွဲအတွင်း သို့ လိုက်ပါသွားကြသည့် အမြွှာညီနောင်များဖြစ်သော ဖိုးဘော့စ် (ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) နှင့် ဒီးမော့စ် (ထောက်လှန့်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Planetary Names |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |access-date=30 May 2022 |website=planetarynames.wr.usgs.gov |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230164721/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ရောမတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ အရီးစ် နတ်ဘုရားနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ခေတ်သစ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ယင်း၏ ရှေးဟောင်းအမည် အရီးစ် (Aris: Άρης) ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှကြည့်လျှင် ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုများသည် [[လကမ္ဘာ|ကမ္ဘာ့အရံလ]]၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်သည် အနောက်ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ရောက်ကာ ၁၁ နာရီအတွင်း၌ပင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒီးမော့စ်မှာမူ ပတ်လမ်းကြာချိန်နှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ပတ်ဝန်းကျင် တူညီသည့် တူညီချိန် ပတ်လမ်းကြောင်း (synchronous orbit) ၏ အပြင်ဘက်နားလေး၌သာ ရှိနေသဖြင့် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း အလွန် နှေးကွေးသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် တူညီချိန် အမြင့်ပိုင်းအောက်၌ တည်ရှိသောကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဒီရေဆိုင်ရာ အားများ (tidal forces) က ယင်း၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားစေသည်။ နောင် နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်အကြာတွင် ဖိုးဘော့စ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပျက်ကျသွားနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် ကွင်းဆက် ရုပ်သွင်တစ်ခုအဖြစ်သို့လည်း ပြိုကွဲသွားနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Phobos |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth |access-date=12 January 2022 |date=19 December 2019 |website=NASA Solar System Exploration |archive-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112004526/https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/ |url-status=live}}</ref> ဤအရံဂြိုဟ် နှစ်စင်း၏ မူလအစကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ၎င်းတို့၏ အလင်းပြန်နှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ကာဗွန်ဓာတ်ပါ ကာဗွန်နေးရှပ် ချွန်ဒရိုက် (carbonaceous chondrite) ပါဝင်မှုတို့သည် ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည်ဆိုသော ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ မတည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းသည်လည်း မကြာသေးမီကမှ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် သဘောသို့ ညွှန်းဆိုနေသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးသည် အီကွေတာ အနီးတွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းများ ရှိနေကြရာ၊ ၎င်းသည် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည့် အရာများအတွက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လိုအပ်သော ဖမ်းယူမှု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အရှိန်စနစ်များမှာလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် သမိုင်းအစောပိုင်းတွင် ဒြပ်ထု စုစည်းဖြစ်ပေါ်မှု (Accretion) သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင်ထက် ဥက္ကာခဲများနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည့် ပါဝင်မှုစနစ်အတွက်မူ အကြောင်းပြချက် ပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref>{{cite web |title=Explaining the Birth of the Martian Moons |date=23 September 2016 |url=https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |access-date=13 December 2021 |language=en-US |website=AAS Nova |publisher=[[American Astronomical Society]] |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213022350/https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် အချင်း မီတာ ၅၀ မှ ၁၀၀ (၁၆၀ မှ ၃၃၀ ပေ) ထက် သေးငယ်သော မတွေ့ရှိရသေးသည့် အရံလများ ရှိနေနိုင်သေးပြီး ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ် အကြားတွင် ဖုန်မှုန့်ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။<ref name="adler">{{cite conference |last1=Adler |first1=M. |last2=Owen |first2=W. |last3=Riedel |first3=J. |date=June 2012 |title=Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf |conference=Concepts and Approaches for Mars Exploration. 12–14 June 2012. Houston, Texas. |issue=1679 |at=4337 |bibcode=2012LPICo1679.4337A |access-date=28 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060810/https://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf%20 |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အရံဂြိုဟ်များ ဖြစ်လာစေသည့် တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ တတိယ ဒြပ်ထုတစ်ခု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ် ပျက်စီးမှု အမျိုးအစားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်ပင် ပေါက်ရောက်ဆန်သော အခေါင်းပွပုံစံ ရှိနေကြောင်းနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ သိရှိထားသည့် phyllosilicates နှင့် အခြား သတ္တုဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်နေကြောင်းကို ညွှန်းဆိုနေသည့် လတ်တလော အထောက်အထားများသည် ကမ္ဘာ့ အရံလ မူလအစ ဖြစ်တည်မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယူဆချက်နှင့် အလားတူစွာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်ထွက်သွားခဲ့သော ပစ္စည်းများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းအတွင်း၌ ပြန်လည် စုစည်းမိခြင်းမှ ဖိုးဘော့စ် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို ထောက်ပြနေသည်။ အဆိုပါ အရံလများ၏ မြင်နိုင်သော အရောင်နှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ရောင်စဉ်များသည် အပြင်ဘက် ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဖိုးဘော့စ်၏ အပူဆိုင်ရာ အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောမှာမူ မည်သည့် ချွန်ဒရိုက် (chondrites) အမျိုးအစားနှင့်မျှ ကိုက်ညီမှု မရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်မှုတစ်ရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပျက်အစီးများဖြင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း အရံလတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အရံလပေါ်သို့ ပိုမို၍ လတ်တလော ကျရောက်ခဲ့သည့် ရိုက်ခတ်မှုတစ်ခုကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal |title=Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor |doi=10.1038/s41550-021-01306-2 |journal=Nature Astronomy |date=22 February 2021 |volume=5 |pages=539–543 |first1=Amirhossein |last1=Bagheri |first2=Amir |last2=Khan |first3=Michael |last3=Efroimsky |first4=Mikhail |last4=Kruglyakov |first5=Domenico |last5=Giardini |issue=6 |bibcode=2021NatAs...5..539B |s2cid=233924981}}</ref> ပိုမို လတ်တလောအားဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားမှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ အတိတ်ကာလက ဖိုးဘော့စ်ထက် အနည်းဆုံး ၁၅ ဆမျှ ကြီးမားသော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အရံလတစ်စင်း တည်ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဒီရေဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ထောက်ပြနေသည့် ကျောက်ဆောင်များကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါ ဒီရေတက်မှုများကို အတိတ်က တည်ရှိခဲ့သော အရံလတစ်စင်းက ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=Benningfield |first=Damond |date=11 December 2025 |title=Ancient Lake on Mars May Have Risen and Fallen Under the Tidal Pull of a Long Lost Moon |url=https://www.zmescience.com/space/ancient-lake-on-mars-may-have-risen-and-fallen-under-the-tidal-pull-of-a-long-lost-moon/ |access-date=13 December 2025 |website=ZME Science |language=en-US}}</ref> == အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ သက်ရှိများ၊ ရာသီဥတု၊ ရေ နှင့် လေထု == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ရာသီဥတုများမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == [[File:The War of the Worlds by Henrique Alvim Corrêa, original graphic 15.jpg|thumb|၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် အိပ်ခ်ျ ဂျီ ဝဲလ်စ် (H. G. Wells) ၏ ''ကမ္ဘာများ၏ စစ်ပွဲ'' ဝတ္ထုသည် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ပုံကို ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] hvd7amsbkeuyzzus27o4iv1v5wmyla3 1056974 1056971 2026-10-09T15:57:15Z Dr Lotus Black 31011 1056974 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့် သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မြေမျက်နှာပြင် အကျယ်အဝန်းမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခြောက်သွေ့ ကုန်းမြေ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် သိပ်သည်းဆ နည်းပါးပြီး ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ကမ္ဘာ့ထုထည် ပမာဏ၏ ၁၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့် သာရှိသဖြင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လက်ရှိအချိန်၌ သိရှိထားသမျှတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[သဲကန္တာရ]]များနှင့် ဆင်တူသော မျက်နှာပြင်ရှိသည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်အမျိုးအစားဖြစ်သော သဲကန္တာရဂြိုဟ် (desert planet) ၏ တစ်ခုတည်းသော နမူနာ ဖြစ်သည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== [[File:Mars Internal Structure (2024).svg|thumb|left|အတွင်းပိုင်း ဝတ်ဆံ သို့မဟုတ် ဗဟိုအမြူတေ မရှိဟု ယူဆထားသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ]] ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကိုလည်း သိပ်သည်းဆ နည်းပါးသော ကျောက်ဆောင် အလွှာများ ဖုံးလွှမ်းထားသည့် သိပ်သည်းမှု မြင့်မားသော သတ္တု ဗဟိုအမြူတေအဖြစ် အလွှာများ ပိုင်းခြားထားသည်။ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာမှာ ဂျပ်ပြင် (crust) ဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၂ မှ ၅၆ ကီလိုမီတာ (၂၆ မှ ၃၅ မိုင်) ခန့် ထူထဲကာ Isidis Planitia ဒေသ၌ အနည်းဆုံး ထူထပ်မှု ၆ ကီလိုမီတာ (၃.၇ မိုင်) ရှိပြီး တောင်ဘက် Tharsis ကုန်းပြင်မြင့်၌ အများဆုံး ထူထပ်မှု ၁၁၇ ကီလိုမီတာ (၇၃ မိုင်) ရှိသည်။ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ ကမ္ဘာ့ဂျပ်ပြင်သည် ပျမ်းမျှ ၂၇.၃ ± ၄.၈ ကီလိုမီတာ အထူသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ဂျပ်ပြင်အတွင်း အများဆုံး ပါဝင်သော ဒြပ်စင်များမှာ [[ဆီလီကွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ သံ၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]]၊ [[အလူမီနီယမ်]]၊ [[ကယ်လ်စီယမ်]]နှင့် [[ပိုတက်စီယမ်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ငလျင်လှုပ်ရှားမှု ရှိကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် InSight အာကာသယာဉ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ငလျင် (marsquakes) နှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်စဉ်ပေါင်း ၄၅၀ ကျော်ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိကာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ==ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== [[File:Mars surface map.png|thumb|left|[[နာဆာ]]မှ ရရှိသော အမြင့်ပြမြေပုံနှင့် အရောင်ပြမြေပုံတို့ကို အသုံးပြု၍ ပုံဖော် ဖန်တီးထားသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပမြေပုံ ဖြစ်သည်။]] ဂျိုဟန်း ဟင်းရစ် ဖွန် မဒ်လာ (Johann Heinrich von Mädler) နှင့် ဗီးလ်ဟဲမ်း ဘီးယား (Wilhelm Beer) တို့သည် လမျက်နှာပြင် မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမို လူသိများသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပညာရှင်များ (areographers) ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2016 |title=What Mars Maps Got Right (and Wrong) Through Time |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221031131/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |url-status=dead |archive-date=21 February 2021 |access-date=15 January 2022 |website=National Geographic |language=en}}</ref> ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ရုပ်သွင်အများစုမှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ကာလကို ပိုမို တိကျစွာ တိုင်းတာခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဒ်လာသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို ပေါင်းစပ်၍ ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို အရင်းအမြစ် အမျိုးမျိုးမှ အမည်ပေးထားကြသည်။ အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များ (Albedo features) ကို ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ၅၀ ကီလိုမီတာခန့်ထက် ပိုမိုကြီးမားသော ဥက္ကာတွင်းများကို ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေ့လာရေးတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသူများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ပိုမိုသေးငယ်သော ဥက္ကာတွင်းများကို လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ အောက်ရှိသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့များနှင့် ကျေးရွာများ၏ အမည်များကို ပေးထားသည်။ လှိုဏ်ဝှမ်းကြီးများကို ဘာသာစကား အမျိုးမျိုးရှိ ''အင်္ဂါဂြိုဟ်'' သို့မဟုတ် ''ကြယ်'' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးဖြင့် အမည်ပေးထားပြီး ပိုမိုသေးငယ်သော လှိုဏ်ဝှမ်းများကို မြစ်များ၏ အမည်များ ပေးထားသည်။ ကြီးမားသော အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များသည် အမည်ဟောင်း အများအပြားကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ယင်းရုပ်သွင်များ၏ သဘာဝဆိုင်ရာ အသိပညာသစ်များကို ထိန်းညှိ ရောင်ပြန်ဟပ်ရန်အတွက် မကြာခဏ အသစ်ပြင်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Nix Olympica (အိုလင်ပတ်က၏ နှင်းများ) သည် [[အိုလန်ပတ်တောင်]] (Olympus Mons) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို အလင်းပြန်နှုန်း ကွဲပြားသော ဧရိယာ နှစ်မျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ နီရဲသော သံအောက်ဆိုဒ်များ ကြွယ်ဝသည့် ဖုန်မှုန့်များနှင့် သဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အရောင်ဖျော့သည့် လွင်ပြင်များကို တစ်ချိန်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ''တိုက်ကြီးများ'' ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး အရဗျ ကုန်းမြေ (Arabia Terra ) သို့မဟုတ် အမေဇုန်နီယံ လွင်ပြင် (Amazonis Planitia) ကဲ့သို့သော အမည်များ ပေးခဲ့ကြသည်။ အရောင်မှောင်သော ရုပ်သွင်များကို ပင်လယ်များဟု ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ''Mare Erythraeum''၊ ''Mare Sirenum'' နှင့် ''Aurorae Sinus'' ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အကြီးမားဆုံးသော အရောင်မှောင်သည့် ရုပ်သွင်မှာ ''Syrtis Major Planum'' ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |chapter=Syrtis Major (MC-13) |date=2019 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |title=The Atlas of Mars: Mapping its Geography and Geology |pages=136–139 |editor-last=Tanaka |editor-first=Kenneth L. |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781139567428.018 |isbn=978-1-139-56742-8 |s2cid=240843698 |access-date=18 January 2022 |editor2-last=Coles |editor2-first=Kenneth S. |editor3-last=Christensen |editor3-first=Philip R. |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160859/https://www.cambridge.org/core/books/abs/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |url-status=live|chapter-url-access=subscription }}</ref> မြောက်ဘက်ရှိ ဧရာမ ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Boreum'' ဟု အမည်ပေးထားပြီး တောင်ဘက် ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Australe'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အီကွေတာကို ယင်း၏ လည်ပတ်မှုဖြင့် သတ်မှတ်သော်လည်း ပင်မ မီရီဒီယန် (Prime Meridian) တည်နေရာကိုမူ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သကဲ့သို့ စိတ်ကြိုက် မှတ်တိုင်တစ်ခု ရွေးချယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊ မဒ်လာနှင့် ဘီးယားတို့သည် ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ရေးဆွဲခဲ့သော ပထမဆုံး အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံများအတွက် မျဉ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] အာကာသယာဉ်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျယ်ပြန့်သော ပုံရိပ်များကို ရရှိစေခဲ့ပြီးနောက် မူလ ရွေးချယ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေရန်အတွက် Merton E. Davies၊ Harold Masursky နှင့် Gérard de Vaucouleurs တို့က Sinus Meridiani ("အလယ်ပိုင်း ပင်လယ်ကွေ့" သို့မဟုတ် "မီရီဒီယန် ပင်လယ်ကွေ့") တွင် တည်ရှိသော ဥက္ကာတွင်းငယ်တစ်ခုကို (နောက်ပိုင်းတွင် Airy-0 ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့) လောင်ဂျီတွဒ် ၀.၀ ဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Davies |first1=Merton E. |last2=Berg |first2=Richard A. |date=10 January 1971 |title=A preliminary control net of Mars |url=http://doi.wiley.com/10.1029/JB076i002p00373 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=76 |issue=2 |pages=373–393 |doi=10.1029/JB076i002p00373 |bibcode=1971JGR....76..373D |access-date=22 March 2022 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160852/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JB076i002p00373 |url-status=live|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last1=de Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Mariner 9 Areographic Coordinate System |date=1973 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=78 |issue=20 |pages=4395–4404 |bibcode=1973JGR....78.4395D |doi=10.1029/JB078i020p04395 |last2=Davies |first2=Merton E. |last3=Sturms |first3=Francis M. Jr. |author-link=Gerard de Vaucouleurs |author2-link=Merton Davies}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သမုဒ္ဒရာများ မရှိသဖြင့် ''ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်'' မရှိသောကြောင့် အမြင့်ပိုင်း သုည မျက်နှာပြင်ကို ကိုးကားချက် ရေပြင်ညီအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ရသည်၊၊ ၎င်းကို ကမ္ဘာမြေ၏ ဂီယိုအိုက် (geoid) နှင့် အလားတူသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အာရီယိုအိုက် (areoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="ArdalanKarimi2009">{{cite journal |last1=Ardalan |first1=A. A. |last2=Karimi |first2=R. |last3=Grafarend |first3=E. W. |title=A New Reference Equipotential Surface, and Reference Ellipsoid for the Planet Mars |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=106 |issue=1 |year=2009 |pages=1–13 |issn=0167-9295 |doi=10.1007/s11038-009-9342-7 |s2cid=119952798}}</ref> အမြင့်ပိုင်း သုညကို လေထုဖိအား ၆၁၀.၅ ပက်စကယ် (၆.၁၀၅ မီလီဘား) ရှိသည့် အမြင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤလေထုဖိအားသည် ရေ၏ သုံးထပ်မှတ် (triple point) နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအား၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (၀.၀၀၆ atm) ရှိသည်။ မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲရေး ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ တိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို မြေပုံညွှန်း စတုဂံအကွက် ၃၀ (thirty cartographic quadrangles) ပိုင်းခြားထားပြီးအကွက်တစ်ခုစီကို ၎င်းအတွင်း ပါဝင်သော ရှေးဟောင်း အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်တစ်ခုစီအတွက် အမည်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |title=ESA Science & Technology – Using iMars: Viewing Mars Express data of the MC11 quadrangle |url=https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229234909/https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |archive-date=29 December 2021 |access-date=29 December 2021 |website=sci.esa.int}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် The New York Times သတင်းစာက Hope အာကာသယာဉ်မှ ပုံရိပ်များကို အခြေခံထားသော နောက်ဆုံးပေါ် အင်္ဂါဂြိုဟ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြေပုံတစ်ခုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="NYT-20230415">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=15 April 2023 |title=New Mars Map Lets You 'See the Whole Planet at Once' – Scientists assembled 3,000 images from an Emirati orbiter to create the prettiest atlas yet of the red planet. |url=https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516125940/https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=15 April 2023 |work=[[The New York Times]]}}</ref> ယင်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပိုမို အသေးစိတ်ကျသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံတစ်ခုကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="STD-20230416">{{cite news |author=Staff |title=Welcome to Mars! Caltech's Jaw-Dropping, 5.7 Terapixel Virtual Expedition Across the Red Planet |url=https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |date=16 April 2023 |work=[[:en:SciTech (magazine)|SciTech]] |access-date=6 April 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416204703/https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |url-status=live}}</ref> == ဂြိုဟ်ရံလများ == {{Main|အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)}} [[File:PIA17351-ApparentSizes-MarsDeimosPhobos-EarthMoon.jpg|thumb|left|အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှ မြင်တွေ့ရသည့် ဒီးမော့စ် (Deimos) နှင့် ဖိုးဘော့စ် (Phobos) အရံလများ၏ ထင်ရှားသော အရွယ်အစား (apparent size) ကို ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားရော အမှန်တကယ် အရွယ်အစားပါ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုကြီးမားသော ကမ္ဘာ့အရံလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာနှင့် လတို့၏ အကွာအဝေးကဲ့သို့ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဝေးကွာနေခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကောင်းကင်ထက်၌ အားနည်းသော ကြယ်ရောင်စဉ်လေးများအဖြစ်မျှသာ မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။]] [[File:Phobos fly-by animation ESA223006.gif|thumb|အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် သဘာဝဂြိုဟ်ရံလများနှင့် လူလုပ်ဂြိုဟ်တုများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများကို အရွယ်အစား အချိုးအစားအမှန် (scale) အလိုက် ဖော်ပြထားပုံ ဖြစ်ပြီး၊ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလ (ဒီးမော့စ် / Deimos) မှာ ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေး၌ တည်ရှိသည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် (ကမ္ဘာ့လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) အတော်အတန် သေးငယ်သော သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ နှစ်စင်း တည်ရှိပြီး အချင်းအားဖြင့် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြကာ၊ ဂြိုဟ်ကို ၉,၃၇၆ ကီလိုမီတာ (၅,၈၂၆ မိုင်) နှင့် ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေးတို့မှ အသီးသီး ပတ်လှည့်နေကြသည်။ ၎င်း အရံလ နှစ်စင်း၏ မူလအစမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ ရေပန်းစားသော ယူဆချက်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် [[ဥက္ကာခဲ]]များ (asteroids) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အရံဂြိုဟ် နှစ်စင်းစလုံးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အာဆက်ဖ် ဟောလ် (Asaph Hall) က စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ခမည်းတော် စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] (Ares) နှင့်အတူ စစ်ပွဲအတွင်း သို့ လိုက်ပါသွားကြသည့် အမြွှာညီနောင်များဖြစ်သော ဖိုးဘော့စ် (ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) နှင့် ဒီးမော့စ် (ထောက်လှန့်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Planetary Names |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |access-date=30 May 2022 |website=planetarynames.wr.usgs.gov |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230164721/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ရောမတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ အရီးစ် နတ်ဘုရားနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ခေတ်သစ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ယင်း၏ ရှေးဟောင်းအမည် အရီးစ် (Aris: Άρης) ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှကြည့်လျှင် ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုများသည် [[လကမ္ဘာ|ကမ္ဘာ့အရံလ]]၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်သည် အနောက်ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ရောက်ကာ ၁၁ နာရီအတွင်း၌ပင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒီးမော့စ်မှာမူ ပတ်လမ်းကြာချိန်နှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ပတ်ဝန်းကျင် တူညီသည့် တူညီချိန် ပတ်လမ်းကြောင်း (synchronous orbit) ၏ အပြင်ဘက်နားလေး၌သာ ရှိနေသဖြင့် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း အလွန် နှေးကွေးသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် တူညီချိန် အမြင့်ပိုင်းအောက်၌ တည်ရှိသောကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဒီရေဆိုင်ရာ အားများ (tidal forces) က ယင်း၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားစေသည်။ နောင် နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်အကြာတွင် ဖိုးဘော့စ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပျက်ကျသွားနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် ကွင်းဆက် ရုပ်သွင်တစ်ခုအဖြစ်သို့လည်း ပြိုကွဲသွားနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Phobos |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth |access-date=12 January 2022 |date=19 December 2019 |website=NASA Solar System Exploration |archive-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112004526/https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/ |url-status=live}}</ref> ဤအရံဂြိုဟ် နှစ်စင်း၏ မူလအစကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ၎င်းတို့၏ အလင်းပြန်နှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ကာဗွန်ဓာတ်ပါ ကာဗွန်နေးရှပ် ချွန်ဒရိုက် (carbonaceous chondrite) ပါဝင်မှုတို့သည် ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည်ဆိုသော ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ မတည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းသည်လည်း မကြာသေးမီကမှ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် သဘောသို့ ညွှန်းဆိုနေသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးသည် အီကွေတာ အနီးတွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းများ ရှိနေကြရာ၊ ၎င်းသည် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည့် အရာများအတွက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လိုအပ်သော ဖမ်းယူမှု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အရှိန်စနစ်များမှာလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် သမိုင်းအစောပိုင်းတွင် ဒြပ်ထု စုစည်းဖြစ်ပေါ်မှု (Accretion) သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင်ထက် ဥက္ကာခဲများနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည့် ပါဝင်မှုစနစ်အတွက်မူ အကြောင်းပြချက် ပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref>{{cite web |title=Explaining the Birth of the Martian Moons |date=23 September 2016 |url=https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |access-date=13 December 2021 |language=en-US |website=AAS Nova |publisher=[[American Astronomical Society]] |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213022350/https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် အချင်း မီတာ ၅၀ မှ ၁၀၀ (၁၆၀ မှ ၃၃၀ ပေ) ထက် သေးငယ်သော မတွေ့ရှိရသေးသည့် အရံလများ ရှိနေနိုင်သေးပြီး ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ် အကြားတွင် ဖုန်မှုန့်ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။<ref name="adler">{{cite conference |last1=Adler |first1=M. |last2=Owen |first2=W. |last3=Riedel |first3=J. |date=June 2012 |title=Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf |conference=Concepts and Approaches for Mars Exploration. 12–14 June 2012. Houston, Texas. |issue=1679 |at=4337 |bibcode=2012LPICo1679.4337A |access-date=28 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060810/https://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf%20 |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အရံဂြိုဟ်များ ဖြစ်လာစေသည့် တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ တတိယ ဒြပ်ထုတစ်ခု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ် ပျက်စီးမှု အမျိုးအစားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်ပင် ပေါက်ရောက်ဆန်သော အခေါင်းပွပုံစံ ရှိနေကြောင်းနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ သိရှိထားသည့် phyllosilicates နှင့် အခြား သတ္တုဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်နေကြောင်းကို ညွှန်းဆိုနေသည့် လတ်တလော အထောက်အထားများသည် ကမ္ဘာ့ အရံလ မူလအစ ဖြစ်တည်မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယူဆချက်နှင့် အလားတူစွာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်ထွက်သွားခဲ့သော ပစ္စည်းများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းအတွင်း၌ ပြန်လည် စုစည်းမိခြင်းမှ ဖိုးဘော့စ် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို ထောက်ပြနေသည်။ အဆိုပါ အရံလများ၏ မြင်နိုင်သော အရောင်နှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ရောင်စဉ်များသည် အပြင်ဘက် ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဖိုးဘော့စ်၏ အပူဆိုင်ရာ အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောမှာမူ မည်သည့် ချွန်ဒရိုက် (chondrites) အမျိုးအစားနှင့်မျှ ကိုက်ညီမှု မရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်မှုတစ်ရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပျက်အစီးများဖြင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း အရံလတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အရံလပေါ်သို့ ပိုမို၍ လတ်တလော ကျရောက်ခဲ့သည့် ရိုက်ခတ်မှုတစ်ခုကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal |title=Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor |doi=10.1038/s41550-021-01306-2 |journal=Nature Astronomy |date=22 February 2021 |volume=5 |pages=539–543 |first1=Amirhossein |last1=Bagheri |first2=Amir |last2=Khan |first3=Michael |last3=Efroimsky |first4=Mikhail |last4=Kruglyakov |first5=Domenico |last5=Giardini |issue=6 |bibcode=2021NatAs...5..539B |s2cid=233924981}}</ref> ပိုမို လတ်တလောအားဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားမှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ အတိတ်ကာလက ဖိုးဘော့စ်ထက် အနည်းဆုံး ၁၅ ဆမျှ ကြီးမားသော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အရံလတစ်စင်း တည်ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဒီရေဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ထောက်ပြနေသည့် ကျောက်ဆောင်များကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါ ဒီရေတက်မှုများကို အတိတ်က တည်ရှိခဲ့သော အရံလတစ်စင်းက ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=Benningfield |first=Damond |date=11 December 2025 |title=Ancient Lake on Mars May Have Risen and Fallen Under the Tidal Pull of a Long Lost Moon |url=https://www.zmescience.com/space/ancient-lake-on-mars-may-have-risen-and-fallen-under-the-tidal-pull-of-a-long-lost-moon/ |access-date=13 December 2025 |website=ZME Science |language=en-US}}</ref> ==လေထု== [[File:Mars - Atmosphere and Cassini Crater - Hope Mission, Orbit 19 (52252929420).png|alt=Image of Mars|thumb|''Hope'' အာကာသယာဉ်မှ မြင်ရသော အင်္ဂါဂြိုဟ်လေထု]] အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ ဘီလီယံက ဂြိုဟ်သိမ်များ မကြာခဏ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ၎င်း၏ သံလိုက်စက်ကွင်းအလွှာ (magnetosphere) ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရပြီး၊<ref>{{cite magazine |url=https://www.wired.com/2011/01/mars-dynamo-death/ |title=Multiple Asteroid Strikes May Have Killed Mars's Magnetic Field |date=20 January 2011 |access-date=30 March 2022 |magazine=Wired |last1=Grossman |first1=Lisa |archive-date=30 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230034219/http://www.wired.com/wiredscience/2011/01/mars-dynamo-death/ |url-status=live}}</ref> ယင်းကြောင့် နေမှလာသော လေပြင်းများ (solar wind) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အိုင်းယွန်းလွှာ (ionosphere) နှင့် တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ကာ အပြင်ဘက်အလွှာမှ အက်တမ်များကို တိုက်စားထုတ်ယူခြင်းဖြင့် လေထု၏ သိပ်သည်းဆကို လျော့ကျစေခဲ့သည်။<ref name=":7">{{Cite journal |last=Jakosky |first=Bruce M. |date=1 April 2022 |title=How did Mars lose its atmosphere and water? |journal=Physics Today |volume=75 |issue=4 |pages=62–63 |doi=10.1063/PT.3.4988 |bibcode=2022PhT....75d..62J |s2cid=247882540 |issn=0031-9228 |doi-access=free}}</ref> ''Mars Global Surveyor'' နှင့် ''Mars Express'' အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းစလုံးသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အနောက်ဘက် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ပါးထွက်ခွာသွားသော အိုင်းယွန်းဖြစ်နေသည့် လေထုအမှုန်အမွှားများကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကမ္ဘာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုသည် အလွန်တရာ ကျဲပါးလှသည်။ ယနေ့ခေတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ လေထုဖိအားသည် အိုလန်ပတ်တောင်ပေါ်တွင် အနိမ့်ဆုံး ၃၀ ပါစကယ် (၀.၀၀၄၄ psi) မှ Hellas Planitia ဒေသတွင် ၁,၁၅၅ ပါစကယ် (၀.၁၆၇၅ psi) အထက်အထိ ရှိပြီး မျက်နှာပြင် အဆင့်ရှိ ပျမ်းမျှ ဖိအားမှာ ၆၀၀ ပါစကယ် (၀.၀၈၇ psi) ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အမြင့်ဆုံး လေထုသိပ်သည်းဆသည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အထက် ကီလိုမီတာ ၃၅ (၂၂ မိုင်) ၌ တွေ့ရှိရသည့် သိပ်သည်းဆနှင့် ညီမျှသည်။ ထွက်ပေါ်လာသော ပျမ်းမျှ မျက်နှာပြင် ဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့ဖိအားဖြစ်သော ၁၀၁.၃ ကီလိုပါစကယ် (၁၄.၆၉ psi) ၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားသည် ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မျှသာ ရှိသောကြောင့်<ref>{{cite web |title=Mars Facts {{!}} All About Mars |url=https://mars.nasa.gov/all-about-mars/facts |access-date=27 December 2021 |website=NASA's Mars Exploration Program |date=10 November 2017 |language=en |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010080933/https://mars.nasa.gov/all-about-mars/facts/ |url-status=live}}</ref> လေထု၏ စကေးအမြင့် (scale height) မှာ ၁၀.၈ ကီလိုမီတာ (၆.၇ မိုင်) ခန့် ရှိပြီး ကမ္ဘာ့စကေးအမြင့်ဖြစ်သော ၆ ကီလိုမီတာ (၃.၇ မိုင်) ထက် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]] ၉၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်၊ [[အာဂွန်]] ၁.၉၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၁.၈၉ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် ရေဓာတ် ပမာဏ အနည်းငယ်တို့လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Abundance">{{cite journal |title=Abundance and Isotopic Composition of Gases in the Martian Atmosphere from the Curiosity Rover |volume=341 |issue=6143 |pages=263–266 |journal=Science |date=19 July 2013 |doi=10.1126/science.1237966 |pmid=23869014 |last1=Mahaffy |first1=P. R. |bibcode=2013Sci...341..263M |s2cid=206548973}}</ref> လေထုအတွင်း အချင်း ၁.၅ မိုက်ခရိုမီတာခန့်ရှိသော အမှုန်အမွှားများ ပါဝင်သဖြင့် အလွန် ဖုန်ထူထပ်ပြီး မျက်နှာပြင်မှ ကြည့်ရှုပါက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မိုးကောင်းကင်ကို ဝါညိုရောင် တင်ကျန်စေသည်။ လေထုအတွင်း လွင့်ပျံ့နေသော သံအောက်ဆိုက် အမှုန်များကြောင့် ပန်းရောင်သန်းသည့် အရောင်အဖြစ်သို့လည်း ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် မီသိန်းဓာတ်ကို မကြာခဏ စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း<ref>{{Cite web |last=Shekhtman |first=Lonnie |date=22 April 2024 |title=Why is Methane Seeping on Mars? NASA Scientists Have New Ideas – NASA Science |work=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/solar-system/planets/mars/why-is-methane-seeping-on-mars-nasa-scientists-have-new-ideas/ |access-date=1 January 2026 |language=en-US}}</ref> ယင်း၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ သိပ္ပံပညာရှင်များအကြား ဘုံသဘောတူညီချက် မရှိသေးပေ။<ref>{{Cite web |last=Sutter |first=Paul |date=16 November 2024 |title=What's Behind the Martian Methane Mystery? |url=https://www.universetoday.com/articles/whats-behind-the-martian-methane-mystery |access-date=1 January 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> အယူအဆတစ်ခုမှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် မီသိန်း တည်ရှိပြီး ယင်း၏ ပါဝင်မှု ပမာဏသည် ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှု ရှိသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Sample2018">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/science/2018/jun/07/nasa-mars-rover-finds-organic-matter-in-ancient-lake-bed |title=Nasa Mars rover finds organic matter in ancient lake bed |work=The Guardian |first=Ian |last=Sample |date=7 June 2018 |access-date=12 June 2018 |archive-date=18 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618030502/https://www.theguardian.com/science/2018/jun/07/nasa-mars-rover-finds-organic-matter-in-ancient-lake-bed |url-status=live}}</ref> မီသိန်း တည်ရှိမှုသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည့် အိုလီဗင်း (olivine) သတ္တုဓာတ်၊ ရေနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ ပါဝင်သော ဆာပင်တိုင်းနိုက်ဇေးရှင်း (serpentinization) ကဲ့သို့သော ဇီဝမဟုတ်သည့် ဖြစ်စဉ်များမှ သို့မဟုတ် အင်္ဂါဂြိုဟ် သက်ရှိများမှ ထွက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက လေထုအတွင်း ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားခြင်းနှင့် မျက်နှာပြင်ဖိအား နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် လေမှလွဲ၍ သဘာဝ အသံမြည်ရာ ရင်းမြစ်များ ရှားပါးသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသံတုန်ခါမှု ပိုမို လျော့နည်း ပျောက်ကွယ်သွားရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ''Perseverance'' စူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်မှ ဖမ်းယူရရှိသော အသံမှတ်တမ်းများကို အသုံးပြု၍ သုတေသနပြုသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသံ၏ အရှိန်မှာ ကြိမ်နှုန်း ၂၄၀ ဟာဇ် (Hz) အောက်အတွက် တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၄၀ မီတာခန့် ရှိပြီး ၂၄၀ ဟာဇ် အထက်အတွက် တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၅၀ မီတာခန့် ရှိကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=22 March 2022 |title=Sound Speed Measured on Mars |url=https://physics.aps.org/articles/v15/43 |journal=[[Physics (magazine)|Physics]] |volume=15 |article-number=43 |doi=10.1103/Physics.15.43 |bibcode=2022PhyOJ..15...43W |s2cid=247720720 |doi-access=free |access-date=6 April 2022 |archive-date=12 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220412151942/https://physics.aps.org/articles/v15/43 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Maurice |first1=S. |last2=Chide |first2=B. |last3=Murdoch |first3=N. |last4=Lorenz |first4=R. D. |last5=Mimoun |first5=D. |last6=Wiens |first6=R. C. |last7=Stott |first7=A. |last8=Jacob |first8=X. |last9=Bertrand |first9=T. |last10=Montmessin |first10=F. |last11=Lanza |first11=N. L. |date=1 April 2022 |title=In situ recording of Mars soundscape |journal=Nature |volume=605 |issue=7911 |pages=653–658 |doi=10.1038/s41586-022-04679-0 |pmid=35364602 |pmc=9132769 |bibcode=2022Natur.605..653M |s2cid=247865804 |issn=0028-0836}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် [[ဥတ္တရရောင်ခြည်|ဥတ္တရအလင်း]]များ (auroras) ကိုလည်း တွေ့ရှိထားသည်။<ref>{{cite web |title=In an ultraviolet glow, auroras on Mars spotted by UAE orbiter |url=https://www.nbcnews.com/science/space/ultraviolet-glow-auroras-mars-spotted-uae-orbiter-rcna1356 |first=Denise |last=Chow |access-date=7 December 2021 |date=7 December 2021 |website=NBC News |language=en |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207221852/https://www.nbcnews.com/science/space/ultraviolet-glow-auroras-mars-spotted-uae-orbiter-rcna1356 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Auroras on Mars – NASA Science |url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2015/11may_aurorasonmars/ |website=science.nasa.gov |date=10 May 2015 |access-date=12 May 2015 |archive-date=14 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514060513/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2015/11may_aurorasonmars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="NASA-20150318">{{cite web |last1=Brown |first1=Dwayne |last2=Neal-Jones |first2=Nancy |last3=Steigerwald |first3=Bill |last4=Scott |first4=Jim |url=http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-spacecraft-detects-aurora-and-mysterious-dust-cloud-around-mars |title=NASA Spacecraft Detects Aurora and Mysterious Dust Cloud around Mars |publisher=NASA |id=Release 15-045 |date=18 March 2015 |access-date=18 March 2015 |archive-date=19 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319152358/http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-spacecraft-detects-aurora-and-mysterious-dust-cloud-around-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၌ ဂြိုဟ်တခုလုံးဆိုင်ရာ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] မရှိသောကြောင့် ထိုနေရာရှိ ဥတ္တရအလင်း အမျိုးအစားများနှင့် ဖြန့်ကျက်မှုတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဥတ္တရအလင်းများနှင့် ကွဲပြားကြရာ<ref>{{Cite journal |last1=Deighan |first1=J. |last2=Jain |first2=S. K. |last3=Chaffin |first3=M. S. |last4=Fang |first4=X. |last5=Halekas |first5=J. S. |last6=Clarke |first6=J. T. |last7=Schneider |first7=N. M. |last8=Stewart |first8=A. I. F. |last9=Chaufray |first9=J.-Y. |last10=Evans |first10=J. S. |last11=Stevens |first11=M. H. |date=October 2018 |title=Discovery of a proton aurora at Mars |url=http://www.nature.com/articles/s41550-018-0538-5 |journal=Nature Astronomy |volume=2 |issue=10 |pages=802–807 |doi=10.1038/s41550-018-0538-5 |bibcode=2018NatAs...2..802D |s2cid=105560692 |issn=2397-3366 |access-date=5 April 2022 |archive-date=22 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522145256/https://www.nature.com/articles/s41550-018-0538-5 |url-status=live}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်၌ ဝန်ရိုးစွန်း ဒေသများ၌သာ အဓိက ကန့်သတ်ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ ဥတ္တရအလင်းများသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံးကို လွှမ်းခြုံဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Schneider |first1=N. M. |last2=Jain |first2=S. K. |last3=Deighan |first3=J. |last4=Nasr |first4=C. R. |last5=Brain |first5=D. A. |last6=Larson |first6=D. |last7=Lillis |first7=R. |last8=Rahmati |first8=Ali |last9=Halekas |first9=J. S. |last10=Lee |first10=C. O. |last11=Chaffin |first11=M. S. |date=16 August 2018 |title=Global Aurora on Mars During the September 2017 Space Weather Event |journal=Geophysical Research Letters |volume=45 |issue=15 |pages=7391–7398 |doi=10.1029/2018GL077772 |bibcode=2018GeoRL..45.7391S |s2cid=115149852 |doi-access=free |hdl=10150/631256 |hdl-access=free}}</ref> [[နာဆာ]]က ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလလယ်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော မထင်မှတ်ဘဲ ကြီးမားသည့် နေရောင်ခြည် မုန်တိုင်းကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု ပမာဏသည် ယာယီအားဖြင့် နှစ်ဆ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ယခင် စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသမျှထက် ၂၅ ဆမျှ ပိုမို လင်းလက်သော ဥတ္တရအလင်းနှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။<ref name=":8" /><ref name="nasa20170929">{{cite web |url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/large-solar-storm-sparks-global-aurora-and-doubles-radiation-levels-on-the-martian-surface |title=Large Solar Storm Sparks Global Aurora and Doubles Radiation Levels on the Martian Surface |publisher=NASA |first1=Guy |last1=Webster |first2=Nancy |last2=Neal-Jones |first3=Jim |last3=Scott |first4=Deb |last4=Schmid |first5=Laurie |last5=Cantillo |first6=Dwayne |last6=Brown |date=29 September 2017 |access-date=9 January 2018 |archive-date=1 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001181055/https://www.nasa.gov/feature/jpl/large-solar-storm-sparks-global-aurora-and-doubles-radiation-levels-on-the-martian-surface/ |url-status=dead}} {{PD-notice}}</ref> == သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်စွမ်း == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် [[ရာသီဥတု]]များမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == [[File:The War of the Worlds by Henrique Alvim Corrêa, original graphic 15.jpg|thumb|၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် အိပ်ခ်ျ ဂျီ ဝဲလ်စ် (H. G. Wells) ၏ ''ကမ္ဘာများ၏ စစ်ပွဲ'' ဝတ္ထုသည် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ပုံကို ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဝတ္ထုများရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] 2nc51t4b4rrzuciipyffnz6urevkule 0 4842 1057128 1054264 2026-10-10T11:00:23Z ~2026-54331-35 149257 /* နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း */ 1057128 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = သင်္ကြန် |type = buddhist |image = Bagan era painting of Thingyan.jpg |imagesize = 250px |caption = [[ပုဂံခေတ်]] သင်္ကြန်ပွဲတော် |official_name = Thingyan (သင်္ကြန်) |nickname = အတာရေသဘင်ပွဲတော် |observedby = [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]] |litcolor = |longtype = |significance = မြန်မာနှစ်သစ်ကူး |begins = အကြိုနေ့ |ends = အတက်နေ့ |date = နှစ်သစ် |flower = [[ပိတောက်ပန်း]] ရိုးရာအစားအစာ = သင်္ကြန်ထမင်း၊မုန့်လုံးရေပေါ် |celebrations = |observances = ရေကစားခြင်း၊ တရားဘာဝနာပွားခြင်းနှင့် သက်ကြီးတို့အား ကန်တော့ခြင်း။ |relatedto = [[ဆောင်ခရမ် အားလပ်ရက်]], [[:en:Lao New Year|လာအိုနှစ်သစ်ကူး]], [[:en:Puthandu|Tamil New Year]], [[:en:Cambodian New Year|ကမ်ဗောဒီယား နှစ်သစ်ကူးရက်]] |website=www.myanmarwaterfestival.com|UNESCO's Intangible Cultural Heritage=https://www.gnlm.com.mm/myanmars-thingyan-festival-recognized-as-unesco-intangible-cultural-heritage/}} {{Wiktionary}} '''သင်္ကြန်''' ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ပါဠိ|ပါဠိဘာသာ]] "သင်္ကန္တ" နှင့် [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သက္ကတဘာသာ]] "သင်္ကြန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာပြက္ခဒိန်]]၏ ပထမဆုံးလဖြစ်သော [[တန်ခူးလ]]တွင် နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် [[ယူနက်စကို]] (UNESCO) က ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း သို့ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://ich.unesco.org/en/RL/myanmar-traditional-new-year-at-thingyan-festival-02085|title=Inscribed in 2024 (19.COM) on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity|work= Intangible Cultural Heritage|access-date=6 Dec 2024|date=5 Dec 2024 }}</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ဗြဟ္မဏဝါဒ၏ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်နှင့် မြန်မာတို့၏ ဒေသန္တရယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်လာသော အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောဆုံးနှင့် အခိုင်မာဆုံးသော နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="dr-than-tun-2002">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂၊ နှာ-၁၂၄-၁၃၀။</ref> နေမင်းကြီးသည် တစ်နှစ်တာ ပတ်လမ်း၏ နောက်ဆုံးရာသီဖြစ်သော [[မိန် (ဗေဒင်)|မိန်ရာသီ]]မှ နှစ်သစ်၏ အစဖြစ်သော [[မိဿ နက္ခတ်တာရာ|မိဿရာသီ]]သို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်နာရီကို "သူရိယသိဒ္ဓန္တ" နက္ခတ်ကျမ်းအရ တွက်ချက်ကာ "သင်္ကန္တ" ဟု ဗြဟ္မဏတို့က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="pho-lat">ဦးဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂။</ref> ဤနက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုအရ နေမင်းကြီး မိဿရာသီ သုညဒီဂရီသို့ ရောက်ရှိသည့် "မဟာသင်္ကြန်" ကာလကို မြန်မာတို့က အေဒီ ၆၃၈ (သက္ကရာဇ် ဖြိုခေတ်) ကတည်းက လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး၊ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် ထိုစနစ်မှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ [[File:Rural Thingyan 2017.jpg|thumb|left|300px|သင်္ကြန်ကာလအတွင်း ကလေးငယ်များ ရေကစားနေကြပုံ (၂၀၁၇ ခုနှစ်)]] ပုဂံဒေသရှိ ကျောက်စာ အထောက်အထားများသည် သင်္ကြန်ပွဲတော် မြန်မာပြည်၌ စတင်ခိုင်မာခဲ့ကြောင်းကို အကောင်းဆုံး သက်သေပြနေသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုအတွင်း ရေးထိုးခဲ့သော "မင်းနန်သူအရုဏ်ဆွဲဘုရားကျောက်စာ" တွင် "သင်္ကန္တ" ဟူသော ဝေါဟာရကို တိုက်ရိုက်သုံးနှုန်းလျက် [[တန်ခူးလ]]သင်္ကြန်အခါ၌ ရေစင်သွန်းလောင်းခြင်း၊ နံ့သာရည်များဖြင့် ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဆွမ်းလုပ်ကျွေးခြင်း စသည့် အလှူမှတ်တမ်းများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ကျောက်စာအထောက်အထားအရ အစောဆုံးပါဝင်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။<ref name="inscriptions">မောင်မောင်တင်၊ "မြန်မာ့ကျောက်စာသမိုင်း"၊ ၁၉၇၀။</ref> မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်မှာ ဗြဟ္မဏတို့၏ အချိန်ကာလ သတ်မှတ်ချက်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာတို့က "ရေလောင်းခြင်း" ဟူသော ဘာသာရေးနှင့် လူမှုရေး ပြယုဂ်အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းပုံဖော်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရေလောင်းသည့် ဓလေ့သည် နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြောစင်ကြယ်စေခြင်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဘုရားရှင်အား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းမှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် နန်းတွင်း၌ ပျော်ရွှင်ဖွယ် "ရေသဘင်ပွဲ" အဖြစ်သို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ ပုဂံ[[နရသီဟပတေ့|နရသီဟပတေ့မင်း]] လက်ထက်တွင် နန်းတွင်း၌ ရေပက်ကစားခြင်းကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ရှေးအကျဆုံးသော ရေသဘင်ပွဲတော် မှတ်တမ်းများအဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် မြန်မာတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရေလောင်းဓလေ့တို့ ပေါင်းစည်းသွားကာ ယနေ့တိုင် တည်တံ့နေသော မြန်မာတို့၏ အတာသင်္ကြန် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ အဖြစ် သမိုင်းပိတ်ကားပေါ်တွင် အခိုင်အမာ နေရာယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="culture-heritage">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ရှေးကတည်းကပင် ကျင်းပခဲ့သည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုနိုင်ပေသည်။<ref name="aung-hla-thein-2012">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012, p. 45.</ref><ref name="sai-aung-tun-1998">Sai Aung Tun, "History of the Myanmar Calendar and Festivals", 1998.</ref> == ဒဏ္ဍာရီလာအယူအဆ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်နှင့် ပတ်သက်သည့် ဒဏ္ဍာရီအရ လွန်ခဲ့သော ကမ္ဘာဦးကာလ လူတို့၏ အသိပညာနှင့် နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ်များ စတင်ထွန်းကားချိန်၌ ဗြဟ္မာ့ပြည်တွင် ကပိလဗြဟ္မာ ဟူသော ဗြဟ္မာကြီးတစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။ ထိုဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အသိပညာအပေါ် လွန်စွာ မာန်တက်ပြီး ခက်ခဲသော ပဟေဠိများကို မေးမြန်းလေ့ရှိသည်။ တစ်နေ့တွင် ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၏ အရှင်သခင် [[သိကြားမင်း]] နှင့် တွေ့ဆုံကာ "လူသားတို့အတွက် တစ်နေ့တာ၏ မင်္ဂလာသည် မည်သည့်နေရာ၌ ရှိသနည်း" ဟု ပဟေဠိ မေးမြန်း၍ အလောင်းအစား ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အဖြေကို ခုနစ်ရက်အတွင်း မဖြေနိုင်ပါက သိကြားမင်း၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ယူမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဖြေနိုင်ပါက ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ဖြတ်ပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ကြသည်။ သိကြားမင်းသည် ခြောက်ရက်တိုင်တိုင် စဉ်းစားသော်လည်း အဖြေကို မရရှိခဲ့ပေ။ ခုနစ်ရက်မြောက်နေ့တွင် သိကြားမင်းသည် သစ်ပင်တစ်ပင်အောက်၌ နားနေစဉ် သစ်ပင်ပေါ်ရှိ ငှက်မင်းနှစ်ကောင်၏ စကားပြောသံကို ကြားလိုက်ရသည်။ ဖိုငှက်က "နံနက်ခင်း၌ လူတို့သည် မျက်နှာသစ်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် မျက်နှာ၌ ရှိကြောင်း၊ မွန်းတည့်ချိန်၌ ကိုယ်လက်သန့်စင်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ရင်ဘတ်၌ ရှိကြောင်း၊ ညနေချမ်း၌ ခြေထောက်ကို ဆေးကြောကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ခြေထောက်၌ ရှိကြောင်း" အဖြေကို ပြောပြနေသဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် ကပိလဗြဟ္မာထံ သွားရောက် ဖြေကြားနိုင်ခဲ့သည်။ ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အရှုံးကို ဝန်ခံကာ ကတိအတိုင်း မိမိ၏ ဦးခေါင်းကို ဓားဖြင့် ဖြတ်ယူခဲ့သည်။ သို့သော် ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းတော်သည် မြေပေါ်ကျပါက ကမ္ဘာကြီး မီးဟုန်းဟုန်းတောက်မည်၊ သမုဒ္ဒရာထဲကျပါက ရေများ ခမ်းခြောက်မည်၊ မိုးပေါ်ပစ်တင်ပါက ခုနစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးခေါင်သွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဗြဟ္မာမင်း၏ သမီးတော် ခုနစ်ဦးကို ဆင့်ခေါ်၍ ဖခင်၏ ဦးခေါင်းတော်ကို ဖန်ဦးအင်တုံဖြင့် လှည့်လည် ကိုင်ဆောင်စေခဲ့သည်။ သမီးတော်တစ်ဦးလျှင် တစ်နှစ်စီ အလှည့်ကျ ထိန်းသိမ်းရပြီး၊ တစ်နှစ်ပြည့်၍ နောက်သမီးတော်တစ်ဦးထံသို့ ဦးခေါင်းတော်ကို လွှဲပြောင်းပေးသည့် အခိုက်အတန့်ကို "သင်္ကန္တ" သို့မဟုတ် "သင်္ကြန်" ဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ ဤဒဏ္ဍာရီအရ သင်္ကြန်ကာလအတွင်း သိကြားမင်းသည် လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်လာပြီး လူတို့၏ ကောင်းမှုများကို ရွှေပေလွှာတွင်လည်းကောင်း၊ မကောင်းမှုများကို ခွေးသားရေပုရပိုက်တွင်လည်းကောင်း မှတ်တမ်းတင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာတို့သည် သင်္ကြန်ကာလ၌ အတာအိုးများ ထိုးကြပြီး မကောင်းမှုများကို ရှောင်ကြဉ်ကာ ကုသိုလ်ယူရင်း ရေပက်ကစားကြခြင်း ဖြစ်သည်။ == နက္ခတ်ဗေဒင်ဆိုင်ရာ တွက်ချက်ပုံ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ရက် သတ်မှတ်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရှာဖွေရာ၌ "မဇ္ဈိမ" နှင့် "သဖုဋ" ဟူသော အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့် တွက်ချက်သည်။ ၎င်းစနစ်သည် နေမင်း၏ အသွားနှုန်း မမှန်မှုကို သင်္ချာ (Trigonometry) ပညာရပ်ဖြင့် ဖြေရှင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထမဦးစွာ ကမ္ဘာဗဟိုပြုစနစ်အရ နေမင်းသည် စက်ဝိုင်းပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း တစ်သမတ်တည်း သွားနေသည်ဟု ယူဆကာ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာကို ရှာဖွေရသည်။ အဟောဂဏသည် ကမ္ဘာဦးအစ (သို့မဟုတ် ခေတ်တစ်ခု၏အစ) မှ ယနေ့အထိ ကုန်လွန်ခဲ့သော စုစုပေါင်း ရက်အရေအတွက်ကို ဦးစွာတွက်ချက်သည်။<ref name="burmese-cal">ဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂၊ နှာ-၄၅-၅၀။</ref> ၎င်းရက်အရေအတွက်ကို အခြေခံ၍ နေမင်း၏ ပျမ်းမျှသွားနှုန်းဖြင့် မြှောက်ကာ ရာသီစက်ဝန်း၏ မည်သည့်နေရာသို့ ရောက်ရှိနေသည်ကို ရှာဖွေသည်။ ဤကျမ်းအရ နေမင်းသည် တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက်၊ ၁၅ နာရီ၊ ၃၁ မိနစ်၊ ၃၁.၄ စက္ကန့် ကြာမြင့်စွာ သွားလာသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ နေမင်းသည် ကမ္ဘာကို ပတ်ရာတွင် ဘဲဥပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားသောကြောင့် အချို့နေရာတွင် မြန်၍ အချို့နေရာတွင် နှေးသည်။ ထိုသို့ ပျမ်းမျှတည်နေရာနှင့် အမှန်တကယ်ရှိနေသော တည်နေရာ ခြားနားချက်ကို "မန္ဒဖလ" ဟု ခေါ်သည်။ မန္ဒဥစ္စ ခေါ် နေမင်းနှင့် ကမ္ဘာ အကွာဆုံးအမှတ်ကို သူရိယသိဒ္ဓန္တတွင် မိဿရာသီ၏ ၇၈ ဒီဂရီ၌ ကိန်းသေထား၍ တွက်ချက်သည်။<ref name="suryasiddhanta-translation">Burgess, Ebenezer, "Translation of the Surya-Siddhanta: A Text-book of Hindu Astronomy", 1860.</ref> သဖုဋတွက်ချက်ပုံမှာ နေ၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာမှ မန္ဒဥစ္စကို နှုတ်၍ ရလာသော ကိန်းကို Sine function (Jya) သုံးကာ တွက်ချက်ရရှိသော အဖြေကို ပျမ်းမျှတည်နေရာတွင် ပေါင်းခြင်း သို့မဟုတ် နှုတ်ခြင်းဖြင့် "သဖုဋနေ" ခေါ် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရရှိသည်။ နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန် (သဖုဋနေ) သည် ၃၆၀ ဒီဂရီပြည့်၍ ၀ ဒီဂရီ (မိဿရာသီ၏ အစမှတ်) သို့ ရောက်ရှိသည့် အချိန်နာရီကို တိကျစွာ တွက်ချက်သည်။ ၎င်းအချိန်ကို "သင်္ကြန်ကျချိန်" ဟု သတ်မှတ်သည်။ နက္ခတ်တာရာများ အစဉ်အမြဲ ရွေ့လျားနေမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကွာဟချက်ကို ညှိနှိုင်းရန် အယနံသကိန်းကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်သည် "နိရယဏ" စနစ်ကို သုံးသောကြောင့် ကြယ်တာရာများအပေါ် မူတည်၍ နေမင်း၏ အနေအထားကို တိကျစွာ သိရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="dr-than-tun-culture">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသို့ဖြင့် သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ သွားလာမှုကို သင်္ချာနည်းကျကျ တွက်ချက်ပေးခြင်းဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်၏ "အတက်၊ အကျ၊ အကြို၊ အကူး" အချိန်များကို နှစ်စဉ် လွဲချော်မှုမရှိစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="sai-aung-tun">Sai Aung Tun, "History of the Myanmar Calendar and Festivals", 1998.</ref> == ကျင်းပပုံ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နှစ်ထောင်ချီ ခိုင်မာလာခဲ့သော ဓလေ့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအဆုံးအမများ ပေါင်းစည်းထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြော၍ နှစ်သစ်တွင် မင်္ဂလာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံစေရန် ရည်ရွယ်ကျင်းပကြသည်။ [[File:Mandalay Thingyan & Myo Ma Music.jpg|thumb| မန္တလေးသင်္ကြန်ပွဲတော်ဗဟိုမဏ္ဍပ်နှင့်အတူ မြင်တွေ့ရသော မန္တလေးဂုဏ်ဆောင် မြို့မတူရိယာအသင်းအလှပြယာဉ်]] === ၁။ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရေသပ္ပာယ်ခြင်း ဓလေ့ === သင်္ကြန်ကာလ၏ အဓိက အနှစ်သာရမှာ စင်ကြယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ လူမျိုးတို့သည် သင်္ကြန်ကျသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဘုရားကျောင်းကန်များသို့ သွားရောက်၍ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်မြတ်များကို နံ့သာရည်များဖြင့် "ရေသပ္ပာယ်ခြင်း" ကို ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးကို ရေကဲ့သို့ အေးမြစေရန် ရည်ရွယ်သည့် ဗမာ့ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းဖြစ်သည်။ === ၂။ ရေသဘင်နှင့် လူမှုရေး ပျော်ရွှင်မှု === မြန်မာ့ရိုးရာ ရေလောင်းခြင်းသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ရန်ငြိုးပြေပျောက်စေရန်နှင့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှု တိုးပွားစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ နန်းတွင်း၌ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားများမှစ၍ ငွေဖလားများဖြင့် ရေပက်ကစားသည့် "ရေသဘင်ပွဲ" ကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။<ref name="glass">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref> ဤရေလောင်းဓလေ့သည် ပူပြင်းလှသော တန်ခူးလ၏ အပူဒဏ်ကို အေးမြစေသည့်အပြင် "နှစ်ဟောင်းက အညစ်အကြေး ရေဆေးလို့စင်" ဟူသော ဗမာ့ရိုးရာ ယုံကြည်မှုကို ဖော်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ === ၃။ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ကန်တော့ခြင်း === သင်္ကြန်ကာလအတွင်း အလွန်အနှစ်သာရရှိသော ဓလေ့မှာ "သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ" ဖြစ်သည်။ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအတွင်းရှိ အသက်ကြီးသူများကို ခေါင်းလျှော်ပေးခြင်း၊ ခြေသည်းလက်သည်း ညှပ်ပေးခြင်းနှင့် အဝတ်အစားသစ်များ လဲလှယ်ပေးကာ ကန်တော့ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ လူကြီးမိဘများကို ရိုသေလေးစားတတ်သော ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ === ၄။ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုနှင့် စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်း === သင်္ကြန်ကာလတွင် "မုန့်လုံးရေပေါ်" ပြုလုပ်ခြင်းမှာ ဗမာတို့၏ စည်းလုံးမှုကို ဖော်ပြသည်။ တစ်အိမ်တက်ဆင်း မုန့်လုံးရေပေါ်များ ဝေငှခြင်း၊ စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်းတို့ဖြင့် "မရှိလျှင်ရှိသူက ပေးကမ်းခြင်း" ဟူသော စေတနာကို အခြေခံသည့် လူမှုဓလေ့ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === ၅။ အတာအိုးနှင့် သပြေညွန့်အမှတ်အသား === နေအိမ်တိုင်းတွင် ရေဖြည့်ထားသော အတာအိုးအတွင်း၌ "အောင်ခြင်းမင်္ဂလာ" ကို ဆောင်သည့် သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်းများကို ထိုးစိုက်ကြသည်။ ၎င်းသည် နှစ်သစ်တွင် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေး၍ အေးချမ်းသာယာပါစေကြောင်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အယူအဆဖြင့် ဆုတောင်းကြသည့် ရိုးရာသင်္ကေတ တစ်ခုဖြစ်သည်။ == မြန်မာသင်္ကြန်၏အမှတ်အသားနှင့် သင်္ကေတများ== မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် သမိုင်းစဉ်တစ်လျှောက် ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာနှင့် ယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစည်းရာ အခါသမယဖြစ်ပြီး၊ ပွဲတော်၏ သင်္ကေတများနှင့် အမှတ်အသားများသည်လည်း စာပေနှင့်ကဗျာလောကတွင် ခိုင်မာစွာ နေရာယူထားပါသည်။ သင်္ကြန်၏ အဓိကသင်္ကေတဖြစ်သော ပိတောက်ဖြူနှင့် ပိတောက်ဝါ တို့သည် အေးမြသော သင်္ကြန်မိုးနှင့်အတူ ပွင့်လန်းလာတတ်ပုံကို ရှေးစာဆိုတော်များကပင် တခမ်းတနား ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြရာ၊ အထူးသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုတော် ဦးကြော့၏ "တန်ခူးလေသာ၊ မိဿရာသီ၊ ပြောင်းပြီမို့၊ လောင်းလှေလှော်ခတ်၊ ရေသဘင်ဆင်ယင်ကျင်းပ..." ဟူသော ကဗျာစာသားများသည် သင်္ကြန်၏ အနှစ်သာရကို ကောင်းစွာဖော်ညွှန်းနေပါသည်။ ထို့ပြင် သင်္ကြန်၏ အမှတ်အသားတစ်ခုဖြစ်သော အတာအိုး အတွင်းရှိ သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်း ၇ မျိုးကို အမှီပြု၍ "သပြေညို ရွှေဘိုပန်းက၊ လန်းရက်စည်စည်" ဟူသော စာသားများက မြန်မာတို့၏ အောင်ခြင်းမင်္ဂလာနှင့် နှစ်သစ်ကူးအောင်ပွဲကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရေပက်ကစားခြင်းသည် ပျော်ရွှင်မှုသက်သက်မဟုတ်ဘဲ "ရေစင်သွန်းလို့၊ အမောပြေ၊ တန်ခူးလမှာ၊ ပျော်ကြပေ" ဟူသည့်အတိုင်း တစ်ဦးပေါ်တစ်ဦး ထားရှိသည့် မေတ္တာနှင့် ကောင်းမှုကို ရည်ရွယ်သည့် စင်ကြယ်ခြင်း သင်္ကေတဖြစ်သည်။ လူမှုရေးအရလည်း မုန့်လုံးရေပေါ် နှင့် သင်္ကြန်ယိမ်း တို့သည် စည်းလုံးခြင်း၏ အမှတ်အသားများဖြစ်ကြပြီး၊ မဏ္ဍပ်ထက်မှ သံချပ် သံများသည်လည်း လွတ်လပ်မှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၏ ပြယုဂ်များအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ပိတောက်ရနံ့၊ သပြေခက်၊ အတာအိုးနှင့် ရေသဘင်ပွဲတော်ဟူသော အမှတ်အသားများဖြင့် သမိုင်းပိတ်ကားထက်တွင် ကဗျာဆန်ဆန် လှပစွာ အမြစ်တွယ်နေသော အမျိုးသားရေး သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် စာပေအထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေပါသည်။ == ဒေသန္တရ ဆက်စပ်မှု == [[File:Rakhine Thingyan 2011.jpeg | thumb | မြန်မာနှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ပွဲတော်၌ ရေကစားနေကြပုံ (ရန်ကုန်မြို့၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၁၁)]] မြန်မာနိုင်ငံအပြင် မြန်မာ [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|ကောဇာသက္ကရာဇ်]]ကို ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းအထိ ဆက်ခံအသုံးပြုခဲ့ကြသော [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] (ဆုန်ကရန်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] (ပီမိုင်)၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] (Chaul Chnam Thmey) နှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ ရှမ်း/တိုင်နွယ်ဖွားများတွင်လည်း အလားတူ နှစ်သစ်ကူး ရေသဘင်ပွဲတော်များကို ဒေသန္တရအမည်အသီးသီးဖြင့် ကျင်းပကြသည်။ မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တိုင် (ရှမ်း) နွယ်ဖွားများနှင့် ခမာယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာ ဒေသများသို့ ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုနှင့် ရေသဘင်ဓလေ့များ ပျံ့နှံ့ရာတွင် အဓိက အချက်အချာဖြစ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအထောက်အထားများအရ [[ပုဂံခေတ်]] အင်ပါယာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ်တွက်ချက်ပုံနှင့် သင်္ကြန်ကျင်းပပုံ ဓလေ့များသည် အိမ်နီးချင်း ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) နှင့် လာအိုဒေသများအပေါ် အဓိက လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံအများအပြားသည် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ် (จุลศักราช ၊ ចុល្លសករាជ ၊ Chula Sakarat) ကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ရုံးသုံးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နေ၏ သွားလာမှုကို အခြေခံ၍ သင်္ကြန်ကျရောက်သည့် ရက်စွဲများကို တွက်ချက်သည့် မြန်မာ့နက္ခတ်ဗေဒ စနစ်သည် ထိုင်းနှင့် လာအိုနိုင်ငံတို့၏ ဆုန်ကရန် ရက်စွဲ သတ်မှတ်ချက်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ဒေသတွင်း နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များ၏ အချိန်ရက်စွဲ သတ်မှတ်ရာတွင် "စံနှုန်း" တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref name="calendar">ဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂။</ref> ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များအား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းနှင့် လူသားအချင်းချင်း မေတ္တာစိတ္တဇဖြင့် ရေစင်သွန်းလောင်းသည့် ဓလေ့သည် မြန်မာပြည်မှတစ်ဆင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ နိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည့် စနစ်တကျ ရေပက်ကစားသည့် ဓလေ့သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အစောဆုံး ရေသဘင်ပုံစံများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ နောင်တွင် ယိုးဒယားနှင့် လာအိုတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ရေသဘင်ပွဲများအဖြစ်သို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "The History of Myanmar Calendar", 1998.</ref> မြန်မာ့သင်္ကြန်၌ တွေ့ရသော "သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ"၊ "ငါးလွှတ်ပွဲ" (ဇီဝိတဒါန) နှင့် "မုန့်လုံးရေပေါ်" အပါအဝင် စုပေါင်းဒါနပြုလုပ်သည့် ဓလေ့များကို အရှေ့တောင်အာရှ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင်လည်း ဆင်တူယိုးမှား တွေ့ရှိရသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသည် ဗြဟ္မဏဝါဒမှ ဆင်းသက်လာသော အယူအဆများကို ဒေသစရိုက်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ရှေ့မှ ပုံဖော်ပေးခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဒေသတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့စီးဝင်သွားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော အထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="ritual">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ နှစ်သစ်ကူး ယဉ်ကျေးမှု ကွင်းဆက်တွင် အဓိက အစပြုရာ ဗဟိုချက်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တိကျမှုနှင့် ရေလောင်းဓလေ့၏ အနှစ်သာရတို့ကြောင့် ဒေသတွင်း နိုင်ငံများ၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်များအပေါ် ယနေ့တိုင် ဩဇာသက်ရောက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ == မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သင်္ကြန် == မြန်မာတို့၏ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ရေကစားခြင်းမျှတင်မကဘဲ မြန်မာ့ဂီတ၊ ကဗျာစာပေ၊ အနုသုခုမနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ စည်းဝါးကျစွာ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှု အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ရှေးယခင် ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ် နန်းတွင်း ရေသဘင်ပွဲများတွင် ဘုရင်နှင့် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားများ စနစ်တကျ ရေစင်းသွန်းလောင်း ကစားခဲ့ကြသော်လည်း ယနေ့တွေ့မြင်ရသော သင်္ကြန်ယိမ်းအက ပုံစံမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း တဖြည်းဖြည်း မန္တလေးမြို့တော်မှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="aung-hla-thein">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> မန္တလေးမြို့ရှိ "မြို့မဂီတအသင်း" ကဲ့သို့သော ရိုးရာသံစုံတီးဝိုင်းများနှင့်အတူ သင်္ကြန်အလှပြယာဉ်များ အပေါ်တွင် အမျိုးသမီးငယ်များက ဝတ်စုံတူညီစွာ ဝတ်ဆင်၍ သီချင်းအလိုက် ညီညာစွာ ကပြသည့် "ယိမ်းအက" ဓလေ့ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သင်္ကြန်အကသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ကဘိလပ်အက၏ အခြေခံခြေလှမ်းများ၊ လက်ဟန်များကို မြူးကြွသော သံစဉ်များနှင့် ပေါင်းစပ်ထားပြီး ညီညွတ်မှု၊ လန်းဆန်းမှုနှင့် နှစ်သစ်၏ ပျော်ရွှင်မှုကို ဖော်ပြသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြယုဂ် တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="myan-encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၀)၊ "သင်္ကြန်"။</ref> မန္တလေး သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် "မြို့မအသင်း၏ ငွေငန်းအလှပြယာဉ်" သည် သင်္ကြန်ဂီတနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၏ ဝိညာဉ်သဖွယ် ထင်ရှားသည်။ မြို့မအသင်းသည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ ငွေငန်းရုပ်တု တင်ဆောင်ထားသော အလှပြယာဉ်ဖြင့် မန္တလေးမြို့ပတ်၍ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ၊ ယိမ်းအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခဲ့ရာမှ "ငွေငန်း" သည် သင်္ကြန်ပွဲ၏ အထင်ကရ အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="myan-encyclopedia" /> == သင်္ကြန်ဖွဲ့ စာပေနှင့် သီချင်းများ == === ၁။ ကဗျာနှင့် စာပေ === ရှေးခေတ် စာဆိုတော်ကြီးများ၏ အတိုထွာဖွဲ့နွဲ့မှုများအနက် အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုများက တန်ခူးလနှင့် သင်္ကြန်အလှကို ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြသည်။ > ဦးပုန်း - တန်ခူးလဘဝဂ်ဖွဲ့ ကဗျာ > "နွေဦးကာလ၊ မြူတလင်းမှာ၊ ပိတောက်ရွှေဝါ၊ ပွင့်စပြုပြီ..." <ref name="pho-lat" /> > မဟာဂီတနှင့် ရှေးဟောင်း ပျို့၊ ကဗျာများတွင်လည်း တန်ခူးလ၏ သင်္ကြန်တော်ခေါ်ပုံ၊ မဟာသင်္ကြန်ကျချိန် နတ်မင်းကြီးများ ဆင်းသက်ပုံတို့ကို အနုပညာမြောက်စွာ ထည့်သွင်းဖွဲ့နွဲ့ခဲ့ကြသည်။ === ၂။ ထင်ရှားသော သင်္ကြန်သီချင်းများ === မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ဝိညာဉ်ကို ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်မှာ ခေတ်အဆက်ဆက် ပေါ်ထွက်ခဲ့သော အမြဲထာဝရ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ "မြူမှောင်ဝေကင်း" (မြို့မငွေငန်းတေး)ကို မြို့မဆရာငြိမ်း ရေးစပ်ခဲ့သော ဤသီချင်းသည် သင်္ကြန်၏ မူလရိုးရာသံစဉ်ကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။ "ရွှေမန်းတောင်ရိပ်ခို" ဆရာမြို့မငြိမ်း၏ လက်ရာဖြစ်ပြီး သင်္ကြန်ရောက်တိုင်း မြန်မာပြည်အနှံ့ ကြားရမြဲဖြစ်သော သင်္ကြန်သီချင်းများ၏ အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သည်။"သင်္ကြန်မိုး" သီချင်းများသည်လည်း ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည့် "သင်္ကြန်မိုး" ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားမှ တေးသီချင်းများ (ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို၏ လက်ရာများ) သည် ယနေ့ထက်ထိ သင်္ကြန်၏ အမှတ်တသားအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ <ref name="film-history">မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သမိုင်းအကျဉ်း၊ ၁၉၉၀။</ref> == ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် == မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို [[ယူနက်စကို]]၏ လူသားမျိုးနွယ်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်နိုင်ရေးအတွက် အဆိုပြုစာတွဲကို ယူနက်စကို ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ကော်မတီထံ [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]]က ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် ပေးပို့တင်သွင်းသည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်တွင် ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၊ အာဆွန်စီယွန်မြို့၌ ကျင်းပသည့် (၁၉)ကြိမ်မြောက် ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ညီလာခံက “မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်”ကို ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းတွင်ထည့်သွင်းကြောင်းတရားဝင် ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုကြေညာခဲ့သည်။ထို့ကြောင့်သင်္ကြန်ပွဲတော်သည်မြန်မာတို့အတွက်ဂုဏ်ယူစရာကောင်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaariuraa-ncsckuu-attaasngknpaitteaakiu-kmbhaadpmaiynykemu-ameanccaarngaphc-sttmttkhnr|title=မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရ|work=Myanmar Digital News|date=5 December 2024|accessdate=22 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာ့ ရာသီ}} [[Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:စာပေ ဆောင်းပါးတို တမ်းပလိတ်များ]] s0h7k4cfca70th2uzq3fa7jxotg4uv2 1057130 1057128 2026-10-10T11:04:38Z ~2026-54331-35 149257 /* ဒေသန္တရ ဆက်စပ်မှု */ 1057130 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = သင်္ကြန် |type = buddhist |image = Bagan era painting of Thingyan.jpg |imagesize = 250px |caption = [[ပုဂံခေတ်]] သင်္ကြန်ပွဲတော် |official_name = Thingyan (သင်္ကြန်) |nickname = အတာရေသဘင်ပွဲတော် |observedby = [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]] |litcolor = |longtype = |significance = မြန်မာနှစ်သစ်ကူး |begins = အကြိုနေ့ |ends = အတက်နေ့ |date = နှစ်သစ် |flower = [[ပိတောက်ပန်း]] ရိုးရာအစားအစာ = သင်္ကြန်ထမင်း၊မုန့်လုံးရေပေါ် |celebrations = |observances = ရေကစားခြင်း၊ တရားဘာဝနာပွားခြင်းနှင့် သက်ကြီးတို့အား ကန်တော့ခြင်း။ |relatedto = [[ဆောင်ခရမ် အားလပ်ရက်]], [[:en:Lao New Year|လာအိုနှစ်သစ်ကူး]], [[:en:Puthandu|Tamil New Year]], [[:en:Cambodian New Year|ကမ်ဗောဒီယား နှစ်သစ်ကူးရက်]] |website=www.myanmarwaterfestival.com|UNESCO's Intangible Cultural Heritage=https://www.gnlm.com.mm/myanmars-thingyan-festival-recognized-as-unesco-intangible-cultural-heritage/}} {{Wiktionary}} '''သင်္ကြန်''' ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ပါဠိ|ပါဠိဘာသာ]] "သင်္ကန္တ" နှင့် [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သက္ကတဘာသာ]] "သင်္ကြန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာပြက္ခဒိန်]]၏ ပထမဆုံးလဖြစ်သော [[တန်ခူးလ]]တွင် နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် [[ယူနက်စကို]] (UNESCO) က ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း သို့ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://ich.unesco.org/en/RL/myanmar-traditional-new-year-at-thingyan-festival-02085|title=Inscribed in 2024 (19.COM) on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity|work= Intangible Cultural Heritage|access-date=6 Dec 2024|date=5 Dec 2024 }}</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ဗြဟ္မဏဝါဒ၏ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်နှင့် မြန်မာတို့၏ ဒေသန္တရယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်လာသော အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောဆုံးနှင့် အခိုင်မာဆုံးသော နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="dr-than-tun-2002">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂၊ နှာ-၁၂၄-၁၃၀။</ref> နေမင်းကြီးသည် တစ်နှစ်တာ ပတ်လမ်း၏ နောက်ဆုံးရာသီဖြစ်သော [[မိန် (ဗေဒင်)|မိန်ရာသီ]]မှ နှစ်သစ်၏ အစဖြစ်သော [[မိဿ နက္ခတ်တာရာ|မိဿရာသီ]]သို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်နာရီကို "သူရိယသိဒ္ဓန္တ" နက္ခတ်ကျမ်းအရ တွက်ချက်ကာ "သင်္ကန္တ" ဟု ဗြဟ္မဏတို့က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="pho-lat">ဦးဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂။</ref> ဤနက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုအရ နေမင်းကြီး မိဿရာသီ သုညဒီဂရီသို့ ရောက်ရှိသည့် "မဟာသင်္ကြန်" ကာလကို မြန်မာတို့က အေဒီ ၆၃၈ (သက္ကရာဇ် ဖြိုခေတ်) ကတည်းက လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး၊ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် ထိုစနစ်မှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ [[File:Rural Thingyan 2017.jpg|thumb|left|300px|သင်္ကြန်ကာလအတွင်း ကလေးငယ်များ ရေကစားနေကြပုံ (၂၀၁၇ ခုနှစ်)]] ပုဂံဒေသရှိ ကျောက်စာ အထောက်အထားများသည် သင်္ကြန်ပွဲတော် မြန်မာပြည်၌ စတင်ခိုင်မာခဲ့ကြောင်းကို အကောင်းဆုံး သက်သေပြနေသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုအတွင်း ရေးထိုးခဲ့သော "မင်းနန်သူအရုဏ်ဆွဲဘုရားကျောက်စာ" တွင် "သင်္ကန္တ" ဟူသော ဝေါဟာရကို တိုက်ရိုက်သုံးနှုန်းလျက် [[တန်ခူးလ]]သင်္ကြန်အခါ၌ ရေစင်သွန်းလောင်းခြင်း၊ နံ့သာရည်များဖြင့် ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဆွမ်းလုပ်ကျွေးခြင်း စသည့် အလှူမှတ်တမ်းများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ကျောက်စာအထောက်အထားအရ အစောဆုံးပါဝင်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။<ref name="inscriptions">မောင်မောင်တင်၊ "မြန်မာ့ကျောက်စာသမိုင်း"၊ ၁၉၇၀။</ref> မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်မှာ ဗြဟ္မဏတို့၏ အချိန်ကာလ သတ်မှတ်ချက်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာတို့က "ရေလောင်းခြင်း" ဟူသော ဘာသာရေးနှင့် လူမှုရေး ပြယုဂ်အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းပုံဖော်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရေလောင်းသည့် ဓလေ့သည် နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြောစင်ကြယ်စေခြင်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဘုရားရှင်အား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းမှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် နန်းတွင်း၌ ပျော်ရွှင်ဖွယ် "ရေသဘင်ပွဲ" အဖြစ်သို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ ပုဂံ[[နရသီဟပတေ့|နရသီဟပတေ့မင်း]] လက်ထက်တွင် နန်းတွင်း၌ ရေပက်ကစားခြင်းကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ရှေးအကျဆုံးသော ရေသဘင်ပွဲတော် မှတ်တမ်းများအဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် မြန်မာတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရေလောင်းဓလေ့တို့ ပေါင်းစည်းသွားကာ ယနေ့တိုင် တည်တံ့နေသော မြန်မာတို့၏ အတာသင်္ကြန် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ အဖြစ် သမိုင်းပိတ်ကားပေါ်တွင် အခိုင်အမာ နေရာယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="culture-heritage">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ရှေးကတည်းကပင် ကျင်းပခဲ့သည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုနိုင်ပေသည်။<ref name="aung-hla-thein-2012">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012, p. 45.</ref><ref name="sai-aung-tun-1998">Sai Aung Tun, "History of the Myanmar Calendar and Festivals", 1998.</ref> == ဒဏ္ဍာရီလာအယူအဆ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်နှင့် ပတ်သက်သည့် ဒဏ္ဍာရီအရ လွန်ခဲ့သော ကမ္ဘာဦးကာလ လူတို့၏ အသိပညာနှင့် နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ်များ စတင်ထွန်းကားချိန်၌ ဗြဟ္မာ့ပြည်တွင် ကပိလဗြဟ္မာ ဟူသော ဗြဟ္မာကြီးတစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။ ထိုဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အသိပညာအပေါ် လွန်စွာ မာန်တက်ပြီး ခက်ခဲသော ပဟေဠိများကို မေးမြန်းလေ့ရှိသည်။ တစ်နေ့တွင် ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၏ အရှင်သခင် [[သိကြားမင်း]] နှင့် တွေ့ဆုံကာ "လူသားတို့အတွက် တစ်နေ့တာ၏ မင်္ဂလာသည် မည်သည့်နေရာ၌ ရှိသနည်း" ဟု ပဟေဠိ မေးမြန်း၍ အလောင်းအစား ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အဖြေကို ခုနစ်ရက်အတွင်း မဖြေနိုင်ပါက သိကြားမင်း၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ယူမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဖြေနိုင်ပါက ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ဖြတ်ပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ကြသည်။ သိကြားမင်းသည် ခြောက်ရက်တိုင်တိုင် စဉ်းစားသော်လည်း အဖြေကို မရရှိခဲ့ပေ။ ခုနစ်ရက်မြောက်နေ့တွင် သိကြားမင်းသည် သစ်ပင်တစ်ပင်အောက်၌ နားနေစဉ် သစ်ပင်ပေါ်ရှိ ငှက်မင်းနှစ်ကောင်၏ စကားပြောသံကို ကြားလိုက်ရသည်။ ဖိုငှက်က "နံနက်ခင်း၌ လူတို့သည် မျက်နှာသစ်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် မျက်နှာ၌ ရှိကြောင်း၊ မွန်းတည့်ချိန်၌ ကိုယ်လက်သန့်စင်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ရင်ဘတ်၌ ရှိကြောင်း၊ ညနေချမ်း၌ ခြေထောက်ကို ဆေးကြောကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ခြေထောက်၌ ရှိကြောင်း" အဖြေကို ပြောပြနေသဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် ကပိလဗြဟ္မာထံ သွားရောက် ဖြေကြားနိုင်ခဲ့သည်။ ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အရှုံးကို ဝန်ခံကာ ကတိအတိုင်း မိမိ၏ ဦးခေါင်းကို ဓားဖြင့် ဖြတ်ယူခဲ့သည်။ သို့သော် ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းတော်သည် မြေပေါ်ကျပါက ကမ္ဘာကြီး မီးဟုန်းဟုန်းတောက်မည်၊ သမုဒ္ဒရာထဲကျပါက ရေများ ခမ်းခြောက်မည်၊ မိုးပေါ်ပစ်တင်ပါက ခုနစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးခေါင်သွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဗြဟ္မာမင်း၏ သမီးတော် ခုနစ်ဦးကို ဆင့်ခေါ်၍ ဖခင်၏ ဦးခေါင်းတော်ကို ဖန်ဦးအင်တုံဖြင့် လှည့်လည် ကိုင်ဆောင်စေခဲ့သည်။ သမီးတော်တစ်ဦးလျှင် တစ်နှစ်စီ အလှည့်ကျ ထိန်းသိမ်းရပြီး၊ တစ်နှစ်ပြည့်၍ နောက်သမီးတော်တစ်ဦးထံသို့ ဦးခေါင်းတော်ကို လွှဲပြောင်းပေးသည့် အခိုက်အတန့်ကို "သင်္ကန္တ" သို့မဟုတ် "သင်္ကြန်" ဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ ဤဒဏ္ဍာရီအရ သင်္ကြန်ကာလအတွင်း သိကြားမင်းသည် လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်လာပြီး လူတို့၏ ကောင်းမှုများကို ရွှေပေလွှာတွင်လည်းကောင်း၊ မကောင်းမှုများကို ခွေးသားရေပုရပိုက်တွင်လည်းကောင်း မှတ်တမ်းတင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာတို့သည် သင်္ကြန်ကာလ၌ အတာအိုးများ ထိုးကြပြီး မကောင်းမှုများကို ရှောင်ကြဉ်ကာ ကုသိုလ်ယူရင်း ရေပက်ကစားကြခြင်း ဖြစ်သည်။ == နက္ခတ်ဗေဒင်ဆိုင်ရာ တွက်ချက်ပုံ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ရက် သတ်မှတ်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရှာဖွေရာ၌ "မဇ္ဈိမ" နှင့် "သဖုဋ" ဟူသော အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့် တွက်ချက်သည်။ ၎င်းစနစ်သည် နေမင်း၏ အသွားနှုန်း မမှန်မှုကို သင်္ချာ (Trigonometry) ပညာရပ်ဖြင့် ဖြေရှင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထမဦးစွာ ကမ္ဘာဗဟိုပြုစနစ်အရ နေမင်းသည် စက်ဝိုင်းပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း တစ်သမတ်တည်း သွားနေသည်ဟု ယူဆကာ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာကို ရှာဖွေရသည်။ အဟောဂဏသည် ကမ္ဘာဦးအစ (သို့မဟုတ် ခေတ်တစ်ခု၏အစ) မှ ယနေ့အထိ ကုန်လွန်ခဲ့သော စုစုပေါင်း ရက်အရေအတွက်ကို ဦးစွာတွက်ချက်သည်။<ref name="burmese-cal">ဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂၊ နှာ-၄၅-၅၀။</ref> ၎င်းရက်အရေအတွက်ကို အခြေခံ၍ နေမင်း၏ ပျမ်းမျှသွားနှုန်းဖြင့် မြှောက်ကာ ရာသီစက်ဝန်း၏ မည်သည့်နေရာသို့ ရောက်ရှိနေသည်ကို ရှာဖွေသည်။ ဤကျမ်းအရ နေမင်းသည် တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက်၊ ၁၅ နာရီ၊ ၃၁ မိနစ်၊ ၃၁.၄ စက္ကန့် ကြာမြင့်စွာ သွားလာသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ နေမင်းသည် ကမ္ဘာကို ပတ်ရာတွင် ဘဲဥပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားသောကြောင့် အချို့နေရာတွင် မြန်၍ အချို့နေရာတွင် နှေးသည်။ ထိုသို့ ပျမ်းမျှတည်နေရာနှင့် အမှန်တကယ်ရှိနေသော တည်နေရာ ခြားနားချက်ကို "မန္ဒဖလ" ဟု ခေါ်သည်။ မန္ဒဥစ္စ ခေါ် နေမင်းနှင့် ကမ္ဘာ အကွာဆုံးအမှတ်ကို သူရိယသိဒ္ဓန္တတွင် မိဿရာသီ၏ ၇၈ ဒီဂရီ၌ ကိန်းသေထား၍ တွက်ချက်သည်။<ref name="suryasiddhanta-translation">Burgess, Ebenezer, "Translation of the Surya-Siddhanta: A Text-book of Hindu Astronomy", 1860.</ref> သဖုဋတွက်ချက်ပုံမှာ နေ၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာမှ မန္ဒဥစ္စကို နှုတ်၍ ရလာသော ကိန်းကို Sine function (Jya) သုံးကာ တွက်ချက်ရရှိသော အဖြေကို ပျမ်းမျှတည်နေရာတွင် ပေါင်းခြင်း သို့မဟုတ် နှုတ်ခြင်းဖြင့် "သဖုဋနေ" ခေါ် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရရှိသည်။ နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန် (သဖုဋနေ) သည် ၃၆၀ ဒီဂရီပြည့်၍ ၀ ဒီဂရီ (မိဿရာသီ၏ အစမှတ်) သို့ ရောက်ရှိသည့် အချိန်နာရီကို တိကျစွာ တွက်ချက်သည်။ ၎င်းအချိန်ကို "သင်္ကြန်ကျချိန်" ဟု သတ်မှတ်သည်။ နက္ခတ်တာရာများ အစဉ်အမြဲ ရွေ့လျားနေမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကွာဟချက်ကို ညှိနှိုင်းရန် အယနံသကိန်းကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်သည် "နိရယဏ" စနစ်ကို သုံးသောကြောင့် ကြယ်တာရာများအပေါ် မူတည်၍ နေမင်း၏ အနေအထားကို တိကျစွာ သိရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="dr-than-tun-culture">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသို့ဖြင့် သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ သွားလာမှုကို သင်္ချာနည်းကျကျ တွက်ချက်ပေးခြင်းဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်၏ "အတက်၊ အကျ၊ အကြို၊ အကူး" အချိန်များကို နှစ်စဉ် လွဲချော်မှုမရှိစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="sai-aung-tun">Sai Aung Tun, "History of the Myanmar Calendar and Festivals", 1998.</ref> == ကျင်းပပုံ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နှစ်ထောင်ချီ ခိုင်မာလာခဲ့သော ဓလေ့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအဆုံးအမများ ပေါင်းစည်းထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြော၍ နှစ်သစ်တွင် မင်္ဂလာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံစေရန် ရည်ရွယ်ကျင်းပကြသည်။ [[File:Mandalay Thingyan & Myo Ma Music.jpg|thumb| မန္တလေးသင်္ကြန်ပွဲတော်ဗဟိုမဏ္ဍပ်နှင့်အတူ မြင်တွေ့ရသော မန္တလေးဂုဏ်ဆောင် မြို့မတူရိယာအသင်းအလှပြယာဉ်]] === ၁။ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရေသပ္ပာယ်ခြင်း ဓလေ့ === သင်္ကြန်ကာလ၏ အဓိက အနှစ်သာရမှာ စင်ကြယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ လူမျိုးတို့သည် သင်္ကြန်ကျသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဘုရားကျောင်းကန်များသို့ သွားရောက်၍ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်မြတ်များကို နံ့သာရည်များဖြင့် "ရေသပ္ပာယ်ခြင်း" ကို ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးကို ရေကဲ့သို့ အေးမြစေရန် ရည်ရွယ်သည့် ဗမာ့ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းဖြစ်သည်။ === ၂။ ရေသဘင်နှင့် လူမှုရေး ပျော်ရွှင်မှု === မြန်မာ့ရိုးရာ ရေလောင်းခြင်းသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ရန်ငြိုးပြေပျောက်စေရန်နှင့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှု တိုးပွားစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ နန်းတွင်း၌ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားများမှစ၍ ငွေဖလားများဖြင့် ရေပက်ကစားသည့် "ရေသဘင်ပွဲ" ကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။<ref name="glass">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref> ဤရေလောင်းဓလေ့သည် ပူပြင်းလှသော တန်ခူးလ၏ အပူဒဏ်ကို အေးမြစေသည့်အပြင် "နှစ်ဟောင်းက အညစ်အကြေး ရေဆေးလို့စင်" ဟူသော ဗမာ့ရိုးရာ ယုံကြည်မှုကို ဖော်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ === ၃။ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ကန်တော့ခြင်း === သင်္ကြန်ကာလအတွင်း အလွန်အနှစ်သာရရှိသော ဓလေ့မှာ "သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ" ဖြစ်သည်။ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအတွင်းရှိ အသက်ကြီးသူများကို ခေါင်းလျှော်ပေးခြင်း၊ ခြေသည်းလက်သည်း ညှပ်ပေးခြင်းနှင့် အဝတ်အစားသစ်များ လဲလှယ်ပေးကာ ကန်တော့ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ လူကြီးမိဘများကို ရိုသေလေးစားတတ်သော ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ === ၄။ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုနှင့် စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်း === သင်္ကြန်ကာလတွင် "မုန့်လုံးရေပေါ်" ပြုလုပ်ခြင်းမှာ ဗမာတို့၏ စည်းလုံးမှုကို ဖော်ပြသည်။ တစ်အိမ်တက်ဆင်း မုန့်လုံးရေပေါ်များ ဝေငှခြင်း၊ စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်းတို့ဖြင့် "မရှိလျှင်ရှိသူက ပေးကမ်းခြင်း" ဟူသော စေတနာကို အခြေခံသည့် လူမှုဓလေ့ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === ၅။ အတာအိုးနှင့် သပြေညွန့်အမှတ်အသား === နေအိမ်တိုင်းတွင် ရေဖြည့်ထားသော အတာအိုးအတွင်း၌ "အောင်ခြင်းမင်္ဂလာ" ကို ဆောင်သည့် သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်းများကို ထိုးစိုက်ကြသည်။ ၎င်းသည် နှစ်သစ်တွင် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေး၍ အေးချမ်းသာယာပါစေကြောင်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အယူအဆဖြင့် ဆုတောင်းကြသည့် ရိုးရာသင်္ကေတ တစ်ခုဖြစ်သည်။ == မြန်မာသင်္ကြန်၏အမှတ်အသားနှင့် သင်္ကေတများ== မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် သမိုင်းစဉ်တစ်လျှောက် ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာနှင့် ယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစည်းရာ အခါသမယဖြစ်ပြီး၊ ပွဲတော်၏ သင်္ကေတများနှင့် အမှတ်အသားများသည်လည်း စာပေနှင့်ကဗျာလောကတွင် ခိုင်မာစွာ နေရာယူထားပါသည်။ သင်္ကြန်၏ အဓိကသင်္ကေတဖြစ်သော ပိတောက်ဖြူနှင့် ပိတောက်ဝါ တို့သည် အေးမြသော သင်္ကြန်မိုးနှင့်အတူ ပွင့်လန်းလာတတ်ပုံကို ရှေးစာဆိုတော်များကပင် တခမ်းတနား ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြရာ၊ အထူးသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုတော် ဦးကြော့၏ "တန်ခူးလေသာ၊ မိဿရာသီ၊ ပြောင်းပြီမို့၊ လောင်းလှေလှော်ခတ်၊ ရေသဘင်ဆင်ယင်ကျင်းပ..." ဟူသော ကဗျာစာသားများသည် သင်္ကြန်၏ အနှစ်သာရကို ကောင်းစွာဖော်ညွှန်းနေပါသည်။ ထို့ပြင် သင်္ကြန်၏ အမှတ်အသားတစ်ခုဖြစ်သော အတာအိုး အတွင်းရှိ သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်း ၇ မျိုးကို အမှီပြု၍ "သပြေညို ရွှေဘိုပန်းက၊ လန်းရက်စည်စည်" ဟူသော စာသားများက မြန်မာတို့၏ အောင်ခြင်းမင်္ဂလာနှင့် နှစ်သစ်ကူးအောင်ပွဲကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရေပက်ကစားခြင်းသည် ပျော်ရွှင်မှုသက်သက်မဟုတ်ဘဲ "ရေစင်သွန်းလို့၊ အမောပြေ၊ တန်ခူးလမှာ၊ ပျော်ကြပေ" ဟူသည့်အတိုင်း တစ်ဦးပေါ်တစ်ဦး ထားရှိသည့် မေတ္တာနှင့် ကောင်းမှုကို ရည်ရွယ်သည့် စင်ကြယ်ခြင်း သင်္ကေတဖြစ်သည်။ လူမှုရေးအရလည်း မုန့်လုံးရေပေါ် နှင့် သင်္ကြန်ယိမ်း တို့သည် စည်းလုံးခြင်း၏ အမှတ်အသားများဖြစ်ကြပြီး၊ မဏ္ဍပ်ထက်မှ သံချပ် သံများသည်လည်း လွတ်လပ်မှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၏ ပြယုဂ်များအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ပိတောက်ရနံ့၊ သပြေခက်၊ အတာအိုးနှင့် ရေသဘင်ပွဲတော်ဟူသော အမှတ်အသားများဖြင့် သမိုင်းပိတ်ကားထက်တွင် ကဗျာဆန်ဆန် လှပစွာ အမြစ်တွယ်နေသော အမျိုးသားရေး သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် စာပေအထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေပါသည်။ == ဒေသန္တရ ဆက်စပ်မှု == [[File:Rakhine Thingyan 2011.jpeg|thumb|မြန်မာနှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ပွဲတော်၌ ရေကစားနေကြပုံ (ရန်ကုန်မြို့၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၁၁)]] မြန်မာနိုင်ငံအပြင် [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာကောဇာသက္ကရာဇ်]]ကို ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းအထိ ဆက်ခံအသုံးပြုခဲ့ကြသော [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] (ဆုန်ကရန်)၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] (ပီမိုင်)၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]] (Chaul Chnam Thmey) နှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]] [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ ရှမ်း/တိုင်နွယ်ဖွားများတွင်လည်း အလားတူ နှစ်သစ်ကူး ရေသဘင်ပွဲတော်များကို ဒေသန္တရအမည်အသီးသီးဖြင့် ကျင်းပကြသည်။ မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တိုင် (ရှမ်း) နွယ်ဖွားများနှင့် ခမာယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာ ဒေသများသို့ ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုနှင့် ရေသဘင်ဓလေ့များ ပျံ့နှံ့ရာတွင် အဓိက အချက်အချာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအထောက်အထားများအရ [[ပုဂံခေတ်]] အင်ပါယာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ်တွက်ချက်ပုံနှင့် သင်္ကြန်ကျင်းပပုံ ဓလေ့များသည် အိမ်နီးချင်း ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ) နှင့် လာအိုဒေသများအပေါ် အဓိက လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံအများအပြားသည် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ် (จุลศักราช ၊ ចុល្លសករាជ ၊ Chula Sakarat) ကို ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ရုံးသုံးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ နေ၏ သွားလာမှုကို အခြေခံ၍ သင်္ကြန်ကျရောက်သည့် ရက်စွဲများကို တွက်ချက်သည့် မြန်မာ့နက္ခတ်ဗေဒ စနစ်သည် ထိုင်းနှင့် လာအိုနိုင်ငံတို့၏ ဆုန်ကရန် ရက်စွဲ သတ်မှတ်ချက်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ဒေသတွင်း နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များ၏ အချိန်ရက်စွဲ သတ်မှတ်ရာတွင် "စံနှုန်း" တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။<ref name="calendar">ဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂။</ref> ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များအား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းနှင့် လူသားအချင်းချင်း မေတ္တာစိတ္တဇဖြင့် ရေစင်သွန်းလောင်းသည့် ဓလေ့သည် မြန်မာပြည်မှတစ်ဆင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ နိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည့် စနစ်တကျ ရေပက်ကစားသည့် ဓလေ့သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အစောဆုံး ရေသဘင်ပုံစံများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ နောင်တွင် ယိုးဒယားနှင့် လာအိုတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ရေသဘင်ပွဲများအဖြစ်သို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "The History of Myanmar Calendar", 1998.</ref> မြန်မာ့သင်္ကြန်၌ တွေ့ရသော "သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ"၊ "ငါးလွှတ်ပွဲ" (ဇီဝိတဒါန) နှင့် "မုန့်လုံးရေပေါ်" အပါအဝင် စုပေါင်းဒါနပြုလုပ်သည့် ဓလေ့များကို အရှေ့တောင်အာရှ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင်လည်း ဆင်တူယိုးမှား တွေ့ရှိရသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသည် ဗြဟ္မဏဝါဒမှ ဆင်းသက်လာသော အယူအဆများကို ဒေသစရိုက်နှင့် ကိုက်ညီအောင် ရှေ့မှ ပုံဖော်ပေးခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဒေသတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့စီးဝင်သွားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော အထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="ritual">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ နှစ်သစ်ကူး ယဉ်ကျေးမှု ကွင်းဆက်တွင် အဓိက အစပြုရာ ဗဟိုချက်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တိကျမှုနှင့် ရေလောင်းဓလေ့၏ အနှစ်သာရတို့ကြောင့် ဒေသတွင်း နိုင်ငံများ၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်များအပေါ် ယနေ့တိုင် ဩဇာသက်ရောက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ == မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သင်္ကြန် == မြန်မာတို့၏ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ရေကစားခြင်းမျှတင်မကဘဲ မြန်မာ့ဂီတ၊ ကဗျာစာပေ၊ အနုသုခုမနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ စည်းဝါးကျစွာ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှု အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ရှေးယခင် ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ် နန်းတွင်း ရေသဘင်ပွဲများတွင် ဘုရင်နှင့် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားများ စနစ်တကျ ရေစင်းသွန်းလောင်း ကစားခဲ့ကြသော်လည်း ယနေ့တွေ့မြင်ရသော သင်္ကြန်ယိမ်းအက ပုံစံမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း တဖြည်းဖြည်း မန္တလေးမြို့တော်မှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="aung-hla-thein">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> မန္တလေးမြို့ရှိ "မြို့မဂီတအသင်း" ကဲ့သို့သော ရိုးရာသံစုံတီးဝိုင်းများနှင့်အတူ သင်္ကြန်အလှပြယာဉ်များ အပေါ်တွင် အမျိုးသမီးငယ်များက ဝတ်စုံတူညီစွာ ဝတ်ဆင်၍ သီချင်းအလိုက် ညီညာစွာ ကပြသည့် "ယိမ်းအက" ဓလေ့ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သင်္ကြန်အကသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ကဘိလပ်အက၏ အခြေခံခြေလှမ်းများ၊ လက်ဟန်များကို မြူးကြွသော သံစဉ်များနှင့် ပေါင်းစပ်ထားပြီး ညီညွတ်မှု၊ လန်းဆန်းမှုနှင့် နှစ်သစ်၏ ပျော်ရွှင်မှုကို ဖော်ပြသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြယုဂ် တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="myan-encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၀)၊ "သင်္ကြန်"။</ref> မန္တလေး သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် "မြို့မအသင်း၏ ငွေငန်းအလှပြယာဉ်" သည် သင်္ကြန်ဂီတနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၏ ဝိညာဉ်သဖွယ် ထင်ရှားသည်။ မြို့မအသင်းသည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ ငွေငန်းရုပ်တု တင်ဆောင်ထားသော အလှပြယာဉ်ဖြင့် မန္တလေးမြို့ပတ်၍ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ၊ ယိမ်းအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခဲ့ရာမှ "ငွေငန်း" သည် သင်္ကြန်ပွဲ၏ အထင်ကရ အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="myan-encyclopedia" /> == သင်္ကြန်ဖွဲ့ စာပေနှင့် သီချင်းများ == === ၁။ ကဗျာနှင့် စာပေ === ရှေးခေတ် စာဆိုတော်ကြီးများ၏ အတိုထွာဖွဲ့နွဲ့မှုများအနက် အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုများက တန်ခူးလနှင့် သင်္ကြန်အလှကို ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြသည်။ > ဦးပုန်း - တန်ခူးလဘဝဂ်ဖွဲ့ ကဗျာ > "နွေဦးကာလ၊ မြူတလင်းမှာ၊ ပိတောက်ရွှေဝါ၊ ပွင့်စပြုပြီ..." <ref name="pho-lat" /> > မဟာဂီတနှင့် ရှေးဟောင်း ပျို့၊ ကဗျာများတွင်လည်း တန်ခူးလ၏ သင်္ကြန်တော်ခေါ်ပုံ၊ မဟာသင်္ကြန်ကျချိန် နတ်မင်းကြီးများ ဆင်းသက်ပုံတို့ကို အနုပညာမြောက်စွာ ထည့်သွင်းဖွဲ့နွဲ့ခဲ့ကြသည်။ === ၂။ ထင်ရှားသော သင်္ကြန်သီချင်းများ === မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ဝိညာဉ်ကို ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်မှာ ခေတ်အဆက်ဆက် ပေါ်ထွက်ခဲ့သော အမြဲထာဝရ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ "မြူမှောင်ဝေကင်း" (မြို့မငွေငန်းတေး)ကို မြို့မဆရာငြိမ်း ရေးစပ်ခဲ့သော ဤသီချင်းသည် သင်္ကြန်၏ မူလရိုးရာသံစဉ်ကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။ "ရွှေမန်းတောင်ရိပ်ခို" ဆရာမြို့မငြိမ်း၏ လက်ရာဖြစ်ပြီး သင်္ကြန်ရောက်တိုင်း မြန်မာပြည်အနှံ့ ကြားရမြဲဖြစ်သော သင်္ကြန်သီချင်းများ၏ အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သည်။"သင်္ကြန်မိုး" သီချင်းများသည်လည်း ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည့် "သင်္ကြန်မိုး" ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားမှ တေးသီချင်းများ (ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို၏ လက်ရာများ) သည် ယနေ့ထက်ထိ သင်္ကြန်၏ အမှတ်တသားအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ <ref name="film-history">မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သမိုင်းအကျဉ်း၊ ၁၉၉၀။</ref> == ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် == မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို [[ယူနက်စကို]]၏ လူသားမျိုးနွယ်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်နိုင်ရေးအတွက် အဆိုပြုစာတွဲကို ယူနက်စကို ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ကော်မတီထံ [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]]က ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် ပေးပို့တင်သွင်းသည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်တွင် ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၊ အာဆွန်စီယွန်မြို့၌ ကျင်းပသည့် (၁၉)ကြိမ်မြောက် ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ညီလာခံက “မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်”ကို ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းတွင်ထည့်သွင်းကြောင်းတရားဝင် ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုကြေညာခဲ့သည်။ထို့ကြောင့်သင်္ကြန်ပွဲတော်သည်မြန်မာတို့အတွက်ဂုဏ်ယူစရာကောင်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaariuraa-ncsckuu-attaasngknpaitteaakiu-kmbhaadpmaiynykemu-ameanccaarngaphc-sttmttkhnr|title=မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရ|work=Myanmar Digital News|date=5 December 2024|accessdate=22 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာ့ ရာသီ}} [[Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:စာပေ ဆောင်းပါးတို တမ်းပလိတ်များ]] mc6p3tktzrr7a6gkj54eofkez5sso1h 1057131 1057130 2026-10-10T11:08:19Z ~2026-54331-35 149257 /* ဒေသန္တရ ဆက်စပ်မှု */ 1057131 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = သင်္ကြန် |type = buddhist |image = Bagan era painting of Thingyan.jpg |imagesize = 250px |caption = [[ပုဂံခေတ်]] သင်္ကြန်ပွဲတော် |official_name = Thingyan (သင်္ကြန်) |nickname = အတာရေသဘင်ပွဲတော် |observedby = [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]] |litcolor = |longtype = |significance = မြန်မာနှစ်သစ်ကူး |begins = အကြိုနေ့ |ends = အတက်နေ့ |date = နှစ်သစ် |flower = [[ပိတောက်ပန်း]] ရိုးရာအစားအစာ = သင်္ကြန်ထမင်း၊မုန့်လုံးရေပေါ် |celebrations = |observances = ရေကစားခြင်း၊ တရားဘာဝနာပွားခြင်းနှင့် သက်ကြီးတို့အား ကန်တော့ခြင်း။ |relatedto = [[ဆောင်ခရမ် အားလပ်ရက်]], [[:en:Lao New Year|လာအိုနှစ်သစ်ကူး]], [[:en:Puthandu|Tamil New Year]], [[:en:Cambodian New Year|ကမ်ဗောဒီယား နှစ်သစ်ကူးရက်]] |website=www.myanmarwaterfestival.com|UNESCO's Intangible Cultural Heritage=https://www.gnlm.com.mm/myanmars-thingyan-festival-recognized-as-unesco-intangible-cultural-heritage/}} {{Wiktionary}} '''သင်္ကြန်''' ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ပါဠိ|ပါဠိဘာသာ]] "သင်္ကန္တ" နှင့် [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သက္ကတဘာသာ]] "သင်္ကြန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာပြက္ခဒိန်]]၏ ပထမဆုံးလဖြစ်သော [[တန်ခူးလ]]တွင် နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် [[ယူနက်စကို]] (UNESCO) က ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း သို့ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://ich.unesco.org/en/RL/myanmar-traditional-new-year-at-thingyan-festival-02085|title=Inscribed in 2024 (19.COM) on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity|work= Intangible Cultural Heritage|access-date=6 Dec 2024|date=5 Dec 2024 }}</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ဗြဟ္မဏဝါဒ၏ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်နှင့် မြန်မာတို့၏ ဒေသန္တရယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်လာသော အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောဆုံးနှင့် အခိုင်မာဆုံးသော နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="dr-than-tun-2002">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂၊ နှာ-၁၂၄-၁၃၀။</ref> နေမင်းကြီးသည် တစ်နှစ်တာ ပတ်လမ်း၏ နောက်ဆုံးရာသီဖြစ်သော [[မိန် (ဗေဒင်)|မိန်ရာသီ]]မှ နှစ်သစ်၏ အစဖြစ်သော [[မိဿ နက္ခတ်တာရာ|မိဿရာသီ]]သို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်နာရီကို "သူရိယသိဒ္ဓန္တ" နက္ခတ်ကျမ်းအရ တွက်ချက်ကာ "သင်္ကန္တ" ဟု ဗြဟ္မဏတို့က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="pho-lat">ဦးဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂။</ref> ဤနက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုအရ နေမင်းကြီး မိဿရာသီ သုညဒီဂရီသို့ ရောက်ရှိသည့် "မဟာသင်္ကြန်" ကာလကို မြန်မာတို့က အေဒီ ၆၃၈ (သက္ကရာဇ် ဖြိုခေတ်) ကတည်းက လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး၊ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် ထိုစနစ်မှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ [[File:Rural Thingyan 2017.jpg|thumb|left|300px|သင်္ကြန်ကာလအတွင်း ကလေးငယ်များ ရေကစားနေကြပုံ (၂၀၁၇ ခုနှစ်)]] ပုဂံဒေသရှိ ကျောက်စာ အထောက်အထားများသည် သင်္ကြန်ပွဲတော် မြန်မာပြည်၌ စတင်ခိုင်မာခဲ့ကြောင်းကို အကောင်းဆုံး သက်သေပြနေသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုအတွင်း ရေးထိုးခဲ့သော "မင်းနန်သူအရုဏ်ဆွဲဘုရားကျောက်စာ" တွင် "သင်္ကန္တ" ဟူသော ဝေါဟာရကို တိုက်ရိုက်သုံးနှုန်းလျက် [[တန်ခူးလ]]သင်္ကြန်အခါ၌ ရေစင်သွန်းလောင်းခြင်း၊ နံ့သာရည်များဖြင့် ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဆွမ်းလုပ်ကျွေးခြင်း စသည့် အလှူမှတ်တမ်းများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ကျောက်စာအထောက်အထားအရ အစောဆုံးပါဝင်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။<ref name="inscriptions">မောင်မောင်တင်၊ "မြန်မာ့ကျောက်စာသမိုင်း"၊ ၁၉၇၀။</ref> မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်မှာ ဗြဟ္မဏတို့၏ အချိန်ကာလ သတ်မှတ်ချက်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာတို့က "ရေလောင်းခြင်း" ဟူသော ဘာသာရေးနှင့် လူမှုရေး ပြယုဂ်အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းပုံဖော်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရေလောင်းသည့် ဓလေ့သည် နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြောစင်ကြယ်စေခြင်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဘုရားရှင်အား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းမှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် နန်းတွင်း၌ ပျော်ရွှင်ဖွယ် "ရေသဘင်ပွဲ" အဖြစ်သို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ ပုဂံ[[နရသီဟပတေ့|နရသီဟပတေ့မင်း]] လက်ထက်တွင် နန်းတွင်း၌ ရေပက်ကစားခြင်းကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ရှေးအကျဆုံးသော ရေသဘင်ပွဲတော် မှတ်တမ်းများအဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် မြန်မာတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရေလောင်းဓလေ့တို့ ပေါင်းစည်းသွားကာ ယနေ့တိုင် တည်တံ့နေသော မြန်မာတို့၏ အတာသင်္ကြန် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ အဖြစ် သမိုင်းပိတ်ကားပေါ်တွင် အခိုင်အမာ နေရာယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="culture-heritage">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ရှေးကတည်းကပင် ကျင်းပခဲ့သည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုနိုင်ပေသည်။<ref name="aung-hla-thein-2012">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012, p. 45.</ref><ref name="sai-aung-tun-1998">Sai Aung Tun, "History of the Myanmar Calendar and Festivals", 1998.</ref> == ဒဏ္ဍာရီလာအယူအဆ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်နှင့် ပတ်သက်သည့် ဒဏ္ဍာရီအရ လွန်ခဲ့သော ကမ္ဘာဦးကာလ လူတို့၏ အသိပညာနှင့် နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ်များ စတင်ထွန်းကားချိန်၌ ဗြဟ္မာ့ပြည်တွင် ကပိလဗြဟ္မာ ဟူသော ဗြဟ္မာကြီးတစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။ ထိုဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အသိပညာအပေါ် လွန်စွာ မာန်တက်ပြီး ခက်ခဲသော ပဟေဠိများကို မေးမြန်းလေ့ရှိသည်။ တစ်နေ့တွင် ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၏ အရှင်သခင် [[သိကြားမင်း]] နှင့် တွေ့ဆုံကာ "လူသားတို့အတွက် တစ်နေ့တာ၏ မင်္ဂလာသည် မည်သည့်နေရာ၌ ရှိသနည်း" ဟု ပဟေဠိ မေးမြန်း၍ အလောင်းအစား ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အဖြေကို ခုနစ်ရက်အတွင်း မဖြေနိုင်ပါက သိကြားမင်း၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ယူမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဖြေနိုင်ပါက ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ဖြတ်ပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ကြသည်။ သိကြားမင်းသည် ခြောက်ရက်တိုင်တိုင် စဉ်းစားသော်လည်း အဖြေကို မရရှိခဲ့ပေ။ ခုနစ်ရက်မြောက်နေ့တွင် သိကြားမင်းသည် သစ်ပင်တစ်ပင်အောက်၌ နားနေစဉ် သစ်ပင်ပေါ်ရှိ ငှက်မင်းနှစ်ကောင်၏ စကားပြောသံကို ကြားလိုက်ရသည်။ ဖိုငှက်က "နံနက်ခင်း၌ လူတို့သည် မျက်နှာသစ်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် မျက်နှာ၌ ရှိကြောင်း၊ မွန်းတည့်ချိန်၌ ကိုယ်လက်သန့်စင်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ရင်ဘတ်၌ ရှိကြောင်း၊ ညနေချမ်း၌ ခြေထောက်ကို ဆေးကြောကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ခြေထောက်၌ ရှိကြောင်း" အဖြေကို ပြောပြနေသဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် ကပိလဗြဟ္မာထံ သွားရောက် ဖြေကြားနိုင်ခဲ့သည်။ ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အရှုံးကို ဝန်ခံကာ ကတိအတိုင်း မိမိ၏ ဦးခေါင်းကို ဓားဖြင့် ဖြတ်ယူခဲ့သည်။ သို့သော် ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းတော်သည် မြေပေါ်ကျပါက ကမ္ဘာကြီး မီးဟုန်းဟုန်းတောက်မည်၊ သမုဒ္ဒရာထဲကျပါက ရေများ ခမ်းခြောက်မည်၊ မိုးပေါ်ပစ်တင်ပါက ခုနစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးခေါင်သွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဗြဟ္မာမင်း၏ သမီးတော် ခုနစ်ဦးကို ဆင့်ခေါ်၍ ဖခင်၏ ဦးခေါင်းတော်ကို ဖန်ဦးအင်တုံဖြင့် လှည့်လည် ကိုင်ဆောင်စေခဲ့သည်။ သမီးတော်တစ်ဦးလျှင် တစ်နှစ်စီ အလှည့်ကျ ထိန်းသိမ်းရပြီး၊ တစ်နှစ်ပြည့်၍ နောက်သမီးတော်တစ်ဦးထံသို့ ဦးခေါင်းတော်ကို လွှဲပြောင်းပေးသည့် အခိုက်အတန့်ကို "သင်္ကန္တ" သို့မဟုတ် "သင်္ကြန်" ဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ ဤဒဏ္ဍာရီအရ သင်္ကြန်ကာလအတွင်း သိကြားမင်းသည် လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်လာပြီး လူတို့၏ ကောင်းမှုများကို ရွှေပေလွှာတွင်လည်းကောင်း၊ မကောင်းမှုများကို ခွေးသားရေပုရပိုက်တွင်လည်းကောင်း မှတ်တမ်းတင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာတို့သည် သင်္ကြန်ကာလ၌ အတာအိုးများ ထိုးကြပြီး မကောင်းမှုများကို ရှောင်ကြဉ်ကာ ကုသိုလ်ယူရင်း ရေပက်ကစားကြခြင်း ဖြစ်သည်။ == နက္ခတ်ဗေဒင်ဆိုင်ရာ တွက်ချက်ပုံ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ရက် သတ်မှတ်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရှာဖွေရာ၌ "မဇ္ဈိမ" နှင့် "သဖုဋ" ဟူသော အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့် တွက်ချက်သည်။ ၎င်းစနစ်သည် နေမင်း၏ အသွားနှုန်း မမှန်မှုကို သင်္ချာ (Trigonometry) ပညာရပ်ဖြင့် ဖြေရှင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထမဦးစွာ ကမ္ဘာဗဟိုပြုစနစ်အရ နေမင်းသည် စက်ဝိုင်းပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း တစ်သမတ်တည်း သွားနေသည်ဟု ယူဆကာ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာကို ရှာဖွေရသည်။ အဟောဂဏသည် ကမ္ဘာဦးအစ (သို့မဟုတ် ခေတ်တစ်ခု၏အစ) မှ ယနေ့အထိ ကုန်လွန်ခဲ့သော စုစုပေါင်း ရက်အရေအတွက်ကို ဦးစွာတွက်ချက်သည်။<ref name="burmese-cal">ဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂၊ နှာ-၄၅-၅၀။</ref> ၎င်းရက်အရေအတွက်ကို အခြေခံ၍ နေမင်း၏ ပျမ်းမျှသွားနှုန်းဖြင့် မြှောက်ကာ ရာသီစက်ဝန်း၏ မည်သည့်နေရာသို့ ရောက်ရှိနေသည်ကို ရှာဖွေသည်။ ဤကျမ်းအရ နေမင်းသည် တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက်၊ ၁၅ နာရီ၊ ၃၁ မိနစ်၊ ၃၁.၄ စက္ကန့် ကြာမြင့်စွာ သွားလာသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ နေမင်းသည် ကမ္ဘာကို ပတ်ရာတွင် ဘဲဥပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားသောကြောင့် အချို့နေရာတွင် မြန်၍ အချို့နေရာတွင် နှေးသည်။ ထိုသို့ ပျမ်းမျှတည်နေရာနှင့် အမှန်တကယ်ရှိနေသော တည်နေရာ ခြားနားချက်ကို "မန္ဒဖလ" ဟု ခေါ်သည်။ မန္ဒဥစ္စ ခေါ် နေမင်းနှင့် ကမ္ဘာ အကွာဆုံးအမှတ်ကို သူရိယသိဒ္ဓန္တတွင် မိဿရာသီ၏ ၇၈ ဒီဂရီ၌ ကိန်းသေထား၍ တွက်ချက်သည်။<ref name="suryasiddhanta-translation">Burgess, Ebenezer, "Translation of the Surya-Siddhanta: A Text-book of Hindu Astronomy", 1860.</ref> သဖုဋတွက်ချက်ပုံမှာ နေ၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာမှ မန္ဒဥစ္စကို နှုတ်၍ ရလာသော ကိန်းကို Sine function (Jya) သုံးကာ တွက်ချက်ရရှိသော အဖြေကို ပျမ်းမျှတည်နေရာတွင် ပေါင်းခြင်း သို့မဟုတ် နှုတ်ခြင်းဖြင့် "သဖုဋနေ" ခေါ် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရရှိသည်။ နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန် (သဖုဋနေ) သည် ၃၆၀ ဒီဂရီပြည့်၍ ၀ ဒီဂရီ (မိဿရာသီ၏ အစမှတ်) သို့ ရောက်ရှိသည့် အချိန်နာရီကို တိကျစွာ တွက်ချက်သည်။ ၎င်းအချိန်ကို "သင်္ကြန်ကျချိန်" ဟု သတ်မှတ်သည်။ နက္ခတ်တာရာများ အစဉ်အမြဲ ရွေ့လျားနေမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကွာဟချက်ကို ညှိနှိုင်းရန် အယနံသကိန်းကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်သည် "နိရယဏ" စနစ်ကို သုံးသောကြောင့် ကြယ်တာရာများအပေါ် မူတည်၍ နေမင်း၏ အနေအထားကို တိကျစွာ သိရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="dr-than-tun-culture">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသို့ဖြင့် သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ သွားလာမှုကို သင်္ချာနည်းကျကျ တွက်ချက်ပေးခြင်းဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်၏ "အတက်၊ အကျ၊ အကြို၊ အကူး" အချိန်များကို နှစ်စဉ် လွဲချော်မှုမရှိစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="sai-aung-tun">Sai Aung Tun, "History of the Myanmar Calendar and Festivals", 1998.</ref> == ကျင်းပပုံ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နှစ်ထောင်ချီ ခိုင်မာလာခဲ့သော ဓလေ့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအဆုံးအမများ ပေါင်းစည်းထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြော၍ နှစ်သစ်တွင် မင်္ဂလာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံစေရန် ရည်ရွယ်ကျင်းပကြသည်။ [[File:Mandalay Thingyan & Myo Ma Music.jpg|thumb| မန္တလေးသင်္ကြန်ပွဲတော်ဗဟိုမဏ္ဍပ်နှင့်အတူ မြင်တွေ့ရသော မန္တလေးဂုဏ်ဆောင် မြို့မတူရိယာအသင်းအလှပြယာဉ်]] === ၁။ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရေသပ္ပာယ်ခြင်း ဓလေ့ === သင်္ကြန်ကာလ၏ အဓိက အနှစ်သာရမှာ စင်ကြယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ လူမျိုးတို့သည် သင်္ကြန်ကျသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဘုရားကျောင်းကန်များသို့ သွားရောက်၍ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်မြတ်များကို နံ့သာရည်များဖြင့် "ရေသပ္ပာယ်ခြင်း" ကို ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးကို ရေကဲ့သို့ အေးမြစေရန် ရည်ရွယ်သည့် ဗမာ့ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းဖြစ်သည်။ === ၂။ ရေသဘင်နှင့် လူမှုရေး ပျော်ရွှင်မှု === မြန်မာ့ရိုးရာ ရေလောင်းခြင်းသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ရန်ငြိုးပြေပျောက်စေရန်နှင့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှု တိုးပွားစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ နန်းတွင်း၌ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားများမှစ၍ ငွေဖလားများဖြင့် ရေပက်ကစားသည့် "ရေသဘင်ပွဲ" ကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။<ref name="glass">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref> ဤရေလောင်းဓလေ့သည် ပူပြင်းလှသော တန်ခူးလ၏ အပူဒဏ်ကို အေးမြစေသည့်အပြင် "နှစ်ဟောင်းက အညစ်အကြေး ရေဆေးလို့စင်" ဟူသော ဗမာ့ရိုးရာ ယုံကြည်မှုကို ဖော်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ === ၃။ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ကန်တော့ခြင်း === သင်္ကြန်ကာလအတွင်း အလွန်အနှစ်သာရရှိသော ဓလေ့မှာ "သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ" ဖြစ်သည်။ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအတွင်းရှိ အသက်ကြီးသူများကို ခေါင်းလျှော်ပေးခြင်း၊ ခြေသည်းလက်သည်း ညှပ်ပေးခြင်းနှင့် အဝတ်အစားသစ်များ လဲလှယ်ပေးကာ ကန်တော့ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ လူကြီးမိဘများကို ရိုသေလေးစားတတ်သော ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ === ၄။ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုနှင့် စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်း === သင်္ကြန်ကာလတွင် "မုန့်လုံးရေပေါ်" ပြုလုပ်ခြင်းမှာ ဗမာတို့၏ စည်းလုံးမှုကို ဖော်ပြသည်။ တစ်အိမ်တက်ဆင်း မုန့်လုံးရေပေါ်များ ဝေငှခြင်း၊ စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်းတို့ဖြင့် "မရှိလျှင်ရှိသူက ပေးကမ်းခြင်း" ဟူသော စေတနာကို အခြေခံသည့် လူမှုဓလေ့ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === ၅။ အတာအိုးနှင့် သပြေညွန့်အမှတ်အသား === နေအိမ်တိုင်းတွင် ရေဖြည့်ထားသော အတာအိုးအတွင်း၌ "အောင်ခြင်းမင်္ဂလာ" ကို ဆောင်သည့် သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်းများကို ထိုးစိုက်ကြသည်။ ၎င်းသည် နှစ်သစ်တွင် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေး၍ အေးချမ်းသာယာပါစေကြောင်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အယူအဆဖြင့် ဆုတောင်းကြသည့် ရိုးရာသင်္ကေတ တစ်ခုဖြစ်သည်။ == မြန်မာသင်္ကြန်၏အမှတ်အသားနှင့် သင်္ကေတများ== မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် သမိုင်းစဉ်တစ်လျှောက် ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာနှင့် ယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစည်းရာ အခါသမယဖြစ်ပြီး၊ ပွဲတော်၏ သင်္ကေတများနှင့် အမှတ်အသားများသည်လည်း စာပေနှင့်ကဗျာလောကတွင် ခိုင်မာစွာ နေရာယူထားပါသည်။ သင်္ကြန်၏ အဓိကသင်္ကေတဖြစ်သော ပိတောက်ဖြူနှင့် ပိတောက်ဝါ တို့သည် အေးမြသော သင်္ကြန်မိုးနှင့်အတူ ပွင့်လန်းလာတတ်ပုံကို ရှေးစာဆိုတော်များကပင် တခမ်းတနား ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြရာ၊ အထူးသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုတော် ဦးကြော့၏ "တန်ခူးလေသာ၊ မိဿရာသီ၊ ပြောင်းပြီမို့၊ လောင်းလှေလှော်ခတ်၊ ရေသဘင်ဆင်ယင်ကျင်းပ..." ဟူသော ကဗျာစာသားများသည် သင်္ကြန်၏ အနှစ်သာရကို ကောင်းစွာဖော်ညွှန်းနေပါသည်။ ထို့ပြင် သင်္ကြန်၏ အမှတ်အသားတစ်ခုဖြစ်သော အတာအိုး အတွင်းရှိ သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်း ၇ မျိုးကို အမှီပြု၍ "သပြေညို ရွှေဘိုပန်းက၊ လန်းရက်စည်စည်" ဟူသော စာသားများက မြန်မာတို့၏ အောင်ခြင်းမင်္ဂလာနှင့် နှစ်သစ်ကူးအောင်ပွဲကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရေပက်ကစားခြင်းသည် ပျော်ရွှင်မှုသက်သက်မဟုတ်ဘဲ "ရေစင်သွန်းလို့၊ အမောပြေ၊ တန်ခူးလမှာ၊ ပျော်ကြပေ" ဟူသည့်အတိုင်း တစ်ဦးပေါ်တစ်ဦး ထားရှိသည့် မေတ္တာနှင့် ကောင်းမှုကို ရည်ရွယ်သည့် စင်ကြယ်ခြင်း သင်္ကေတဖြစ်သည်။ လူမှုရေးအရလည်း မုန့်လုံးရေပေါ် နှင့် သင်္ကြန်ယိမ်း တို့သည် စည်းလုံးခြင်း၏ အမှတ်အသားများဖြစ်ကြပြီး၊ မဏ္ဍပ်ထက်မှ သံချပ် သံများသည်လည်း လွတ်လပ်မှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၏ ပြယုဂ်များအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ပိတောက်ရနံ့၊ သပြေခက်၊ အတာအိုးနှင့် ရေသဘင်ပွဲတော်ဟူသော အမှတ်အသားများဖြင့် သမိုင်းပိတ်ကားထက်တွင် ကဗျာဆန်ဆန် လှပစွာ အမြစ်တွယ်နေသော အမျိုးသားရေး သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် စာပေအထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေပါသည်။ == ဒေသန္တရ ဆက်စပ်မှု == [[File:Rakhine Thingyan 2011.jpeg | thumb | မြန်မာနှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ပွဲတော်၌ ရေကစားနေကြပုံ (ရန်ကုန်မြို့၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၁၁)]] မြန်မာနိုင်ငံအပြင် [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာ ကောဇာသက္ကရာဇ်]]ကို ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းအထိ ဆက်ခံအသုံးပြုခဲ့ကြသော [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] (ဆုန်ကရန် - {{lang-th|สงกรานต์}})[Note 1]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] (ပီမိုင် - {{lang-lo|ປີໃໝ່}})[Note 2]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယား]] (ချောချနမ်သ်မေး - {{lang-km|ចូលឆ្នាំថ្មី}})[Note 3] နှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ ရှမ်း/တိုင်နွယ်ဖွားများတွင်လည်း အလားတူ နှစ်သစ်ကူး ရေသဘင်ပွဲတော်များကို ဒေသန္တရအမည်အသီးသီးဖြင့် ကျင်းပကြသည်။ မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တိုင် (ရှမ်း) နွယ်ဖွားများနှင့် ခမာယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာ ဒေသများသို့ ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုနှင့် ရေသဘင်ဓလေ့များ ပျံ့နှံ့ရာတွင် အဓိက အချက်အချာဖြစ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအထောက်အထားများအရ [[ပုဂံခေတ်]] အင်ပါယာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိချိန် (အေဒီ ၁၁ - ၁၃ ရာစု) တွင် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ်တွက်ချက်ပုံနှင့် သင်္ကြန်ကျင်းပပုံ ဓလေ့များသည် အိမ်နီးချင်း ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ)၊ လင်းဇင်း (လာအို) နှင့် [[ခမာအင်ပါယာ]] ဒေသများအပေါ် အဓိက လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံအများအပြားသည် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ်အကောက်အယူ (အေဒီ ၆၃၈ တွင် ပုဂံ [[သုမုန္ဒရီမင်း]]နှင့် [[ပုပ္ပါးစောရဟန်း]]တို့ စတင်ခဲ့သော သက္ကရာဇ်ဖြိုပွဲ) ကို "စူဠသက္ကရာဇ်" သို့မဟုတ် "ကျူလဆာကာရတ်" (ထိုင်း: {{lang-th|จุลศักราช}} / Chula Sakarat၊ ခမာ: {{lang-km|ចុល្លសករាជ}} / Chulla Sakarat) ဟု ခေါ်ဆိုကာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ရုံးသုံးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="eade1995">Eade, J. C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill, Leiden. ISBN 90-04-10437-2.</ref> ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဆူခိုထိုင်းခေတ်၊ အယုဒ္ဓယခေတ်မှသည် ရာတနကောစင်ခေတ်၏ [[ရာမ၅ မင်းတရား|စူဠာလင်္ကရဏမင်း]] (Chulalongkorn) လက်ထက် အေဒီ ၁၈၈၉ ခုနှစ်အထိ ဤမြန်မာပြက္ခဒိန်နှင့် သက္ကရာဇ်စနစ်ကိုပင် တရားဝင် ရုံးသုံးပြက္ခဒိန်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="eade1989">Eade, J. C. (1989). ''Southeast Asian Ephemeris: Solar and Planetary Positions, A.D. 638–2000''. Cornell University Southeast Asia Program. ISBN 978-0877277040.</ref> နေ၏ သွားလာမှုကို အခြေခံ၍ သင်္ကြန်ကျရောက်သည့် ရက်စွဲများကို တွက်ချက်သည့် မြန်မာ့နက္ခတ်ဗေဒ စနစ် (သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသုံး နိရယဏစနစ်) သည် ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ နှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ရက်စွဲ သတ်မှတ်ချက်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။<ref name="calendar">ဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂၊ နှာ-၇၅-၈၂။</ref> ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ဒေသတွင်း နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များ၏ အချိန်ရက်စွဲ သတ်မှတ်ရာတွင် "ဗဟိုစံနှုန်း" တစ်ခုအဖြစ် ရာစုနှစ်များစွာ တည်ရှိခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များအား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းနှင့် လူသားအချင်းချင်း မေတ္တာစိတ္တဇဖြင့် ရေစင်သွန်းလောင်းသည့် ဓလေ့သည် မြန်မာပြည်မှတစ်ဆင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ နိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများနှင့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည့် စနစ်တကျ ရေပက်ကစားသည့် ဓလေ့သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျောက်စာထောက်ခံချက်ရှိသော အစောဆုံး ရေသဘင်ပုံစံများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ နောင်တွင် ယိုးဒယားနှင့် လာအိုတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ရေသဘင်ပွဲများအဖြစ်သို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "The History of Myanmar Calendar and Festivals", 1998.</ref> မြန်မာ့သင်္ကြန်၌ တွေ့ရသော "သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ"၊ "ငါးလွှတ်ပွဲ" (ဇီဝိတဒါန) နှင့် "မုန့်လုံးရေပေါ်" အပါအဝင် စုပေါင်းဒါနပြုလုပ်သည့် ဓလေ့များကို အရှေ့တောင်အာရှ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင်လည်း ဆင်တူယိုးမှား တွေ့ရှိရသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသည် ဗြဟ္မဏဝါဒမှ ဆင်းသက်လာသော အယူအဆများကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသစရိုက်တို့ ပေါင်းစပ်၍ ရှေ့မှ ပုံဖော်ပေးခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဒေသတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့စီးဝင်သွားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော သမိုင်းနှင့် ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="ritual">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ နှစ်သစ်ကူး ယဉ်ကျေးမှု ကွင်းဆက်တွင် အဓိက အစပြုရာ ဗဟိုချက်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တိကျမှုနှင့် ရေလောင်းဓလေ့၏ အနှစ်သာရတို့ကြောင့် ဒေသတွင်း နိုင်ငံများ၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်များအပေါ် ယနေ့တိုင် ဩဇာသက်ရောက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ == မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သင်္ကြန် == မြန်မာတို့၏ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ရေကစားခြင်းမျှတင်မကဘဲ မြန်မာ့ဂီတ၊ ကဗျာစာပေ၊ အနုသုခုမနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ စည်းဝါးကျစွာ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှု အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ရှေးယခင် ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ် နန်းတွင်း ရေသဘင်ပွဲများတွင် ဘုရင်နှင့် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားများ စနစ်တကျ ရေစင်းသွန်းလောင်း ကစားခဲ့ကြသော်လည်း ယနေ့တွေ့မြင်ရသော သင်္ကြန်ယိမ်းအက ပုံစံမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း တဖြည်းဖြည်း မန္တလေးမြို့တော်မှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="aung-hla-thein">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> မန္တလေးမြို့ရှိ "မြို့မဂီတအသင်း" ကဲ့သို့သော ရိုးရာသံစုံတီးဝိုင်းများနှင့်အတူ သင်္ကြန်အလှပြယာဉ်များ အပေါ်တွင် အမျိုးသမီးငယ်များက ဝတ်စုံတူညီစွာ ဝတ်ဆင်၍ သီချင်းအလိုက် ညီညာစွာ ကပြသည့် "ယိမ်းအက" ဓလေ့ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သင်္ကြန်အကသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ကဘိလပ်အက၏ အခြေခံခြေလှမ်းများ၊ လက်ဟန်များကို မြူးကြွသော သံစဉ်များနှင့် ပေါင်းစပ်ထားပြီး ညီညွတ်မှု၊ လန်းဆန်းမှုနှင့် နှစ်သစ်၏ ပျော်ရွှင်မှုကို ဖော်ပြသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြယုဂ် တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="myan-encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၀)၊ "သင်္ကြန်"။</ref> မန္တလေး သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် "မြို့မအသင်း၏ ငွေငန်းအလှပြယာဉ်" သည် သင်္ကြန်ဂီတနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၏ ဝိညာဉ်သဖွယ် ထင်ရှားသည်။ မြို့မအသင်းသည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ ငွေငန်းရုပ်တု တင်ဆောင်ထားသော အလှပြယာဉ်ဖြင့် မန္တလေးမြို့ပတ်၍ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ၊ ယိမ်းအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခဲ့ရာမှ "ငွေငန်း" သည် သင်္ကြန်ပွဲ၏ အထင်ကရ အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="myan-encyclopedia" /> == သင်္ကြန်ဖွဲ့ စာပေနှင့် သီချင်းများ == === ၁။ ကဗျာနှင့် စာပေ === ရှေးခေတ် စာဆိုတော်ကြီးများ၏ အတိုထွာဖွဲ့နွဲ့မှုများအနက် အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုများက တန်ခူးလနှင့် သင်္ကြန်အလှကို ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြသည်။ > ဦးပုန်း - တန်ခူးလဘဝဂ်ဖွဲ့ ကဗျာ > "နွေဦးကာလ၊ မြူတလင်းမှာ၊ ပိတောက်ရွှေဝါ၊ ပွင့်စပြုပြီ..." <ref name="pho-lat" /> > မဟာဂီတနှင့် ရှေးဟောင်း ပျို့၊ ကဗျာများတွင်လည်း တန်ခူးလ၏ သင်္ကြန်တော်ခေါ်ပုံ၊ မဟာသင်္ကြန်ကျချိန် နတ်မင်းကြီးများ ဆင်းသက်ပုံတို့ကို အနုပညာမြောက်စွာ ထည့်သွင်းဖွဲ့နွဲ့ခဲ့ကြသည်။ === ၂။ ထင်ရှားသော သင်္ကြန်သီချင်းများ === မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ဝိညာဉ်ကို ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်မှာ ခေတ်အဆက်ဆက် ပေါ်ထွက်ခဲ့သော အမြဲထာဝရ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ "မြူမှောင်ဝေကင်း" (မြို့မငွေငန်းတေး)ကို မြို့မဆရာငြိမ်း ရေးစပ်ခဲ့သော ဤသီချင်းသည် သင်္ကြန်၏ မူလရိုးရာသံစဉ်ကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။ "ရွှေမန်းတောင်ရိပ်ခို" ဆရာမြို့မငြိမ်း၏ လက်ရာဖြစ်ပြီး သင်္ကြန်ရောက်တိုင်း မြန်မာပြည်အနှံ့ ကြားရမြဲဖြစ်သော သင်္ကြန်သီချင်းများ၏ အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သည်။"သင်္ကြန်မိုး" သီချင်းများသည်လည်း ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည့် "သင်္ကြန်မိုး" ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားမှ တေးသီချင်းများ (ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို၏ လက်ရာများ) သည် ယနေ့ထက်ထိ သင်္ကြန်၏ အမှတ်တသားအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ <ref name="film-history">မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သမိုင်းအကျဉ်း၊ ၁၉၉၀။</ref> == ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် == မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို [[ယူနက်စကို]]၏ လူသားမျိုးနွယ်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်နိုင်ရေးအတွက် အဆိုပြုစာတွဲကို ယူနက်စကို ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ကော်မတီထံ [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]]က ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် ပေးပို့တင်သွင်းသည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်တွင် ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၊ အာဆွန်စီယွန်မြို့၌ ကျင်းပသည့် (၁၉)ကြိမ်မြောက် ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ညီလာခံက “မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်”ကို ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းတွင်ထည့်သွင်းကြောင်းတရားဝင် ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုကြေညာခဲ့သည်။ထို့ကြောင့်သင်္ကြန်ပွဲတော်သည်မြန်မာတို့အတွက်ဂုဏ်ယူစရာကောင်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaariuraa-ncsckuu-attaasngknpaitteaakiu-kmbhaadpmaiynykemu-ameanccaarngaphc-sttmttkhnr|title=မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရ|work=Myanmar Digital News|date=5 December 2024|accessdate=22 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာ့ ရာသီ}} [[Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:စာပေ ဆောင်းပါးတို တမ်းပလိတ်များ]] 04j296tvwye9yi31pa6dqimcpv1iow4 1057132 1057131 2026-10-10T11:09:22Z ~2026-54331-35 149257 /* ဒေသန္တရ ဆက်စပ်မှု */ 1057132 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = သင်္ကြန် |type = buddhist |image = Bagan era painting of Thingyan.jpg |imagesize = 250px |caption = [[ပုဂံခေတ်]] သင်္ကြန်ပွဲတော် |official_name = Thingyan (သင်္ကြန်) |nickname = အတာရေသဘင်ပွဲတော် |observedby = [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]] |litcolor = |longtype = |significance = မြန်မာနှစ်သစ်ကူး |begins = အကြိုနေ့ |ends = အတက်နေ့ |date = နှစ်သစ် |flower = [[ပိတောက်ပန်း]] ရိုးရာအစားအစာ = သင်္ကြန်ထမင်း၊မုန့်လုံးရေပေါ် |celebrations = |observances = ရေကစားခြင်း၊ တရားဘာဝနာပွားခြင်းနှင့် သက်ကြီးတို့အား ကန်တော့ခြင်း။ |relatedto = [[ဆောင်ခရမ် အားလပ်ရက်]], [[:en:Lao New Year|လာအိုနှစ်သစ်ကူး]], [[:en:Puthandu|Tamil New Year]], [[:en:Cambodian New Year|ကမ်ဗောဒီယား နှစ်သစ်ကူးရက်]] |website=www.myanmarwaterfestival.com|UNESCO's Intangible Cultural Heritage=https://www.gnlm.com.mm/myanmars-thingyan-festival-recognized-as-unesco-intangible-cultural-heritage/}} {{Wiktionary}} '''သင်္ကြန်''' ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ပါဠိ|ပါဠိဘာသာ]] "သင်္ကန္တ" နှင့် [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သက္ကတဘာသာ]] "သင်္ကြန္တ" မှ ဆင်းသက်လာပြီး "ကူးပြောင်းခြင်း" ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာပြက္ခဒိန်]]၏ ပထမဆုံးလဖြစ်သော [[တန်ခူးလ]]တွင် နှစ်ဟောင်းကုန်၍ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းသည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသော ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် [[ယူနက်စကို]] (UNESCO) က ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်း သို့ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://ich.unesco.org/en/RL/myanmar-traditional-new-year-at-thingyan-festival-02085|title=Inscribed in 2024 (19.COM) on the Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity|work= Intangible Cultural Heritage|access-date=6 Dec 2024|date=5 Dec 2024 }}</ref> ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန် သည်အစောဆုံး ကျင်းပသည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုနိုင်ပေမည်။ == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ဗြဟ္မဏဝါဒ၏ နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရပ်နှင့် မြန်မာတို့၏ ဒေသန္တရယဉ်ကျေးမှုတို့ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်လာသော အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစောဆုံးနှင့် အခိုင်မာဆုံးသော နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="dr-than-tun-2002">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂၊ နှာ-၁၂၄-၁၃၀။</ref> နေမင်းကြီးသည် တစ်နှစ်တာ ပတ်လမ်း၏ နောက်ဆုံးရာသီဖြစ်သော [[မိန် (ဗေဒင်)|မိန်ရာသီ]]မှ နှစ်သစ်၏ အစဖြစ်သော [[မိဿ နက္ခတ်တာရာ|မိဿရာသီ]]သို့ ကူးပြောင်းဝင်ရောက်သည့် အချိန်နာရီကို "သူရိယသိဒ္ဓန္တ" နက္ခတ်ကျမ်းအရ တွက်ချက်ကာ "သင်္ကန္တ" ဟု ဗြဟ္မဏတို့က ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="pho-lat">ဦးဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂။</ref> ဤနက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုအရ နေမင်းကြီး မိဿရာသီ သုညဒီဂရီသို့ ရောက်ရှိသည့် "မဟာသင်္ကြန်" ကာလကို မြန်မာတို့က အေဒီ ၆၃၈ (သက္ကရာဇ် ဖြိုခေတ်) ကတည်းက လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့ပြီး၊ [[ပုဂံခေတ်]]တွင် ထိုစနစ်မှာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ [[File:Rural Thingyan 2017.jpg|thumb|left|300px|သင်္ကြန်ကာလအတွင်း ကလေးငယ်များ ရေကစားနေကြပုံ (၂၀၁၇ ခုနှစ်)]] ပုဂံဒေသရှိ ကျောက်စာ အထောက်အထားများသည် သင်္ကြန်ပွဲတော် မြန်မာပြည်၌ စတင်ခိုင်မာခဲ့ကြောင်းကို အကောင်းဆုံး သက်သေပြနေသည်။ အထူးသဖြင့် အေဒီ ၁၂ ရာစုအတွင်း ရေးထိုးခဲ့သော "မင်းနန်သူအရုဏ်ဆွဲဘုရားကျောက်စာ" တွင် "သင်္ကန္တ" ဟူသော ဝေါဟာရကို တိုက်ရိုက်သုံးနှုန်းလျက် [[တန်ခူးလ]]သင်္ကြန်အခါ၌ ရေစင်သွန်းလောင်းခြင်း၊ နံ့သာရည်များဖြင့် ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဆွမ်းလုပ်ကျွေးခြင်း စသည့် အလှူမှတ်တမ်းများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ကျောက်စာအထောက်အထားအရ အစောဆုံးပါဝင်ကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။<ref name="inscriptions">မောင်မောင်တင်၊ "မြန်မာ့ကျောက်စာသမိုင်း"၊ ၁၉၇၀။</ref> မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ထူးခြားချက်မှာ ဗြဟ္မဏတို့၏ အချိန်ကာလ သတ်မှတ်ချက်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာတို့က "ရေလောင်းခြင်း" ဟူသော ဘာသာရေးနှင့် လူမှုရေး ပြယုဂ်အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းပုံဖော်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ရေလောင်းသည့် ဓလေ့သည် နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြောစင်ကြယ်စေခြင်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် ဘုရားရှင်အား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းမှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ နောင်တွင် နန်းတွင်း၌ ပျော်ရွှင်ဖွယ် "ရေသဘင်ပွဲ" အဖြစ်သို့ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ ပုဂံ[[နရသီဟပတေ့|နရသီဟပတေ့မင်း]] လက်ထက်တွင် နန်းတွင်း၌ ရေပက်ကစားခြင်းကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ရှေးအကျဆုံးသော ရေသဘင်ပွဲတော် မှတ်တမ်းများအဖြစ် သမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသို့ဖြင့် ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒနှင့် မြန်မာတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရေလောင်းဓလေ့တို့ ပေါင်းစည်းသွားကာ ယနေ့တိုင် တည်တံ့နေသော မြန်မာတို့၏ အတာသင်္ကြန် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်လက္ခဏာ အဖြစ် သမိုင်းပိတ်ကားပေါ်တွင် အခိုင်အမာ နေရာယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="culture-heritage">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် ပုဂံခေတ်သည် သင်္ကြန်ပွဲတော်ကို စာဖြင့် ရေးထိုးသည့် ကျောက်စာမှတ်တမ်း၊ ရေပက်ကစားသည့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်း နှင့် စနစ်တကျ တွက်ချက်သည့် နက္ခတ်ဗေဒမှတ်တမ်း ဟူသော ကဏ္ဍစုံမှ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ရှေးကတည်းကပင် ကျင်းပခဲ့သည့် မူလရေသဘင် နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ဆိုနိုင်ပေသည်။<ref name="aung-hla-thein-2012">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012, p. 45.</ref><ref name="sai-aung-tun-1998">Sai Aung Tun, "History of the Myanmar Calendar and Festivals", 1998.</ref> == ဒဏ္ဍာရီလာအယူအဆ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်နှင့် ပတ်သက်သည့် ဒဏ္ဍာရီအရ လွန်ခဲ့သော ကမ္ဘာဦးကာလ လူတို့၏ အသိပညာနှင့် နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ်များ စတင်ထွန်းကားချိန်၌ ဗြဟ္မာ့ပြည်တွင် ကပိလဗြဟ္မာ ဟူသော ဗြဟ္မာကြီးတစ်ဦး ရှိခဲ့သည်။ ထိုဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အသိပညာအပေါ် လွန်စွာ မာန်တက်ပြီး ခက်ခဲသော ပဟေဠိများကို မေးမြန်းလေ့ရှိသည်။ တစ်နေ့တွင် ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၏ အရှင်သခင် [[သိကြားမင်း]] နှင့် တွေ့ဆုံကာ "လူသားတို့အတွက် တစ်နေ့တာ၏ မင်္ဂလာသည် မည်သည့်နေရာ၌ ရှိသနည်း" ဟု ပဟေဠိ မေးမြန်း၍ အလောင်းအစား ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ အဖြေကို ခုနစ်ရက်အတွင်း မဖြေနိုင်ပါက သိကြားမင်း၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ယူမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဖြေနိုင်ပါက ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ဖြတ်ပေးမည်ဟု ကတိပြုခဲ့ကြသည်။ သိကြားမင်းသည် ခြောက်ရက်တိုင်တိုင် စဉ်းစားသော်လည်း အဖြေကို မရရှိခဲ့ပေ။ ခုနစ်ရက်မြောက်နေ့တွင် သိကြားမင်းသည် သစ်ပင်တစ်ပင်အောက်၌ နားနေစဉ် သစ်ပင်ပေါ်ရှိ ငှက်မင်းနှစ်ကောင်၏ စကားပြောသံကို ကြားလိုက်ရသည်။ ဖိုငှက်က "နံနက်ခင်း၌ လူတို့သည် မျက်နှာသစ်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် မျက်နှာ၌ ရှိကြောင်း၊ မွန်းတည့်ချိန်၌ ကိုယ်လက်သန့်စင်ကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ရင်ဘတ်၌ ရှိကြောင်း၊ ညနေချမ်း၌ ခြေထောက်ကို ဆေးကြောကြသဖြင့် မင်္ဂလာသည် ခြေထောက်၌ ရှိကြောင်း" အဖြေကို ပြောပြနေသဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် ကပိလဗြဟ္မာထံ သွားရောက် ဖြေကြားနိုင်ခဲ့သည်။ ကပိလဗြဟ္မာကြီးသည် မိမိ၏ အရှုံးကို ဝန်ခံကာ ကတိအတိုင်း မိမိ၏ ဦးခေါင်းကို ဓားဖြင့် ဖြတ်ယူခဲ့သည်။ သို့သော် ဗြဟ္မာကြီး၏ ဦးခေါင်းတော်သည် မြေပေါ်ကျပါက ကမ္ဘာကြီး မီးဟုန်းဟုန်းတောက်မည်၊ သမုဒ္ဒရာထဲကျပါက ရေများ ခမ်းခြောက်မည်၊ မိုးပေါ်ပစ်တင်ပါက ခုနစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးခေါင်သွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သိကြားမင်းသည် ဗြဟ္မာမင်း၏ သမီးတော် ခုနစ်ဦးကို ဆင့်ခေါ်၍ ဖခင်၏ ဦးခေါင်းတော်ကို ဖန်ဦးအင်တုံဖြင့် လှည့်လည် ကိုင်ဆောင်စေခဲ့သည်။ သမီးတော်တစ်ဦးလျှင် တစ်နှစ်စီ အလှည့်ကျ ထိန်းသိမ်းရပြီး၊ တစ်နှစ်ပြည့်၍ နောက်သမီးတော်တစ်ဦးထံသို့ ဦးခေါင်းတော်ကို လွှဲပြောင်းပေးသည့် အခိုက်အတန့်ကို "သင်္ကန္တ" သို့မဟုတ် "သင်္ကြန်" ဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ ဤဒဏ္ဍာရီအရ သင်္ကြန်ကာလအတွင်း သိကြားမင်းသည် လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်လာပြီး လူတို့၏ ကောင်းမှုများကို ရွှေပေလွှာတွင်လည်းကောင်း၊ မကောင်းမှုများကို ခွေးသားရေပုရပိုက်တွင်လည်းကောင်း မှတ်တမ်းတင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာတို့သည် သင်္ကြန်ကာလ၌ အတာအိုးများ ထိုးကြပြီး မကောင်းမှုများကို ရှောင်ကြဉ်ကာ ကုသိုလ်ယူရင်း ရေပက်ကစားကြခြင်း ဖြစ်သည်။ == နက္ခတ်ဗေဒင်ဆိုင်ရာ တွက်ချက်ပုံ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ရက် သတ်မှတ်ရန်အတွက် အသုံးပြုသော သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရှာဖွေရာ၌ "မဇ္ဈိမ" နှင့် "သဖုဋ" ဟူသော အဆင့်နှစ်ဆင့်ဖြင့် တွက်ချက်သည်။ ၎င်းစနစ်သည် နေမင်း၏ အသွားနှုန်း မမှန်မှုကို သင်္ချာ (Trigonometry) ပညာရပ်ဖြင့် ဖြေရှင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပထမဦးစွာ ကမ္ဘာဗဟိုပြုစနစ်အရ နေမင်းသည် စက်ဝိုင်းပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း တစ်သမတ်တည်း သွားနေသည်ဟု ယူဆကာ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာကို ရှာဖွေရသည်။ အဟောဂဏသည် ကမ္ဘာဦးအစ (သို့မဟုတ် ခေတ်တစ်ခု၏အစ) မှ ယနေ့အထိ ကုန်လွန်ခဲ့သော စုစုပေါင်း ရက်အရေအတွက်ကို ဦးစွာတွက်ချက်သည်။<ref name="burmese-cal">ဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂၊ နှာ-၄၅-၅၀။</ref> ၎င်းရက်အရေအတွက်ကို အခြေခံ၍ နေမင်း၏ ပျမ်းမျှသွားနှုန်းဖြင့် မြှောက်ကာ ရာသီစက်ဝန်း၏ မည်သည့်နေရာသို့ ရောက်ရှိနေသည်ကို ရှာဖွေသည်။ ဤကျမ်းအရ နေမင်းသည် တစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅ ရက်၊ ၁၅ နာရီ၊ ၃၁ မိနစ်၊ ၃၁.၄ စက္ကန့် ကြာမြင့်စွာ သွားလာသည်ဟု သတ်မှတ်သည်။ နေမင်းသည် ကမ္ဘာကို ပတ်ရာတွင် ဘဲဥပုံလမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားသောကြောင့် အချို့နေရာတွင် မြန်၍ အချို့နေရာတွင် နှေးသည်။ ထိုသို့ ပျမ်းမျှတည်နေရာနှင့် အမှန်တကယ်ရှိနေသော တည်နေရာ ခြားနားချက်ကို "မန္ဒဖလ" ဟု ခေါ်သည်။ မန္ဒဥစ္စ ခေါ် နေမင်းနှင့် ကမ္ဘာ အကွာဆုံးအမှတ်ကို သူရိယသိဒ္ဓန္တတွင် မိဿရာသီ၏ ၇၈ ဒီဂရီ၌ ကိန်းသေထား၍ တွက်ချက်သည်။<ref name="suryasiddhanta-translation">Burgess, Ebenezer, "Translation of the Surya-Siddhanta: A Text-book of Hindu Astronomy", 1860.</ref> သဖုဋတွက်ချက်ပုံမှာ နေ၏ ပျမ်းမျှတည်နေရာမှ မန္ဒဥစ္စကို နှုတ်၍ ရလာသော ကိန်းကို Sine function (Jya) သုံးကာ တွက်ချက်ရရှိသော အဖြေကို ပျမ်းမျှတည်နေရာတွင် ပေါင်းခြင်း သို့မဟုတ် နှုတ်ခြင်းဖြင့် "သဖုဋနေ" ခေါ် နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန်ကို ရရှိသည်။ နေမင်း၏ တည်နေရာအမှန် (သဖုဋနေ) သည် ၃၆၀ ဒီဂရီပြည့်၍ ၀ ဒီဂရီ (မိဿရာသီ၏ အစမှတ်) သို့ ရောက်ရှိသည့် အချိန်နာရီကို တိကျစွာ တွက်ချက်သည်။ ၎င်းအချိန်ကို "သင်္ကြန်ကျချိန်" ဟု သတ်မှတ်သည်။ နက္ခတ်တာရာများ အစဉ်အမြဲ ရွေ့လျားနေမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကွာဟချက်ကို ညှိနှိုင်းရန် အယနံသကိန်းကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရသည်။ မြန်မာ့ရိုးရာသင်္ကြန်သည် "နိရယဏ" စနစ်ကို သုံးသောကြောင့် ကြယ်တာရာများအပေါ် မူတည်၍ နေမင်း၏ အနေအထားကို တိကျစွာ သိရှိနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="dr-than-tun-culture">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသို့ဖြင့် သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသည် နေမင်း၏ သွားလာမှုကို သင်္ချာနည်းကျကျ တွက်ချက်ပေးခြင်းဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်၏ "အတက်၊ အကျ၊ အကြို၊ အကူး" အချိန်များကို နှစ်စဉ် လွဲချော်မှုမရှိစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="sai-aung-tun">Sai Aung Tun, "History of the Myanmar Calendar and Festivals", 1998.</ref> == ကျင်းပပုံ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ == မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် မြန်မာလူမျိုးတို့၏ နှစ်ထောင်ချီ ခိုင်မာလာခဲ့သော ဓလေ့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာအဆုံးအမများ ပေါင်းစည်းထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာ ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်။ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေးများကို ဆေးကြော၍ နှစ်သစ်တွင် မင်္ဂလာအပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံစေရန် ရည်ရွယ်ကျင်းပကြသည်။ [[File:Mandalay Thingyan & Myo Ma Music.jpg|thumb| မန္တလေးသင်္ကြန်ပွဲတော်ဗဟိုမဏ္ဍပ်နှင့်အတူ မြင်တွေ့ရသော မန္တလေးဂုဏ်ဆောင် မြို့မတူရိယာအသင်းအလှပြယာဉ်]] === ၁။ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ရေသပ္ပာယ်ခြင်း ဓလေ့ === သင်္ကြန်ကာလ၏ အဓိက အနှစ်သာရမှာ စင်ကြယ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြန်မာ လူမျိုးတို့သည် သင်္ကြန်ကျသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ဘုရားကျောင်းကန်များသို့ သွားရောက်၍ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်မြတ်များကို နံ့သာရည်များဖြင့် "ရေသပ္ပာယ်ခြင်း" ကို ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ဤသည်မှာ နှစ်သစ်ကို ကုသိုလ်ဖြင့် စတင်ခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိတို့၏ စိတ်နှလုံးကို ရေကဲ့သို့ အေးမြစေရန် ရည်ရွယ်သည့် ဗမာ့ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းဖြစ်သည်။ === ၂။ ရေသဘင်နှင့် လူမှုရေး ပျော်ရွှင်မှု === မြန်မာ့ရိုးရာ ရေလောင်းခြင်းသည် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ရန်ငြိုးပြေပျောက်စေရန်နှင့် ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှု တိုးပွားစေရန် ရည်ရွယ်သည်။ [[ပုဂံခေတ်]] ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများအရ နန်းတွင်း၌ ဘုရင်နှင့် မိဖုရားများမှစ၍ ငွေဖလားများဖြင့် ရေပက်ကစားသည့် "ရေသဘင်ပွဲ" ကို စနစ်တကျ ကျင်းပခဲ့ကြသည်။<ref name="glass">မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၊ ပုဂံခေတ်အပိုင်း။</ref> ဤရေလောင်းဓလေ့သည် ပူပြင်းလှသော တန်ခူးလ၏ အပူဒဏ်ကို အေးမြစေသည့်အပြင် "နှစ်ဟောင်းက အညစ်အကြေး ရေဆေးလို့စင်" ဟူသော ဗမာ့ရိုးရာ ယုံကြည်မှုကို ဖော်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ === ၃။ သက်ကြီးပူဇော်ပွဲနှင့် ကန်တော့ခြင်း === သင်္ကြန်ကာလအတွင်း အလွန်အနှစ်သာရရှိသော ဓလေ့မှာ "သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ" ဖြစ်သည်။ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအတွင်းရှိ အသက်ကြီးသူများကို ခေါင်းလျှော်ပေးခြင်း၊ ခြေသည်းလက်သည်း ညှပ်ပေးခြင်းနှင့် အဝတ်အစားသစ်များ လဲလှယ်ပေးကာ ကန်တော့ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ကြသည်။ ဤသည်မှာ လူကြီးမိဘများကို ရိုသေလေးစားတတ်သော ဗမာလူမျိုးတို့၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ === ၄။ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုနှင့် စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်း === သင်္ကြန်ကာလတွင် "မုန့်လုံးရေပေါ်" ပြုလုပ်ခြင်းမှာ ဗမာတို့၏ စည်းလုံးမှုကို ဖော်ပြသည်။ တစ်အိမ်တက်ဆင်း မုန့်လုံးရေပေါ်များ ဝေငှခြင်း၊ စတုဒိသာကျွေးမွေးခြင်းတို့ဖြင့် "မရှိလျှင်ရှိသူက ပေးကမ်းခြင်း" ဟူသော စေတနာကို အခြေခံသည့် လူမှုဓလေ့ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်။<ref name="culture">ဦးနု၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ"၊ ၁၉၆၅။</ref> === ၅။ အတာအိုးနှင့် သပြေညွန့်အမှတ်အသား === နေအိမ်တိုင်းတွင် ရေဖြည့်ထားသော အတာအိုးအတွင်း၌ "အောင်ခြင်းမင်္ဂလာ" ကို ဆောင်သည့် သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်းများကို ထိုးစိုက်ကြသည်။ ၎င်းသည် နှစ်သစ်တွင် ဘေးအန္တရာယ်ကင်းဝေး၍ အေးချမ်းသာယာပါစေကြောင်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အယူအဆဖြင့် ဆုတောင်းကြသည့် ရိုးရာသင်္ကေတ တစ်ခုဖြစ်သည်။ == မြန်မာသင်္ကြန်၏အမှတ်အသားနှင့် သင်္ကေတများ== မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် သမိုင်းစဉ်တစ်လျှောက် ယဉ်ကျေးမှုအနုပညာနှင့် ယုံကြည်မှုများ ပေါင်းစည်းရာ အခါသမယဖြစ်ပြီး၊ ပွဲတော်၏ သင်္ကေတများနှင့် အမှတ်အသားများသည်လည်း စာပေနှင့်ကဗျာလောကတွင် ခိုင်မာစွာ နေရာယူထားပါသည်။ သင်္ကြန်၏ အဓိကသင်္ကေတဖြစ်သော ပိတောက်ဖြူနှင့် ပိတောက်ဝါ တို့သည် အေးမြသော သင်္ကြန်မိုးနှင့်အတူ ပွင့်လန်းလာတတ်ပုံကို ရှေးစာဆိုတော်များကပင် တခမ်းတနား ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြရာ၊ အထူးသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုတော် ဦးကြော့၏ "တန်ခူးလေသာ၊ မိဿရာသီ၊ ပြောင်းပြီမို့၊ လောင်းလှေလှော်ခတ်၊ ရေသဘင်ဆင်ယင်ကျင်းပ..." ဟူသော ကဗျာစာသားများသည် သင်္ကြန်၏ အနှစ်သာရကို ကောင်းစွာဖော်ညွှန်းနေပါသည်။ ထို့ပြင် သင်္ကြန်၏ အမှတ်အသားတစ်ခုဖြစ်သော အတာအိုး အတွင်းရှိ သပြေညွန့်နှင့် အတာပန်း ၇ မျိုးကို အမှီပြု၍ "သပြေညို ရွှေဘိုပန်းက၊ လန်းရက်စည်စည်" ဟူသော စာသားများက မြန်မာတို့၏ အောင်ခြင်းမင်္ဂလာနှင့် နှစ်သစ်ကူးအောင်ပွဲကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် ရေပက်ကစားခြင်းသည် ပျော်ရွှင်မှုသက်သက်မဟုတ်ဘဲ "ရေစင်သွန်းလို့၊ အမောပြေ၊ တန်ခူးလမှာ၊ ပျော်ကြပေ" ဟူသည့်အတိုင်း တစ်ဦးပေါ်တစ်ဦး ထားရှိသည့် မေတ္တာနှင့် ကောင်းမှုကို ရည်ရွယ်သည့် စင်ကြယ်ခြင်း သင်္ကေတဖြစ်သည်။ လူမှုရေးအရလည်း မုန့်လုံးရေပေါ် နှင့် သင်္ကြန်ယိမ်း တို့သည် စည်းလုံးခြင်း၏ အမှတ်အသားများဖြစ်ကြပြီး၊ မဏ္ဍပ်ထက်မှ သံချပ် သံများသည်လည်း လွတ်လပ်မှုနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၏ ပြယုဂ်များအဖြစ် တည်ရှိနေပါသည်။ ဤသို့ဖြင့် မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် ပိတောက်ရနံ့၊ သပြေခက်၊ အတာအိုးနှင့် ရေသဘင်ပွဲတော်ဟူသော အမှတ်အသားများဖြင့် သမိုင်းပိတ်ကားထက်တွင် ကဗျာဆန်ဆန် လှပစွာ အမြစ်တွယ်နေသော အမျိုးသားရေး သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သမိုင်းနှင့် စာပေအထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေပါသည်။ == ဒေသန္တရ ဆက်စပ်မှု == မြန်မာနိုင်ငံအပြင် [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာ ကောဇာသက္ကရာဇ်]]ကို ၁၉ ရာစုအလယ်ပိုင်းအထိ ဆက်ခံအသုံးပြုခဲ့ကြသော [[ထိုင်းနိုင်ငံ|ထိုင်း]] (ဆုန်ကရန် - {{lang-th|สงกรานต์}})၊ [[လာအိုနိုင်ငံ|လာအို]] (ပီမိုင် - {{lang-lo|ປີໃໝ່}})၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ|ကမ္ဘောဒီးယား]] (ချောချနမ်သ်မေး - {{lang-km|ចូលឆ្នាំថ្មី}})နှင့် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ယူနန်ပြည်နယ်]]ရှိ ရှမ်း/တိုင်နွယ်ဖွားများတွင်လည်း အလားတူ နှစ်သစ်ကူး ရေသဘင်ပွဲတော်များကို ဒေသန္တရအမည်အသီးသီးဖြင့် ကျင်းပကြသည်။ [[File:Rakhine Thingyan 2011.jpeg | thumb | မြန်မာနှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ပွဲတော်၌ ရေကစားနေကြပုံ (ရန်ကုန်မြို့၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၁၁)]] မြန်မာ့အတာသင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ တိုင် (ရှမ်း) နွယ်ဖွားများနှင့် ခမာယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာ ဒေသများသို့ ဗြဟ္မဏ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုနှင့် ရေသဘင်ဓလေ့များ ပျံ့နှံ့ရာတွင် အဓိက အချက်အချာဖြစ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းအထောက်အထားများအရ [[ပုဂံခေတ်]] အင်ပါယာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိချိန် (အေဒီ ၁၁ - ၁၃ ရာစု) တွင် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ်တွက်ချက်ပုံနှင့် သင်္ကြန်ကျင်းပပုံ ဓလေ့များသည် အိမ်နီးချင်း ယိုးဒယား (အယုဒ္ဓယ)၊ လင်းဇင်း (လာအို) နှင့် [[ခမာအင်ပါယာ]] ဒေသများအပေါ် အဓိက လွှမ်းမိုးခဲ့သည်။<ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံအများအပြားသည် မြန်မာတို့၏ သက္ကရာဇ်အကောက်အယူ (အေဒီ ၆၃၈ တွင် ပုဂံ [[သုမုန္ဒရီမင်း]]နှင့် [[ပုပ္ပါးစောရဟန်း]]တို့ စတင်ခဲ့သော သက္ကရာဇ်ဖြိုပွဲ) ကို "စူဠသက္ကရာဇ်" သို့မဟုတ် "ကျူလဆာကာရတ်" (ထိုင်း: {{lang-th|จุลศักราช}} / Chula Sakarat၊ ခမာ: {{lang-km|ចុល្លសករាជ}} / Chulla Sakarat) ဟု ခေါ်ဆိုကာ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ ရုံးသုံးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="eade1995">Eade, J. C. (1995). ''The Calendrical Systems of Mainland South-East Asia''. E.J. Brill, Leiden. ISBN 90-04-10437-2.</ref> ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဆူခိုထိုင်းခေတ်၊ အယုဒ္ဓယခေတ်မှသည် ရာတနကောစင်ခေတ်၏ [[ရာမ၅ မင်းတရား|စူဠာလင်္ကရဏမင်း]] (Chulalongkorn) လက်ထက် အေဒီ ၁၈၈၉ ခုနှစ်အထိ ဤမြန်မာပြက္ခဒိန်နှင့် သက္ကရာဇ်စနစ်ကိုပင် တရားဝင် ရုံးသုံးပြက္ခဒိန်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="eade1989">Eade, J. C. (1989). ''Southeast Asian Ephemeris: Solar and Planetary Positions, A.D. 638–2000''. Cornell University Southeast Asia Program. ISBN 978-0877277040.</ref> နေ၏ သွားလာမှုကို အခြေခံ၍ သင်္ကြန်ကျရောက်သည့် ရက်စွဲများကို တွက်ချက်သည့် မြန်မာ့နက္ခတ်ဗေဒ စနစ် (သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းသုံး နိရယဏစနစ်) သည် ထိုင်း၊ လာအိုနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားတို့၏ နှစ်သစ်ကူး သင်္ကြန်ရက်စွဲ သတ်မှတ်ချက်အပေါ် တိုက်ရိုက် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။<ref name="calendar">ဖိုးလတ်၊ "မြန်မာ့သက္ကရာဇ်သမိုင်း"၊ ၁၉၆၂၊ နှာ-၇၅-၈၂။</ref> ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် ဒေသတွင်း နှစ်သစ်ကူး ပွဲတော်များ၏ အချိန်ရက်စွဲ သတ်မှတ်ရာတွင် "ဗဟိုစံနှုန်း" တစ်ခုအဖြစ် ရာစုနှစ်များစွာ တည်ရှိခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များအား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းနှင့် လူသားအချင်းချင်း မေတ္တာစိတ္တဇဖြင့် ရေစင်သွန်းလောင်းသည့် ဓလေ့သည် မြန်မာပြည်မှတစ်ဆင့် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ နိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများနှင့် ရာဇဝင်မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည့် စနစ်တကျ ရေပက်ကစားသည့် ဓလေ့သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျောက်စာထောက်ခံချက်ရှိသော အစောဆုံး ရေသဘင်ပုံစံများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ နောင်တွင် ယိုးဒယားနှင့် လာအိုတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဟန် ရေသဘင်ပွဲများအဖြစ်သို့ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။<ref name="ancestry">Sai Aung Tun, "The History of Myanmar Calendar and Festivals", 1998.</ref> မြန်မာ့သင်္ကြန်၌ တွေ့ရသော "သက်ကြီးပူဇော်ပွဲ"၊ "ငါးလွှတ်ပွဲ" (ဇီဝိတဒါန) နှင့် "မုန့်လုံးရေပေါ်" အပါအဝင် စုပေါင်းဒါနပြုလုပ်သည့် ဓလေ့များကို အရှေ့တောင်အာရှ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများတွင်လည်း ဆင်တူယိုးမှား တွေ့ရှိရသည်။ ဤသည်မှာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသည် ဗြဟ္မဏဝါဒမှ ဆင်းသက်လာသော အယူအဆများကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဒေသစရိုက်တို့ ပေါင်းစပ်၍ ရှေ့မှ ပုံဖော်ပေးခဲ့ပြီး၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဒေသတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့စီးဝင်သွားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ခိုင်မာသော သမိုင်းနှင့် ပြက္ခဒိန်ဆိုင်ရာ အထောက်အထားများက ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="ritual">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> ထို့ကြောင့် မြန်မာ့သင်္ကြန်သည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ နှစ်သစ်ကူး ယဉ်ကျေးမှု ကွင်းဆက်တွင် အဓိက အစပြုရာ ဗဟိုချက်အဖြစ် တည်ရှိနေပြီး၊ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တိကျမှုနှင့် ရေလောင်းဓလေ့၏ အနှစ်သာရတို့ကြောင့် ဒေသတွင်း နိုင်ငံများ၏ သင်္ကြန်ပွဲတော်များအပေါ် ယနေ့တိုင် ဩဇာသက်ရောက်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ == မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သင်္ကြန် == မြန်မာတို့၏ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်သည် ရေကစားခြင်းမျှတင်မကဘဲ မြန်မာ့ဂီတ၊ ကဗျာစာပေ၊ အနုသုခုမနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သင်္ကေတများ စည်းဝါးကျစွာ ပေါင်းစည်းဖြစ်တည်နေသည့် ယဉ်ကျေးမှု အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref name="dr-than-tun">ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ "မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း"၊ ၂၀၀၂။</ref> ရှေးယခင် ပုဂံနှင့် အင်းဝခေတ် နန်းတွင်း ရေသဘင်ပွဲများတွင် ဘုရင်နှင့် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားများ စနစ်တကျ ရေစင်းသွန်းလောင်း ကစားခဲ့ကြသော်လည်း ယနေ့တွေ့မြင်ရသော သင်္ကြန်ယိမ်းအက ပုံစံမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း တဖြည်းဖြည်း မန္တလေးမြို့တော်မှတစ်ဆင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ <ref name="aung-hla-thein">Aung Hla Thein, "The Evolution of Myanmar Traditional Festivals", 2012.</ref> မန္တလေးမြို့ရှိ "မြို့မဂီတအသင်း" ကဲ့သို့သော ရိုးရာသံစုံတီးဝိုင်းများနှင့်အတူ သင်္ကြန်အလှပြယာဉ်များ အပေါ်တွင် အမျိုးသမီးငယ်များက ဝတ်စုံတူညီစွာ ဝတ်ဆင်၍ သီချင်းအလိုက် ညီညာစွာ ကပြသည့် "ယိမ်းအက" ဓလေ့ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ သင်္ကြန်အကသည် မြန်မာ့ရိုးရာ ကဘိလပ်အက၏ အခြေခံခြေလှမ်းများ၊ လက်ဟန်များကို မြူးကြွသော သံစဉ်များနှင့် ပေါင်းစပ်ထားပြီး ညီညွတ်မှု၊ လန်းဆန်းမှုနှင့် နှစ်သစ်၏ ပျော်ရွှင်မှုကို ဖော်ပြသည့် ယဉ်ကျေးမှုပြယုဂ် တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="myan-encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၀)၊ "သင်္ကြန်"။</ref> မန္တလေး သင်္ကြန်ယဉ်ကျေးမှုတွင် "မြို့မအသင်း၏ ငွေငန်းအလှပြယာဉ်" သည် သင်္ကြန်ဂီတနှင့် ယဉ်ကျေးမှု၏ ဝိညာဉ်သဖွယ် ထင်ရှားသည်။ မြို့မအသင်းသည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ ငွေငန်းရုပ်တု တင်ဆောင်ထားသော အလှပြယာဉ်ဖြင့် မန္တလေးမြို့ပတ်၍ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ၊ ယိမ်းအကများဖြင့် ဖျော်ဖြေခဲ့ရာမှ "ငွေငန်း" သည် သင်္ကြန်ပွဲ၏ အထင်ကရ အမှတ်အသားဖြစ်လာခဲ့သည်။ <ref name="myan-encyclopedia" /> == သင်္ကြန်ဖွဲ့ စာပေနှင့် သီချင်းများ == === ၁။ ကဗျာနှင့် စာပေ === ရှေးခေတ် စာဆိုတော်ကြီးများ၏ အတိုထွာဖွဲ့နွဲ့မှုများအနက် အင်းဝခေတ်နှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် စာဆိုများက တန်ခူးလနှင့် သင်္ကြန်အလှကို ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြသည်။ > ဦးပုန်း - တန်ခူးလဘဝဂ်ဖွဲ့ ကဗျာ > "နွေဦးကာလ၊ မြူတလင်းမှာ၊ ပိတောက်ရွှေဝါ၊ ပွင့်စပြုပြီ..." <ref name="pho-lat" /> > မဟာဂီတနှင့် ရှေးဟောင်း ပျို့၊ ကဗျာများတွင်လည်း တန်ခူးလ၏ သင်္ကြန်တော်ခေါ်ပုံ၊ မဟာသင်္ကြန်ကျချိန် နတ်မင်းကြီးများ ဆင်းသက်ပုံတို့ကို အနုပညာမြောက်စွာ ထည့်သွင်းဖွဲ့နွဲ့ခဲ့ကြသည်။ === ၂။ ထင်ရှားသော သင်္ကြန်သီချင်းများ === မြန်မာ့သင်္ကြန်၏ ဝိညာဉ်ကို ထိန်းသိမ်းပေးထားသည်မှာ ခေတ်အဆက်ဆက် ပေါ်ထွက်ခဲ့သော အမြဲထာဝရ သင်္ကြန်တေးသီချင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ "မြူမှောင်ဝေကင်း" (မြို့မငွေငန်းတေး)ကို မြို့မဆရာငြိမ်း ရေးစပ်ခဲ့သော ဤသီချင်းသည် သင်္ကြန်၏ မူလရိုးရာသံစဉ်ကို ပုံဖော်ပေးခဲ့သည်။ "ရွှေမန်းတောင်ရိပ်ခို" ဆရာမြို့မငြိမ်း၏ လက်ရာဖြစ်ပြီး သင်္ကြန်ရောက်တိုင်း မြန်မာပြည်အနှံ့ ကြားရမြဲဖြစ်သော သင်္ကြန်သီချင်းများ၏ အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သည်။"သင်္ကြန်မိုး" သီချင်းများသည်လည်း ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးခဲ့သည့် "သင်္ကြန်မိုး" ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားမှ တေးသီချင်းများ (ဂီတလုလင် မောင်ကိုကို၏ လက်ရာများ) သည် ယနေ့ထက်ထိ သင်္ကြန်၏ အမှတ်တသားအဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ <ref name="film-history">မြန်မာ့ရုပ်ရှင် သမိုင်းအကျဉ်း၊ ၁၉၉၀။</ref> == ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် == မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို [[ယူနက်စကို]]၏ လူသားမျိုးနွယ်ဆိုင်ရာ ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်နိုင်ရေးအတွက် အဆိုပြုစာတွဲကို ယူနက်စကို ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ကော်မတီထံ [[သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန]]က ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၄ ရက်တွင် ပေးပို့တင်သွင်းသည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်တွင် ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၊ အာဆွန်စီယွန်မြို့၌ ကျင်းပသည့် (၁၉)ကြိမ်မြောက် ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်ညီလာခံက “မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်”ကို ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်စာရင်းတွင်ထည့်သွင်းကြောင်းတရားဝင် ဆုံးဖြတ်အတည်ပြုကြေညာခဲ့သည်။ထို့ကြောင့်သင်္ကြန်ပွဲတော်သည်မြန်မာတို့အတွက်ဂုဏ်ယူစရာကောင်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaariuraa-ncsckuu-attaasngknpaitteaakiu-kmbhaadpmaiynykemu-ameanccaarngaphc-sttmttkhnr|title=မြန်မာ့ရိုးရာ နှစ်သစ်ကူး အတာသင်္ကြန်ပွဲတော်ကို ကမ္ဘာ့ဒြပ်မဲ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်စာရင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရ|work=Myanmar Digital News|date=5 December 2024|accessdate=22 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာ့ ရာသီ}} [[Category:မြန်မာ့ ဓလေ့ထုံးစံ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:စာပေ ဆောင်းပါးတို တမ်းပလိတ်များ]] 0zri1wbw2ihlulldnajhsicifzgjnsn 0 5151 1057125 1038345 2026-10-10T09:33:49Z KinoIsHere 144344 ခုနှစ်ထည့်ပေးခြင်း 1057125 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer|name=ငြိမ်းကျော်|native_name=မောင်မောင်ကြီး|birth_date={{birth date|1943|1|20| df=y}}|birth_place=[[အင်းစိန်]] [[ရန်ကုန်မြို့]]|signature=Nyein Kyaw.jpg|spouse=ဒေါ်ခင်သန်း}} '''ငြိမ်းကျော်''' (၁၉၄၃-၁၉၉၅) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး == ၁၉၄၃ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်တွင် အင်းစိန် ပေါက်တောရပ်နေ ဦးအေးမောင်၊ ဒေါ်အုန်းတို့မှ မွေးသည်။ ငယ်မည်မှာ အပါ ဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ မောင်မောင်ကြီး တွင်သည်။ ၁၉၄၉ ခုတွင် ဒေါ်ချစ်မေကျောင်းတွင် ပညာစသင်ပြီး ဦးငွေထွန်းကျောင်း၌ စတုတ္ထတန်း ပညာသင်ဆုရသည်။ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို ၁၉၆၄ ခုတွင် နည်းပြသိပ္ပံ အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းမှ အောင်မြင်ပြီး ၁၉၆၅ ခုတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် မြန်မာစာအဓိကဖြင့် ပညာသင်သည်။ ၁၉၇၄ ခုတွင် မြန်မာစာတန်းကို စကားပြေအထူးဆုနှင့် အောင်မြင်ပြီး မဟာဝိဇ္ဇာတက်ရန် အဆင့်မီသည်။ == စာပေလှုပ်ရှားမှု == အထက်တန်းအောင်ပြီးနောက် ဝတ္ထုတိုများ၊ ကဗျာများ ရေးခဲ့သည်။ မောင်ယမုန် ကလောင်နှင့် ပို့သည့် ''ချစ်သည်သာဆိုရုံမျှ'' ဝတ္ထုတိုမှာ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၌ ဖော်ပြခံရသည်။ ငြိမ်းကျော် ကလောင်ဖြင့် ပို့သည့် ''ကိုဘောဂ'' ဝတ္ထုလည်း မြဝတီ၌ ပါလာသည်။ ပထမနှစ်ကျောင်းသားဘဝတွင် ရေးသည့် ''မြန်မာ ပြဇာတ်ရေစီးကြောင်း'' ဆောင်းပါးကို ပညာပဒေသာ စာစောင်တွင် ဖော်ပြခံရသည်။ ''၈၀၂ ခုနှစ် သရေခေတ္တရာ တရုတ်နိုင်ငံရောက် ပျူဂီတအဖွဲ့၊ တူရိယာနှင့် စကေး'' စာတမ်းမှာ ထင်ရှားသည်။ ၁၉၇၂ ခုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းတွင် လက်ထောက် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်။ === ရေးသားသော စာအုပ်စာတမ်းများ === {| class="wikitable sortable" !ခေါင်းစဉ် !ထုတ်ဝေနှစ် !ထုတ်ဝေသူ !မှတ်ချက် |- |ကျင်လည်ရာဘဝများစွာ၌ |၁၉၆၆ | | |- |ငွေတောင် (သုဓနု မနော်ဟရီဇာတ်နှင့် သမိုင်းကြောင်းသုတေသန) |၁၉၇၃ | |အမျိုးသားစာပေဆု (သုတပဒေသာ ဝိဇ္ဇာ) |- |နှလုံးသားမြို့ဟောင်းတူးဖော်ချက် နောက်ဆုံးအစီရင်ခံစာ |၁၉၇၅ | | |- |မြောက်ပြန်လေတွင် တင်သောကမ္ပည်း |၁၉၇၆ | | |- |အချစ်ဦးသို့ ရွှေနားတော်သွင်း ဧချင်း |၁၉၇၆ | |ဗီဒီယို ရိုက် |- |မိုးမသောက် မှောင်မိုက်အရိပ်မပြေးမီ |၁၉၇၈ | | |- |ခုတော့လည်း သူစိမ်းတွေလိုပါပဲလား |၁၉၇၈ | | |- |အချစ်ရပ်ဝန်းဒေသ |၁၉၇၉ | | |- |အလွမ်းပျော်ရဲ့ မေ့မရတဲ့အချစ်ဆုံးအတ္ထပ္ပုတ္တိ |၁၉၈၀ | | |- |တကောင်းကန္တု၊ ကန္တုငနားကြီး လေ့လာချက် - ပါမောက္ခလုစ်၊ ဦးဖိုးလတ်နှင့် ဒေါက်တာထင်အောင်တို့၏ သမိုင်းဆိုင်ရာပြဿနာ |၁၉၈၀ | | |- |အလွမ်းစကား |၁၉၈၀ | |''မမ'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |နံ့သာပင်ရိပ်မှာ ချွေးသိပ်ဖြေတော့ကွယ် |၁၉၈၀ | | |- |ပန်းဇာဖြူ |၁၉၈၀ | | |- |ပြောပြလိုက်ပါ ရှင်မွေ့လွန်းပွင့်ရယ် |၁၉၈၀ | | |- |မိုးစက်ပွင့်သို့ တမ်းချင်း |၁၉၈၀ | |''မျက်နှာမများတတ်သူပါ'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |ချစ်ခြင်းတရား၏ ကျေးဇူးမဲ့စကားကို ထာဝရမဆိုတတ်သော |၁၉၈၁ | | |- |တမ်းတခြင်းများစွာဖြင့် |၁၉၈၁ | | |- |နှလုံးသည်းပွတ်တို့မည်သည် ဘာသာပြန်၍ မရနိုင်စကောင်း |၁၉၈၁ | | |- |မြူနှင်းများ လွင့်ပြယ်စ |၁၉၈၁ | | |- |ရင်နှင့်အမျှ |၁၉၈၁ | | |- |လွမ်းလို့ကျန်ရစ်ခဲ့မှာကို အားနာပါတယ်လေ |၁၉၈၁ | |ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |သစ္စာမဲ့သောအရပ်၌ မခိုလှုံခဲ့ပါလျက် |၁၉၈၁ | | |- |တစ်ခါက |၁၉၈၂ | |ဗီဒီယိုရိုက် |- |တောင်ပံမဲ့စွာ ပျံသန်းလာသော အချစ်ရဲ့ခြေသံနှင့် ဝတ္ထုလတ်များ |၁၉၈၂ | | |- |နွေ၌ပင်တွေ့ရသော ရွက်နုသစ်နှင့် ဝတ္ထုတိုများ |၁၉၈၂ | | |- |ပါမောက္ခနှင့် ငါးမူးစေ့ |၁၉၈၂ | | |- |ပါရမီဖက် ခင်မွန် |၁၉၈၂ | | |- |နွေရာသီဦးရဲ့ စာမျက်နှာများမှာ |၁၉၈၂ | | |- |အချစ်၏မျက်နှာကို ရှာဖွေတွေ့ခဲ့ပြီ |၁၉၈၂ | |''သီးခြားကမ္ဘာလေးထဲမှာ'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |ဆောင်းဦးပေါက်ပြီ |၁၉၈၃ | |''ခုတော့သိပြီ မင်းကို ကိုယ်ချစ်သည်'' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |နှောင်းခဲ့ပြီနွေ |၁၉၈၃ | |ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |လွမ်းခဲ့သမျှ သုံးရာသီ |၁၉၈၃ | | |- |တခါတရံမျှကိုပင် |၁၉၈၃ | | |- |အေးစက်မာကျောတဲ့အသည်းနှလုံးကို အရည်ပျော်စေနိုင်သတဲ့ |၁၉၈၄ | | |- |အတိတ်လွင်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းလာတဲ့ အကြင်နာမျက်နှာစိမ်း |၁၉၈၄ | | |- |အစဉ်သဖြင့် |၁၉၈၄ | |ရုပ်ရှင်ရိုက် |- |တခဏတော့ လွမ်းတာရှည် |၁၉၈၄ | | |- |သစ်ရည်တက်ချိန် လွမ်းတချိန် |၁၉၈၅ | | |- |မျက်ဝန်းရည်ချို ခန်းခဲ့ပြီ |၁၉၈၅ | | |- |မမ ဖယောင်းပန်းပွင့်တပွင့်နှင့် ဝတ္ထုလတ်များ |၁၉၈၅ | | |- |နှင်းခဲပွင့် ကန္တာရအလွမ်း |၁၉၈၅ | | |- |အောက်မေ့တသခြင်းကင်းသော |၁၉၈၅ | | |- |တောနှင့်တောင်ခွင် လွမ်းဖွယ်မြင်သည် |၁၉၈၅ | | |- |ဝေးသောအခါမှ |၁၉၈၆ | | |- |ဇမ္ဗူဒီပါ လက်ျာတောင်ကျွန်းက လွမ်းတတ်တဲ့သူ |၁၉၈၈ | | |- |ပဉ္စမမြောက် ဆောင်းရက်များ |၁၉၈၈ | | |- |မျှော်လင့်ထားသည်မှအပ |၁၉၈၉ | | |- |ဝတ္ထုတိုစုစည်းမှု ၁ |၁၉၈၉ | | |- |ဝတ္ထုတိုစုစည်းမှု ၂ |၁၉၈၉ | | |- |သတိတရ နေ့ညအသင်္ချေ |၁၉၈၉ | | |- |အပြာရောင်သစ်ခွပွင့်ရဲ့ သမိုင်းအစ |၁၉၈၉ | |ဗီဒီယို ရိုက် |- |နွေဦးဝင်သော် |၁၉၈၉ | | |- |ဘယ်လိုမှ မေ့လို့မရပါဘူးကွယ် |၁၉၈၉ | | |- |ဒေါင်းတတွန် စွန်တဝဲ ဝေးသည်ကိုမျှ |၁၉၈၉ | | |- |ဆုံစည်းတန်ကောင်းပါရဲ့ မြခင်ခင် |၁၉၈၉ | | |- |အကြွင်းမဲ့ |၁၉၉၀ | | |- |နှစ်မကူး လမပျံ |၁၉၉၀ | | |- |စပျစ်သီးမချိုမချဉ်နှင့် ဝတ္ထုတိုများ |၁၉၉၀ | | |- |ငဲ့ငဲ့ညှာညှာ |၁၉၉၂ | |ကိုယ်တိုင် ဗီဒီယို ရိုက် |- |ထားခဲ့ပြီ |၁၉၉၂ | | |- |နေစိမ့်ပါရဲ့ |၁၉၉၂ | | |- |ဣန္ဒြေကြီးစွာ |၁၉၉၂ | | |- |ပစ်ပစ်ခါခါ |၁၉၉၃ | | |- |ကျွန်တော်လွမ်းသည် ကျွန်မလွမ်းသည် |၁၉၉၃ | | |- |ခါနွေဆန်းတော့ လွမ်းမိသည် |၁၉၉၃ | | |- |ခင် |၁၉၉၃ | | |- |ကာလများစွာ ကြာမြင့်ခဲ့သော် |၁၉၉၄ | | |- |ခုလိုသာဆိုရင် |၁၉၉၄ | | |- |ချစ်သူစင်စစ် ဧကန်ဖြစ်ပါလျက် |၁၉၉၄ | | |- |ရာသက်ပန် |၁၉၉၄ | | |- |ကိုငှက်ရိုး ဝတ္ထုတိုများ | | | |- |ကိုငှက်ရိုးနှင့် သနပ်ခါးလူးခြင်း | | | |- |ချစ်ခြင်း၏ စာမျက်နှာများမှာ | | | |- |ဆီးနှင်းဝေဝေ နွေမရောက်သေး | | | |- |ပဉ္စမမြောက် သမ္မာကျမ်းစာသစ်၏ အမိန့်တော်ပြန်တမ်း | | | |- |ပျူခေတ် ရဟန္တာနှင့် သုတေသနစာတမ်းများ | | | |- |ပြန်သွားတော့ လွမ်းမှာပေါ့ | | | |- |မယ့်ကိုယ်စား မွှေးမြစေသလား | | | |- |မြူဆိုင်းတဲ့နွေတိုင်းမှာ ဝတ္ထုတိုများ | | | |- |သံယောဇဉ်မနက်ခင်းမှာ | | | |- |သံသရာ ရေမြေခြားစေတော့ | | | |- |သမုဒယမော်ကွန်း တင်ရစ်စေသတည်း | | | |- |အချစ်အတွက် သစ္စာတိုင်ရတုတစ်ပုဒ်ပါ | | | |- |အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အချစ်ဒုက္ခသည်များနေ့နှင့် အခြားဝတ္ထုရှည်များ | | | |- |အိပ်မက်၌ပင် |၁၉၉၄ | | |- |မြားနတ်မောင် စီရင်ရာကွယ်နှင့် ဝတ္ထုရှည်များ |၁၉၉၅ | | |- |မောင့်ဦးရစ်သရဖူ |၁၉၉၅ | | |- |အချစ်ရယ် ... တောင်စွယ်မှာ နေကွယ်မှတော့ |၁၉၉၅ | | |} မျက်ဖျားနှင်း == အိမ်ထောင်ရေး == ၁၉၆၆ ခုတွင် ဒေါ်ခင်သန်းနှင့် လက်ထပ်သည်။ == ဘဝနိဂုံး == ၁၉၉၅ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သည်။ ဇနီး ဒေါ်ခင်သန်းနှင့် သားသမီး (၇) ယောက် ကျန်ရစ်သည်။ ==ကိုးကား== <references/> {{Lifetime|၁၉၄၃|၁၉၉၅}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] 6e11uw0jgx3n2t0gznl5v1dv8y5d4w3 0 5316 1056963 1026372 2026-10-09T14:27:17Z Ninjastrikers 22896 /* ဝန်ကြီးများ */ 1056963 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |agency_name = ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |nativename = Ministry of Health |type = ဝန်ကြီးဌာန |seal = MOH-Logo.svg |formed = *၁၉၄၇ *၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |preceding1 = ကျန်းမာရေးဌာန |jurisdiction = {{flagicon|Myanmar}} ပြည်ထောင်စု |employees = |budget = |headquarters = [[နေပြည်တော်]] |minister1_name = ဒေါက်တာ[[သက်ခိုင်ဝင်း]] |child1_agency = ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာန |child2_agency = ကုသရေးဦးစီးဌာန |child3_agency = ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးဦးစီးဌာန |child4_agency = ဆေးသုတေသနဦးစီးဌာန |child5_agency = တိုင်းရင်းဆေးပညာဦးစီးဌာန |child6_agency = အစားအသောက်နှင့်ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဦးစီးဌာန |website = {{URL|http://www.moh.gov.mm}} |superseding1= [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] |dissolved= *{{end date|2016|5|25}} {{small|(ပထမအကြိမ်)}} |footnotes = |parent_agency=[[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]}} '''ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Ministry of Health) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ ဆောင်ရွက်သည့် ဝန်ကြီးဌာန ဖြစ်သည်။ သမ္မတ[[ဦးထင်ကျော်]] အစိုးရလက်ထက်တွင် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနှင့် [[အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] နှစ်ခုကို ပေါင်း၍ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|နစက]]မှ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ပြန်လည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင်အောက်ပါ ဦးစီးဌာနများကို ထပ်မံခွဲထားသည်။ ၎င်းဦးစီးဌာနများမှာ- #ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာန (ယခင် [[ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာန]]) #ကုသရေးဦးစီးဌာန (ယခင် [[ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာန]]) #ကျန်းမာရေးလူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဦးစီးဌာန #[[ဆေးသုတေသနဦးစီးဌာန]] #တိုင်းရင်းဆေးပညာဦးစီးဌာန #[[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဦးစီးဌာန]] တို့ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန လုပ်ငန်းများကို ယခင်က ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဝန်ကြီးဌာန၌ တွဲဖက်ထားရှိသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန သီးခြားဖွဲ့စည်း၍ ကျန်းမာရေးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာများကို တိုးချဲ့ကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ဤဝန်ကြီးဌာနရှိ အတွင်းဝန်များအောက်တွင် ညွှန်ကြားရေးဝန် တစ်ဦးရှိသည်။ ထိုညွှန်ကြားရေးဝန်ကို ကူညီရန် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးဝန် ၄ ဦး၊ အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိတစ်ဦးနှင့် လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးဝန်များ ထားရှိသည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလျှင် ဆေးရုံတစ်ခုရှိရမည်ဆိုသော ပြည်တော်သာဆောင်ပုဒ်အရ နိုင်ငံတော်အစိုးရသည် ခရိုင်ဆေးရုံကြီးများ၊ မြို့နယ်ဆေးရုံများ၊ ဆေးပေးခန်းများကို အနှံ့အပြား ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဆေးရုံပေါင်း ၂၁၄ ရုံရှိ၍ ဆေးပေးခန်းပေါင်း ၁၂၁ ခန်း ရှိလေသည်။ ထိုဆေးရုံများအပြင် စိတ်ကျန်းမာရေးဆေးရုံ၊ ခွေးရူးကိုက်ရောဂါကုဆေးရုံ၊ ကုဋ္ဌနူနာဆိုင်ရာ ရောဂါကုဆေးရုံ၊ ကာလသားရောဂါကုဆေးရုံနှင့် တီဘီရောဂါကု ဆေးရုံများလည်း ရှိသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပေါ်လီကလင်းနစ် ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ ဆေးပေးဌာနများကိုလည်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သမိုင်းကြောင်း == {| class="wikitable" ! !ဝန်ကြီးဌာန !အစိုးရသက်တမ်း |- |၁။ |ကျန်းမာရေးဌာန |၁၉၄၇ - ၁၉၅၃ |- |၂။ |ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန |၁၉၅၃ -၂၀၁၆ |- |၃။ |[[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] |၂၀၁၆ -၂၀၂၁ |- |၄။ |ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန |၂၀၂၁- ယနေ့အထိ |} ==ဝန်ကြီးများ == {| class="wikitable" ! ! colspan="6" |'''လွတ်လပ်ရေးမရမီကာလ''' |- !စဉ် !ဝန်ကြီး !စတင်ခြင်း !ပြီးဆုံးခြင်း !ဒုတိယဝန်ကြီး !အစိုးရ !ရင်းမြစ် |- | - |ဦးလှမင်း |၁၉၄၃-၁၉၄၅ | | - | | |- | - |ပုဂံ ဦးဗဂျမ်း |၁၉၄၅-၁၉၄၇ | | - | | |- ! ! colspan="6" |'''ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်''' |- |၁။ |ဦးအောင်ဇံဝေ | - | | | rowspan="5" |[[ဦးနုအစိုးရ|ဖဆပလအစိုးရ]] | |- |၂။ |ဦးခင်မောင်လတ် | - | | | |- |၃။ |ဒေါက်တာစိန်ဘန်း | - | | | |- |၄။ |ဦးဘစော | - | | | |- |၅။ |ဦးလှမင်း | - | | | |- |၆။ |ဦးထွန်းတင် |နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၈ - |၆ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉၆၀ | |[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၁၉၅၈)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] | |- |၇။ |မစ္စတာစူလတန်မာမွတ် |၁၉၆၀-၁၉၆၂ | | |[[ပြည်ထောင်စုပါတီ]] ဦးနုအစိုးရ | |- |၈။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်းဖေ |၁၉၆၂ | | | rowspan="2" |[[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးအစိုးရ|တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ]] | |- |၉။ |ဗိုလ်မှူးကြီး လှဟန် |၁၉၆၄-၁၉၇၄ | | | |- |၁၀။ |ဒေါက်တာ လှဟန် |၁၉၇၄ | | | rowspan="3" |[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီအစိုးရ]] | |- |၁၁။ |ဦးကြည်မောင် |၁၉၇၄-၁၉၇၈ | | | |- |၁၂။ |ဦးဝင်မောင် |၁၉၇၈ - ၁၉၈၁ | | | |- |၁၃။ |ဦးထွန်းဝေ |၁၉၈၁ - ၁၉၈၈ | | | rowspan="2" |[[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]]အစိုးရ | |- |၁၄။ |ဗိုလ်မှူးကြီး ဖေသိန်း |၁၉၈၈ - ၁၉၉၃ | | | |- |၁၅။ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းညွန့် |၁၉၉၃-၁၉၉၆ | | | rowspan="4" |[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]] | |- |၁၆။ |ဦးစောထွန်း |၁၉၉၆-၁၉၉၇ | | | |- |၁၇။ |ဗိုလ်ချုပ် ကတ်စိန် |၁၉၉၇-၂၀၀၃ | | | |- |၁၈။ |ပါမောက္ခဒေါက်တာ [[ကျော်မြင့် (ဆရာဝန်၊ ဝန်ကြီး)|ကျော်မြင့်]] |၂၀၀၃ |၂၀၁၁<ref name="Whoiswho">{{cite book|title=Who's Who in Health and Medicine in Myanmar: a biographical dictionary of men and women who have contributed to the development of health and medicine in Myanmar since independence (1948)|location=ရန်ကုန်|publisher=Department of Health Planning, Ministry of Health, Myanmar|page=စာမျက်နှာ ၄|date=၂၀၀၃|isbn=}}</ref> | | |- ! colspan="7" |ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် |- ! colspan="7" |ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၁၉။ |'''ပါမောက္ခဒေါက်တာ [[ဖေသက်ခင်]]''' |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၄ | | rowspan="2" |[[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]] | |- |၂၀။ |'''ဒေါက်တာ [[သန်းအောင်]]''' |၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၄ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | | |- ! colspan="7" |[[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] |- |၂၁။ |'''ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]]''' |၃၁ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | |[[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] [[ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ|ဦးဝင်မြင့်အစိုးရ]] | |- |၂၂။ |'''ပါမောက္ခဒေါက်တာ [[သက်ခိုင်ဝင်း]]''' |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/new-cabinet-formed/5759637.html|title=ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးသစ်တွေ စစ်အစိုးရ ခန့်အပ်|work=VOA}}</ref> |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |ဒေါက်တာအေးထွန်း |[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | |- ! colspan="7" |ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန |- | rowspan="3" |၂၂။ | rowspan="3" |'''ပါမောက္ခဒေါက်တာ''' '''[[သက်ခိုင်ဝင်း]]''' |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |ဒေါက်တာအေးထွန်း |[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | |- |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ဒေါက်တာအေးထွန်း |[[ဦးညိုစောအစိုးရ]] | |- |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |ဒေါက်တာအေးထွန်း |[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === == ကိုးကား == <references/> ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== *[http://www.mohs.gov.mm ကျန်းမာရေးနှင် အားကစားဝန်ကြီးဌာန ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161028215916/http://www.mohs.gov.mm/ |date=28 October 2016 }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]] e8aofk0pv3jvxfckkjz5hobcfah6w4c 1056964 1056963 2026-10-09T14:54:25Z Ninjastrikers 22896 update 1056964 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |agency_name = ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |nativename = Ministry of Health |type = ဝန်ကြီးဌာန |seal = MOH-Logo.svg |formed = *၁၉၄၇ *၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |preceding1 = ကျန်းမာရေးဌာန |jurisdiction = {{flagicon|Myanmar}} ပြည်ထောင်စု |employees = |budget = |headquarters = [[နေပြည်တော်]] |minister1_name = ဒေါက်တာ[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]] |child1_agency = ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာန |child2_agency = ကုသရေးဦးစီးဌာန |child3_agency = ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးဦးစီးဌာန |child4_agency = ဆေးသုတေသနဦးစီးဌာန |child5_agency = တိုင်းရင်းဆေးပညာဦးစီးဌာန |child6_agency = အစားအသောက်နှင့်ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဦးစီးဌာန |website = {{URL|http://www.moh.gov.mm}} |superseding1= [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] |dissolved= *{{end date|2016|5|25}} {{small|(ပထမအကြိမ်)}} |footnotes = |parent_agency=[[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]}} '''ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Ministry of Health) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ ဆောင်ရွက်သည့် ဝန်ကြီးဌာန ဖြစ်သည်။ သမ္မတ[[ဦးထင်ကျော်]] အစိုးရလက်ထက်တွင် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနှင့် [[အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] နှစ်ခုကို ပေါင်း၍ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|နစက]]မှ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ပြန်လည်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင်အောက်ပါ ဦးစီးဌာနများကို ထပ်မံခွဲထားသည်။ ၎င်းဦးစီးဌာနများမှာ- #ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာန (ယခင် [[ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာန]]) #ကုသရေးဦးစီးဌာန (ယခင် [[ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာန]]) #ကျန်းမာရေးလူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဦးစီးဌာန #[[ဆေးသုတေသနဦးစီးဌာန]] #တိုင်းရင်းဆေးပညာဦးစီးဌာန #[[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဦးစီးဌာန]] တို့ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန လုပ်ငန်းများကို ယခင်က ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းဝန်ကြီးဌာန၌ တွဲဖက်ထားရှိသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန သီးခြားဖွဲ့စည်း၍ ကျန်းမာရေးလုပ်ငန်းဆိုင်ရာများကို တိုးချဲ့ကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ဤဝန်ကြီးဌာနရှိ အတွင်းဝန်များအောက်တွင် ညွှန်ကြားရေးဝန် တစ်ဦးရှိသည်။ ထိုညွှန်ကြားရေးဝန်ကို ကူညီရန် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးဝန် ၄ ဦး၊ အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိတစ်ဦးနှင့် လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးဝန်များ ထားရှိသည်။ မြို့နယ်တစ်ခုလျှင် ဆေးရုံတစ်ခုရှိရမည်ဆိုသော ပြည်တော်သာဆောင်ပုဒ်အရ နိုင်ငံတော်အစိုးရသည် ခရိုင်ဆေးရုံကြီးများ၊ မြို့နယ်ဆေးရုံများ၊ ဆေးပေးခန်းများကို အနှံ့အပြား ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဆေးရုံပေါင်း ၂၁၄ ရုံရှိ၍ ဆေးပေးခန်းပေါင်း ၁၂၁ ခန်း ရှိလေသည်။ ထိုဆေးရုံများအပြင် စိတ်ကျန်းမာရေးဆေးရုံ၊ ခွေးရူးကိုက်ရောဂါကုဆေးရုံ၊ ကုဋ္ဌနူနာဆိုင်ရာ ရောဂါကုဆေးရုံ၊ ကာလသားရောဂါကုဆေးရုံနှင့် တီဘီရောဂါကု ဆေးရုံများလည်း ရှိသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပေါ်လီကလင်းနစ် ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ ဆေးပေးဌာနများကိုလည်း ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သမိုင်းကြောင်း == {| class="wikitable" ! !ဝန်ကြီးဌာန !အစိုးရသက်တမ်း |- |၁။ |ကျန်းမာရေးဌာန |၁၉၄၇ - ၁၉၅၃ |- |၂။ |ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန |၁၉၅၃ -၂၀၁၆ |- |၃။ |[[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] |၂၀၁၆ -၂၀၂၁ |- |၄။ |ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန |၂၀၂၁- ယနေ့အထိ |} ==ဝန်ကြီးများ == {| class="wikitable" ! ! colspan="6" |'''လွတ်လပ်ရေးမရမီကာလ''' |- !စဉ် !ဝန်ကြီး !စတင်ခြင်း !ပြီးဆုံးခြင်း !ဒုတိယဝန်ကြီး !အစိုးရ !ရင်းမြစ် |- | - |ဦးလှမင်း |၁၉၄၃-၁၉၄၅ | | - | | |- | - |ပုဂံ ဦးဗဂျမ်း |၁၉၄၅-၁၉၄၇ | | - | | |- ! ! colspan="6" |'''ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်''' |- |၁။ |ဦးအောင်ဇံဝေ | - | | | rowspan="5" |[[ဦးနုအစိုးရ|ဖဆပလအစိုးရ]] | |- |၂။ |ဦးခင်မောင်လတ် | - | | | |- |၃။ |ဒေါက်တာစိန်ဘန်း | - | | | |- |၄။ |ဦးဘစော | - | | | |- |၅။ |ဦးလှမင်း | - | | | |- |၆။ |ဦးထွန်းတင် |နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၈ - |၆ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉၆၀ | |[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၁၉၅၈)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] | |- |၇။ |မစ္စတာစူလတန်မာမွတ် |၁၉၆၀-၁၉၆၂ | | |[[ပြည်ထောင်စုပါတီ]] ဦးနုအစိုးရ | |- |၈။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်းဖေ |၁၉၆၂ | | | rowspan="2" |[[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးအစိုးရ|တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ]] | |- |၉။ |ဗိုလ်မှူးကြီး လှဟန် |၁၉၆၄-၁၉၇၄ | | | |- |၁၀။ |ဒေါက်တာ လှဟန် |၁၉၇၄ | | | rowspan="3" |[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီအစိုးရ]] | |- |၁၁။ |ဦးကြည်မောင် |၁၉၇၄-၁၉၇၈ | | | |- |၁၂။ |ဦးဝင်မောင် |၁၉၇၈ - ၁၉၈၁ | | | |- |၁၃။ |ဦးထွန်းဝေ |၁၉၈၁ - ၁၉၈၈ | | | rowspan="2" |[[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့|နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]]အစိုးရ | |- |၁၄။ |ဗိုလ်မှူးကြီး ဖေသိန်း |၁၉၈၈ - ၁၉၉၃ | | | |- |၁၅။ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းညွန့် |၁၉၉၃-၁၉၉၆ | | | rowspan="4" |[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]] | |- |၁၆။ |ဦးစောထွန်း |၁၉၉၆-၁၉၉၇ | | | |- |၁၇။ |ဗိုလ်ချုပ် ကတ်စိန် |၁၉၉၇-၂၀၀၃ | | | |- |၁၈။ |ပါမောက္ခဒေါက်တာ [[ကျော်မြင့် (ဆရာဝန်၊ ဝန်ကြီး)|ကျော်မြင့်]] |၂၀၀၃ |၂၀၁၁<ref name="Whoiswho">{{cite book|title=Who's Who in Health and Medicine in Myanmar: a biographical dictionary of men and women who have contributed to the development of health and medicine in Myanmar since independence (1948)|location=ရန်ကုန်|publisher=Department of Health Planning, Ministry of Health, Myanmar|page=စာမျက်နှာ ၄|date=၂၀၀၃|isbn=}}</ref> | | |- ! colspan="7" |ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် |- ! colspan="7" |ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၁၉။ |'''ပါမောက္ခဒေါက်တာ [[ဖေသက်ခင်]]''' |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၄ | | rowspan="2" |[[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]] | |- |၂၀။ |'''ဒေါက်တာ [[သန်းအောင်]]''' |၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၄ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | | |- ! colspan="7" |[[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] |- |၂၁။ |'''ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]]''' |၃၁ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | |[[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] [[ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ|ဦးဝင်မြင့်အစိုးရ]] | |- |၂၂။ |'''ပါမောက္ခဒေါက်တာ [[သက်ခိုင်ဝင်း]]''' |၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁<ref>{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/new-cabinet-formed/5759637.html|title=ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးသစ်တွေ စစ်အစိုးရ ခန့်အပ်|work=VOA}}</ref> |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |ဒေါက်တာအေးထွန်း |[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | |- ! colspan="7" |ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန |- | rowspan="3" |၂၂။ | rowspan="3" |'''ပါမောက္ခဒေါက်တာ''' '''[[သက်ခိုင်ဝင်း]]''' |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |ဒေါက်တာအေးထွန်း |[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | |- |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ဒေါက်တာအေးထွန်း |[[ဦးညိုစောအစိုးရ]] | |- |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |ဒေါက်တာအေးထွန်း |[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | |- |၂၂။ | ဒေါက်တာ[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]] |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' | |[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | |} == ကိုးကား == <references/> ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== *[http://www.mohs.gov.mm ကျန်းမာရေးနှင် အားကစားဝန်ကြီးဌာန ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161028215916/http://www.mohs.gov.mm/ |date=28 October 2016 }} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]] l0tg0idjp9gyla05f76kq3lpwvb1cn9 0 6543 1057069 859068 2026-10-10T03:44:55Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057069 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = အနဂ္ဂ | image = | image_size = | alt = | caption = | background = group_or_band | birth_name = | alias = | birth_date = <!-- {{birth date and age|YYYY|MM|DD}} --> | birth_place = ရန်ကုန် | origin = | death_date = <!-- {{death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date 1st) --> | death_place = | genre = | occupation = အဆိုတော် | instrument = | years_active = <!-- YYYY–YYYY (or –present) --> | label = | associated_acts = | website = <!-- {{URL|example.com}} --> | notable_instruments = }} '''အနဂ္ဂ'''သည် [[ဟစ်ဟော့ ဂီတ]] ပုံစံသစ်ခေတ်တစ်ခေတ်ကို မိတ်ဆက်ပေးနိုင်ခဲ့သည့် ဟစ်ဟော့ အဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ အဆိုတော်[[မင်းမင်းလတ်]]နှင့် ဒေါ်ယမင်းကြိုင် တို့မှမွေးဖွားခဲ့သည်။ အဓိက၊ အလင်္ကာ၊ အနဂ္ဂ၊ အမရာ မွေးချင်း လေးဦးရှိပြီး တတိယမြောက် သားဖြစ်သည်။ ငယ်နာမည် ကိုတွိ ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဟစ်ဟော့ဂီတကို စပြီးမိတ်ဆက်ပေးခဲ့သောအဖွဲ့မှာ ACID အဖွဲ့ဖြစ်ပြီး ''စတင်ခြင်း'' အယ်လဘမ် ဖြစ်သည်။ အနဂ္ဂ၊ ဟိန်းဇော်(ကွယ်လွန်)၊ [[ရန်ရန်ချမ်း]]၊ [[Rဇာနည်]] ၊ [[ဇေယျာသော်]]တို့ ပါဝင်သည့် အက်စစ်တေးဂီတအဖွဲ့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အနုပညာ၊ စီးပွားရေးအရပါ ပထမဆုံး အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည့် ဟစ်ဟော့ပ်ဂီတအဖွဲ့ဖြစ်သည်။ [[ထက်ထက်မိုးဦး]]နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ပြီး ဂီတလောကမှ ခေတ္တပျောက်သွားခဲ့သည်။ ထက်ထက်မိုးဦးနှင့် ကွာရှင်းပြီးမှ ဂီတလောကတွင် ပြန်ပြီးလှုပ်ရှားလာခဲ့သည်။ ဘာဘူနှင့် တွဲဖက်၍ ''အနဂ္ဂရဲ့ လုပ်တာ မဟုတ်နှင့် ဘာဘူရဲ့ မဟုတ်တာလုပ်'' စီးရီးသစ် နှစ်ခွေကို ချိုကြည်သာတေးသံသွင်းမှ (၁၇၊၁၊၂ဝဝ၉)ရက်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည်။<ref>Bi weeklyEleven journal</ref> ၂၀၀၉-ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၄ ရက်တွင် အနဂ္ဂ နှင့် ကုမ္ပဏီ လုပ်ငန်းရှင် ၄ ဦးတို့ စစ်ဒေသ(၁) တွင် ခေတ္တ ထိန်းသိမ်းခံရသည်။ နောက်နေ့တွင် ပြန်လည်လွတ်ပေးခဲ့သည်။ <ref>http://74.125.153.132/search?q=cache:lCjZNvzfGcQJ:myochitmyanmar.org/news/2008-07-25-07-37-31/2031-2009-03-14-20-10-00+%E1%80%A1%E1%80%94%E1%80%82%E1%81%A2&cd=62&hl=en&ct=clnk{{Dead link|date=January 2022 }}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ရက်နေ့တွင် [[နွဲ့ယဉ်ဝင်း]]၏ သမီး ဖြစ်သူ အဆိုတော် သံသာဝင်း နှင့် လက်ထပ် သည်။မင်္ဂလာပွဲကို စိန့်ဩဂတ်စတင်း ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွင် ကျင်းပသည်။<ref>{{cite web|url=http://blog.irrawaddy.com/2012/12/blog-post_5769.html|title=၁၂၊ ၁၂၊ ၁၂ မှာ အနဂ္ဂနဲ့ သံသာဝင်းတို့လည်း မင်္ဂလာပွဲ ဆင်နွှဲ|work=ဧရာဝတီသတင်းဌာန|access-date=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၂ }}</ref> ၂၀၁၇ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ရက်တွင် သမီးတစ်ဦး ထွန်းကားသည်။<ref>{{cite web|url=https://old.mmload.com/news/14822|title=အဆိုတော်အနဂ္ဂနှင့်သံသာဝင်းတို့ရဲ့ရင်သွေးငယ်လေးအောင်မြင်စွာမွေးဖွားပြီ|work=Myanmarload|access-date=၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၃|date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၇ }} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> == သီဆိုခဲ့သော တေးစီးရီး == * ''မိတော့မိတယ်'' * ''သုံးယောက်ပေါင်းလောင်းကျော်'' * ''မောင်တို့ချယ်ရီမြေ'' * ''ပြိုင်ဘက်'' * ''အနမ်းများစွာအတွက်'' * ''နားညီးတော့---အခုမချစ်'' * ''ပြန်ပြောပြဘို့တော်တော်ခက်လိမ့်မယ်'' * ''ဆယ့်နှစ်ရာသီအချစ်'' * ''လုပ်တာမဟုတ် ၊ မဟုတ်တာလုပ်'' (ပြိုင်ဘက်-၂) MRTV-4 မှ ထုတ်လွှင့်သည့် We Can Talk အစီအစဉ်တွင် ရသနှင့်အတူ စီစဉ်သူအဖြစ် ပါဝင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]] [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] pbowa3dhrmnxx871lxr0tizwr11mjhb 0 6881 1056977 962320 2026-10-09T16:19:17Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056977 wikitext text/x-wiki [[File:mcia.gif | အသင်းအမှတ်တံဆိပ်]] '''မြန်မာ ကွန်ပျူတာ လုပ်ငန်းရှင် အသင်း''' (MCIA) ကို ၁၉၉၈ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းရှင်များ၏ လုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် စည်းရုံးဆောင်ရွက်နေသော အစိုးရမဟုတ်သည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းရှင်အသင်းဝင်ပေါင်း ၂၉၁ ဦးရှိသည်။ == အသင်း၏ ရည်ရွယ်ချက် == အသင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်များမှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ ပြည်နယ်၊ တိုင်း ကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းရှင် အသင်းဝင်များကို စုစည်းနိုင်ရန်နှင့် စည်းရုံးဆောင်ရွက်ရန်၊ ကွန်ပျူတာပညာ ဖွံ့ဖြိုးရေးဥပဒေပါ ရည်ရွယ်ချက်များနှင့် အညီ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ရန်၊ နှင့် ကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းရှင်များ၏ လုပ်ငန်းများ ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန်အတွက် ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်မှုများကို ဖွဲ့စည်းရန် တို့ ဖြစ်သည်။ == အသင်း၏ လုပ်ငန်းများ == * နိုင်ငံတကာဆက်ဆံမှု တိုးမြှင့်ရေးဆပ်ကော်မတီ * ပြန်ကြားရေးနှင့် သတင်းဖြန့်ချိရေးဆပ်ကော်မတီ * Seminar နှင့် Training ဆပ်ကော်မတီ * IT လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်များဖြေရှင်းရေးဆပ်ကော်မတီ * ICT Award ဆိုင်ရာ ပြုလုပ်ရေး ဆပ်ကော်မတီ * IT နှင့် ပတ်သက်၍ ကုမ္ပဏီများအား အကူအညီပေးရေး ဆပ်ကော်မတီ * ဈေးနှုန်းစိစစ်ရေး ဆပ်ကော်မတီ * ဘဏ္ဍာရေး ဆပ်ကော်မတီ စသည့် ကော်မတီခွဲများ ဖွဲ့စည်းကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိပြီး * အသင်းဝင်ကုမ္ပဏီများ၏ ICT နှင့်သက်ဆိုင်သော လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်များကို ကူညီပေးခြင်းနှင့် အခြားအငြင်းပွားမှုများနှင့် ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းညှိနှိုင်းပေးခြင်း ၊ Service Center များအား MICA အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်များ ထုတ်ပေးခြင်း၊ ICT ကုမ္ပဏီများက ပြည်ပမှ ကွန်ပျူတာနှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများတင်သွင်းရန် [[စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]သို့ လျှောက်ထားရာတွင် ဈေးနှုန်းသတ်မှတ်မှုလွယ်ကူစေရန် ဈေးနှုန်းများကို စိစစ်သတ်မှတ်ပေးခြင်းများ စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။ == အသင်း၏ လှုပ်ရှားမှုများ == * ပြည်တွင်းပြည်ပမှ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များကို ဖိတ်ခေါ်၍ seminar နှင့် workshop များကို လစဉ်ပြုလုပ်ပေးကာ အဖွဲ့ဝင်ကုမ္ပဏီများအား နည်းပညာ ဗဟုသုတများကို ရရှိစေခြင်း ။ * [[Myanmar Human Resource Co.,Ltd.]] နှင့် ပူးပေါင်း၍ ICT ဆိုင်ရာ [[လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်]] ဖွံ့ဖြိုးရေးသင်တန်းများကို ပို့ချလျက်ရှိခြင်း ။ * [[မြန်မာနိုင်ငံကွန်ပျူတာအသင်းချုပ်]] (MCF)၊ [[မြန်မာနိုင်ငံ ကွန်ပျူတာပညာရှင်အသင်း]] (MCPA) တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ မြန်မာသတင်းအချက်အလက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာပြပွဲများကို တပ်မတော်ခန်းမတွင် ၅ ကြိမ်၊ မြန်မာကွန်ဗင်းရှင်းစင်တာတွင် ၁ ကြိမ်၊ [[Myanmar Info-Tech]] တွင် ၁ ကြိမ် စီစဉ်ကျင်းပခဲ့သည်။ * ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မှ စတင်၍ [[Myanmar National ICT Award]] ပြိုင်ပွဲများကို နှစ်စဉ်ကျင်းပခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * မြန်မာနိုင်ငံ ကွန်ပျူတာလုပ် ငန်းရှင်အသင်း၏ တရားဝင် ဝဗ်ဆိုက် {{http://www.mcia.org.mm}} *[https://shwe.net/list/computer/associations-a-communities.html ကွန်ပျူတာ နည်းပညာဆိုင်ရာ အသင်းအဖွဲ့များ စာရင်း] {{Dead link|date=October 2026 }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံအခြေစိုက် အဖွဲ့အစည်းများ]] 3q44l9qwk2s97vvtlmpi8c2rosneq6w 0 7881 1056978 1049700 2026-10-09T16:21:46Z Haio007 141081 1056978 wikitext text/x-wiki {{Infobox President |name = နေဝင်း |native_name = |image = Ne Win in 1959, Jerusalem.jpg |caption = ဦးနေဝင်း ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဂျေရုဆလင်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်စဉ် |order = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ |term_start = ၄ ဇူလိုင် ၁၉၆၂ |term_end = ၂၃ ဇူလိုင် ၁၉၈၈ |predecessor = ''ပါတီတည်ထောင်'' |successor = [[စိန်လွင်၊ ဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစိန်လွင်]] |order2 = မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|စတုတ္ထမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] |term_start2 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end2 = ၉ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁<br><small>(၂ မတ် ၁၉၇၄ အထိ [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအမည်ခံဖြင့်)</small> |predecessor2 = [[မန်းဝင်းမောင်]] <small>(၁၉၆၂)</small> |successor2 = [[စန်းယု (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးစန်းယု]] |order3 = တတိယမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] |term_start3 = ၂၉ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၈ |term_end3 = ၄ ဧပြီ ၁၉၆၀ |predecessor3 = [[ဦးနု]] |successor3 = [[ဦးနု]] |term_start4 = ၂ မတ် ၁၉၆၂ |term_end4 = ၂ မတ် ၁၉၇၄ |predecessor4 = [[ဦးနု]] |successor4 = ဗိုလ်ချုပ် [[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]] |birth_name = ရှုမောင် |birth_date = {{Birth date|1910|7|10|df=y}}<br/> {{Birth date|1911|5|14|df=y}} သို့ {{Birth date|1911|5|24|df=y}} ဟုလည်း ဖော်ပြ |birth_place = [[ပေါင်းတလည်မြို့]]၊ [[ပဲခူးတိုင်း|ပဲခူးစီရင်စု]]၊ [[အောက်မြန်မာပြည်]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] |death_date = {{Death date and age|2002|12|5|1910|7|10|df=y}} |death_place = [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|မြန်မာနိုင်ငံ]] |resting_place = အရိုးပြာကို [[လှိုင်မြစ်]] တွင် ဖြန့်ကြဲ |nationality = |party = [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] |spouse = ဒေါ်သန်းညွန့်<br />ဒေါ်တင်တင်<br />ဒေါ်ခင်မေသန်း<br />ဒေါ်နီနီမြင့်<br />[[ရတနာနတ်မယ်]] |relations = |children = ကျော်သိန်း <br /> ငွေစိုး<br />အေးအောင်<br /> [[စန္ဒာဝင်း]] <br />ဖြိုးဝေဝင်း<br />ကြေးမုံဝင်း |residence = |alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] |occupation = |profession = |religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] |signature = Ne Win Signature.svg |website = <!--Military service--> |nickname = တာကာစုဂီ စုစုမု |allegiance = {{flagicon|Burma|1974}} [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်|မြန်မာ]] |branch = |serviceyears = ၁၉၃၁–၇၄ |rank = [[File:Vice Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] |unit = |commands = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |battles = |awards = {{plainlist| * [[ဖိုင်:Order of the Rajamitrabhorn (Thailand) ribbon.svg|border|47x14px]] {{ill|ထိုင်းတော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့{{!}}တော်ဝင်ဂုဏ်ထူးဆောင်သင်္ဂဟဘွဲ့|th|เครื่องราชอิสริยาภรณ์อันเป็นมงคลยิ่งราชมิตราภรณ์|en|Order of the Rajamitrabhorn}} (ထိုင်း)<ref>{{cite web|url=http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231080510/http://www.ratchakitcha.soc.go.th/DATA/PDF/2506/D/004/43.PDF|url-status=dead|archive-date=December 31, 2014|script-title=th:แจ้งความสำนักนายกรัฐมนตรี เรื่อง พระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ราชมิตราภรณ์|publisher=www.ratchakitcha.soc.go.th|language=th|access-date=December 31, 2014}}</ref> * [[ဖိုင်:Bintang Jasa Utama rib.svg|border|47x13px]] {{ill|ဘင်တန်းဂျာဆာ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်|id|Bintang Jasa}} (အင်ဒိုနီးရှား)<ref>{{Cite web|url=https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D|title=ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (၁၉၁၁ - ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်)|publisher=[[တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက် (နေပြည်တော်)|စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်မှူးရုံး]]|accessdate=17 August 2025|archive-date=1 August 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240801175704/https://dsmuseum.gov.mm/military-history-museum-and-army-archives/#elementor-action%3Aaction%3Dpopup%3Aopen%26settings%3DeyJpZCI6IjQyNzMiLCJ0b2dnbGUiOmZhbHNlfQ%3D%3D}}</ref> }} }} '''ဦးနေဝင်း''' (၁၀ ဇူလိုင် ၁၉၁၀၊ သို့ ၁၄ သို့ ၂၄ မေ ၁၉၁၁<ref>{{Cite web |title=U Ne Win {{!}} Myanmar general and dictator {{!}} Britannica.com<!-- Bot generated title --> |url=https://global.britannica.com/biography/U-Ne-Win |accessdate=21 September 2017 |archivedate=9 July 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170709221125/https://global.britannica.com/biography/U-Ne-Win }}</ref> – ၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၂) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ အထိ၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၁ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံ့အကြီးအကဲ]]အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဦးနေဝင်းသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]]ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သူသည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၂၆ နှစ်ကြာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ == အစောပိုင်းဘဝ == ၁၉၁၁ ခု မေလ ၂၄ ရက်နေ့ (သို့) မေလ ၁၄ရက်နေ့ (သို့) ၁၉၁၀ ခု ဇူလိုင်လ ၁၀ရက်နေ့၌ [[ပဲခူးတိုင်း]] အနောက်ခြမ်း၊ [[ပေါင်းတလည်မြို့]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ငယ်နာမည် ရှုမောင်ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၉ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]တွင် [[ဇီဝဗေဒ]] ဘာသာရပ်ကို သင်ကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၃၁ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆောင်တွင် ကျောင်းသားများ အဆောင်နောက်ကျဝင်ခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အဆောင်မှူးနှင့်အချေတင်ဖြစ်ရာမှ ကျောင်းအုပ်ကြီးသိရှိသွား၍ ကျောင်းထုတ်ခံရသည်။ ထို့နောက် "သခင်ရှုမောင်"အမည်ဖြင့် [[တို့ဗမာအစည်းအရုံး]]ဝင် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်။ င == လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကာလ == [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] တွင် ပါဝင်ကာ သခင်ရှုမောင် မှ ဗိုလ်နေဝင်း ဟုအမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ သွေးသစ္စာပြုချိန်တွင် ပက်ပုံးသို့ ရောက်နေသောကြောင့် ၂၉ ဦးသာ ရှိသည် ဟု ဆိုသည်။ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်တွင် Commander အဖြစ်ဖြင့် ဂျပန်များနှင့် အလံနီကွန်မြူနစ် ပါတီတို့ကို ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ အောက်တိုဘာလ [[ဖဆပလ]] နှစ်ခြမ်းကွဲချိန်တွင် ဦးနေဝင်းသည် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ]] အဖြစ်ဖြင့် အာဏာသိမ်းယူကာ ၁၉၆၀ ဧပြီလတွင် အနိုင်ရပါတီ ဖြစ်သော [[သန့်ရှင်းဖဆပလ]] ကို အာဏာလွှဲ ပြောင်းပေးခဲ့သည်။ == အာဏာသိမ်းခြင်း == {{Main|၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း}} ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ဦးဆောင်သော [[မြန်မာ့တပ်မတော်]]သည် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဦးနု]]ဦးဆောင်သော [[ဖဆပလ]] အစိုးရထံမှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ == နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ကာလ == [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်အထိ၎င်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]၊ [[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ၊ [[နိုင်ငံတော်ကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များ ကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ ကို ဖွဲစည်း တည်ထောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ တွင် [[တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] အာဏာရလာကာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သွေးမြေမကျ တော်လှန်ရေးဟု ကမ္ဘာမီဒီယာများမှ ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း သမ္မတဟောင်း [[စဝ်ရွှေသိုက်]] ၏သားငယ်မှာ စစ်သားတစ်ဦး၏ သေနတ်ဒဏ်ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြကြရာ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား တစ်ရာကျော်မျှ ပစ်ခတ်ခံရကာ [[ကျောင်းသားသမဂ္ဂ]]အဆောက်အဦးလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ ထိုနေ့ညနေ ၈ နာရီ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းက ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများအသွင်သည် ငြိမ်းချမ်းစွာနေထိုင်နေသော  ပြည်သူလူထုကိုပါ အသက်အန္တရာယ်ပြုလာပြီးအကြမ်းဖက်အသွင်ဆောင်လာသဖြင့် "''ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများ ရပ်တန့် ခြင်းမရှိပါက ဓားကိုဓားဖြင့် သော်လည်းကောင်း၊ လှံကိုလှံဖြင့် သော်လည်းကောင်း တုံ့ပြန်မည်'' "ဟု ဥပမာပေး၍ ငါးမိနစ်ကြာ သတိပေး မိန့်ခွန်းပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၆-နှစ်အကြာ၊ ၁၉၈၈ တွင် ဦးနေဝင်းမှ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အဆောက်အဦးကို မိုင်းခွဲရန် စေခိုင်းသူမှာ သူမဟုတ်ရပါကြောင်း၊ [[ဦးအောင်ကြီး|ဗိုလ်အောင်ကြီး]]သာ တရားခံဖြစ် ကြောင်း ငြင်းဆိုပြောကြားခဲ့သည်။ == မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် == မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ဆိုသည်မှာ မြန်မာပြည်၏နိုင်ငံရေးအခြေအနေ နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း နိုင်ငံတော်နှင့် ပြည်သူအားလုံး၏ အကျိုးစီးပွားကို ရှေးရှု၍ နိုင်ငံတော်၏ လွတ်လပ်ရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နယ်မြေတည်တံ့မှုကို ကာကွယ်ရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အခြေတည်ပေးခဲ့သောမူကြမ်းကို ဦးနေဝင်းမှပြန်လည်ရေးဆွဲထားသော စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းသည် “မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ကိုတည်ထောင်ကာ [[တစ်ပါတီစနစ်]]ဖြင့် ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ထိုအစိုးရသည် နိုင်ငံရေးသမားများ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်း အပါအဝင် လက်နက်ကိုင်များ နှင့် ကွန်မြူနစ်များကို စစ်တပ်ဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၄ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် "ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်" အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းကာ ဗိုလ်ချုပ်[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]သည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၈၁-ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစန်းယု သည် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၈-ခုနှစ်အထိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်းသည် ပါတီခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။ == မိသားစုဘဝ == {{unreferenced section}} === ဒေါ်သန်းညွန့် === ဦးနေဝင်းသည် ၎င်း၏ ဘဝတလျှောက်တွင် တရားဝင် အိမ်ထောင်ပေါင်း (၇) ကြိမ်ခန့် ကျခဲ့ပြီး ပထမဆုံး အိမ်ထောင်အဖြစ် ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်သည် အပျိုမဟုတ်ပေ။ ပထမအိမ်ထောင်နှင့် သားတစ်ယောက်ပါခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ပေါင်းသင်းနေထိုင်၍ သားကိုသိန်း (တာတီး) ခေါ် ဦးကျော်သိန်းကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် မြန်မာ့ရေနံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်မြို့နေ ဦးစိန်သီး၊ ဒေါ်ဆိုင်တို့၏ သမီး မကြည်ကြည်အေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဦးကျော်သိန်းသည် အသက် ၄၅ နှစ်အရွယ် ၁၉၇၈၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ဇနီးဒေါ်ကြည်ကြည်သိန်းသည် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် ၁၉၉၇ စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ === ဒေါ်တင်တင် === ထို့နောက် ဒေါ်တင်တင်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မောင်ဂိုမာရီလမ်း (ယခု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်း) အိမ်အမှတ် ၁၀၆ ၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲသို့ ဦးနေဝင်း၏ ဖခင် ဦးဖိုးခပါ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင်နှင့် ဒေါ်တင်တင်တို့မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် သားကြီး ငွေစိုးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ သခင်ရှုမောင် ဂျပန်ပြည် ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ စစ်ပညာသင် သွားရောက်စဉ်က မောင်ငွေစိုးမှာ ၂ နှစ်သား အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ ငွေစိုးသည် နောင်တွင် U.B.A လေကြောင်းဌာနတွင် လေယာဉ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒုတိယသား အေးအောင်ဝင်း ခေါ် ကိုအေးအောင်ကို ၁၉၄၉ ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ခင်မေသန်း (ခ) ကစ်တီဘသန်း === ၁၉၅၂ မတ်လ ၁ဝ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ခေါ် ကစ်တီဘသန်းနှင့် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးအတွင်းရှိ ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီးနေအိမ်၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းမှာ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီးနှင့် ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီး [[ဘသန်း (ခွဲစိတ်ဆရာဝန်)|ဒေါက်တာဘသန်း]]နှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်း၏ ငယ်မည်မှာ ကစ်တီဘသန်း ဖြစ်သည်။ ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဦးနေဝင်းသည် ဒုတိယ မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်နှင့် တရားဝင် မကွာရှင်းရသေးပေ။ ထို့ကြောင့် လက်ထပ်ပြီး ၃ ရက်အကြာတွင် မယားကြီး ဒေါ်တင်တင်က ၁၉၅၂ မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ထုတ် ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာမှနေ၍ "ကျွန်မသာလျှင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း၏ မယားကြီးပါ" ဟူ၍ ခေါင်းစဉ်တပ်ကာ ကြေညာခဲ့လေသည်။ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာပါ ကြေညာချက် အပြည့်အစုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သော ဒေါ်ခင်မေသန်းသည် အပျို မဟုတ်ပေ။ ၎င်း၏ ပထမအိမ်ထောင်မှာ ဒေါက်တာတောင်ကြီး (ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု သမီး ဒေါ်စန်းစန်းနု၏ ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးသက်တင်၏ အကို) ဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့် သမီးလီလီဝင်းနှင့် အမြွှာသမီးများ ဖြစ်ကြသော သီတာဝင်း၊ သော်တာဝင်း တို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ ဒေါက်တာတောင်ကြီးနှင့် တရားဝင် ပြတ်စဲခြင်း မရှိဘဲ ဒေါ်ခင်မေသန်းအား လက်ထပ်ခဲ့မှုကြောင့် တပ်မတော်အက်ဥပဒေဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက အရေးယူရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် ဝန်ကြီးချုပ်အား ဝိဓူရ သခင် ချစ်မောင်အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ ဝိုင်းဝန်းတားမြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖြုတ်မပစ်ခဲ့ရပေ။ ဦးနေဝင်းသည် ဒေါ်ခင်မေသန်းနှင့် လက်ထပ်ပြီးနောက် သမီး စန္ဒာဝင်း၊ ဖြိုးနေဝင်း၊ ကြေးမုံဝင်းတို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ သမီးစန္ဒာဝင်းကို ၁၉၅၂ တွင်ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်နီနီမြင့် === ထို့နောက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် နောင်တွင် တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်(ကျောင်းဆရာမကြီး) တို့၏ အငယ်ဆုံးသမီး ဒေါ်နီနီမြင့် (မဟာဝိဇ္ဇာ – သမိုင်း) နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပါ။ ဦးနေဝင်းနှင့် လက်ထပ်စဉ်က ဒေါ်နီနီမြင့်သည် အသက် ၃၂ နှစ်ရှိပြီး ဦးနေဝင်းသည် အသက် ၆၃ နှစ် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှဖေ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်တို့မှသားသမီး ငါးဦးဖွားမြင့်ခဲ့ပြီး ယင်းတို့မှာ (၁) ဒေါ်ထားထားမြင့် (ကွယ်လွန်) - ခင်ပွန်း ဦးစိုးမြင့် (ကွယ်လွန်) (၂) ဦးခင်စိုး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး မြန်မာ့လေကြောင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်မမလေး (၃) ဦးမြစိုး ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး သတ္တုတွင်း (ကွယ်လွန်) - ဇနီး ဒေါ်ခင်ဖုန်း (၄) ဒေါ်ညိုညိုမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူး အမျိုးသားစီမံကိန်း (ငြိမ်း) - ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးစိန်ဌေး OTS 25 BEME (ကွယ်လွန်) (၅) ဒေါ်နီနီမြင့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (သမိုင်းသု) - ခင်ပွန်း ဦးနေဝင်း တို့ဖြစ်ကြပြီး မည်သည့်လှုပ်ရှားမှုမျိုးမှမတွေ့ရပဲ အေးဆေးစွာနေထိုင်သောမိသားစုများဖြစ်ကြသည်။ === ရတနာနတ်မယ် === ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ကွာရှင်းပြီးနောက် June Rose Bellamy ခေါ် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး (၁၈၂၀ ဇန်နဝါရီ ၃၁ – ၁၈၆၆ ဩဂုတ် ၂) ၏ မြစ် [[ရတနာနတ်မယ်]]နှင့် ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၆ ရက်စွဲပါ ကြေးမုံသတင်းစာ မျက်နှာဖုံးတွင် ဦးနေဝင်းနှင့် ရတနာနတ်မယ်တို့၏ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲ သတင်းကို ဓာတ်ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြထားသည်။ ရတနာနတ်မယ်၏ မိခင်မှာ လင်းပင်ထိပ်တင်မလတ်ဖြစ်ပြီး အိမ်ရှေ့စံ [[ကနောင်မင်းသား]]နှင့် ကိုယ်လုပ်တော်ရ သခင်ကြီး ခင်ဖော့တို့၏ သားတော် လင်းပင်မင်းသားနှင့် ရေနံ့သာခင်ခင်ကြီးတို့၏ သမီးဖြစ်သည်။ သို့သော် ၅ လမျှ ပေါင်းဖြစ်လိုက်ကြသည်။ ဦးနေဝင်းသည် ရတနာနတ်မယ်နှင့် အိမ်ထောင်ရေး ပြိုကွဲပြီးနောက် ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ပြန်လည် ပေါင်းထုတ်ခဲ့သည်။ === ဒေါ်ကြာစံ === အသက် ၇၇ နှစ်၌ အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် ရခိုင်အမျိုးသမီး ဒေါ်ကြာစံအား လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ == ကွယ်လွန်ခြင်း == ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့ မနက် ၇ နာရီခွဲခန့်အချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း) ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၉၂)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်။ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ]] အစိုးရသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း(ငြိမ်း)၏ ဈာပနကို သမီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[စန္ဒာဝင်း]]နှင့် လူ (၂၅) ယောက်ခန့်သာ လိုက်ပါ ပို့ဆောင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်။ သေဆုံးသည့်နေ့ နေ့တွင်းချင်းပင် သဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[ရဲဘော်သုံးကျိပ်]]ဝင်ဖြစ်ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချူပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူး သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နေဝင်း (ငြိမ်း) ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးပြာကို [[ရန်ကုန်မြစ်]]အတွင်း မျှောခဲ့သည်။ သေဆုံးပြီး နှစ် ၂၀ ကျော်ကြာသောအခါ နစကဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်အိမ်စောင့်အစိုးရ ဝန်ကြီးချုပ်၊တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]က ၂၀၂၂ ဧပြီလ ၁၇ ရက်နေ့နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့မှာ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြန်သည်။ == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ ဦးနေဝင်းအား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]]က [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ|အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူဘွဲ့]]ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ== {| class="wikitable" |- |+<ref>{{cite book |author=သန်းဝင်းလှိုင် |author-link= သန်းဝင်းလှိုင် |date= ၂၀၁၄ |title= သခင်ဋီကာသစ် |url= |location= ရန်ကုန် |publisher= ရန်အောင်စာပေ |page= ၅၄–၅၉ |isbn=}}</ref> !ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! မှတ်ချက် |- |၁၉၄၁ ဧပြီ ၂၅||ရဲဘော်သုံးကျိပ်တပ်ဖွဲ့ (၂)၊ ပြည်တွင်းသူပုန်အဖွဲ့||ဗိုလ်||ဒီဇင်ဘာတွင် ဗိုလ်ဘွဲ့ယူခဲ့ |- |၁၉၄၂ မတ်||တပ်မမှူး၊ ဘီအိုင်အေတပ်မကြီး (၂)||ဗိုလ်|| |- |၁၉၄၂ ဇူလိုင်||တပ်ရင်းမှူး၊ ဘီဒီအေတပ်ရင်း (၁)||ဗိုလ်မှူး|| |- |၁၉၄၃||စစ်သေနာပတိချုပ်၊ ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်||ဗိုလ်မှူးကြီး||အကျင့်ပျက်ချစားမှုဟုစွတ်စွဲခံရပြီး ရိက္ခာနှင့်ထောက်ပံ့ရေးဌာနကြီးမှူးနေရာသို့ ခေတ္တအဆင့်ချခံရ |- |၁၉၄၅ မတ် ၂၇||တိုင်းမှူး၊ တိုင်း (၂) မြစ်ဝကျွန်းပေါ်အရှေ့ပိုင်း|| || |- |၁၉၄၅ စက်တင်ဘာ||ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး၊ [[ဗမာ့သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း]] (၄)||ဗိုလ်မှူး||[[တပ်မတော်|ဗမာ့တပ်မတော်]]ကို အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်း |- |၁၉၄၆ နိုဝင်ဘာ ၁၆|| ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး|| |- |၁၉၄၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀||တိုင်းမှူး၊ [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]||ဗိုလ်မှူးချုပ်||အောက်တိုဘာ ၈ ၌ ဗိုလ်မှူးချုပ်ရားထူးရရှိ |- |၁၉၄၈ ဩဂုတ် ၁||[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်||ဩဂုတ် ၁၃ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်လာ |- |၁၉၄၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁||rowspan="3" |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|စစ်ဦးစီးချုပ်]]||ဗိုလ်ချုပ်|| |- |၁၉၄၉ မတ် ၃|| ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |- |၁၉၅၆ ဇန်နဝါရီ ၁||ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| |} ==ဓာတ်ပုံများ== <gallery> File:David Ben Gurion - General Ne Win PM of Burma 1959.jpg|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် [[ဒေးဗစ် ဘင်ဂူရီယင်]]နှင့် တွေ့ဆုံစဉ် (၁၉၅၉) File:Gen. Ne Win, Burmese P.M. touring Nesher Cement Factory in Ramleh (D783-105).jpg|ဗိုလ်နေဝင်း ရမ်မလာမြို့ရှိ Nesher ဘိလပ်မြေစက်ရုံကို လည်ပတ်ကြည့်ရှုစဉ် File:1964-05 1964年2月 周恩来陈毅访问缅甸 与奈温会谈.jpg|တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[ချူအင်လိုင်း]] (ဝဲ) နှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း (ယာ) (၁၉၆၄) </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၁၁|၂၀၀၂}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=တာဝန်ထမ်းဆောင်<br>[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၅၈–၁၉၆၀}} {{s-aft|after=[[ဦးနု]]}} |- {{s-bef|before=[[ဝင်းမောင်၊ မန်း (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|မန်းဝင်းမောင်]]<br>(<small>နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်</small>)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|တော်လှန်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၁၉၆၂–၁၉၇၄}} {{s-aft|after=သူကိုယ်တိုင် (နိုင်ငံတော်သသမ္မတဖြစ်)}} |- {{s-bef|before=[[ဦးနု]]}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]|years=၁၉၆၂–၁၉၆၄}} {{s-aft|after=[[စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း|စိန်ဝင်း]]}} |- {{s-bef|before=သူကိုယ်တိုင် ([[ပြည်ထောင်စုတော်လှန်ရေးကောင်စီအဖွဲ့|တော်လှန်ရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်)}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]|years=၁၉၇၄–၁၉၈၁}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=မရှိ}} {{s-ttl|title=[[မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ|ဗမာပြည်ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ|years=၁၉၆၂–၁၉၈၈}} {{s-aft|after=[[ဦးစိန်လွင်]]}} |- {{s-mil}} {{s-bef|before=[[စမစ်ဒွန်း]]}} {{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၁၉၄၉–၁၉၇၂}} {{s-aft|after=[[စန်းယု]]}} |- {{s-end}} {{ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ သမ္မတများ|ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ}} {{ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ရဲဘော်သုံးကျိပ်]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]] ho0a5ghukl73c9z08wcxhu3eq6f3u74 0 8110 1057036 1056611 2026-10-10T02:16:51Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057036 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ဟိမဝန္တာ | native_name = {{native name|sa-Latn|Himālaya}} | photo = Himalayas and allied ranges NASA Landsat showing the eight thousanders, annotated with major rivers.jpg | photo_caption = ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတလျောက် မီတာ ၈၀၀၀ အမြင့်ရှိသောနေရာများ (အနီရောင်ဖြင့်); အင်ဒို-ဂင်္ဂါ လွင်ပြင်; တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်; အိန္ဒုမြစ်၊ ဂင်္ဂါမြစ်၊ Yarlung Tsangpo-Brahmaputra မြစ်များ၊ နှင့် တောင်တန်း အစ မှတ် နှင့် အဆုံး မှတ် (အဝါရောင်ဖြင့်)။ | country_type = နိုင်ငံများ | country = {{hlist|[[ဘူတန်နိုင်ငံ]]|[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]|[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]|[[နီပေါနိုင်ငံ]]|[[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]]}}{{efn|အထူးသဖြင့် ကက်ရှ်မီးယားဒေသရှိ နေရာအများအပြားတွင် အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပြိုင်ဆိုင်လျှက်ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopaedia|title=Himalayas (mountains, Asia)|publisher=Encyclopaedia Britannica|url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |quote=Though India, Nepal, and Bhutan have sovereignty over most of the Himalayas, Pakistan and China also occupy parts of them. In the disputed Kashmir region, Pakistan has administrative control of some 32,400 square miles (83,900 square km) of the range lying north and west of the “line of control” established between India and Pakistan in 1972. China administers some 14,000 square miles (36,000 square km) in the Ladakh region and has claimed territory at the eastern end of the Himalayas within the Indian state of Arunachal Pradesh. Those disputes accentuate the boundary problems faced by India and its neighbours in the Himalayan region.}}</ref><ref>{{citation|title=Illustrated Atlas of the Himalaya|first1=David|last1=Zurick|first2=Julsun|last2=Pocheco|publisher=University Press of Kentucky|date=2006|isbn=9780813173849|page=8,11,12}}</ref>}} | subdivision2_type = တိုက်ကြီး | subdivision2 = အာရှတိုက် | highest = [[ဧဝရတ်တောင်]] | elevation_m = 8848.86 | elevation_ft = 29031.7 | highest_location = [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်]] နှင့် [[နီပေါနိုင်ငံ|နီပေါ]] နယ်စပ် | coordinates = {{Coord|27|59|17|N|86|55|31|E|region:NP_type:mountain_source:dewiki|format=dms|display=inline,title}} | length_km = 2400 | width_km = 350 | geology = {{hlist|[[အသွင်ပြောင်းကျောက်]]|[[အနည်ကျကျောက်]]}} | age = [[:en:Cretaceous|Cretaceous]]-မှ-[[:en:Cenozoic|Cenozoic]] | orogeny = ဆီးနှင်းဖုံးတောင်တန်းဒေသ | map_image = Himalaya annotated.jpg | map_caption = ဧဝရတ်တောင်နှင့် တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်အထက် မြောက်ဘက် နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်မှနေ၍ တွေ့မြင်ရသည့်အတိုင်း ၎င်း၏အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်များ။ အမြင့်ပေ မီတာ ရှစ်ထောင်ကျော်သော နေရာ လေးခု: Makalu (၈,၄၆၂ မီတာ)၊ ဧဝရတ်တောင် (၈,၈၄၈.၈၆ မီတာ)၊ Cho Oyu (၈,၂၀၁ မီတာ) နှင့် Lhotse (၈,၅၁၆ မီတာ)။ }} [[File:K2 8611.jpg|right|thumb|250px|K2 တောင်ထိပ် ([[ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ]])]] [[File:Cho Oyu, Nepal.jpg|right|thumb|250px|Cho Oyu တောင် ([[နီပေါနိုင်ငံ]])]] [[File:Himalayas.jpg|thumb|250px|right|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့် အထက် အာကာသမှ မြင်တွေ့ရသော ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် ဧဝရတ်တောင်]] '''ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း''' (အင်္ဂလိပ်: ''Himalayas'') သည် [[အာရှတိုက်]]တွင် တည်ရှိသည့် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးနှင့် အကြီးမားဆုံး တောင်တန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[အိန္ဒိယတိုက်ငယ်]] နှင့် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] တို့အကြား သဘာဝအတားအဆီးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/himalaya|title=Definition of Himalaya|publisher=dictionary.com|access-date=2009-04-17}}</ref> "ဟိမဝန္တာ" ဟူသော အမည်မှာ [[သက္ကတဘာသာ]] ''"ဟိမ"'' (ဆီးနှင်း) နှင့် ''"အာလယ"'' (ဌာနေ/စံအိမ်) တို့ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "ဆီးနှင်းများ၏ ဌာနေ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။<ref name="Britannica">{{cite web|title=Himalayas |url=https://www.britannica.com/place/Himalayas |publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=2023-05-10}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မီတာ ၈,၀၀၀ (၂၆,၂၄၇ ပေ) အထက်မြင့်သော တောင်ထိပ် ၁၄ ခုစလုံးသည် ဟိမဝန္တာနှင့် ယင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော [[ကရာကိုရမ်တောင်တန်း]] များတွင် တည်ရှိကြပြီး ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည့် [[ဧဝရတ်တောင်]] (၈,၈၄၈.၈၆ မီတာ / ၂၉,၀၃၁.၇ ပေ) လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="EverestHeight">{{cite web|title=Nepal and China announce new official height of Mount Everest|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55228518|publisher=BBC News|date=2020-12-08}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> == ပထဝီဝင်နှင့် ဘူမိဗေဒ == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် အနောက်ဘက် [[အိန္ဒုမြစ်]] ကွေ့မှ အရှေ့ဘက် [[ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်]] အကွေ့အထိ အနောက်မြောက်မှ အရှေ့တောင်သို့ အလျား ၂,၄၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၁,၅၀၀) ခန့် သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်။ တောင်တန်း၏ အကျယ်မှာ အနောက်ဘက် (ကက်ရှ်မီးယားဒေသ) တွင် ၄၀၀ ကီလိုမီတာ (မိုင် ၂၅၀) ခန့်ရှိပြီး အရှေ့ဘက် (အရုဏာချယ်ပရာဒေးရှ်ဒေသ) တွင် ၁၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၃ မိုင်) ခန့် ရှိသည်။ ဘူမိဗေဒ သဘောတရားအရ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အငယ်ဆုံးသော ခေါက်တွန့်တောင်တန်း (Fold Mountains) ကြီးများတွင် ပါဝင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်း ၄၀ မှ ၅၀ ခန့် (ကရီတေးရှတ် မှ စီနိုဇိုးအစ် ခေတ်) က အိန္ဒိယတက်တိုနစ်ပလိတ်ချပ် (Indian Plate) သည် အာရှတိုက်ငယ်တည်ရှိရာ ယူရေးရှားပလိတ်ချပ် (Eurasian Plate) ထံသို့ တိုက်မိတွန်းထွက်ရာမှ အနည်ကျကျောက်လွှာများ မြင့်တက်လာပြီး ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last=Yin|first=A.|title=Geologic evolution of the Himalayan orogen|journal=Tectonophysics|volume=421|issue=1-2|pages=1–69|year=2006}}</ref> ယနေ့ထက်တိုင်အောင် အိန္ဒိယပလိတ်ချပ်သည် မြောက်ဘက်သို့ တစ်နှစ်လျှင် ၅ စင်တီမီတာခန့် ဆက်လက်တွန်းကန်နေဆဲဖြစ်သဖြင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် တစ်နှစ်လျှင် အနည်းငယ်စီ ဆက်လက်မြင့်တက်နေသကဲ့သို့ ဒေသတွင်း၌ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများလည်း မကြာခဏ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ == ရေဆင်းနှင့် မြစ်ဝှမ်းများ == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းရှိ ရေခဲမြစ်များနှင့် နှင်းဖုံးဒေသများသည် အာရှတိုက်၏ ပရိသတ်ပေါင်း ၁.၃ ဘီလီယံကျော်အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော သောက်သုံးရေနှင့် ရေအရင်းအမြစ်များကို ထောက်ပံ့ပေးလျက်ရှိသည်။ အာရှတိုက်၏ ပင်မမြစ်ကြီးများဖြစ်သည့် - * [[အိန္ဒုမြစ်]] (Indus) * [[ဂင်္ဂါမြစ်]] (Ganges) * [[ယမုံနာမြစ်]] (Yamuna) * [[ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်]] (Brahmaputra / Yarlung Tsangpo) * [[ဧရာဝတီမြစ်]]၊ [[သံလွင်မြစ်]] နှင့် [[မဲခေါင်မြစ်]] တို့၏ မြစ်ဖျားခံရာ ပင်မဒေသများသည်လည်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် ယင်း၏ ဆက်စပ်ကုန်းပြင်မြင့်များတွင် တည်ရှိကြသည်။ == ရာသီဥတုနှင့် ဂေဟစနစ် == တောင်တန်းကြီး၏ အမြင့်မားလွန်းလှသော ပထဝီဝင်အနေအထားကြောင့် တောင်ဘက်မှ တိုက်ခတ်လာသော မုတ်သုံလေနှင့် ရေခိုးရေငွေ့များကို ပိတ်ဆို့ထားသဖြင့် တောင်ဘက်တောင်စောင်းများတွင် တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် မီတာအတော်များများ ရွာသွန်းပြီး မြောက်ဘက် [[တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]] တွင်မူ မိုးခေါင်ရေရှား မုတ်သုံလေကွယ်ရာ ဒေသ ဖြစ်စေသည်။ တောင်ခြေမှ တောင်ထိပ်အထိ အမြင့်ပေ ကွဲပြားမှုအပေါ် မူတည်၍ ရာသီဥတုနှင့် သစ်တောဂေဟစနစ်များ ကွဲပြားသွားသည် - * **တောင်ခြေဒေသ (ပေ ၅,၀၀၀ အထိ):** အပူပိုင်းနှင့် ဥတုရာသီအလိုက် အရွက်ကြွေသစ်တောကြီးများ၊ လက်ဖက်စိုက်ခင်းများနှင့် စိုက်ပျိုးမြေများ ရှိသည်။ * **သမပိုင်းဇုန် (ပေ ၅,၀၀၀ မှ ၉,၀၀၀ အထိ):** ဆန်စပါး၊ ဂျုံ၊ ဘာလီ တို့ကို စိုက်ပျိုးနိုင်ပြီး သမပိုင်း ရွက်ကျယ်သစ်တောများ ပေါက်ရောက်သည်။ * **ထင်းရှူးဇုန် (ပေ ၉,၀၀၀ မှ ၁၂,၀၀၀ အထိ):** အေးမြသော ရာသီဥတုရှိပြီး အမြဲစိမ်း ရွက်ချွန်ထင်းရှူးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ * **အယ်လ်ပိုင်းဇုန် (ပေ ၁၂,၀၀၀ မှ ၁၆,၀၀၀ အထိ):** အလွန်အေးမြသဖြင့် သစ်ပင်ကြီးများ မပေါက်ရောက်နိုင်တော့ဘဲ မြက်ခင်းများနှင့် ချုံတောများကိုသာ တွေ့ရသည်။ * **နှင်းဖုံးဇုန် (ပေ ၁၆,၀၀၀ အထက်):** တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဆီးနှင်းများနှင့် ရေခဲမြစ်များသာ ဖုံးလွှမ်းနေသည့် ဒေသဖြစ်သည်။ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင် ရှားပါးသတ္တဝါများဖြစ်ကြသော [[နှင်းကျားသစ်]] (Snow Leopard)၊ ပန်ဒါနီ (Red Panda)၊ စာမရီ (Yak)၊ ကတ်ရှ်မီးယား သမင်နှင့် အယ်လ်ပိုင်းဒေသနေ ငှက်မျိုးစိတ်များစွာ စေတီကျက်စားကြသည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေး == ဟိမဝန္တာတောင်တန်းသည် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ဂျိန်းဘာသာ]] နှင့် [[ဆစ်ခ်ဘာသာ]] ဝင်တို့အတွက် အလွန်မြင့်မြတ်သော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စိတ္တဇနယ်မြေ ဖြစ်သည်။ ဟိန္ဒူဒဏ္ဍာရီတွင် ဟိမဝန္တာကို ဘုရားများ စံရာတောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[သီဝဘုရား]] စံမြန်းရာ [[ကဲလာသတောင်]] (Kailash) အဖြစ်လည်းကောင်း ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ ထို့ပြင် တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများနှင့် စေတီပုထိုးများစွာသည်လည်း ဟိမဝန္တာတောင်တန်း တလျှောက်တွင် တည်ရှိကြသည်။ == ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ သက်ရောက်မှု == ၂၁ ရာစုအတွင်း [[ကမ္ဘာ့ပူနွေးလာမှု]] (Global Warming) ကြောင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းရှိ ရေခဲမြစ်များသည် စုံစမ်းတွေ့ရှိချက်များအရ နုန်းနှေးလှသော အရှိန်ထက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ အရည်ပျော်ကျလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite journal|last=Bolch|first=T.|title=The State and Fate of Himalayan Glaciers|journal=Science|volume=336|issue=6079|pages=310–314|year=2012|doi=10.1126/science.1215828}}</ref> ထိုသို့ ရေခဲမြစ်များ လျင်မြန်စွာ အရည်ပျော်မှုကြောင့် ရေခဲမြစ်ပေါက်ကွဲ ရေကြီးမှုများ (GLOFs) ဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မြင့်မားလာသကဲ့သို့ ရေရှည်တွင် အာရှတိုက်ရှိ မြစ်ဝှမ်းဒေသများတွင် ရေအရင်းအမြစ် ရှားပါးပြတ်လပ်မှု စိန်ခေါ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ရဖွယ် ရှိနေသည်။ == မှတ်စုများ == {{Notelist}} == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း]] [[Category:တရုတ်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:နီပေါနိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:ဘူတန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] [[Category:ပါကစ္စတန်နိုင်ငံရှိ တောင်တန်းများ]] n2n69e994wvkzob5misyup4trqztujw 0 9366 1057094 1024980 2026-10-10T04:43:32Z Salai Rungtoi 22844 1057094 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဗဟိုဘဏ် | bank_name = Central Bank of Myanmar | bank_name_in_local =မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် | image_1 = Central Bank of Myanmar seal.png | image_title_1 = တံဆိပ် | image_width_1 = 125px | image_2 = Naypyidaw -- Central Bank of Myanmar.JPG | image_title_2 = ဌာနချုပ် | image_width_2 = | headquarters = {{flagicon|Myanmar}}[[နေပြည်တော်]] | coordinates = | established = ၁၉၄၈ {{Start date and age|1948|4|3}} | president = ​[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] | leader_title = ဥက္ကဋ္ဌ | bank_of = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | currency = [[မြန်မာကျပ်ငွေ]] | currency_iso = MMK | reserves = | borrowing_rate = | deposit_rate = | website = {{url|www.cbm.gov.mm}} | preceded = ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်<br />ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်သူ့ဘဏ် | succeeded = | footnotes = |heads_title=ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်များ |heads_name=အောင်အောင်၊ တင်မိုးမိုး၊ မျိုးမင်း၊ ခိုင်ရွှေဝါ၊ ရဲအောင်}} '''မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်''' သည် အစိုးရပိုင်ဘဏ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာငွေစက္ကူများ ရိုက်ထုတ်ခွင့်ရှိသောဘဏ်ဖြစ်သည်။ ရုံးချုပ်သည် [[နေပြည်တော်]]တွင် တည်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်း မူဝါဒများကို ချမှတ်ချုပ်ကိုင်ထားသည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ဘဏ် (၁၉၄၈-၆၇) === မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗဟိုဘဏ်လုပ်ငန်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ဘဏ် အက်ဥပဒေအရ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ဘဏ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းဘဏ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ရီဇက်ဘဏ် (Reserve Bank of India) ၏ ရန်ကုန်ဘဏ်ခွဲ လုပ်ငန်းများကို လွှဲပြောင်းယူခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ဘဏ် အက်ဥပဒေကို ထပ်မံပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ထိုဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံဘဏ်ကို ထူထောင်သောအခါမှသာ ဗဟိုဘဏ်လုပ်ငန်းကို အပြည့်အဝ ဆောင်ရွက်လာနိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ငွေကြေးအက်ဥပဒေအရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် မြန်မာနိုင်ငံ ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ ထိုဘဏ်ကို ရန်ကုန်မြို့ ကုန်သည်လမ်းနှင့် ဆူးလေဘုရားလမ်းထောင့်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်၍ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၂ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ဘဏ် အက်ဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုဘဏ်၏ ခွင့်ပြုမတည်ငွေရင်းကို ကျပ်သန်း ၄၀ သတ်မှတ်ထားပြီး ငွေကျပ် ၁၀ သန်းကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ထည့်ဝင်ခဲ့သည်။ === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ပြည်သူ့ဘဏ် (၁၉၆၇-၇၅) === မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆိုရှယ်လစ်စနစ် ကျင့်သုံးလာသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ်များကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့၌ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ပြည်သူ့ဘဏ် အက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းပြီး ဘဏ်များအား စုပေါင်း၍ တစ်ခုတည်းသော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ပြည်သူ့ဘဏ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၎င်းဘဏ်ကို နိုင်ငံတော်က အပြည့်အဝထည့်ဝင်သော မူလမတည်ရင်းနှီးငွေ ကျပ် ၂၀၀ သန်းဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံဘဏ် (၁၉၇၅-၁၉၉၀) === ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဘဏ်ဥပဒေကို ထပ်မံပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေအရ ပြည်သူ့ဘဏ်ကို ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံဘဏ်၊ [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်]]၊ [[မြန်မာ့နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုဘဏ်]]နှင့် [[မြန်မာ့လယ်ယာဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်|မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေးဘဏ်]] ဟူသော နိုင်ငံပိုင်ဘဏ် လေးဘဏ်အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဘဏ်ဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံဘဏ်၏ မူလမတည်ငွေရင်းသည် ကျပ်သန်း ၂၀၀ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော်က အပြည့်အဝ ထည့်ဝင်ခဲ့သည်။ === မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် (၁၉၉၀-လက်ရှိ) === ၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစ၍ မြန်မာ့စီးပွားရေးစနစ်ကို စီမံကိန်းစီးပွားရေးစနစ်မှ ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဈေးကွက်စီးပွားရေးမူဝါဒများနှင့်အညီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်က ချမှတ်ကျင့်သုံးနေသော ဈေးကွက်စီးပွားရေးနှင့် ကိုက်ညီသည့် ငွေရေးကြေးရေးစနစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရန်နှင့် ငွေရေးကြေးရေးလုပ်ငန်း စွမ်းဆောင်မှုအရည်အသွေး မြင့်မားလာစေရန်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥပဒေကို ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ထိုဥပဒေအရ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ ခွင့်ပြုမတည်ငွေရင်း ကျပ်သန်း ၅၀၀ အနက် ကျပ်သန်း ၂၀၀ ကို နိုင်ငံတော်က ထည့်ဝင်ခဲ့သည်။<ref name="cbm" /> == လုပ်ငန်းတာဝန်များ == မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ အဓိကရည်မှန်းချက်မှာ ပြည်တွင်းပြည်ပတွင် မြန်မာကျပ်ငွေတန်ဖိုး တည်တံ့ခိုင်မြဲစေရန် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဗဟိုဘဏ်သည် ထိရောက်သော ငွေပေးချေမှုစနစ်များ၊ ငွေကြေးလွယ်ကူမှုနှင့် ကြွေးမြီပေးဆပ်နိုင်မှုတို့ ကောင်းမွန်သည့် ခိုင်မာသော ငွေရေးကြေးရေးစနစ်တစ်ရပ်ကို တည်ဆောက်ရန် ရည်ရွယ်သည်။ ၎င်းရည်မှန်းချက်များဖြင့် စနစ်တကျ၊ ဟန်ချက်ညီညီ၊ ရှင်သန်သော စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် ငွေကြေး၊ ချေးငွေနှင့် ငွေရေးကြေးရေးအခြေအနေများကို ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ အဓိကလုပ်ငန်းတာဝန်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref name="cbm"/> *ငွေကြေးမူဝါဒကို ချမှတ်အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်နှုန်းမူဝါဒကို ဆုံးဖြတ်ခြင်းနှင့် အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ *အစိုးရအား နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်နှုန်းစနစ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြံပြုခြင်း၊ *နိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံခြားသုံးသီးသန့်ငွေကို ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ *ပြည်တွင်းသုံးစွဲငွေကို တစ်ဦးတည်းထုတ်ဝေသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် စီမံခန့်ခွဲခြင်း၊ *ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများကို ကြီးကြပ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲခြင်း၊ *ဘဏ်များ၏ နောက်ဆုံးအားထားရာ ငွေချေးသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ *ဘဏ်လုပ်ငန်း ချေးငွေနှင့် ငွေကြေးနယ်ပယ်ရှိ အစိုးရအချင်းချင်းကြား ထူထောင်ထားသော အဖွဲ့အစည်းများတွင် နိုင်ငံတော်၏ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အပေးအယူ ပြုလုပ်မှုများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် တာဝန်ဝတ္တရားအားလုံးကို အစိုးရအမည်ဖြင့် တာဝန်ခံ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အစိုးရကိုယ်စား အဆိုပါအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ == ဖွဲ့စည်းပုံ == === ဝန်ထမ်းအင်အားနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံ === ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံဘဏ်တွင် ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့၌ အရာထမ်း ၈၅ ဦးနှင့် အမှုထမ်း ၈၄၅ ဦး၊ စုစုပေါင်း ဝန်ထမ်း ၉၃၀ ဦး ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက ဖွဲ့စည်းပုံကို တိုးချဲ့ပေးခဲ့ရာ အရာထမ်း ၁၀၀ ဦး၊ အမှုထမ်း ၁၂၃၃ ဦး၊ စုစုပေါင်း ဝန်ထမ်း ၁၃၃၃ ဦးအထိ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်။ လုပ်ငန်းများ ပိုမိုများပြားလာသည့်အတွက် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အရာထမ်း ၁၅၁ ဦး၊ အမှုထမ်း ၁၅၀၅ ဦး၊ စုစုပေါင်း ဝန်ထမ်း ၁၆၅၆ ဦးရှိ ဖွဲ့စည်းပုံကို ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဘဏ်လုပ်ငန်းများကို စီမံခန့်ခွဲရေးဌာန၊ ငွေကြေးဌာန၊ စာရင်းဌာန၊ ဘဏ်တွင်းစာရင်းစစ်နှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းများ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးရေးဌာန၊ သုတေသနနှင့် အလုပ်သင်ကြားရေးဌာနနှင့် လုံခြုံရေးဌာနဟူသော ဌာနကြီးခြခုဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံပိုင်ကဏ္ဍသာမက ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍမှ နိုင်ငံခြားသုံးငွေသုံးစွဲမှုများကိုပါ စီမံခန့်ခွဲရန် လိုအပ်လာသောကြောင့် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့ ခွင့်ပြုချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်တွင် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဌာနကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဌာနသည် မြန်မာ့နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုဘဏ်ထံမှ နိုင်ငံခြားငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုလုပ်ငန်းများကို လွှဲပြောင်းလက်ခံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဗဟိုဘဏ်ရုံးချုပ်အား ရန်ကုန်မြို့၊ ရန်ကင်းမြို့နယ်၊ စက်မှုလမ်းအမှတ် (၂၆) သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်သည် ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ် ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများရှိ ဗဟိုဘဏ်များကဲ့သို့ပင် ဘဏ်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ မူဝါဒများ၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကို စိစစ်ချမှတ်သည့် လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန၏ တာဝန်ပေးအပ်ချက်အရ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းစိစစ်ရေးဌာနကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ === နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအသစ် === ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ရုံးချုပ်အား နေပြည်တော်ရှိ ရုံးအမှတ် (၂၆) နေရာသို့ ယာယီပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ထိုသို့ပြောင်းရွှေ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို နေပြည်တော် ရုံးချုပ်၊ ရန်ကုန်ဘဏ်ခွဲနှင့် မန္တလေးဘဏ်ခွဲအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် အရာထမ်း ၁၈၁ ဦး၊ အမှုထမ်း ၁၃၄၁ ဦး၊ စုစုပေါင်း ဝန်ထမ်းအင်အား ၁၅၂၂ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံကို တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ရုံးချုပ်အား ရုံးအမှတ် (၅၅) သို့ ထပ်မံပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းလဲလာသည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေရန်၊ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ သဘောတူညီမှုဖြင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ချမှတ်ကျင့်သုံးမည့် စီးပွားရေးမူဝါဒ၊ ဘဏ္ဍာရေးမူဝါဒများကို အထောက်အကူပြုနိုင်သော ငွေကြေးမူဝါဒများကို အချိန်နှင့်တစ်ပြေးညီ ဖော်ဆောင်ကျင့်သုံးနိုင်ရန်၊ ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်နှင့်လျော်ညီစွာ လွတ်လပ်သော ဗဟိုဘဏ်အဖြစ် သီးခြားရပ်တည်နိုင်ရန်နှင့် နိုင်ငံတကာဗဟိုဘဏ်များနည်းတူ ငွေရေးကြေးရေးတည်ငြိမ်မှုအား အဓိကတာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်၊ ဌာနများတိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းရန် လိုအပ်လာခြင်းတို့ကြောင့် ၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၈ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြင်ဆင်ခဲ့သည်။ ထိုပြင်ဆင်မှုအရ အရာထမ်း ၄၉၄ ဦးနှင့် အမှုထမ်း ၂၀၃၁ ဦး၊ စုစုပေါင်း ဝန်ထမ်း ၂၅၂၅ ဦး ရှိသော ဌာနကြီး ၁၅ ခုဖြင့် ဗဟိုဘဏ်၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref name="cbm" /> {| | * ဥက္ကဋ္ဌရုံး * စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့်လူသားအရင်းအမြစ်ဖွံ့ဖြိုးရေးဌာန * ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများကြီးကြပ်စစ်ဆေးရေးဌာန * စာရင်းဌာန * ငွေရေးကြေးရေးဈေးကွက်ဌာန * ငွေပေးချေမှုနှင့် စာရင်းရှင်းလင်းမှုစနစ်ဌာန | * ငွေကြေးမူဝါဒရေးရာနှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းစည်းမျဉ်းဌာန * ငွေရေးငွေကြေး အဖွဲ့အစည်းများ ကြပ်မတ်ကွပ်ကဲရေးနှင့် ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးဌာန * မူဝါဒရေးရာသုတေသန၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးနှင့် သင်တန်းဌာန * ငွေကြေးမူဝါဒရေးရာဌာန * ငွေကြေးလုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုဌာန | * နိုင်ငံခြားသုံးငွေစီမံခန့်ခွဲမှုဌာန * ဘဏ်တွင်းစာရင်းစစ်ဌာန * ဒါရိုက်တာအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး * ရန်ကုန်ဘဏ်ခွဲ * မန္တလေးဘဏ်ခွဲ |} === လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံ === ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၎င်းပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းမှုအရ မူလဖွဲ့စည်းပုံအင်အား ပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ အရာထမ်းရာထူး ၈၁၉ နေရာနှင့် အမှုထမ်းရာထူး ၂၈၀၃ နေရာ၊ စုစုပေါင်း ရာထူး ၃၆၂၂ နေရာတို့ဖြင့် ဌာနများ တိုးချဲ့၍ ဌာနကြီး ၇ ခုဖြင့် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။[၁] ဌာနကြီးတိုင်းအား ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်ရှိသူက ကြီးကြပ်တာဝန်ခံသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/ppd/book/2471|title=၂၀၂၄ခုနှစ်၊ဧပြီလ၂၆ရက်နေ့ထုတ်၊မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်းပါ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် အမိန့်ကြော်ငြာစာ(၁၁/၂၀၂၄) ဌာနများပြောင်းလဲ၍ အမည်ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခြင်း|work=မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်းစာစောင်|access-date=၁ မေ ၂၀၂၄|date=၁၅ မတ် ၂၀၂၄}}</ref> ဌာနကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/55343|title=ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူးများပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁ မေ ၂၀၂၄|date=၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၄}}</ref> <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/54874|title=ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းအကြီးအမှူး ခန့်ထားခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁ မေ ၂၀၂၄|date=၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၄}}</ref> # ဥက္ကဋ္ဌရုံး # စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် လူသားအရင်းအမြစ်ဖွံ့ဖြိုးရေးဌာနကြီး # ငွေကြေးမူဝါဒရေးရာ၊ သုတေသန၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးနှင့် သင်တန်းဌာနကြီး # ဘဏ်လုပ်ငန်းစည်းမျဉ်းနှင့် ကြီးကြပ်စစ်ဆေးရေးဌာနကြီး # ငွေရေးကြေးရေးဈေးကွက်၊ ငွေပေးချေမှုနှင့် စာရင်းရှင်းလင်းမှုဌာနကြီး # နိုင်ငံခြားသုံးငွေစီမံခန့်ခွဲမှုဌာနကြီး # ငွေကြေးစီမံခန့်ခွဲမှုဌာနကြီး == ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့သူများ == {| class="wikitable mw-collapsible" ! rowspan="2" |စဉ် ! rowspan="2" |အမည် ! rowspan="2" |ရာထူး ! colspan="3" |တာဝန်သက်တမ်း |- !စတင် !ပြီးဆုံး !သက်တမ်း (နှစ် နှင့် ရက်) |- | ၁ | ဦးကျော်ငြိမ်း | rowspan="14" | ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ | ၁ ဇူလိုင် ၁၉၅၄ | ၂၅ မတ် ၁၉၆၈ | {{small|{{age in years and days|1954|7|1|1968|3|25}}}} |- | ၂ | ဦးကျော်ညွှန့် | ၁၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၁ | ၃၁ ဇူလိုင် ၁၉၇၅ | {{small|{{age in years and days|1971|12|18|1975|7|31}}}} |- | ၃ | ဒေါက်တာဦးအေးလှိုင် | ၈ ဩဂုတ် ၁၉၇၅ | ၁၂ ဩဂုတ် ၁၉၈၁ | {{small|{{age in years and days|1975|8|8|1981|8|12}}}} |- | ၄ | ဦးအောင်ဆင့် | ၅ စက်တင်ဘာ ၁၉၈၁ | ၂၂ မတ် ၁၉၈၅ | {{small|{{age in years and days|1981|9|5|1985|3|22}}}} |- | ၅ | ဦးကျော်မြင့် | ၁၅ ဇူလိုင် ၁၉၈၅ | ၁၁ ဧပြီ ၁၉၈၆ | {{small|{{age in years and days|1985|7|15|1986|4|11}}}} |- | ၆ | ဦးမောင်မောင်လှ | ၁၁ ဧပြီ ၁၉၈၆ | ၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၈၇ | {{small|{{age in years and days|1986|4|11|1987|10|15}}}} |- | ၇ | ဦးမောင်မောင်ဟန် | ၁၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၈၈ | ၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၂ | {{small|{{age in years and days|1988|1|11|1992|12|27}}}} |- | ၈ | ဦးကြည်အေး | ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၂ | ၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ | {{small|{{age in years and days|1992|12|31|1997|11|2}}}} |- | ၉ | [[ကျော်ကျော်မောင်|ဦးကျော်ကျော်မောင်]] | ၂၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၉၇ | ၁၁ ဧပြီ ၂၀၀၇ | {{small|{{age in years and days|1997|11|20|2007|4|11}}}} |- | ၁၀ | [[သန်းညိန်း|ဦးသန်းညိန်း]] | ၁၂ ဧပြီ ၂၀၀၇ | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၁၃ | {{small|{{age in years and days|2007|4|12|2013|7|31}}}} |- | ၁၁ | [[ကျော်ကျော်မောင်|ဦးကျော်ကျော်မောင်]] | ၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၃ | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{small|{{age in years and days|2013|8|1|2021|2|1}}}} |- | ၁၂ | [[သန်းညိန်း|ဦးသန်းညိန်း]] | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | {{small|{{age in years and days|2021|2|1|2022|8|19}}}} |- | ၁၃ | [[သန်းသန်းဆွေ|ဒေါ်သန်းသန်းဆွေ]] <ref>{{cite web|url=https://www.cbm.gov.mm/my/content/40|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဥက္ကဋ္ဌကြီးများ|work=CBM Myanmar|access-date=၁ မေ ၂၀၂၄}}</ref> | ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | {{small|{{age in years and days|2022|8|19|2026|4|10}}}} |- | ၁၄ | [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | လက်ရှိ | {{small|{{age in years and days|2026|4|10}}}} |} ==လက်ရှ်ိ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များ == {|class="wikitable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1;" |+ style="font-weight:bold; font-size:1.2em; padding:10px;" | မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် (၁၄) ဦးမြောက် ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် ဒါရိုက်တာ အဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း |- style="background-color:#eaecf0; text-align:center;" ! စဉ် !! ရာထူး !! အမည် !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက် |- | style="text-align:center;" | ၁ | style="background-color:#f0f7ff; font-weight:bold;" | ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ | ဒေါက်တာ [[ခင်နိုင်ဦး]] | style="text-align:center;" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | style="text-align:center;" | လက်ရှိ | style="text-align:center;" | {{small|{{Age in years and days|2026|4|10}}}} | ယခင်-[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်|စာရင်းစစ်ချုပ်]] |- | style="text-align:center;" | ၂ | rowspan="3" style="background-color:#f9f9f9; vertical-align:middle; font-weight:bold;" | ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | ဦးဇော်မြင့်နိုင် | style="text-align:center;" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | style="text-align:center;" | ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89100 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> | style="text-align:center;" | {{small|{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}}} | |- | style="text-align:center;" | ၃ | ဦးသက်ထွန်းအောင် | style="text-align:center;" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | style="text-align:center;" | လက်ရှိ | style="text-align:center;" | {{small|{{Age in years and days|2026|4|10}}}} | |- | style="text-align:center;" | ၄ | ဒေါက်တာ စန္ဒာဦး | style="text-align:center;" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | style="text-align:center;" | လက်ရှိ | style="text-align:center;" | {{small|{{Age in years and days|2026|4|10}}}} | |- | style="text-align:center;" | ၅ | rowspan="5" style="background-color:#fdfdfd; vertical-align:middle; font-weight:bold;" | အဖွဲ့ဝင်များ | ဒေါက်တာရီအေး | style="text-align:center;" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | style="text-align:center;" | လက်ရှိ | style="text-align:center;" | {{small|{{Age in years and days|2026|4|10}}}} | |- | style="text-align:center;" | ၆ | ဦးတင်မြင့် | style="text-align:center;" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | style="text-align:center;" | လက်ရှိ | style="text-align:center;" | {{small|{{Age in years and days|2026|4|10}}}} | |- | style="text-align:center;" | ၇ | ဒေါက်တာလှညွန့် | style="text-align:center;" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | style="text-align:center;" | လက်ရှိ | style="text-align:center;" | {{small|{{Age in years and days|2026|4|10}}}} | |- | style="text-align:center;" | ၈ | [[ဇော်ဦး (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာဇော်ဦး]] | style="text-align:center;" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | style="text-align:center;" | လက်ရှိ | style="text-align:center;" | {{small|{{Age in years and days|2026|4|10}}}} | |- | style="text-align:center;" | ၉ | ဒေါက်တာဖြူဖြူအိ | style="text-align:center;" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | style="text-align:center;" | လက်ရှိ | style="text-align:center;" | {{small|{{Age in years and days|2026|4|10}}}} | |} === မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ ခေတ်အဆက်ဆက် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များ === * ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၁၉ အရ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၁ ဖြင့် ဦး[[သန်းညိန်း]]အား မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11288|title=ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}</ref> * ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၁၉ အရ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၁ ဖြင့် ဦးဝင်းသော်နှင့် ဒေါ်[[သန်းသန်းဆွေ]] အား မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ * ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၁၉ အရ အမိန့်အမှတ် ၄၆/၂၀၂၁ ဖြင့် ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦးနှင့် ဦးအောင်ကျော်သန်း တို့အား မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.myawady.net.mm/content/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AF%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%99%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE-%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%AD%E1%80%94%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA-%E1%81%84%E1%81%86-%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%81|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် (၄၆/ ၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက် ဗဟိုဘဏ် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|publisher=MWD Webportal|accessdate=2 August 2025}}</ref> * ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၁၉ အရ အမိန့်အမှတ် ၇၃/၂၀၂၁ ဖြင့် ဦးကျော်ဝင်းနှင့် ဒေါက်တာလင်းအောင်တို့အား မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11683|title=ဗဟိုဘဏ်အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေး|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref> * ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၁၉ အရ အမိန့်အမှတ် ၁၃၂/၂၀၂၁ ဖြင့် ဦးရဲမြင့် အား မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ * ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၁၉ အရ အမိန့်အမှတ် ၅၈/၂၀၂၂ ဖြင့် ဦးဇော်မြင့်နိုင် အား မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/29189|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref> * ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၁၉ အရ အမိန့်အမှတ် ၇၈/၂၀၂၃ ဖြင့် ဒေါက်တာရီအေး၊ ဦးတင်မြင့်နှင့် ဒေါက်တာလှညွန့်တို့ကို မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/45028|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး ၊ အမိန့်အမှတ် ၇၈/၂၀၂၃|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref> {| class="wikitable" |+ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များ !စဉ် !အမည် !ရာထူး !တာဝန်ယူသည့်ရက် !ကိုးကား |- |၁။ |ဒေါ်သန်းသန်းဆွေ |ဥက္ကဋ္ဌ |{{Start date and age|2022|8|19}} | |- |၂။ |ဦးဇော်မြင့်နိုင် |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ - ယနေ့အထိ |နစက အမိန့်အမှတ်၊   ၅၈  / ၂၀၂၂ |- |၃။ |ဒေါက်တာလင်းအောင် | rowspan="7" |ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင် |၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ - ယနေ့အထိ | |- |၄။ |ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး | rowspan="2" |{{Start date and age|2021|2|10}} | rowspan="2" |နစက အမိန့်အမှတ် (၄၆/၂၀၂၁) |- |၅။ |ဦးအောင်ကျော်သန်း |- |၆။ |ဒေါက်တာရီအေး | rowspan="3" |{{Start date and age|2023|8|26}} | rowspan="3" |နစက အမိန့်အမှတ် ၇၈/၂၀၂၃ |- |၇။ |ဦးတင်မြင့် |- |၈။ |ဒေါက်တာလှညွန့် |- |၉။ |ဒေါက်တာ[[ဇော်ဦး (ဒေါက်တာ)|ဇော်ဦး]] |{{Start date and age|2025|5|4}} |နစက အမိန့်အမှတ် ၃၆/၂၀၂၅ |} * ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ရုံးသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၄၂၇၊ ပုဒ်မခွဲ (ခ)အရ အရ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၅ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ ခန့်အပ်မှုတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးကို (၃) နေရာ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး၊ ယခင်ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဦးအောင်ကျော်သန်းတို့ မပါဝင်ခဲ့ပေ။ အဖွဲ့ဝင်သစ်အဖြစ် ဦးသက်ထွန်းအောင်ကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ခန်အပ်ခံရသည်။ * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80726 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80725 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |+ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များ !စဉ် !အမည် !ရာထူး !တာဝန်ကာလ |- |၁။ |ဒေါ်သန်းသန်းဆွေ |ဥက္ကဋ္ဌ |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ - ယနေ့အထိ |- |၂။ |ဦးဇော်မြင့်နိုင် |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ - ယနေ့အထိ |- |၃။ |ဒေါက်တာစန္ဒာဦး |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၁၀ မတ် ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-10 |title=ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အပြောင်းအလဲ ဖြစ် |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%98%E1%80%8F%E1%80%BA-%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%9A%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8C-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC/ |access-date=2026-03-11 |website=Popular |language=en-US}}</ref> - ယနေ့အထိ |- |၄။ |ဦးသက်ထွန်းအောင် |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ - ယနေ့အထိ |- |၅။ |ဒေါက်တာရီအေး | rowspan="4" |ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင် |{{Start date and age|2021|2|10}} |- |၆။ |ဦးတင်မြင့် | rowspan="2" |{{Start date and age|2023|8|26}} |- |၇။ |ဒေါက်တာလှညွန့် |- |၈။ |ဒေါက်တာ[[ဇော်ဦး (ဒေါက်တာ)|ဇော်ဦး]] |{{Start date and age|2025|5|4}} |- | - |ဒေါက်တာလင်းအောင် |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ - ၁၀/၃/၂၀၂၆ |} == ငွေစက္ကူထုတ်ဝေမှု == {{See also|မြန်မာကျပ်ငွေ}} ငွေအကြွေနှင့် ငွေစက္ကူကိုင်တွယ်သုံးစွဲရာတွင် အဆင်ပြေလွယ်ကူစေရန် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟို ဘဏ်သည် ၁၉၉ဝ ခုနှစ် မှ ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ်အထိ ၁ဝပြား၊ ၂၅ပြား၊ ၅ဝပြား၊ ၁ဝိ/-၊ ၅ဝိ/-၊ ၁ဝိ/- တန် ငွေအကြွေများ၊ ၅ဝိ/-တန်နှင့် ၁ဝဝိ/-တန်ငွေဒင်္ဂါးများကိုလည်းကောင်း၊ ငွေစက္ကူများနှင့် ပတ်သက်၍ [[အောင်ဆန်း|ဗိုလ်ချုပ်]]ပုံပါ ၁ဝိ/-တန်ကိုလည်းကောင်း၊ မြန်မာ့တူရိယာစောင်းရုပ်ပုံပါ ၅ဝ ပြားတန်ငွေစက္ကူနှင့် ကေသရာဇာခြင်္သေ့မင်းရုပ်ပုံပါ ၁ဝိ/-၊ ၅ဝိ/-၊ ၁ဝိ/-၊ ၂ဝိ/-၊ ၅ဝိ/-၊ ၁ဝဝိ/-၊ ၂ဝဝိ/-၊ ၅ဝဝိ/- နှင့် ၁ဝဝဝိ/-တန် တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဆင်ဖြူတော်ရုပ်ပုံပါ ၅ဝဝဝိ/-တန် ငွေစက္ကူသစ်ကို ၁-၁ဝ-၂ဝဝ၉ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ၊ ၎င်းကို ဝန်းရံထားသော သပြေခက် နှစ်ခက်၊ မျက်နှာချင်းဆိုင် တည်ရှိနေသည့် ဆင်ဖြူတော် နှစ်စီးနှင့် ထိပ်တွင် ကြာဖြူတစ်ပွင့် ပုံပါ [[တစ်သောင်းကျပ်တန် ငွေစက္ကူ|၁ဝဝဝဝိ/-တန်]] ငွေစက္ကူအသစ်အား (၁၅-၆-၂၀၁၂) ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ပြည်တွင်း၌လှည့်လှည်သုံးစွဲရန် မသင့်တော်သော ဟောင်းနွမ်း၊ စုတ်ပြဲ၊ ချို့ယွင်းငွေစက္ကူများကို မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်မှ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းပြီး၊ ချို့ယွင်းငွေစက္ကူများအား ကုန်ကြမ်းအဖြစ် အသုံးပြု၍ စက္ကူထုတ်လုပ်ရန်အတွက် စက္ကူစက်ရုံကို ပလိပ်မြို့၌ ၂၄-၃-၂ဝဝ၂ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေပြည်သာစက်မှုဇုန်၌ ၂၅-၁၂-၂ဝဝ၃ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်သည် ပြည်တွင်း၌ နိုင်ငံခြားငွေကိုင်တွယ်သုံးစွဲမှု အဆင်ပြေစေရန်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက် လည်ပတ်သော ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသည်များ အလွယ်တကူ သုံးစွဲနိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ ၄-၂-၁၉၉၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံခြားငွေ လက်မှတ် (Foreign Exchange Certificate) ၁ ယူနစ်၊ ၅ ယူနစ်၊ ၁ဝ ယူနစ်နှင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ၂ဝ ယူနစ် နိုင်ငံခြားငွေလက်မှတ်များ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားငွေ လက်မှတ်ကို မည်သူမဆို ကိုင်တွယ် အသုံးပြုနိုင်ပြီး နိုင်ငံခြား ဘဏ်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ခွင့်ရှိသည့် နိုင်ငံပိုင်ဘဏ်များတွင်လည်း နိုင်ငံခြားငွေလက်မှတ်ဖြင့် နိုင်ငံခြား သုံးငွေစာရင်း ဖွင့်ခွင့် ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်သည် ၁၅-၁-၁၉၉၁ ရက်နေ့မှစတင်၍ ရွှေဒင်္ဂါးများအား တစ်ကျပ် သား၊ ငါးမူးသား၊ တစ်မတ်သားတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ၂၁-၉-၂ဝဝ၅ ရက်နေ့မှ စတင်၍ တစ်ကျပ်သား၊ ငါးမူးသား၊ တစ်မတ်သား တို့ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၈-၁၁-၂ဝ၁ဝ ရက်နေ့မှ စတင်၍ ငါးကျပ်သား၊ တစ်ဆယ် ကျပ်သား၊ နှစ်ဆယ် ကျပ်သား တို့ဖြင့် လည်းကောင်း ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး နေ့စဉ် ရွှေဈေးနှုန်းအပေါ် မူတည်၍ မြန်မာကျပ်ငွေဖြင့် သတ်မှတ် ရောင်းချခဲ့သည်။<ref name="cbm"/> == ဘဏ်လုပ်ငန်းလိုင်စင်ထုတ်ပေးမှု == (၁၉၉၂) ခုနှစ်မှ စ၍ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥပဒေအရ ဘဏ်လုပ်ငန်းလိုင်စင်များကို စိစစ်ထုတ်ပေးခဲ့ရာ (၂ဝဝ၄) ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းပုဂ္ဂလိကဘဏ် (၂၃)ဘဏ်ရှိလာခဲ့သည်။ (၂၀၁၂) ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ (၃၀)ရက်နေ့အထိ ပြည်တွင်းပုဂ္ဂလိကဘဏ်(၁၉)ဘဏ်သို့ လိုင်စင်ထုတ်ပေးထားပြီး ၎င်းဘဏ်များအနေဖြင့် ပြည်တွင်းကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဘဏ်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ ဘဏ်ခွဲစုစုပေါင်း(၄၃၃)ဘဏ်ကို ဖွင့်လှစ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ (၂၀၁၂) ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၃၀) ရက်နေ့ စာရင်းအရ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငွေရေးကြေးရေးကုမ္ပဏီ (၁)ခုရှိသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ ၂ဝ၁ဝ ပြည့်နှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ခွင့်ပြုခဲ့သော နိုင်ငံခြားဘဏ်များ၏ ကိုယ်စားလှယ်ရုံးပေါင်း ၅ဝ ရုံးရှိခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ် '''အာရှ ငွေရေးကြေးရေး အကျပ်အတည်း''' ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံခြားဘဏ် ၃၈ ဘဏ်သည် ကိုယ်စားလှယ်ရုံးများ ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ (၂၀၁၂) ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလကုန်အထိ [[စင်ကာပူနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]မှ (၄)ဘဏ်စီ၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]မှ (၃)ဘဏ်၊ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]၊ [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ]]နှင့် [[ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ]] များမှ (၂)ဘဏ်စီ၊ [[ဘရူနိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှ (၁)ဘဏ်စီဖြင့် စုစုပေါင်းနိုင်ငံခြားဘဏ် ကိုယ်စားလှယ်ရုံး (၂၃)ရုံး လာရောက် ဖွင့်လှစ်ထားပြီးဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ဂျပန်နိုင်ငံမှ ငွေရေးကြေးရေးကုမ္ပဏီကိုယ်စားလှယ်ရုံး (၁)ရုံးလည်း ဖွင့်လှစ်ထားရှိပြီးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်သည် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ ငွေရေးကြေးရေး ခိုင်မာမှုရှိစေရန် ကြီးကြပ်စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်လျက်ရှိပြီး တည်ဆဲဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်း၊ စည်းကမ်း၊ ညွှန်ကြားချက်များနှင့်အညီ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခြင်း ကိုလည်း စိစစ်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ပြည်တွင်း ပုဂ္ဂလိက ဘဏ်များ ၏ နေ့စဉ် စာရင်းဇယားများ ကို ပေးပို့စေ၍ ဘဏ်များ၏ နေ့စဉ် ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေနှင့် အပတ်စဉ်၊ လစဉ် ဘဏ္ဍာရေး အခြေအနေများ ကို ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန် ဝန်ကြီးဌာနသို့ တင်ပြလျက်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် သည် ၂ဝဝ၂ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် တရားမဝင်သော နည်းလမ်းဖြင့် ရရှိသည့် ငွေကြေးနှင့် ပစ္စည်းများ ထိန်းချုပ်ရေး ဥပဒေကို ဘဏ်များက ထိရောက်စွာ လိုက်နာ ဆောင်ရွက်နိုင်စေရန် စည်းမျဉ်းများ၊ လမ်းညွှန်ချက်များနှင့် ညွှန်ကြားချက်များကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် ငွေကြေးခဝါချမှုနှင့် အကြမ်းဖက်မှုအား ငွေကြေး ထောက်ပံ့မှု တိုက်ဖျက်ရေး ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများတွင် ဘဏ်ဖောက်သည်၏ သတင်း အချက်အလက်များအား ဝီရိယပြု ရယူ စိစစ်ခြင်း၊ မှတ်တမ်းပြုစု ထိန်းသိမ်းခြင်း နှင့် သံသယဖြစ်ဖွယ်ငွေကြေး လွှဲပြောင်းမှုများ နှင့် သတ်မှတ် ပမာဏ နှင့် အထက် ကျော်လွန်သည့် ငွေကြေး လွှဲပြောင်းမှု သတင်းပေးပို့ခြင်း လိုအပ်ချက်တို့ အကျုံးဝင်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အကြမ်းဖက်သမားများ အား ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု ဆောင်ရွက်ချက်များ ကာကွယ် ထိန်းချုပ်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေး ကောင်စီ ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမှတ် ၁၂၆၇ နှင့် ၁၃၇၃ အား အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်သည် ကုလသမဂ္ဂ မှ ထုတ်ပြန်သည့် စာရင်းဝင်များနှင့် ရရန်ပိုင်ခွင့်များကို ထိန်းချုပ်ထားရန်နှင့် သံသယရှိသော အကြမ်းဖက်သမားများနှင့် အကြမ်းဖက် အဖွဲ့အစည်း၏ စာရင်းလွှဲပြောင်းမှုများကို တားမြစ်ရန်၊ ဘဏ်နှင့် ငွေရေးကြေးရေး အဖွဲ့အစည်းများသို့ ညွှန်ကြားချက်များ ထုတ်ပြန်လျက်ရှိသည်။ == အတိုးနှုန်း == ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ ဗဟိုဘဏ်အတိုးနှုန်းကို ၄ရာခိုင်နှုန်းသတ်မှတ်ခဲ့ရာမှ ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ် ကျင့်သုံးလာသည့်အခါ အတိုးနှုန်းများကို နိုင်ငံတော် ၏ စီးပွားရေး အခြေ အနေနှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိစေရန် ၁၉၈၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ တိုးမြှင့်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ လက်ရှိအတိုးနှုန်းမှ တစ်နှစ်လျှင် (၁၀%) ဖြစ်ပြီး၊ အပ်ငွေအဖြစ် အနည်းဆုံးအတိုးနှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် (၈%) နှင့် ချေးငွေအပေါ် အများဆုံးအတိုးနှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် (၁၃ %) သတ်မှတ်ထားရှိသည်။<ref name="cbm"/> == အစိုးရငွေတိုက်စာချုပ်များ ထုတ်ဝေမှု == မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်သည် ပြည်သူများ ငွေကြေး စုဆောင်းမှု အခွင့်အလမ်းများ ပိုမိုရရှိလာပြီး အရင်းအနှီး ဈေးကွက် ပေါ်ထွန်းလာရေး အတွက် အစိုးရ ကိုယ်စား ၃ နှစ်နှင့် ၅ နှစ်သက်တမ်းရှိ ကျပ်တစ်သောင်းတန်နှင့် ကျပ်တစ်သိန်းတန် အစိုးရ ငွေတိုက်စာချုပ်များကို ရန်ကုန်မြို့တွင် ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့တွင် ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှစ၍ လည်းကောင်း ထုတ်ဝေ ရောင်းချခဲ့သည်။ ၃ နှစ် သက်တမ်းရှိ ကျပ်တစ်သန်းတန် အစိုးရငွေတိုက် စာချုပ်များကို ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့မှ စ၍ လည်းကောင်း၊ ၅ နှစ် သက်တမ်း ရှိ ကျပ် တစ်သန်းတန် အစိုးရငွေတိုက်စာချုပ်ကို ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ထုတ်ဝေ ရောင်းချခဲ့သည်။ ၂ဝ၁ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ ၂ နှစ် သက်တမ်းရှိ အစိုးရ ငွေတိုက်စာချုပ်များ နှင့် ကျပ် ၁ဝသန်းတန် ငွေတိုက် စာချုပ်များကို တိုးချဲ့ထုတ်ဝေ ရောင်းချခဲ့သည်။ ၂ နှစ်ငွေတိုက် စာချုပ်၊ ၃ နှစ်ငွေတိုက်စာချုပ်၊ ၅ နှစ်ငွေတိုက်စာချုပ်တို့အပေါ်ပေးသည့် အတိုးနှုန်းများမှာ ၁ နှစ်လျှင် ၁ဝ.၅%၊ ၁၁%နှင့် ၁၁.၅% အသီးသီးဖြစ်သည်။ ၂ဝ၁ဝ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့အထိ အစိုးရငွေတိုက် စာချုပ် စုစုပေါင်း ကျပ်သန်းပေါင်း ၁,၄၈၃,၅၃၃.၄၈သန်း ထုတ်ဝေရောင်းချခဲ့သည်။<ref name="cbm"/> == ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ == မြန်မာနိုင်ငံ သည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာ ခဲ့ပြီးနောက် အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ နှင့် အတူ အာဆီယံ အဖွဲ့၏ ညီညွတ်မှု၊ စီးပွားရေး နှင့် နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှုအတွက် လည်းကောင်း၊ ငွေရေးကြေးရေး ကဏ္ဍတွင်လည်းကောင်း ပူးပေါင်း ပါဝင် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ထို့ပြင် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် သည် [[အာဆီယံ]]ဗဟိုဘဏ်များ ဆွေးနွေးမှုဖိုရမ် အဖွဲ့ (ASEAN Central Bank Forum) တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်ကို ထူထောင်ရာတွင် အဓိကကျသောလယ်ယာကဏ္ဍ၊ စက်မှုကဏ္ဍနှင့် ကုန်သွယ်မှုကဏ္ဍတို့ကို ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်စေရေးအတွက် နိုင်ငံတော်က ချမှတ် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည့် မူဝါဒ လမ်းညွှန်ချက်များကို အထောက်အကူ ပြုနိုင်ရန် ပြည်တွင်းပြည်ပတွင် မြန်မာကျပ်ငွေတန်ဖိုး ပိုမို တည်တံ့ ခိုင်မာရေး အတွက် ချမှတ်ထားသော မူဝါဒဘောင် အတွင်းမှ ဘဏ်များအချင်းချင်း ပူးပေါင်း ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန် ဘဏ်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကူညီ ရိုင်းပင်းရန်၊ ဘဏ်များ၏ အကျိုးကို ပံ့ပိုးဆောင်ရွက်ပေးရေးကို ဦးဆောင်မှုပေးရန်နှင့် ပြည်သူများက ဘဏ်များနှင့် ဘဏ်ဝန်ဆောင်မှုများကို အားကိုး သည့် အလေ့အထများ ပေါ်ထွန်းလာစေရန် ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၁ရက်နေ့တွင် ကုန်သွယ်မှုမူဝါဒကောင်စီ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ် ၄/၉၉ ဆုံးဖြတ်ချက် အရ မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်များအသင်းကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်များ အသင်းသည် လစဉ် ပုံမှန်အစည်းအဝေးများကျင်းပရန် ဘဏ်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းပြီး လိုအပ်ပါက အရေးပေါ်အစည်းအဝေးများ ကျင်းပ သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ် နှင့် နိုင်ငံခြား ဘဏ်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ရသော [[မြန်မာ့နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုဘဏ်]]၊ [[မြန်မာ့ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်|မြန်မာ့ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် ကူးသန်ရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်]]၊ [[မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်|မြန်မာ့ စီးပွားရေးဘဏ်]] တို့နှင့် ပြည်ပရှိ နိုင်ငံခြားဘဏ်များအကြား နိုင်ငံခြားငွေစာရင်းများ လွှဲပြောင်းပေးပို့ရာတွင် ၂ဝဝ၄ခုနှစ် မတ်လ မှ စတင်၍ Society For Worldwide Interbank Financial Telecommunication (SWIFT) စနစ်သုံး၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်နှင့် နိုင်ငံပိုင်ဘဏ်များ၊ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ၏ ရုံးချုပ်များအကြား ဘဏ်လုပ်ငန်း ဆက်သွယ်ရေးကွန်ယက်ကို ၂ဝဝ၈ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ လ မှ စ၍ အဆင့်ဆင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဘဏ်ဆက်သွယ်ရေးကွန်ယက်ဖြင့် Banking Network အဖွဲ့ဘဏ်များအကြား ရုံးစာ နှင့် စာရင်းများကို On-line ဖြင့်အပြန်အလှန် ပေးပို့ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ အဆိုပါကွန်ယက်ကို အသုံးပြု၍ ဘဏ်များ၏ ငွေရေး ကြေးရေး တည်ငြိမ်မှု ကို ဗဟိုဘဏ်မှ စောင့်ကြည့်ပြီး ကြိုတင်သတိပေးစနစ် (Early Warning System) လုပ်ငန်းကိုလည်းကောင်း၊ အီလက်ထရောနစ် နည်းပညာ ဖြင့် ဘဏ်အချင်းချင်း ငွေလွှဲများကို ပြောင်းခြင်း (Electronic Fund Transfer) လုပ်ငန်းကိုလည်းကောင်း၊ ဗဟိုဘဏ်နှင့် ဘဏ်များ အကြား အလိုအလျောက်ချက်လက်မှတ်များ စာရင်းရှင်းလင်းခြင်း လုပ်ငန်းကိုလည်းကောင်း တစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ နိုင်ငံတော် ငွေပေးချေမှု စနစ် တွင် လုံခြုံစိတ်ချ မြန်ဆန်မြင့်မားစေရန် Certified Cheque ကို ၂ဝဝ၈ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလမှ စတင် အသုံးပြုစေခဲ့သည်။ ဘဏ္ဍာရေး နှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးဦးဆောင်သော အရင်းအနှီး ဈေးကွက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ကော်မတီကို ၁-၇-၂ဝဝ၈ ရက်နေ့တွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်တွင်း ငွေချေးစာချုပ် ဈေးကွက် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဆပ်ကော်မတီ၊ အများနှင့် သက်ဆိုင်သောကုမ္ပဏီများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဆပ်ကော်မတီ၊ ငွေချေး သက်သေခံ လက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေး ဥပဒေ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများ ပြုစုရေးဆပ်ကော်မတီ၊ ငွေချေး သက်သေခံ လက်မှတ် လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ ဖွဲ့စည်းရေး ဆပ်ကော်မတီ၊ လေ့ကျင့် ပညာပေးရေး နှင့် ပြန်ကြားရေး ဆပ်ကော်မတီ၊ စာရင်းကိုင် နှင့် စာရင်းစစ်များဆိုင်ရာ ဆပ်ကော်မတီဟူသော ဆပ်ကော်မတီ ၆ခု ကို ၁၉-၈-၂ဝဝ၈ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရင်းအနှီး ဈေးကွက်ဖွံ့ဖြိုးရေး အတွက် လမ်းပြမြေပုံ ချမှတ်ပြီး အဆင့်၃ဆင့်ဖြင့် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ထို့ပြင် ငွေတိုက် စာချုပ်များကို ဗဟိုဘဏ်ကိုယ်စား မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ် နှင့် မြန်မာ့ငွေချေးသက်သေခံ လက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးကုမ္ပဏီတို့အား ရောင်းချစေခဲ့သည်။ ငွေချေးသက်သေခံ လက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေး ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းနိုင်ရန်အတွက် မူကြမ်းရေးဆွဲကာ အဆင့်ဆင့်တင်ပြခဲ့ပြီး [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]မှ အတည်ပြုချက်ရရှိပြီးဖြစ်၍ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သို့ တင်ပြထားဆဲဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရလက်ထက်တွင် နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်နှုန်းများ ပေါင်းစည်းခြင်း (Exchange Rate Unification-ERU) အဖြစ် (၁.၄.၂၀၁၂) ရက်နေ့မှ စတင်၍ နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်နှုန်းစနစ်အား SDR နှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့်စနစ်မှ ထိန်းကျောင်းမှုရှိသည့် နှုန်းရှင်ငွေလဲလှယ်နှုန်းစနစ်သစ် (Managed Floating Exchange Rate Regime) သို့ ပြောင်းလဲကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်သည် စီးပွားရေးနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု တိုးတက်မှုနှုန်းများကို လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်စေမည့် ငွေကြေးမူဝါဒကိုချမှတ်ပြီး အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ယခုလက်ရှိ ကာလတွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုကို ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်၍ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်သည် အဓိကငွေကြေးမူဝါဒများအဖြစ် သီးသန့်ငွေလိုအပ်ချက်၊ အတိုးနှုန်းမူဝါဒနှင့် ငွေကြေးဈေးကွက်တွင် ငွေချေးစာချုပ်များကို ရောင်းဝယ်ခြင်း၊ နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်နှုန်းအတွက် Exchange Rate တွက်ချက် သတ်မှတ်ပေးခြင်းနှင့် ပြည်တွင်းဘဏ်များ၏ နိုင်ငံခြားငွေ ရောင်းဝယ်လိုခြင်းများအတွက် နေ့စဉ် Auction ဆောင်ရွက်၍ ဈေးနှုန်းတည်ငြိမ်အောင် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ နိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံခြားသုံးသီးသန့်ငွေ (Foreign Exchange Reserve) အား စီမံခန့်ခွဲခြင်း စသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကာ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြောင်းလဲလာသော ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်နှင့် ကိုက်ညီသည့် ငွေရေးကြေးရေးကဏ္ဍကို တည်ငြိမ်စေလျက် ဈေးနှုန်းများ တည်ငြိမ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် မြန်မာကျပ်ငွေတန်ဖိုး ခိုင်ခံ့တည်မြဲစေရန် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက် လျက်ရှိသည်။<ref name="cbm">{{cite web |url= http://www.cbm.gov.mm/my/content/%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%AC%E1%82%8F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%B9%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%98%E1%80%8F%E1%80%B9 |title= မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ၏ နောက်ခံသမိုင်း |accessdate= ၂၇ |accessdaymonth= အောက်တိုဘာ |accessyear= ၂၀၁၄ |archivedate= 2 October 2014 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20141002001612/http://www.cbm.gov.mm/my/content/%E1%80%BB%E1%80%99%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%AC%E1%82%8F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%B1%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%B9%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%98%E1%80%8F%E1%80%B9 }}</ref> == တည်နေရာများ == မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်အား အောက်ဖော်ပြပါ လိပ်စာများအတိုင်း ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။<ref>{{cite web |url= http://www.cbm.gov.mm/index.php?option=com_content&view=article&id=80&Itemid=5&lang=my |title= ဆက်သွယ်ရန်လိပ်စာ |accessdate= ၂၁ |accessdaymonth= ဖေဖော်ဝါရီ |accessyear= ၂၀၁၂ }}</ref> * မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်(နေပြည်တော်) သည် ရုံးအမှတ် (၅၅)၊ နေပြည်တော်တွင် တည်ရှိသည်။ * မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်(ရန်ကုန်) သည် ရန်ကင်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် (မန္တလေး) သည် ၂၆ လမ်း နှင့် ၈၂ လမ်းထောင့် အောင်မြေသာစံမြို့နယ် မန္တလေးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ == ကြေညာချက်များ == === [[၂၀၂၅]] === * ၁၂ ဇွန် - ဗဟိုဘဏ်က USDT အပါအဝင် နိုင်ငံခြားငွေကြေးဈေးကွက်ကို ထိခိုက်စေရန် ရည်ရွယ်၍ အွန်လိုင်းမှ ဈေးကစားခြင်း၊ သတင်းအမှားဖြန့်ဝေခြင်းများ ပြုလုပ်သူများကို ထိထိရောက်ရောက် တရားစွဲဆို အရေးယူနေသည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/303521|title=နိုင်ငံခြားငွေဈေးမတည်ငြိမ်ရန် လူမှုကွန်ရက်များတွင် လှုံ့ဆော်နေသူများကို စောင့်ကြည့်အရေးယူနေပြီးတရားဝင်လိုင်စင်မရှိဘဲ နိုင်ငံခြားငွေကြေးများ ဝယ်ယူ၊ ရောင်းချ၊ လဲလှယ်ခြင်း ဆောင်ရွက်နေသူများကို အရေးယူနိုင်ရေး အရှိန်မြှင့်မည်ဟု ဗဟိုဘဏ်ထုတ်ပြန်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၅|publisher=Eleven Media}}</ref> * [[၂၄ ဇွန်]] - ဗဟိုဘဏ်ဒစ်ဂျစ်တယ်ငွေကြေး (Central Bank Digital Currency-CBDC) ထုတ်ဝေရန် ဗဟိုဘဏ် ဒု ဥက္ကဋ္ဌအပါဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၃ ဦးပါဝင်သည့် ကော်မတီတစ်ရပ် စစ်ကောင်စီခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းကြောင်း ပြီးခဲ့သည့် ဇွန် ၂၄ ရက်စွဲဖြင့် ဗဟိုဘဏ်က အမိန့်ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/64715/|title=စစ်ကောင်စီ၏ဗဟိုဘဏ်က ဒစ်ဂျစ်တယ်ငွေကြေးထုတ်ဝေရန် စီစဉ်|accessdate=၂၀၂၅-၇-၄|publisher=Myanmar Now}}</ref> * [[၃၀ ဇွန်]] - ဗဟိုဘဏ်၏ စိစစ်ချက်အရ ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ပို့ကုန်တင်ပို့ခဲ့သည့် ကုမ္ပဏီ ၁၉၇ ခုသည် ပို့ကုန်ရငွေများ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ယင်းကုမ္ပဏီများသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာပါ သတ်မှတ်ချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသည့်အတွက် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များကို အမည်မည်းစာရင်း (Blacklist) ထည့်သွင်းလိုက်ကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/71702|title=အမည်မည်းစာရင်းကြေညာခြင်း|accessdate=2025-7-1|publisher=Ministry of Information}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.cbm.gov.mm/content/9749|title=၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အထိ ပို့ကုန်တင်ပို့ခဲ့ပြီး ပို့ကုန်ရငွေများ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့် ကုမ္ပဏီ(၁၉၇)ခု အား အမည်မည်းစာရင်း ကြေညာခြင်း|publisher=Central Bank of Myanmar|accessdate=2025-7-1|date=2025-6-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250701060356/https://www.cbm.gov.mm/content/9749|archivedate=2025-7-1}}</ref> === ၂၀၂၆ === * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-04 |title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန် |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/ |access-date=2026-04-04 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဘဏ်များ}} [[ကဏ္ဍ:ဗဟိုဘဏ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘဏ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ]] 4y6ppu6u6m8qr9uu3dve5tkaufsm0jk 0 13616 1056972 953206 2026-10-09T15:26:08Z Ko Moe Shine Aung 147012 /* မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များ */ လင့်ခ်များပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056972 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = မောင်တောမြို့ |native_name = |other_name = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြို့တည်နေရာပြ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ |seat = [[မောင်တောမြို့]] |seat_type = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] |image_skyline = |image_map = |map_caption = မောင်တောမြို့တည်နေရာပြမြေပုံ |subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံအမည်]] |subdivision_name = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[File:Flag of Rakhine.svg|23px]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မောင်တောခရိုင်]] |subdivision_type3 =[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မောင်တောမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |area_total_km2 = |area_total_sq_mi = 1.87 |population = ၃၈,၁၉၉ <ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၆၀|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_blank1 = [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]၊ [[မြိုလူမျိုး|မြို]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] နှင့် [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး|ရိုဟင်ဂျာ]] |population_blank1_title = လူမျိုး |population_blank2 = [[ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]] |population_blank2_title = ဘာသာ |population_density_km2 = auto |coordinates = {{coord|20|49|N|92|22|E|region:MM|display=inline,title}} |timezone = [[မြန်မာ စံတော်ချိန်]] |utc_offset = + ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် |website = }} '''မောင်တောမြို့ ( Mayu Tek - Tatchaung)''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက်အစွန် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော မြို့ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့်ရှ်နိုင်ငံ]] နယ်စပ်တွင်ဖြစ်သည်။ နတ်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခြင်း|လူဝင်လူထွက်]] စစ်ဆေးရာတွင် အရေးပါ အရာရောက်သော ဆိပ်ကမ်း ဖြစ်၏။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းက အရေးပါသော စခန်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ==သမိုင်းအကျဉ်း== [[မောင်တော]] ( တက်‌ချောင်း - မယူတက်) "မောင်တော" အမည်သည် "ဗိုလ်မောင်တော တပ်စွဲထားခြင်း" ကို အစွဲပြု၍ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဆိုသော တွေ့ရသည်။ "မေယုတက်" (Mayu Tek) ဆိုသည့်အသုံးအနှုန်းမှာ  စစ်တကောင်းသား​ လူမျိုးစု၏ ဒေသိယစကား ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဘိသိသျှကိုလိုနီခေတ် မှတ်တမ်းများ (ဥပမာ - "တက်ချောင်း" Tetchaung) တွင်လည်း "တက်" (Tek) ဟူသော စကားလုံးကို အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရပါသည်။ နတ်မြစ် (Naf River) ၏ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ "တက်နတ်" (Tek Naf) နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင်၊ အာရကန် ဘက်ကမ်းတွင် "မေယုတက်" (Mayu Tek) ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့ဟန်ရှိပါသည်။ "မေယု" (Mayu) ဟူသော စကားလုံးသည် မေယုတောင်တန်းလမ်း၊ မောင်တောဘူးသီးတောင်လမ်း (Mayu Hill Track) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဤအမည်များနှင့် ပတ်သက်၍ ရခိုင်သမိုင်းပညာရှင်များ၏ ရည်ရွယ်ချက်ပါသော သမိုင်းပြုပြင်မှုများ ပါဝင်နေကြောင်း ဝေဖန်သူများက မီးမောင်းထိုးပြောဆိုလျက်ရှိပါသည်မြို့ပေါ်ဧရိယာ {{convert|1.87|sqmi}} ရှိသည်။<ref name="gad" /> မြို့ပေါ်လူဦးရေမှာ ၃၄၀၂၄-ဖြစ်ပြီး မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေမှာ ၅.၂ သိန်းကျော် ရှိသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ် တစ်ခုလုံးတွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်ကာ စစ်တကောင်းသား အများစု နေထိုင်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် လူဦးရေတိုးပွားမှု အမြင့်ဆုံးဒေသ ဖြစ်သည်။ မြို့ပေါ် သောက်သုံးရေအတွက် မြို့အရှေ့ဘက် သုံးမိုင်တွင် တောင်ကြောတစ်ဖက်ပိတ် ဆည် ရှိသည်။<ref>အောင်လှသိန်း၊ ရခိုင်ပြည်ရှိ မြို့များ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းအကျဉ်းနှင့် အထွေထွေမှတ်သားဖွယ်ရာများ</ref> မောင်တောမြို့သည် [[စစ်တွေခရိုင်]]တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ [[မေယုနယ်ခြားခရိုင်]]တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="gad">{{cite book|url=http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/TspProfiles_GAD_Maungdaw_2017_MMR.pdf|title=မောင်တောမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ|publisher=မောင်တောမြို့နယ် အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန|date=အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|accessdate=၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၈|archive-date=4 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304011621/http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/TspProfiles_GAD_Maungdaw_2017_MMR.pdf|url-status=dead}}</ref> ==တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း== မောင်တောမြို့နယ်သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အနောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိတည်ရှိပြီး [[မောင်တောခရိုင်]]၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့လည်းဖြစ်သည်။ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] နှင့် မိုင်ပေါင်း (၁၆၈)မိုင် ထိစပ်နေသော နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[နတ်မြစ်]]မြစ်သည် မြောက်မှတောင်သို့ နယ်ခြားမြစ် အဖြစ်စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၂ံ ၂၂'၀" မှ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂ဝံ ၄၉' ၀" အကြား တည်ရှိသည်။ မောင်တောမြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဘူးသီးတောင်မြို့]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ရသေ့တောင်မြို့]] နှင့် [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် နတ်မြစ်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့ ရှိကြသည်။ ဧရိယာစတုရန်းမိုင်ပေါင်း(၅၈၂.၉၂)မိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ အရှေ့အနောက် (၈.၁၄)မိုင်ကျယ်ပြန့်ပြီး တောင်မြောက် (၇၂)မိုင်ရှည်လျားသည်။ ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ လေးသိန်းနီးပါး ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပျမ်းမျှ (၁၀)ပေခန့် မြင့်သည်။ မောင်တောမြို့တွင် [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]၊ [[မြိုလူမျိုး|မြို]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]နှင့် [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး|ရိုဟင်ဂျာ]]လူမျိုးများနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ <ref>မောင်ကောက်စံ - ရခိုင်ပြည်နယ်လူမှုစီးပွားပထဝီဝင် ၂၀၀၈</ref> <ref>စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၉)</ref> <ref>ကြေးမုံသတင်းစာ</ref> == မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များ == # မြို့မအရှေ့ရပ်ကွက် # မြို့မအနောက်ရပ်ကွက် # မြို့မတောင်ရပ်ကွက် # မြို့မမြောက်ရပ်ကွက် # ရွာသစ်ကေရပ်ကွက် #လေးမိုင်ရပ်ကွက် #ဝေသာလီရပ်ကွက် #မြို့သူကြီးရပ်ကွက် #မောင်နီရပ်ကွက် #မြို့ဦးရပ်ကွက် #လက်သာရပ်ကွက် ==ရာသီဥတု== မောင်တောမြို့သည် ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်သောကြောင့် မုတ်သုံရာသီဥတုမျိုးရှိသည်။ ပူအိုက်စွတ်စိုသော ရာသီဥတုရှိပြီး အပူဆုံးလမှာ မေလဖြစ်ပြီး အအေးဆုံးလမှာ ဇန်နဝါရီလဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၁၇၃ လက်မခန့်ရွာသည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== * ၁ မောင်တော-ဘူးသီးတောင်လမ်း မောင်တောမြို့ မှ [[ဘူးသီးတောင်မြို့]] သို့ (၁၆)မိုင်ကွာဝေးပြီး ရာသီမရွေးသွားလာနိုင်သည်။ ဘူးသီးတောင်မြို့ မှတဆင့် [[စစ်တွေမြို့]]သို့ သင်္ဘော၊ အမြန်လျှပ်ပြေးရေယာဉ်ဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။ မောင်တောမြို့ မှ စစ်တွေမြို့ သို့ (၉၆)မိုင်ကွာဝေးသည်။ * ၂ မောင်တော-အလယ်သံကျော်-အငူမော်လမ်း မောင်တော မှ အလယ်သံကျော်သို့ (၁၂)မိုင် (၆)ဖာလုံရှိပြီး ရာသီမရွေးသွားလာနိုင်သည်။ အလယ်သံကျော် မှ အငူမော်သို့ (၄၉)မိုင် (၂)ဖာလုံရှိပြီး မြေသားလမ်းဖြစ်သည်။ အငူမော်မှာ စစ်တွေမြို့၏တစ်ဖက်ကမ်း မေယုမြစ်၀တွင်ရှိသည်။ စစ်တွေ မှ အငူမော်သို့ ကူးတို့မော်တော်ငယ်များဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။ * ၃ မောင်တော-ကြိမ်ချောင်း-အောင်သပြေလမ်း မောင်တော မှ ကြိမ်ချောင်း သို့ (၂၀)မိုင် (၃)ဖာလုံရှိပြီး ရာသီမရွေးသွားလာနိုင်သည်။ ကြိမ်ချောင်း မှ အောင်သပြေသို့ (၂၃)မိုင် (၅)ဖာလုံရှိသည့် မြေသားလမ်းဖြစ်သည်။ * ၄ မောင်တော-ကြိမ်ချောင်း-တောင်ပြိုလမ်း မောင်တော မှ ကြိမ်ချောင်း၊ ကြိမ်ချောင်း မှ [[တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့]]သို့ (၂၀)မိုင် (၅)ဖာလုံ ရှိသည်။ မြို့တွင်းအဓိကလမ်းများမှာ လမ်းမကြီး(မင်းဗာကြီးလမ်း)၊ ဦးဥတ္တမလမ်း တို့ဖြစ်သည်။ ==ဒေသထွက်ကုန်များနှင့်စီးပွားရေး== မောင်တောမြို့သည် နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အမျှ တစ်ဘက်နိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရောင်းဝယ်မှု စည်ကားသောမြို့ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်လူများမှာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ကုန်သည်ပွဲစားလုပ်ငန်း၊ ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရေငံပုစွန်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဒေသထွက်ကုန်များမှာ ငါး၊ငါးပိ ငါးခြောက်၊ စပါး၊ သီဟိုသရက်၊ သရက်၊ တညင်း၊ ရော်ဘာ၊ ငရုတ်၊ ငရုတ်ကောင်း၊ ကျွန်းသစ်၊ ရော်ဘာ၊ မဟော်ဂနီ၊ ပျဉ်းကတိုးနှင့် သစ်အမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။ ဒေသထွက်ကုန်များကို အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ တင်ပို့ရောင်းချသည်။ ==ထင်ရှားသောနေရာများ== *မဟာကျန်ဘုရား (မြို့မကျောင်းတိုက်) *နန်းဦးဘုရား (မြို့ဦးကျောင်းတိုက်) *မြို့မဗလီဝတ်ပြုကျောင်းတော်ကြီး *မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံ *မြို့ဦးရွှေစည်းခုံစေတီတော် *မောင်တောကုန်သွယ်ရေးစခန်း *အလယ်သံကျော်ကမ်းခြေ == ပြင်ပလင့်များ == * [http://www.maplandia.com/burma/arakan-rakhine/maungdaw/maungdaw/ 20° 49' 0" North, 92° 22' 0" East Satellite map at Maplandia.com] * [http://maps.google.com/maps?q=maungdaw&oe=utf-8&rls=org.mozilla:en-US:official&client=firefox-a&um=1&hl=en&biw=1024&bih=599&ie=UTF-8&sa=N&tab=il မောင်တောမြို့၏ ကောင်းကင်မြေပုံ] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ရခိုင်ပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] j03j8i0etx2psm980b6mo9cwq7rcl36 1056973 1056972 2026-10-09T15:27:27Z Ko Moe Shine Aung 147012 /* မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များ */ စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1056973 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = မောင်တောမြို့ |native_name = |other_name = |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ |pushpin_map_caption = မြို့တည်နေရာပြ မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံ |seat = [[မောင်တောမြို့]] |seat_type = မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့ |settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] |image_skyline = |image_map = |map_caption = မောင်တောမြို့တည်နေရာပြမြေပုံ |subdivision_type = [[ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံအမည်]] |subdivision_name = {{အလံ|မြန်မာနိုင်ငံ}} |subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] |subdivision_name1 = [[File:Flag of Rakhine.svg|23px]] [[ရခိုင်ပြည်နယ်|ရခိုင်]] |subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] |subdivision_name2 = [[မောင်တောခရိုင်]] |subdivision_type3 =[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] |subdivision_name3 = [[မောင်တောမြို့နယ်]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |area_total_km2 = |area_total_sq_mi = 1.87 |population = ၃၈,၁၉၉ <ref name="census-2014">{{cite book|title=သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|location=နေပြည်တော်|date=မေ ၂၀၁၅|series=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ|volume=အတွဲ-၂|pages=၆၀|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}</ref> |population_as_of = ၂၀၁၄ |population_blank1 = [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]၊ [[မြိုလူမျိုး|မြို]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]] နှင့် [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး|ရိုဟင်ဂျာ]] |population_blank1_title = လူမျိုး |population_blank2 = [[ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ|ဟိန္ဒူ]] |population_blank2_title = ဘာသာ |population_density_km2 = auto |coordinates = {{coord|20|49|N|92|22|E|region:MM|display=inline,title}} |timezone = [[မြန်မာ စံတော်ချိန်]] |utc_offset = + ၆ နာရီ ၃၀ မိနစ် |website = }} '''မောင်တောမြို့ ( Mayu Tek - Tatchaung)''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနောက်ဘက်အစွန် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော မြို့ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ|ဘင်္ဂလားဒေ့်ရှ်နိုင်ငံ]] နယ်စပ်တွင်ဖြစ်သည်။ နတ်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ [[ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခြင်း|လူဝင်လူထွက်]] စစ်ဆေးရာတွင် အရေးပါ အရာရောက်သော ဆိပ်ကမ်း ဖြစ်၏။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းက အရေးပါသော စခန်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ==သမိုင်းအကျဉ်း== [[မောင်တော]] ( တက်‌ချောင်း - မယူတက်) "မောင်တော" အမည်သည် "ဗိုလ်မောင်တော တပ်စွဲထားခြင်း" ကို အစွဲပြု၍ ပေါ်ပေါက်လာသည်ဆိုသော တွေ့ရသည်။ "မေယုတက်" (Mayu Tek) ဆိုသည့်အသုံးအနှုန်းမှာ  စစ်တကောင်းသား​ လူမျိုးစု၏ ဒေသိယစကား ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဘိသိသျှကိုလိုနီခေတ် မှတ်တမ်းများ (ဥပမာ - "တက်ချောင်း" Tetchaung) တွင်လည်း "တက်" (Tek) ဟူသော စကားလုံးကို အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရပါသည်။ နတ်မြစ် (Naf River) ၏ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ "တက်နတ်" (Tek Naf) နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင်၊ အာရကန် ဘက်ကမ်းတွင် "မေယုတက်" (Mayu Tek) ဟု ရည်ညွှန်းခဲ့ဟန်ရှိပါသည်။ "မေယု" (Mayu) ဟူသော စကားလုံးသည် မေယုတောင်တန်းလမ်း၊ မောင်တောဘူးသီးတောင်လမ်း (Mayu Hill Track) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဤအမည်များနှင့် ပတ်သက်၍ ရခိုင်သမိုင်းပညာရှင်များ၏ ရည်ရွယ်ချက်ပါသော သမိုင်းပြုပြင်မှုများ ပါဝင်နေကြောင်း ဝေဖန်သူများက မီးမောင်းထိုးပြောဆိုလျက်ရှိပါသည်မြို့ပေါ်ဧရိယာ {{convert|1.87|sqmi}} ရှိသည်။<ref name="gad" /> မြို့ပေါ်လူဦးရေမှာ ၃၄၀၂၄-ဖြစ်ပြီး မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေမှာ ၅.၂ သိန်းကျော် ရှိသည်။ ရခိုင်ပြည်နယ် တစ်ခုလုံးတွင် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်ကာ စစ်တကောင်းသား အများစု နေထိုင်သည်။ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် လူဦးရေတိုးပွားမှု အမြင့်ဆုံးဒေသ ဖြစ်သည်။ မြို့ပေါ် သောက်သုံးရေအတွက် မြို့အရှေ့ဘက် သုံးမိုင်တွင် တောင်ကြောတစ်ဖက်ပိတ် ဆည် ရှိသည်။<ref>အောင်လှသိန်း၊ ရခိုင်ပြည်ရှိ မြို့များ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ သမိုင်းအကျဉ်းနှင့် အထွေထွေမှတ်သားဖွယ်ရာများ</ref> မောင်တောမြို့သည် [[စစ်တွေခရိုင်]]တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ [[မေယုနယ်ခြားခရိုင်]]တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="gad">{{cite book|url=http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/TspProfiles_GAD_Maungdaw_2017_MMR.pdf|title=မောင်တောမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ|publisher=မောင်တောမြို့နယ် အထွေထွေ အုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန|date=အောက်တိုဘာ ၂၀၁၇|accessdate=၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၈|archive-date=4 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190304011621/http://themimu.info/sites/themimu.info/files/documents/TspProfiles_GAD_Maungdaw_2017_MMR.pdf|url-status=dead}}</ref> ==တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း== မောင်တောမြို့နယ်သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ အနောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိတည်ရှိပြီး [[မောင်တောခရိုင်]]၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့လည်းဖြစ်သည်။ [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] နှင့် မိုင်ပေါင်း (၁၆၈)မိုင် ထိစပ်နေသော နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သည်။ [[နတ်မြစ်]]မြစ်သည် မြောက်မှတောင်သို့ နယ်ခြားမြစ် အဖြစ်စီးဆင်းလျက်ရှိသည်။ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၂ံ ၂၂'၀" မှ မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂ဝံ ၄၉' ၀" အကြား တည်ရှိသည်။ မောင်တောမြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် [[ဘူးသီးတောင်မြို့]]၊ တောင်ဘက်တွင် [[ရသေ့တောင်မြို့]] နှင့် [[ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်]]၊ အနောက်ဘက်တွင် နတ်မြစ်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့ ရှိကြသည်။ ဧရိယာစတုရန်းမိုင်ပေါင်း(၅၈၂.၉၂)မိုင် ကျယ်ဝန်းသည်။ အရှေ့အနောက် (၈.၁၄)မိုင်ကျယ်ပြန့်ပြီး တောင်မြောက် (၇၂)မိုင်ရှည်လျားသည်။ ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ လေးသိန်းနီးပါး ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်။ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပျမ်းမျှ (၁၀)ပေခန့် မြင့်သည်။ မောင်တောမြို့တွင် [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ဒိုင်းနက်လူမျိုး|ဒိုင်းနက်]]၊ [[မြိုလူမျိုး|မြို]]၊ [[သက်လူမျိုး|သက်]]၊ [[မရမာကြီးလူမျိုး|မရမာကြီး]]၊ [[ကမန်လူမျိုး|ကမန်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]နှင့် [[ရိုဟင်ဂျာလူမျိုး|ရိုဟင်ဂျာ]]လူမျိုးများနေထိုင်လျက်ရှိသည်။ <ref>မောင်ကောက်စံ - ရခိုင်ပြည်နယ်လူမှုစီးပွားပထဝီဝင် ၂၀၀၈</ref> <ref>စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၉)</ref> <ref>ကြေးမုံသတင်းစာ</ref> == မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်များ == # မြို့မအရှေ့ရပ်ကွက် # မြို့မအနောက်ရပ်ကွက် # မြို့မတောင်ရပ်ကွက် # မြို့မမြောက်ရပ်ကွက် # ရွာသစ်ကေရပ်ကွက် #ကညင်တန်းရပ်ကွက် #လေးမိုင်ရပ်ကွက် #ဝေသာလီရပ်ကွက် #မြို့သူကြီးရပ်ကွက် #မောင်နီရပ်ကွက် #မြို့ဦးရပ်ကွက် #လက်သာရပ်ကွက် ==ရာသီဥတု== မောင်တောမြို့သည် ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်သောကြောင့် မုတ်သုံရာသီဥတုမျိုးရှိသည်။ ပူအိုက်စွတ်စိုသော ရာသီဥတုရှိပြီး အပူဆုံးလမှာ မေလဖြစ်ပြီး အအေးဆုံးလမှာ ဇန်နဝါရီလဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၁၇၃ လက်မခန့်ရွာသည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== * ၁ မောင်တော-ဘူးသီးတောင်လမ်း မောင်တောမြို့ မှ [[ဘူးသီးတောင်မြို့]] သို့ (၁၆)မိုင်ကွာဝေးပြီး ရာသီမရွေးသွားလာနိုင်သည်။ ဘူးသီးတောင်မြို့ မှတဆင့် [[စစ်တွေမြို့]]သို့ သင်္ဘော၊ အမြန်လျှပ်ပြေးရေယာဉ်ဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။ မောင်တောမြို့ မှ စစ်တွေမြို့ သို့ (၉၆)မိုင်ကွာဝေးသည်။ * ၂ မောင်တော-အလယ်သံကျော်-အငူမော်လမ်း မောင်တော မှ အလယ်သံကျော်သို့ (၁၂)မိုင် (၆)ဖာလုံရှိပြီး ရာသီမရွေးသွားလာနိုင်သည်။ အလယ်သံကျော် မှ အငူမော်သို့ (၄၉)မိုင် (၂)ဖာလုံရှိပြီး မြေသားလမ်းဖြစ်သည်။ အငူမော်မှာ စစ်တွေမြို့၏တစ်ဖက်ကမ်း မေယုမြစ်၀တွင်ရှိသည်။ စစ်တွေ မှ အငူမော်သို့ ကူးတို့မော်တော်ငယ်များဖြင့် သွားလာနိုင်သည်။ * ၃ မောင်တော-ကြိမ်ချောင်း-အောင်သပြေလမ်း မောင်တော မှ ကြိမ်ချောင်း သို့ (၂၀)မိုင် (၃)ဖာလုံရှိပြီး ရာသီမရွေးသွားလာနိုင်သည်။ ကြိမ်ချောင်း မှ အောင်သပြေသို့ (၂၃)မိုင် (၅)ဖာလုံရှိသည့် မြေသားလမ်းဖြစ်သည်။ * ၄ မောင်တော-ကြိမ်ချောင်း-တောင်ပြိုလမ်း မောင်တော မှ ကြိမ်ချောင်း၊ ကြိမ်ချောင်း မှ [[တောင်ပြိုလက်ဝဲမြို့]]သို့ (၂၀)မိုင် (၅)ဖာလုံ ရှိသည်။ မြို့တွင်းအဓိကလမ်းများမှာ လမ်းမကြီး(မင်းဗာကြီးလမ်း)၊ ဦးဥတ္တမလမ်း တို့ဖြစ်သည်။ ==ဒေသထွက်ကုန်များနှင့်စီးပွားရေး== မောင်တောမြို့သည် နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သည်နှင့်အမျှ တစ်ဘက်နိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရောင်းဝယ်မှု စည်ကားသောမြို့ဖြစ်သည်။ မြို့နယ်လူများမှာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ကုန်သည်ပွဲစားလုပ်ငန်း၊ ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရေငံပုစွန်မွေးမြူရေးလုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဒေသထွက်ကုန်များမှာ ငါး၊ငါးပိ ငါးခြောက်၊ စပါး၊ သီဟိုသရက်၊ သရက်၊ တညင်း၊ ရော်ဘာ၊ ငရုတ်၊ ငရုတ်ကောင်း၊ ကျွန်းသစ်၊ ရော်ဘာ၊ မဟော်ဂနီ၊ ပျဉ်းကတိုးနှင့် သစ်အမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်သည်။ ဒေသထွက်ကုန်များကို အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ တင်ပို့ရောင်းချသည်။ ==ထင်ရှားသောနေရာများ== *မဟာကျန်ဘုရား (မြို့မကျောင်းတိုက်) *နန်းဦးဘုရား (မြို့ဦးကျောင်းတိုက်) *မြို့မဗလီဝတ်ပြုကျောင်းတော်ကြီး *မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံ *မြို့ဦးရွှေစည်းခုံစေတီတော် *မောင်တောကုန်သွယ်ရေးစခန်း *အလယ်သံကျော်ကမ်းခြေ == ပြင်ပလင့်များ == * [http://www.maplandia.com/burma/arakan-rakhine/maungdaw/maungdaw/ 20° 49' 0" North, 92° 22' 0" East Satellite map at Maplandia.com] * [http://maps.google.com/maps?q=maungdaw&oe=utf-8&rls=org.mozilla:en-US:official&client=firefox-a&um=1&hl=en&biw=1024&bih=599&ie=UTF-8&sa=N&tab=il မောင်တောမြို့၏ ကောင်းကင်မြေပုံ] ==ကိုးကား== {{reflist}} {{ရခိုင်ပြည်နယ်}} {{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[Category:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့များ]] bwrbjs6uiq4o1scq2m9b0wiqz904b1c 0 16893 1057089 1056378 2026-10-10T04:20:54Z Salai Rungtoi 22844 /* တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သက်တမ်း */ new update 1057089 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court | court_name = ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်<br /><small>Supreme Court of the Republic of the Union of Myanmar</small> | native_name = | image =Logo of Myanmar Supreme court.png | imagesize = 120px | caption = |motto = {{my|သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ}} | established = ၁၉၄၈ | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | location = [[နေပြည်တော်]] | coordinates = <!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --> | type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/cooption/etc --> | authority = [[မြန်မာ့ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ]] | appeals = <!-- appeals of from this court go where --> | terms = ၇၀ နှစ် သက်ပြည့်အနားယူချိန်ထိ | positions = ၁၁ | website = {{URL|www.unionsupremecourt.gov.mm}} | chiefjudgetitle = [[တရားသူကြီးချုပ်]] | chiefjudgename = ဦး[[သာဌေး]] <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42346|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆၂ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်) ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃|date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃}}</ref> | termstart = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ | termend = <!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --> | termend2 = <!-- year term of current chief ends if applicable --> }} [[ဖိုင်:High Court Burma1.jpg|thumb|ရန်ကုန်မြို့ရှိ ယခင် [[တရားရုံးချုပ်ဟောင်း (ရန်ကုန်)|ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ် အဆောက်အအုံ]]|alt=]] '''ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်'''သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တရားရုံးများတွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ လက်ရှိ ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်မှာ ဦး[[သာဌေး]] ဖြစ်သည်။ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်ကို [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်ကို တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် တရားသူကြီး နည်းဆုံး ၇ ဦးမှ အများဆုံး ၁၁ ဦးနှင့်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည်။ (လက်ရှိတွင် တရားသူကြီး ၉ ဦးသာရှိသည်။) ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် ကို [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]က အမည်စာရင်းတင်သွင်းပြီး [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် ခန့်အပ်သည်။ အဆောင်အယောင်ဥပဒေအရ ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]] နှင့် တန်းတူ အဆောင်အယောင်များကို ခံစားခွင့်ရှိပြီး ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများသည် ပြည်ထောင်စု ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့်တန်းတူ အဆောင်အယောင်များကို ခံစားပိုင်ခွင့်ရှိသည်။ == သမိုင်း == [[ဖိုင်:Ba U.JPG|thumb|[[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာဘဦး]] - ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် (၁၉၄၈ - ၁၉၅၂)]] တရားရုံးအဆင့်ဆင့်ကို ၁၉၄၈ ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးအက်ဥပဒေမှ တဆင့်တည်ထောင်ခဲ့သည်။ လွတ်လပ်သောမြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးတရားသူကြီးချုပ်သည် အင်္ဂလန်ပြည် [[ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်|ကိန်းဘရစ်ချ်]]ပညာတတ်ရှေ့နေ [[ဘဦး (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဒေါက်တာဘဦး]] ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင်ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဒေါက်တာဘဦး သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၂ ခုနှစ်အထိတရားသူကြီးချုပ်အဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>http://www.austlii.edu.au/au/journals/SCULawRw/2000/4.pdf</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၁၈)|ဖွဲ့စည်းပုံခြေခံဥပဒေ]]အရ နိုင်ငံတော်၏ တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာရုံးများကို အောက်ပါအတိုင်း တည်ထောင် ထားရှိသည်- * ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် * တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်များ * ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံးများ * ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံးများ * ခရိုင်တရားရုံးများ * မြို့နယ်တရားရုံးများ * ဥပဒေအရတည်ထောင်သော အခြားတရားရုံးများ ==စီရင်ပိုင်ခွင့်အာဏာ== ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် အယူခံမှုများအတွက် အမြင့်ဆုံး တရားရုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အယူခံမှုနှင့် ပြင်ဆင်မှု အာဏာများကို ကျင့်သုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် မူလမူများကိုလည်း ကြားနာ စစ်ဆေး စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိပြီး အောက်ပါ ကိစ္စရပ်များအတွက် ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌သာ မူလမှု စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာများ ရှိသည်- #ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံတော်က ချုပ်ဆိုသော ပြည်ထောင် အချင်းချင်းဆိုင်ရာ စာချုပ်များနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပေါ်ပေါက်လာသော ကိစ္စရပ်များ၊ # ပြည်ထောင်စု အစိုးရနှင့်တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရ တို့အကြား ဖြစ်ပွားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများမှအပ အခြား အငြင်းပွားမှုများ၊ #တိုင်းဒေသကြီး အချင်းချင်း၊ ပြည်နယ် အချင်းချင်း၊ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် အချင်းချင်း၊ ပြည်ထောင်စု နယ်မြေနှင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အချင်းချင်းတို့အကြား ဖြစ်ပွားသည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အ‌ခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာ ပြဿနာများမှအပ အခြား အငြင်းပွားမှုများ၊ # ပင်လယ်ဓားပြမှုများ၊ နိုင်ငံတကာ ပင်လယ်ပြင် သို့မဟုတ် ကောင်းကင်ယံ၌ ကျူးလွန်သော ပြစ်မှုများ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်၍ မြေပြင် သို့မဟုတ် နိုင်ငံတကာ ပင်လယ်ပြင် သို့မဟုတ် ကောင်းကင်ယံ၌ ကျူးလွန်သော ပြစ်မှုများ၊ # ဥပဒေတစ်ရပ်ရပ်အရ သတ်မှတ်ထားသော အခြားကိစ္စရပ်များ။ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ သို့မဟုတ် အခြား ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်ကို အထောက်အထားပြု၍ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ အောက်ပါ ကိစ္စရပ်များအတွက် စီရင်ပိုင်ခွင့် ရှိသည်- # ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်က မူလမှု စီရင်ပိုင်ခွင့်ကို ကျင့်သုံး၍ ချမှတ်ခဲ့သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်အပေါ် အယူခံဝင်ခြင်း၊ #တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်မှ ချမှတ်ခဲ့သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်အပေါ် အယူခံဝင်ခြင်း၊ # အခြားတရားရုံးက ဥပဒေနှင့်အညီ ချမှတ်ခဲ့သည့် စီရင်ချက်၊ ဒီကရီ သို့မဟုတ် အမိန့်အပေါ် အယူခံ ဝင်ခြင်း။ ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်သည် တရားရုံးတစ်ရုံးက ချမှတ်သော စီရင်ချက် သို့မဟုတ် အမိန့်ကို ဥပဒေ နှင့်အညီ ပြင်ဆင်မှု စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာ၊ သေဒဏ်အမိန့်ကို အတည်ပြုမှုနှင့်သေဒဏ်အမိန့်ကို အယူခံမှုများအား စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာ၊ မိမိ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ လွှဲပြောင်းရယူသော အမှုနှင့်တရားရုံးတစ်ရုံးမှ အခြားတရားရုံး တစ်ရုံးသို့ အမှု လွှဲ ပြောင်းပေးမှုကိုလည်း စီရင်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်။ ==စာချွန်တော်အမိန့်ထုတ်ဆင့်ခွင့်အာဏာ== ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ အောက်ပါ စာချွန်တော်အမိန့်များကို ထုတ်ဆင့်ပိုင်ခွင့် အာဏာ ရှိသည်- * ရှေ့တော်သွင်း စာချွန်တော်အမိန့်၊ * အာဏာပေး စာချွန်တော်အမိန့်၊ * တားမြစ်စေ စာချွန်တော်အမိန့်၊ * အာဏာပိုင်မေးစာချွန်တော်အမိန့်၊ * အမှုခေါ်စာချွန်တော်အမိန့် == တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သက်တမ်း == * ၂၀၂၆ ဧပြီ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးကိုးဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းရန် သဘောတူပြီး၊ လွှတ်တော်သို့တင်ပြထားသော ဦးသာဌေးအား ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311163 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၇၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89104 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !စဉ် !အမည် !ရာထူး !ခန့်အပ်သည့် ရက်စွဲ !အမည်တင်သွင်းသည့် သမ္မတ |- |၁။ |ဦးသာဌေး |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | rowspan="9" |ဦးမင်းအောင်လှိုင် |- |၂။ |ဦး[[သောင်းနိုင်]] | rowspan="8" |တရားသူကြီး | rowspan="8" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |- |၃။ |ဦးသိန်းကိုကို |- |၄။ |[[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] |- |၅။ |ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး |- |၆။ |ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် |- |၇။ |ဦးဝင်းမြင့် |- |၈။ |ဒေါ်စိုးခက်ခက် |- |၉။ |ဒေါ်သင်းသင်းချို |- |၁၀။ |ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင် |တရားသူကြီး |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | |- |၁၁။ |ဦးစောမျိုးမျိုး |တရားသူကြီး |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | |} == နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီသက်တမ်း == ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၌ ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး နှင့် ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီး (၁၁) ဦးရှိခဲ့ကြသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.unionsupremecourt.gov.mm/judges|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများ|work=Union supreme Court Myanmar|access-date=၅ ဩဂုတ်၂၀၂၃|archive-date=5 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230805085825/https://www.unionsupremecourt.gov.mm/judges}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !စဉ် !အမည် !ခန့်အပ်သည့် ရက်စွဲ !မဖြစ်မနေအငြိမ်းစားယူ ရက်စွဲ !တာဝန်မှ အနားယူသွားသည့် ရက်စွဲ !အမည်တင်သွင်းသည့်သူ !ယခင် တာဝန်ထမ်းဆောင်မှု !ပညာအရည်အချင်း |- |၁ |ဦး[[သာဌေး]] (ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်) |၂၀၂၃ ဩဂုတ်လ ၃ | ၂၀၂၈ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] ဥက္ကဋ္ဌ |LL.B (Rangoon University) |- |၂ |ဦးမျိုးတင့် |၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄ | ၂၀၂၆ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |ဦး[[ထင်ကျော် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ထင်ကျော်]] |ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် | ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် |- |၃ |ဦးမျိုးမောင် |၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ | ၂၀၂၇ |၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၉<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/74683|title=ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] |စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၊တရားသူကြီးချုပ် | ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) |- |၄ |ဦးကြည်သိန်း |၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ |၂၀၂၉ |၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၉ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၊တရားသူကြီးချုပ် | ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) |- |၅ |ဦးခင်မောင်ကြီး |၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ |၂၀၂၆ |၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၉ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီးချုပ် | ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)၊ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှုပညာမဟာဘွဲ့(ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်)၊စီးပွားရေးဆိုင်ရာဥပဒေဒီပလိုမာဘွဲ့၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဥပဒေဒီပလိုမာဘွဲ့၊ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးပညာ ဒီပလိုမာဘွဲ့ |- |၆ |ဦးတင်ဟုန် |၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ | ၂၀၂၄ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] |ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီး | ဥပဒေဘွဲ့( ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) |- |၇ |ဒေါ်ခင်မေရီ |၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ | ၂၀၃၀ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် | ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် |- |၈ |ဦး[[သောင်းနိုင်]] |၂၀၂၂ မတ်လ ၁၄ |၂၀၃၄ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | စစ်ဥပဒေချုပ်ရုံး ၊ တွဲဖက်စစ်ဥပဒေချုပ် | ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊မဟာဥပဒေဘွဲ့ (LL.M) Transnational Law and Business University (TLBU) (South Korea) |- |၉ |ဦးသိန်းကိုကို |၂၀၂၂ မတ်လ ၁၄ |၂၀၂၇ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီးချုပ် | ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် |- |၁၀ |[[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] |၂၀၂၂ မတ်လ ၁၄ |၂၀၂၉ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်၊ တရားသူကြီးချုပ် | ဥပဒေဘွဲ့ (LL.B) ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊မဟာဥပဒေဘွဲ့ (LL.M) |- |၁၁ |ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/43078|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}</ref> |၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၁၉ |၂၀၃၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး | မဟာဥပဒေဘွဲ့ (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)၊ ဂျပန်ဘာသာ(ဒီပလိုမာ)ဘွဲ့( နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်) |- |၁၂ |ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/60091|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး|work=MOI Myanmar|access-date=၁၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၄|date=၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၄}}</ref> |၂၀၂၄ ဩဂုတ် ၁၀ | - |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် | - |- |၁၃ |ဦးဝင်းမြင့် <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/75073|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅}}</ref> |၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၇ | - |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | - | - |- |၁၄ |ဒေါ်စိုးခက်ခက် |၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၇ | - |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | - | - |- |၁၅ |ဒေါ်သင်းသင်းချို |၂၀၂၅ စက်တင်ဘာ ၁၇ | - |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] | - | - |} === ၂၀၁၁-၂၀၂၁ ရှေ့ပိုင်းကာလများ === {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !စဉ် !အမည် !ခန့်အပ်သည့် ရက်စွဲ !မဖြစ်မနေအငြိမ်းစားယူ ရက်စွဲ !အမည်တင်သွင်းသည့် သမ္မတ !ယခင် တာဝန်ထမ်းဆောင်မှု !ပညာအရည်အချင်း |- |၁ |[[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီးချုပ်)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]]<br/>(ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်) |၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀ | ၂၀၂၄ ခုနစ်တွင်အနားယူ |[[ဦးသိန်းစိန်]] | ဒုပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် | B.A. (Law), LL.B (Rangoon University) |- |၂ |ဦး[[သာဌေး]] |၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀ | ၂၀၂၈ |ဦးသိန်းစိန် | [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်]] အဖွဲ့ဝင် | LL.B (Rangoon University) |- |၃ |ဦးမြင့်အောင် |၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀ | ၂၀၂၂ |ဦးသိန်းစိန် | [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး | B.A (Psychology), Higher Grade Pleadership Certificate (1981) |- |၄ |ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]] |၂၀၁၁ မတ်လ ၃၀ | ၂၀၂၇ |ဦးသိန်းစိန် | လက်ထောက် [[တပ်မတော်|စစ်ဥပဒေချုပ်]] | B.A. (Law), LL.B (Rangoon University) |- |၅ |ဦးမြဟန် |၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄ | ၂၀၂၃ |[[ဦးထင်ကျော်]] | တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ | B.A. (Law), LL.B (Rangoon University), Dip in Business Management, Dip in Maritime Law |- |၆ |ဦးမျိုးတင့် |၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄ | ၂၀၂၆ |ဦးထင်ကျော် | ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် | LL.B (Rangoon University) |- |၇ |ဦးစိုးနိုင် |၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄ | ၂၀၂၅ |ဦးထင်ကျော် | မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေအရာရှိ | B.A. (Law), LL.B (Rangoon University) |- |၈ |ဦးခင်မောင်ကြည် |၂၀၁၇ ဇွန်လ ၁၄ | ၂၀၂၈ |ဦးထင်ကျော် | တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ | LL.B (Mandalay Arts and Science University) |- |၉ |ဦးမျိုးဝင်း |၂၀၁၈ နိုဝင်ဘာလ ၁၅ | ၂၀၂၈ |[[ဦးဝင်းမြင့်]] | တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေ | LL.B (Rangoon University) |} == တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များရှိ တရားလွှတ်တော်များ == {{main|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်များ}} တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များရှိ တရားလွှတ်တော် (၁၄) ရပ်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် #ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ကချင်ပြည်နယ် [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] #ကယားပြည် တရားလွှတ်တော် - ကယားပြည်နယ် [[လွိုင်ကော်မြို့]] #ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ကရင်ပြည်နယ် [[ဘားအံမြို့]] #ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ချင်းပြည်နယ် [[ဟားခါးမြို့]] #စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး [[မုံရွာမြို့]] #တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး [[ထားဝယ်မြို့]] #ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး [[ပဲခူးမြို့]] #မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး [[မကွေးမြို့]] #မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး [[မန္တလေးမြို့]] #မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - မွန်ပြည်နယ် [[မော်လမြိုင်မြို့]] #ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ရခိုင်ပြည်နယ် [[စစ်တွေမြို့]] #ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး [[ရန်ကုန်မြို့]] #ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် - ရှမ်းပြည်နယ် [[တောင်ကြီးမြို့]] #ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် - ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး [[ပုသိမ်မြို့]] == အခြားလေ့လာရန် == * [[တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]] * [[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] * [[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး]] == ကိုးကား == {{reflist}} [http://www.unionsupremecourt.gov.mm www.unionsupremecourt.gov.mm] {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ]] 79xciknamw3qbcfh7u0rggw3ruwo54t 0 20466 1057013 1036746 2026-10-09T23:42:15Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057013 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''ဝိပတ္တိတရား'''<ref>ဝိပတ္တိ (ထီ) [ဝိ+ပဒ+တိ။ ဝိရူပံ ပဇ္ဇတီတိ ဝိပတ္တိ။ ဝိရူပံ ပဇ္ဇနံ ဝါ ဝိပတ္တိ။ ဓာန်၊ဋီ၊၃၈၅။ ဝိပတ္တိ-သံ။ ဝိဝတ္တိ-ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ။](၁) ပျက်စီး-ဖောက်ပြန်-ခြင်း။ (၂) ဝိပတ္တိစတုက္က။ (၃) ဝိပတ္တိသုတ်။ (၄) အပါယ်ခန္ဓာ။ (၅) (ကံတို့၏) ပျက်စီးကြောင်းဖြစ်သော။ (၆) ပျက်စီး-ဖောက်ပြန်-ရာ (ကာလ)။ (၁) စတုန္နံ ဝိပတ္တီနံ ကတမာ ဝိပတ္တိ။ ဝိ၊၅၊၁၊၅၊၁၁။ (၂) ဝိပတ္တိစတုက္က။ မဟာဝိကဋကမ္မာနိ၊ ပုန ကမ္မေ ဝိပတ္တိယော။ ဝိ၊၅၊၂၂၉။ (၃) ဝိပတ္တိသုတ်။ ဗောဓိသညာ ဒွေ စ ဟာနိ၊ ဝိပတ္တိ စ ပရာဘဝေါ။ အံ၊၂၊၄၁၈။ (၄) အပါယ်ခန္ဓာ။ ဝိပတ္တိဘဝလောက- ကြည့်။ (၅) (ကံတို့၏) ပျက်စီးကြောင်းဖြစ်သော။ ဝိပတ္တိသီမာ - ကြည့်။ (၆) ပျက်စီး-ဖောက်ပြန်-ရာ (ကာလ)။ ကာလဝိပတ္တိ (အဘိ၊ဝိ၊၃၅၁) တိ ဒုရာဇဒုမနုဿ ကာလသင်္ခါတော ဝိပန္နကာလော။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂၁။<br> (ဝိပတ္တိသည်-- သီလဝိပတ္တိ၊ စိတ္တဝိပတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ-ဟူ၍ ၃-ပါးရှိ၏။ အံ၊၁၊၂၇၁-၃။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၄။ တစ်နည်း-- ကမ္မန္တဝိပတ္တိ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ-ဟူ၍ ၃-ပါးရှိ၏။ အံ၊၁၊၂၇၄။ တစ်နည်း-- သီလဝိပတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ၊ အာစာရဝိပတ္တိ-ဟူ၍ ၃-ပါးရှိ၏။ နေတ္တိ၊၁၀၅။<br> ဝိပတ္တိသည်-- သီလဝိပတ္တိ၊ အာစာရဝိပတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိ-ဟူ၍ ၄-ပါးရှိ၏။ ထိုတွင်-- ပါရာဇိက၊ သံဃာဒိသိသ်- အာပတ် ၂-ပုံသည် သီလဝိပတ္တိ၊ ထုလ္လစ္စည်း၊ ပါစိတ်၊ ပါဋိဒေသနီ၊ ဒုက္ကဋ်၊ ဒုဗ္ဘာသိတ- အာပတ် ၅-ပုံသည် အာစာရဝိပတ္တိ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ အန္တဂ္ဂါဟိကဒိဋ္ဌိ-တို့သည် ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ၊ အာဇီဝဟူသောအကြောင်းကြောင့် ပညတ်အပ်သော ၆-ပါးသော သိက္ခာပုဒ်တို့သည် အာဇီဝဝိပတ္တိမည်၏။ ဝိ၊၅၊၁၇၈၊ ၂၅၇-၈။ ကင်္ခါ၊၁၁၀။ ကင်္ခါ၊ဋီ၊သစ်။ ၁၈၇။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၂။<br> ဝိပတ္တိတရားသည် ဂတိဝိပတ္တိ၊ ဥပဓိဝိပတ္တိ၊ ကာလဝိပတ္တိ၊ ပယောဂဝိပတ္တိ-ဟူ၍ ၄-ပါးရှိ၏။ ထိုတွင်-- အပါယ် ၄-ဘုံတို့သည် ဂတိဝိပတ္တိ၊ ရုပ်အဆင်းအင်္ဂါချို့ယွင်းခြင်းသည် ဥပဓိဝိပတ္တိ၊ ယုတ်မာသောသူတို့ အုပ်စိုးရာကာလ၊ ခေတ်ပျက်အခါပျက်သည် ကာလဝိပတ္တိ၊ မကောင်းသောလုံ့လဝီရိယသည် ပယောဂဝိပတ္တိမည်၏။ အဘိ၊ဝိ၊၃၅၁။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁၂။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၂၁။ အံ၊ဋီ၊၂၊၁၀၆။)</ref> သည် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်များတွင် သတ္တဝါတို့၏ [[ကံ]]တရားအကျိုးပေးရာ၌ အဟန့်အတားဖြစ်စေသော သို့မဟုတ် ဆိုးကျိုးများကို ပိုမိုသက်ရောက်စေသော "ချို့ယွင်းချက်၊ ပျက်စီးခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယင်း၏ ဆန့်ကျင်ဘက်မှာ ဆိုင်ရာအကြောင်းများ ပြည့်စုံခြင်းဖြစ်သော '''သမ္ပတ္တိတရား''' ဖြစ်သည်။ သတ္တဝါတို့၏ သန္တာန်၌ ရှေးဘဝပေါင်းများစွာက ပြုလုပ်ခဲ့သော ကံတရားများသည် ဝိပတ္တိဆိုက်ရောက်ချိန်တွင် [[အကုသိုလ်ကံ]]များ အကျိုးပေးရန် အခွင့်သာတတ်ပြီး၊ သမ္ပတ္တိဆိုက်ရောက်ချိန်တွင် ကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးရန် အခွင့်သာလေ့ရှိသည်။ ===ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်=== ဝိပတ္တိဟူသော ဝေါဟာရသည် ပါဠိစကားလုံး [ဝိ+ပဒ+တိ] မှ ဆင်းသက်လာသည်။ အဓိပ္ပာယ်များစွာဖြင့် သုံးနှုန်းလေ့ရှိရာ အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရသည်- * ပျက်စီးခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ခြင်း။ * အပါယ်ခန္ဓာ (ဝိပတ္တိဘဝလောက)။ * ကံတို့၏ ပျက်စီးကြောင်းဖြစ်သော တရား။ * ပျက်စီးဖောက်ပြန်ရာ ကာလ (ခေတ်ပျက်၊ အခါပျက်)။ ကျမ်းဂန်များအလိုက် ဝိပတ္တိကို (၃) ပါး၊ သို့မဟုတ် (၄) ပါး စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားပြဆိုလေ့ရှိသည်။ * '''၃-ပါးအပြ''' - [[သီလ]]ဝိပတ္တိ၊ စိတ္တဝိပတ္တိ၊ [[ဒိဋ္ဌိ]]ဝိပတ္တိ (သို့မဟုတ်) ကမ္မန္တဝိပတ္တိ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ။ * '''၄-ပါးအပြ''' - သီလဝိပတ္တိ၊ အာစာရဝိပတ္တိ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ၊ အာဇီဝဝိပတ္တိ။ သို့သော် ယေဘုယျအားဖြင့် လူနတ်[[ဗြဟ္မာ]] သတ္တဝါတို့၏ ကံအကျိုးပေးမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ '''[[ဂတိ]]၊ ဥပဓိ၊ ကာလ၊ ပယောဂ''' ဟူ၍ ဝိပတ္တိ (၄) ပါးနှင့် သမ္ပတ္တိ (၄) ပါးကို အဓိကထား၍ ရှင်းလင်းလေ့ရှိသည်။ ===သမ္ပတ္တိ နှင့် ဝိပတ္တိ (၄) ပါး နှိုင်းယှဉ်ချက်=== ဆိုင်ရာအကြောင်းများ၏ ပြည့်စုံမှုကို "သမ္ပတ္တိ" ဟုခေါ်ဆိုပြီး၊ ချို့ယွင်းမှုကို "ဝိပတ္တိ" ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ၎င်းတို့ (၄) ပါးစီကို အောက်ပါဇယားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့လာနိုင်သည်- {| class="wikitable" |- ! အမှတ်စဉ် !! သမ္ပတ္တိ (၄) ပါး (ပြည့်စုံခြင်း) !! ဝိပတ္တိ (၄) ပါး (ချို့ယွင်းခြင်း) !! အဓိပ္ပာယ် နှိုင်းယှဉ်ချက် |- | ၁ || '''ဂတိသမ္ပတ္တိ''' || '''ဂတိဝိပတ္တိ''' || ရရှိသော ဘဝ/ဘုံဘဝ ကောင်းခြင်း နှင့် ဆိုးရွားခြင်း (ဥပမာ- လူ/နတ်ပြည် vs အပါယ်လေးပါး) |- | ၂ || '''ဥပဓိသမ္ပတ္တိ''' || '''ဥပဓိဝိပတ္တိ''' || ရုပ်အဆင်း ခန္ဓာကိုယ် လှပပြည့်စုံခြင်း နှင့် ရုပ်အဆင်း အင်္ဂါချို့ယွင်း/မလှပခြင်း |- | ၃ || '''ကာလသမ္ပတ္တိ''' || '''ကာလဝိပတ္တိ''' || မင်းကောင်းအုပ်စိုးသော ခေတ်ကောင်းအခါကောင်း နှင့် ခေတ်ပျက်/မင်းဆိုးမင်းယုတ် အုပ်စိုးသောကာလ |- | ၄ || '''ပယောဂသမ္ပတ္တိ''' || '''ပယောဂဝိပတ္တိ''' || ဉာဏ်၊ [[သတိ]]၊ [[ဝီရိယ]] ပြည့်စုံခြင်း နှင့် ဉာဏ်၊ သတိ၊ ဝီရိယ ကင်းမဲ့၍ ပျင်းရိ/မိုက်မဲခြင်း |} ===၁။ ဂတိ (ဘဝနှင့် သက်ဆိုင်သော အကျိုးပေးမှု)=== * '''ဂတိသမ္ပတ္တိ:''' လူ့ပြည်၊ နတ်ပြည်၊ ဗြဟ္မာပြည် စသော ကောင်းသောဘုံဘဝများတွင် ဖြစ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဘုံများတွင် ကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့်သာပြီး အကုသိုလ်ကံများ ပါရှိသော်လည်း အကျိုးပေးခွင့် များစွာမရပေ။ အကောင်းဆုံးသော [[အာရုံ]]များကိုသာ ခံစားရလေ့ရှိသည်။ * '''ဂတိဝိပတ္တိ:''' ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်၊ ပြိတ္တာ၊ အသုရကာယ် ဟူသော အပါယ် (၄) ပါးတွင် ဖြစ်ရခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဘဝမျိုးတွင် အကုသိုလ်ကံများက အပြည့်အဝ အကျိုးပေးခွင့်သာပြီး ဆင်းရဲ[[ဒုက္ခ]]မျိုးစုံကို ခံစားရသည်။ ရှေးကုသိုလ်ကံများ ရှိသော်လည်း ကယ်ဆယ်ခွင့်မရဘဲ အကျိုးပေးရန် အလှမ်းဝေးသွားသည်။ ===၂။ ဥပဓိ (ရုပ်အဆင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော အကျိုးပေးမှု)=== * '''ဥပဓိသမ္ပတ္တိ:''' ရုပ်အဆင်း၊ ရူပကာယ လှပတင့်တယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အမျိုးအနွယ် သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာ နိမ့်ကျနေပါကလည်း ရုပ်အဆင်းလှပမှုကြောင့် အထက်တန်းရောက်ကာ ကုသိုလ်ကံများ အခွင့်သာတတ်သည်။ ဂတိဝိပတ္တိဖြစ်သော တိရစ္ဆာန်ဘဝတွင်ပင် ရုပ်အဆင်းလှပလျှင် လူချမ်းသာတို့၏ အယုအယွေးကို ခံရတတ်သည်။ * '''ဥပဓိဝိပတ္တိ:''' ရုပ်အဆင်း မလှပခြင်း၊ အင်္ဂါချို့ယွင်းခြင်းဖြစ်သည်။ လူ့ဘုံ (ဂတိသမ္ပတ္တိ) တွင် ဖြစ်နေစေကာမူ ရုပ်အဆင်းချို့တဲ့ပါက ကုသိုလ်ကံအကျိုးကို ရသင့်သလောက် မရဘဲ လူအများ၏ အထင်အမြင်သေးမှု၊ မကြည်ဖြူမှုတို့ကို ခံရတတ်သည်။ ===၃။ ကာလ (ခေတ်ကာလနှင့် သက်ဆိုင်သော အကျိုးပေးမှု)=== * '''ကာလသမ္ပတ္တိ:''' တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာပြီး တရားစောင့်သော မင်းကောင်းများ၊ ခေါင်းဆောင်ကောင်းများ အုပ်ချုပ်သောကာလ (သို့မဟုတ်) တက်ကပ်ကာလဖြစ်သည်။ ဤကာလတွင် အကုသိုလ်ကံအချို့ ပါရှိသော်လည်း အခွင့်မရဘဲ ကုသိုလ်ကံများသာ အကျိုးပေးလေ့ရှိသည်။ * '''ကာလဝိပတ္တိ:''' ခေါင်းဆောင်ညံ့များ၊ မင်းဆိုးမင်းယုတ်များ အုပ်ချုပ်သောကာလ၊ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသောကာလ သို့မဟုတ် ဆုတ်ကပ်ကာလဖြစ်သည်။ ဤအချိန်တွင် ကုသိုလ်ကံကြီးမားသူပင်လျှင် အကျိုးမပေးနိုင်ဘဲ၊ လူအများစုမှာ အကုသိုလ်ကံများ၏ ဒဏ်ကိုသာ ခံစားရကာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း၊ ဘေးဒုက္ခကြုံခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်။ ===၄။ ပယောဂ (အသိဉာဏ်နှင့် လုံ့လဝီရိယ)=== ပယောဂဆိုသည်မှာ သတိ၊ ဝီရိယနှင့် [[ဉာဏ်ပညာ]]ကို ဆိုလိုသည်။ * '''ပယောဂသမ္ပတ္တိ:''' သတိကောင်းခြင်း၊ လုံ့လဝီရိယရှိခြင်း၊ ပါးနပ်လိမ္မာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသမ္ပတ္တိသည် လက်ရှိဘဝတွင် အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ပယောဂသမ္ပတ္တိရှိပါက ကြီးမားလှသော အကုသိုလ်ကံကြီးများကို အတန်ငယ် သက်သာစေနိုင်ပြီး၊ အသေးစား အကုသိုလ်ကံများကို လုံးဝအကျိုးမပေးအောင် တားဆီးနိုင်သည်။ ကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးရန် ရေလာမြောင်းပေး ပြုလုပ်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ * '''ပယောဂဝိပတ္တိ:''' ဉာဏ်ပညာကင်းမဲ့ခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်း၊ မေ့လျော့ခြင်း၊ [[ဒေါသ]]ကြီးခြင်း၊ [[မာန]]ကြီးခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ပယောဂဝိပတ္တိ ဆိုက်နေသူသည် ရှေးကုသိုလ်ကံ ဇာတာမြင့်နေချိန်တွင် ခေတ္တကောင်းစားနိုင်သော်လည်း မကြာမီတွင် အကုသိုလ်ကံများ အကျိုးပေးခွင့်ရလာကာ ဘဝပျက်စီးဆင်းရဲရတတ်သည်။ ===ဝိပတ္တိတရားများကို ပြုပြင်ခြင်း=== ဝိပတ္တိတရားများနှင့် ကြုံတွေ့ရချိန်တွင် အားလုံးကို ပြုပြင်၍မရသော်လည်း အချို့ကို မိမိ၏ '''ပယောဂသမ္ပတ္တိ''' (ဉာဏ်၊ ဝီရိယ) ဖြင့် ပြုပြင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်းရှိသည်။ * '''ဂတိကို ပြုပြင်ခြင်း:''' မိမိမွေးဖွားရာဒေသမှာ အောက်ကျနောက်ကျဖြစ်နေပါက၊ ကြိုးစားအားထုတ်မှုဖြင့် ပိုမိုတိုးတက်သော၊ ပညာရေး/စီးပွားရေးကောင်းသော ဒေသ (ပဋိရူပဒေသ) သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းဖြင့် ပြုပြင်နိုင်သည်။ * '''ဥပဓိကို ပြုပြင်ခြင်း:''' မွေးရာပါ ရုပ်အဆင်းကို လုံးဝပြောင်းလဲ၍ မရသော်လည်း "လူအဝတ် တောင်းအကွပ်" ဆိုသကဲ့သို့ သပ်ရပ်စွာ ဝတ်စားဆင်ယင်ခြင်း၊ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်စွာ နေထိုင်ခြင်း၊ ကလေးငယ်များအား ငယ်စဉ်ကတည်းက အချိုးကျအောင် ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းတို့ဖြင့် အထိုက်အလျောက် ပြုပြင်နိုင်သည်။ * '''ကာလကို ပြုပြင်ခြင်း:''' တိုင်းပြည်တစ်ခုလုံး ဆိုးရွားနေပါက တစ်ဦးတည်း ပြုပြင်၍မရနိုင်သော်လည်း၊ ကာလသမ္ပတ္တိရှိသော အခြားနေရာဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း သို့မဟုတ် မိမိရပ်ရွာအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း၌သာ ကောင်းမွန်သောပတ်ဝန်းကျင်ငယ်တစ်ခု ဖန်တီးတည်ဆောက်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။ * '''ပယောဂကို ပြုပြင်ခြင်း:''' '''အလွယ်ကူဆုံးနှင့် အထိရောက်ဆုံး ပြုပြင်နိုင်သောအရာဖြစ်သည်။''' ပျင်းရိသူသည် ဝီရိယမွေးခြင်း၊ ဒေါသကြီးသူသည် [[မေတ္တာ]]ပွားခြင်း၊ အသိပညာနည်းပါးသူသည် ပညာသင်ယူခြင်း စသည်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို အချိန်မရွေး ပြုပြင်ယူနိုင်သည်။ === ကံတရားအပေါ် အမြင်မှန် ([[သမ္မာဒိဋ္ဌိ]])=== ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကံကံ၏အကျိုး (ကမ္မဿကတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ) အရ အရာရာတိုင်းကို "ရှေးကံ" တစ်ခုတည်းအပေါ် ပုံချ၍ မရပေ။ ကောင်းကျိုး ဆိုးကျိုး အားလုံးသည် ရှေးကံကြောင့်ချည်းသာဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါက "ပုဗ္ဗေကတဟေတုဒိဋ္ဌိ" ခေါ် [[မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ]]အယူသို့ ကျရောက်သွားတတ်သည်။ စင်စစ်အားဖြင့် ရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်ကံများသည် အစဉ်တစိုက် လိုက်ပါနေသော်လည်း- * '''အကုသိုလ်ကံ''' များသည် '''ဝိပတ္တိ (၄) ပါး''' ဆိုက်ရောက်နေချိန်မှသာ အကျိုးပေးခွင့်ရပြီး၊ * '''ကုသိုလ်ကံ''' များသည် '''သမ္ပတ္တိ (၄) ပါး''' ရှိနေချိန်မှသာ အပြည့်အဝ အကျိုးပေးခွင့်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအနေဖြင့် မမြင်နိုင်သော ရှေးကံကိုသာ ထိုင်၍ အားကိုးနေခြင်း၊ သို့မဟုတ် ကြောက်ရွံ့နေခြင်းမျိုး မပြုလုပ်ဘဲ လက်ရှိဘဝတွင် မိမိပြုပြင်တည်ဆောက်၍ရသော '''ပယောဂသမ္ပတ္တိ''' (သတိ၊ ဝီရိယ၊ ဉာဏ်ပညာ) ကိုသာ အထူးကြိုးစားအားထုတ်သင့်ကြောင်း ကျမ်းဂန်များက လမ်းညွှန်ပြသထားသည်။ အလှူ[[ဒါန]]ပြုရာတွင်လည်း လှူပြီးနောက် နောင်တမရဘဲ [[စေတနာ]]ပြတ်သားမှု (အပရစေတနာ ဖြူစင်မှု) ရှိမှသာ မိမိလှူဒါန်းထားသော အကျိုးကျေးဇူးကို မိမိကိုယ်တိုင် ပြည့်ဝစွာ ပြန်လည်ခံစားရမည် ဖြစ်သည်။ <ref>ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ</ref> > *"စားသမျှ မစင်၊ ထားသမျှ မသေခင်၊ ပြုသမျှ ကုသိုလ်အပင်၊ ယခုကာလ ဘဝကောင်းတွင်၊ စားလဲစား၊ ထားလဲထား၊ ပြုလဲပြုကြမှ တော်မည်ထင်။"* (ဒီပဲယင်းဆရာတော်ဘုရားကြီး) ===ပြင့်ပလင့်များ=== * [https://my.wikisource.org/wiki/သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်-ဒု#ဝိပ္ပတ္တိစက်၊_၄-ပါးကွက်၊_ရှောက်လျက်_ပြေး၍သွား သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်] * [https://web.archive.org/web/20260317064916/https://my.wikisource.org/wiki/%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%98%E1%80%AD%E1%80%93%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%AC/%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%99%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8/%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%95%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%AD_%E1%80%9D%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%AD ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ] * [https://my.wikisource.org/wiki/အခြေပြုပဋ္ဌာန်း_တရားတော်#ကံသည်_သမ္ပတ္တိ_ဝိပတ္တိ_လိုက်၍_အကျိုးပေးခြင်း အခြေပြုပဋ္ဌာန်း တရားတော်] * [https://my.wikisource.org/wiki/ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်-ဒု#ပယောဂသမ္ပတ္တိ ပရိတ်ကြီးနိဿယသစ်] * [https://my.wikisource.org/wiki/လူ့ချမ်းသာ#သမ္ပတ္တိ_ဆိုက်မှ_ကောင်းကျိုးရ လူ့ချမ်းသာ] * [https://my.wikisource.org/wiki/သုတေသနသရုပ်ပြအဘိဓာန်-ဒု#သမ္ပတ္တိစက်_၄-ပါး သမ္ပတ္တိစက် ၄-ပါး] * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-ဒုတိယတွဲ/အရူပပရိဂ္ဂဟ_အခန်း#သမ္ပတ္တိစက်တို့၏_စွမ်းအင် သမ္ပတ္တိစက်တို့၏ စွမ်းအင်] * [https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထစက္ခုကျမ်း#၁၇_-_အရပ်ပြစ်ရှစ်ပါး_စက်လေးပါး_သမ္ပတ္တိလေးပါးကို_ပြဆိုခြင်း ၁၇ - အရပ်ပြစ်ရှစ်ပါး စက်လေးပါး သမ္ပတ္တိလေးပါးကို ပြဆိုခြင်း] * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/သင်္ခါရက္ခန္ဓကထာ_အခန်း#သမ္ပတ္တိ_နှင့်_ဝိပတ္တိ သမ္ပတ္တိ နှင့် ဝိပတ္တိ] * [https://my.wikisource.org/wiki/အမေးလေးထွေ_အဖြေလေးရပ်#သမ္ပတ္တိ_နှင့်_ဝိပတ္တိ အမေးလေးထွေ_အဖြေလေးရပ်] * [https://my.wikisource.org/wiki/ပိဋကတ်သုံးပုံ_သရုပ်စုံအဘိဓာန်-ယရလဝသ#သမ္ပတ္တိ_၃_မျိုး သမ္ပတ္တိ ၃ မျိုး] === ကိုးကား === {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ]] r01xkyx264m1l7rv4wvjn9vldo76jne 0 20790 1057018 860028 2026-10-10T01:20:17Z Xqbot 1972 [[ဂျင်း ဩဂတ်စတပ် ဒိုးမနစ် အင်းဂရက်စ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1057018 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဂျင်း ဩဂတ်စတပ် ဒိုးမနစ် အင်းဂရက်စ်]] 7x2cu38i30l52qzqka4nrnv57pn0rj6 0 49854 1057122 699351 2026-10-10T08:37:23Z ေဒါက်တာညီသွေးသြသဓ 149253 /* ပခန်းမင်းသားဝန် မောင်ဦးကာ */ 1057122 wikitext text/x-wiki '''သားတော်များဆိုင်ရာဝန်''' သည် မြန်မာမင်းများ လက်ထက်တွင် ဘုရင့်သမီးတော်များအတွက် ဝန်ခန့်အပ်ထားရှိသကဲ့သို့ သားတော်များအတွက်လည်း သီးခြားဝန်များ ခန့်အပ်မှုရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရ၏။ အထူးသဖြင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် ကာလတွင် ယင်းသို့သော [[သမီးတော်ဝန်]] ၊ သားတော်ဝန်များကို တွေ့ရှိကြရသည်။ သားတော်များအတွက် ဝန်ခန့်ရာ၌လည်း သားတော်အားလုံးအတွက် ခန့်အပ်ခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ ဘုရင်မင်းမြတ် နှစ်သက်မြတ်နိုးသည့် သားတော်များ ၊ နန်းရ ၊ အဆောင်ရ မိဖုရားတို့မှ ဖွားမြင်သော သားတော်များအတွက်သာ ခန့်အပ်ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်။ ==ဗဒုံမင်းလက်ထက်== ဗဒုံမင်း (၁၇၈၂-၁၈၁၉) လက်ထက်တွင် သားတော်အချို့အတွက် ဝန်များခန့်အပ်မှုရှိခဲ့ရာ ၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် ဝန်ထောက်ရွှေတောင်နော်ရထာဘွဲ့ခံ ဦးရွှေမင်းကို သားတော် မိုးမိတ်မင်းသားဝန် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အလားတူသားတော် ပုသိမ်မင်းသား၏ ဝန်အဖြစ်လည်း အတွင်းဝန် နေမျိုးဇေယကျော်သူကို ခန့်အပ်ခဲ့၏။ ၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၀၇ ခုနှစ်က သူ့ကို အတွင်းဝန်အရာမှ နုတ်ပယ်ခဲ့သော်လည်း ပုသိမ်မင်းသမီးဝန်အဖြစ်မူ ဆက်လက်ခန့်ထားခဲ့သည်။ ဗဒုံမင်းလက်ထက် ပြည်မင်းသားဝန် ရဲကျော်အာကာသည် ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော မိတ္ထီလာမင်းသမီး၏ ကွမ်းခွံ့ မင်္ဂလာအခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဗဒုံမင်းတွင် သားတော်အများအပြားရှိရာ သက်ဆိုင်ရာဝန်လည်း အများအပြား ရှိပေလိမ့်မည်။ ==ပုသိမ်မင်းသားဝန်== ၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် ဗိုက်ကယ်ဆိုင်း ဦးဆောင်သော ဗြိတိသျှသံအဖွဲ့ အမရပူရသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ မိုက်ကယ်ဆိုင်းသည် နေပြည်တော်၌ ၉ လ ကြာနေထိုင်စဉ်အတွင်း ဗဒုံမင်း၏ သားတော် ပုသိမ်မင်းသားအား သွားရောက်တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ပုသိမ်မင်းသား၏ အပိုင်စားနယ်မှာ ဟိုင်းကြီးကျွန်းအထိ ကျယ်ဝန်းလှသဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ မိုးလေသည်းထန်သည့်အခါ ဗြိတိသျှ ကုန်စည်သင်္ဘောများ ဟိုင်းကြီးကျွန်းသို့ ဝင်ရောက်ခိုနားကြရ၏။ ထိုအခါ ပုသိမ်မင်းသား၏ နယ်ခံပုဂ္ဂိုလ်များက စောင့်ရှောက်ကြသဖြင့် ကျေးဇူးတင်ရပေသည်။ မိုက်ကယ်ဆိုင်း ဤအကြောင်းကို မင်းသားအား ဟင်ဒီဘာသာဖြင့် တင်လျှောက်ရာ မြန်မာဘုရင့်အမှုထမ်း အာမေနီယံလူမျိုး ဘာသာရှိန်က ဝါကျ တစ်ခုချင်း ဘာသာပြန်ပေး၏။ မင်းသားလေးမျာ ကြောင်အမ်းအမ်း ဖြစ်နေပြီး စကားတုံ့ပြန် ပြောဆိုရန် နှစ်ကြိမ်ခန့် ကြိုးစားခဲ့သည်။ သို့သော် နှုတ်မှ ထွက်မလာပေ။ အနီးရှိ အမှုထမ်းနှစ်ဦးက မင်းသားကလေးကို မည်သို့တုံ့ပြန် ပြောဆိုသင့်ကြောင်း အကြံပြုကြသည်။ သို့တိုင်အောင် မင်းသားကလေးက ဖြောင့်⁠ဖြောင့်တန်းတန်း ပြောဆိုစွမ်းမရှိ ဖြစ်နေ၏။ နောက်ဆုံး ပုသိမ်မင်းသားဝန်က မင်းသားကိုယ်စားကြားဝင် ပြောကြားပေးခဲ့ရသည်။ ==ပုဂံမင်းသားဝန်== မိုက်ကယ်ဆိုင်းသည် ပုဂံမင်းသားမောင်ပေ၏ အိမ်တော်သို့လည်း သွားရောက်ခဲ့သေး၏။ ပုဂံမင်းသားမှာ ရွှင်ရွှင်ပျပျ ရှိပြီး သူ၏ဝန်များလည်း အလွန် ကြည်ညိုလေးစားဖွယ်ကောင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်ကြောင်း မိုက်ကယ်ဆိုင်းက ဆိုသည်။ ပုဂံမင်းသား အိမ်တော်တွင် ကြက်ကောင်လုံးကင်ဖြင့် ကျွေးမွေးပြီး အငြိမ့်သဘင်ဖြင့်လည်း ဖျော်ဖြေခဲ့ရာ၌ လူရွှင်တော်နှစ်ဦးမှာ မျက်နှာအမူအရာ အမျိုးမျိုးလုပ်ပြကြရာ အလွန်ပင် ရယ်ရွှင်ဖွယ် ကောင်းလှကြောင်း မိုက်ကယ်ဆိုင်းက မှတ်တမ်းတင်ခဲ့၏။ ==စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက်== စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) နန်းတက်စ ၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် မြင်စိုင်းမင်းသားဝန် ရဲခေါင်ကျော်ထင်အား နေမျိုးရဲခေါင်ကျော်ထင်ဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်။ အလားတူ ၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်းသားဝန်အဖြစ် နေမျိုးလက်ယာကျော်ထင်ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ==စကြာဝန်== စစ်ကိုင်းမင်းသားနှင့် ကြင်ယာတော် ဆင်ဖြူရှင်မယ်တို့မှ ၂၇ အောက်တိုဘာ ၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် သားတော် ညောင်ရမ်းမင်းသား မောင်ဖေခင်ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ညောင်ရမ်းမင်းသားမှာ နောင်စကြာမင်းကလေးဟုလည်း ထင်ရှားခဲ့သည်။ သူ့အား စကြာမင်းသားဟု ခေါ်ဆိုကြသကဲ့သို့ နေမျိုးသခင်ယာဘွဲ့ခံ ဦးမြတ်ရာကိုလည်း စကြာမင်းသား၏ ဝန်အဖြစ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဦးမြတ်ရာသည် နောင် စစ်ကိုင်းမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် မင်းကြီးမဟာသေနပတိဘွဲ့ဖြင့် ဝန်ကြီးဖြစ်လာသောအခါ သူ့ကို စကြာဝန်ကြီးဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ စကြ်ာဝန်ကြီးသည် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲအတွင်း ရန်ကုန်စစ်မျက်နှာ၌ စစ်မှုထမ်းရွက်ခဲ့ပြီး စစ်မျက်နှာပြင်တွင်ပင် ကျဆုံးခဲ့ရသည်။ ==ပြည်မင်းဝန်== သာယာဝတီမင်း (၁၈၃၇-၁၈၄၆) လက်ထက်တွင် သားတော်ပြည်မင်းသား၏ ဝန်အဖြစ် မင်းလှနော်ရထာကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ပြည်မင်းဝန်မင်းလှနော်ရထာသည် ပြည်မင်းသားနေပြည်တော်မှ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်သွားစဉ် အမိန့်တော်အရ နောက်မှ လိုက်လံ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသူ ဖြစ်၏။ ==ပခန်းမင်းသားဝန် မောင်ဦးကာ== ပြည်မင်းသားကြီး၏ ညီတော် ပခန်းမင်းသားအတွက် ခန့်အပ်ထားသည့် ပခန်းမင်းသားဝန်မှာ မောင်ဦးကာဖြစ်သည်။ ပခန်းမင်းသားဝန်သည် ပုဂံမင်းလက်ထက် ၁၈၅၁ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် မသင့်မတင့် ကြံစည်မှုဖြင့် အပြစ်ပေးခံခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏။ <ref>တင်နိုင်တိုး၏ ဝန်တစ်ရာ စာအုပ် ၂၇-၅-၂၀⁠၀၉</ref> ==ကိုးကား== <references/> [[Category:ကုန်းဘောင်ခေတ်]] [[Category:မြန်မာ မှူးမတ်များ]] nbsk31gy3yxivw4x4zctgel8432yhdm 0 51188 1057123 870955 2026-10-10T08:59:47Z Redguy834 149254 /* */ 1057123 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး<br /><small>Sony Pictures Entertainment Inc.</small> | logo = Sony Pictures Inc. logo.svg | logo_size = 120px | caption = | type = [[ဆိုနီ]]၏ လက်အောက်ခံ ကုမ္ပဏီ<ref name="Sony Corporation of America Operations">[http://www.sony.com/SCA/outline/corporation.shtml Outline of Principal Operations, Sony Corporation of America]</ref> | foundation = ၂၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၇ (ကိုလံဘီယာ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး အဖြစ်)၊<ref name="BusinessWeek Private Company Information">[http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=691780 Sony Pictures Entertainment Inc.: Private Company Information] BusinessWeek</ref><br />၇ ဩဂုတ် ၁၉၉၁ တွင် ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး ဟု အမည်ပြောင်း | location = ကူဗာမြို့၊ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်|ကယ်လီဖိုးနီးယား]]၊<br />{{flagicon|United States}}[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | area_served = ကမ္ဘာတစ်ဝှန်း | key_people = Michael Lynto၀<br><small>(Chairman & CEO)</small><br />Amy Pascal<br><small>(Co-Chairman)</small><br />Doug Belgrad<br><small>(President)</small> | industry = ဖျော်ဖြေရေး | products = [[ရုပ်ရှင်]]<br />ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လုပ်ရေး<br />Television Syndication<br />အွန်လိုင်းဂိမ်းများ<br />မိုဘိုင်းလ်ဖုန်း ဖျော်ဖြေရေး<br />Video on demand<br />ဒစ်ဂျစ်တယ်ဖြန့်ချိရေး | revenue = {{profit}} [[အမေရိကန်ဒေါ်လာ]] ၈.၀၅၄ ဘီလီယံ<small>(၂၀၁၄ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်)</small><ref name="FY14">{{cite web|url=http://www.sony.net/SonyInfo/IR/financial/fr/13q4_sony.pdf|title=Consolidated Financial Results for the Fiscal Year Ended March 31, 2014|publisher=Sony|location=Tokyo, Japan|page=6|date=9 May 2014|accessdate=14 May 2014|archive-date=28 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528011503/http://www.sony.net/SonyInfo/IR/financial/fr/13q4_sony.pdf}}</ref> | operating_income = {{profit}} [[အမေရိကန်ဒေါ်လာ]] ၅၀၁ သန်း<small>(၂၀၁၄ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်)</small><ref name="FY14"/> | num_employees = | parent = [[ဆိုနီ|ဆိုနီ ကော်ပိုရေးရှင်း]] | homepage = [http://www.sonypictures.com Official site] }} '''ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး''' (Sony Pictures Entertainment Inc. သို့ '''SPE''') သည် ဂျပန်ကုမ္ပဏီကြီး [[ဆိုနီ|ဆိုနီ ကော်ပိုရေးရှင်း]] ၏ လက်အောက်ခံ အမေရိကန် ဖျော်ဖြေရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]]၊ ကူဗာမြို့တွင် အခြေစိုက်သည်။ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေး၊ ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ် ထုတ်လုပ်ရေး နှင့် ဖြန့်ဖြူးရေးဆိုင်ရာ ဌာနများ ပါဝင်သည်။ ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး၏ ၂၀၁၄ ဘဏ္ဍာရေးနှစ် (၂၀၁၄ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့အထိ) ဝင်ငွေမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၈.၀၅၄ ဘီလီယံ ဖြစ်သည်။<ref name="FY14"/><ref name="Profile">[http://www.sonypictures.com/corp/corporatefact.html Sony Pictures – Corporate Factsheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051104051441/http://www.sonypictures.com/corp/corporatefact.html |date=4 November 2005 }}, sonypictures.com</ref> ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး သည် အမေရိက ရုပ်ရှင် အစည်းအရုံး၏ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|title=Motion Picture Association of America - About Us|url=http://www.mpaa.org/about|publisher=MPAA|accessdate=27 May 2012}}</ref> ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၈၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[ကိုလံဘီယာ ရုပ်ရှင်]] (Columbia Pictures) ကို ပိုင်ဆိုင်သည့် [[ကိုကာကိုလာ ကုမ္ပဏီ]]မှ ယင်းရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း၏ ရှယ်ယာအချို့ကို Tri-Star Pictures သို့ ရောင်းချခဲ့သည်။ ကိုလံဘီယာ ရုပ်ရှင် လုပ်ငန်းကို ကိုလံဘီယာ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး (Columbia Pictures Entertainment, Inc. သို့ CPE) အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ CPE ကို ကိုကာကိုလာ ကုမ္ပဏီမှ ၄၉%၊ ရှယ်ယာရှင်များမှ ၃၁% နှင့် Tri-Star ရှယ်ယာရှင်များမှ ၂၀% အသီးသီး ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။<ref>Dick, Bernard F. (1992) "Columbia Pictures: Portrait of a Studio" (p. 46). The University Press of Kentucky. ISBN 0-8131-1769-0.</ref><ref>{{Cite web|url = http://appext20.dos.ny.gov/corp_public/CORPSEARCH.ENTITY_INFORMATION?p_nameid=1289584&p_corpid=1177827&p_entity_name=Columbia%20Pictures&p_name_type=%25&p_search_type=BEGINS&p_srch_results_page=0|title = New York Department of State Division of Corporations - Entity Search: Columbia Pictures Entertainment, Inc.|accessdate = 5 August 2013}}</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် CPE တွင်ပါဝင်သည့် ကိုကာကိုလာ ကုမ္ပဏီ၏ ရှယ်ယာများအားလုံးကို [[ဆိုနီ|ဆိုနီ ကော်ပိုရေးရှင်း]]မှ ဝယ်ယူခွင့်ရရှိခဲ့သည်။<ref name=GT-DEX-1989-08>{{cite news|title=Sony to Buy Columbia, Says Americans Will Run Studio : 1st Sale of Film Maker to Japanese|url=http://articles.latimes.com/1989-09-27/news/mn-335_1_columbia-pictures-entertainment|accessdate=24 September 2012|newspaper=latimes.com|date=27 September 1989}}</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် CPE ၏ လက်ကျန်ရှယ်ယာ ၅၁% ကို ဆိုနီ မှ ထပ်မံ ဝယ်ယူနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် CPE ကို '''ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး''' အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref name="Los Angeles Times 1991-8-7">[http://articles.latimes.com/1991-08-08/business/fi-464_1_sony-pictures-entertainment She Holds Torch for Sony Pictures Entertainment], latimes.com</ref><ref name=FundingUniverse-Sony>{{cite news|title=Funding Universe - Sony Corporation|url=http://www.fundinguniverse.com/company-histories/sony-corporation-history/|accessdate=24 September 2012}}</ref> ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== * [http://www.sonypictures.com တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်] * [http://www.sonypictures.net/ SonyPictures.net] * [http://www.sonypicturesmuseum.com ဆိုနီ ရုပ်သံ ဖျော်ဖြေရေး ပြတိုက်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190330222134/http://www.sonypicturesmuseum.com/ |date=30 March 2019 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအခြေစိုက် ကုမ္ပဏီများ]] [[Category:ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီများ]] gshnhiny0tgqhrnxttpjmuum37bfe15 3 57115 1056991 1056901 2026-10-09T17:04:59Z Johannnes89 83547 /* Undeletion request of the article ဘောရစ် ပဲချက်ကင် */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1056991 wikitext text/x-wiki {{archives}} == WCB == Welcome back bro! I am so glad to see you working around here. Cheer! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၄၀၊ ၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) :<nowiki>မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ မင်္ဂလာပါ။ ကျွန်တော် ဖန်တီးခဲ့သော 3ma စာမျက်နှာ ဖျက်ပစ်ခံရသည်ကို တွေ့ရပါသဖြင့် အကြောင်းအရင်းကို သိရှိလိုပါသည်ခင်ဗျာ။ စာမူတွင် လိုအပ်ချက်များ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းနှင့် မညီသည်များ ရှိပါက ပြန်လည် ပြင်ဆင်ရေးသားလိုပါသဖြင့် လမ်းညွှန်ပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၄၉၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :: မိတ်ဆွေရေးတဲ့ 3am ဆိုတဲ့ဆောင်းပါးကို english wiki ဘက်မှာ စစ်ကြည့်လိုက်တော့ [[en:3MA]] ဆိုတာကိုပဲ တွေ့ရပါတယ်၊ အားကစားသမား မဟုတ်ဘဲ ဂီတအဖွဲ့ ဖြစ်နေပါတယ်။ ဝီကီမူအရ '''[[ဝီကီပီးဒီးယား:ထင်ရှားအရေးပါမှု|ထင်ရှားအရေးပါမှု]]'''မရှိဘူးလို့ ယူဆလို့ ဖျက်ပစ်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ Google result [https://www.google.com/search?q=3ma&oq=3ma&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUqBggAEEUYOzIGCAAQRRg7MgcIARAAGIAEMgcIAhAAGIAEMgwIAxAAGEMYgAQYigUyDAgEEAAYQxiABBiKBTIGCAUQRRg8MgYIBhBFGDwyBggHEEUYPNIBCDE0ODNqMGo3qAIAsAIA&sourceid=chrome&source=chrome.ob&ie=UTF-8] မှာလည်း Facebook page ကလွဲပြီး အခြား သတင်းဆိုဒ်တွေဆီက source ကို မတွေ့ရပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၁၁၊ ၂၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :::ရှင်းပြပေးသည့်အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ :::၁။ ခေါင်းစဉ်ကို English Wiki က ဂီတအဖွဲ့နှင့် မမှားစေရန် "3MA (ကိုယ်ခံပညာပေါင်းစုံ အားကစား)" ဟု ပြောင်းလဲရေးသားပါမည်။ :::၂။ Tapology အပါအဝင် အခြားသော အားကစားသတင်း ကိုးကားချက်များကိုပါ ထည့်သွင်းပေးပါမည်။ :::<nowiki>စာမျက်နှာအဖြစ် တိုက်ရိုက်မတင်မီ မူကြမ်း (Draft) အဖြစ် ရေးသားစစ်ဆေးခံလိုပါသဖြင့် "အသုံးပြုသူ:Ushacs23/3MA" အောက်တွင် မူကြမ်းစတင်ရေးသားခွင့် ပြုပေးပါရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ ~~~~</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Ushacs23|Ushacs23]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ushacs23|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၁၈၊ ၂၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == Undeletion request of the article [[ဘောရစ် ပဲချက်ကင်]] == Hello. Steward Johannnes89 deleted this articleas a poor machine translation; however, you had actually edited the article. I ask you to review the deleted version of the article, assess whether the text has been sufficiently revised, and if the text is deemed to have been adequately reworked — restore the article. [[အသုံးပြုသူ:Asorev|Asorev]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Asorev|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၂၈၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :Poorly machine translation articles are likely to be deleted. [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၃၁၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ::Is it a poorly machine translation? [[အသုံးပြုသူ:Asorev|Asorev]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Asorev|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၃၂၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :::You keep interpreting users making small edits to the article as "someone reviewed my article" – that's simply not what you can expect on most wikis. That's what many users pointed out in the discussion at [[:m:Steward requests/Miscellaneous#Using AI to Translate Wikipedia Articles]] about your table and precisely the reason why I proceeded to delete the article across small wikis as a result of that discussion. As proven by other users already [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Miscellaneous#c-JavaHurricane-20261003134000-JavaHurricane-20261001094400] your AI is clearly not suitable to create unreviewed translations for 100+ languages – especially given that you don't even make it transparent to local wikis that it's an unreviewed AI translation which is an unacceptable risk to smaller wikis [https://www.technologyreview.com/2025/09/25/1124005/ai-wikipedia-vulnerable-languages-doom-spiral/]. More than 20+ admins on large wikis like Arabic, Chinese or Italian also decided to delete the article (some before I did the deletions on small wikis, others after my deletions [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q122828312&action=history&date-range-to=&tagfilter=client-automatic-update&offset=&limit=250]). [[အသုံးပြုသူ:Johannnes89|Johannnes89]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannnes89|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၀၄၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) n817rl0ke12d9o2zde9nxefiqxlzfc0 0 58978 1057032 1042135 2026-10-10T02:12:21Z ~2026-54116-58 149196 1057032 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = အေးသာယာ | official_name = အေးသာယာမြို့ | other_name = {{nobold|{{lang|shn|ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ}} <br /> {{lang|blk|ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ}}}} | native_name = တောင်ကြီးမြို့သစ် | settlement_type = မြို့ပြရပ်ကွက် / မြို့သစ် | image_skyline = Aye Thar Yar Town.jpg | imagesize = 260px | image_caption = အေးသာယာမြို့သစ် မြင်ကွင်း | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံအတွင်း တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] | established_title = စတင်တည်ထောင် | established_date = ၁၉၈၉ ဒီဇင်ဘာ | area_total_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|MST]] | utc_offset1 = +6:30 | coordinates = {{coord|20|46|38|N|96|59|56|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | elevation_m = 1170 | website = | footnotes = }} '''အေးသာယာမြို့''' ({{lang-shn|ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ}}၊ {{lang-blk|ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ}}) သို့မဟုတ် '''အေးသာယာမြို့သစ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] အုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် တည်ရှိသော အဓိက မြို့ပြရပ်ကွက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ လူဦးရေထူထပ်မှုကို လျှော့ချရန်နှင့် မြို့ပြနယ်နိမိတ် တိုးချဲ့ရန် ရည်ရွယ်၍ [[၁၉၈၉ ခုနှစ်]] ဒီဇင်ဘာလတွင် "တောင်ကြီးမြို့သစ်စီမံကိန်း" အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="history_ayetharyar">တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန. (၂၀၂၆). ''တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ''. ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး. စာ-၁၅။</ref> အုပ်ချုပ်ရေးအရ တောင်ကြီးမြို့၏ ရပ်ကွက်တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်သော်လည်း သီးခြားမြို့ပြအသွင်ဖြင့် တည်ရှိသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == အေးသာယာသည် တောင်ကြီးမြို့၏ အဓိက ဝင်ပေါက်မုခ်ဝတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်နယ်၏ အကြီးဆုံးသော စက်မှုဇုန် (အေးသာယာစက်မှုဇုန်) တည်ရှိရာ နေရာဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းနှင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးမြို့ကြီးများမှ တောင်ကြီးမြို့သို့ လာရောက်သော အဝေးပြေးယာဉ်လိုင်းများ အားလုံး ဆိုက်ကပ်ရာ အဝေးပြေးယာဉ်ရပ်နားစခန်း တည်ရှိသဖြင့် ဒေသတွင်း ကုန်စည်စီးဆင်းမှု၏ အဓိက ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ အေးသာယာဂေါက်ကွင်း တည်ရှိပြီး ဒေသတွင်း အားကစားနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို အထောက်အကူပြုလျက် ရှိသည်။<ref name="Gensbichler">{{cite book|last=Gensbichler|first=Georg|title=Golf 2008 Southeast Asia|publisher=Bangkokbooks|isbn=978-974-8278-44-5}}</ref> == ပညာရေးကဏ္ဍ == အေးသာယာမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ နည်းပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ပညာရေး အချက်အချာကျသော မြို့သစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="GAD2020">{{cite report |title=တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသန္တရအချက်အလက်များ |publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=2020 |location=တောင်ကြီး}}</ref> မြို့အတွင်း အခြေခံပညာကျောင်းများအပြင် အဆင့်မြင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ်များနှင့် သိပ္ပံကျောင်းများ စနစ်တကျ အခြေစိုက် တည်ရှိသည်။ * '''[[နည်းပညာတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]]:''' အေးသာယာမြို့ ကွက်သစ် (၉) တွင် တည်ရှိပြီး အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့သင်တန်းများကို အဓိက သင်ကြားပေးနေသည့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အဓိက နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ * '''အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (တောင်ကြီး):''' နည်းပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ ကျောင်းဖြစ်ပြီး ကာလတို၊ ကာလရှည် နည်းပညာဒီပလိုမာ သင်တန်းများကို သင်ကြားပေးသည်။<ref name="DTVE2022">{{cite report |title=နည်းပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရေးဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံများစာရင်း |publisher=သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |year=2022}}</ref> * '''အခြေခံပညာကျောင်းများ:''' အမှတ် (၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (အ.ထ.က - ၁၊ စက်၊စိုက်၊မွေး) နှင့် အမှတ် (၂) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (အ.ထ.က - ၂၊ အေးသာယာ) တို့အပြင် အခြားသော အလယ်တန်းနှင့် မူလတန်းကျောင်းများ တည်ရှိသည်။<ref name="GAD2020" /> == လူဦးရေနှင့် တိုင်းရင်းသားများ == အေးသာယာတွင် ဒေသအသီးသီးမှ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသူများပြားသဖြင့် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ စုံလင်စွာ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နှင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] တို့အပြင် အခြားသော တိုင်းရင်းသားများနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမျိုးရေး အသိုက်အဝန်းများလည်း အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ 5jd8rytc0w8ru3jrp5wfu51vqe0rhm1 1057033 1057032 2026-10-10T02:12:41Z ~2026-54116-58 149196 /* */ 1057033 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = အေးသာယာ | official_name = အေးသာယာမြို့ | other_name = {{nobold|{{lang|shn|ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ}} <br /> {{lang|blk|ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ}}}} | native_name = တောင်ကြီးမြို့သစ် | settlement_type = မြို့ပြရပ်ကွက် / မြို့သစ် | image_skyline = Aye Thar Yar Town.jpg | imagesize = 260px | image_caption = အေးသာယာမြို့သစ် မြင်ကွင်း | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံအတွင်း တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] | established_title = စတင်တည်ထောင် | established_date = ၁၉၈၉ ဒီဇင်ဘာ | area_total_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|MST]] | utc_offset1 = +6:30 | coordinates = {{coord|20|46|38|N|96|59|56|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | elevation_m = 1170 | website = | footnotes = }} '''အေးသာယာမြို့''' ({{lang-shn|ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ}}၊ {{lang-blk|ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ}}) သို့မဟုတ် '''အေးသာယာမြို့သစ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] အုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် တည်ရှိသော အဓိက မြို့ပြရပ်ကွက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ လူဦးရေထူထပ်မှုကို လျှော့ချရန်နှင့် မြို့ပြနယ်နိမိတ် တိုးချဲ့ရန် ရည်ရွယ်၍ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် "တောင်ကြီးမြို့သစ်စီမံကိန်း" အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="history_ayetharyar">တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန. (၂၀၂၆). ''တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ''. ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး. စာ-၁၅။</ref> အုပ်ချုပ်ရေးအရ တောင်ကြီးမြို့၏ ရပ်ကွက်တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်သော်လည်း သီးခြားမြို့ပြအသွင်ဖြင့် တည်ရှိသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == အေးသာယာသည် တောင်ကြီးမြို့၏ အဓိက ဝင်ပေါက်မုခ်ဝတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်နယ်၏ အကြီးဆုံးသော စက်မှုဇုန် (အေးသာယာစက်မှုဇုန်) တည်ရှိရာ နေရာဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းနှင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးမြို့ကြီးများမှ တောင်ကြီးမြို့သို့ လာရောက်သော အဝေးပြေးယာဉ်လိုင်းများ အားလုံး ဆိုက်ကပ်ရာ အဝေးပြေးယာဉ်ရပ်နားစခန်း တည်ရှိသဖြင့် ဒေသတွင်း ကုန်စည်စီးဆင်းမှု၏ အဓိက ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ အေးသာယာဂေါက်ကွင်း တည်ရှိပြီး ဒေသတွင်း အားကစားနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို အထောက်အကူပြုလျက် ရှိသည်။<ref name="Gensbichler">{{cite book|last=Gensbichler|first=Georg|title=Golf 2008 Southeast Asia|publisher=Bangkokbooks|isbn=978-974-8278-44-5}}</ref> == ပညာရေးကဏ္ဍ == အေးသာယာမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ နည်းပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ပညာရေး အချက်အချာကျသော မြို့သစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="GAD2020">{{cite report |title=တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသန္တရအချက်အလက်များ |publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=2020 |location=တောင်ကြီး}}</ref> မြို့အတွင်း အခြေခံပညာကျောင်းများအပြင် အဆင့်မြင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ်များနှင့် သိပ္ပံကျောင်းများ စနစ်တကျ အခြေစိုက် တည်ရှိသည်။ * '''[[နည်းပညာတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]]:''' အေးသာယာမြို့ ကွက်သစ် (၉) တွင် တည်ရှိပြီး အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့သင်တန်းများကို အဓိက သင်ကြားပေးနေသည့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အဓိက နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ * '''အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (တောင်ကြီး):''' နည်းပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ ကျောင်းဖြစ်ပြီး ကာလတို၊ ကာလရှည် နည်းပညာဒီပလိုမာ သင်တန်းများကို သင်ကြားပေးသည်။<ref name="DTVE2022">{{cite report |title=နည်းပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရေးဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံများစာရင်း |publisher=သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |year=2022}}</ref> * '''အခြေခံပညာကျောင်းများ:''' အမှတ် (၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (အ.ထ.က - ၁၊ စက်၊စိုက်၊မွေး) နှင့် အမှတ် (၂) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (အ.ထ.က - ၂၊ အေးသာယာ) တို့အပြင် အခြားသော အလယ်တန်းနှင့် မူလတန်းကျောင်းများ တည်ရှိသည်။<ref name="GAD2020" /> == လူဦးရေနှင့် တိုင်းရင်းသားများ == အေးသာယာတွင် ဒေသအသီးသီးမှ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသူများပြားသဖြင့် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ စုံလင်စွာ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နှင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] တို့အပြင် အခြားသော တိုင်းရင်းသားများနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမျိုးရေး အသိုက်အဝန်းများလည်း အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ rnoplkduld4xjui8m126uiv77ctmefb 1057034 1057033 2026-10-10T02:13:31Z ~2026-54116-58 149196 /* လူဦးရေနှင့် တိုင်းရင်းသားများ */ 1057034 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = အေးသာယာ | official_name = အေးသာယာမြို့ | other_name = {{nobold|{{lang|shn|ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ}} <br /> {{lang|blk|ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ}}}} | native_name = တောင်ကြီးမြို့သစ် | settlement_type = မြို့ပြရပ်ကွက် / မြို့သစ် | image_skyline = Aye Thar Yar Town.jpg | imagesize = 260px | image_caption = အေးသာယာမြို့သစ် မြင်ကွင်း | pushpin_map = Myanmar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံမြေပုံအတွင်း တည်နေရာ | subdivision_type = နိုင်ငံ | subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]] | subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}} | subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]] | subdivision_name2 = [[တောင်ကြီးခရိုင်]] | subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]] | subdivision_name3 = [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] | established_title = စတင်တည်ထောင် | established_date = ၁၉၈၉ ဒီဇင်ဘာ | area_total_km2 = | population_as_of = | population_footnotes = | population_total = | population_density_km2 = | timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|MST]] | utc_offset1 = +6:30 | coordinates = {{coord|20|46|38|N|96|59|56|E|region:MM_type:city|display=inline,title}} | elevation_m = 1170 | website = | footnotes = }} '''အေးသာယာမြို့''' ({{lang-shn|ဝဵင်းဢေးတႃႇယႃႇ}}၊ {{lang-blk|ဝေင်ꩻခွꩻသာႏယာႏ}}) သို့မဟုတ် '''အေးသာယာမြို့သစ်''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[တောင်ကြီးခရိုင်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့နယ်]] အုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် တည်ရှိသော အဓိက မြို့ပြရပ်ကွက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးမြို့၏ လူဦးရေထူထပ်မှုကို လျှော့ချရန်နှင့် မြို့ပြနယ်နိမိတ် တိုးချဲ့ရန် ရည်ရွယ်၍ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် "တောင်ကြီးမြို့သစ်စီမံကိန်း" အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name="history_ayetharyar">တောင်ကြီးမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန. (၂၀၂၆). ''တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များ''. ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး. စာ-၁၅။</ref> အုပ်ချုပ်ရေးအရ တောင်ကြီးမြို့၏ ရပ်ကွက်တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်သော်လည်း သီးခြားမြို့ပြအသွင်ဖြင့် တည်ရှိသည်။ == စီးပွားရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး == အေးသာယာသည် တောင်ကြီးမြို့၏ အဓိက ဝင်ပေါက်မုခ်ဝတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်နယ်၏ အကြီးဆုံးသော စက်မှုဇုန် (အေးသာယာစက်မှုဇုန်) တည်ရှိရာ နေရာဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်အလယ်ပိုင်းနှင့် ရန်ကုန်၊ မန္တလေးမြို့ကြီးများမှ တောင်ကြီးမြို့သို့ လာရောက်သော အဝေးပြေးယာဉ်လိုင်းများ အားလုံး ဆိုက်ကပ်ရာ အဝေးပြေးယာဉ်ရပ်နားစခန်း တည်ရှိသဖြင့် ဒေသတွင်း ကုန်စည်စီးဆင်းမှု၏ အဓိက ဗဟိုချက် ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ အေးသာယာဂေါက်ကွင်း တည်ရှိပြီး ဒေသတွင်း အားကစားနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို အထောက်အကူပြုလျက် ရှိသည်။<ref name="Gensbichler">{{cite book|last=Gensbichler|first=Georg|title=Golf 2008 Southeast Asia|publisher=Bangkokbooks|isbn=978-974-8278-44-5}}</ref> == ပညာရေးကဏ္ဍ == အေးသာယာမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၏ နည်းပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ပညာရေး အချက်အချာကျသော မြို့သစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="GAD2020">{{cite report |title=တောင်ကြီးမြို့နယ် ဒေသန္တရအချက်အလက်များ |publisher=အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=2020 |location=တောင်ကြီး}}</ref> မြို့အတွင်း အခြေခံပညာကျောင်းများအပြင် အဆင့်မြင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ်များနှင့် သိပ္ပံကျောင်းများ စနစ်တကျ အခြေစိုက် တည်ရှိသည်။ * '''[[နည်းပညာတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး)]]:''' အေးသာယာမြို့ ကွက်သစ် (၉) တွင် တည်ရှိပြီး အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ဘွဲ့သင်တန်းများကို အဓိက သင်ကြားပေးနေသည့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ အဓိက နည်းပညာတက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ * '''အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (တောင်ကြီး):''' နည်းပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ ကျောင်းဖြစ်ပြီး ကာလတို၊ ကာလရှည် နည်းပညာဒီပလိုမာ သင်တန်းများကို သင်ကြားပေးသည်။<ref name="DTVE2022">{{cite report |title=နည်းပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရေးဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံများစာရင်း |publisher=သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |year=2022}}</ref> * '''အခြေခံပညာကျောင်းများ:''' အမှတ် (၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (အ.ထ.က - ၁၊ စက်၊စိုက်၊မွေး) နှင့် အမှတ် (၂) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း (အ.ထ.က - ၂၊ အေးသာယာ) တို့အပြင် အခြားသော အလယ်တန်းနှင့် မူလတန်းကျောင်းများ တည်ရှိသည်။<ref name="GAD2020" /> == လူဦးရေနှင့် တိုင်းရင်းသားများ == အေးသာယာတွင် ဒေသအသီးသီးမှ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချလာသူများပြားသဖြင့် တိုင်းရင်းသားပေါင်းစုံ စုံလင်စွာ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] နှင့် [[ကယားလူမျိုး|ကယား]] တို့အပြင် အခြားသော တိုင်းရင်းသားများနှင့် ဘာသာရေး၊ လူမျိုးရေး အသိုက်အဝန်းများလည်း အခြေချနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ == ကိုးကား == nc0cquolhw3mtl1gz0kgaicxotl5v1p 0 77494 1057031 1039999 2026-10-10T02:08:26Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057031 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|birth_date={{birth date|1872|12|25}}|birth_name=Chaja Rubinstein|birth_place=Kraków, Poland|death_date={{death date and age|1965|4|1|1872|12|25}}|death_place=Manhattan, New York City, US|image=Helena Rubinstein 2.jpg|known_for=Founder and eponym of ''Helena Rubinstein Incorporated'' cosmetics company|name=Helena Rubinstein|nationality=Polish<ref>{{cite web|url=http://www.biography.com/people/helena-rubinstein-9466271|title=Helena Rubinstein|website=Biography.com|accessdate=May 19, 2017}}</ref>|occupation=အမျိုးသမီးလုပ်ငန်းရှင်၊ ပရဟိတသမား၊ အနုပညာစုဆောင်းသူ၊ အလှကုန်ကျွမ်းကျင်သူ|other_names=''Princess Gourielli'', ''Madame Helena Rubinstein'', ''Chaja Rubinstein''}}'''ဟယ်လီနာ ရူဘင်စတိန်း''' (ချာဂျာ ရူဘင်စတိန်း ၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၈၇၂<ref>{{cite book|last1=Woodhead|first1=Lindy|title=War Paint|url=https://archive.org/details/warpaintmadamehe00wood|date=2004|publisher=Wiley|location=UK|isbn=0471487783|edition=1st}}</ref> – ၁ ဧပြီ ၁၉၆၅) သည် [[ပိုလန်နိုင်ငံ|ပိုလန်]] [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]]လူမျိုး စီးပွာရေးလုပ်ငန်းရှင်၊ အနုပညာ စုဆောင်းသူနှင့် ပရဟိတသမား တဦး ဖြစ်သည်။ အလှကုန် လုပ်ငန်းရှင် တဦး ဖြစ်သော သူသည် သူ့ကို ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံး အမျိုးသမီးများအနက် တဦး ဖြစ်လာစေသည့် '''ဟယ်လီနာ ရူဘင်စတိန်း အင်ကော်ပိုရိတ် အလှကုန်ကုမ္ပဏီ'''၏ တည်ထောင်သူနှင့် ပြယုဂ် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,898634-1,00.html|title=The Beauty Merchant|date=1965-04-09|work=Time|accessdate=2008-08-08|archivedate=25 October 2012|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121025100447/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,898634-1,00.html}}</ref> == ငယ်ဘဝ == ၁၈ ရာစု နှောင်းပိုင်းတွင် ပိုလန်ကို ပိုင်းခြားလိုက်သည့်အတွက် ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီ လက်အောက်ခံ ဖြစ်လာသည့် ပိုလန်ငယ်ရှိ '''ကရာကိုး'''မြို့တွင် ဆိုင်ရှင်ဖြစ်သူ ပိုလန်နှင့် ဂျူးသွေးနှော စုံတွဲမှ မွေးဖွားလာသော သမီး ရှစ်ယောက်၌ ဟယ်လီနာ ရူဘင်စတိန်း(Helena Rubinstein)သည် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ အတ္တဘဝအမှန်ဝါဒ တွေးခေါ်ပညာရှင် မာတင် ဘူဘားသည် သူ့ဝမ်းကွဲ ဖြစ်သည်။ သူသည် ရုသ် ရပ္ပာပို့၏ အမေနှင့်လည်း ဝမ်းကွဲတော်သည်။<ref name="ushmm1">{{cite web|url=http://collections.ushmm.org/search/catalog/irn42274|title=Oral history interview with Ruth Rappaport - USHMM Collections Search|publisher=collections.ushmm.org|accessdate=2015-10-26}}</ref> == ဩစတြေးလျသို့ ပြောင်းခြင်း == အရပ် ‌၄ ပေ ၁၀ လက်မ(၁၄၇ စင်တီ)ဖြင့် သိသာစွာ ပုသော ရူဘင်စတိန်းသည် အင်္ဂလိပ်စကား နည်းနည်းသာ တတ်၊ ခြူး တပြားမှ မရှိဘဲ၊ ၁၉၀၂ တွင် ပိုလန်မှ [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျ]]သို့ ပြောင်းလာသည်။ သို့သော်လည်း သူ၏ စတိုင်ကျသော အဝတ်အစားများနှင့် နို့နှစ်ရောင် အသားအရေများကြောင့် မြို့နေ အမျိုးသမီးထုကြား သတိမထားဘဲ မနေနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်ကာ၊ သူမ လက်ဆွဲအိတ်ထဲရှိ အလှကုန် ခရင်မ်ဘူးများကို ဝယ်ယူရန် ဆန္ဒရှိသူများကို မကြာမီ တွေ့သည်။ သူ့ကိုယ်ပိုင် ဈေးကွက် စတင်နိုင်မည့် နေရာကို တွေ့သည်။ ရူဘင်စတိန်းအဖို့ ‌ကံကောင်းသည်ကား ခရင်လုပ်ရန် အဓိကကျသော ပါဝင်ပစ္စည်း လာနိုလင်(lanolin)က လက်ထဲ အဆင်သင့် ရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ အနောက်ဗစ်တိုးရီးယား ဒေသရှိ သူ့ဦးလေးနေသော ကိုလာရိမ်းသည် ထူးဆန်းသော နေရာ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သော်လည်း ဓာတုဗေနည်းအရ လာနိုလင်ဟု ‌သိကြသော သိုးဆီ သို့ သိုးဖယောင်း(sheep wax)ကို အမြောက်အမြား စစ်ထုတ်ပေးနိုင်သည့် သိုး ၇ သန်းခွဲ ‌နေထိုင်ရာ ဖြစ်သည်။ ဤသိုးများသည် နိုင်ငံဓန ဖြစ်ပြီး၊ တိုင်းပြည်၏ အကောင်းမွန်ဆုံး သိုးမွေးများ ထုတ်ပေးသော အနောက်ပိုင်းခရိုင်၏ ကျယ်ပြန့်လှသော မာရီးနို(သိုးတမျိုး) သိုးအုပ် ဖြစ်သည်။  လာနိုလင်၏ အနံ့ပြင်းပြင်းကို စိတ်ပျက်သော ရူဘင်စတိန်းသည် [[လဗင်ဒါပင်|လာဗင်ဒါ]]၊ ထင်းရှုးခေါက်နှင့် ရေကြာပန်းငယ်တို့ဖြင့် စမ်းသပ်သည်။ ဦးလေးနှင့် ကျွတ်ထားသော ရူဘင်စတိန်းသည် [[မဲလ်ဘုန်းမြို့|မဲလ်ဘုန်း]]ရှိ ဆောင်းဥယျာဉ် လက်ဖက်ရည်ခန်းတွင် စားပွဲထိုးမ လုပ်သည်။ ကာပေသီယံ တောင်တန်းများမှ လာသော ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ ပါမည့် သူ၏ ခရဲမီ ဗာလေ့ကို ထုတ်ပေးရန် ဆန္ဒရှိသူ တဦးနှင့် တွေ့သည်။ ဆယ်ပင့်စ် ကုန်ပြီး၊ ရှစ်ရှီလင်နှင့် ရောင်းသော ထိုအရာသည် စင်များကို ဖြတ်ပြီး၊ ချက်ချင်းဆိုသလို အိုးများထဲတွင် ထည့် ထုပ်ပိုးနိုင်ခဲ့သည်။ ဖောက်သည်များကို ဟယ်လီနာဟုသာ အသိပေးထားသော ရူဘင်စတိန်းသည် မကြာမီ ဖက်ရှင်ကျသော ကောလင်းလမ်းထဲတွင် အလှပြင်ဆိုင် တဆိုင် ဖွင့်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ အသားအရေကို အကဲဖြတ်ပြီး လိုအပ်သော လိမ်းကျံမှုကို ပြုလုပ်ပေးကာ သိပ္ပံနည်းကျ ညှို့ငင်မှုကို ရောင်းလေသည်။[[File:Tenement,_15_Szeroka_street,_Kazimierz,_Krakow,_Poland.JPG|thumb|250x250px|Helena Rubinstein's birth house (green) in [[ကရားကော့မြို့|Kraków]]'s Kazimierz district|left]]နောက်တဆိုင်မှာ [[ဆစ်ဒနီမြို့|ဆစ်ဒနီ]] ဖြစ်ပြီး၊ ငါးနှစ်အတွင်း ဩစတြေးလျတွင် လုပ်ကိုင်မှုက [[လန်ဒန်မြို့|လန်ဒန်]]တွင် ဆလွန်းဒီဗျူး ဗာလေ့ တဆိုင်ထပ်ဖွင့်‌နိုင်လောက်အောင် မြတ်စွန်းလေသည်။ ထိုသို့ဖြင့်၊ ရူဘင်းစတိန်းသည် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး အလှကုန် ကုမ္ပဏီကို ပေါ်လာစေခဲ့သည်။ သူ၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းသည် အတိုင်းထက်အလွန် အောင်မြင်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့ပြီး၊ ဘဝနှောင်းပိုင်းတွင် မြောက်မြားလှသော ဥစ္စာဓနကို ပညာရေး၊ အနုပညာနှင့် ကျန်းမာရေးတို့နှင့် ပတ်‌သက်သော အလှူအတန်းအဆောက်အဦများသို့ ထောက်ပံ့ ပေးလှူသည်။ ရူဘင်စတိန်းသည် အလုပ်အကိုင်ကို လျင်လျင်မြန်မြန်ပင် ချဲ့ထွင်သည်။ ၁၉၀၈ တွင် သူ့ညီမ စဲ့စကာကို မဲလ်ဘုန်းဆိုင်ရှိ လုပ်ပိုင်ခွင့်များ လွှဲပေးပြီး၊ ဒေါ်လာ တသိန်းနှင့် ရူဘင်စတိန်းသည် လန်ဒန်သို့ ရွှေ့ကာ နိုင်ငံတကာ လုပ်ငန်းတခု ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ (ထို‌ခေတ်က အမျိုးသမီးများသည် ဘဏ်ချေးငွေ မရနိုင်၍ ထိုပိုက်ဆံများသည် သူ့ကိုယ်ပိုင်ငွေများသာ ဖြစ်သည်။) == အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ကလေးများ == ၁၉၀၈ တွင်၊ သူသည် ပိုလန်တွင် မွေးသော အမေရိကန် ဂျာနယ်လစ် အက်ဒွပ် ဝီလျံ တိုင်တပ်နှင့် လန်ဒန်၌ လက်ထပ်သည်။ သားနှစ်ယောက်ရရာ ရွိုင် ဗယ်လင်တိုင်း တိုင်တပ်(လန်ဒန်၊ ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၀၉-နယူးယောက်၊ ၁၈ ဇွန် ၁၉၈၉) နှင့် ဟိုးရေ့စ် တိုင်တပ် (လန်ဒန်၊ ၂၃ ဧပြီ ၁၉၁၂-နယူးယောက်၊ ၁၈ မေ ၁၉၅၈)တို့ ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် [[ပါရီမြို့|ပဲရစ်]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ၁၉၁၂ တွင် ဆိုင်တဆိုင် ဖွင့်သည်။ သူ့ယောက်ျားသည် ကျော်ကြားအောင် စာရေးခြင်းဖြင့် ကူညီကာ၊ ထုတ်ဝေတိုက်ကလေး ထောင်ပြီး၊ ''လေဒီ ချက်‌တာလီရဲ့ ချစ်သူ ''ကို ထုတ်ဝေ၍ ဆင်မြူယယ် ပွတ်နံကို ငှားကာ ကျော်ကြားသော မော်ဒယ် ကိကိရဲ့ အမှတ်တရများကို ဘာသာပြန်စေသည်။ ရူဘင်စတိန်းသည် အထိန်းအကွပ်မဲ့သော ညစာပါတီများကို တက်ပြီး၊ လံကြုပ်ဟာသများဖြင့် လူသိများလာသည်။ တခါက အရက်မူးနေသော [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]သံအမတ်က အဲဒစ် ဆစ်ဝဲနှင့် သူ့ မောင် စချယ်ဗီရဲလ်ကို အမနာပ(vitriol) ပြောသည်မှာ"Vos ancêtres ont brûlé Jeanne d'Arc!"ဟူ၏။ ပြင်သစ်လို နည်းနည်းသာ သိသူ ရူဘင်စတိန်းက သံအမတ် ဘာပြောလိုက်သည်ကို ဧည့်သည် တဦးအား မေးလိုက်သောအခါ "သူပြေတာက နင့်ဘိုးဘွားတွေက ဂျိုအန်ရဲ့ လှေကြီးကို မီးရှို့လိုက်တယ်'တဲ့" ရူဘင်စတိန်းက "အင်း၊ တယောက်ယောက်တော့ ရှို့ခဲ့တာပဲ ဖြစ်မယ်"ဟု ဆိုလိုက်လေသည်။<ref>{{cite book|last=O'Higgins|first=Patrick|title=''Madame: An Intimate Biography of Helena Rubinstein''|url=https://archive.org/details/madameintimatebi0000ohig|publisher=Viking Press|year=1971|pages=[https://archive.org/details/madameintimatebi0000ohig/page/17 17]}}</ref> နောက်ပွဲတခုတွင်၊ မာဆယ် ပရောက်က မြို့စားကတော်များသည် မည်သည့် မိတ်ကပ်ကို လိမ်းသင့်သည်လဲ မေးသည်။ လာမေးသူမှာ "ပရုပ်လုံးနံ့ နံ"သောကြောင့် သူက အတိုချုံးဖြေပြီး သူ ထွက်လာခဲ့သည်။ "သူ ကျော်ကြားလာမယ်ဆိုတာ ကျမက ဘယ်လိုလုပ်သိမှာလဲ"ဟု နောင်တွင် ရူဘင်စတိန်းက ပြောသည်။<ref name="city-journal">{{cite web|url=http://www.city-journal.org/html/14_3_urbanities-czarinas.html|title=''The Czarinas of Beauty''|last=Kanfer|first=Stefan|publisher=city-journal.org|accessdate=2008-08-08|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303192709/http://www.city-journal.org/html/14_3_urbanities-czarinas.html}}</ref> == အမေရိကသို့ ပြောင်းခြင်း == [[File:Helena_Rubinstein_by_Paul_César_Helleu_(1859-1927)_cropped.jpg|right|thumb|Helena Rubinstein by Paul César Helleu (1908)]] ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်ပွားသော် သူနှင့် တိုင်တပ်သည် နယူးယောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး နောင်တွင် တနိုင်ငံလုံး၌ ဆက်တိုက်ဖွင့်မည့် ဆိုင်၏ ကနဦး အလှကုန်ဆိုင်ကို ၁၉၁၅ တွင် ဖွင့်လိုက်သည်။ ဤသည်မှာ အလှကုန်လောကတွင် အခြားနာမည်ကြီး အမျိုးသမီး ဖြစ်သူ အဲလိဇဘက် အားဒင်နှင့် သူ ပြင်းထန်သော ယှဉ်ပြိုင်ပွဲ၏ အစ ဖြစ်သည်။ ၁၈ လအတွင်း ရှေ့ဆက်နောက် သေဆုံးသော အားဒင်နှင့် ရူဘင်စတိန်း နှစ်ယောက်စလုံးသည် ပွဲလမ်းသဘင် ကြိုက်သူများ ဖြစ်သည်။ ပြီးလျှင် ထိရောက်စွာ‌ ရောင်းချရေး၊ အဆင့်မြင့်စွာ ထုပ်ပိုးရေး၊ သေသပ်သော ယူနီဖောင်းများနှင့် အလှဖန်တီးရှင်များကို ဆွဲဆောင်ရေး၊ နာမည်ကြီးများ ထောက်ခံပေးခြင်း၏တန်ဖိုး၊ ဈေးမြင့်မြင့် ရရှိရေးနှင့် အသားအရေး ထိန်းသိမ်းခြင်းကို အားပေးခြင်းတို့ကို အလွန် သဘောပေါက်သူများလည်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၁၇ မှ စ၍၊ ရူဘင်စတိန်းသည် သူ့ထုတ်ကုန်များ၏ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် လက်ကား ဖြန့်ချိရေးကို လုပ်ဆောင်သည်။ အလှပြင်ဆိုင်တိုင်းတွင် "Day of Beauty"သည် အကြီးအကျယ် အောင်မြင်သည်။ သူ့ကြော်ငြာများတွင် ရူဘင်စတိန်း၏ ပုံဟု ဆိုနိုင်သော မော်ဒယ်မှာ ဂျူးရုပ်ပေါက်နေသော သက်လတ်ပိုင်း ဖက်ရှင်မယ် ပုံ ဖြစ်သည်။ ၁၉၂၈ တွင်၊ အမေရိကန်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကို လေးမန်းညီအစ်ကိုသို့ ဒေါ်လာ ၇.၃ သန်းဖြင့် ရောင်းသည်။ စီးပွားပျက်ကပ်ဆိုက်ပြီးနောက်၊ တသန်းပင် မတန်တော့သော စတော့ကို ပြန်ဝယ်ကာ ယူအက်စ် မြို့ တဒါဇင်လောက်တွင် အလှပြင်ဆိုင်များ(salons and outlets) ထောင်ပြီး နောက်ဆုံး ရှယ်ယာများကို ဒေါ်လာ သန်းပေါင်းများစွာ တန်အောင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ၇၁၅ ရိပ်သာ အမှတ် ၅ တွင် နောက်မှ ဖွင့်သော စပါ(spa)သည် စားသောက်ဆိုင်၊ ဂျင်ဆော့ခန်း ပါပြီး၊ ကော်ဇောများကို ပန်းချီဆရာ ဂျိုအန် မီရိုက ဆွဲပေးသည်။ ပေါင်ဒါမှုန့် ဒီဇိုင်းအတွက် သူ့ပုံကို ဆွဲရန် အနုပညာရှင် ဆာလဗေဒါ ဒါလီကို တာဝန်ပေးသည်။ === ကွာရှင်းခြင်းနှင့် ပြန်လက်ထပ်ခြင်း === ပထမအိမ်ထောင်နှင့် ကွာရှင်းပြီးသော် ၁၉၃၈ တွင် မင်းသား အာ့ချီး ဂူရီရယ်လီ-တက်ကိုနီးယား(၁၈၉၅-၁၉၅၅)နှင့် အိမ်ထောင်ပြုသည်။ မင်းသား အာ့ချီး ဂူရီရယ်လီအကြောင်း ပြောရမည် ဆိုလျှင် ၁၈၉၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၊ ဂျော်ဂျီယာတွင် မွေးပြီး၊ ၁၉၅၅ နိုဝင်ဘာ ၂၁တွင် နယူးယောက်၌ ကွယ်လွန်သည်။ မိခင်ဘက်က ဂျော်ဂျီယန် မျိုးမြင့်သူလိုလို ကြားရသည်။ ဂုဏ်ဒြပ်များ မရသော မြင့်မြတ်သည့် တက်ကိုနီးယားမိသားစု၏ သခင်လေး ဖြစ်ရကား၊ အဘွားဖြစ်သူ၏ ဘွဲ့ကို ယူကာ ရည်မှန်းချက် ရှိသော မင်းသားလေး ဂူရီရယ်လီ ဖြစ်လာသတည်း။ ကိုယ်ပိုင်စတိုင်နှင့် လန်းသော မင်းသား အာ့ချီး ဂူရီရယ်လီ တက်ကိုနီးယားသည် ရူဘင်စတိန်းထက် ၂၃ နှစ်ငယ်သည်။ တော်ဝင်ဘွဲ့မည်ကို ကိုယ်ပိုင် အမည်ခံချင်စိတ် ပြင်းရကား၊ ရူဘင်စတိန်းသည် ငယ်ရွယ်သော မင်းသားက သူမ၏ လူငယ်ဆုကို ရပြီးနောက်၊ ကျားအလှကုန်လိုင်း ဖြစ်မြောက်လာရန် မင်းသားပျိုကို အငမ်းမရ ဆွဲဆောင်သည်။ အချို့က ပြောသည်မှာ ထို‌အိမ်ထောင်ရေးက အရောင်းမြှင့်တင်ခြင်းလည်း ဖြစ်၊ သူကိုယ်တိုင်လည်း ဟယ်လင်နာ မင်းသမီး ဂူရီရယ်လီဟူ၍လည်း အမည်ခံ ပိုင်ရခြင်းလည်း ဖြစ်သည်ဟူ၏။ (ဂူရီယယ်လီ မျိုးရိုး၏ ကြင်ယာတော် မင်းသမီးဟု ဆိုလိုသည်)<ref>''Mrs. ''</ref> သန်းကြွယ်သူဌေးမကြီး ရူဘင်စတိန်းသည် အလုပ်သွားလျှင် နေ့လယ်စာ ထမင်းဘူး ယူသွားတတ်ကာ၊ ကိစ္စအတော်များများတွင် စေးနှဲတတ်သော်လည်း၊ ထိပ်တန်းဖက်ရှင် အဝတ်အထည်များ၊ တန်ဖိုးရှိ အနုပညာလက်ရာများနှင့် ပရိဘောဂများကို ဝယ်စုတတ်သည်။ အနုပညာနှင့် ပတ်သတ်၍မူ၊ တဲအဗစ်၌ လေးစားဂုဏ်ပြုလောက်သော ဟယ်လီနာ ရူဘင်စတိန်း၏ ခေတ်ပြိုင်အနုပညာပြခန်းကို တည်ထောင်ပြီး၊ ၁၉၅၇ တွင် ဩစ‌တြေးလျ၌ ဟယ်လီနာ ရူဘင်စတိန်း ခရီးသွားအနုပညာ စကောလားရှစ်ကိုလည်း တည်ထောင်သည်။<ref name="adb">{{cite web|url=http://adbonline.anu.edu.au/biogs/A110484b.htm|title=Rubinstein, Helena (1870–1965)|last=Poynter|first=J. R.|work=Australian Dictionary of Biography|publisher=Australian National University|accessdate=December 20, 2010|archive-date=12 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110412175029/http://adbonline.anu.edu.au/biogs/A110484b.htm}}</ref> ၁၉၅၃ တွင် ကျန်းမာရေး၊ ဆေးဘက် သုတေသနနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများကို အထူးပြုသော အဖွဲ့အစည်းများကို ရန်ပုံငွေ ထောက်ပံ့ရန် ဟယ်လီနာ ရူဘင်စတိန်း ပရဟိတ ဖောင်ဒေးရှင်းကိုလည်းကောင်း၊ အစ္စရေးလူမျိုးများအတွက် အမေရိက အစ္စရေး ယဉ်ကျေးမှုဖောင်ဒေးရှင်းနှင့် စကောလားရှစ်ကိုလည်းကောင်း တည်ထောင်‌သည်။ ၁၉၅၉ တွင် မော်စကို၌ ကျင်းပသော အမေရိကန် အမျိုးသား ပြပွဲတွင် ယူအက်စ် အလှကုန်လုပ်ငန်းကို ကိုယ်စားပြု တက်သည်။ ၁၉၅၈ မှ စ၍ ဩစတြေးလျအနုပညာရှင်များ၏ ပုံတူအတွက် စတာလင်ပေါင် ၃၀၀ ရှိ နှစ်စဉ် ရူဘင်စတိန်းဆုကို ချီးမြှင့်သည်။ ဆုရသူများမှာ ၁၉၅၈ တွင် ဖရန့် ဟော့ကင်ဆန်၊ ၁၉၆၀ တွင် ချားလ် ဘလက်မင်း၊ ၁၉၆၁ တွင် ဝီလျံ ဘောစီဗိန်း၊ ၁၉၆၂ တွင် မားဂရက် အိုလီ၊ ၁၉၆၃ တွင် ဗလဒက် မဲစကဲနပ်၊ ၁၉၆၄, ၁၉၆၅ တွင် ဂျူဒီ ကက်ဆပ်၊ ၁၉၆၆ တွင် ခါရင်တန် စမစ်တို့ ပါဝင်သည်။<ref>McCulloch, Alan ''Encyclopedia of Australian Art'' Hutchinson of London 1968</ref> အလုပ်သမားများက "အမေကြီး"ဟု ခေါ်သည်မှ စ၍ သူသည် သိမ်ဖျင်းသော လေပေါခြင်းများကို ရှောင်ပြီး၊ သူ့ဘဝ‌တလျှောက်လုံး ကော်ပိုရေးရှင်း၌သာ တက်ကြွစွာ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်သွားကာ၊ အိပ်ရာထဲ ဖျားလဲနေသည့်တိုင်၊ ယုံကြည်ရသော ဆွေမျိုးများနှင့် ကုမ္ပဏီကို ဆက် အလုပ်လုပ်စေလေသည်။ == သေဆုံးခြင်းနှင့် အရိုက်အရာ == [[File:Helena_Rubinstein_Tel_Aviv_Museum_1959.jpg|right|thumb|Helena Rubinstein 1959 Tel Aviv Museum of Art]] ရူဘင်စတိန်းသည် ၁ ဧပြီ ၁၉၆၅ ၌ လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ပြီး၊ ကွင်းစ်ရှိ မောင့်အိုလီဗက်သင်္ချိုင်းကုန်း၌ မြှုပ်နှံထားသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=9574|title=Helena Rubenstein Courielli|date=May 30, 2000|publisher=findagrave.com|accessdate=2011-04-26}}</ref> အာဖရိကန်လက်ရာမွန်၊ လူးဆိုက် ပရိဘောဂ၊ နှင့် ဟောင်းမြင်းနေသော ဗစ်တိုးရီးယားခေတ် မှီအုံးသုံး ခရ‌မ်းရောင် ပရိဘောဂများ ပါဝင်သော သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများအနက် အချို့ကို နယူးယောက်ရှိ ပတ်-ဘားနက် ပြခန်း၌ ၁၉၆၆ တွင်‌ လေလံပစ်သည်။ ရူဘင်စတိန်း စကားများစွာအနက် တခုမှာ၊ "ရုပ်ဆိုးမ ဆိုတာ မရှိဘူး၊ ပျင်းတဲ့ မိန်းမပဲ ရှိတယ်"ဟူ၏။<ref>{{cite news|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C01EED8133BF936A25751C0A9629C8B63&sec=&spon=&pagewanted=all|title=The Rivals|last=Green|first=Penelope|date=2004-02-15|newspaper=The New York Times|accessdate=2008-08-08}}</ref> သူ၏ ဈေးကြီးလှသော ဗျူတီဆလွန်းများအကြောင်း၊ ဖက်ရှင်၊ အနုပညာပြခန်းများ၊ အတွင်းပိုင်းဆင်ယင်မှုများနှင့် ခေတ်မီရေးများအကြား၊ ထိုဆိုင်များက မည်သို့ မည်ပုံ လူတို့၏ ကန့်သတ်ချက် အမြင်များကို သက်ရောက်ပြီး၊ ဝေဝါးစေပုံကို မာရီး ဂျေ ကလစ်ဖို့ Marie J. Clifford (''Winterthur Portfolio'', vol. 38) က လေ့လာခဲ့သည်။ အထူးမှတ်တမ်းရုပ်ရှင် ဖြစ်သော၊ အင်း ကာရိုး ဂရော့မန်းနှင့် အားနီ ရေးစမန်း ရိုက်ကူးသော ''ပေါင်ဒါနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာ(၂၀၀၉)''သည် ရူဘင်စတိန်းနှင့် အဲလိဇဘက် အားဒင်တို့ကြား အသေအလဲ ပြိုင်ဆိုင်မှုများကို အသေးစိတ် ဖော်ထားသည်။ သူ၏ နည်းပညာအရည်အသွေးကို အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်၊ : "သူက ကိုယ်ဒူးကိုယ်ချွန် ပထမဆုံး သန်းကြွယ်သူဌေးမကြီးပါ၊ လူတွေ ဘာလိုတယ်၊ ဘာကို ဖြည့်ဆည်းပေးရမယ်ဆိုတာ အကင်းပါးတယ်၊ ဘယ်လို ကြော်ငြာရမယ်ဆိုတာ သိတယ်၊ ဘာညာဘာညာ နည်းနည်းထည့်ပြီး အကြောက်တရားကို ပုံတူကူးပေးလိုက်တာပေါ့၊ ပြဿနာဖြစ်နေတဲ့ အသားအရေ အမျိုးအစားကိုလည်း မိတ်ဆက်ပေးခဲ့တယ်၊ ဆူဒိုသိပ္ပံ(သိပ္ပံနည်းကျသည်ဟု မဆိုနိုင်သော သိပ္ပံသဘောတရား)ကိုလည်း ဈေးကွက်မှာ စထွင်ခဲ့တယ်၊ ဥရောပ အသားအရေးထိန်းသိမ်းရေး စက်ရုံမှာ နှစ်လပဲ စခန်းသွင်း လေ့ကျင့်ခဲ့ရပေမယ့် ကြော်ငြာတိုင်းမှာ ဓာတ်ခွဲခန်း ဝတ်စုံကြီး တကားကားနဲ့ စထွင်လိုက်တာပေါ့၊ ဖောက်သည်တွေကို ဘယ်လို စိတ်ပူအောင် လုပ်ရမလဲ သူသိတယ်၊ တကယ်လို့ ထုတ်ကုန်တမျိုးက အစမှာ ထုံ့ပိုင်း ထုံ့ပိုင်း ဖြစ်နေတယ်ဆိုရင် သူလိုချင်တဲ့ တန်ဖိုးရလာအောင် ဈေးကို တန်းမြှင့်လိုက်လိမ့်မယ်"<ref name="Graham">Ruth Graham, [https://www.wsj.com/article/SB10001424052748704754304576096532209518142.html?mod=googlenews_wsj "More Than Skin Deep]", ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_Wall_Street_Journal The Wall Street Journal]'' February 5, 2011. </ref> ၁၉၇၃ တွင်၊ ဟယ်လင်နာ ရူဘီစတိန်း ကုမ္ပဏီကို ကိုးလဂိတ် ပယ်မလိုက်(Colgate Palmolive)သို့ ရောင်းချခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါ လိုရယ်(L'Oréal)က ပိုင်ဆိုင်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/femail/article-2287532/Helena-Rubinstein-She-revolutionised-cosmetics-new-book-reveals-success-came-terrible-emotional-cost.html#ixzz2yPiV6TxB|title=The beauty queen who paid for your make-up with misery|last=Cunningham|first=Tessa|date=3 Mar 2013|accessdate=9 Apr 2014}}</ref> "ဘိုအန် - ဟယ်လီနာ ရူဘီစတိန်း ပုံတူဆု"ဟုလည်း ခေါ်သော ဟယ်လီနာ ရူဘင်စတိန်း ပုံတူဆုသည် ဟယ်လင်နာ ရူဘင်စတိန်း ဖောင်ဒေးရှင်း (၂၀၁၁ တွင် ဖျက်သိမ်း)က ချီးမြှင့်သော ဩစတြေးလျ အနုပညာရှင် တဦးဦး၏ ပုံတူ လျှောက်ပြခြင်းအတွက် နှစ်စဉ်ပေးသော ပေါင် ၃၀၀ တန် ဆု ဖြစ်ပြီး၊ အများအားဖြင့် အနောက်ဩစတြေးလျရှိ ကလောက်ဒီ ဟော့ချင်း ပြခန်း၌ စင်လျှောက်ပြကြသည်။ ဆိုင်းယင့်ဝူးမင်း လိုရယ် ယူနက်စကိုဆုများ (The L'Oréal-UNESCO Awards for Women in Science) သည်လည်း ဟယ်လီနာ ရူဘင်စတိန်း ဆိုင်းယင့် ဝူးမင်း ဆုများအဖြစ် သိကြသည်။ ၁၉၅၃ တွင် စထောင်သော ဟယ်လီနာ ရူဘင်စတိန်း ဖောင်ဒေးရှင်းသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်ထိ ရပ်တည်ခဲ့ကာ၊ အဓိကအား ဖြင့် နယူးယောက်မြို့ရှိ ပညာရေး၊ အနုပညာနှင့် ပရဟိတ အခြေပြု အသင်းအဖွဲ့များသို့ ဆယ်စုနှစ် ခြောက်စု ကျော် ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၁၃၀ နီးပါးကို ထောက်ပံ့ခဲ့လေသည်။<ref>{{cite web|url=http://philanthropynewsdigest.org/news/helena-rubinstein-foundation-to-close-at-year-s-end|title=Helena Rubinstein Foundation to Close at Year's End|first=Foundation|last=Center|publisher=|access-date=11 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170623121135/http://philanthropynewsdigest.org/news/helena-rubinstein-foundation-to-close-at-year-s-end|archive-date=23 June 2017|url-status=dead}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist|2}} [[Category:၁၈၇၀ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၆၅ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:အရေပြား ထိန်းသိမ်းခြင်း]] qtg4jnencic06rlxakt7dz77pxcfr6a 0 84081 1057061 842208 2026-10-10T03:33:58Z ~2026-54116-58 149196 1057061 wikitext text/x-wiki '''အာဏာရှင်စနစ်''' ({{lang-en|Dictatorship}}) ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ သို့မဟုတ် နယ်မြေဒေသတစ်ခုကို [[အာဏာရှင်]]ဖြစ်သူ လူတစ်ဦးတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက အကန့်အသတ်မရှိသော အာဏာဖြင့် ချုပ်ကိုင်အုပ်ချုပ်သည့် အစိုးရပုံစံတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အာဏာရှင်စနစ်တွင် အုပ်ချုပ်သူများသည် မိမိတို့၏ အာဏာတည်မြဲရေးအတွက် အမျိုးမျိုးသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးအာဏာများကို ဖိနှိပ်ကျင့်သုံးလေ့ ရှိကြသည်။ အာဏာရှင်စနစ်သည် အမိန့်ပေးအာဏာပြသည့် အာဏာရှင်ဆန်သော အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံသားများ၏ လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် အပြုအမူတိုင်းနီးပါးကို ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ထားလေ့ ရှိသည်။ အခြားသော ဒီမိုကရေစီ သို့မဟုတ် ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရေး အယူအဆများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် သတင်းအချက်အလက်များကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံရေးဝါဒဖြန့်မှု (Propaganda) များကို အပြင်းအထန် ကျင့်သုံးကြသည်။ အတိတ်ကာလများတွင် အာဏာရှင်များနှင့် ဘုရင်များသည် မိမိတို့၏ အာဏာစက်ကို ခိုင်မာစေရန် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အယူအဆများကို အသုံးပြု၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည် (ဥပမာ- အနောက်တိုင်း ဘုရင်စနစ်များတွင် ရှင်ဘုရင်သည် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ဘုရားသခင်ထံမှ အခွင့်အာဏာ ရရှိထားသည်ဟူသော "Divine Right of Kings" အယူအဆမျိုး ဖြစ်သည်)။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း ဘုရင်အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ်များ တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်ကျဆုံးသွားခဲ့ပြီးနောက် အာဏာရှင်စနစ်နှင့် အခြေခံဥပဒေအခြေပြု [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဓိက အပြိုင်အဆိုင် အစိုးရပုံစံများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ == အဓိက လက္ခဏာများ == * **အာဏာခွဲဝေမှုမရှိခြင်း:** ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာသုံးရပ်စလုံးကို အာဏာရှင် သို့မဟုတ် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းက တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်ထားခြင်း။ * **ပြည်သူ့လွတ်လပ်ခွင့်များကို ကန့်သတ်ခြင်း:** လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်၊ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် အစုအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခွင့်များကို ပိတ်ပင်ကန့်သတ်ထားခြင်း။ * **အတိုက်အခံများကို ဖိနှိပ်ခြင်း:** နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုသူများနှင့် အတိုက်အခံများကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရဖြစ်စေ၊ ဥပဒေကြောင်းအရဖြစ်စေ ဖိနှိပ်နှိမ်နင်းခြင်း။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[အာဏာရှင်]] * [[အာဏာရှင်စနစ် (Authoritarianism)]] * [[အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ် (Totalitarianism)]] * [[အင်တာနက် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း]] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရေး စနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာရှင်စနစ်|*]] {{stub}} kluext96snx8z3yim0woo3qn5xefdrs 1057066 1057061 2026-10-10T03:36:52Z ~2026-54116-58 149196 /* အဓိက လက္ခဏာများ */ 1057066 wikitext text/x-wiki '''အာဏာရှင်စနစ်''' ({{lang-en|Dictatorship}}) ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ သို့မဟုတ် နယ်မြေဒေသတစ်ခုကို [[အာဏာရှင်]]ဖြစ်သူ လူတစ်ဦးတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက အကန့်အသတ်မရှိသော အာဏာဖြင့် ချုပ်ကိုင်အုပ်ချုပ်သည့် အစိုးရပုံစံတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အာဏာရှင်စနစ်တွင် အုပ်ချုပ်သူများသည် မိမိတို့၏ အာဏာတည်မြဲရေးအတွက် အမျိုးမျိုးသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးအာဏာများကို ဖိနှိပ်ကျင့်သုံးလေ့ ရှိကြသည်။ အာဏာရှင်စနစ်သည် အမိန့်ပေးအာဏာပြသည့် အာဏာရှင်ဆန်သော အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံသားများ၏ လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် အပြုအမူတိုင်းနီးပါးကို ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ထားလေ့ ရှိသည်။ အခြားသော ဒီမိုကရေစီ သို့မဟုတ် ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရေး အယူအဆများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် သတင်းအချက်အလက်များကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံရေးဝါဒဖြန့်မှု (Propaganda) များကို အပြင်းအထန် ကျင့်သုံးကြသည်။ အတိတ်ကာလများတွင် အာဏာရှင်များနှင့် ဘုရင်များသည် မိမိတို့၏ အာဏာစက်ကို ခိုင်မာစေရန် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အယူအဆများကို အသုံးပြု၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည် (ဥပမာ- အနောက်တိုင်း ဘုရင်စနစ်များတွင် ရှင်ဘုရင်သည် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ဘုရားသခင်ထံမှ အခွင့်အာဏာ ရရှိထားသည်ဟူသော "Divine Right of Kings" အယူအဆမျိုး ဖြစ်သည်)။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း ဘုရင်အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ်များ တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်ကျဆုံးသွားခဲ့ပြီးနောက် အာဏာရှင်စနစ်နှင့် အခြေခံဥပဒေအခြေပြု [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဓိက အပြိုင်အဆိုင် အစိုးရပုံစံများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ == အဓိက လက္ခဏာများ == * **အာဏာခွဲဝေမှုမရှိခြင်း:** ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာသုံးရပ်စလုံးကို အာဏာရှင် သို့မဟုတ် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းက တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်ထားခြင်း။ * **ပြည်သူ့လွတ်လပ်ခွင့်များကို ကန့်သတ်ခြင်း:** လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်၊ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် အစုအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခွင့်များကို ပိတ်ပင်ကန့်သတ်ထားခြင်း။ * **အတိုက်အခံများကို ဖိနှိပ်ခြင်း:** နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုသူများနှင့် အတိုက်အခံများကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရဖြစ်စေ၊ ဥပဒေကြောင်းအရဖြစ်စေ ဖိနှိပ်နှိမ်နင်းခြင်း။ == စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ == အာဏာရှင်စနစ်များသည် သမိုင်းကြောင်းအရ မတူညီသော နည်းလမ်းများဖြင့် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာလေ့ ရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါနည်းလမ်းများဖြင့် ဖြစ်ထွန်းလာကြသည် - # '''စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း (Military Coup d'état):''' စစ်တပ် သို့မဟုတ် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းက ရွေးကောက်ခံ အစိုးရ သို့မဟုတ် တည်ဆဲအစိုးရထံမှ အာဏာကို အဓမ္မ သိမ်းယူ၍ စစ်အာဏာရှင်စနစ် ထူထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ဒီမိုကရေစီစနစ်အတွင်းမှ အာဏာရှင်စနစ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း (Autogolpe / Democratic Backsliding):''' ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံထားရသော ခေါင်းဆောင်များက အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာခြင်း၊ အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် တဖြည်းဖြည်း အာဏာရှင်စနစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''တော်လှန်ရေး သို့မဟုတ် ပုန်ကန်မှု (Revolution):''' လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးမှတစ်ဆင့် တည်ဆဲစနစ်ကို ဖြိုဖျက်ကာ ပါတီတစ်ပါး အာဏာရှင်စနစ် သို့မဟုတ် အိုင်ဒီယိုလိုဂျီအခြေပြု အာဏာရှင်စနစ် ထူထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ == အာဏာရှင်စနစ်၏ အခြေခံ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဒေါင်လိုက်အာဏာစက် (Vertical Power Structure) အပေါ် အခြေခံထားပြီး အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်သည် - * '''ဗဟိုအာဏာပိုင် သို့မဟုတ် ဗဟိုကော်မတီ (Central Authority / Executive):''' အာဏာရှင် တစ်ဦးတည်း သို့မဟုတ် စစ်ကောင်စီ/ပါတီဗဟိုကော်မတီက ဆုံးဖြတ်ချက်မှန်သမျှကို အထက်မှအောက်သို့ တိုက်ရိုက် အမိန့်ပေး ကွပ်ကဲသည်။ * '''အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးနှင့် လုံခြုံရေး ယန္တရား (Coercive Apparatus):''' ထောက်လှမ်းရေး၊ စစ်တပ်နှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့တို့အား အသုံးပြု၍ အတိုက်အခံများကို နှိမ်နင်းခြင်းနှင့် ပြည်သူများကို ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်စေခြင်းဖြင့် အာဏာကို ထိန်းသိမ်းသည်။ * '''ဝါဒဖြန့်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက် ထိန်းချုပ်ရေး (Propaganda and Information Control):''' အစိုးရပိုင် မီဒီယာများနှင့် ဆင်ဆာစနစ်ကို အသုံးပြုကာ တိုင်းပြည်အတွင်း အချက်အလက် စီးဆင်းမှုကို စိစစ်ကန့်သတ်သည်။ * '''အခွင့်ထူးခံ ကွန်ရက် (Patronage Network):''' အာဏာရှင်စနစ် ခိုင်မာစေရန် စစ်ဘက်၊ စီးပွားရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အထက်တန်းလွှာများအား အခွင့်ထူးများနှင့် စီးပွားရေး အကျိုးအမြတ်များ ခွဲဝေပေး၍ သစ္စာခံစေသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များမှ ကောက်နုတ်ချက်များ == === ဟန်နား အာရန့်၏ "The Origins of Totalitarianism" (၁၉၅၁) === [[ဟန်နား အာရန့်]] (Hannah Arendt) က အာဏာရှင်စနစ်၏ အလွန်အမင်း ရောက်ရှိသွားသော အကြွင်းမဲ့ အာဏာပိုင်စနစ် (Totalitarianism) အကြောင်း ရေးသားရာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ထောက်ပြခဲ့သည် - {{Quote|အကြွင်းမဲ့ အာဏာပိုင်စနစ်၏ စံပြအုပ်ချုပ်ခံဆိုသည်မှာ ကွန်မြူနစ် သို့မဟုတ် ဖက်ဆစ်ဝါဒ အစုံအလင်ကို ယုံကြည်သူများ မဟုတ်ကြဘဲ၊ အမှန်နှင့် အမှား (သို့မဟုတ်) အစစ်နှင့် အတုအယောင် ကြားက ခြားနားချက်ကို မခွဲခြားနိုင်တော့သည့် ပြည်သူများပင် ဖြစ်ကြသည်။|— Hannah Arendt, ''The Origins of Totalitarianism'' (1951)<ref>{{cite book |last=Arendt |first=Hannah |title=The Origins of Totalitarianism |publisher=Schocken Books |year=1951 |isbn=978-0156906500}}</ref>}} === ဂျွမ် လင်းဇ်၏ "Totalitarian and Authoritarian Regimes" (၁၉၇၅) === နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် ဂျွမ် လင်းဇ် (Juan Linz) က အာဏာရှင်စနစ်၏ သဘောသဘာဝနှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြခဲ့သည် - {{Quote|အာဏာရှင်အစိုးရများသည် နိုင်ငံရေးအရ အကန့်အသတ်ရှိသော ပဟုဝါဒ (Limited Political Pluralism) ကိုသာ ခွင့်ပြုလေ့ရှိကြပြီး၊ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော အိုင်ဒီယိုလိုဂျီထက် အမိန့်နာခံမှုနှင့် ရိုးရာအစဉ်အလာများကိုသာ ပိုမိုအားကိုး၍ အာဏာကို တည်ဆောက်ကြသည်။|— Juan Linz, ''Totalitarian and Authoritarian Regimes'' (1975)<ref name="1.1.1">{{cite book |last=Linz |first=Juan J. |title=Totalitarian and Authoritarian Regimes |publisher=Lynne Rienner Publishers |year=2000 |isbn=978-1555878900}}</ref>}} === ဂျီးန် ရှာပ်၏ "From Dictatorship to Democracy" (၁၉၉၃) === [[ဂျီးန် ရှာပ်]] (Gene Sharp) က အာဏာရှင်စနစ်၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ အားနည်းချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း သုံးသပ်ဖော်ပြခဲ့သည် - {{Quote|အာဏာရှင်များ၏ အာဏာသည် ပြည်သူတို့၏ နာခံမှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအပေါ်တွင်သာ အခြေခံထားသည်။ ပြည်သူများက အာဏာရှင်စနစ်၏ ထောက်တိုင်များကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုဘဲ ရုပ်သိမ်းလိုက်ပါက အာဏာရှင်စနစ်သည် အလိုအလျောက် ပြိုလဲသွားမည် ဖြစ်သည်။|— Gene Sharp, ''From Dictatorship to Democracy'' (1993)<ref>{{cite book |last=Sharp |first=Gene |title=From Dictatorship to Democracy: A Conceptual Framework for Liberation |publisher=Albert Einstein Institution |year=1993 |isbn=978-1595589828}}</ref>}} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[အာဏာရှင်]] * [[အာဏာရှင်စနစ် (Authoritarianism)]] * [[အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ် (Totalitarianism)]] * [[အင်တာနက် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း]] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရေး စနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာရှင်စနစ်|*]] {{stub}} 0gfs1dzedqv5fb2rsmaf8eu6slgidxw 0 107056 1057087 1056209 2026-10-10T04:13:05Z ~2026-51696-31 148653 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1057087 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] ''လစ်လပ်'' |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၂၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ''လစ်လပ်'' * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * အရန်အင်အားမှ [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၁၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို * ဒေါက်တာ မျိုးဝင်းအောင် * ဦးစောမျိုးမျိုး |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ''လစ်လပ်'' * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်း * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် |ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင် |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် * ဦးစိုးတင့် * ဒေါက်တာ စုစုဒွေး * ဦးထွန်းထွန်းဝင်း * ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် * ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ် |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကောင်စီဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး * ဦးမင်းဦး * ဦးခင်မောင်လတ် * ဦးဝင်းမိုးခိုင် * ဦးထွန်းထွန်း * ဦးအောင်ဇေယျ |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးမော်|ဒေါ်အေးအေးမော်]] * [[ကယားပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီး)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]] * [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ညွန့်လင်း|ဦးညွန့်လင်း]] * [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] ဦးမြတ်စံ * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဇော်ထူး|ဦးဇော်ထူး]] * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လွင်လွင်အေးကျော်|ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိမိမော်|ဒေါ်မိမိမော်]] * [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] * [[မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဌေးမြင့်အေး|ဒေါ်ဌေးမြင့်အေး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မြအေး (တရားသူကြီး)|ဒေါ်မြအေး]] * [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[စန္ဒာသွယ်|ဒေါ်စန္ဒာသွယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[သန်းဦးလွင်|ဦးသန်းဦးလွင်]] * [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိုးမိုးအေး|ဒေါ်မိုးမိုးအေး]] |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းထွန်းအေး * ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးရယ် * ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးအေးမင်းထွေး * ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန့်စင်ဦး * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးသန့် * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်မြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်ဌေး * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်ညို * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့် * မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းအောင်မြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ ထင်လင်းဦး * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] * ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုင်းထွန်းစိန် * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစောသက်နိုင်ဦး |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးချန်တန်ခင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်မင်းခိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးရဲရင့်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်သိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းဌေးအောင် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးသိန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်အောင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာ၀န်ကြီး ဦးလီပေါ်ရဲ့ * ရဝမ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမယစ်ယောရှု </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိုးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးတင်လှ * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်မျိုးသိန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရဲဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဂျိုးဇက်ကျော် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်နှင်းနှင်းရီ * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောဟူးဟူး * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်သန္တာထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးညီညီဇော် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစောထွန်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးစောမျိုးမြင့် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်လွင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစယဉ်ဌေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး စောခေါင်ပန်ထော့ * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်လှိုင် * မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမြင့်နိုင် * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခွန်မြတ်ထူး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ထွေး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လျန်ဇခုပ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ထွန်းလှ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးပေါင်ဇလန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးဝင်းဇော်ဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးညွန့်ဝင်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဆန်းဝင်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးတင်သန်းဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * [[နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးလှထွန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ဖေ * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးငွန်ဘွလ်ထန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး​မောင်ကြီး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးသက်နိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းလွင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမင်းမင်းလတ် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောမာတင်လူသာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ညီလန်းချို * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးဇော်ဝင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးခြားအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွဋ် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကိုကိုဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ကျော်လင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးနိုင်လင်းဆွေ(ခ)ဦးထွန်းထွန်းဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောလင်းအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး မိုးမင်းသိန်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးစန်းလွင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နွယ်နီနိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဆန်းညွန့်အောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုင်းမြင့်အေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးကြည်ထွန်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းခင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး နေလင်းစိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းဌေး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးလှကြွယ် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်မိုးသက် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလှမျိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်သိင်္ဂီအောင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စိုင်းအောင်ကြည် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စွာမြင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး နိုင်လယိတမ(ခ)နိုင်ခင်မောင်ဇင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်ဇော်ထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဇေယျာဦး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးမင်းမြင့်မောင်လေး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး မိလဝီဟန် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်မြတ်ကျော်စိန် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမင်းလှိုင် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်သိန်း * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးချစ်သိန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်မိုး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်စိုး * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ဆွေလင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးသက်ထွန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုးဝင်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်လှ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မေသန်းနွယ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဌေး * ပြန်ကြားရေး၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မျိုးသော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးမောင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုးဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်အောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]] * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောဂျက်ကော့ထူး * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးနေမင်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လဆိုင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နန်းခမ်းလူ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်သန်းထူး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလင်းအောင်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး စိုင်းဝမ်းလှိုင်းတစ်ပ် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်ထွန်းဖြူ * [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအာကာလင်း * [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးခွန်ဖိုးစိန် * [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|“ဝ”ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်ထွေးအောင် * ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးကိန်မိုင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ငွေလှိုင် * လားဟူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးဝီလ်ဆင်မိုး * အင်းသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်တင်တင်ရီ * အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းအောင် * ကယန်း(ခ)ပဒေါင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်အေးချိုစိန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်စန်းချစ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်ကြည် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွန်းဇော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကျော်မျိုးတင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်မေသန်းဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမောင်​မောင်ဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး မန်းသိန်းကျော် * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးညွန့် </div> |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဥပဒေချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နန်းလှလှအေး * ကယားပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းနိုင် * ကရင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နော်သန်းသန်းငြိမ်း * ချင်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးကပ်တလွန်း * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်လှလှဝင်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးထိန်လင်းကျော် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်တင့် * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးအေးလွင် * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးလှသိန်း * မွန်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်မိသန္တာမြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းမောင် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်ဖြူမာဝေ * ရှမ်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးစိုင်းကျော်ဇံ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်လွင် |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စာရင်းစစ်ချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်လေးနွယ် * ကယားပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မော်မော် * ကရင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးအောင်စိုး * ချင်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးမောင်မောင်ခင် * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မြင့်မြင့်သိန်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ဌေးဌေးမြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်တင်တင်ငြိမ်း * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်အေးအေး * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ခင်သီ * မွန်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်သိန်းသိန်းဦး * ရခိုင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်သန်းကြည် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်မာချို * ရှမ်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ထွေးရီ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းဝင်း |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၃) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဇော်မြင့်နိုင် * ဦးသက်ထွန်းအောင် * ဒေါက်တာ စန္ဒာဦး |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်ဝင်းသိန်း * ဒေါက်တာ ထွန်းထွန်းဦး * [[တိုးရီ|ဦးတိုးရီ] * ဦးဝင်းဇော်မိုး * ဦးတင်အောင်ဝင်း * ဦးလွန်းဘော် * ဦးကျော်စိုးညွန့် * ဦးမင်းဟန် |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါက်တာ မြင့်သူမြိုင် * ဦးဝင်းလှိုင်ဦး(ခ)ကုန်ဇမှုန်း * ဦးသန်းဝင်း * ဦးတင်ကိုကို * ဦးအုန်းခိုင် * ဒေါက်တာ နုနုရီ * ဒေါ်စန္ဒာ * ဒေါက်တာ ဆွေဆွေအောင် * ဒေါက်တာ တင်ဌေးအိ * ဒေါက်တာ ဥမ္မာကျော် |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] |ဦးမြင့်ဦး |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကချင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မြင့် * ဒေါ်ပြုံးပြုံးကြည် * ဒေါ်ခင်ပြုံးရီ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကယားပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ချယ်ရီခင် * ဒေါ်သိန်းသိန်းနှင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကရင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်စိမ်းဝင်း * ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ဦး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ချင်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်သောင်းအောင် * ဒေါ်နှင်းကေသီဝင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဟန်သိန်း * ဒေါ်မိမိစိန် * ဦးခင်မောင်မြင့် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ရင်ရင်သန်း * ဒေါ်ထွေးထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်အေးအေးသန့် * ဒေါ်ခင်အုန်းတင့် * ဒေါက်တာ ဇော်ဝင်းထွန်း * ဦးသန့်ဇော်သန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မကွေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်နှင်းထွဋ် * ဦးထွန်းထွန်းအောင် * ဒေါ်မာလာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးမြင့်ဆန်း * ဒေါ်ခင်စန်းမြင့် * ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း * ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ * ဦးသန်းထွန်းအောင် * ဦးဌေးအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မွန်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ညိုမီစံ * ဒေါက်တာ အောင်သီဟ * ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မျိုး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရခိုင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်ထွန်းသိန်း * ဒေါ်စောရွှေ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်စွာငြိမ်း * ဒေါ်ထားထား * ဒေါ်နုနုခင် * ဦးကျော်ကျော် * ဒေါ်မာလာထွဋ် * ဦးသောင်းထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရှမ်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်စန္ဒာအောင် * ဦးအောင်မော် * ဒေါ်သူဇာအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ယဉ်ယဉ်ဟန် * ဦးဝင်းမြိုင် * ဒေါ်ခင်စန်းဝင်း * ဒေါက်တာ အောင်ထွန်းလင်း </div> |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small|<sup> မှတ်ချက်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကာလအတွက်သာဖြစ်သဖြင့် ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်အရ အကျုံးမဝင်ပါ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] 8sztxwcasu4r9wb59c4esehmjgk6mk3 0 142372 1057056 702703 2026-10-10T03:21:14Z ~2026-54116-58 149196 1057056 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name = ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး |title_orig = Animal Farm: A Fairy Story |image = Animal Farm - 1st edition.jpg |caption = ပထမအကြိမ်ထုတ် မျက်နှာဖုံး |author = [[ဂျော့အော်ဝဲ]] |translator = [[သခင်ဘသောင်း]] (မြန်မာဘာသာပြန်) |country = ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း |language = အင်္ဂလိပ် |genre = နိုင်ငံရေးသရော်စာ၊ ခိုင်းနှိုင်းချက်ဝတ္ထု |published = ၁၇ ဩဂုတ် ၁၉၄၅ (Secker and Warburg, လန်ဒန်) |media_type = ပုံနှိပ် |pages = ၁၁၂ |dewey = 823/.912 20 |congress = PR6029.R8 A63 2003b |oclc = 53163540 |followed_by = Nineteen Eighty-Four |preceded_by = Inside the Whale and Other Essays }} '''''ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး''''' ({{lang-en|Animal Farm}}) သည် အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာ [[ဂျော့အော်ဝဲ]] ရေးသားခဲ့သော ပုံခိုင်းရေးဖွဲ့သည့် နိုင်ငံရေးသရော်စာ ဝတ္ထု (Allegorical political satirical novella) တစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm">{{cite web |title=Animal Farm |url=https://www.britannica.com/topic/Animal-Farm |website=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> ဇာတ်လမ်းအတွင်း စကားပြောနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များကို ဇာတ်ကောင်အဖြစ် အသုံးပြုထားသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် ၁၉၁၇ ခုနှစ် [[ရုရှားတော်လှန်ရေး]]နှင့် [[ဂျိုးဇတ် စတာလင်|စတာလင်]] အာဏာရရှိလာသည့် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]၏ အာဏာရှင်စနစ်နှင့် အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းကို သရော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /><ref name="OrwellSociety">{{cite web |title=Animal Farm Publication History |url=https://orwellsociety.org/ |website=The Orwell Society |access-date=2026-10-10}}</ref> ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်သည် ဤဝတ္ထုကို ၁၉၄၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကြားတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူကေ]]သည် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]နှင့် မဟာမိတ် ဖွဲ့ထားချိန်ဖြစ်သဖြင့် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] စာအုပ်ထုတ်ဝေသူ အများစုက ကနဦးတွင် ထုတ်ဝေရန် ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> သို့သော် စစ်ပြီးကာလ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်တွင် Secker and Warburg ထုတ်ဝေရေးမှ ပထမဆုံး စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ စာအုပ်မှာ အလွန်အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> [[တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း|တိုင်းမ်]] မဂ္ဂဇင်းက ၁၉၂၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း ရေးသားခဲ့သော ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ဝတ္ထု ၁၀၀ ကို စိစစ်ရွေးချယ်ရာတွင် ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ ''Animal Farm'' နှင့် ''[[၁၉၈၄ (ဝတ္ထု)|1984]]'' စာအုပ်နှစ်အုပ်စလုံး ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Time100">{{cite web |title=All-TIME 100 Novels: Animal Farm |url=https://entertainment.time.com/2005/10/16/all-time-100-novels/slide/animal-farm-1946/ |website=TIME Magazine |access-date=2026-10-10}}</ref> == မြန်မာဘာသာပြန် == ''ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး'' ဝတ္ထုကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[သခင်ဘသောင်း]]က မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း]] (စာပေဗိမာန်) က ၁၉၄၉-၁၉၅၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခေတ်စားနေသော [[ကွန်မြူနစ်ဝါဒ]]နှင့် အာဏာရှင်စနစ်၏ ဆိုးကျိုးများကို ပြည်သူများ သဘောပေါက်စေရန် အသိပညာပေးရာ၌ [[ဦးနု|ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]]၏ ''[[လူထုအောင်သံ]]'' ပြဇာတ်နှင့် သခင်ဘသောင်း၏ ''ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး'' တို့သည် ရှေ့တန်းမှ ထိရောက်စွာ ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု သမိုင်းတွင် စာဆိုပြုကြသည်။<ref name="BmaTranslation">{{cite book |last=သခင်ဘသောင်း |title=ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး |publisher=မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း |year=1950 |location=ရန်ကုန်}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၄၅ ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ စာအုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာဘာသာပြန် စာအုပ်များ]] h8rs8asonwgfylom5fhung0neej46ux 1057059 1057056 2026-10-10T03:27:26Z ~2026-54116-58 149196 /* မြန်မာဘာသာပြန် */ 1057059 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name = ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး |title_orig = Animal Farm: A Fairy Story |image = Animal Farm - 1st edition.jpg |caption = ပထမအကြိမ်ထုတ် မျက်နှာဖုံး |author = [[ဂျော့အော်ဝဲ]] |translator = [[သခင်ဘသောင်း]] (မြန်မာဘာသာပြန်) |country = ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း |language = အင်္ဂလိပ် |genre = နိုင်ငံရေးသရော်စာ၊ ခိုင်းနှိုင်းချက်ဝတ္ထု |published = ၁၇ ဩဂုတ် ၁၉၄၅ (Secker and Warburg, လန်ဒန်) |media_type = ပုံနှိပ် |pages = ၁၁၂ |dewey = 823/.912 20 |congress = PR6029.R8 A63 2003b |oclc = 53163540 |followed_by = Nineteen Eighty-Four |preceded_by = Inside the Whale and Other Essays }} '''''ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး''''' ({{lang-en|Animal Farm}}) သည် အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာ [[ဂျော့အော်ဝဲ]] ရေးသားခဲ့သော ပုံခိုင်းရေးဖွဲ့သည့် နိုင်ငံရေးသရော်စာ ဝတ္ထု (Allegorical political satirical novella) တစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm">{{cite web |title=Animal Farm |url=https://www.britannica.com/topic/Animal-Farm |website=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> ဇာတ်လမ်းအတွင်း စကားပြောနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များကို ဇာတ်ကောင်အဖြစ် အသုံးပြုထားသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် ၁၉၁၇ ခုနှစ် [[ရုရှားတော်လှန်ရေး]]နှင့် [[ဂျိုးဇတ် စတာလင်|စတာလင်]] အာဏာရရှိလာသည့် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]၏ အာဏာရှင်စနစ်နှင့် အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းကို သရော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /><ref name="OrwellSociety">{{cite web |title=Animal Farm Publication History |url=https://orwellsociety.org/ |website=The Orwell Society |access-date=2026-10-10}}</ref> ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်သည် ဤဝတ္ထုကို ၁၉၄၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကြားတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူကေ]]သည် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]နှင့် မဟာမိတ် ဖွဲ့ထားချိန်ဖြစ်သဖြင့် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] စာအုပ်ထုတ်ဝေသူ အများစုက ကနဦးတွင် ထုတ်ဝေရန် ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> သို့သော် စစ်ပြီးကာလ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်တွင် Secker and Warburg ထုတ်ဝေရေးမှ ပထမဆုံး စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ စာအုပ်မှာ အလွန်အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> [[တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း|တိုင်းမ်]] မဂ္ဂဇင်းက ၁၉၂၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း ရေးသားခဲ့သော ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ဝတ္ထု ၁၀၀ ကို စိစစ်ရွေးချယ်ရာတွင် ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ ''Animal Farm'' နှင့် ''[[၁၉၈၄ (ဝတ္ထု)|1984]]'' စာအုပ်နှစ်အုပ်စလုံး ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Time100">{{cite web |title=All-TIME 100 Novels: Animal Farm |url=https://entertainment.time.com/2005/10/16/all-time-100-novels/slide/animal-farm-1946/ |website=TIME Magazine |access-date=2026-10-10}}</ref> == မြန်မာဘာသာပြန် == မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေးရပြီးစ ကာလ၌ လက်နက်ကိုင် ကွန်မြူနစ်သောင်းကျန်းမှုများ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ [[ဦးနု|ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] ဦးဆောင်သော ဖဆပလအစိုးရသည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ၏ သဘောတရားရေးရာ လှည့်ဖျားမှုများကို တုံ့ပြန်ရန် [[မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း]] (စာပေဗိမာန်) မှတစ်ဆင့် [[သခင်ဘသောင်း]] ပြန်ဆိုသော ''ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး'' စာအုပ်ကို ပုံနှိပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။ ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ ''[[လူထုအောင်သံ]]'' ပြဇာတ်နှင့်အတူ ဤဝတ္ထုသည် မြန်မာ့လူထုအတွင်း ကွန်မြူနစ်အာဏာရှင်စနစ်၏ အန္တရာယ်ကို သတိပေးရာတွင် သမိုင်းဝင် နိုင်ငံရေးလက်နက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="NuStory">Nu, U. (1975). ''Saturday's Son''. Yale University Press.</ref> ၁၉၆၂ နောက်ပိုင်း (မဆလနှင့် စစ်အာဏာရှင်ခေတ်)တွင် ဝတ္ထုပါ "တိရစ္ဆာန်အချင်းချင်း မသတ်ရ" ဟူသော မူလဆောင်ပုဒ်ကို "အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ မသတ်ရ" ဟု ပြင်ဆင်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသကဲ့သို့ပင် မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း [[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]]၏ "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်" မှစ၍ အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရ အဆက်ဆက်သည် တိုင်းပြည်နှင့် ပြည်သူ့အကျိုး စကားလုံးကောင်းများ သုံးစွဲကာ အာဏာတည်မြဲရေးအတွက် ဥပဒေများကို စိတ်ကြိုက်ပြင်ဆင် အသုံးချခဲ့ကြသည်။<ref name="TaylorBurma">Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press. pp. 293–310.</ref> ၁၉၄၈ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် တန်းတူညီမျှရေး ရည်မှန်းချက်များဖြင့် စတင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်က အာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြီး ဆိုရှယ်လစ် အုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် တိုင်းပြည်စီးပွားရေး ကျဆင်းကာ ပြည်သူများ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ခဲ့ကြရသည်။ ဝတ္ထုထဲမှ တိရစ္ဆာန်များ လူတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှ လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း ပိုမိုဆိုးရွားသော နပိုလီယန်ဝက်၏ အာဏာရှင်စနစ်အောက် ရောက်ရှိသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။<ref name="SteinbergBurma">Steinberg, David I. (2001). ''Burma: The State of Myanmar''. Georgetown University Press.</ref>ဝတ္ထုထဲတွင် "စကွီလာ" (Squealer) ခေါ် ဝက်က နပိုလီယန်၏ လုပ်ရပ်တိုင်းကို အမှန်အဖြစ် ဝါဒဖြန့်ပေးသကဲ့သို့၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း မဆလနှင့် စစ်အစိုးရ အဆက်ဆက်သည် ပြည်သူ့သတင်းစဉ် (NAB) နှင့် အစိုးရပိုင် မီဒီယာများမှတစ်ဆင့် ဝါဒဖြန့်ချိမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြင်းကြီး ဘောက်ဆာကဲ့သို့ပင် မြန်မာပြည်သူ အများစုသည် "ငါတို့ ပိုမို အလုပ်လုပ်မည်" ဟူသော သစ္စာရှိမှုဖြင့် ထိုစနစ်အောက်တွင် နစ်မွန်းခဲ့ကြရသည်။<ref name="MyintU">Thant Myint-U. (2006). ''The River of Lost Footsteps''. Farrar, Straus and Giroux.</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဇာတ်လမ်းသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ စိတ္တဇနာမည်ဖြင့် "မန်နာခြံ" (Manor Farm) ဟုခေါ်သော စိုက်ပျိုးရေးခြံတစ်ခုတွင် စတင်သည်။ အရက်စွဲနေသော ခြံပိုင်ရှင် မစ္စတာဂျုန်းစ် (Mr. Jones) ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုကို မခံနိုင်တော့သဖြင့် "မေဂျာကြီး" (Old Major) ဟုခေါ်သော ဝက်အိုကြီး၏ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်မှုဖြင့် တိရစ္ဆာန်များ စုပေါင်း၍ လူများကို မောင်းထုတ်ကာ တော်လှန်ရေး အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ ခြံ၏အမည်ကို "တိရစ္ဆာန်ခြံ" (Animal Farm) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး "တိရစ္ဆာန်ဝါဒ" (Animalism) ၏ အခြေခံမူ ၇ ချက်ကို သတ်မှတ်ကာ တန်းတူညီမျှရေးကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဦးဆောင်သူ ဝက်များဖြစ်ကြသော "နပိုလီယန်" (Napoleon) နှင့် "စနိုးဘော" (Snowball) တို့အကြား အာဏာလုပွဲ စတင်လာသည်။ နပိုလီယန်သည် သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကာ စနိုးဘောကို ခြံအတွင်းမှ မောင်းထုတ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် နပိုလီယန်သည် ရဲခွေးများကို အသုံးပြု၍ ခြံတစ်ခုလုံးကို အကြမ်းဖက် စိစစ်ကွပ်ကဲကာ အာဏာရှင်စနစ် ထူထောင်လိုက်သည်။ ဝက်များသည် လူတို့ကဲ့သို့ အိပ်ရာပေါ်တွင် အိပ်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်းနှင့် အထူးအခွင့်အရေးများ ရယူခြင်းတို့ကို စတင်ပြုလုပ်လာကြပြီး မူလ စည်းမျဉ်း ၇ ချက်ကိုလည်း မိမိတို့စိတ်ကြိုက် ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ဇာတ်လမ်း၏ နိဂုံးတွင် ဝက်များသည် မူလစည်းမျဉ်းအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းကာ '''"တိရစ္ဆာန်အားလုံး တန်းတူညီမျှကြသည်၊ သို့သော် အချို့သော တိရစ္ဆာန်များသည် အခြားသူများထက် ပို၍ တန်းတူညီမျှကြသည်"''' (All animals are equal, but some animals are more equal than others) ဟု ပြောင်းလဲလိုက်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်ကြိုးစားသော "ဘောက်ဆာ" (Boxer) အမည်ရှိ မြင်းကြီး အိုမင်းလာသောအခါ နပိုလီယန်က သားသတ်ရုံသို့ ရောင်းစားခဲ့ပြီး၊ ဝက်များသည် ခြေနှစ်ချောင်းဖြင့် မတ်တပ်ရပ် လမ်းလျှောက်ကာ လူများနှင့်အတူ ဝိုင်းဖွဲ့ သောက်စားနေကြသည်ကို အခြားတိရစ္ဆာန်များက အပြင်မှချောင်းကြည့်ရင်း ဝက်နှင့်လူ မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို ခွဲခြားမရတော့သည့် အခြေအနေဖြင့် ဇာတ်သိမ်းထားသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၄၅ ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ စာအုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာဘာသာပြန် စာအုပ်များ]] buxr138ma1akcz2w2xki87027ktm9ka 1057060 1057059 2026-10-10T03:30:57Z ~2026-54116-58 149196 /* မြန်မာဘာသာပြန်နှင့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး နှိုင်းယှဉ်ချက် */ 1057060 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name = ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး |title_orig = Animal Farm: A Fairy Story |image = Animal Farm - 1st edition.jpg |caption = ပထမအကြိမ်ထုတ် မျက်နှာဖုံး |author = [[ဂျော့အော်ဝဲ]] |translator = [[သခင်ဘသောင်း]] (မြန်မာဘာသာပြန်) |country = ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း |language = အင်္ဂလိပ် |genre = နိုင်ငံရေးသရော်စာ၊ ခိုင်းနှိုင်းချက်ဝတ္ထု |published = ၁၇ ဩဂုတ် ၁၉၄၅ (Secker and Warburg, လန်ဒန်) |media_type = ပုံနှိပ် |pages = ၁၁၂ |dewey = 823/.912 20 |congress = PR6029.R8 A63 2003b |oclc = 53163540 |followed_by = Nineteen Eighty-Four |preceded_by = Inside the Whale and Other Essays }} '''''ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး''''' ({{lang-en|Animal Farm}}) သည် အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာ [[ဂျော့အော်ဝဲ]] ရေးသားခဲ့သော ပုံခိုင်းရေးဖွဲ့သည့် နိုင်ငံရေးသရော်စာ ဝတ္ထု (Allegorical political satirical novella) တစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm">{{cite web |title=Animal Farm |url=https://www.britannica.com/topic/Animal-Farm |website=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> ဇာတ်လမ်းအတွင်း စကားပြောနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များကို ဇာတ်ကောင်အဖြစ် အသုံးပြုထားသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် ၁၉၁၇ ခုနှစ် [[ရုရှားတော်လှန်ရေး]]နှင့် [[ဂျိုးဇတ် စတာလင်|စတာလင်]] အာဏာရရှိလာသည့် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]၏ အာဏာရှင်စနစ်နှင့် အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းကို သရော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /><ref name="OrwellSociety">{{cite web |title=Animal Farm Publication History |url=https://orwellsociety.org/ |website=The Orwell Society |access-date=2026-10-10}}</ref> ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်သည် ဤဝတ္ထုကို ၁၉၄၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကြားတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူကေ]]သည် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]နှင့် မဟာမိတ် ဖွဲ့ထားချိန်ဖြစ်သဖြင့် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] စာအုပ်ထုတ်ဝေသူ အများစုက ကနဦးတွင် ထုတ်ဝေရန် ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> သို့သော် စစ်ပြီးကာလ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်တွင် Secker and Warburg ထုတ်ဝေရေးမှ ပထမဆုံး စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ စာအုပ်မှာ အလွန်အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> [[တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း|တိုင်းမ်]] မဂ္ဂဇင်းက ၁၉၂၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း ရေးသားခဲ့သော ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ဝတ္ထု ၁၀၀ ကို စိစစ်ရွေးချယ်ရာတွင် ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ ''Animal Farm'' နှင့် ''[[၁၉၈၄ (ဝတ္ထု)|1984]]'' စာအုပ်နှစ်အုပ်စလုံး ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Time100">{{cite web |title=All-TIME 100 Novels: Animal Farm |url=https://entertainment.time.com/2005/10/16/all-time-100-novels/slide/animal-farm-1946/ |website=TIME Magazine |access-date=2026-10-10}}</ref> == မြန်မာဘာသာပြန်နှင့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး နှိုင်းယှဉ်ချက် == မြန်မာနိုင်ငံ၌ ၁၉၄၈ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးစ ကာလတွင် ပြည်တွင်း လက်နက်ကိုင် ကွန်မြူနစ်သောင်းကျန်းမှုများ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ [[ဦးနု|ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု]] ဦးဆောင်သော ဖဆပလအစိုးရသည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ၏ သဘောတရားရေးရာ လှည့်ဖျားမှုများကို တုံ့ပြန်ရန် [[မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်း]] (စာပေဗိမာန်) မှတစ်ဆင့် [[သခင်ဘသောင်း]] ပြန်ဆိုသည့် ''ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး'' စာအုပ်ကို ၁၉၄၉-၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ပုံနှိပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်။<ref name="NuStory">Nu, U. (1975). ''Saturday's Son''. Yale University Press.</ref> ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ ''[[လူထုအောင်သံ]]'' ပြဇာတ်နှင့်အတူ ဤဝတ္ထုသည် မြန်မာ့လူထုအတွင်း အာဏာရှင်စနစ်၏ အန္တရာယ်ကို သတိပေးရာတွင် သမိုင်းဝင် စာပေဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးလက်နက်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း [[နေဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း]] အာဏာသိမ်းပြီးနောက် "မြန်မာ့နည်းမြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်" ကို ကျင့်သုံးသည့် မဆလခေတ်မှစ၍ စစ်အစိုးရ အဆက်ဆက်၏ လုပ်ရပ်များသည်လည်း ဝတ္ထုထဲတွင် နပိုလီယန်ဝက်က တိရစ္ဆာန်ဝါဒ၏ မူလစည်းမျဉ်း "တိရစ္ဆာန်အချင်းချင်း မသတ်ရ" ဟူသည်ကို "အကြောင်းပြချက်မရှိဘဲ မသတ်ရ" ဟု မိမိတို့စိတ်ကြိုက် ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ပြင်ဆင်အသုံးချခဲ့သကဲ့သို့ တိုင်းပြည်နှင့် ပြည်သူ့အကျိုး စကားလုံးကောင်းများ သုံးစွဲကာ အာဏာတည်မြဲရေးအတွက် ဥပဒေများကို ပြင်ဆင်ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။<ref name="TaylorBurma">Taylor, Robert H. (2009). ''The State in Myanmar''. NUS Press. pp. 293–310.</ref> ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများနှင့် ဆိုရှယ်လစ်အုပ်ချုပ်ရေးအောက်တွင် တိုင်းပြည်စီးပွားရေး ကျဆင်းကာ ပြည်သူများ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ခဲ့ရသည့် ဖြစ်စဉ်မှာ ဝတ္ထုထဲမှ တိရစ္ဆာန်များသည် လူတို့၏ နှိပ်စက်မှုအောက်မှ လွတ်မြောက်ရန် တော်လှန်ခဲ့ကြသော်လည်း ပိုမိုဆိုးရွားသည့် နပိုလီယန်၏ အာဏာရှင်စနစ်အောက် ရောက်ရှိသွားသည့် ဖြစ်စဉ်နှင့် အလားသဏ္ဌာန် တူညီခဲ့သည်။<ref name="SteinbergBurma">Steinberg, David I. (2001). ''Burma: The State of Myanmar''. Georgetown University Press.</ref> တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဝတ္ထုထဲ၌ "စကွီလာ" (Squealer) ခေါ် ဝက်က နပိုလီယန်၏ အာဏာရှင်ဆန်သော လုပ်ရပ်တိုင်းကို အမှန်အဖြစ် ဝါဒဖြန့်ပေးခဲ့သကဲ့သို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ခေတ်အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်သူများသည် ပြည်သူ့သတင်းစဉ် (NAB) နှင့် အစိုးရပိုင် မီဒီယာများကို အသုံးပြုကာ သတင်းအချက်အလက်များကို မှိုင်းတိုက်ဝါဒဖြန့်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဝတ္ထုထဲမှ အလုပ်ကြိုးစားသော မြင်းကြီး "ဘောက်ဆာ" ကဲ့သို့ပင် မြန်မာပြည်သူ အများစုသည် "ငါတို့ ပိုမို အလုပ်လုပ်မည်" ဟူသော ရိုးသားစွာ သစ္စာရှိမှုများဖြင့် ထိုအာဏာရှင်စနစ်၏ ဖိနှိပ်မှုအောက်တွင် နစ်မွန်းခဲ့ကြရပေသည်။<ref name="MyintU">Thant Myint-U. (2006). ''The River of Lost Footsteps''. Farrar, Straus and Giroux.</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဇာတ်လမ်းသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ စိတ္တဇနာမည်ဖြင့် "မန်နာခြံ" (Manor Farm) ဟုခေါ်သော စိုက်ပျိုးရေးခြံတစ်ခုတွင် စတင်သည်။ အရက်စွဲနေသော ခြံပိုင်ရှင် မစ္စတာဂျုန်းစ် (Mr. Jones) ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုကို မခံနိုင်တော့သဖြင့် "မေဂျာကြီး" (Old Major) ဟုခေါ်သော ဝက်အိုကြီး၏ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်မှုဖြင့် တိရစ္ဆာန်များ စုပေါင်း၍ လူများကို မောင်းထုတ်ကာ တော်လှန်ရေး အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ ခြံ၏အမည်ကို "တိရစ္ဆာန်ခြံ" (Animal Farm) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး "တိရစ္ဆာန်ဝါဒ" (Animalism) ၏ အခြေခံမူ ၇ ချက်ကို သတ်မှတ်ကာ တန်းတူညီမျှရေးကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဦးဆောင်သူ ဝက်များဖြစ်ကြသော "နပိုလီယန်" (Napoleon) နှင့် "စနိုးဘော" (Snowball) တို့အကြား အာဏာလုပွဲ စတင်လာသည်။ နပိုလီယန်သည် သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကာ စနိုးဘောကို ခြံအတွင်းမှ မောင်းထုတ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် နပိုလီယန်သည် ရဲခွေးများကို အသုံးပြု၍ ခြံတစ်ခုလုံးကို အကြမ်းဖက် စိစစ်ကွပ်ကဲကာ အာဏာရှင်စနစ် ထူထောင်လိုက်သည်။ ဝက်များသည် လူတို့ကဲ့သို့ အိပ်ရာပေါ်တွင် အိပ်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်းနှင့် အထူးအခွင့်အရေးများ ရယူခြင်းတို့ကို စတင်ပြုလုပ်လာကြပြီး မူလ စည်းမျဉ်း ၇ ချက်ကိုလည်း မိမိတို့စိတ်ကြိုက် ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ဇာတ်လမ်း၏ နိဂုံးတွင် ဝက်များသည် မူလစည်းမျဉ်းအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းကာ '''"တိရစ္ဆာန်အားလုံး တန်းတူညီမျှကြသည်၊ သို့သော် အချို့သော တိရစ္ဆာန်များသည် အခြားသူများထက် ပို၍ တန်းတူညီမျှကြသည်"''' (All animals are equal, but some animals are more equal than others) ဟု ပြောင်းလဲလိုက်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်ကြိုးစားသော "ဘောက်ဆာ" (Boxer) အမည်ရှိ မြင်းကြီး အိုမင်းလာသောအခါ နပိုလီယန်က သားသတ်ရုံသို့ ရောင်းစားခဲ့ပြီး၊ ဝက်များသည် ခြေနှစ်ချောင်းဖြင့် မတ်တပ်ရပ် လမ်းလျှောက်ကာ လူများနှင့်အတူ ဝိုင်းဖွဲ့ သောက်စားနေကြသည်ကို အခြားတိရစ္ဆာန်များက အပြင်မှချောင်းကြည့်ရင်း ဝက်နှင့်လူ မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို ခွဲခြားမရတော့သည့် အခြေအနေဖြင့် ဇာတ်သိမ်းထားသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၄၅ ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ စာအုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာဘာသာပြန် စာအုပ်များ]] 18227j1ofn33ltsnawhs543m171uhbu 0 148625 1057017 1029639 2026-10-10T01:20:08Z ~2026-54116-58 149196 1057017 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ''' ({{lang-en|Shan States}}) သို့မဟုတ် '''ရှမ်းပြည်''' ဆိုသည်မှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၈၈၅ - ၁၉၄၈) အတွင်း ရှမ်းစော်ဘွားများ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဖြင့် စီမံခန့်ခွဲခဲ့သော ပြည်နယ်စုကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref>Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ထိုပြည်နယ်များကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် "မိူင်း" (Muang) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံမှာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယရှိ မဟာရာဇာများ အုပ်ချုပ်သော ပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များနှင့် အလားသဏ္ဌာန် တူညီခဲ့သည်။ {{Infobox country | native_name = ​မိူင်းတႆး | conventional_long_name = ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်များ | common_name = ရှမ်းပြည် | image_map = Map of Shan States1917.png | image_caption = ၁၉၁၇ ခုနှစ် ဝန်းကျင်က ရှမ်းပြည်နယ်များ မြေပုံ | capital = [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]] (ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ရုံးစိုက်ရာ) | religion = [[ထေရဝါဒ]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | government_type = [[ပဒေသရာဇ်]] (စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရေး) | leader_title1 = အကြီးအကဲ | leader_name1 = [[စော်ဘွား]]များ | history = | established_event1 = ပထမဆုံး ရှမ်းနယ် (မိုးကောင်း) | established_date1 = ၁၂၁၅ | established_event2 = ဗြိတိသျှအောက် ရောက်ရှိခြင်း | established_date2 = ၁၈၈၅ }} "ရှမ်းပြည်နယ်စု" ဟူသော ဝေါဟာရကို ကိုလိုနီခေတ် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် မြန်မာပြည်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အပိုင်းအခြားတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ တရားဝင်အားဖြင့် "ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု" (Federated Shan States) ဟု ခေါ်ဆိုကာ ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းအထိ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်တစ်ခွင်ရှိ စော်ဘွားနယ်များကို စုစည်းအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref name="making">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ရေး == ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များသည် သမိုင်းအစဉ်အဆက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ ၁၂၁၅ ခုနှစ်တွင် မိုးကောင်းနယ်နှင့် ၁၂၂၃ ခုနှစ်တွင် မိုးနဲနယ်တို့၌ ပထမဆုံး စော်ဘွားနယ်မြေများ စတင်အခြေချခဲ့ရာမှ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ်အကြောင်း။</ref> ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးလက်ထက်မှစ၍ မြန်မာ့အင်ပါယာ၏ သစ္စာခံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြပြီး မြန်မာဘုရင်များနှင့် သစ္စာခံပဒေသရာဇ်စနစ် (Vassalage) ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> သို့သော် [[၁၈၈၅ ခုနှစ်]]တွင် ဗြိတိသျှတို့က အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်များကိုပါ လက်အောက်ခံအဖြစ် သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၈၈५ - ၁၉၄၈) အတွင်း ဗြိတိသျှတို့သည် ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ မူလအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဆက်လက်ထားရှိစေကာ သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (Indirect Rule) ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ [[၁၉၂၂ ခုနှစ်]]တွင် ရှမ်းပြည်နယ်များကို စုစည်း၍ "Federated Shan States" (ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု) အဖြစ် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး [[တောင်ကြီးမြို့]]ကို အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤခေတ်ကာလအတွင်း စော်ဘွားများသည် ဗြိတိသျှ [[စူပါရင်တိန်ဒင့်]] (Superintendent) သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် မိမိတို့၏ နယ်မြေများကို ဆက်လက် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="making" /> == နယ်နိမိတ်နှင့် အပိုင်းအခြား == ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာမင်းများလက်ထက်က ရှမ်းပြည်ထောင်များ၏ နယ်နိမိတ်သည် ယနေ့ခေတ် ရှမ်းပြည်နယ်ထက် များစွာကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုလိုနီခေတ် [[၁၈၉၄-၉၅ ခုနှစ်]]များတွင် ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ်နှင့် တရုတ်တို့အကြား နယ်နိမိတ်ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များအရ မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်နှင့် အခြားယွန်းရှမ်းနယ်မြေများကို မြန်မာတို့ လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)။</ref> ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် [[ဖက်ဒရယ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဖွဲ့စည်းချိန်တွင်မူ ရှမ်းပြည်နယ်များကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြားခဲ့သည် - * '''မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်များ:''' သိန္နီ၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ လောက်ကိုင် စသည့် နယ်မြေများ။ * '''တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်များ:''' ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ ရေစကြို၊ ကျိုင်းတုံ စသည့် နယ်မြေများနှင့် တောင်ကြီးမြို့အပါအဝင် ဒေသများ။ == လူမှုရေးအဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် == ကိုလိုနီခေတ် ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များတွင် လူမှုအဆင့်အတန်းကို အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် သွေးနှောမှုအပေါ် မူတည်၍ အလွှာလိုက် ပိုင်းခြားထားသည် - # '''စော်ဘွား'''များသည် နယ်တစ်နယ်၏ အမြင့်ဆုံး အာဏာပိုင်များ ဖြစ်ကြပြီး မိမိတို့၏ နယ်မြေအတွင်း တရားစီရင်ရေးနှင့် အခွန်ကောက်ခံရေး အာဏာများကို ကိုယ်ပိုင်ကျင့်သုံးကြသည်။ # '''မျိုးနွယ်စုဝင်များ (စဝ်များ)''' နှင့် မြို့စား၊ ဟိန်၊ ထမုံ စသည့် ဒေသန္တရ အရာရှိများက စော်ဘွားများကို ကူညီ၍ အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။<ref>Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> # '''အောက်ခြေလွှာ ပြည်သူများ'''မှာမူ လယ်သမားများနှင့် ကုန်သည်များဖြစ်ကြပြီး ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ကိုးကွယ်ကာ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ == မျိုးနွယ်စုများ ပြန့်နှံ့နေထိုင်ပုံ == ရှမ်းပြည်နယ်စုအတွင်း၌ ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ စုပေါင်းနေထိုင်ကြသည်။ ကျိုင်းတုံဒေသတွင် ဂုံလူမျိုးများ၊ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ ကိုးကန့်နှင့် ပလောင်လူမျိုးများ အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်နှင့် တောင်ကြီးမြို့ပတ်ဝန်းကျင် ဒေသများတွင်မူ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]နှင့် [[အင်းသားလူမျိုး]]တို့သည် ဒေသတွင်း အဓိက လူဦးရေအများစုအဖြစ် မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး ရှမ်းလူမျိုးဦးရေထက် ပအိုဝ်းနှင့် အင်းသားလူမျိုးစုများ ပိုမိုများပြား စုဝေးရာ ဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="encyclopedia" /> ထို့ပြင် ကရင်နီ (ကယား) နယ်မြေများနှင့် ဝဒေသများတွင်လည်း သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များက ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ဖြင့် ဆက်လက် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref>Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ မြန်မာနိုင်ငံ]] mey3xmjtq7uzzlwolqxi87ankpukzgz 1057019 1057017 2026-10-10T01:21:13Z ~2026-54116-58 149196 1057019 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ''' ({{lang-en|Shan States}}) သို့မဟုတ် '''ရှမ်းပြည်''' ဆိုသည်မှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၈၈၅ - ၁၉၄၈) အတွင်း ရှမ်းစော်ဘွားများ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဖြင့် စီမံခန့်ခွဲခဲ့သော ပြည်နယ်စုကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref>Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ထိုပြည်နယ်များကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် "မိူင်း" (Muang) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံမှာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယရှိ မဟာရာဇာများ အုပ်ချုပ်သော ပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များနှင့် အလားသဏ္ဌာန် တူညီခဲ့သည်။ {{Infobox country | native_name = ​မိူင်းတႆး | conventional_long_name = ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်များ | common_name = ရှမ်းပြည် | image_map = Map of Shan States1917.png | image_caption = ၁၉၁၇ ခုနှစ် ဝန်းကျင်က ရှမ်းပြည်နယ်များ မြေပုံ | capital = [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]] (ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ရုံးစိုက်ရာ) | religion = [[ထေရဝါဒ]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | government_type = [[ပဒေသရာဇ်]] (စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရေး) | leader_title1 = အကြီးအကဲ | leader_name1 = [[စော်ဘွား]]များ | history = | established_event1 = ပထမဆုံး ရှမ်းနယ် (မိုးကောင်း) | established_date1 = ၁၂၁၅ | established_event2 = ဗြိတိသျှအောက် ရောက်ရှိခြင်း | established_date2 = ၁၈၈၅ }} "ရှမ်းပြည်နယ်စု" ဟူသော ဝေါဟာရကို ကိုလိုနီခေတ် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် မြန်မာပြည်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အပိုင်းအခြားတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ တရားဝင်အားဖြင့် "ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု" (Federated Shan States) ဟု ခေါ်ဆိုကာ ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းအထိ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်တစ်ခွင်ရှိ စော်ဘွားနယ်များကို စုစည်းအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref name="making">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ရေး == ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များသည် သမိုင်းအစဉ်အဆက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ ၁၂၁၅ ခုနှစ်တွင် မိုးကောင်းနယ်နှင့် ၁၂၂၃ ခုနှစ်တွင် မိုးနဲနယ်တို့၌ ပထမဆုံး စော်ဘွားနယ်မြေများ စတင်အခြေချခဲ့ရာမှ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ်အကြောင်း။</ref> ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးလက်ထက်မှစ၍ မြန်မာ့အင်ပါယာ၏ သစ္စာခံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြပြီး မြန်မာဘုရင်များနှင့် သစ္စာခံပဒေသရာဇ်စနစ် (Vassalage) ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> သို့သော် [[၁၈၈၅ ခုနှစ်]]တွင် ဗြိတိသျှတို့က အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်များကိုပါ လက်အောက်ခံအဖြစ် သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၈၈५ - ၁၉၄၈) အတွင်း ဗြိတိသျှတို့သည် ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ မူလအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဆက်လက်ထားရှိစေကာ သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (Indirect Rule) ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ [[၁၉၂၂ ခုနှစ်]]တွင် ရှမ်းပြည်နယ်များကို စုစည်း၍ "Federated Shan States" (ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု) အဖြစ် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး [[တောင်ကြီးမြို့]]ကို အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤခေတ်ကာလအတွင်း စော်ဘွားများသည် ဗြိတိသျှ [[စူပါရင်တိန်ဒင့်]] (Superintendent) သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် မိမိတို့၏ နယ်မြေများကို ဆက်လက် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="making" /> == နယ်နိမိတ်နှင့် အပိုင်းအခြား == ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာမင်းများလက်ထက်က ရှမ်းပြည်ထောင်များ၏ နယ်နိမိတ်သည် ယနေ့ခေတ် ရှမ်းပြည်နယ်ထက် များစွာကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုလိုနီခေတ် [[၁၈၉၄-၉၅ ခုနှစ်]]များတွင် ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ်နှင့် တရုတ်တို့အကြား နယ်နိမိတ်ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များအရ မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်နှင့် အခြားယွန်းရှမ်းနယ်မြေများကို မြန်မာတို့ လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)။</ref> ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် [[ဖက်ဒရယ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဖွဲ့စည်းချိန်တွင်မူ ရှမ်းပြည်နယ်များကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြားခဲ့သည် - * '''မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်များ:''' သိန္နီ၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ လောက်ကိုင် စသည့် နယ်မြေများ။ * '''တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်များ:''' ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ ရေစကြို၊ ကျိုင်းတုံ စသည့် နယ်မြေများနှင့် တောင်ကြီးမြို့အပါအဝင် ဒေသများ။ == လူမှုရေးအဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် == ကိုလိုနီခေတ် ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များတွင် လူမှုအဆင့်အတန်းကို အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် သွေးနှောမှုအပေါ် မူတည်၍ အလွှာလိုက် ပိုင်းခြားထားသည် - # '''စော်ဘွား'''များသည် နယ်တစ်နယ်၏ အမြင့်ဆုံး အာဏာပိုင်များ ဖြစ်ကြပြီး မိမိတို့၏ နယ်မြေအတွင်း တရားစီရင်ရေးနှင့် အခွန်ကောက်ခံရေး အာဏာများကို ကိုယ်ပိုင်ကျင့်သုံးကြသည်။ # '''မျိုးနွယ်စုဝင်များ (စဝ်များ)''' နှင့် မြို့စား၊ ဟိန်၊ ထမုံ စသည့် ဒေသန္တရ အရာရှိများက စော်ဘွားများကို ကူညီ၍ အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။<ref>Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> # '''အောက်ခြေလွှာ ပြည်သူများ'''မှာမူ လယ်သမားများနှင့် ကုန်သည်များဖြစ်ကြပြီး ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ကိုးကွယ်ကာ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ == မျိုးနွယ်စုများ ပြန့်နှံ့နေထိုင်ပုံ == ရှမ်းပြည်နယ်စုအတွင်း၌ ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ စုပေါင်းနေထိုင်ကြသည်။ ကျိုင်းတုံဒေသတွင် ဂုံလူမျိုးများ၊ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ ကိုးကန့်နှင့် ပလောင်လူမျိုးများ အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်နှင့် တောင်ကြီးမြို့ပတ်ဝန်းကျင် ဒေသများတွင်မူ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]နှင့် [[အင်းသားလူမျိုး]]တို့သည် ဒေသတွင်း အဓိက လူဦးရေအများစုအဖြစ် မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး ရှမ်းလူမျိုးဦးရေထက် ပအိုဝ်းနှင့် အင်းသားလူမျိုးစုများ ပိုမိုများပြား စုဝေးရာ ဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="encyclopedia" /> ထို့ပြင် ကရင်နီ (ကယား) နယ်မြေများနှင့် ဝဒေသများတွင်လည်း သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များက ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ဖြင့် ဆက်လက် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref>Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ မြန်မာနိုင်ငံ]] 6y02bqquytwjo7sgn22jewe8s3sf0be 1057020 1057019 2026-10-10T01:22:34Z ~2026-54116-58 149196 /* သမိုင်းကြောင်းနှင့် ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ရေး */ 1057020 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ''' ({{lang-en|Shan States}}) သို့မဟုတ် '''ရှမ်းပြည်''' ဆိုသည်မှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၈၈၅ - ၁၉၄၈) အတွင်း ရှမ်းစော်ဘွားများ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဖြင့် စီမံခန့်ခွဲခဲ့သော ပြည်နယ်စုကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref>Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ထိုပြည်နယ်များကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် "မိူင်း" (Muang) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံမှာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယရှိ မဟာရာဇာများ အုပ်ချုပ်သော ပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များနှင့် အလားသဏ္ဌာန် တူညီခဲ့သည်။ {{Infobox country | native_name = ​မိူင်းတႆး | conventional_long_name = ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်များ | common_name = ရှမ်းပြည် | image_map = Map of Shan States1917.png | image_caption = ၁၉၁၇ ခုနှစ် ဝန်းကျင်က ရှမ်းပြည်နယ်များ မြေပုံ | capital = [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]] (ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ရုံးစိုက်ရာ) | religion = [[ထေရဝါဒ]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | government_type = [[ပဒေသရာဇ်]] (စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရေး) | leader_title1 = အကြီးအကဲ | leader_name1 = [[စော်ဘွား]]များ | history = | established_event1 = ပထမဆုံး ရှမ်းနယ် (မိုးကောင်း) | established_date1 = ၁၂၁၅ | established_event2 = ဗြိတိသျှအောက် ရောက်ရှိခြင်း | established_date2 = ၁၈၈၅ }} "ရှမ်းပြည်နယ်စု" ဟူသော ဝေါဟာရကို ကိုလိုနီခေတ် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် မြန်မာပြည်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အပိုင်းအခြားတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ တရားဝင်အားဖြင့် "ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု" (Federated Shan States) ဟု ခေါ်ဆိုကာ ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းအထိ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်တစ်ခွင်ရှိ စော်ဘွားနယ်များကို စုစည်းအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref name="making">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ရေး == ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များသည် သမိုင်းအစဉ်အဆက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ ၁၂၁၅ ခုနှစ်တွင် မိုးကောင်းနယ်နှင့် ၁၂၂၃ ခုနှစ်တွင် မိုးနဲနယ်တို့၌ ပထမဆုံး စော်ဘွားနယ်မြေများ စတင်အခြေချခဲ့ရာမှ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ်အကြောင်း။</ref> ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးလက်ထက်မှစ၍ မြန်မာ့အင်ပါယာ၏ သစ္စာခံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြပြီး မြန်မာဘုရင်များနှင့် သစ္စာခံပဒေသရာဇ်စနစ် (Vassalage) ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> သို့သော် [[၁၈၈၅|၁၈၈၅ ခုနှစ်]]တွင် ဗြိတိသျှတို့က အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်များကိုပါ လက်အောက်ခံအဖြစ် သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၈၈၅ - ၁၉၄၈) အတွင်း ဗြိတိသျှတို့သည် ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ မူလအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဆက်လက်ထားရှိစေကာ သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (Indirect Rule) ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ [[၁၉၂၂|၁၉၂၂ ခုနှစ်]]တွင် ရှမ်းပြည်နယ်များကို စုစည်း၍ "Federated Shan States" (ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု) အဖြစ် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး [[တောင်ကြီးမြို့]]ကို အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤခေတ်ကာလအတွင်း စော်ဘွားများသည် ဗြိတိသျှ စူပါရင်တိန်ဒင့် (Superintendent) သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် မိမိတို့၏ နယ်မြေများကို ဆက်လက် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="making" /> == နယ်နိမိတ်နှင့် အပိုင်းအခြား == ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာမင်းများလက်ထက်က ရှမ်းပြည်ထောင်များ၏ နယ်နိမိတ်သည် ယနေ့ခေတ် ရှမ်းပြည်နယ်ထက် များစွာကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုလိုနီခေတ် [[၁၈၉၄-၉၅ ခုနှစ်]]များတွင် ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ်နှင့် တရုတ်တို့အကြား နယ်နိမိတ်ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များအရ မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်နှင့် အခြားယွန်းရှမ်းနယ်မြေများကို မြန်မာတို့ လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)။</ref> ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် [[ဖက်ဒရယ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဖွဲ့စည်းချိန်တွင်မူ ရှမ်းပြည်နယ်များကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြားခဲ့သည် - * '''မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်များ:''' သိန္နီ၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ လောက်ကိုင် စသည့် နယ်မြေများ။ * '''တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်များ:''' ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ ရေစကြို၊ ကျိုင်းတုံ စသည့် နယ်မြေများနှင့် တောင်ကြီးမြို့အပါအဝင် ဒေသများ။ == လူမှုရေးအဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် == ကိုလိုနီခေတ် ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များတွင် လူမှုအဆင့်အတန်းကို အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် သွေးနှောမှုအပေါ် မူတည်၍ အလွှာလိုက် ပိုင်းခြားထားသည် - # '''စော်ဘွား'''များသည် နယ်တစ်နယ်၏ အမြင့်ဆုံး အာဏာပိုင်များ ဖြစ်ကြပြီး မိမိတို့၏ နယ်မြေအတွင်း တရားစီရင်ရေးနှင့် အခွန်ကောက်ခံရေး အာဏာများကို ကိုယ်ပိုင်ကျင့်သုံးကြသည်။ # '''မျိုးနွယ်စုဝင်များ (စဝ်များ)''' နှင့် မြို့စား၊ ဟိန်၊ ထမုံ စသည့် ဒေသန္တရ အရာရှိများက စော်ဘွားများကို ကူညီ၍ အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။<ref>Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> # '''အောက်ခြေလွှာ ပြည်သူများ'''မှာမူ လယ်သမားများနှင့် ကုန်သည်များဖြစ်ကြပြီး ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ကိုးကွယ်ကာ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ == မျိုးနွယ်စုများ ပြန့်နှံ့နေထိုင်ပုံ == ရှမ်းပြည်နယ်စုအတွင်း၌ ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ စုပေါင်းနေထိုင်ကြသည်။ ကျိုင်းတုံဒေသတွင် ဂုံလူမျိုးများ၊ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် ကချင် (ဂျိန်းဖော)၊ ကိုးကန့်နှင့် ပလောင်လူမျိုးများ အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်နှင့် တောင်ကြီးမြို့ပတ်ဝန်းကျင် ဒေသများတွင်မူ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]နှင့် [[အင်းသားလူမျိုး]]တို့သည် ဒေသတွင်း အဓိက လူဦးရေအများစုအဖြစ် မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး ရှမ်းလူမျိုးဦးရေထက် ပအိုဝ်းနှင့် အင်းသားလူမျိုးစုများ ပိုမိုများပြား စုဝေးရာ ဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="encyclopedia" /> ထို့ပြင် ကရင်နီ (ကယား) နယ်မြေများနှင့် ဝဒေသများတွင်လည်း သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များက ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ဖြင့် ဆက်လက် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref>Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ မြန်မာနိုင်ငံ]] pql7wns5l8l485lgi9yvsbpq91mvnkc 1057022 1057020 2026-10-10T01:25:53Z ~2026-54116-58 149196 /* မျိုးနွယ်စုများ ပြန့်နှံ့နေထိုင်ပုံ */ 1057022 wikitext text/x-wiki '''ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ''' ({{lang-en|Shan States}}) သို့မဟုတ် '''ရှမ်းပြည်''' ဆိုသည်မှာ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၈၈၅ - ၁၉၄၈) အတွင်း ရှမ်းစော်ဘွားများ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဖြင့် စီမံခန့်ခွဲခဲ့သော ပြည်နယ်စုကို ရည်ညွှန်းသည်။<ref>Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> ထိုပြည်နယ်များကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် "မိူင်း" (Muang) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ၎င်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံမှာ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယရှိ မဟာရာဇာများ အုပ်ချုပ်သော ပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များနှင့် အလားသဏ္ဌာန် တူညီခဲ့သည်။ {{Infobox country | native_name = ​မိူင်းတႆး | conventional_long_name = ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်များ | common_name = ရှမ်းပြည် | image_map = Map of Shan States1917.png | image_caption = ၁၉၁၇ ခုနှစ် ဝန်းကျင်က ရှမ်းပြည်နယ်များ မြေပုံ | capital = [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]] (ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် ရုံးစိုက်ရာ) | religion = [[ထေရဝါဒ]] ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ [[နတ်ကိုးကွယ်မှု]] | government_type = [[ပဒေသရာဇ်]] (စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်ရေး) | leader_title1 = အကြီးအကဲ | leader_name1 = [[စော်ဘွား]]များ | history = | established_event1 = ပထမဆုံး ရှမ်းနယ် (မိုးကောင်း) | established_date1 = ၁၂၁၅ | established_event2 = ဗြိတိသျှအောက် ရောက်ရှိခြင်း | established_date2 = ၁၈၈၅ }} "ရှမ်းပြည်နယ်စု" ဟူသော ဝေါဟာရကို ကိုလိုနီခေတ် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင် မြန်မာပြည်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အပိုင်းအခြားတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ တရားဝင်အားဖြင့် "ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု" (Federated Shan States) ဟု ခေါ်ဆိုကာ ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းအထိ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်တစ်ခွင်ရှိ စော်ဘွားနယ်များကို စုစည်းအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။<ref name="making">Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> == သမိုင်းကြောင်းနှင့် ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်ရေး == ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များသည် သမိုင်းအစဉ်အဆက် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ပြီး၊ ပုဂံခေတ်နှောင်းပိုင်းမှစ၍ ၁၂၁၅ ခုနှစ်တွင် မိုးကောင်းနယ်နှင့် ၁၂၂၃ ခုနှစ်တွင် မိုးနဲနယ်တို့၌ ပထမဆုံး စော်ဘွားနယ်မြေများ စတင်အခြေချခဲ့ရာမှ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ်အကြောင်း။</ref> ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးလက်ထက်မှစ၍ မြန်မာ့အင်ပါယာ၏ သစ္စာခံအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ကြပြီး မြန်မာဘုရင်များနှင့် သစ္စာခံပဒေသရာဇ်စနစ် (Vassalage) ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။<ref>Harvey, G. E. (1925). ''History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824''. Longmans, Green and Co.</ref> သို့သော် [[၁၈၈၅|၁၈၈၅ ခုနှစ်]]တွင် ဗြိတိသျှတို့က အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နယ်များကိုပါ လက်အောက်ခံအဖြစ် သွတ်သွင်းခဲ့သည်။ ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် (၁၈၈၅ - ၁၉၄၈) အတွင်း ဗြိတိသျှတို့သည် ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ မူလအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဆက်လက်ထားရှိစေကာ သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် (Indirect Rule) ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ [[၁၉၂၂|၁၉၂၂ ခုနှစ်]]တွင် ရှမ်းပြည်နယ်များကို စုစည်း၍ "Federated Shan States" (ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု) အဖြစ် တရားဝင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး [[တောင်ကြီးမြို့]]ကို အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာ မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤခေတ်ကာလအတွင်း စော်ဘွားများသည် ဗြိတိသျှ စူပါရင်တိန်ဒင့် (Superintendent) သို့မဟုတ် ဖက်ဒရယ် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် မိမိတို့၏ နယ်မြေများကို ဆက်လက် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="making" /> == နယ်နိမိတ်နှင့် အပိုင်းအခြား == ကိုလိုနီခေတ်မတိုင်မီ မြန်မာမင်းများလက်ထက်က ရှမ်းပြည်ထောင်များ၏ နယ်နိမိတ်သည် ယနေ့ခေတ် ရှမ်းပြည်နယ်ထက် များစွာကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်။ သို့သော် ကိုလိုနီခေတ် [[၁၈၉၄-၉၅ ခုနှစ်]]များတွင် ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ်နှင့် တရုတ်တို့အကြား နယ်နိမိတ်ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များအရ မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်နှင့် အခြားယွန်းရှမ်းနယ်မြေများကို မြန်မာတို့ လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်။<ref name="encyclopedia">မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)။</ref> ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် [[ဖက်ဒရယ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဖွဲ့စည်းချိန်တွင်မူ ရှမ်းပြည်နယ်များကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြားခဲ့သည် - * '''မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်များ:''' သိန္နီ၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ လောက်ကိုင် စသည့် နယ်မြေများ။ * '''တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်များ:''' ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ ရေစကြို၊ ကျိုင်းတုံ စသည့် နယ်မြေများနှင့် တောင်ကြီးမြို့အပါအဝင် ဒေသများ။ == လူမှုရေးအဆင့်အတန်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ် == ကိုလိုနီခေတ် ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များတွင် လူမှုအဆင့်အတန်းကို အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် သွေးနှောမှုအပေါ် မူတည်၍ အလွှာလိုက် ပိုင်းခြားထားသည် - # '''စော်ဘွား'''များသည် နယ်တစ်နယ်၏ အမြင့်ဆုံး အာဏာပိုင်များ ဖြစ်ကြပြီး မိမိတို့၏ နယ်မြေအတွင်း တရားစီရင်ရေးနှင့် အခွန်ကောက်ခံရေး အာဏာများကို ကိုယ်ပိုင်ကျင့်သုံးကြသည်။ # '''မျိုးနွယ်စုဝင်များ (စဝ်များ)''' နှင့် မြို့စား၊ ဟိန်၊ ထမုံ စသည့် ဒေသန္တရ အရာရှိများက စော်ဘွားများကို ကူညီ၍ အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ကြသည်။<ref>Saimong Mangrai, Sao (1965). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University.</ref> # '''အောက်ခြေလွှာ ပြည်သူများ'''မှာမူ လယ်သမားများနှင့် ကုန်သည်များဖြစ်ကြပြီး ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို သက်ဝင်ကိုးကွယ်ကာ ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ထိန်းသိမ်းရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။ == မျိုးနွယ်စုများ ပြန့်နှံ့နေထိုင်ပုံ == ရှမ်းပြည်နယ်စုအတွင်း၌ ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ စုပေါင်းနေထိုင်ကြသည်။ ကျိုင်းတုံဒေသတွင် [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|ဂုံလူမျိုး]]များ၊ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]] ၊ [[ဝ လူမျိုး|ဝ]] ၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်နှင့်]] [[ပလောင်လူမျိုး]]များ အခြေချနေထိုင်ကြသည်။ တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်နှင့် တောင်ကြီးမြို့ပတ်ဝန်းကျင် ဒေသများတွင်မူ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး]]နှင့် [[အင်းသားလူမျိုး]]တို့သည် ဒေသတွင်း အဓိက လူဦးရေအများစုအဖြစ် မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး ရှမ်းလူမျိုးဦးရေထက် ပအိုဝ်းနှင့် အင်းသားလူမျိုးစုများ ပိုမိုများပြား စုဝေးရာ ဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="encyclopedia" /> ထို့ပြင် ကရင်နီ (ကယား) နယ်မြေများနှင့် [[ဝပြည်နယ်|ဝဒေသများ]]တွင်လည်း သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များက ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ဖြင့် ဆက်လက် ရပ်တည်ခဲ့ကြသည်။<ref>Thant Myint-U (2001). ''The Making of Modern Burma''. Cambridge University Press.</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ မြန်မာနိုင်ငံ]] kyxqhrbloiszes4o23ewh65wokgnhlz 0 205208 1057118 653694 2026-10-10T08:07:06Z Sakai Yayoi 149252 1057118 wikitext text/x-wiki {{Coord|34.6272|N|135.5505|E|source:wikidata|display=title}} [[File:Dainenbutsu-ji ao 00.jpg|thumb|260px|အဓိကအဆောက်အဦ]] '''ဒိုင်းနင်းဘုဆုကျောင်းတော်''' (大念仏寺) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာစီရင်စု၊ ဟိရနိုရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျောင်းတော်ကို ၁၁၂၇ တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[အိုဆာကာစီရင်စုရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာနေရာများ]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုရားကျောင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာစီရင်စုရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များ]] mlomje1iyw2i62netbnrffql0wu8pup 0 206564 1057021 660166 2026-10-10T01:24:43Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057021 wikitext text/x-wiki အောက်ပါတို့သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှီ မီးပြတိုက်များစာရင်းဖြစ်သည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် အလုပ်လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည့် မီးပြတိုက် ၁၄ ခု ရှိသည်။ သီရိလင်္ကာရှိ မီးပြတိုက်အများစုကို သီရိလင်္ကာဆိပ်ကမ်းအာဏာပိုင်က ထိန်းသိမ်း အလုပ်လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ သို့သော်လည်း များစွာသော မီးပြတိုက်များကိ သီရိလင်္ကာရေတပ်က လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ အချို့မှာမူ အလုပ်လုပ်ဆောင်မှု မရှိပေ။ ==သမိုင်း== သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ မီးပြတိုက်အများစုသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့စဉ်က တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းမီးပြတိုက်များကို တော်ဝင်မီးပြတိုက်ဝန်ဆောင်မှုက ထိန်းသိမ်းလုပ်ဆောင်သည်။ သို့သော်လည်း အချို့သော မီးပြတိုက်များသည် Trinity House မှ စေလွှတ်ထားသည့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သူများ ရှိသည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်တွင် မီးပြတိုက်များ၏ လုပ်ဆောင်မှုများကို ရေတပ်က လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်။ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် မီးပြတိုက် ၂၅ ခုရှိပြီး ၁၆ ခုသည် ယခုအချိန်အထိ အလုပ်လုပ်ဆောင်လျက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ယခုအခါတွင် မီးပြတိုက်အများစုက သီရိလင်္ကာဆိပ်ကမ်းအာဏာပိုင်က ထိန်းသိမ်းလုပ်ဆောင်လျက်ရှိပြီး အခြားကျန်ရှိသည်များကို သီရိလင်္ကာရေတပ်က လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ မီးပြတိုက်လေးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - # [[Barberyn Lighthouse|Barberyn (Beruwala) Lighthouse]] # [[Dondra Head Lighthouse]] # [[Little Basses Reef Lighthouse]] # [[Great Basses Reef Lighthouse]] ==မီးပြတိုက်များ== {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;text-align:center" |- ! Name !! Image !! Year<br>built !! Location &<br> coordinates !! [[Light characteristic#Class of Light|Class of Light]] !! Focal<br>height !! [[National Geospatial-Intelligence Agency|NGA]]<br>number !! [[ARLHS]]<br>number !! Range<br>[[nautical mile|nml]] |- | [[Barberyn Lighthouse]] || [[File:Островной маяк Бентоты - panoramio.jpg|90px]] || 1890 || [[Beruwala]]<br>{{coord|6|27|48.5|N|79|58|05.7|E}} || Fl W 20s. || {{convert|46|m|ft}} || 27288 || SLI-002 || 27 |- | [[Batticaloa Lighthouse]] || [[File:Batticaloa lighthouse.jpg|90px]] || 1913 || [[Batticaloa]]<br> {{coord|7|45|17.2|N|81|41|07.8|E}} || Fl W 3s. || {{convert|27|m|ft}} || 27260 || SLI-003 || 10 |- | Chapel Hill Lighthouse || || n/a || [[Trincomalee District]]<br> {{coord|8|32|52.3|N|81|14|39.4|E}} || Fl W 10s. || {{convert|111|m|ft}} || 27248 || SLI-004 || 10 |- | [[Colombo Lighthouse]] || [[File:ColomboPortLighthouse.jpg|90px]] || 1952 || [[Colombo]]<br> {{coord|6|56|10.8|N|79|50|27.0|E}} || Fl (3) W 10s. || {{convert|26|m|ft}} || 27336 || SLI-005 || 25 |- | Colombo Island Breakwater North End Lighthouse || [http://static.panoramio.com/photos/large/46062646.jpg Image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161017232831/http://static.panoramio.com/photos/large/46062646.jpg |date=17 October 2016 }} || 1907 || [[Colombo Harbour]]<br> {{coord|6|57|39.2|N|79|51|04.7|E}} || Fl G 3s. || {{convert|13|m|ft}} || 27320 || SLI-006 || 10 |- | Colombo Island Breakwater South End Lighthouse || [http://static.panoramio.com/photos/large/46062646.jpg Image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161017232831/http://static.panoramio.com/photos/large/46062646.jpg |date=17 October 2016 }} || 1905 || [[Colombo Harbour]]<br> {{coord|6|57|18.9|N|79|50|49.0|E}} || Fl R 3s. || {{convert|13|m|ft}} || 27316 || SLI-007 || 10 |- | [[Dondra Head Lighthouse]] || [[File:Dondra Head Lighthouse - ATennakoon.jpg|90px]] || 1889 || [[Dondra Head]]<br> {{coord|5|55|16.6|N|80|35|38.8|E}} || Fl W 5s. || {{convert|47|m|ft}} || 27276 || SLI-001 || 28 |- | Foul Point Lighthouse || [http://static.panoramio.com/photos/large/11337222.jpg Image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161013091924/http://static.panoramio.com/photos/large/11337222.jpg |date=13 October 2016 }} || 1863 || [[Trincomalee]]<br> {{coord|8|31|31.4|N|81|19|07.3|E}} || inactive || (tower)<br>{{convert|32|m|ft}} || n/a || SLI-009 || n/a |- | [[Galle Lighthouse]] || [[File:GalleLighthouse.JPG|90px]] || 1939 || [[Galle Fort]]<br> {{coord|6|01|28.48|N|80|13|09.76|E}} || Fl (2) W 15s. || {{convert|28|m|ft}} || 27284 || SLI-018 || 25 |- | [[Great Basses Reef Lighthouse]] || [[File:Greatbasses1.jpg|90px|]] || 1873 || [[Southern Province (Sri Lanka)|Southern Province]]<br> {{coord|6|10|55.5|N|81|28|52.8|E}} || Fl W 15s. || {{convert|34|m|ft}} || 27272 || SLI-010 || 25 |- | [[Hambantota Lighthouse]] || [http://www.lightphotos.net/photos/albums/userpics/10110/Sri_Lanka-Old_Lighthouse-Hambantota.jpg Image] || 1913 || [[Hambantota]]<br> {{coord|6|07|19.2|N|81|07|37.6|E}} || inactive || (tower)<br>{{convert|14|m|ft}} || n/a || SLI-011 || n/a |- | Jaffna Channel Lighthouse || || n/a || <br>{{coord|9|37|37.2|N|80|01|58.0|E}} || Fl (3) W 15s. || {{convert|6|m|ft}} || 27220 || n/a || 13 |- | [[Kankesanthurai Lighthouse]] || [http://static.panoramio.com/photos/large/65616847.jpg Image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161023203600/http://static.panoramio.com/photos/large/65616847.jpg |date=23 October 2016 }} || 1893 || [[Kankesanthurai]]<br> {{coord|9|48|57.9|N|80|02|41.4|E}} || inactive || (tower)<br>{{convert|22|m|ft}} || ex-27224 || SLI-012 || n/a |- | [[Kovilan Point Lighthouse]] || [http://static.panoramio.com/photos/large/41830820.jpg Image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161017134933/http://static.panoramio.com/photos/large/41830820.jpg |date=17 October 2016 }} || 1916 || [[Karainagar]]<br> {{coord|9|45|42.4|N|79|51|47.9|E}} || inactive || {{convert|31|m|ft}} || 27212 || SLI-013 || 11 |- | [[Little Basses Reef Lighthouse]] || [https://web.archive.org/web/20210611125417/http://www.divesrilanka.com/DSLittleBasses/DSPothLB1.jpg Image] || 1878 || [[Southern Province (Sri Lanka)|Southern Province]]<br> {{coord|6|24|26.3|N|81|43|48.8|E}} || V Q (2) W 10s. || {{convert|34|m|ft}} || 27268 || SLI-014 || 27 |- | [[Mannar Island Lighthouse (new)|Mannar Island New Lighthouse]] || [[File:Lighthouse, Talaimannar.jpg|90px]] || 1915 || [[Talaimannar]]<br> {{coord|9|06|26.8|N|79|43|51.8|E}} || Fl W 5s. || {{convert|17|m|ft}} || 27364 || SLI-015 || 10 |- | [[Mannar Island Lighthouse (old)|Mannar Island Old Lighthouse]]|| || 1915 || [[Talaimannar]]<br> {{coord|9|05|37.85|N|79|41|53.8|E}} || n/a || n/a || n/a || n/a || n/a |- | [[Mullaitivu Lighthouse]] || || 1896 || [[Mullaitivu ]]<br> {{coord|9|17|26.9|N|80|48|38.35|E}} || destroyed 1996<br>Fl (2) W 10s. || {{convert|20|m|ft}} || 27232 || SLI-016 || 10 |- | [[Old Colombo Lighthouse]] || [[File:LK-colombo-uhrturm.jpg|90px]] || 1860 || [[Colombo]]<br> {{coord|6|56|05.2|N|79|50|34.3|E}} || inactive<br>since 1952 || (tower)<br>{{convert|29|m|ft}} || n/a || SLI-021 || n/a |- | [[Oluvil Lighthouse]] || |[[File:Oluvil Lighthouse 2.jpg|90px]] || 1999 || <br> {{coord|7|17|25.4|N|81|52|02.2|E}} || Fl W 10s. || {{convert|25|m|ft}} || n/a || SLI-026 || n/a |- | [[Point Pedro Lighthouse]] || [[File:Point Pedro Lighthouse along with telecommunication tower.JPG|90px]] || 1916 || [[Point Pedro]]<br>{{coord|9|49|36.8|N|80|14|59.1|E}} || Fl W 5s. || {{convert|31|m|ft}} || 27228 || SLI-017 || 10 |- | [[Pungudutivu Lighthouse]] || || n/a || [[Pungudutivu Lighthouse]]<br> {{coord|9|34|04.1|N|79|51|14.7|E}} || Fl W 5s. || {{convert|11|m|ft}} || 27216 || n/a || 11 |- | [[Round Island Light, Sri Lanka|Round Island Lighthouse]] || [[File:Round Island Lighthouse.jpg|90px]] || 1863 || [[Trincomalee]]<br>{{coord|8|30|46.8|N|81|13|33.3|E}} || Fl (3) WR 15s. || {{convert|31|m|ft}} || 27244 || SLI-019 || 10 |- | Sangamankanda Point Lighthouse || [https://static.panoramio.com.storage.googleapis.com/photos/large/125585619.jpg Image] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161115071816/https://static.panoramio.com.storage.googleapis.com/photos/large/125585619.jpg |date=15 November 2016 }} || 1947 || <br>{{coord|7|01|32.8|N|81|52|40.7|E}} || Fl W 5s. || {{convert|7.5|m|ft}} || 27264 || SLI-020 || 10 |- |} ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ မီးပြတိုက်များ]] 2ie0dwt0811zon71t7sxjlcb5iv6wwl 0 212963 1057095 880055 2026-10-10T04:47:05Z Kaday Han Thaw 122086 1057095 wikitext text/x-wiki '''ဂျိုဆောန်''' ({{small|{{lang-ko|조선 朝鮮}}}}; {{အလယ်ခေတ် ကိုရီးယား|됴ᇢ션·}})၊ တရားဝင်အမည်အားဖြင့် '''ဂျိုဆောန်နိုင်ငံတော်''' ({{small|{{lang-ko|대조선국 大朝鮮國}}}}) သည် [[ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်]]တွင် တည်ရှိခဲ့သော နိုင်ငံဟောင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Ency">{{ko icon}} [https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0051904 조선], 한국민족문화대백과사전 (Encyclopedia of Korean Culture)</ref> [[၁၃၉၂|၁၃၉၂ ခုနှစ်]]တွင် [[ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်)|ရီဆောင်းဂယ်]]မှ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref name="HistoryGo">{{ko icon}} [http://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_n312600&code=kc_age_30 태조 이성계], 한국사연대기, 우리역사넷</ref> [[၁၈၉၇|၁၈၉၇ ခုနှစ်]] [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဂိုဂျွံဘုရင်]]မှ [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်]]ကို တည်ထောင်သည်အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်။ မြို့တော်သည် ယခု [[ဆိုးလ်မြို့|ဆောအူလ်အထူးမြို့]]ဖြစ်သော ''ဟန်ယံ'' ဖြစ်သည်။<ref name="SeoulHistory">{{ko icon}} 임용한, 〈[https://www.kci.go.kr/kciportal/ci/sereArticleSearch/ciSereArtiView.kci?sereArticleSearchBean.artiId=ART002198039 조선초기 한성부의機能과 한성판윤]〉, 《서울과 역사》, 2017년, 통권 제95호, pp. 129-168</ref> ဂျိုဆောန်မင်းဆက်သည် [[ဂိုလျော|ဂိုလျောမင်းဆက်]]ကို ဆက်ခံသော မင်းဆက်ဖြစ်ပြီး ကိုရီးယားနိုင်ငံ သမိုင်း၏ နောက်ဆုံး မင်းဆက်ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == === စတင်တည်ထောင်ခြင်း === ၁၄ ရာစုအကုန်တွင် [[ဂိုလျော|ဂိုလျောမင်းဆက်]]သည် ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခများနှင့် [[မွန်ဂို အင်ပါယာ]] ပျက်သုဉ်းမှုအပြီး အားနည်းလျက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၃၈၈ ခုနှစ်တွင် စစ်သူကြီး [[ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်)|ရီဆောင်းဂယ်]]သည် မင်မင်းဆက်တရုတ်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်ရန် စေလွှတ်ခြင်းခံရသော်လည်း ဝီဟွာကျွန်းမှ တပ်ခေါက်ပြန်လှည့်ကာ (''위화도 회군 / Wihwado Retreatment'') စစ်အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Lee |first=Ki-baek |title=A New History of Korea |publisher=Harvard University Press |year=1984 |pages=165–168 |isbn=978-0-674-61576-2}}</ref> ၁၃၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂိုလျော၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ကို နန်းချ၍ ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရှေးခေတ် [[ဂိုဂျိုဆောန်]]ကို အစွဲပြု၍ "''ဂျိုဆောန်''" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ === ခေတ်ရွှေကမ္ဘာ (၁၅ ရာစု) === ဂျိုဆောန်၏ စတုတ္ထမြောက်ဘုရင် ဖြစ်သော '''[[ဆဲဂျွံမင်းကြီး]]''' (Sejong the Great, ၁၄၁၈–၁၄၅၂) လက်ထက်တွင် နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ သိပ္ပံ၊ နဂ္ဂတဗေဒနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ကဏ္ဍအသီးသီး၌ အထူးထွန်းကားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Seth |first=Michael J. |title=A History of Korea: From Antiquity to the Present |publisher=Rowman & Littlefield |year=2010 |pages=138–142 |isbn=978-0-7425-6716-0}}</ref> ၁၄၄၃ ခုနှစ်တွင် '''ဆဲဂျွံမင်းကြီး'''သည် ကိုရီးယားစာရေးစနစ်ဖြစ်သော [[ဟန်းဂုလ်]] (''Hangul / 훈민정음'') ကို တီထွင်ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး စာပေမတတ်မြောက်သော သာမန်ပြည်သူများ လွယ်ကူစွာ စာရေးသားဖတ်ရှုနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Hangul |title=Hangul: Korean alphabet |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2024-01-01}}</ref> === ကျူးကျော်စစ်များ === * '''ဂျပန်ကျူးကျော်စစ် (၁၅၉၂–၁၅၉၈):''' [[တိုယိုတိုမိ ဟိဒဲယောရှိ]] ဦးဆောင်သော ဂျပန်တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ စစ်သူကြီး [[လီဆွန်းဆင်း]] (Yi Sun-sin) ၏ ကလိပ်သင်္ဘော (''Turtle Ship / 거북선'') များ အသုံးပြု၍ ရေတပ် အနိုင်ရရှိမှုနှင့် မင်မင်းဆက်၏ စစ်ကူကြောင့် ဂျပန်တပ်များကို တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Hawley |first=Samuel |title=The Imjin War: Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China |publisher=Royal Asiatic Society |year=2005 |isbn=978-89-954424-2-5}}</ref> * '''မန်ချူးကျူးကျော်စစ် (၁၆၂၇, ၁၆၃၆):''' မန်ချူး (နောက်ပိုင်း [[ချင်မင်းဆက်]]) တို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ဂျိုဆောန်သည် ချင်မင်းဆက်အား ဩဇာခံပြုခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book |last=Kang |first=Hyeon-beom |title=The Manchu Invasions of Korea |publisher=Seoul National University Press |year=2007}}</ref> === နောက်ပိုင်းကာလနှင့် ပျက်သုဉ်းခြင်း === ၁၉ ရာစုတွင် ဂျိုဆောန်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်ဖြတ်ကာ သီးခြားနေထိုင်ခဲ့သဖြင့် "''ရဟန်းမင်းနိုင်ငံ''" (''Hermit Kingdom'') ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် အနောက်တိုင်းအင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် ဂျပန်တို့၏ ဖိအားကြောင့် တံခါးဖွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ဂိုဂျွံသည် နိုင်ငံတော်ကို ခေတ်မီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် သီးခြားလွတ်လပ်မှုပြသရန် [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်]] အဖြစ် ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တရားဝင် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Pratt |first=Keith |title=Korea: A Historical and Cultural Dictionary |publisher=Routledge |year=1999 |pages=192–194 |isbn=978-0-7007-0463-7}}</ref> == အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လူမှုအဆောက်အအုံ == === နယို-ကွန်ဖြူးရှူးဝါဒ === ဂျိုဆောန်မင်းဆက်သည် [[နယို-ကွန်ဖြူးရှူးဝါဒ]] (''Neo-Confucianism'') ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိက သဘောတရားနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးမူအဖြစ် လက်ခံခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို လျှော့ချခဲ့ပြီး မိသားစုစနစ်၊ ရိုသေလေးစားမှုနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းများကို မာဆတ်စွာ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Deuchler |first=Martina |title=The Confucian Transformation of Korea |publisher=Harvard University Press |year=1992 |isbn=978-0-674-16089-7}}</ref> === လူမှုဇာတ်နိမ့်/ဇာတ်မြင့်စနစ် === ဂျိုဆောန်လူအဖွဲ့အစည်းကို အဓိကအားဖြင့် အဆင့် ၄ ဆင့် ပိုင်းခြားထားသည်- 1. '''ယန်းဘန်''' (''Yangban''): အထက်တန်းစား၊ အရာရှိနှင့် စာပေတတ်သူများ။ 2. '''ဂျွန်အင်း''' (''Jungin''): အလယ်အလတ်တန်းစား၊ နည်းပညာရှင်၊ စကားပြန်နှင့် ဆရာဝန်များ။ 3. '''ယံမင်း''' (''Yangmin''): သာမန်ပြည်သူများ၊ လယ်သမားများနှင့် ကုန်သည်များ။ 4. '''ချောန်မင်း''' (''Cheonmin''): အနိမ့်ဆုံးတန်းစား၊ ကျေးကျွန်များ၊ သားသတ်သမားများနှင့် ကချေသည်များ။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ == ဂျိုဆောန်ခေတ်တွင် ဟန်းဂုလ်စာပေ၊ အနုပညာနှင့် အိုးလုပ်ငန်းတို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် [[ဂျိုဆောန် အဖြူရောင်ကြွေထည်]] (''Joseon white porcelain'') နှင့် သီးသန့် မင်စက်ပန်းချီများမှာ ကျော်ကြားလှသည်။ == အခြားကြည့်ရန် == * [[ဂိုလျော]] * [[ဆဲဂျွံမင်းကြီး]] * [[လီဆွန်းဆင်း]] * [[ဟန်းဂုလ်]] * [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်]] [[ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ် ကိုရီးယားအက္ခရာများ ပါဝင်သော ဆောင်းပါး]] [[ကဏ္ဍ:ကိုရီးယား သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:အာရှ၏ မင်းဆက်ဟောင်းများ]] 4o1ih6stey6dftpnrppsi9kk0y9rnpn 0 212964 1057097 812480 2026-10-10T04:57:38Z Kaday Han Thaw 122086 1057097 wikitext text/x-wiki '''ဂိုလျော''' ({{lang-ko|고려; 高麗}}) သည် ၉၁၈ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ကိုရီးယား နိုင်ငံဟောင်း ဖြစ်သည်။ [[ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်]]ကို တစ်စုတစည်းတည်းဖြစ်အောင် စိစပ်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့ပြီး ၁၃၉၂ ခုနှစ်အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်။<ref>" [https://www.britannica.com/topic/Koryo-dynasty Koryŏ dynasty | Korean history]". ''Encyclopedia Britannica''. Encyclopædia Britannica, Inc.</ref> "ကိုရီးယား" (Korea) ဟူသော ဝေါဟာရမှာ ဂိုလျော၏ စာလုံးပေါင်း အခေါ်အဝေါ်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>[http://www.culturecontent.com/content/contentView.do?search_div=CP_THE&search_div_id=CP_THE004&cp_code=rp0703&index_id=rp07032344&content_id=rp070313990001&search_left_menu=8 고려]. ''문화콘텐츠닷컴'' (in Korean). Korea Creative Contents Agency.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၇ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစ၍ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ကို စိုးမိုးခဲ့သော [[ရှီလာ]]နိုင်ငံတော်သည် ပြည်တွင်း မငြိမ်မသက်မှုများကြောင့် ၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ပြိုကွဲခဲ့ပြီး နှောင်းဘက်ဂျယ် နှင့် ထယ်ဘွံ (နှောင်းဂိုဂူလျော) စသည့် ပြည်နယ်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ထယ်ဘွံနိုင်ငံမှ စစ်သူကြီး [[ဝမ်ဂွန်]] သည် အာဏာသိမ်း၍ ဂိုလျောမင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ဂိုလျောသည် ၉၃၅ ခုနှစ်တွင် နှောင်းရှီလာကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး ၉၃၆ ခုနှစ်တွင် နှောင်းဘက်ဂျယ်ကို စစ်ရေးအရ အနိုင်ရယူကာ ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်တစ်ခုလုံးကို ပြန်လည်ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ၉၉၃ ခုနှစ်မှစ၍ မြောက်ဘက်မှ ခီတန်လူမျိုးတို့၏ [[လျောင်မင်းဆက်]] ကျူးကျော်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသော်လည်း ၁၀၁၉ ခုနှစ်တွင် အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သဖြင့် ရာစုနှစ်တစ်ခုနီးပါး ငြိမ်းချမ်းသာယာသော ရွှေခေတ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဂိုလျော၊ လျောင်မင်းဆက် နှင့် [[ဆုန်းမင်းဆက်]] တို့အကြား အရှေ့အာရှ၏ အာဏာချိန်ခွင်လျှာကို ထိန်းညှိထားနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၁၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ချိုမျိုးနွယ်စု စစ်အာဏာရှင်များက စိစပ်စိုးမိုးခဲ့ပြီး ထိုကာလအတွင်း [[မွန်ဂိုဧကရာဇ်နိုင်ငံ]]၏ ကျူးကျော်မှုကို အနှစ် ၃၀ မျှ ကြံ့ကြံ့ခံခဲ့ရသည်။ ၁၂၅၈ ခုနှစ်တွင် ချိုမျိုးနွယ်စု ပြုတ်ကျပြီးနောက် မွန်ဂိုတို့၏ [[ယွမ်မင်းဆက်]] ဩဇာခံအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ ၁၄ ရာစုအလယ်တွင် [[ဂုံမင်းဘုရင်]] က လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်ဖြစ်အောင် ပြန်လည် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် မြောက်ဘက်မှ [[ခေါင်းပေါင်းနီတပ်]] နှင့် တောင်ဘက်မှ ဂျပန် ပင်လယ်ဓားပြများ၏ ရန်ကို စစ်သူကြီး ချိုယောင်း နှင့် စစ်သူကြီး [[ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်)|ရီဆောင်းဂယ်]] တို့က တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>이정완; 최효성 (2015). ''[https://books.google.com/books?id=AqSKCgAAQBAJ&pg=PA65 만만한 취업 한국사: 국내 주요 기업 입사대비 최단기 한국사 마스터북]'' (in Korean). 박문각. p. 165. ISBN 978-9791170239.</ref> ၁၃၈၈ ခုနှစ်တွင် ရီဆောင်းဂယ်အား [[မင်မင်းဆက်]] ပိုင်နက် လျောင်တုံနယ်မြေသို့ ကျူးကျော်ရန် စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း တပ်ခေါက်ပြန်လှည့်ကာ စစ်သူကြီး ချိုယောင်းကို လုပ်ကြံ၍ အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။ ၁၃၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂိုလျောမင်းဆက်ကို ဖြုတ်ချကာ [[ဂျိုဆောန်]] မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သဖြင့် သက်တမ်း ၄၇၄ နှစ်ကြာရှိခဲ့သော ဂိုလျောမင်းဆက် နိဋ္ဌိတံခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေး == ဂိုလျောခေတ်သည် ကိုရီးယားသမိုင်းတွင် "ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ရွှေခေတ်" ဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last1=Johnston |first1=William M. |title=Encyclopedia of Monasticism |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=9781136787157 |page=275}}</ref> ၁၁ ရာစုတွင် မြို့တော် [[ဂယ်ဆောင်း]] တစ်ခုတည်း၌ပင် ဘုရားကျောင်းပေါင်း ၇၀ ကျော် ရှိခဲ့သည်။ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှ ကုန်သည်များနှင့် ကုန်သွယ်မှုများ ထွန်းကားခဲ့ပြီး မြို့တော် ဂယ်ဆောင်းသည် စီးပွားရေးဗဟိုချက် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုခေတ် ကုန်သည်များသည် နှစ်ကြိမ်စာရင်းရေးသွင်းမှုစနစ်ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Ma">{{cite book |last1=Ronald |first1=Ma |title=Financial Reporting in the Pacific Asia Region |date=1997 |publisher=World Scientific |isbn=9789814497626 |page=239}}</ref> အနုပညာနယ်ပယ်တွင် [[ဂိုလျော အစိမ်းရောင် ကြွေထည်]] (Goryeo celadon) များသည် အလွန်ကျော်ကြားခဲ့သည်။<ref name="The Met">{{cite web |title=Korea, 1000–1400 A.D. |url=https://www.metmuseum.org/toah/ht/07/eak.html |website=Heilbrunn Timeline of Art History |publisher=The Metropolitan Museum of Art}}</ref> ထို့အပြင် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် သစ်သားပုံနှိပ်တုံးပေါင်း ၈၁,၂၅၈ တုံးဖြင့် ထွင်းထုထားသော [[ရှစ်သောင်း ပိဋကတ်တော်]] (Tripiṭaka Koreana) ကို ဟယ်အင်းဆာ ကျောင်းတော်၌ ယနေ့ထက်တိုင် ထိန်းသိမ်းထားဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Inscription: Haeinsa Temple Changgyong P'ango, the Depositories for the Koreana Woodblocks (Republic of Korea) |url=https://whc.unesco.org/en/decisions/3097 |website=UNESCO World Heritage Centre |publisher=United Nations}}</ref> ၁၃ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဂိုလျောသည် ဥရောပရှိ ဂူတင်ဘတ် မတိုင်မီ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့်စော၍ သတ္တု ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သော ပုံနှိပ်စာလုံး နည်းပညာကို တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="The Met" /><ref>{{cite web |title=Korean Classics |url=https://www.loc.gov/rr/asian/guide2007/guide-korean.html |website=Asian Collections: An Illustrated Guide |publisher=Library of Congress}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂိုလျော]] [[ကဏ္ဍ:ကိုရီးယား သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:အာရှ၏ မင်းဆက်ဟောင်းများ]] qzhzl64gnpj3ashiixcaok29bylweko 0 222202 1056968 1045538 2026-10-09T14:59:17Z Ninjastrikers 22896 1056968 wikitext text/x-wiki {{Other people|စိုးဝင်း}} {{Infobox officeholder |name=စိုးဝင်း |native_name= |native_name_lang= | image = Soe Win (minister) 2019.jpg |minister= |office=[[စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |president= [[ဦးဝင်းမြင့်]] | 1blankname = |predecessor= ကိုယ်တိုင် |successor=ဦး[[ဝင်းရှိန်]] |term_start=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉ |term_end = ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |office1=[[စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |term_start1= ၃၁ မေ ၂၀၁၈ |term_end1=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉ |predecessor1= ဦး[[ကျော်ဝင်း (ဝန်ကြီး)|ကျော်ဝင်း]] |successor1= ကိုယ်တိုင် |office2=[[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး<ref name="new"/> |term_start2= ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၁၉ |term_end2=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၉ |predecessor2= ဦး[[ခင်မောင်ချို]] |successor2= ကိုယ်တိုင် |nationality=မြန်မာ | birth_date = {{birth date and age|1938|12|13}} | birth_place = [[မော်လမြိုင်မြို့]]၊ [[ကိုလိုနီခေတ်|ဗြိတိသျှဘားမား]] |alma_mater= |occupation= }} ဦး'''စိုးဝင်း''' သည် [[စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]] တို့၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဟောင်း တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး[[ကျော်ဝင်း (ဝန်ကြီး)|ကျော်ဝင်း]] နုတ်ထွက်ပြီးနောက် ဝန်ကြီးဖြစ်လာသူဖြစ်သည်။ ဝန်ကြီးဖြစ်လာချိန်တွင် အသက် (၈၀) အရွယ်ရှိပြီဖြစ်သဖြင့် ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အသက်အကြီးဆုံးသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="usw">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-44283136.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16400608418139&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-44283136|title=စီမံ ဘဏ္ဍာ ဝန်ကြီးသစ် ဘယ်ကဏ္ဍတွေကို အာရုံစိုက် ကိုင်တွယ်ဖို့ လိုလဲ}}</ref> [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုဝန်ကြီးဌာန]]ကို စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပူးပေါင်းပြီးနောက်တွင် စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်။ [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှု]]အပြီးတွင် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။ ==ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး== ဦးစိုးဝင်းကို ၁၉၃၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ရက်နေ့တွင် [[မော်လမြိုင်မြို့]]၌ ဖွားမြင်သည်။ ဝိဇ္ဇာ၊ ဥပဒေဝိဇ္ဇာ၊ စီမံခန့်ခွဲရေးဒီပလိုမာဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်။ <ref name="new">{{Cite web|url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%81%8F%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91/|title=စက်မှုဝန်ကြီးဌာန၏ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးစိုးဝင်း ပူးတွဲတာဝန်ထမ်းဆောင်မည်|access-date=21 December 2021|archive-date=21 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211221052935/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%E1%80%85%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%AF%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%8C%E1%80%AC%E1%80%94%E1%81%8F%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%91/|url-status=dead}}</ref> ==အလုပ်အကိုင်== ဦးစိုးဝင်းသည် ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ငွေကြေးလုပ်ငန်းတွင် (၄၅)နှစ်ကျော်ကြာ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင် နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုဘဏ်တွင် အထွေထွေ မန်နေဂျာအဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် နိုင်ငံတကာ ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ငွေကြေးအကြံပေးကုမ္ပဏီ ဒီလွိုက်၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ အတိုင်ပင်ခံ၊ အုပ်ချုပ်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။<ref name="new"/>ထို့အပြင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]၏ ဗဟိုစီးပွားရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။ ===ဝန်ကြီးဘဝ=== ၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး[[ကျော်ဝင်း (ဝန်ကြီး)|ကျော်ဝင်း]]အား အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်က စုံစမ်းပြီးနောက် ဦးကျော်ဝင်း နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ဝန်ကြီးအသစ်အဖြစ် ဦးစိုးဝင်းအား [[ဦးဝင်းမြင့်|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]က အဆိုပြုခဲ့ပြီး [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်|လွှတ်တော်]]က အတည်ပြုခဲ့ရာ ၂၀၁၈ခုနှစ် ​မေလ ၃၁ရက်​နေ့တွင် ဦးစိုးဝင်းသည် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="approve">{{Cite web|url=http://burmese.dvb.no/archives/272955|title=ဦးစိုးဝင်းကို စီမံဘဏ္ဍာဝန်ကြီးအဖြစ် သမ္မတနှင့် လှတ်တော် အတည်ပြု}}</ref> ၂၀၁၉ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီးဖြစ်သူ ဦး[[ခင်မောင်ချို]] နုတ်ထွက်ခဲ့ရပြီးနောက် ဦးစိုးဝင်းသည် စက်မှုဝန်ကြီးဌာနကိုပါ ပူးတွဲကိုင်တွယ်ခဲ့ရသည်။<ref name="combine">{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/50407519.amp?amp_js_v=a6&amp_gsa=1&usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16400669643406&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp_tf=From%20%251%24s&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2F50407519|title=ဝန်ကြီးဌာန နှစ်ခုကို ပေါင်းမယ်}}</ref>၂၀၁၉ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် စက်မှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနတို့အား ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုတည်းအဖြစ် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ဦးစိုးဝင်းက ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/11/26/209223.html|title=ဝန်ကြီးဌာန ၂ ခုကို ပေါင်း၍ စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန ဟု ပြောင်းလဲ}}</ref> ၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့ အာဏာသိမ်းမှုတွင် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရပြီးနောက် အစိုးရလျို့ဝှက်ချက်များ အက်ဥပဒေနှင့် တရားစွဲဆိုခံထားရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/222054|title=အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်၊ စီမံ/ဘဏ္ဍာဝန်ကြီးဟောင်းသုံးဦးနှင့် ရှောင်တာနယ်တို့ကို လျှို့ဝှက်အက်ဥပဒေဖြင့် တရားစွဲထားသည့်အမှု ဦးစိုးဝင်း၏ကျန်းမာရေး မကောင်းသဖြင့် စစ်ဆေးခဲ့ခြင်းမရှိ}}</ref> ဦးစိုးဝင်းတရားစွဲဆိုခံထားရသော  နိုင်ငံတော်လျှို့ဝှက်ချက် အက်ဥပဒေပုဒ်မ ၃-၁(ဂ)အမှုမှာ  ဩစတေးလျနိုင်ငံသား စီးပွားရေးအကြံပေး မစ္စတာ ရှောင် တာနဲလ်၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ စီမံ/ဘဏ္ဍာ ဒုဝန်ကြီး ဦးဆက်အောင်၊ စီမံ/ဘဏ္ဍာ ဝန်ကြီး ဟောင်း ဦးကျော်ဝင်းတို့နှင့် ပူးတွဲ စွဲဆိုခံထားရသော အမှုဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=NLD စီမံဘဏ္ဍာဝန်ကြီး ဦးစိုးဝင်းကို တရားရုံးက အာမခံပေး |url=https://www.rfa.org/burmese/news/minister-of-planning-and-finance-soe-win-01272022080816.html |website=Radio Free Asia |access-date=၂၆ ဧပြီ ၂၀၂၂ |language=my}}</ref> အမှုရင်ဆိုင်နေရဆဲကာလတွင် ဦးစိုးဝင်းသည် အူမကြီးကင်ဆာရောဂါ ဝေဒနာကြောင့်  နေပြည်တော်၊ ခုတင် ၁၀၀၀ ဆေးရုံတွင် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=ဖမ်းဆီးခံ စီမံ/ဘဏ္ဍာဝန်ကြီး ဦးစိုးဝင်း ခွဲစိတ်ကုသမှုခံယူရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/12/23/248356.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၂၆ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=23 ဒီဇင်ဘာ 2021}}</ref> တရားရုံးတော်က ဦးစိုးဝင်းအား ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် ၂၀၂၂ ဇန်နဝါရီ ၂၇ရက် ရုံးချိန်းတွင် အာမခံပေးခဲ့သဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရပြီး တရားရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဝန်ကြီးဟောင်းများထဲ ပထမဦးဆုံးအာမခံရသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |first1=ဧရာဝတီ |title=ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံထားရသည့် စီမံ/ဘဏ္ဍာဝန်ကြီး ဦးစိုးဝင်း အာမခံ ရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/01/27/249336.html |website=ဧရာဝတီ |access-date=၂၆ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=27 ဇန်နဝါရီ 2022}}</ref> ၂၀၂၂ စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက် တွင် နေပြည်တော်အထူးတရားရုံးက ၎င်းအား မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရလျှို့ဝှက်ချက်အက်ဥပဒေဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၃နှစ်ချမှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းနှင့်အတူ ပူးတွဲတရားစွဲဆိုခံရသည့်  [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]၊စီးပွားရေးအကြံပေး ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား မစ္စတာ ရှောင်တာနယ် ၊ ဦးဆက်အောင်(စီမံ/ဘဏ္ဍာ/စက်မှု ဒုဝန်ကြီး) နှင့်  ဦး[[ကျော်ဝင်း (ဝန်ကြီး)|ကျော်ဝင်း]] (စီမံ/ဘဏ္ဍာဝန်ကြီးဟောင်း) တို့လည်း ထောင် ၃နှစ်ကျခံခဲ့ရသည်ကိုတွေ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-57587464|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၊ ရှောင်တာနယ်နဲ့ အစိုးရ လျှို့ဝှက်ချက်အက်|work=BBC Burmese|access-date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date= ၂၃ ဇွန်၂၀၂၁ }}</ref> ရမည်းသင်းထောင်တွင်း အကျဉ်းချခံနေရသော  ဦးစိုးဝင်းကို ၂၀၂၂ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ရက်တွင် စစ်ကောင်စီက  ပြန်လွတ်ပေးသည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/soewin-minister-10292022044636.html|title=NLD အစိုးရ လက်ထက် စီမံဘဏ္ဍာဝန်ကြီး ဦးစိုးဝင်း ပြန်လွတ်လာ|work=RFA|access-date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date= ၂၉ အောက်တိုဘာ၂၀၂၂ }}</ref> <ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2022/10/29/255641.html|title=NLD စီမံ/ဘဏ္ဍာဝန်ကြီး ဦးစိုးဝင်း ပြန်လွတ်|work=ဧရာဝတီ|access-date=၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ |date= ၂၉ အောက်တိုဘာ၂၀၂၂ }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၃၈|}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] nnuoq3mgp62ee9wlt59e0kkfuikcy9g 3 223880 1057077 1056130 2026-10-10T03:51:47Z Zawzawaungthwin 100038 /* ဆောင်းပါးအသစ်တင်မရခြင်း */ အပိုင်းသစ် 1057077 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Zawzawaungthwin ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, like 'Interwikis' and updating images from Commons, etc. So don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၆၊ ၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) == ဧပြီ ၂၀၂၂ == [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] မင်္ဂလာပါ၊ ကျွန်ုပ်ကတော့ [[User:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ဖြစ်ပါတယ်။ မကြာသေးမီက သင်ဟာ [[:ဖုန်ကြားရှင်]]&nbsp;မှ&nbsp; အကြောင်းအရာများကို လုံလောက်စွာ ရှင်းပြခြင်း မရှိဘဲ ဖယ်ရှားလိုက်တယ်ဆိုတာကို သတိပြုမိလိုက်ပါတယ်။ နောင်အခါ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ သင်ပြုလုပ်တဲ့ ပြင်ဆင်မှုများမှာ လုံလောက်တဲ့ [[H:ES|တည်းဖြတ်ခြင်း အတိုချုပ်]]ကို ဖော်ပြပေးနိုင်ရင် အခြားသူတွေအတွက် အကူအညီဖြစ်မှာပါ။ ဒါဟာ မှားယွင်းပြုလုပ်မှုတစ်ခု ဖြစ်တယ်ဆိုရင် မစိုးရိမ်ပါနဲ့။ ဖယ်ရှားလိုက်တဲ့ အကြောင်းအရာများကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းပြီးပါပြီ။ စမ်းသပ်မှုတွေ ပြုလုပ်ချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:Sandbox|sandbox]] ကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ ကျွန်ုပ် အမှားပြုလုပ်မိတယ်လို့ သင်ယူဆခဲ့ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် မေးမြန်းစရာရှိတယ်ဆိုရင် [[User_talk:Ninjastrikers|ကျွန်ုပ်ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာ]]မှာ စာတိုချန်ခဲ့နိုင်ပါတယ်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။<!-- Template:uw-delete1 --> [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၅၂၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) :ကျနော့်ကို တည်းဖြတ်ခွင့်ပိတ်ပင်ထားတာတွေ့လို့ ဘယ်လိုပြန်လည်ဆောင်ရွက်ရမလဲ သိချင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၂၃၊ ၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] Do you use any VPN while editing Wikipedia? [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၂၇၊ ၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) :::ကိုနင်ဂျာရေ “[[သန်းသန်းဆွေ]]” ကိစ္စ ဆွေးနွေးကြရအောင်။သူက ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ပါ။သူ့ကို အမျိုးသမီးဝန်ကြီး ကဏ္ဍထဲ ထည့်သွင်းသင့်တယ်လို့မြင်တယ်။နိုင်ငံဝန်ထမ်းက ကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ပြဌာန်းထားတဲ့ ဗဟိုဘဏ်ဥပဒေအရ ဆို သူက ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပါ။ဝန်ကြီး လို့ မသုံးစေချင်ရင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ် များ ဆိုတာက ပိုသင့်တော် မလား။နိုင်ငံ ဝန်ထမ်းက မဖြစ်သင့်ဘူးလို့ မြင်လို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၄၉၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ (UTC) ::::ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌက [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]မှာ ၂၀ ဦးမြောက်မှာတော့ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့နေရာကို ဝန်ကြီးဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲတာမျိုး မတွေ့မိတဲ့အတွက် ဝန်ကြီး ကဏ္ဍကနေ ဖယ်လိုက်တာပါ။ ဘယ်ကဏ္ဍနဲ့ သင့်လျော်မလဲ ကြည့်တော့ အင်္ဂလိပ်ဆောင်းပါးမှာ ထည့်ထားတဲ့ civil servants ကိုပဲ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအနေနဲ့ ထည့်လိုက်တာပါ။ သီးခြားကဏ္ဍအနေနဲ့ "မြန်မာနိုင်ငံ ဗဟိုဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများ" ဆိုပြီး လုပ်မယ်ဆိုရင်လည်း ရပါတယ်။ "မြန်မာနိုင်ငံ ဗဟိုဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများ" ဆောင်းပါးရယ်၊ တခြားသော ဥက္ကဋ္ဌအကြောင်း ဆောင်းပါးတွေ ဖန်တီးပြီး ထည့်ထားသင့်တဲ့ ကဏ္ဍပါ။ ဒါကလည်း [[:en:Category:Governors_of_the_Central_Bank_of_Malaysia]] ကို နမူနာကြည့်ပြီး ပြောတာပါ။ ဝန်ကြီးလို့ ဘယ်နေရာမှာမှ ရည်ညွှန်းထားတာ (ကျွန်တော့အနေနဲ့) မတွေ့မိတဲ့အတွက် ဝန်ကြီးကဏ္ဍထဲမှာတော့ မထည့်သင့်ဘူးလားလို့ပါဗျ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၀၉၊ ၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ (UTC) :::::ဟုတ်ကဲ့။ဝန်ကြီးကဏ္ဍ ကနေ ဖယ်ရှားလိုက်တာ သဘောတူလက်ခံပါတယ်။ဖြစ်လည်းဖြစ်သင့်ပါတယ်။ ဗဟိုဘဏ် အပါအဝင် ရုံးနဲ့ကောင်စီ၊ကော်မရှင် ၉ ခုကို   “ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ” များလို့ ရည်ညွှန်းသတ်မှတ်ဖော်ပြထားတာရှိတော့ ပြည်ထောင်စုအဆင့် အဖွဲ့အစည်း ပုဂ္ဂိုလ်များ ဆိုရင်ရော။သင့်တော်မလား။နိုင်ငံဝန်ထမ်း နဲ့ စာရင်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၃၅၊ ၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ (UTC) ::::::Agree and please proceed. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၂၅၊ ၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ (UTC) :::::::အောင်ကို နှင့် ပတ်သတ်ပြီး သံတူကြောင်းကွဲ စာမျက်နှာ ဖန်တီးမှု အဆင်မပြေ၍ ပြုလုပ်နိုင်သည့် နည်းလမ်းမျှဝေပေးစေလိုပါတယ်. ခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၁၈၊ ၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::အဆင်ပြေသလို လုပ်ကြည့်ထားပါတယ်။အမှားအယွင်းလုပ်ဆောင်မိတယ်ဆိုရင် ပြင်ဆင် ပေးပါခင်ဗျာ @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၂၉၊ ၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) :::::::::အဆင်ပြေပါတယ်ဗျ။ စကားမစပ် [[ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်_(အဆိုပြုချက်များ)#Portal_နှင့်_Draft_အမည်ညွှန်း_ထည့်သွင်းရန်|ဒီနေရာက Portal နဲ့ Draft အမည်ညွှန်းအတွက်]] အဆိုပြုထားတာကို ဝင်ရောက်ဆွေးနွေးပေးပါဦးဗျ။ ကျေးဇူးပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၄၅၊ ၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::::ကိုနင်ဂျာရေ ကျနော်  [[ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဆင့်ခေါ်ရေး ဗဟိုအဖွဲ့]] စာမျက်နှာ မှာ ဇယားဆွဲတာ လိုအပ်ချက်ရှိနေလို့ အဆင်ပြေရင် ကျေးဇူးပြု၍ ပြင်ဆင်ပေးစေလိုပါတယ် ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၁၊ ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) :::::::::::နည်းနည်းပြင်လိုက်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၁၆၊ ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ...[[မြန်မာ့ အစားအစာ]]  ဆောင်းပါး ရဲ့ အမျိုးအမည်များ အက္ခရာစဉ် က သွင်ပြင်ပိုင်းမှာ မညီမညာဖြစ်နေပုံပဲ။အဆင်ပြေရင် ညှိပေးစေချင်ပါတယ် ခင်ဗျာ။နောက်ပြီး ဆောင်းပါးအပေါ် ကျနော့်ရဲ့ နောက်ပြန်ပြင်မှုမှာ လိုအပ်ချက်ရှိခဲ့ရင်လည်း ပြင်ဆင်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၃၂၊ ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ (UTC) :::::::::::::အင်္ဂလိပ်ဝီကီဖက်က [[:en:Burmese cuisine]] ကို ပြန်ပြီး ရေးနိုင်ရင်တော့ ပိုကောင်းမယ်။ ခုတော့ columns-list ပုံစံပဲ ပြင်ပေးလိုက်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၃၀၊ ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] Thanks..I will try. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၁၉၊ ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ (UTC) == Autopatrolled granted == [[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|right|80px]] Hi Zawzawaungthwin, I just wanted to let you know that I have added the [[WP:AUTOPAT|autopatrolled user right]] to your account. This means that pages you create will automatically be marked as 'reviewed'. Autopatrolled is assigned to prolific creators of articles, where those articles do not require further review, and may have been [[WP:RFP|requested]] on your behalf by someone else. It doesn't affect how you edit; it is used only to manage the workload of new page patrollers. Since the articles you create will no longer be systematically reviewed by other editors, it is important that you maintain the high standard you have achieved so far in all your future creations. Please also try to remember to add relevant [[Wikipedia:Stub|stub tags]], [[Wikipedia:Categorization|categories]], and [[:en:Wikipedia:Orphan|incoming links]] to them. Feel free to leave me a message if you have any questions. Happy editing! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၂၇၊ ၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) :ကိုနင်ဂျာရေ...ဝီကီရဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခုမှာ အတိုချုပ်ဖော်ပြလို့ရတဲ့ ဥပမာသူက ဘယ်သူဘယ်ဝါဆိုတာကို ဘယ်လို ထည့်သွင်းရတာလဲဗျာ။ကျနော် မသိလို့ လမ်းညွှန့်ပေးပါအုံး။ဥပမာ ဦးထွန်းထွန်းဦး ဆို သူက ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် အဲ့လိုမျိုးပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၂၊ ၅ မေ ၂၀၂၄ (UTC) ::[[En:Wikipedia:Short description|short description]] လိုမျိုးကို ပြောတာထင်တယ်။ <nowiki>{{short description}}</nowiki> သုံးပြီး ရေးတာကတော့ enwiki တစ်ခုတည်းမှာပဲ ရသေးတာလို့ ကျနော်သိထားတယ်။ ပုံမှန်အနေနဲ့ မိုဘိုင်းလ်မှာ မြင်ရတဲ့ အတိုချုပ်ကိုတော့ wikidata ရဲ့ description အောက်က သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာစကားနေရာမှာ ထည့်ထားလို့ရပါတယ်။ ဥပမာ [[အောင်ဆန်း]]ရဲ့ [https://my.m.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 မိုဘိုင်းဗားရှင်း]မှာ မြင်ရတဲ့ "မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင်" ဆိုတာကို သူ့ရဲ့ [[D:Q194161|ဝီကီဒေတာ]]က Description > Burmese မှာ ရေးထားပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၂၂၊ ၅ မေ ၂၀၂၄ (UTC) :::ဟုတ်ကဲ့ အောင်ဆန်း “ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင်” အဲ့လိုမျိုးပါခင်ဗျ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၉၊ ၅ မေ ၂၀၂၄ (UTC) :ကိုနင်ဂျာ ရေ အဆင်ပြေရင်  မြန်မာ–ချက်သမ္မတနိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး ကို လိုအပ်တာတွေ တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ပေးပါအုံး။နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးအကြောင်း ရေးသားနေတာတွေ့လို့ တတ်သလောက်မှတ်သလောက်လေး ကူညီပေးထားပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၉၊ ၁၆ မေ ၂၀၂၄ (UTC) ::ကူညီဖြည့်စွက်ရေးသားပေးတာ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၉:၁၀၊ ၁၇ မေ ၂၀၂၄ (UTC) :::ချက်-မြန်မာ Map မှာ နည်းနည်းလိုအပ်ချက်ရှိနေသေးတယ် ထင်တယ်။ကူညီပေးပါအုံး။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၀၊ ၁၇ မေ ၂၀၂၄ (UTC) ::::မြေပုံက ဆွဲထားပြီးသား မရှိလို့ မပေါ်တာပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၂၁၊ ၁၈ မေ ၂၀၂၄ (UTC) :::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန က ဝန်ကြီးအပြောင်းအလဲတွေကို ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ထားထာမှာ လိုအပ်ချက်တွေရှိလို့ ပြင်ဆင်ပေးပါအုံးဗျာ.. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၀၊ ၂၈ မေ ၂၀၂၄ (UTC) ::::::Done and thanks for updating. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၄၁၊ ၂၉ မေ ၂၀၂၄ (UTC) :::::::မေလ ၂၄ရက်နေ့က ဘဏ်ပုံတစ်ပုံကို ကိုယ်ပိုင်ဖန်တီးမှုမဟုတ် ဖေ့ဘုတ်က ဖြစ်ဖွယ်ရှိတယ်ဆိုပြီး မှတ်ချက်ပေးထားတာတွေ့ရပါတယ်။ဒီပုံက ကျနော် ဖုန်းနဲ့ လျှပ်တပြတ် ရိုက်ထားတဲ့ပုံ ဖြစ်ပါတယ်။စံနှုန်းအရ ပယ်ဖျက်ပြီး ဖြစ်တဲ့အတွက် ဘာမှမပြောလိုပေမယ့် နောက်ပိုင်းတွေကျရင် ကိုယ်ပိုင်ဖန်တီးမှုတွေကို စိစစ်ပြီးမှ ပယ်ဖျက်စေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၂၄၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] စိစစ်ပေးဖို့ပဲ အကြံပြုတာပါခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၂၂၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) :::::::::ဟုတ်ကဲ့။ အကြံပြုတာကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ များသောအားဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရိုက်ကူးထားတဲ့ ပုံအများစုရဲ့ metadata မှာ ရိုက်ကူးမှု အချက်အလက်တွေ (ကင်မရာအမျိုးအစား၊ ရိုက်ကူးရက်စွဲ၊ အချိန်) စတာတွေ ပါဝင်လေ့ရှိပါတယ်။ metadata ကို အတုလုပ်လို့ရတယ်ဆိုပေမယ့် အဲလိုမျိုး အချက်အလက်စုံလင်တာရယ်၊ ပုံအချိုးအစား မြင့်မားမှု၊ ဖိုင်အရွယ်အစား ကြီးမှုစတာတွေအပေါ်မူတည်ပြီး ကိုယ်တိုင်ရိုက်တဲ့ ဓာတ်ပုံဟုတ်မဟုတ် ယေဘုယျ ဆုံးဖြတ်လေ့ရှိပါတယ်။ အစ်ကို့တင်လိုက်တဲ့ပုံရဲ့ metadata မှာ ကင်မရာအချက်အလက်တွေ မပါဝင်ဘဲ FBMD နဲ့ စတဲ့ စာသားပဲပါနေတာရယ် ဖိုင်အရွယ်အစားငယ်တာကြောင့်ရယ်မို့ ကိုယ်ပိုင်ဖန်တီးမှု မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ယူဆလိုက်တာပါ။ (FB ရဲ့ ကင်မရာနဲ့ ရိုက်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် FB ကနေ ဒေါင်းလုပ် လုပ်ထားတဲ့ပုံတွေမှာ ကင်မရာအချက်လက်မပါဘဲ FBMD ကုဒ်တွေသာ ပါဝင်လေ့ရှိပါတယ်)။ Commons မှာလည်း အဲဒီလို FBMD ပုံမျိုးတွေဟာ ဖျက်ချခံရလေ့ရှိပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၁၀၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] Thank you for this explanation, I will definitely keep it in mind [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၅၈၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ဆရာ ကျနော် ပုံတွေ တင်မရတာ လနဲ့ချီကြာနေပါပြီ တင်မယ်ဆိုတိုင်းဝင်မရပါဘူး ခင်ဗျာ။ဘယ်လိုဆောင်ရွက်ရမလဲ လမ်းညွန်ပေးပါအုံး ခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၅၂၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::မြန်မာဝီကီမှာလား။ Commons မှာလားဗျ။ မြန်မာဝီကီမှာဆိုရင် တင်လို့ရတဲ့နေရာနှစ်ခု ရှိပါတယ်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား:ဖိုင်တင်ကူညီကိရိယာ]] ကနေ non-free ပုံတွေတင်လို့ရသလို [[အထူး:ဖိုင်တင်ရန်]] ကနေလည်း manual တင်လို့ရပါတယ်။ ဝင်လို့မရတာဆိုတာ ဘယ်လို အမှားပြနေသလဲဗျ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၁၆၊ ၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) == Discussion of current problem with VPN. == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] Due to the current situation in our country, We are facing very complicated problems with VPN. I'm fine with using VPN. If I don't use it, there is a problem of not being able to new post also new editorials .Please suggest me the best. How should I do it? [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၄၁၊ ၁၀ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) :Please wait, I will create the information pages about how to. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၈:၂၉၊ ၁၁ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) ::Please see [[ဝီကီပီးဒီးယား:အိုင်ပီ ပိတ်ပင်မှုမှ ကင်းလွတ်ထားသူများ]]. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၈:၄၅၊ ၁၁ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) :::IPBE သက်တမ်းမကုန်ခင် နိုဝင်ဘာလကုန်လောက်ကျ တစ်ခေါက်ပြောပေးပါ။ အဲကျရင် IPBE သက်တမ်းထပ်တိုးပေးပါမယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၃၈၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) == မျောက်ကျောက်ရောဂါ စာမျက်နှာအသစ် == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကျနော်ဖန်တီးလိုက်တဲ့ မျောက်ကျောက်စာမျက်နှာမှာ မြေပုံညွှန်းကို မြန်မာမှု ပြုလိုက်မိတာရှိပါတယ်။မှားတာရှိသွားရင် ပြင်ဆင်ပေးပါခင်ဗျာ။စာမျက်နှာရဲ့ လိုအပ်ချက်များကို လည်း ထောက်ပြပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၁၊ ၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC) == Join the Myanmar Wikimedia Community User Group (MWCUG)! == We are a community of passionate volunteers working to promote free knowledge in Myanmar through Wikimedia projects like Wikipedia, Wiktionary, and more. Our goal is to support minority language projects and increase Burmese-language contributions. Whether you're an experienced editor or just starting out, we'd love for you to join us and make an impact! Visit us here: [[metawiki:Myanmar_Wikimedia_Community_User_Group|Myanmar Wikimedia Community User Group]]. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၀၃၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ (UTC) == မြေပုံအညွှန်းထည့်ခြင်း == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ.. ကျနော် မြေပုံအညွှန်းမထည့်တတ်လို့ပါ။ဥပမာဗျာ မြို့တစ်ခု၊ကျေးရွာတစ်ခု အဲ့နေရာကို ဖော်ပြချင်ရင် ဘယ်လိုပြရသလဲ..လမ်းညွန်ပေးစေလိုပါတယ်... [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၄၀၊ ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) :[[:တမ်းပလိတ်:Coord]] ကို သုံးပါတယ်။ Lat:Long သိဖို့တော့လိုပါတယ်။ Infobox မှာ ထည့်သုံးမယ်ဆိုရင် <code> |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ </code> နဲ့ <code> |coordinates = '''&#123;{coord|'''''latitude'''''|'''''longitude'''''|'''''coordinate parameters'''''|'''''template parameters'''''}&#125;''' </code> လိုပါတယ်။ ဥပမာ <code> &#123;{coord|19|45|N|96|6|E|type:city_region:MM-18|display=it}} </code> infobox မှာ မဟုတ်ဘဲ [[:တမ်းပလိတ်:Coord]] ချည်းသပ်သပ်လည်း သုံးလို့ရပါတယ်။ အသေးစိတ်ကို [[:တမ်းပလိတ်:Coord]] ရဲ့ documentation မှာ ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၈:၅၃၊ ၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) VPN သုံးပြီး ပြင်ဆင်မှုတွေလုပ်နေတာကြာပြီ ခုတစ်လောလက်တော့ နဲ့ဆို VPN ဖွင့်ပြင်လည်းမရ ပိတ်ပြင်လည်းမရ ဖြစ်နေပါတယ်။တည်းဖြတ်မှုမလုပ်ရတာ ရက်အတော်ကြာပြီ။ဖုန်းနဲ့ဆိုရပြီး ဖုန်းနဲ့ပြင်ဆင်ရတာ လက်တော့လောက်မလွယ်တော့ ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ ကိုနင်ဂျာ Please @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၃၅၊ ၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) :ဗီပီအန်သုံးပြီး ပြင်နိုင်ဖို့ [[ဝီကီပီးဒီးယား:အိုင်ပီ ပိတ်ပင်မှုမှ ကင်းလွတ်ထားသူများ|အိုင်ပီ ပိတ်ပင်မှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့်]] တစ်နှစ်သက်တမ်း သတ်မှတ်ပေးလိုက်ပါတယ်။ သက်တမ်းပြည့်ခါနီး ဆက်လက်အသုံးပြုဖို့လိုအပ်တယ်ဆိုရင် ပြန်ပြောပေးပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၁:၅၆၊ ၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) ::Thanks [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၄၉၊ ၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) ::ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ..@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကျနော် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း မှာ ပြင်ဆင်မှုအချို့ ဆောင်ရွက်လိုက်တာရှိပါတယ်ခင်ဗျာ. အဆင်မပြေဖြစ်နေတဲ့အတွက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးစေလိုပါတယ်။ကျေးဇူးတင်စွာဖြင့်.. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၅၊ ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ.နိုင်မြန်မာ စာမျက်နှာမှာ ကျနော် ဘောက်ထည့်လိုက်တာ..လိုအပ်ချက်ရှိသွားလို့ ကူညီပေးစေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၀၇၊ ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကျော်စိုးဦး ကျော်မျိုးမင်း တို့ကို မြန်မာဂျာနယ်လစ် များ လို့ သုံးနှုန်းရန် သင့်၊မသင့်။ကူကီးပြည်သွေးစည်းညီညွှတ်ရေးကောင်စီ ရဲ့ ဆွေးနွေးချက်ကို ဖျက်ပစ်မှု မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ စံနှုန်းတွေ မေးခွန်းထုတ်စရာ ဖြစ်လာပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၉၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) ::::ငါးမင်းဆွေ တို့ ဇော်မိုးဟိန်း တို့ အောင်မင်း တို့ကို ရေးတင်ရင်လဲ လက်ခံဖို့ ရှိ၊မရှိ သိလိုပါတယ် ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၄၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) :::::(တရားဝင်)သတင်းမီဒီယာဌာနရဲ့ သတင်းသမားတွေဖြစ်တာကြောင့် နှစ်ယောက်စလုံးက Notable ဖြစ်တယ်လို့တော့ ပြောလို့ရတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘက်မလိုက်တဲ့ ဆောင်းပါးဖြစ်ဖို့တော့ လိုပြီး third party sources တွေ လိုပါတယ်။ enwiki ကဆောင်းပါးလို NPNew ကိုပဲ ပြန်ကိုးကားထားတာတွေဖြစ်နေတာကတော့ အဆင်မပြေဘူးပေါ့။ ပထမတစ်ကြိမ်ရေးလာတုန်းက အမွှမ်းတင်ပြီး ကြေညာတစ်ခုလို ရေးထားတာကြောင့် ဖျက်လိုက်ပါသေးတယ်။ ကူကီးပြည်သွေးစည်းညီညွှတ်ရေးကောင်စီ ကတော့ လောလောဆယ် ရေးထားတဲ့အတိုင်းဆိုရင်တော့ ဖျက်လိုက်ရမယ့် သဘောမှာရှိတယ်။ အကုန်လုံးက Propaganda/Advert ပုံစံဖြစ်နေတယ်။ ကျန်တဲ့သူတွေထဲမှာ ငါးမင်းဆွေ အကြောင်းကတော့ third party ကိုးကားတွေရှိတာမို့ ရေးလို့ရနိုင်မယ်။ ကျန်နှစ်ယောက်ကတော့ မဖြစ်နိုင်သေးဘူးလို့ထင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၁၁၊ ၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] အခုလို ရှုပ်ထွေးပွေလီနေတဲ့ ကာလကြီးထဲမှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်တွေ၊လူပုဂ္ဂိုလ်အကြောင်းအရာတွေကို စနစ်တကျနဲ့ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် မေးမြန်းရတာမို့လို့ အမှားအယွင်းရှိခဲ့ရင် စိတ်မရှိကြပါနဲ့ဗျာ... [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၉၊ ၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ...ကျော်စိုးဦး သံတူကြောင်းကွဲ စာမျက်နှာနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး လိုအပ်ချက်ရှိခဲ့ရင် ပြင်ဆင်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ... [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၀၊ ၉ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) :::::::အဆင်ပြေပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၂၉၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။ ကျနော် [[အယ်လ်ဘာစင်မြို့]] စာမျက်နှာကို စာလုံးပေါင်းလွဲမှားပြီး Done လုပ်လိုက်မိတဲ့အတွက် ပြန်ညွန်းမထားဘဲ အမည်မှန် အယ်လ်ဘာဆန်မြို့ သို့ ပြောင်းရွှေ့ ပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၄၉၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::ဆောင်းပါးနာမည်ပြောင်းတာက confirmed user တွေလုပ်လို့ရပါတယ်။ စာမျက်နှာညာဖက်အပေါ်က Move (ရွှေ့ရန်) ကို နှိပ်ပြီး နာမည်ပြောင်းလို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၁:၅၈၊ ၂၆ မေ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေကို ပြင်ဆင်ပြီး ရေးထားကြရင် ကောင်းမလား ။စကစက အခု ၂၆၇ မြို့နယ်မှာရွေးကောက်ပွဲလုပ်မယ်လို့ ပြောနေပါတယ်။လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က တည်ဆဲလို့ ကြေညာထားတာက ၅၆ပါတီ ရှိနေပါတယ်။ဒါကို ဥပမာ ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တည်ဆဲနိုင်ငံရေးပါတီများစာရင်း၊၂၀၂၁ ပြန်လည်မှတ်ပုံတင်သည့် နိုင်ငံရေးပါတီများ စာရင်း စသည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရင်ကောင်းမလား ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၆၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::good idea. Love it. How about we start with a sandbox and edit from there and discuss accordingly?? [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၅၆၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] Welcome [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၈၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::အစ်ကိုပဲ sandbox ကနေ စလိုက်ပါနော်။ ကျနော် ပါဝင်လိုက်ပါမယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၅၈၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ် ကို ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲ ထဲ ထည့်လို့မရပါဘူး.သူက ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်မို့လို့ပါ ။လက်ရှိမှာ ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊အဖွဲ့အစည်း (၉) ခုပဲရှိပြီး အဲ့ဒီ့ထဲ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းဖြစ်တဲ့ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ် နဲ့ ရုံးမပါပါဘူးခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၅၈၊ ၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::ဟုတ်၊​ကောင်းပါပြီ. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၅၂၊ ၂၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော်တို့ ရွေးကောက်ပွဲစာမျက်နှာတွေကို အပိုင်းလိုက် ဖြတ်လိုက်ကြရအောင်။ဥပမာ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ပေါ့ဗျာ.အဲ့စာ မျက်နှာဆိုရင် အဲ့ကာလက တည်ဆဲပါတီ စာရင်း၊ပြီးတော့ အဲ့ရွေးကောက်ပွဲ နဲ့ထင်ရှားဖြစ်ရပ် စသည်တို့ပေါ့ဗျာ.တစ်နေရာထဲမှာ အပြီးအပြတ်ဖတ်လို့ရတဲ့ ပုံစံမျိုးပေါ့.ဝိုင်းကူညီပေးပါအုံး [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၀]] မှာ ကျန်တာတွေရှိရင်လဲ ဖြည့်စွက်ပေးပါအုံး [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၃၆၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::အိုကေနော်။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၇၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော် [[ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၂|ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၂]] မှာ နည်းနည်းတော့ ဝင်ဖြည့်ထားပါတယ် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၀၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::အစ်ကိုက ရွေးကောက်ပွဲဆောင်းပါးများကို တစ်သမတ်တည်း ခေါင်းစဉ် ရှိစေချင်တယ်၊ ဟုတ်? [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၁၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ဟုတ်တယ်ဗျ။ဆက်စပ်ကြည့်လို့ရတဲ့ ဟာတွေလည်း ပါစေချင်တယ်။မှတ်တမ်းယူချင်ရင်လည်း တစ်နေရာထဲမှာ အကုန်ရသွားစေချင်တာပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၃၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::ကောင်းပါပြီ။ အစ်ကိုရဲ့ flow ကို​ ယူလိုက်ပါတယ်။​ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၀၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅]] နဲ့ ပတ်သတ်ပြီး တစ်နေရာထဲမှာ အကြောင်းအရာစုံစုံလင်လင် ကို တစ်ခါတည်း ကြည့်ရှုနိုင်အောင် ဖြည့်စွက်ပေးနေတဲ့အပေါ် အထူးကျေးဇူးတင်ပါတယ် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၇၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::Pleasure <3 [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၁၃၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော် စာမျက်နှာ အသစ်တွေ ရေးနေပါတယ်။ဝင်ကူပေးပါအုံး [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၅၃၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::okay naw [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၁၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဒီမှာ ကူပေးပါအုံး [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၃၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::အစ်ကို စလိုက်ပါတယ်။​ ကျနော် လိုက်လာခဲ့မယ်။​ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၅၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] ဇယားဆွဲတာ တစ်ချက်ကြည့်ပေးပါအုံးခင်ဗျ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၄၂၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::::ok [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၃၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကာလုံစာမျက်နှာထဲမှာ အကြံပေးအဖွဲ့ကို မထည့်ဘဲ အကြံပေးအဖွဲ့ကို သီးခြားခွဲထုတ်ပြီး ခေါင်းစဥ်သစ် နဲ့ ရေးလိုက်ဖို့ကို အကြံပြုလိုပါတယ်။အကြံပေးအဖွဲ့ဟာ အစဥ်အမြဲမဟုတ်ဘဲ အခုလက်ထက် ကာလတစ်ခုအထိဘဲ ရှိမှာဆိုတော့ မူရင်း ကာလုံကောင်စီမှာထားရှိခြင်းက စာဖတ်သူတွေကို နောက်ပိုင်းမှာ တွေဝေ ရှုပ်ထွေးမှုဖြစ်စေမှာစိုးလို့ပါခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၅၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::::::ဒီဇင်ဘာကျရင် ကာလုံသက်တမ်းက အပြောင်းအလဲရှိမှာဆိုရင် လက်ရှိက ကာလုံသမိုင်းတစ်ခု ဖြစ်တဲ့အခါတော့ ဒီလိုပဲ အရင်ထားရအောင်လေနော်။ မရုတ်ထွေးအောင် ယာယီသမ္မတအောက်မှာ ခေါင်းစဉ်အသေးနဲ့ ရေးလိုက်ပါတယ်။​ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၄၇၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::::::Yes,I agree. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၅၇၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ဦးညိုစောက ၅ဆက်မြောက် အစိုးရအဖွဲ့ လို့ သတ်မှတ်ရပါလိမ့်မယ် ။သူ့ရှေ့မှာ ဦးသိန်းစိန်၊ဦးထင်ကျော်၊ဦးဝင်းမြင့်၊အိမ်စောင့်အစိုးရ(၂၀၂၁-၂၀၂၅)တို့ ရှိနေလို့ပါ။ ဆွေးနွေးပေးပါအုံး။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၅၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::::::::agree, ako. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၅၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ok ပါဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၈၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] သမ္မတရုံးမှာ အရင်လက်ထက်က ဒုဝန်ကြီးတွေပါ ထည့်လိုက်ရင် ကောင်းမလားဗျ။ပြန်ရှာပြီး.ပိုပြည့်စုံသွားအောင် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၆၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::::::::::ဟုတ်၊ အစ်ကို။ ရှာရသမျှ ထည့်လိုက်ပါမယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၇၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော် အကြည့်မှားသွားတာ။ကျော်ထင်က ၂ခု ဖြစ်နေတယ်။ဒီတော့ ကျနော့်ရဲ့ စာမျက်နှာကို ပယ်လိုက်ဖို့ လုပ်ရတော့မှာပဲ.@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ကူပေးပါအုံး [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၉၊ ၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::သံတူကြောင်းကွဲစာမျက်နှာဆီကိုပဲ ပြန်ညွှန်းလိုက်ပါတယ် [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၁၁၊ ၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) == ဆွေးနွေးချက်များ == @[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] ခင်ဗျာ [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] စာမျက်နှာနဲ့ပတ်သတ်ပြီး မွမ်းမံပြင်ဆင်ပေးတာ ကျေးဇူးအထူးတင်ပါတယ်။အင်တာနက် ရှာဖွေမှုမှာ ကျနော်ဘက်က လိုအပ်ချက်တွေရှိသွားတာမို့ ရှာမရတဲ့အဆုံး အဟောင်းတန်းကနေ စာအုပ်အတွဲလိုက်ရှာပြီး သေသေချာချာဖတ်ပြီး ကောက်နုတ် ရေးလိုက်ရပါတယ်။ကိုးကားမှာလည်း ဖတ်ရှုလိုက်တဲ့ အခန်းခေါင်းစဥ်ပိုင်းလောက်ကိုပဲ ခြုံငုံ တတ်လိုက်ပါတယ်။အပိုဒ်တိုင်းကိုတော့ မတတ်ဖြစ်လိုက်ပါဘူး.လိုအပ်ချက်တွေကို ပံ့ပိုးပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးအထူးတင်ကြောင်း ပြောလိုပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၀၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]], my pleasure ပါ bro..!🙂 [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho🎖Sai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၂၁၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] [[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း]] ရဲ့ အောက်ပိုင်းမှာ ပေါင်းစပ်ဖို့ အကြံပြုထားတဲ့ဟာရှိပါတယ်။အဆင်ပြေရင် ပေါင်းပေးစေချင်ပါတယ်။နောက်ပြီး ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၃၁ ရက် နောက်ပိုင်း ဝန်ကြီးများစာရင်းမှာ ၁ဦးထဲနဲ့ ဝန်ကြီးဌာန၂နေရာ ကိုင်ထားတဲ့ သူတွေရှိပါတယ်။အဲ့ဒါ ကျနော်မခွဲတတ်လို့ ကူညီပေးပါအုံး။ကျနော် အခု ဒုဝန်ကြီးစာရင်း ဖြည့်နေပါတယ်။လိုအပ်တာများရှိရင် ပြင်ဆင်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၄၄၊ ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] စစ်ထောက်ချုပ်ရုံးက ကျနော် ရေးလက်စကြီး ခင်ဗျားတို့ ရေးနေတယ်ဆိုရင် ကျနော် ရပ်လိုက်ပြီး အခြားဟာပဲ လုပ်လိုက်ပါ့မယ် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၆၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::အစ်ကို ရေးလက်စဆိုရင် ပိုတောင်းကောင်းတာပေါ့။ စစ်ရေး ရာထူး ဆောင်းပါးတွေ ကို @[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] ရေးတာ တွေ့တတ်လို့ တောင်းဆိုလိုက်တာပါ။ အစ်ကို @[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] စတင်ရေးလိုက်ပါနော်။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၉၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::ဒီဟာကို ရေးနေတာ ၂ ရက်လောက်တော့ရှိပြီး မပြီးသေးတာ စစ်ဆောင်းပါးတွေကို ကို @[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] ရဲ့မူနဲ့ဟန်အတိုင်း အတုခိုးရေးရတာပေါ့ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၁၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]], ဘရားသား ရေးလက်စဆို ပိုအဆင်ပြေပါတယ်။ လိုတဲ့ အကိုးအကားတွေ၊ ရည်ညွှန်းတွေ၊ ဖြည့်စွက်ချက်တွေ လုပ်ပေးပါ့မယ်။ အသစ် စ ရေးဖို့က data မစုရေးသေးလို့ပါ။ ဆောင်းပါး frame ကို ဘရားသားပဲ စ တည်လိုက်ပါလား။ [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho🎖Sai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၃၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::ပြီးခါနီးနေပြီဗျ။စစ်ထောက်ချုပ်ကနေ အငြိမ်းစားယူပြီး ထင်ရှားသူများအထိ ရောက်နေပြီ သူက စာအုပ်တွေထဲက လိုက်ရှာမှ နည်းနည်းစုံလို့ မကျန်အောင် ထပ်ရှာနေလို့ ကြာနေတာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၅၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွ ကွယ်လွန် ဆိုပြီး သတင်းဌာန အချို့ တက်လာတာတွေ့လို့ ဝင်ဖြည့်လိုက်ပြီးကာမှ မကွယ်လွန်ဆိုပြီး ပြန်တက်လာလို့ ကျနော်ပြန်ဖျက်လိုက်ရတယ်။ဒီနေ့ကတော့ ကံဆိုးတဲ့နေ့ပါပဲ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၁၅၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::@[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]], သတင်းဌာနတွေက ခုနောက်ပိုင်း Reliable source ဖြစ်/မဖြစ် တော်တော် စဉ်းစားရတယ်။ ဒါတောင် Reliable ဖြစ်ပါတယ်ဆိုတဲ့ တချို့သတင်းဌာနကြီးတွေတောင် controversial ဖြစ်တဲ့ သတင်းမျိုးဆို တစ်ဌာနနဲ့ တစ်ဌာန အာဘော်မတူကြတော့ နှစ်ခုစလုံးရဲ့ အာဘော်ကို citation လုပ်ပြီး ထည့်ရေးရတဲ့ အဖြစ်မျိုးတွေရှိတယ်။ ဖြစ်တတ်ပါတယ် ဘရို။ 😅 - [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho🎖Sai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၄၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::@[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] ဟုတ်တယ် ဘရို လူပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာတွေဆို အတော့်ကိုသတိထားရတယ်။အချို့သော သတင်းဌာနကြီးတွေတောင်မှ အခုကာလမှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာတိုက်ခိုက်မှုတွေကိုပါ မသိမသာလုပ်လာကြတယ်။အဲ့ဒီ့ထဲ မျှောပါမသွားဖို့ အတော်လေးကို သတိထားနေရတယ်။ဝီကီဟာ ဝီကီပဲ ဖြစ်ရမယ်။သတင်းဌာန ဆန်ဆန်၊ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု ဆန်ဆန် မဖြစ်ရဘူးဆိုတဲ့ မူကို သတိထားပြီး အတင်းဖက်တွယ်ထားနေရတယ်။ခုဟာကလဲ နာရေးအကြောင်းအရာလည်း ဖြစ်နေပြန်၊နောက်ပြီး အထူးစိုးရိမ်ရဆိုတဲ့အခြေအနေဖြစ်နေပြန်တော့ မလွဲလောက်ဘူးဆိုပြီး ဖြည့်စွက်လိုက်တာ။နောက်ဆို ဒါကိုလည်း အထူးသတိထားရတော့မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၀၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::@[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] ဦးမြင့်ဆွေ ရဲ့ ကိုယ်ရေးအကျဥ်းထွက်လာပြီ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၇၊ ၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) == ဆွေးနွေးမှုများ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။ဆောင်းပါး ၂ခု ပေါင်းစပ်ရန် လမ်းညွန်ထားတဲ့ [[ဘဖေ|ဘဖေ၊ဦး]] စာမျက်နှာ နဲ့ [[ဦးဘဘေ]] စာမျက်နှာ တို့ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးသားခြင်း၊ကိုးကားချက်များ ထည့်သွင်းခြင်း ပေါင်းစပ်ခြင်းတွေ လုပ်ဆောင်ထားပါတယ်။လိုအပ်ချက်များရှိရင် ကူညီပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ပေးစေလိုပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၉၊ ၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :အဆင်ပြေပါတယ်ဗျ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၂၇၊ ၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]] စာမျက်နှာကို ပြင်ဆင်မှုတွေနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး ကာကွယ်မှု အတားအဆီးတစ်ခု လုပ်ဆောင်ပေးစေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။အခုအချိန်မှာ အပြန်အလှန်စွပ်စွဲမှုတွေ၊ ဝန်မခံမှုတွေနဲ့ ရှုပ်ထွေးနေချိန် မို့လို့ပါ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၂၃၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::{{done|semi-protection for one month}}. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၂၇၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ...အခုတလော စာမျက်နှာတွေရဲ့ ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်မှုတွေကို အထူးသတိပြုစောင့်ကြည့်ပေးဖို့ မေတ္တာရပ်ခံပါတယ်။လတ်တလောသတိထားမိရသလောက် ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ စံချိန်စံနှုန်းတွေနဲ့ သွေဖယ်တဲ့ ပြင်ဆင်မှုတွေကို အင်အားအလုံးအရင်းနဲ့ကို ဆောင်ရွက်နေကြတာတွေ့နေမြင်နေရပါတယ်။ဘက်မမျှတဲ့ ရေးသားချက်တွေ၊တစ်ဖက်တတ်ဆန်တဲ့ပြင်ဆင်မှုတွေက ဝီကီရဲ့ ထင်ရှားအရေးပါမှုအပေါ် ယိမ်းယိုင်သွားစေနိုင်ပါတယ်။အခုအချိန် အခုကာလက ပိုမိုပြီး အရေးပါအရာရောက်နေတာမို့လို့ အကြံပြုတာပါခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၅၅၊ ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::အသိပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးပါ။ သတိထားပြီး စောင့်ကြည့်နေပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၀၄၊ ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။ [[ဇော်ဝင်းရှိန် (စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်)|ဇော်ဝင်းရှိန်]] စာမျက်နှာနဲ့ပတ်သတ်ပြီး ဆွေးနွေးချင်လို့ပါခင်ဗျာ.စာမျက်နှာထဲ အကြောင်းအရာအသစ်တွေ ထပ်ဖြည့်သွင်းထားရာမှာ ဧရာဝတီရဲ့ သတင်းဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်လုံးကို ပုံစံမပြတ်ထည့်သွင်းထားတာ၊၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ရက်နေ့မှာ အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်ကြည် ကိုယ်တိုင်က စီမံကိန်းနဲ့ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဟောင်း ဦးကျော်ဝင်းကို တိုင်ကြားထားတဲ့ကိစ္စတွေဟာ အဂတိလိုက်စားမှု ဥပဒေ နဲ့ အရေးယူနိုင်ခြင်း မရှိတဲ့အကြောင်း တရားဝင်ထုတ်ဖော်ပြောကြားထားခဲ့တာရှိပါလျှက် ဦးကျော်ဝင်း ဟာ သူနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ဖယ်ရှားခံရတယ်လို့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး အသရေဖျက်မှုမြောက်တဲ့ စာတွေရေးထည့်ထားတာ စတာတွေဟာ ဝီကီရဲ့ '''[[ဝီကီပီးဒီးယား:Biographies of living persons|သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများ]]''' မူဝါဒနဲ့ သွေဖယ်နေပါတယ်။အစီအစဥ်တကျတည်းဖြတ်ခွင့် ပြုပါခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၈၊ ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::You don't need to inform me. Please [[ဝီကီပီးဒီးယား:သတ္တိရှိပါ|be bold]] in editing. Thanks. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၄၆၊ ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။ကိုကိုဦး နှစ်ယောက်ဖြစ်နေတဲ့အတွက် [[ကိုကိုဦး]] သံတူကြောင်းကွဲ စာမျက်နှာ နဲ့ [[ကိုကိုဦး (ဝန်ကြီး)]] ဆိုပြီး ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်.အဆင်မပြေတာများရှိရင် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပေးပါခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၉၊ ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::{{like|username=Ninjastrikers}} [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၁:၅၂၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ဟင်္သာတဦးမြ == @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော် ဝန်ကြီး [[ဟင်္သာတဦးမြ]] ကို ဖြည့်စွက်ရေးသားတာတွေ စလုပ်နေပါတယ်။နက်ဖြန်လောက်ဆို အပြီးသတ်နိုင်လောက်ပါပြီ။ ပြီးသွားတဲ့အခါကျရင် ဝိုင်းကူပေးပါအုံး။ခုကတော့ ရေးနေဆဲပါ။တစ်လက်စထဲ နိုင်ငံရေးပါတီတွေထဲက ထင်ရှားသူတွေတွေ့ခဲ့ရင်လည်း [[ဘရှိန်|ဦးဘရှိန်]] လိုမျိုး တစ်ခါတည်းရေးလို့အဆင်ပြေအောင် ကူပေးခဲ့ပါအုံး။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၈၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :okay naw, ako. Thanks prr [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၈၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် အသစ် စာမျက်နှာတော့ ဖန်တီးထားပါတယ် ခင်ဗျာ ။လိုတာပိုတာ စိစစ် ပေးနိုင်ပါတယ်။ နာမည်ကို @[[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] တစ်ချက် ကြည့်ပေးပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၂၊ ၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ဘာသာပြန်ဆောင်းပါးများ == @[[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] အချိန်ရရင် [[နီပေါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] နဲ့ [[ဆူရှီလာ ကာ့ရ်ကီ]] စာမျက်နှာတွေမှာ ဝင်ကူပေးပါအုံးဗျာ။ နီပေါ ဝန်ကြီးချုပ်တွေ နဲ့ ဘုရင်အမည်တွေကို။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၅၉၊ ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[နီပေါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နီပေါနိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်]] ဆောင်းပါးကို နီပေါနိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်(ယာယီ) ဆိုပြီး တစ်ဦးက စာမျက်နှာရွှေ့သွားပါတယ်။ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်...အစရှိတဲ့ ဆောင်းပါးလိုမျိုးဖြစ်တဲ့အရာကို ယာယီ ဆိုပြီး လာထည့်ပြောင်းသွားပါတယ်။နီပေါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဆောင်းပါးဟာ နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ဆောင်းပါးသာဖြစ်ပါတယ်။လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးရဲ့ ဆောင်းပါးမဟုတ်ပါဘူး.ကျနော်ပြန်ရွှေ့တာ ရွှေ့မရဖြစ်နေပါတယ် အကူအညီတောင်းခံပါတယ် ခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၀၊ ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::revert ပြန်လုပ်ထားပါတယ်ဗျ။ @[[အသုံးပြုသူ:Mayor mt|Mayor mt]] ကိုမေယာရေ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ဆောင်းပါးက [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ဆောင်းပါးလိုမျိုး ဝန်ကြီးချုပ်တွေ စာရင်း၊ တာဝန်၊ ခန့်အပ်ပုံ စတာတွေကို ဖော်ပြထားတဲ့ ဆောင်းပါးပါ။ ယာယီ ဆိုတာမျိုး ပါစရာမလိုပါဘူးဗျာ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၄၈၊ ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကျေးဇူးပါ ကိုနင်ဂျာ.. ဆောင်းပါးက မပြီးသေးဘူး။ရေးလက်စကြီးမလို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၄၊ ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :အခုလို ဝင်ကူခွင့်ရတာ ဝမ်းသာပါတယ်ခမျာ၊ ဟုတ်၊ ကျနော် အတတ်နိုင်ဆုံးအဲ့မှာ နာမည်လေးတွေကြည့်လုပ်ထားတယ်ဗျ၊ နီပေါ သမ္မတ နာမည်ကိုတော့ ရာမစန္ဒြ ပေါ်ဍေလ ဆိုပြီး နာမည်ဖလှယ်ရင် အဆင်ပြေလောက်လားဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kaday Han Thaw|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၁၊ ၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] အဆင်ပြေပါတယ် ခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၈၊ ၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == နိုင်ငံအမည်ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ. အရှေ့တီမောဆိုတဲ့ အမည်ထက်ကို တီမောလက်စ်တေဆိုတဲ့ အမည် နဲ့ နိုင်ငံအဆင့် သံအမတ်ကြီးတွေ ခန့်အပ်မှုတွေကို ပြုလုပ်နေတာကြာပါပြီ.ဒီတော့ ကျနော်က [[တီမောလက်စ်တေ-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး]] ဖန်တီးထားပါတယ်။ခက်တာက ကဏ္ဍ တွေ ဖန်တီးတဲ့အခါမှာ မူလ လုပ်ထားတဲ့ အရှေ့တီမော နဲ့လား တီမောလက်စ်တေ နဲ့ လုပ်မလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေရှိလာပါတယ်။အဲ့ကိစ္စကို ကိုနင်ဂျာ ကူပေးပါအုံးခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၅၀၊ ၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ နာမည်နဲ့ ဆက်လုပ်တာ ပိုသင့်လျော်မယ်ထင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၀:၅၆၊ ၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ဟုတ်ကဲ့ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၈၊ ၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == အကြောင်းမဲ့ ပြန်ဖျက်နေခြင်းများ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ.လက်ရှိမှာ နိုဘယ်ဆုအကြောင်းအရာနဲ့ပတ်သတ်ပြီး အကြောင်းမဲ့ပြန်ဖျက်ခြင်းများအပါအဝင် စာမျက်နှာအချို့ကို အကြောင်းမဲ့ခေါင်းစဥ်ရွှေ့ပြောင်းခြင်းများ၊ဆောင်းပါးအချို့ရဲ့ အချက်အလက်အချို့ကို အဓိပ္ပာယ်မဲ့ အကြောင်းအရာတွေ အစားထိုးခြင်းနဲ့ အကြောင်းမဲ့ပယ်ဖျက်ခြင်းတွေ ဆက်တိုက် တွေ့ရှိနေလို့ စိစစ်ပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၂၄၊ ၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] တစ်လက်စထဲ <nowiki>[[ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်များ]]</nowiki> နဲ့ <nowiki>[[ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်များ]]</nowiki> ဆိုပြီး ဝီကီမှာ ၂ခု လုပ်ထားတာ တွေ့ပါတယ်။သေချာကြည့်လိုက်ရင် တူတယ်ဆိုပေမယ့် ကွဲပြားမှုတော့ဖြစ်နေပါတယ်။ဘာဆက်လုပ်သင့်ပါသလဲ.ကိုနင်ဂျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၁၇၊ ၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :: က နိုဘယ်ဆု ရတဲ့သူ အားလုံးအတွက် ကဏ္ဍဖြစ်ပြီး ကတော့ ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဘယ်ဆု ရသူတွေအတွက် ဆိုတော့ သည်အတိုင်းဆက်ထားလို့ရပါတယ်။ တစ်ခုပဲ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုတာထက် ဆုရှင်များဆိုရင်တော့ ပိုသင့်လျော်မလားပဲ။ ပုဂ္ဂိုလ်အနေနဲ့ရတာရှိသလို အဖွဲ့အစည်းအနေနဲ့ရတာတွေလဲ ရှိတာမို့လို့ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၃၂၊ ၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[:ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရ အဖွဲ့အစည်းများ]] ဆိုပြီး နောက်ထပ်တစ်ခု ထပ်လုပ်ထားပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၂၊ ၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == Freedom of Panorama == မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေအရ Freedom of Panorama မရှိတော့တဲ့အတွက် [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်]] ရဲ့ Commons ပေါ်က ပုံကို [[Commons:COM:FOP Myanmar|COM:FOP Myanmar]] အရ deletion request လုပ်ထားပါတယ်။ အဲပုံကို မြန်မာဝီကီမှာပဲ local upload အနေနဲ့ ပြန်တင်ပြီး သုံးနိုင်ပါတယ်။ သုံးရမယ့် လိုင်စင်နမူနာကို [[:en:w:File:Gautama Buddha statue at Kyaikto, Myanmar.jpg]] မှာ ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၅၈၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ပုံတွေတင်ရတာ အားတောင်မရှိတော့ပါဘူးဗျာ။လူပုံပါသွားလို့များလား မသိ။နောက်ကို သတိထားဆင်ခြင်ပါ့မယ် ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၁၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::လူပုံပါတာကြောင့် မဟုတ်ပါဘူးဗျ။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ၂၀၁၉ မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေမှာ FOP ခွင့်ပြုချက်မရှိတော့တာကြောင့် Commons မှာ တင်လို့မရတော့တာပါ။ အသေးစိတ်ကို [https://www.facebook.com/WikipediaMyanmar/posts/pfbid02z7E3N5FEzsNaCiqBibsTNDecXfH726p81JWPF5SPsE7a7LWdo1jHUcHWzucYiQJjl ဒီနေရာ] နဲ့ [[:c:COM:FOP|COM:FOP]] မှာ ဖတ်ကြည့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၀၉၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] နားလည်သဘောပေါက်ပါပြီ ကိုနင်ဂျာ။ကျေးဇူးပါခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၇၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == Help me to Complete this Article == hi, sorry for distributing you Can u help me to complete this [[:en:Draft:List of Mosques in Myanmar]] by adding info(with reference or image), actually I do not understand Burmese script but wanted create this article. It will be helpful. [[အသုံးပြုသူ:Mr.work-shy|Mr.work-shy]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mr.work-shy|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၁၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ကင်မရွန်း သမ္မတများ၏ အမည် ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ.. [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] များရဲ့ အမည် [[အမာဒူ အဟစ်ဂျို]] ၊ [[ပေါလ် ဘီယာ]] တွေကို မြန်မာမှုပြုထားတာနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး အသံထွက် မှန်၊မမှန် စိစစ်ပေးစေလိုပါတယ် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၁၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :{{like|အဆင်ပြေပါတယ်}} [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၁၃၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == မျိုးဇော်သိမ်း အမည်ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ.. မျိုးဇော်သိမ်း စာမျက်နှာမှာ. မှတ်စု ဆိုပြီး ထည့်ချင်တာ ထည့်မရလို့ပါ.ရေးချင်တာက ၎င်း၏ နာမည်ကို မျိုးဇော်သိန်း ဟုဆိုပြီး မီဒီယာများတွင် ဖော်ပြထားခြင်းရှိပြီး အမည်မှန်မှာ မျိုးဇော်သိမ်း ဖြစ်သည်..... လို့ ထည့်ချင်တာပါဗျာ..ထည့်မရဖြစ်နေလို့ပါ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၃၊ ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == Notice of expiration of your ipblock-exempt right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "ipblock-exempt" (အိုင်ပီ ပိတ်ပင်မှုမှ ကင်းလွတ်ထားသူများ) will expire on 2025-12-02 11:55:29. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[အသုံးပြုသူ:Leaderbot|Leaderbot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Leaderbot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၄၂၊ ၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)</div> :@Ninjastrikers ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ သက်တမ်းကုန်သွားလို့ပါ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၄၈၊ ၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::{{Done|၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၆ အထိ တစ်နှစ်သက်တမ်း တိုးပေးလိုက်ပါတယ်။}} [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၄:၀၀၊ ၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::ကျေးဇူးပါ ကိုနင်ဂျာ အကောင့်က ဝင်လို့ကိုမရတာ။ခုရသွားပါပြီခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၁၊ ၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ရွာအမည်များကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။ဒီရွာတွေကို တစ်ချက်လောက် ပြန်စစ်ပေးစေချင်ပါတယ်။၃ ခုတောင် ဖြစ်နေလို့ပါ။ရွာဟောင်းရွာသစ် ဖြစ်နေမလားလို့ပါခင်ဗျာ. [[ထွန်းရဝေရွာသစ်ရွာ၊ ထွန်းရဝေ]] ၊ [[ထွန်းရဝေရွာ၊ ထွန်းရဝေ]] ၊[[ထွန်းရဝေရွာသစ်ရွာ]] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၀၊ ၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ဒီမှာလဲနောက် တစ်ရွာပါ.[[ထွန်းရဝေရွာ]] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၂၊ ၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::ဟုတ်တယ်ဗျ။ အရင်က ဘော့နဲ့ တင်ခဲ့တုန်းက ထပ်ကုန်တာပါ။ [[ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ#duplications|စာမျက်နှာ ၂၀၀၀ နီးပါး]] ထပ်နေပါလိမ့်မယ်။ သတိရရင် ရသလိုတော့ ဝင်ဖျက်တာ/ပေါင်းတာတွေတော့ လုပ်နေပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၀၄၊ ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။ <nowiki>[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ]]</nowiki> ဆိုပြီး ကျနော် ပြန်ပြုစုတာတွေ လုပ်နေပါတယ်။[[:en:Category:Lists_of_prime_ministers_by_country|Lists of prime ministers by country]] လိုမျိုးပေါ့ဗျာ. မှားယွင်းတာမျိုးရှိရင်လဲ အချိန်မရွေး ပြင်ဆင်ပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၁၊ ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) :အဆင်ပြေပါတယ်ဗျ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၈:၄၈၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) == တတိယအကြိမ် လွှတ်တော်များ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။ [[မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း|မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅–၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများစာရင်း]] ဆောင်းပါးမှာ တတိယအကြိမ် မြန်မာနိုင်ငံလွှတ်တော်တွေရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ (၂၀၂၆ ခုနှစ်) ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြထားပါတယ်။ Wikipedia ရဲ့ election result presentation စံနှုန်းအရ constitutional maximum seat count အစား တရားဝင်ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အပေါ် အခြေခံတဲ့ actual result composition ကို အသုံးပြုထားပါတယ်။အဲ့လိုက historical record distortion ကို လျှော့ချနိုင်ပြီး voting outcome ကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြနိုင်မယ်လို့ ယူဆလို့ပါ။ ယခင် ပထမအကြိမ် နဲ့ ဒုတိယအကြိမ် လွှတ်တော်တွေမှာ အသုံးပြုခဲ့ကြတဲ့ maximum seat framework (၄၄၀ ခုံ)၊(၂၂၄ ခုံ) အစား ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အပေါ် အခြေခံသော ဖွဲ့စည်းပုံကိုသာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ အမှားအယွင်းရှိပါက ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပေးနိုင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၇၊ ၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) == Translation request == Hello, Zawzawaungthwin. Can you translate and upload the articles [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Burmese Wikipedia? Yours sincerely, [[အသုံးပြုသူ:Kurcke|Kurcke]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kurcke|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၀၂၊ ၇ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ပုဂ္ဂလိက ကောလိပ် နှင့် တက္ကသိုလ် == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[:ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] ထဲက [[အင်ဖိုမြန်မာယူနီဗာစတီ]] နဲ့ ပတ်သတ်ပြီး ဆွေးနွေးလိုပါတယ်ခင်ဗျာ.ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၄ ဩဂုတ်လက ရန်ကုန် ပုဂ္ဂလိကတက္ကသိုလ် ၆၄ ကျောင်းကို စစ်ကောင်စီက ကောလိပ်အဆင့်သို့ [https://bur.mizzima.com/2024/08/03/28996 လျှော့ချမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်]။အထူးသဖြင့် ရန်ကုန်က ပုဂ္ဂလိက တက္ကသိုလ် အများစုပါခဲ့ပါတယ်။အချို့က တက္ကသိုလ်အစား ကောလိပ်ဆိုပြီး ပြန်ပြောင်းကြတာတွေတွေ့ရပါတယ်.အဲ့ထဲ အင်ဖိုမြန်မာက တက္ကသိုလ် website မတွေ့တော့ဘဲ ကောလိပ်ဆိုပြီး လိပ်စာပြောင်းထားတဲ့ website ကိုပဲ တွေ့ရပါတယ်။ မြန်မာဝီကီမှာ ပုဂ္ဂလိက ကောလိပ် နဲ့ တက္ကသိုလ် ဆိုပြီး ကဏ္ဍ: တစ်ခု ဖွင့်ကြမလား ဒါမှမဟုတ် ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ ထဲ တစ်ခုထဲပါဝင်နေတဲ့ ဟာကို ဖယ်ရှားကြမလား၊ကြော်ငြာဆန်တဲ့ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းတွေကို ဖယ်ရှားသင့်သလား စသည်ဖြင့် အကြံပြု ဆွေးနွေးပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၅၊ ၈ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်များ ကဏ္ဍကို ထပ်လုပ်ပြီး သပ်သပ်ခွဲထည့်တာကောင်းမယ်ဗျ။ (ရန်ကုန်)တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ ဆိုတာကိုလည်း အချိန်ရရင်တော့ ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်များ ဆိုပြီးလည်း အသုံးအနှုန်းထပ်ဖြည့်ပါဦးမယ်။ ကြော်ငြာဆန်တာတွေကိုတော့ ဖျက်သင့်တာနဲ့ ရှင်းလင်းသင့်တာနဲ့ ပြန်ခွဲပြီး စိစစ်ပါမယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၁၆၊ ၁၂ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == Help == I need help to improving [[ဂါဇာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|this]] article. My Burmese language is bad. You can look at the English version and improve the article. Thank you [[အသုံးပြုသူ:جودت|جودت]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:جودت|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၄၀၊ ၈ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ရေတွင်းကုန်းကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] "အကိုရေ... ကျွန်တော် တစ်ချက်လောက် ပြောစရာရှိလို့ပါခင်ဗျာ။ဒီ [[ရေတွင်းကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု]] ဖြစ်စဉ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့လေ၊ အစက ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ထဲက 'ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ' လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားမိတာကို အခု ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ထဲက '''<nowiki/>'[[ရေတွင်းကုန်းရွာမရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်းရွာမ]]'''' ဖြစ်ကြောင်း ပြန်ပြီး အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါတယ်ဗျ။ အစတုန်းကတော့ ဘီဘီစီ သတင်းဌာနရော၊ KNU ဗဟိုကပါ 'ကျောက်ကြီး ရေတွင်းကုန်း' လို့ပဲ ဖော်ပြခဲ့ကြတာမို့ အဲဒီအချက်အလက်တွေကို ကိုးကားပြီး [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]] ဖြစ်ရပ်ထဲ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့တယ်လို့ ထင်မြင်မိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခု နောက်ဆုံးရရှိတဲ့ သတင်းတွေအရ ဘီဘီစီ ကိုယ်တိုင်ကရော၊ တခြား သတင်းဌာနတွေကပါ '[https://www.bbc.com/burmese/articles/c4gex4pvd5vo ညောင်လေးပင် ရေတွင်းကုန်း]' ဆိုပြီးတော့ပဲ ပြင်ဆင်ဖော်ပြလာကြပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့လို့ အရင်က မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့တဲ့ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ ဖြစ်စဉ်နေရာကို အချက်အလက် မှားယွင်းနေတဲ့အတွက် ပယ်နုတ်ခွင့်ပြုဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။" [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၄၁၊ ၁၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :ဟုတ်၊ ပြောပြလို့ ကျေးဇူးပါ။ ပြင်ဆင်လို့ ရပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၄၄၊ ၁၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ကွက်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ == @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] "အကို... ခင်ဗျာ။[[၂၀၂၆ ကွက်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာအသစ်ကို အကို့ရဲ့ ကွက်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲရေးသားချက်များကို အများစု အခြေပြု ပံ့ပိုးရေးသားပြီး စာမျက်နှာသစ် ဖွင့်ထားပါတယ်။ဒါ့ကြောင့် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ပါ ကွက်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲစာသားများကို ဖယ်ရှားပြီး အကျယ်တဝင့်ဆောင်းပါးအနေနဲ့ ပြောင်းလဲခွင့်ပြုပါခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၅၊ ၁၇ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :ဟုတ် အဆင်ပြေ သဘောတူပါတယ်။ အနှစ်ချုပ်ကိုတော့ ချန်ခဲ့ပေါ့နော်။ ကွတ်ခိုင်က "က" သတ်မဟုတ်ပဲ၊ "တ" သတ် ဖြစ်သင့်သလာလို့ပါ။ သတ်ပုံ ကြည့်ဖို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၁၊ ၁၇ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) ::တ ကျနော် ရိုက်တာ မှားသွားတာပါ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၄၊ ၁၇ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော်တို့ လွှတ်တော် စာမျက်နှာတွေကို သန့်စင်လိုက်ကြရင်ကောင်းမလား ။ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၊အမျိုးသားလွှတ်တော် နဲ့ ပြည်သူ့လွှတ်တော် တို့ကို အဓိကစာမျက်နှာကြီးများအဖြစ် ထားကြမယ်။ ပထမအကြိမ်၊ဒုတိယအကြိမ်၊တတိယအကြိမ် ဆိုင်ရာ စာမျက်နှာတွေကို စာမျက်နှာခွဲတွေ အနေနဲ့ ထားသင့်ပြီး အဲ့စာမျက်နှာတွေမှာ သူတို့နဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေ တင်သင့်တယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ရှေးက ရေးခဲ့ကြသူတွေက စာမျက်နှာကြီးတွေမှာ အစုံထည့်လိုက်ကြတော့ ဒါကို ပြန်ချုံပြီး အကျယ်တဝင့်ဆောင်းပါးများဆိုပြီး ပြန်ပြပေးကြမလား၊အကြံပြုပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၂၊ ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :::[[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|@]][[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ဒီမှာ [[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ကျနော်ဝင်ဖြည့်ထားသလိုမျိုးပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၆၊ ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) ::::okay, will contribute along naw. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၄၊ ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ညီလာခံ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ညီလာခံ]] စာမျက်နှာကို ကျနော် [[ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] နဲ့ [[ပထမအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ဆိုပြီး ခွဲလိုက်ပါတယ်။နဂိုမူလရေးသားသူရဲ့ စာတွေကို မပျောက်ပျက်စေဘဲ စာမျက်နှာများခွဲလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။[[ပထမအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ထဲလဲ ထည့်ထားပါတယ်။ဒါ့ကြောင့် [[ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ညီလာခံ]] စာမျက်နှာကို ဖျက်သိမ်းခြင်း သို့တည်းမဟုတ် အခြားသင့်လျော်သလို စီမံခြကင်းမျိုးဆောင်ရွက်ပေးပါခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၇၊ ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :Edits history of "ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ညီလာခံ" were merged to " ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်" [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၅၁၊ ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ဦးညိုစော နောက်ဆုံးဓာတ်ပုံ ပြင်ဆင်ခွင့်ပြုရန် == ညီ/အကိုခင်ဗျာ၊ ဦး[[ညိုစော]] ရဲ့ ပုံအဟောင်းကို နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီးနောက်ပိုင်းဓာတ်ပုံ တစ်ပုံပုံ ပြောင်းလဲပြင်ဆင်မှု ပြုလုပ်ချင်လို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Luandhiya|Luandhiya]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Luandhiya|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၇၊ ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ ကိစ္စ == [[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|@]][[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] အကိုခင်ဗျာ. ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ စာမျက်နှာနှင့် ဦးသန်းထွန်းဦး စာမျက်နှာတို့တွင် ပြုလုပ်သွားသော တည်းဖြတ်မှုအချို့အပေါ် အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ကန့်ကွက်အပ်ပါသည်။ ၁။ '''စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော Box (Infobox) များအား ဖယ်ရှားခြင်းကို ကန့်ကွက်ခြင်း:''' ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီသည် လွှတ်တော်၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အချက်အလက်များကို Infobox ဖြင့် စနစ်တကျ ဖော်ပြခြင်းသည် Wikipedia ၏ စံနှုန်း (Standard) ဖြစ်ပါသည်။ ဤ Box ကို ဖယ်ရှားခြင်းသည် မှတ်တမ်းရှာဖွေလိုသူများအတွက် အချက်အလက် အနှစ်ချုပ်ကို ကြည့်ရှုရန် အခက်အခဲဖြစ်စေပြီး ဆောင်းပါး၏ လေးနက်မှုကို ထိခိုက်စေပါသည်။ ၂။ '''သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ပယ်ဖျက်ခြင်း (History Erasure):''' ဦးသန်းထွန်းဦး စာမျက်နှာတွင် ၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ မှတ်တမ်း အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်ခြင်းသည် သမိုင်းကြောင်းကို ဖျောက်ဖျက်ရာ ရောက်ပါသည်။ Wikipedia သည် အစဉ်အဆက် မှတ်တမ်းတင်ရမည့် နေရာဖြစ်သဖြင့် ရှိပြီးသား အချက်အလက်များကို အစားထိုးပယ်ဖျက်ခြင်းထက် အပိုင်းလိုက် (Reorganization) စနစ်တကျ ထည့်သွင်းပေးရန် လိုအပ်ပါသည်။ ၃။ '''တည်းဖြတ်မှုဆိုင်ရာ စံနှုန်း တသမတ်တည်းမရှိခြင်း (Inconsistency):''' ဆောင်းပါးတစ်ခုတွင် တစ်မျိုး၊ နောက်တစ်ခုတွင် တစ်မျိုးနှင့် စံနှုန်းမငြိမ်ဘဲ တည်းဖြတ်နေခြင်းသည် Wikipedia ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေပါသည်။ တည်းဖြတ်သူများအနေဖြင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အမြင်မတူညီမှုများ ရှိနိုင်သော်လည်း၊ အပြန်အလှန် လေးစားမှုရှိရန်နှင့် သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေအမြစ်မရှိ ပယ်ဖျက်ခြင်းမျိုး ရှောင်ကြဉ်ရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ အားလုံးသည် အချိန်ပေးပြီး ပူးပေါင်းရေးသားနေကြသူများဖြစ်သဖြင့် ခိုင်မာသော စံနှုန်းတစ်ခုဖြင့်သာ ရှေ့ဆက်ဆောင်ရွက်သွားရန် တိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၈၊ ၂၄ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :Hi, I noticed you reverted my edits. I didn’t make a fuss since it’s not the first time, and I figured you thought it was best. Just to explain though, I edited for relevance and accuracy, trimming out redundant info. That’s the approach you and I have been following here: keeping pages consistent, concise, and factual. :I’m definitely not for erasing history, but as one of the main contributors, I believe in adding solid, factual content, like keeping a living person’s bio focused on their own information. We don’t need details about an entire committee on someone’s page just because they happen to be Chair, respective articles can have those information :Anyway, I’ll try to step back more, but it would help if you could check in with me first before questioning my edits. Honestly, there aren’t many people editing current Myanmar politics besides you and me. So, like before, let’s consult each other first, I’ll do the same on my end. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၉၊ ၂၄ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) ::ကျွန်တော်တို့နှစ်ယောက်စလုံးက မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှတ်တမ်းတွေကို အချိန်ပေး ပြုစုနေကြတာမို့ အချက်အလက် တိကျဖို့နဲ့ စံနှုန်း (Standard) တစ်ခုတည်းရှိဖို့က အဓိကကျတယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မိတ်ဆွေရဲ့ တည်းဖြတ်မှုမှာ အချက်အလက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွဲလွဲမှုနဲ့ စံနှုန်းလွဲချော်မှု တချို့ကို အခုလို ထောက်ပြလိုပါတယ် - ::၁။ '''ဖွဲ့စည်းသည့်ရက်စွဲ (Accuracy):''' ဥပဒေကြမ်းကော်မတီကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်လို့ ပြောင်းလဲလိုက်တာဟာ မှားယွင်းနေပါတယ်။ အမှန်က ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့ (ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၊ ဒုတိယနေ့) ကတည်းက ပုဒ်မ ၂၁ နဲ့ နည်းဥပဒေ ၃၃၊ ၄၀ အရ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တာပါ။ ဒါကို ၂၀၁၃ လို့ ပြောင်းလိုက်ရင် ကော်မတီရဲ့ အစောပိုင်း သမိုင်းကြောင်း ၂ နှစ်စာ ပျောက်ဆုံးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ ပြောနေတဲ့ Accuracy နဲ့ မကိုက်ညီပါဘူး။ ::၂။ '''Infobox Standard:''' လွှတ်တော်ကော်မတီတွေအတွက် <code><nowiki>{{Infobox organization}}</nowiki></code> သုံးတာဟာ Wikipedia ရဲ့ စံနှုန်းမဟုတ်ပါဘူး။ လွှတ်တော်ကော်မတီတွေမှာ သီးခြားရှိတဲ့ Parliamentary terms တွေနဲ့ ဥပဒေကြောင်းအရ အခြေခံမှုတွေကို ဖော်ပြဖို့ <code><nowiki>{{Infobox legislative committee}}</nowiki></code> ကိုပဲ သုံးသင့်ပါတယ်။ ဒါမှသာ တခြားနိုင်ငံတကာ လွှတ်တော်စာမျက်နှာတွေနဲ့ စံနှုန်းတူညီမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ::၃။ '''သမိုင်းမှတ်တမ်း (Historical Data):''' အချက်အလက်တွေကို လိုရင်းတိုရှင်း (Concise) ဖြစ်အောင် လုပ်တာကို လက်ခံပေမယ့် သမိုင်းအချက်အလက်တွေ ပျောက်ပျက်သွားတဲ့အထိ ချုံ့ပစ်တာမျိုးတော့ မဖြစ်သင့်ဘူးလို့ မြင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်းတွေဟာ သမိုင်းစဉ်ဆက် လေ့လာသူတွေအတွက် အရေးကြီးပါတယ်။ ::ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ ရှေ့ဆက်မယ့် လုပ်ငန်းစဉ်မှာ '''၂၀၁၁ ဖွဲ့စည်းပုံအမှန်ကို ပြန်ထားဖို့''' နဲ့ '''မှန်ကန်တဲ့ Legislative Infobox Standard''' ကို သုံးဖို့ သဘောတူညီချက် ရယူချင်ပါတယ်။ အပြန်အလှန် ညှိနှိုင်းပြီး ခိုင်မာတဲ့ မှတ်တမ်းတွေ အတူတူ တည်ဆောက်သွားကြဖို့မျှော်လင့်ပါတယ်။ကျနော် ဆိုရင်လည်း ရှေးရှေးက ရေးသားသူတွေရဲ့ စံချိန်စံညွန်းတွေကို လေ့လာသင်ယူပြီး အတတ်နိုင်ဆုံး စံနှုန်းတွေထဲကနေ ချော်မထွက်သွားအောင် ဆောင်ရွက်နေပါတယ်။အမှားအယွင်းဖြစ်ခဲ့လို့ ရှိရင်လည်း တည့်မတ်ပေးမှုကို အချိန်မရွေး အစဥ်အမြဲ လေးစားလက်ခံပြီး ပြင်ဆင်နေပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၃၊ ၂၄ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) ::[[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|@]][[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ခင်ဗျာ. [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ၊အမျိုးသားလွှတ်တော်]] မှာ ဝိုင်းကူပါအုံး။နောက်ရက်တွေက အလုပ်တွေ ပြုံတော့မှာဆိုတော့ ခုထဲက လုပ်ထားရအောင်လို့။[[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ သမ္မတရွေးချယ်ရေး]] ကိုလည်း ကြိုပြင် ပေးထားပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၉၊ ၂၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == အောင်မြင့်မြတ် (နည်းပညာရှင်)' ဆောင်းပါးအား မဆိုင်းမတွ ဖျက်သိမ်းရန် အဆိုပြုချက်အပေါ် ကန့်ကွက်ခြင်း == မင်္ဂလာပါ အက်ဒမင် Zawzawaungthwin ခင်ဗျာ။ ကျွန်တော် MM TechEditor ပါ။ ကျွန်တော် ဖန်တီးထားသည့် 'အောင်မြင့်မြတ် (နည်းပညာရှင်)' ဆောင်းပါးကို မဆိုင်းမတွ ဖျက်သိမ်းရန် (Speedy Deletion) အဆိုပြုထားခြင်းအပေါ် အောက်ပါအချက်များဖြင့် ကန့်ကွက်လိုပါသည်။ Test Page မဟုတ်ခြင်း: ဤစာမျက်နှာသည် စမ်းသပ်စာမျက်နှာ မဟုတ်ပါ။ Sandbox မှတစ်ဆင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ပြီးမှ ပင်မနယ်ပယ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အရေးပါမှု (Notability): ဆောင်းပါးရှင် အောင်မြင့်မြတ်သည် ကုလသမဂ္ဂ လက်အောက်ခံအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော APCICT/ESCAP မှ အသိအမှတ်ပြုထားသည့် Digital Transformation Consultant တစ်ဦး ဖြစ်သလို၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အင်တာနက်အဖွဲ့အစည်း ICANN (NCUC) ၏ အာရှပစိဖိတ်ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပါသည်။ ခိုင်မာသော ကိုးကားချက်များ: ၎င်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို PRLog နှင့် The Org ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာ သတင်းရင်းမြစ်များတွင် ဖော်ပြထားပြီး ဖြစ်ပါသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ ဤဆောင်းပါးသည် CSD A7 နှင့် ငြိစွန်းခြင်း မရှိဘဲ အချက်အလက် ခိုင်မာမှု ရှိသောကြောင့် မဖျက်သိမ်းမီ အသေးစိတ် ထပ်မံစစ်ဆေးပေးပါရန် ယဉ်ကျေးပျူငှာစွာဖြင့် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ လိုအပ်သည်များကိုလည်း ဆက်လက် ပြင်ဆင်သွားပါမည်။ [[အသုံးပြုသူ:MM TechEditor|MM TechEditor]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MM TechEditor|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၉၊ ၂၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ရာထူးကိစ္စ == [[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|@]][[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ခင်ဗျာ လက်ရှိ '''၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ'''အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲနှင့် သမ္မတသစ် တင်မြှောက်မှုဖြစ်စဉ်များတွင် ဝီကီပီးဒီးယား၏ သမိုင်းမှတ်တမ်း တိကျခိုင်မာစေရန်အတွက် အောက်ပါအချက်ကို တင်ပြလိုပါသည်။ ၁။ လက်ရှိ '''၄ ဧပြီ ၂၀၂၆''' ရက်စွဲပါ နေ့စဉ်သတင်းစာများ၊ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ရုံးနှင့် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနတို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်များတွင် "ဦး" ဟူသော အသုံးအနှုန်းအစား '''"ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး"''' ဟူသော ရာထူးအမည်ကိုသာ တရားဝင် ဆက်လက်သုံးနှုန်းထားသည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ ၂။ ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့အထိ '''"ယာယီသမ္မတ"''' အနေဖြင့် ဥပဒေများ ဆက်တိုက်ပြဋ္ဌာန်းနေခြင်းနှင့် တတိယအကြိမ် လွှတ်တော်ကျင်းပနေစဉ်အတွင်းမှာပင် ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို ၎င်းကိုယ်တိုင် ဆက်လက် ကျင့်သုံးနေသည့် အခြေအနေမှာ ထူးခြားသည့် သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်ပါသည်။ယနေ့သတင်းစာပါ ဖော်ပြချက်ကို ကိုးကားပြုပါသည်။[https://www.moi.gov.mm/mal/4-apr-26] တစ်ဖက်တွင် ပုဒ်မ ''၆၃။ နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် ဒုတိယသမ္မတများသည် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လျှင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဖြစ်လျှင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ လည်းကောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရ သည့်နေ့မှစ၍ နုတ်ထွက်ပြီး သို့မဟုတ် အငြိမ်းစားယူပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူရမည်။''ဆိုသည့်ပြဌာန်းချက် ရှိသည်ဆိုသော်ငြား ''[https://www.moi.gov.mm/index.php/news/81370]'' ထုတ်ပြန်ချက်သည် ဦး..အစား ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အသုံးအနှုန်းကိုသာ ဆက်လက်သုံးနှုန်းခြင်းမျိုး တွေ့နေရပါသည်။သို့ဖြစ်ပါ၍ လက်ရှိ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်များတွင် ဖော်ပြထားခြင်းမရှိသေးသည့် "ဦး" တပ်ခြင်းမျိုးကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ပြီး၊ မူရင်းအထောက်အထားများအတိုင်းသာ တိကျစွာ မှတ်တမ်းတင်သင့်ထားသည်ဟု ယူဆပါသည်။ဦးဟု ပြောင်းလဲချိန်တွင်မှ လိုက်ပါပြောင်းလဲသင့်ပါသည်။ဝီကီပီးဒီးယားသည် သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်ရာနေရာဖြစ်သဖြင့် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသည့် အခြေအနေမှန်ကို ထင်ဟပ်စေရန်အတွက် တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်ပါ အသုံးအနှုန်းများအတိုင်းသာ အသုံးပြုသင့်သည်ဟု ယူဆပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၅၈၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :Hi, Ko @[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]], :I only put that comment for U Nyo Saw and Nan Ni Ni Aye's role as members of Hluttaw, which ended constitutionally. For MAH, I don't know anymore, even he is not USDP party and ppl are putting USDP as his party. God knows what at this stage. Good luck! [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၂၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::ဟုတ်ကဲ့ဗျာ၊ ညိုစောနဲ့ နန်းနီနီအေးတို့ရဲ့ လွှတ်တော်သက်တမ်း ကိစ္စတွေကို သေချာပြင်ဆင်ပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ::ကျွန်တော် အဓိက ပြောချင်တာက '''<nowiki/>'ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး'<nowiki/>''' နဲ့ '''<nowiki/>'ဦး'''' အသုံးအနှုန်း ကိစ္စပါ။ အခုလောလောဆယ် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တွေမှာ 'ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး' လို့ပဲ သုံးနှုန်းနေသေးသရွေ့တော့ ကျွန်တော်တို့ဘက်က 'ဦး' ဆိုတာကို လာပြင်ရင် လက်မခံဘဲ ဒီအတိုင်းပဲ ထားရှိသင့်လား ပြောင်းနေတာကို လက်ခံပေးလိုက်ကြမလား။ သူတို့ဘက်က တရားဝင် ပြောင်းလဲသုံးနှုန်းလာတဲ့ အခါကျမှပဲ ကျွန်တော်တို့ ဝီကီမှာ လိုက်ပြင်ကြတာက ပိုပြီးကောင်းမလား။ အခုအချိန်က ဘယ်သူက တပ်ကို ကိုယ်စားပြုသလဲ၊ ဘယ်သူက ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကို ကိုယ်စားပြုသလဲဆိုတာတွေကလည်း တော်တော်လေး ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ အချိန်ဖြစ်နေလို့၊ ဝီကီအယ်ဒီတာတွေအနေနဲ့ အသုံးအနှုန်းပိုင်းမှာ ပိုပြီး သတိထားကြမလားဆိုတာ တိုင်ပင်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၉၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::I have no idea, but follow the usage by state media at this stage as they are official and final. Even now, MAH is just a president-elect and he has sworn into office, thus this term of office hasn't started yet. For now, let's just keep it that way until they all are sworn in into offices. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၃၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::I just have ONE idea. ကျနော်က အမြဲလိုလို officeholder infobox မှာ နာမည်တွေ ထည့်ရင် ဦး/ဒေါ်/မစ္စတာ/မောင် တို့ကို မထည့်တော့ဘူး။ redundant လေးဖြစ်လို့။ ကျစ်ကျစ်လစ်လစ် ဖြစ်တာ ကောင်းပါတယ်။ အထူးသဖြင့် infobox လိုမျိုးမှာဆိုရင်။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၁၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::::Infobox မှာ ဦး/ဒေါ် ထည့်မထည့်နဲ့ပတ်သက်ပြီး [[ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်_(ဝေါဟာရ)/မော်ကွန်း_၁#မြန်မာအမည်_နှင့်_လင့်ခ်များ|အရင်တုန်းက ဆွေးနွေးခဲ့ဖူးတာ]] ရှိပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၄၇၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::::Thanks for sharing the previous discussion pr. လေ့လာမှတ်သားရပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ် သတ်မှတ်ချက်တွေပေါ့။ ကိုနင်ဂျာက အနှစ်ချုပ်ရေးတဲ့ထဲမှာ infobox ဦး/ဒေါ်/ဗိုလ် အကြောင်း မပါဘူးနော်။ ကိုနင်ဂျာက အပေါ်မှာ ဆွေးနွေးတာတော့ တွေ့လိုက်တယ်ဗျာ။ As for me, I am okay with the group consensus. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၈၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::::အတော်လေးကို ကောင်းပါတယ်။ဆွေးနွေးကြတာတွေက။ကျေးဇူးပါ ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၃၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == မြတ်ကို == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[မြတ်ကို]] စာမျက်နှာမှာ ဆက်ခံသူထည့်တာ မပေါ်ဘူး ဖြစ်နေလို့ပါ။ကူညီပေးပါအုံးခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၂၉၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :office2 ပါရာမီတာမှာ ပြဿနာရှိနေပုံရတယ်။ လောလောဆယ် 2 ကို ကျော်ပြီးပြင်ထားတယ်။ အားတဲ့အချိန် တမ်းပလိတ် ပြန်ပြင်ပေးပါမယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၁၄၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::ဟုတ်ကဲ့..ကျေးဇူးပါခင်ဗျာ... [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၁၈၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == သောင်းအေး စာမျက်နှာကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[သောင်းအေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)]]စာမျက်နှာကို တစ်ချက်စစ်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။[[သောင်းအေး]] နဲ့ အတူတူပဲလားမသိ။ယခုအခါ [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ဆိုတာက သောင်းအေးမှာ မပါတော့ စစ်ကြည့်စေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၉၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :အတူတူပဲ ဖြစ်ဖို့များပါတယ်။ "သောင်းအေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)" စာမျက်နှာမှာက ကိုးကားတွေ မပါတော့ redirect ပဲ လုပ်လိုက်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၁:၄၈၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::တစ်လက်စထဲ လွှတ်တော်တွေရဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပနေပုံတွေ၊အမတ်နေရာခွဲဝေမှု ပုံစံချပ်တွေကို ဘယ် [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Categories|ကဏ္ဍ]] တွေထဲ ထည့်ရမလဲဆိုတာပါ လမ်းညွန်ပေးခဲ့ပါအုံးခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၅၃၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[သန်းမောင်]] စာမျက်နှာဖန်တီးနေရင်း အလိုအလျောက် အကောင့်က ထွက်သွားပြီး အခြားအကောင့်နဲ့ စာမျက်နှာတက်သွားပါတယ်။စိစစ်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၆၊ ၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::IP-user account နဲ့ create သလိုဖြစ်သွားတာပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၀၄၊ ၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == တမ်းပလိတ်ကိစ္စ == [[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|@]][[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ခင်ဗျာ [[အောင်နိုင်သူ]] စာမျက်နှာအောက်က တမ်းပလိတ်: မင်းအောင်လှိုင် အစိုးရအဖွဲ့ က ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသူတွေကို ဝင်ပြင်မရ ဖြစ်နေတယ်။ပျက်သွားတာလား ဒါမှမဟုတ် ဘာလို့လဲလို့မသိဘူး အဆင်ပြေရင်အဲ့ဒါလေးပါ ဝင်ကိုင်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၅၁၊ ၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :okay, will take a look. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၂၊ ၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုနီစာရင်ကိုဖျက်ခြင်း == မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုနီစာရင်းကို ဖျက်ချ တာကို ဆွေးနွေးချင်တယ်။ အဲ့ဒီ စာရင်းက တိုက်ခိုက်ခြင်း ၊ ဘက်လိုက်ခြင်း၊ မုန်းတီးခြင်းမဟုတ်ဘူး။ လက်ရှိ အမှန်တရားစာရင်းဖြစ်တယ်။ မြန်မာပြည်တွင်း တရာဝင် သတင်းဌာန တွေ့ ကလဲ မြန်မာခရိုနီ စာရင်းကို ပြုစုထား တွေ့ရှိတယ်။ Attack ခေါင်စဉ်တပ်ပြီး ဖျက်ချတာတော့မကောင်းပါဘူး။ ဆောင်းပါးရေးတဲ့သူကို လေးစားမှု့ မရှိသလို့ ခံစားရပါတယ်။ ဖျက်သင့်တယ်လို့ ယူဆရင် ဆွေးနွေးချက် ဖွင့်ပြီး ဆွေးနွေးပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Myanmar Wik|Myanmar Wik]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myanmar Wik|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၀၊ ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :ဝီကီပီးဒီးယားရှိ ''မည်သည့်'' စာမျက်နှာတွင်မဆို '''သက်ရှိထင်ရှား ပုဂ္ဂိုလ်များအကြောင်း ရေးသားထားသော အချက်အလက်များ'''တွင် တည်းဖြတ်သူများသည် ဂရုပြုဆင်ခြင်ရမည်။ ယင်းကဲ့သို့အကြောင်းအရာများသည် အင်မတန်တိကျမှန်ကန်ရန် လိုအပ်ပြီး ဝီကီပီးဒီးယား၏ ပင်မ မူဝါဒသုံးခုနှင့် ကိုက်ညီရပါမည်။ :[[ဝီကီပီးဒီးယား:NOT|ဝီကီပီးဒီးယားသည် စွယ်စုံကျမ်းတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး]] အတင်းအဖျင်း သတင်းစာ မဟုတ်ပေ။ လူအများ၏ ဘဝအကြောင်းများကို စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ရာဖြစ်အောင် သို့မဟုတ် အရှက်ရဖွယ်ရာ သတင်းများ ပျံ့နှံ့စေရန် ဖော်ပြရမည့် နေရာမဟုတ်ပေ။ တည်းဖြတ်သူများသည် ဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များကြောင့် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များအပေါ် ထိခိုက်နစ်နာမှု ရှိ၊ မရှိကို အစဉ်အမြဲ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်။ ဤမူဝါဒသည် ဆောင်းပါး၏ အဓိကဇာတ်ကောင်ဖြစ်သူသာမက ဆောင်းပါးအတွင်း ဖော်ပြခြင်းခံရသည့် မည်သည့် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်နှင့်မဆို သက်ဆိုင်ပြီး၊ ဆွေးနွေးချက်စာမျက်နှာများ အပါအဝင် ဝီကီပီးဒီးယား၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို သက်ရောက်မှုရှိသည်။ :အချက်အလက်တစ်ခု၏ ခိုင်လုံမှုကို သက်သေပြရန် တာဝန်မှာ ထိုအချက်အလက်ကို ထည့်သွင်းသူ သို့မဟုတ် ပြန်လည်တင်ပြသူ၏ တာဝန်သာ ဖြစ်သည်။ ကိုးကားချက်မပါသော အချက်အလက်များကို ခိုင်လုံကြောင်း သက်သေမပြနိုင်ပါက ဝီကီပီးဒီးယား၏ စည်းမျဉ်းအရ လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိကြောင်း သတိပြုရမည် ဖြစ်ပေသည်။ :ဝီကီပီးဒီးယားသည် အွန်လိုင်းစွယ်စုံကျမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အပြန်အလှန်လေးစားမှုရှိသော အရည်အသွေးမြင့် စွယ်စုံကျမ်းကို တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အသုံးပြုရာတွင် စိတ်ပါဝင်စားမှုရှိသည့် လူတစ်ဦးချင်းစီပါဝင်သော [[metawiki:The Wikipedia Community|အွန်လိုင်း အသိုင်းအဝိုင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ဝီကီပီးဒီးယားသည် သင့်ကိုယ်ပိုင်အတွေးအခေါ်များ၊ ဆန်းစစ်လေ့လာချက်များ သို့မဟုတ် သတင်းအချက်အလက်အသစ်များကို ဖြန့်ချိရန် နေရာမဟုတ်ပါ.အဆိုပါ စည်းမျဥ်းများအတိုင်း ပယ်နုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၁၊ ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ. စိစစ်ခံယူမှုပြုပါတယ်ခင်ဗျာ။[[ဝီကီပီးဒီးယား:NOT|ဝီကီပီးဒီးယားသည် စွယ်စုံကျမ်းတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး]] အတင်းအဖျင်း သတင်းစာ မဟုတ်ပေ။ လူအများ၏ ဘဝအကြောင်းများကို စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ရာဖြစ်အောင် သို့မဟုတ် အရှက်ရဖွယ်ရာ သတင်းများ ပျံ့နှံ့စေရန် ဖော်ပြရမည့် နေရာမဟုတ်ပေ။အဲ့ စည်းမျဥ်းအတိုင်း ဖျက်ချခဲ့ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၈၊ ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်" (Businessperson) နဲ့ "ခရိုနီ" (Crony) ဆိုတာ အဓိပ္ပာယ် အလွန်ကွာခြားပါတယ်။ ::* '''စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်:''' ဒါဟာ အလုပ်အကိုင် သို့မဟုတ် ဂုဏ်ပုဒ်ဖြစ်ပါတယ်။ ::* '''ခရိုနီ:''' ဒါဟာ စွပ်စွဲချက် သို့မဟုတ် ဝေဖန်ချက် (Label) ဖြစ်ပါတယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ သက်သေမရှိဘဲ လူတစ်ယောက်ကို "ခရိုနီ" လို့ တံဆိပ်ကပ်တာဟာ အဲဒီလူရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို တိုက်ခိုက်ခြင်း (Character Assassination) မြောက်ပါတယ်။ ::သက်သေမခိုင်လုံလျှင် မရေးသင့် (No Reliable Sources)ပါဘူး။ '''"သက်သေခိုင်မာမှရေး"''' ဆိုတာ ဝီကီရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး စည်းမျဉ်းပါ။တစ်ဦးတစ်ယောက်ရဲ့ စွပ်စွဲချက် သို့မဟုတ် လူမှုကွန်ရက်ပေါ်က ကောလာဟလတွေကို အခြေခံပြီး ရေးလို့မရပါဘူး။အကယ်၍ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတွေ ဒါမှမဟုတ် ခိုင်လုံတဲ့ သတင်းဌာနတွေကနေ (ဥပမာ - Sanctions စာရင်းဝင်ခြင်း စသဖြင့်) တရားဝင် ဖော်ပြထားတာမျိုးရှိမှသာ "ဝေဖန်ခံရမှု" အနေနဲ့ ကိုးကားပြီး ရေးသားသင့်ပါတယ်။သတင်းဌာနတိုင်းမှာ နောက်ကွယ်က ထောက်ပံ့ပေးထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေးအမြင် (Editorial Line) ရှိတတ်ပါတယ်။အချို့သတင်းဌာနတွေဟာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကို တိုက်ခိုက်ဖို့ ဒါမှမဟုတ် ဝါဒဖြန့်ဖို့ (Propaganda) အတွက်ပဲ ရေးသားလေ့ရှိပါတယ်။ဒါကြောင့် ဝီကီပီးဒီးယားမှာ '''"ဘက်လိုက်သော သတင်းရင်းမြစ်"''' တွေကို ရှောင်ကြဉ်ဖို့ အမြဲတိုက်တွန်းထားပါတယ်။သတင်းဌာနအချို့ဟာ သတင်းဦးဖို့ကိုပဲ အဓိကထားပြီး သေချာစိစစ်ခြင်းမရှိဘဲ တင်ပြတတ်ပါတယ်။'''"ကြားရသည်"''' သို့မဟုတ် '''"သတင်းအရ သိရသည်"''' ဆိုတဲ့ ခိုင်လုံမှုမရှိတဲ့ စကားလုံးတွေ သုံးပြီး ရေးသားတဲ့ သတင်းတွေကို ဝီကီမှာ သက်သေအဖြစ် သုံးလို့မရပါဘူး။ဝီကီပီးဒီးယားက လိုချင်တာဟာ '''Reputable''' (နာမည်ဂုဏ်သတင်းရှိပြီး)၊ '''Editorial Oversight''' (အယ်ဒီတာအဖွဲ့က အဆင့်ဆင့် စစ်ဆေးထားတဲ့) သတင်းဌာနမျိုးကိုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။သတင်းဌာနတစ်ခုမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ် '''"သတင်း" (News Report)''' နဲ့ '''"အာဘော်/ဆောင်းပါး" (Opinion Piece/Editorial)''' ဆိုတာ ကွာခြားပါတယ်။ဆောင်းပါးရှင် တစ်ဦးတစ်ယောက်ရဲ့ အာဘော်ဟာ အဲဒီလူရဲ့ အမြင်သက်သက်သာ ဖြစ်လို့ "ခရိုနီ" လို့ သုံးနှုန်းထားရင်တောင် အဲဒါကို "အချက်အလက်" (Fact) အနေနဲ့ ဝီကီမှာ ယူသုံးလို့ မရပါဘူး။မြန်မာ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာ "ခရိုနီ" (Crony) ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တွေကို '''နိုင်ငံရေးအရ တိုက်ခိုက်ဖို့ (Political Attack)''' သို့မဟုတ် '''ဂုဏ်သိက္ခာချဖို့ (Social Punishment)''' အတွက် လက်နက်တစ်ခုလို အသုံးများလာတာကို တွေ့ရပါတယ်။ဒီအသုံးအနှုန်းဟာ ဝီကီပီးဒီးယားလို စွယ်စုံကျမ်းမျိုးမှာ ဘာကြောင့် အန္တရာယ်ရှိသလဲဆိုတာကို အချက်အချို့နဲ့ ထပ်လောင်းတင်ပြချင်ပါတယ် -"ဘယ်လောက်အထိ ချမ်းသာရင် ခရိုနီလဲ" သို့မဟုတ် "ဘယ်လို လုပ်ငန်းမျိုး လုပ်ကိုင်ရင် ခရိုနီလဲ" ဆိုတာကို တိကျတဲ့ ဥပဒေကြောင်းအရ သတ်မှတ်ချက် မရှိပါဘူး။ အဲဒီအစား လူထုရဲ့ အမြင် သို့မဟုတ် သတင်းဌာနတွေရဲ့ အာဘော်ပေါ်မှာပဲ မူတည်နေတာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီပီးဒီးယားလို နေရာမျိုးမှာ ဒီစကားလုံးကို သုံးနှုန်းခြင်းဟာ '''အစွဲ (Subjectivity)''' ပါဝင်နေပါတယ်။ဝီကီပီးဒီးယားမှာ "ခရိုနီစာရင်း" လို့ ခေါင်းစဉ်တပ်လိုက်တာနဲ့တင် အဲဒီစာရင်းမှာ ပါဝင်တဲ့သူတွေအားလုံးကို အထောက်အထားမရှိဘဲ "လူဆိုး" တွေအဖြစ် တံဆိပ်ကပ်လိုက်သလို ဖြစ်သွားစေပါတယ်။ဝီကီပီးဒီးယားဟာ '''စစ်တလင်း မဟုတ်သလို၊ တရားရုံးလည်း မဟုတ်ပါဘူး။''' အကယ်၍ လူတစ်ယောက်ကို "ခရိုနီ" လို့ လူသိများနေရင်တောင်မှ ဝီကီတည်းဖြတ်သူက "သူသည် ခရိုနီဖြစ်သည်" လို့ မရေးရပါဘူး။အဲဒီအစား "X သတင်းဌာန သို့မဟုတ် Y အဖွဲ့အစည်းက ၎င်းအား ခရိုနီအဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြခဲ့သည်" လို့သာ ကိုးကားချက်နဲ့တကွ (Attribution) ရေးသားရမှာဖြစ်ပါတယ်။ဘယ်လိုလူမျိုးကို ခရိုနီလို့ ခေါ်မလဲဆိုတဲ့ တိကျတဲ့ စံနှုန်းမရှိဘဲ ကိုယ်မကြိုက်တဲ့သူဆိုရင် "ခရိုနီ" လို့ ပြောနေကြတာဟာ တိုက်ခိုက်မှုသက်သက် (Personal Attack) သာ ဖြစ်ပါတယ်။အခုလိုမျိုး ရမ်းပြောနေတဲ့ စာရင်းတွေကို ဝီကီပီးဒီးယားမှာ လာတင်တာဟာ ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ ခိုင်လုံမှုကို အသုံးချပြီး လူတစ်ဖက်သားကို ဂုဏ်သိက္ခာချဖို့ ကြိုးစားတာပဲ ဖြစ်ပြီး ဝီကီပီးဒီးယားကို အသုံးချခြင်းတာဖြစ်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၄၉၊ ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Myanmar Wik|Myanmar Wik]], @[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]], ခရိုနီစာရင်းဆိုတာဟာ "[[:en:Wikipedia:Articles for deletion/List of dictators (2nd nomination)|အာဏာရှင်များ စာရင်း]] နဲ့ အလားတူပါပဲ။ [[WP:NPOV|ဘက်မလိုက်တဲ့အမြင်]] နဲ့ ရေးသားဖော်ပြဖို့ မဖြစ်နိုင်တဲ့အတွက် ခရိုနီများ စာရင်း၊ အာဏာရှင်များ စာရင်းဆိုတာတွေကို ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ရေးသားဖော်ပြခြင်း ရှိမှာမဟုတ်ပါဘူးဗျာ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၀၂၊ ၁၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] မှတ်သားထားပါမယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၇၊ ၁၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ဟုတ်ကဲ့ပါဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Myanmar Wik|Myanmar Wik]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myanmar Wik|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၄၅၊ ၁၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == အောင်နိုင်သူ(ဇွဲကပင်) == ငါ့ အကြောင်းတင်ထားတာ ဆွေးနွေးချင်လို့ [[အသုံးပြုသူ:AUNGNAINGTHU007|AUNGNAINGTHU007]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:AUNGNAINGTHU007|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၆၊ ၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:AUNGNAINGTHU007|AUNGNAINGTHU007]] ဆွေးနွေးဖို့ ဖိတ်ခေါ်တာကို ကြိုဆိုပါတယ်ဗျ။ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဆောင်းပါးကိစ္စဆိုရင်တော့ အောက်ပါ လမ်းညွန်ချက်များချမှတ်ထားတာရှိတော့ လေ့လာ ဆောင်ရွက်လို့ရပါတယ်ခင်ဗျာ။ :* [[:en:Wikipedia:Conflict_of_interest|Wikipedia:Conflict of interest]] :* [[:en:Wikipedia:Autobiography|Wikipedia:Autobiography]] :[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၅၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::ငါ က စာရေးဆရာ ပါ ::မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်းဝင်အမှတ် ၁၀၃၉ ပါ ::အဓိကတော့ ငါ့ကဗျာ ငါ့စာပေ တွေ နောက်လူတွေဖတ်နိုင်ဖို့နဲ့ ငါ့ အကြောင်းကို နောက်လူတွေ လေ့လာဖို့ ငါ့အကြောင်းကို မင်းတို့ဆီမှာ တင်ပေးစေချင်ပါတယ်။ ::ငါဘာသကါသေတေံ ပြဖို့ လိုပ်သလဲ [[အသုံးပြုသူ:AUNGNAINGTHU007|AUNGNAINGTHU007]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:AUNGNAINGTHU007|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၂၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::ငါ လက်ရှိ ဆိုရင် :::Bullet ဂျာနယ်နဲ့ Statesmans ဂျာနယ်မှာ ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရေးသလို မြဝတီသတင်းစာ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း ငွေတာရီ သုတအလင်းမဂ္ဂဇင်း ပြည်သူ့တပ်မတော်စာစဥ် နဲ့ အခြားသော မဂ္ဂဇင်း စာစောင်များစွာမှာလည်း ငါစာရေးလျက်ရှိပါတယ် :::အေပြီလ ၈ ရက်ကပဲ ငါကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး က စာပေ အနုပညာဆု ပေးခဲ့ပါသေးတယ် :::အဲဒီသတင်း က မြန်မာ့ရုပ်သံ မြဝတီရုပ်သံ နဲ့ ရတနာ ပုံသတင်းစာ တို့မှာ ပါလာပါသေးတယ် :::မင်းလိုချင် ရင် ငါ Link ပို့ထားလို့ရပါတယ် [[အသုံးပြုသူ:AUNGNAINGTHU007|AUNGNAINGTHU007]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:AUNGNAINGTHU007|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၇၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::ဝီကီပီးဒီးယားမှာ '''"ကိုယ့်အကြောင်းကိုယ် ရေးတာကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ပိတ်ပင်ထားပါတယ်။ဥပမာ [[ရန်မျိုးသိန်း]] ကို ကြည့်ပါ ။အထင်အရှားတွေ့ရပါတယ်။ဘာ့ကြောင့်လဲဆိုတော့ ကိုယ့်အကြောင်း ကိုယ်တိုင်ရေးတဲ့ ဆောင်းပါးအချို့ရှိနေတာ ရှိပေမယ့် ခွင့်မပြုထားတာကို ပြတာပါ။ တကယ်လို့ ရေးခဲ့ရင်တောင် အဲဒီလူဟာ ထင်ရှားအရေးပါမှု (Notability) ရှိကြောင်း ခိုင်လုံတဲ့ ထောက်ခံချက်တွေ ပါရပါမယ်။အခုကိစ္စမှာတော့ Admin က '''User space''' ထဲကို ရွှေ့လိုက်တာတွေ့ရပါတယ်။ "ဒါဟာ စွယ်စုံကျမ်းဝင် ဆောင်းပါးမဟုတ်သေးဘူး၊ Promotion ဆန်နေတယ်" လို့ မှတ်ချက်ပြုလိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲဗျ။တကယ်ပဲ ထင်ရှားတယ်ဆိုရင်တောင် တခြားသူတစ်ယောက်က ရေးပေးတာက ပိုပြီး Standard ဖြစ်ပါတယ်ဗျ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၀၄၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::[[ဝီကီပီးဒီးယား:ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]] ဒီမှာ ဝင်ရောက်လေ့လာနိုင်ပါတယ် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၀၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == Pages using bar box without float left or float right == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။[[သန့်ဇော်လွင်]] စာမျက်နှာမှာ [[:ကဏ္ဍ:Pages using bar box without float left or float right|Pages using bar box without float left or float right]] ဆိုပြီး ဖျောက်မရဖြစ်နေလို့ ဇယားမှာ ပြဿနာရှိနေတာလား ဘာ့ကြောင့်လဲဆိုတာ အချိန်ရရင် စစ်ဆေးပေးပါအုံးခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၄၄၊ ၁၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :{{tl|bar box}} ထဲက tracking category ကြောင့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၄၀၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(ကြည်း) == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(ကြည်း)|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၊ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(ကြည်း)]] ဒီစာမျက်နှာတွေကို ပြန်လည်စိစစ်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ အကုန်လျှောက်ပြင်နေကြတာတွေကို.. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၂၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == The King's Warden == @[[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] The King's Warden က တောင်ကိုရီးယားအသုံးအနှုန်းတွေကို တစ်ချက်လောက် စစ်ပြီး ဝိုင်းကူပေးစေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၅၊ ၂ မေ ၂၀၂၆ (UTC) == နယူးကလီးယား (သို့) နျူကလီးယား == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။[[ဖူကုရှိမ အမှတ် ၁ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] ဟာ [[:ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] အောက် နဲ့ ထို [[:ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ|ကဏ္ဍ:]] ဟာ [[:ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] အောက်တွင် ရှိနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။စက်ရုံကို [[ဖူကုရှိမ အမှတ် ၁ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ|နျူကလီးယား]] လို့ သုံးပြီး [[:ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ|ကဏ္ဍ]] ကို နယူးကလီးယားလို့ သုံးနေတာက မတူညီမှုကို ဖြစ်စေပါတယ်။ဘယ် စာလုံးရွေးသုံးကြမလဲ ဆိုတဲ့ ဆွေးနွေးစရာလဲ ဖြစ်လာပါတယ်။ကျနော်က [[ရူးပ်ပူရ် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] ကို ရေးထားတော့ [[:ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] လို့ သုံးမလားလို့ စီစဥ်ထားပါတယ်။နျူကလီးယား နဲ့ နယူးကလိယား တစ်ခုခု ရွေးဖြစ်ရင် ဖျက်တာတွေ ပြင်တာတွေ လုပ်ကြရမှာပါ။ ကျနော်ကတော့ .... တည်ဆဲအဏုမြူစွမ်းအင်ဥပဒေ၏ အခန်း(၁၂)၊ “တားမြစ်ချက်များ” ပါ ပုဒ်မ၊ (၂၉)၊ ပုဒ်မ(၃၀)၊ ပုဒ်မ (၃၁) နှင့် ပုဒ်မ(၃၂) တို့တွင် “မည်သူမျှ နျူကလီးယားပစ္စည်း၊ ရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်း သို့မဟုတ် ရောင်ခြည်ထုတ် ကိရိယာကို ပြည်တွင်းသို့ တင်သွင်းရန်နှင့် ပြည်ပသို့ တင်ပို့ရန် ကြိုတင် ခွင့်ပြုချက်၊ မှတ်ပုံတင်‌ လက်မှတ် လျှောက်ထားခြင်း နှင့် လိုင်စင်မရှိဘဲ တင်သွင်းခြင်း၊ တင်ပို့ခြင်း လက်ဝယ် ထားရှိခြင်း၊ အသုံးပြုခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သိုလှောင်ခြင်း၊ ဖြန့်ဖြူးခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်းနှင့် ဌာနမှဆက်လက် သုံးစွဲရန်မသင့်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်ကို ဆက်လက်၍ လက်ဝယ် ထားရှိခြင်း၊ အသုံးပြုခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သိုလှောင်ခြင်း၊ ဖြန့်ဖြူးခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်း မပြုရ” ဟု တားမြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားပါသည်။ ဆိုတဲ့ ပြဌာန်းချက်ကို ကိုးကားပြီး [https://www.daemyanmar.com] နျူကလီးယား လို့ သုံးချင်ပါတယ်။လမ်းညွန်မှုကို ခံယူပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၂၄၊ ၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ၊ဒီကိစ္စက ကျန်နေပါသေးတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၄၁၊ ၁၂ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ::"နျူကလီးယား" အသုံးအနှုန်းကို သဘောတူပါတယ်ဗျာ။ Please proceed. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၄၅၊ ၁၂ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ. [[:ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] [[:ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] ကို "နျူကလီးယား" အသုံးအနှုန်း နဲ့ <bdi>[[:ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ|ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] [[:ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] အဖြစ် ပြောင်းလဲဆောင်ရွက်ပြီးဖြစ်ပါတယ်။ နယူကလိယားစက်ရုံများကို ဖယ်ရှားပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ။</bdi> [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၁၊ ၁၂ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ::::{{Done}} [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၀၃၊ ၁၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) == အမှတ်တံဆိပ်လိုဂို ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ခင်ဗျာ။ https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Logo_of_of_the_Ministry_of_Hotels,_Tourism_and_Culture.svg ကို တစ်ချက်စစ်ကြည့်ပေးပါလားခင်ဗျာ။အဆင်မပြေ ဖြစ်နေလို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၀၊ ၉ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :Logo တွေက ဖန်တီးတဲ့ ရက်စွဲကို သေချာ မဖော်ပြနိုင်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် Free license ဖြစ်တယ်ဆိုတာ မပြနိုင်ရင် copyrighted ဖြစ်ပါတယ်။ [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/Files_uploaded_by_Ninjastrikers ဒီနမူနာ] ကို ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၁၇၊ ၁၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) == ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ . . [[:ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ]] က မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများကို ဆိုလိုတာဖြစ်လို့ ပိုမိုရှင်းလင်းမြင်သာအောင် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများ လို့ အမည်ပြောင်းရင် ပိုကောင်းမလား၊နိုင်ငံအလိုက် တိုက်ပွဲများက ရှိပြီးသားဆိုတော့ ပိုအဆင်ပြေနိုင်မယ်လို့ ယူဆပါတယ်။@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၂၊ ၂၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :English wiki အလိုက် ထားရှိတာ ပိုမိုသင့်တော်သလားလို့။ အစ်ကို ဆွေးနွေးချက်ကိုလည်း နားလည်ပါတယ်။ အခုနောက်ပိုင်း ENG category မှာ battle/war တွေကို tactical ဆန်မှုအေပါ်မှာပဲ သုံးကြတာများတာကို တွေ့ရတယ်။ ဥပမာ -အီရန်စစ်ပွဲ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းစစ်ပွဲတွေဆိုရင် လိုမျိုးဆိုရင် conflict/ပဋိပက္ခ အောက်မှာ ထားရှိတာ များလားတယ်။ battle/war category ကို သိပ်မသုံးကြဘူး။ အာ့ကြောင့် ကျနော်က ပဋိပက္ခကဏ္ဍများကို ပြန်လည်မွမ်မံနေတာပါ။ :နောက်ပိုင်း ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ တိုက်ပွဲတွေက ပဋိပက္ခများအောက်မှာ ပိုမိုထားရင် သင့်တော်သမလားလို့။ battle/war category ကလည်း စစ်သမိုင်းအောက်မှာတော့ အကြုံဝင်ပါတယ်။ :တိကျတဲ့ အဖြေတော့ ကျနော့်မှာ မရှိပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၅၆၊ ၂၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ::[[:ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ]] ကို '''ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများ''' ဆိုပြီး ပြောင်းကြမလားလို့ တိုင်ပင်တာပါ။ဒီမတူတဲ့ ကဏ္ဍနှစ်ခုကြားမှာ အဓိကကွာခြားချက်က ပါဝင်ပတ်သက်မှုနဲ့ တည်နေရာသတ်မှတ်ချက် ဖြစ်ပါတယ်။ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းက မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် မြန်မာ့တပ်ဖွဲ့တွေ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သမျှ တိုက်ပွဲအားလုံးကို စုစည်းတဲ့အတွက် ဘယ်သူတွေ တိုက်ပွဲဝင်သလဲဆိုတဲ့ Actor ကို ဦးစားပေးတဲ့ ပိုမိုကျယ်ပြန့်တဲ့ ကဏ္ဍမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ တဖက်မှာတော့ ပြန်ပြင်ချင်တဲ့ '''ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများ''' ဆိုတာကတော့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပထဝီဝင်နယ်နိမိတ်အတွင်းမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ တိုက်ပွဲတွေကိုသာ တိကျစွာ ရည်ညွှန်းတာဖြစ်လို့ တည်နေရာကို ဦးစားပေးတဲ့ ပိုမိုရှင်းလင်းတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံအလိုက် တိုက်ပွဲများဆိုတဲ့ ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ စံနှုန်းသတ်မှတ်ချက်နဲ့ ယှဉ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် တည်နေရာကို အခြေခံတဲ့ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများ ဆိုတဲ့ အမည်က ပိုပြီး စနစ်ကျပြီး ရှာဖွေရလွယ်ကူတဲ့အတွက် ဆွေးနွေးရခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ပဋိပက္ခကဏ္ဍများကို ပြန်လည်မွမ်းမံနေတဲ့အပေါ် ဆွေးနွေးချက်မရှိပါဘူး။'''နောက်ပိုင်း ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ တိုက်ပွဲတွေက ပဋိပက္ခများအောက်မှာ ပိုမိုထားရင် သင့်တော်မလားလို့''' ဒီအချက်ကတော့ ဆွေးနွေးစရာဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ကဲ့သို့သော တိုက်ပွဲတွေကို တိုက်ပွဲလို့ သုံးမှ ပိုအဆင်ပြေပြီး အဲ့လောက် မပြင်းထန်ရင်တော့ ပဋိပက္ခလို့ဆောင်ရွက်သင့်ပါကြောင်း။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၈၊ ၂၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :::ကျနော်တို့မှာ Manual of Style က [[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Military_history#Conflicts_and_operations|Wikipedia:Manual of Style/Military history - Wikipedia]] က အဓိက ဆင်းသက်တာဆိုတော့ အစ်ကို ကောင်းသလို လုပ်တာ အဆင်ပြေပါတယ်။. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၃၊ ၂၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ။ဒီကိစ္စကို အပြီးသတ်ပေးပါအုံး၊မူလအတိုင်းထားမလား၊ပြင်မလားဆိုတာကို၊ပြင်မယ်ဆိုရင်တော့ ရွေ့ရမှာပေါ့၊ဒီအတိုင်းပဲ သင့်တော်တယ်ဆိုရင် ဒီအတိုင်းပဲ ဆက်ထားပြီး အခြားအလုပ်တွေကို ဆက်ကြတာပေါ့။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၉၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ::မူလကဏ္ဍကိုတော့ မရွှေ့ဘဲနဲ့ ''ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများ''' ကိုပဲ အသစ်ဖန်တီးပြီး '''ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ''' အောက်မှာပဲ subcategory လုပ်လိုက်တာ အဆင်ပြေမယ် ထင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၅၅၊ ၂၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] Since you are the administrator, I will abide by your decision. The history is always there. In the future, if there is a record that I requested such a correction, it is there [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၃၃၊ ၂၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC) == မြန်မာ-တရုတ် ပိုက်လိုင်းများ == @[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] အဆင်ပြေကြရင် [[မြန်မာ-တရုတ် ပိုက်လိုင်းများ]] inbox ကို ဝိုင်းဝန်း ပြင်ဆင်ပေးကြပါအုံး။မြေပုံက လွဲနေလို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၂၇၊ ၃၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) == ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း == @[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ဆရာ ဝီကီမှာ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း ဆောင်းပါးက လိုအပ်နေတာကို တွေ့မိတယ်။ဆရာ အားရင် အဲ့ဆောင်းပါး ရေးပေးပါလား။[[:ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ခရိုင်များ]] ကလည်း အဆင်သင့်ရှိနေပြီးသား ဆရာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၉၊ ၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :ဟုတ်ကဲ့။ အားရင် ဝင်ရေးပါမယ်။ [[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၄၊ ၄ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) == မုန်းကိုးမြို့/မုံးကိုးမြို့ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။မုံးကိုးမြို့ ဆိုပြီး [https://www.moi.gov.mm/iprd/news/23559] [https://www.moi.gov.mm/sites/default/files/local-info/2020-06/last_muuchyminy.pdf] နိုင်ငံပိုင်သတင်း နဲ့ ထွေအုပ်ရဲ့ ၂၀၁၉ အချက်အလက်တွေမှာ ဖော်ပြထားတာကြောင့် မုံးကိုးလို့ ပြန်လည် ပြင်ဆင်ခွင့်ပြုပါခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၇၊ ၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :နှစ်ခုစလုံးတော့ သုံးကြတယ်ဗျ။ ([https://www.dop.gov.mm/sites/dop.gov.mm/files/publication_docs/monekoest.pdf], [https://www.moi.gov.mm/news/46728]) အသုံးများမယ်ထင်တာကို ပင်မထားပြီး ကျန်တစ်ခုကို Redirect အနေနဲ့တော့ ထားခဲ့လိုက်လို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၁၄၊ ၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) ::မြို့ ဆိုင်းပုဒ် အမည်ကိုပဲ သုံးကြတာပေါ့ ခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၄၊ ၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) == ဆောင်းပါး နှင့် ကဏ္ဍ ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[:ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အချင်းချင်း ပဋိပက္ခများ]] နဲ့ [[တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] မှာ ထည့်သွင်းထားတဲ့ ကဏ္ဍ တွေနဲ့ စပ်လျဥ်းပြီး တစ်ချက်စစ်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ.ရှုပ်ထွေးနေတာများရှိရင် ကျစ်လစ်ပေးပါခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၄၀၊ ၂၄ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :Seems fine to me. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၀၄၊ ၂၄ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) == သဘင်ပညာရှင်များကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။ သဘင်ပညာရှင်များ စာမျက်နှာတွေနဲ့ စပ်လျဥ်းပြီး အခုတလော တည်းဖြတ်မှုများအများအပြားပြုလုပ်လျှက်ရှိနေပါတယ်။အချို့သော စာမျက်နှာများမှာ လိုအပ်ချက်ရှိတဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ကြိုဆိုရမှာဖြစ်ပေမယ့် အချို့သော တည်းဖြတ်မှုတွေကတော့ အထောက်အထားအကိုးအကားတွေကို ဖြတ်တောက်ပစ်ခြင်း စာနိဒါန်းများကို ဖယ်ရှားခြင်းများ တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။သိပ်ပြီး နားမလည်တဲ့ အကြောင်းအရာအချို့မို့လို့ သိပ်ပြီးဝင်ရောက်မကြည့်ရှုဖြစ်ပေမယ် အခု အချို့ကို ဝင်စစ်ကြည့်တဲ့အခါမှာ အဲ့ဒီလိုမျိုးအဖြစ်အပျက်တွေ တွေ့နေရပါတယ်။ကိုးကားချက်တွေကို ဖယ်ရှားမှုတွေက ဝီကီရဲ့ စည်းမျဥ်းကို အကြီးအကျယ်ချိုးဖောက်မှုလို့ မှတ်ယူပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၈၊ ၂၆ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) ==Barnstar for you== {| class="barnstar" style="border:1px solid gray; background:#fdffe7;" |- |rowspan="2" style="padding-right:5px;" | {{#ifeq:{{{3}}}|alt|[[file:Working Wikimedian's Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:Working Wikimedian's Barnstar Hires.png|100px]]}} |style="font-size:1.65em; padding:0; height: 1.1em;" | '''The Working Man's Barnstar''' |- |style="border-top: 1px solid gray;" | Thanks for working around here. [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၃၊ ၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) |} :<nowiki>ကျေးဇူးအများကြီးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ ပိုပြီး ကြိုးစားသွားပါ့မယ်။ ~~~~</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၀၀၊ ၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) ==Regarding with Categories== Category စီတဲ့အခါ အနီးစပ်ဆုံး EN wiki အတိုင်း စီနိုင်အောင်၊ Category နာမည်ကိုလည်း လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အမည်ပေးဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ my ဘက်က category နဲ့ en ဘက်ကိုလည်း တတ်နိုင်သမျှ Interlink ပြန်လုပ်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၃၊ ၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) :အကြံပြု သတိပေးတာအတွက် ကျေးဇူးပါ။ အစကတည်းက en.wikipedia မှာ အမှန်တကယ် ရှိ/မရှိ သေချာ မစစ်ဆေးဘဲ ကဏ္ဍအချို့ကို ဇွတ်ဖန်တီးမိခဲ့တဲ့အတွက် ကျွန်တော့်ဘက်က လွဲမှားသွားတာကို ဝန်ခံပြီး တောင်းပန်ပါတယ်။လက်ရှိ မလိုအပ်ဘဲ လွဲမှားနေတဲ့/မှားယွင်းနေတဲ့ ကဏ္ဍတွေကို စီမံခန့်ခွဲသူဘက်ကပဲ လိုအပ်သလို လွတ်လပ်စွာ ဝင်ရောက် ပြင်ဆင်/ဖယ်ရှားပေးနိုင်ပါတယ်။ နောက်နောင် ကဏ္ဍတွေ မဖန်တီးခင် en.wikipedia ရဲ့ Structure နဲ့ Wikidata Interlink တွေကို သေချာ စစ်ဆေးပြီးမှပဲ စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်သွားပါတော့မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၆၊ ၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ခင်ဗျာ။တွေ့မိထားသဘောက်တော့ delete|Test page တွေ လုပ်ထားပါတယ်။ကျန်နေခဲ့တာတွေ ရှိခဲ့ရင်လည်း အားမနာစတမ်း ဖျက်ချပေးစေချင်ပါတယ် ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၄၆၊ ၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ပုံများတင်၍မရခြင်း == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။vpn မခံဘဲနဲ့ အရင်က ပုံတွေ တင်လို့ရပေမယ့်လို့ အခုက vpn နဲ့မှ မဟုတ်ရင် ဖွင့်ကြည့်လို့မရတဲ့ အနေအထားတွေ ရှိနေတာနဲ့ ပုံပါ တင်မရဘဲ ပိတ်ပင်ခံထားရတာတွေကို ကြုံတွေ့နေရပါတယ်။ဒါကြောင့် တစ်ခုခုစီစဥ်ပေးစေချင်ပါတ​ယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၃၀၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :mywiki အတွက်ကတော့ ကျနော်တို့ဖက်က [[ဝီကီပီးဒီးယား:IPBE|IPBE]]လုပ်ထားရင် အဆင်ပြေပေမယ့် Commons လိုမျိုး အတွက်ကျ သီးခြား IPBE ထပ်လိုလိမ့်မယ်ဗျ။ [[Meta:Steward requests/Global permissions|ဒီနေရာ]]မှာ [[Meta:Global IP block exemptions|Global IPBE]] rights ကို လျှောက်လိုက်ရင် အဆင်ပြေသွားပါလိမ့်မယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၇:၃၇၊ ၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရပြင်ဆင်ခြင်း == @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ပြိုင်တူဝင်ပြင်နေကြရင်း စာအချို့ ပယ်နုတ်သလိုပုံစံမျိုးဖြစ်သွားပါတယ်။စိတ်မရှိပါနဲ့။ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၀၊ ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == ဆောင်းပါးအသစ်တင်မရခြင်း == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ဆရာတို့ခင်ဗျာ။ဆောင်းပါးတင်မလို့ပါ။ ဒါကြီးပေါ်ပြီး တင်မရဖြစ်နေတယ်<nowiki>''</nowiki> The text you wanted to publish was blocked by the spam filter. This is probably caused by a link to a forbidden external site. The following text is what triggered our spam filter: archive.today<nowiki>''</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၁၊ ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) n2szaqg5xhxewazq5cqwt7vi56emvkc 1057082 1057077 2026-10-10T04:04:03Z Zawzawaungthwin 100038 /* ဆောင်းပါးအသစ်တင်မရခြင်း */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1057082 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Zawzawaungthwin ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, like 'Interwikis' and updating images from Commons, etc. So don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၆၊ ၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ (UTC) == ဧပြီ ၂၀၂၂ == [[File:Information.svg|25px|alt=Information icon]] မင်္ဂလာပါ၊ ကျွန်ုပ်ကတော့ [[User:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ဖြစ်ပါတယ်။ မကြာသေးမီက သင်ဟာ [[:ဖုန်ကြားရှင်]]&nbsp;မှ&nbsp; အကြောင်းအရာများကို လုံလောက်စွာ ရှင်းပြခြင်း မရှိဘဲ ဖယ်ရှားလိုက်တယ်ဆိုတာကို သတိပြုမိလိုက်ပါတယ်။ နောင်အခါ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ သင်ပြုလုပ်တဲ့ ပြင်ဆင်မှုများမှာ လုံလောက်တဲ့ [[H:ES|တည်းဖြတ်ခြင်း အတိုချုပ်]]ကို ဖော်ပြပေးနိုင်ရင် အခြားသူတွေအတွက် အကူအညီဖြစ်မှာပါ။ ဒါဟာ မှားယွင်းပြုလုပ်မှုတစ်ခု ဖြစ်တယ်ဆိုရင် မစိုးရိမ်ပါနဲ့။ ဖယ်ရှားလိုက်တဲ့ အကြောင်းအရာများကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းပြီးပါပြီ။ စမ်းသပ်မှုတွေ ပြုလုပ်ချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:Sandbox|sandbox]] ကို အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ ကျွန်ုပ် အမှားပြုလုပ်မိတယ်လို့ သင်ယူဆခဲ့ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် မေးမြန်းစရာရှိတယ်ဆိုရင် [[User_talk:Ninjastrikers|ကျွန်ုပ်ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာ]]မှာ စာတိုချန်ခဲ့နိုင်ပါတယ်။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။<!-- Template:uw-delete1 --> [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၅၂၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၂ (UTC) :ကျနော့်ကို တည်းဖြတ်ခွင့်ပိတ်ပင်ထားတာတွေ့လို့ ဘယ်လိုပြန်လည်ဆောင်ရွက်ရမလဲ သိချင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၂၃၊ ၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] Do you use any VPN while editing Wikipedia? [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၂၇၊ ၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) :::ကိုနင်ဂျာရေ “[[သန်းသန်းဆွေ]]” ကိစ္စ ဆွေးနွေးကြရအောင်။သူက ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ပါ။သူ့ကို အမျိုးသမီးဝန်ကြီး ကဏ္ဍထဲ ထည့်သွင်းသင့်တယ်လို့မြင်တယ်။နိုင်ငံဝန်ထမ်းက ကျယ်ပြန့်ပါတယ်။ပြဌာန်းထားတဲ့ ဗဟိုဘဏ်ဥပဒေအရ ဆို သူက ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပါ။ဝန်ကြီး လို့ မသုံးစေချင်ရင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ် များ ဆိုတာက ပိုသင့်တော် မလား။နိုင်ငံ ဝန်ထမ်းက မဖြစ်သင့်ဘူးလို့ မြင်လို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၄၉၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ (UTC) ::::ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌက [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]မှာ ၂၀ ဦးမြောက်မှာတော့ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် သူ့နေရာကို ဝန်ကြီးဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲတာမျိုး မတွေ့မိတဲ့အတွက် ဝန်ကြီး ကဏ္ဍကနေ ဖယ်လိုက်တာပါ။ ဘယ်ကဏ္ဍနဲ့ သင့်လျော်မလဲ ကြည့်တော့ အင်္ဂလိပ်ဆောင်းပါးမှာ ထည့်ထားတဲ့ civil servants ကိုပဲ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအနေနဲ့ ထည့်လိုက်တာပါ။ သီးခြားကဏ္ဍအနေနဲ့ "မြန်မာနိုင်ငံ ဗဟိုဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများ" ဆိုပြီး လုပ်မယ်ဆိုရင်လည်း ရပါတယ်။ "မြန်မာနိုင်ငံ ဗဟိုဘဏ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများ" ဆောင်းပါးရယ်၊ တခြားသော ဥက္ကဋ္ဌအကြောင်း ဆောင်းပါးတွေ ဖန်တီးပြီး ထည့်ထားသင့်တဲ့ ကဏ္ဍပါ။ ဒါကလည်း [[:en:Category:Governors_of_the_Central_Bank_of_Malaysia]] ကို နမူနာကြည့်ပြီး ပြောတာပါ။ ဝန်ကြီးလို့ ဘယ်နေရာမှာမှ ရည်ညွှန်းထားတာ (ကျွန်တော့အနေနဲ့) မတွေ့မိတဲ့အတွက် ဝန်ကြီးကဏ္ဍထဲမှာတော့ မထည့်သင့်ဘူးလားလို့ပါဗျ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၀၉၊ ၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ (UTC) :::::ဟုတ်ကဲ့။ဝန်ကြီးကဏ္ဍ ကနေ ဖယ်ရှားလိုက်တာ သဘောတူလက်ခံပါတယ်။ဖြစ်လည်းဖြစ်သင့်ပါတယ်။ ဗဟိုဘဏ် အပါအဝင် ရုံးနဲ့ကောင်စီ၊ကော်မရှင် ၉ ခုကို   “ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ” များလို့ ရည်ညွှန်းသတ်မှတ်ဖော်ပြထားတာရှိတော့ ပြည်ထောင်စုအဆင့် အဖွဲ့အစည်း ပုဂ္ဂိုလ်များ ဆိုရင်ရော။သင့်တော်မလား။နိုင်ငံဝန်ထမ်း နဲ့ စာရင်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၃၅၊ ၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ (UTC) ::::::Agree and please proceed. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၂၅၊ ၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ (UTC) :::::::အောင်ကို နှင့် ပတ်သတ်ပြီး သံတူကြောင်းကွဲ စာမျက်နှာ ဖန်တီးမှု အဆင်မပြေ၍ ပြုလုပ်နိုင်သည့် နည်းလမ်းမျှဝေပေးစေလိုပါတယ်. ခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၁၈၊ ၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::အဆင်ပြေသလို လုပ်ကြည့်ထားပါတယ်။အမှားအယွင်းလုပ်ဆောင်မိတယ်ဆိုရင် ပြင်ဆင် ပေးပါခင်ဗျာ @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၂၉၊ ၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) :::::::::အဆင်ပြေပါတယ်ဗျ။ စကားမစပ် [[ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်_(အဆိုပြုချက်များ)#Portal_နှင့်_Draft_အမည်ညွှန်း_ထည့်သွင်းရန်|ဒီနေရာက Portal နဲ့ Draft အမည်ညွှန်းအတွက်]] အဆိုပြုထားတာကို ဝင်ရောက်ဆွေးနွေးပေးပါဦးဗျ။ ကျေးဇူးပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၄၅၊ ၂၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::::ကိုနင်ဂျာရေ ကျနော်  [[ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဆင့်ခေါ်ရေး ဗဟိုအဖွဲ့]] စာမျက်နှာ မှာ ဇယားဆွဲတာ လိုအပ်ချက်ရှိနေလို့ အဆင်ပြေရင် ကျေးဇူးပြု၍ ပြင်ဆင်ပေးစေလိုပါတယ် ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၁၊ ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) :::::::::::နည်းနည်းပြင်လိုက်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၁၆၊ ၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ...[[မြန်မာ့ အစားအစာ]]  ဆောင်းပါး ရဲ့ အမျိုးအမည်များ အက္ခရာစဉ် က သွင်ပြင်ပိုင်းမှာ မညီမညာဖြစ်နေပုံပဲ။အဆင်ပြေရင် ညှိပေးစေချင်ပါတယ် ခင်ဗျာ။နောက်ပြီး ဆောင်းပါးအပေါ် ကျနော့်ရဲ့ နောက်ပြန်ပြင်မှုမှာ လိုအပ်ချက်ရှိခဲ့ရင်လည်း ပြင်ဆင်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၃၂၊ ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ (UTC) :::::::::::::အင်္ဂလိပ်ဝီကီဖက်က [[:en:Burmese cuisine]] ကို ပြန်ပြီး ရေးနိုင်ရင်တော့ ပိုကောင်းမယ်။ ခုတော့ columns-list ပုံစံပဲ ပြင်ပေးလိုက်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၃၀၊ ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] Thanks..I will try. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၁၉၊ ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ (UTC) == Autopatrolled granted == [[File:Wikipedia Autopatrolled.svg|right|80px]] Hi Zawzawaungthwin, I just wanted to let you know that I have added the [[WP:AUTOPAT|autopatrolled user right]] to your account. This means that pages you create will automatically be marked as 'reviewed'. Autopatrolled is assigned to prolific creators of articles, where those articles do not require further review, and may have been [[WP:RFP|requested]] on your behalf by someone else. It doesn't affect how you edit; it is used only to manage the workload of new page patrollers. Since the articles you create will no longer be systematically reviewed by other editors, it is important that you maintain the high standard you have achieved so far in all your future creations. Please also try to remember to add relevant [[Wikipedia:Stub|stub tags]], [[Wikipedia:Categorization|categories]], and [[:en:Wikipedia:Orphan|incoming links]] to them. Feel free to leave me a message if you have any questions. Happy editing! [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၂၇၊ ၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၃ (UTC) :ကိုနင်ဂျာရေ...ဝီကီရဲ့ အကြောင်းအရာတစ်ခုမှာ အတိုချုပ်ဖော်ပြလို့ရတဲ့ ဥပမာသူက ဘယ်သူဘယ်ဝါဆိုတာကို ဘယ်လို ထည့်သွင်းရတာလဲဗျာ။ကျနော် မသိလို့ လမ်းညွှန့်ပေးပါအုံး။ဥပမာ ဦးထွန်းထွန်းဦး ဆို သူက ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ် အဲ့လိုမျိုးပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၂၊ ၅ မေ ၂၀၂၄ (UTC) ::[[En:Wikipedia:Short description|short description]] လိုမျိုးကို ပြောတာထင်တယ်။ <nowiki>{{short description}}</nowiki> သုံးပြီး ရေးတာကတော့ enwiki တစ်ခုတည်းမှာပဲ ရသေးတာလို့ ကျနော်သိထားတယ်။ ပုံမှန်အနေနဲ့ မိုဘိုင်းလ်မှာ မြင်ရတဲ့ အတိုချုပ်ကိုတော့ wikidata ရဲ့ description အောက်က သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာစကားနေရာမှာ ထည့်ထားလို့ရပါတယ်။ ဥပမာ [[အောင်ဆန်း]]ရဲ့ [https://my.m.wikipedia.org/wiki/%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8 မိုဘိုင်းဗားရှင်း]မှာ မြင်ရတဲ့ "မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင်" ဆိုတာကို သူ့ရဲ့ [[D:Q194161|ဝီကီဒေတာ]]က Description > Burmese မှာ ရေးထားပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၂၂၊ ၅ မေ ၂၀၂၄ (UTC) :::ဟုတ်ကဲ့ အောင်ဆန်း “ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးခေါင်းဆောင်” အဲ့လိုမျိုးပါခင်ဗျ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၉၊ ၅ မေ ၂၀၂၄ (UTC) :ကိုနင်ဂျာ ရေ အဆင်ပြေရင်  မြန်မာ–ချက်သမ္မတနိုင်ငံ ဆက်ဆံရေး ကို လိုအပ်တာတွေ တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ပေးပါအုံး။နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးအကြောင်း ရေးသားနေတာတွေ့လို့ တတ်သလောက်မှတ်သလောက်လေး ကူညီပေးထားပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၉၊ ၁၆ မေ ၂၀၂၄ (UTC) ::ကူညီဖြည့်စွက်ရေးသားပေးတာ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၉:၁၀၊ ၁၇ မေ ၂၀၂၄ (UTC) :::ချက်-မြန်မာ Map မှာ နည်းနည်းလိုအပ်ချက်ရှိနေသေးတယ် ထင်တယ်။ကူညီပေးပါအုံး။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၁၀၊ ၁၇ မေ ၂၀၂၄ (UTC) ::::မြေပုံက ဆွဲထားပြီးသား မရှိလို့ မပေါ်တာပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၂၁၊ ၁၈ မေ ၂၀၂၄ (UTC) :::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန က ဝန်ကြီးအပြောင်းအလဲတွေကို ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ထားထာမှာ လိုအပ်ချက်တွေရှိလို့ ပြင်ဆင်ပေးပါအုံးဗျာ.. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၀၊ ၂၈ မေ ၂၀၂၄ (UTC) ::::::Done and thanks for updating. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၄၁၊ ၂၉ မေ ၂၀၂၄ (UTC) :::::::မေလ ၂၄ရက်နေ့က ဘဏ်ပုံတစ်ပုံကို ကိုယ်ပိုင်ဖန်တီးမှုမဟုတ် ဖေ့ဘုတ်က ဖြစ်ဖွယ်ရှိတယ်ဆိုပြီး မှတ်ချက်ပေးထားတာတွေ့ရပါတယ်။ဒီပုံက ကျနော် ဖုန်းနဲ့ လျှပ်တပြတ် ရိုက်ထားတဲ့ပုံ ဖြစ်ပါတယ်။စံနှုန်းအရ ပယ်ဖျက်ပြီး ဖြစ်တဲ့အတွက် ဘာမှမပြောလိုပေမယ့် နောက်ပိုင်းတွေကျရင် ကိုယ်ပိုင်ဖန်တီးမှုတွေကို စိစစ်ပြီးမှ ပယ်ဖျက်စေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၂၄၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] စိစစ်ပေးဖို့ပဲ အကြံပြုတာပါခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၂၂၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) :::::::::ဟုတ်ကဲ့။ အကြံပြုတာကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ များသောအားဖြင့် ကိုယ်တိုင်ရိုက်ကူးထားတဲ့ ပုံအများစုရဲ့ metadata မှာ ရိုက်ကူးမှု အချက်အလက်တွေ (ကင်မရာအမျိုးအစား၊ ရိုက်ကူးရက်စွဲ၊ အချိန်) စတာတွေ ပါဝင်လေ့ရှိပါတယ်။ metadata ကို အတုလုပ်လို့ရတယ်ဆိုပေမယ့် အဲလိုမျိုး အချက်အလက်စုံလင်တာရယ်၊ ပုံအချိုးအစား မြင့်မားမှု၊ ဖိုင်အရွယ်အစား ကြီးမှုစတာတွေအပေါ်မူတည်ပြီး ကိုယ်တိုင်ရိုက်တဲ့ ဓာတ်ပုံဟုတ်မဟုတ် ယေဘုယျ ဆုံးဖြတ်လေ့ရှိပါတယ်။ အစ်ကို့တင်လိုက်တဲ့ပုံရဲ့ metadata မှာ ကင်မရာအချက်အလက်တွေ မပါဝင်ဘဲ FBMD နဲ့ စတဲ့ စာသားပဲပါနေတာရယ် ဖိုင်အရွယ်အစားငယ်တာကြောင့်ရယ်မို့ ကိုယ်ပိုင်ဖန်တီးမှု မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ယူဆလိုက်တာပါ။ (FB ရဲ့ ကင်မရာနဲ့ ရိုက်တာ၊ ဒါမှမဟုတ် FB ကနေ ဒေါင်းလုပ် လုပ်ထားတဲ့ပုံတွေမှာ ကင်မရာအချက်လက်မပါဘဲ FBMD ကုဒ်တွေသာ ပါဝင်လေ့ရှိပါတယ်)။ Commons မှာလည်း အဲဒီလို FBMD ပုံမျိုးတွေဟာ ဖျက်ချခံရလေ့ရှိပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၁၀၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) ::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] Thank you for this explanation, I will definitely keep it in mind [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၅၈၊ ၉ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ဆရာ ကျနော် ပုံတွေ တင်မရတာ လနဲ့ချီကြာနေပါပြီ တင်မယ်ဆိုတိုင်းဝင်မရပါဘူး ခင်ဗျာ။ဘယ်လိုဆောင်ရွက်ရမလဲ လမ်းညွန်ပေးပါအုံး ခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၅၂၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::မြန်မာဝီကီမှာလား။ Commons မှာလားဗျ။ မြန်မာဝီကီမှာဆိုရင် တင်လို့ရတဲ့နေရာနှစ်ခု ရှိပါတယ်။ [[ဝီကီပီးဒီးယား:ဖိုင်တင်ကူညီကိရိယာ]] ကနေ non-free ပုံတွေတင်လို့ရသလို [[အထူး:ဖိုင်တင်ရန်]] ကနေလည်း manual တင်လို့ရပါတယ်။ ဝင်လို့မရတာဆိုတာ ဘယ်လို အမှားပြနေသလဲဗျ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၁၆၊ ၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) == Discussion of current problem with VPN. == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] Due to the current situation in our country, We are facing very complicated problems with VPN. I'm fine with using VPN. If I don't use it, there is a problem of not being able to new post also new editorials .Please suggest me the best. How should I do it? [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၄၁၊ ၁၀ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) :Please wait, I will create the information pages about how to. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၈:၂၉၊ ၁၁ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) ::Please see [[ဝီကီပီးဒီးယား:အိုင်ပီ ပိတ်ပင်မှုမှ ကင်းလွတ်ထားသူများ]]. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၈:၄၅၊ ၁၁ ဇွန် ၂၀၂၄ (UTC) :::IPBE သက်တမ်းမကုန်ခင် နိုဝင်ဘာလကုန်လောက်ကျ တစ်ခေါက်ပြောပေးပါ။ အဲကျရင် IPBE သက်တမ်းထပ်တိုးပေးပါမယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၃၈၊ ၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) == မျောက်ကျောက်ရောဂါ စာမျက်နှာအသစ် == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကျနော်ဖန်တီးလိုက်တဲ့ မျောက်ကျောက်စာမျက်နှာမှာ မြေပုံညွှန်းကို မြန်မာမှု ပြုလိုက်မိတာရှိပါတယ်။မှားတာရှိသွားရင် ပြင်ဆင်ပေးပါခင်ဗျာ။စာမျက်နှာရဲ့ လိုအပ်ချက်များကို လည်း ထောက်ပြပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၁၊ ၂၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC) == Join the Myanmar Wikimedia Community User Group (MWCUG)! == We are a community of passionate volunteers working to promote free knowledge in Myanmar through Wikimedia projects like Wikipedia, Wiktionary, and more. Our goal is to support minority language projects and increase Burmese-language contributions. Whether you're an experienced editor or just starting out, we'd love for you to join us and make an impact! Visit us here: [[metawiki:Myanmar_Wikimedia_Community_User_Group|Myanmar Wikimedia Community User Group]]. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၀၃၊ ၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ (UTC) == မြေပုံအညွှန်းထည့်ခြင်း == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ.. ကျနော် မြေပုံအညွှန်းမထည့်တတ်လို့ပါ။ဥပမာဗျာ မြို့တစ်ခု၊ကျေးရွာတစ်ခု အဲ့နေရာကို ဖော်ပြချင်ရင် ဘယ်လိုပြရသလဲ..လမ်းညွန်ပေးစေလိုပါတယ်... [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၄၀၊ ၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) :[[:တမ်းပလိတ်:Coord]] ကို သုံးပါတယ်။ Lat:Long သိဖို့တော့လိုပါတယ်။ Infobox မှာ ထည့်သုံးမယ်ဆိုရင် <code> |pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ </code> နဲ့ <code> |coordinates = '''&#123;{coord|'''''latitude'''''|'''''longitude'''''|'''''coordinate parameters'''''|'''''template parameters'''''}&#125;''' </code> လိုပါတယ်။ ဥပမာ <code> &#123;{coord|19|45|N|96|6|E|type:city_region:MM-18|display=it}} </code> infobox မှာ မဟုတ်ဘဲ [[:တမ်းပလိတ်:Coord]] ချည်းသပ်သပ်လည်း သုံးလို့ရပါတယ်။ အသေးစိတ်ကို [[:တမ်းပလိတ်:Coord]] ရဲ့ documentation မှာ ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၈:၅၃၊ ၄ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) VPN သုံးပြီး ပြင်ဆင်မှုတွေလုပ်နေတာကြာပြီ ခုတစ်လောလက်တော့ နဲ့ဆို VPN ဖွင့်ပြင်လည်းမရ ပိတ်ပြင်လည်းမရ ဖြစ်နေပါတယ်။တည်းဖြတ်မှုမလုပ်ရတာ ရက်အတော်ကြာပြီ။ဖုန်းနဲ့ဆိုရပြီး ဖုန်းနဲ့ပြင်ဆင်ရတာ လက်တော့လောက်မလွယ်တော့ ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ ကိုနင်ဂျာ Please @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၃၅၊ ၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) :ဗီပီအန်သုံးပြီး ပြင်နိုင်ဖို့ [[ဝီကီပီးဒီးယား:အိုင်ပီ ပိတ်ပင်မှုမှ ကင်းလွတ်ထားသူများ|အိုင်ပီ ပိတ်ပင်မှုမှ ကင်းလွတ်ခွင့်]] တစ်နှစ်သက်တမ်း သတ်မှတ်ပေးလိုက်ပါတယ်။ သက်တမ်းပြည့်ခါနီး ဆက်လက်အသုံးပြုဖို့လိုအပ်တယ်ဆိုရင် ပြန်ပြောပေးပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၁:၅၆၊ ၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) ::Thanks [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၄၉၊ ၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) ::ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ..@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကျနော် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း မှာ ပြင်ဆင်မှုအချို့ ဆောင်ရွက်လိုက်တာရှိပါတယ်ခင်ဗျာ. အဆင်မပြေဖြစ်နေတဲ့အတွက် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးစေလိုပါတယ်။ကျေးဇူးတင်စွာဖြင့်.. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၅၊ ၂၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ.နိုင်မြန်မာ စာမျက်နှာမှာ ကျနော် ဘောက်ထည့်လိုက်တာ..လိုအပ်ချက်ရှိသွားလို့ ကူညီပေးစေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၀၇၊ ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကျော်စိုးဦး ကျော်မျိုးမင်း တို့ကို မြန်မာဂျာနယ်လစ် များ လို့ သုံးနှုန်းရန် သင့်၊မသင့်။ကူကီးပြည်သွေးစည်းညီညွှတ်ရေးကောင်စီ ရဲ့ ဆွေးနွေးချက်ကို ဖျက်ပစ်မှု မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ စံနှုန်းတွေ မေးခွန်းထုတ်စရာ ဖြစ်လာပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၉၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) ::::ငါးမင်းဆွေ တို့ ဇော်မိုးဟိန်း တို့ အောင်မင်း တို့ကို ရေးတင်ရင်လဲ လက်ခံဖို့ ရှိ၊မရှိ သိလိုပါတယ် ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၄၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) :::::(တရားဝင်)သတင်းမီဒီယာဌာနရဲ့ သတင်းသမားတွေဖြစ်တာကြောင့် နှစ်ယောက်စလုံးက Notable ဖြစ်တယ်လို့တော့ ပြောလို့ရတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘက်မလိုက်တဲ့ ဆောင်းပါးဖြစ်ဖို့တော့ လိုပြီး third party sources တွေ လိုပါတယ်။ enwiki ကဆောင်းပါးလို NPNew ကိုပဲ ပြန်ကိုးကားထားတာတွေဖြစ်နေတာကတော့ အဆင်မပြေဘူးပေါ့။ ပထမတစ်ကြိမ်ရေးလာတုန်းက အမွှမ်းတင်ပြီး ကြေညာတစ်ခုလို ရေးထားတာကြောင့် ဖျက်လိုက်ပါသေးတယ်။ ကူကီးပြည်သွေးစည်းညီညွှတ်ရေးကောင်စီ ကတော့ လောလောဆယ် ရေးထားတဲ့အတိုင်းဆိုရင်တော့ ဖျက်လိုက်ရမယ့် သဘောမှာရှိတယ်။ အကုန်လုံးက Propaganda/Advert ပုံစံဖြစ်နေတယ်။ ကျန်တဲ့သူတွေထဲမှာ ငါးမင်းဆွေ အကြောင်းကတော့ third party ကိုးကားတွေရှိတာမို့ ရေးလို့ရနိုင်မယ်။ ကျန်နှစ်ယောက်ကတော့ မဖြစ်နိုင်သေးဘူးလို့ထင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၁၁၊ ၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] အခုလို ရှုပ်ထွေးပွေလီနေတဲ့ ကာလကြီးထဲမှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်တွေ၊လူပုဂ္ဂိုလ်အကြောင်းအရာတွေကို စနစ်တကျနဲ့ ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် မေးမြန်းရတာမို့လို့ အမှားအယွင်းရှိခဲ့ရင် စိတ်မရှိကြပါနဲ့ဗျာ... [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၉၊ ၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ...ကျော်စိုးဦး သံတူကြောင်းကွဲ စာမျက်နှာနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး လိုအပ်ချက်ရှိခဲ့ရင် ပြင်ဆင်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ... [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၀၊ ၉ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) :::::::အဆင်ပြေပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၂၉၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။ ကျနော် [[အယ်လ်ဘာစင်မြို့]] စာမျက်နှာကို စာလုံးပေါင်းလွဲမှားပြီး Done လုပ်လိုက်မိတဲ့အတွက် ပြန်ညွန်းမထားဘဲ အမည်မှန် အယ်လ်ဘာဆန်မြို့ သို့ ပြောင်းရွှေ့ ပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၄၉၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::ဆောင်းပါးနာမည်ပြောင်းတာက confirmed user တွေလုပ်လို့ရပါတယ်။ စာမျက်နှာညာဖက်အပေါ်က Move (ရွှေ့ရန်) ကို နှိပ်ပြီး နာမည်ပြောင်းလို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၁:၅၈၊ ၂၆ မေ ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျွန်တော်တို့ နိုင်ငံရေးပါတီတွေကို ပြင်ဆင်ပြီး ရေးထားကြရင် ကောင်းမလား ။စကစက အခု ၂၆၇ မြို့နယ်မှာရွေးကောက်ပွဲလုပ်မယ်လို့ ပြောနေပါတယ်။လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က တည်ဆဲလို့ ကြေညာထားတာက ၅၆ပါတီ ရှိနေပါတယ်။ဒါကို ဥပမာ ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တည်ဆဲနိုင်ငံရေးပါတီများစာရင်း၊၂၀၂၁ ပြန်လည်မှတ်ပုံတင်သည့် နိုင်ငံရေးပါတီများ စာရင်း စသည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ရင်ကောင်းမလား ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၆၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::good idea. Love it. How about we start with a sandbox and edit from there and discuss accordingly?? [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၅၆၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] Welcome [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၈၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::အစ်ကိုပဲ sandbox ကနေ စလိုက်ပါနော်။ ကျနော် ပါဝင်လိုက်ပါမယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၅၈၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ် ကို ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲ ထဲ ထည့်လို့မရပါဘူး.သူက ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်မို့လို့ပါ ။လက်ရှိမှာ ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊အဖွဲ့အစည်း (၉) ခုပဲရှိပြီး အဲ့ဒီ့ထဲ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းဖြစ်တဲ့ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ် နဲ့ ရုံးမပါပါဘူးခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၅၈၊ ၁၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::ဟုတ်၊​ကောင်းပါပြီ. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၅၂၊ ၂၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော်တို့ ရွေးကောက်ပွဲစာမျက်နှာတွေကို အပိုင်းလိုက် ဖြတ်လိုက်ကြရအောင်။ဥပမာ ၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ပေါ့ဗျာ.အဲ့စာ မျက်နှာဆိုရင် အဲ့ကာလက တည်ဆဲပါတီ စာရင်း၊ပြီးတော့ အဲ့ရွေးကောက်ပွဲ နဲ့ထင်ရှားဖြစ်ရပ် စသည်တို့ပေါ့ဗျာ.တစ်နေရာထဲမှာ အပြီးအပြတ်ဖတ်လို့ရတဲ့ ပုံစံမျိုးပေါ့.ဝိုင်းကူညီပေးပါအုံး [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၀]] မှာ ကျန်တာတွေရှိရင်လဲ ဖြည့်စွက်ပေးပါအုံး [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၃၆၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::အိုကေနော်။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၇၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော် [[ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၂|ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၂]] မှာ နည်းနည်းတော့ ဝင်ဖြည့်ထားပါတယ် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၀၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::အစ်ကိုက ရွေးကောက်ပွဲဆောင်းပါးများကို တစ်သမတ်တည်း ခေါင်းစဉ် ရှိစေချင်တယ်၊ ဟုတ်? [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၁၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ဟုတ်တယ်ဗျ။ဆက်စပ်ကြည့်လို့ရတဲ့ ဟာတွေလည်း ပါစေချင်တယ်။မှတ်တမ်းယူချင်ရင်လည်း တစ်နေရာထဲမှာ အကုန်ရသွားစေချင်တာပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၃၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::ကောင်းပါပြီ။ အစ်ကိုရဲ့ flow ကို​ ယူလိုက်ပါတယ်။​ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၀၊ ၂၉ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅]] နဲ့ ပတ်သတ်ပြီး တစ်နေရာထဲမှာ အကြောင်းအရာစုံစုံလင်လင် ကို တစ်ခါတည်း ကြည့်ရှုနိုင်အောင် ဖြည့်စွက်ပေးနေတဲ့အပေါ် အထူးကျေးဇူးတင်ပါတယ် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၇၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::Pleasure <3 [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၁၃၊ ၃၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော် စာမျက်နှာ အသစ်တွေ ရေးနေပါတယ်။ဝင်ကူပေးပါအုံး [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၅၃၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::okay naw [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၁၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဒီမှာ ကူပေးပါအုံး [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၃၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::အစ်ကို စလိုက်ပါတယ်။​ ကျနော် လိုက်လာခဲ့မယ်။​ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၅၅၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] ဇယားဆွဲတာ တစ်ချက်ကြည့်ပေးပါအုံးခင်ဗျ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၄၂၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::::ok [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၃၊ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကာလုံစာမျက်နှာထဲမှာ အကြံပေးအဖွဲ့ကို မထည့်ဘဲ အကြံပေးအဖွဲ့ကို သီးခြားခွဲထုတ်ပြီး ခေါင်းစဥ်သစ် နဲ့ ရေးလိုက်ဖို့ကို အကြံပြုလိုပါတယ်။အကြံပေးအဖွဲ့ဟာ အစဥ်အမြဲမဟုတ်ဘဲ အခုလက်ထက် ကာလတစ်ခုအထိဘဲ ရှိမှာဆိုတော့ မူရင်း ကာလုံကောင်စီမှာထားရှိခြင်းက စာဖတ်သူတွေကို နောက်ပိုင်းမှာ တွေဝေ ရှုပ်ထွေးမှုဖြစ်စေမှာစိုးလို့ပါခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၅၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::::::ဒီဇင်ဘာကျရင် ကာလုံသက်တမ်းက အပြောင်းအလဲရှိမှာဆိုရင် လက်ရှိက ကာလုံသမိုင်းတစ်ခု ဖြစ်တဲ့အခါတော့ ဒီလိုပဲ အရင်ထားရအောင်လေနော်။ မရုတ်ထွေးအောင် ယာယီသမ္မတအောက်မှာ ခေါင်းစဉ်အသေးနဲ့ ရေးလိုက်ပါတယ်။​ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၄၇၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::::::Yes,I agree. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၅၇၊ ၂ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ဦးညိုစောက ၅ဆက်မြောက် အစိုးရအဖွဲ့ လို့ သတ်မှတ်ရပါလိမ့်မယ် ။သူ့ရှေ့မှာ ဦးသိန်းစိန်၊ဦးထင်ကျော်၊ဦးဝင်းမြင့်၊အိမ်စောင့်အစိုးရ(၂၀၂၁-၂၀၂၅)တို့ ရှိနေလို့ပါ။ ဆွေးနွေးပေးပါအုံး။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၅၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::::::::agree, ako. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၅၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ok ပါဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၈၊ ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] သမ္မတရုံးမှာ အရင်လက်ထက်က ဒုဝန်ကြီးတွေပါ ထည့်လိုက်ရင် ကောင်းမလားဗျ။ပြန်ရှာပြီး.ပိုပြည့်စုံသွားအောင် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၆၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::::::::::ဟုတ်၊ အစ်ကို။ ရှာရသမျှ ထည့်လိုက်ပါမယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၇၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::::::::::::::::::::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော် အကြည့်မှားသွားတာ။ကျော်ထင်က ၂ခု ဖြစ်နေတယ်။ဒီတော့ ကျနော့်ရဲ့ စာမျက်နှာကို ပယ်လိုက်ဖို့ လုပ်ရတော့မှာပဲ.@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ကူပေးပါအုံး [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၉၊ ၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::::::::::::::::::::သံတူကြောင်းကွဲစာမျက်နှာဆီကိုပဲ ပြန်ညွှန်းလိုက်ပါတယ် [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၁၁၊ ၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) == ဆွေးနွေးချက်များ == @[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] ခင်ဗျာ [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] စာမျက်နှာနဲ့ပတ်သတ်ပြီး မွမ်းမံပြင်ဆင်ပေးတာ ကျေးဇူးအထူးတင်ပါတယ်။အင်တာနက် ရှာဖွေမှုမှာ ကျနော်ဘက်က လိုအပ်ချက်တွေရှိသွားတာမို့ ရှာမရတဲ့အဆုံး အဟောင်းတန်းကနေ စာအုပ်အတွဲလိုက်ရှာပြီး သေသေချာချာဖတ်ပြီး ကောက်နုတ် ရေးလိုက်ရပါတယ်။ကိုးကားမှာလည်း ဖတ်ရှုလိုက်တဲ့ အခန်းခေါင်းစဥ်ပိုင်းလောက်ကိုပဲ ခြုံငုံ တတ်လိုက်ပါတယ်။အပိုဒ်တိုင်းကိုတော့ မတတ်ဖြစ်လိုက်ပါဘူး.လိုအပ်ချက်တွေကို ပံ့ပိုးပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးအထူးတင်ကြောင်း ပြောလိုပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၀၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]], my pleasure ပါ bro..!🙂 [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho🎖Sai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၂၁၊ ၂၈ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] [[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း]] ရဲ့ အောက်ပိုင်းမှာ ပေါင်းစပ်ဖို့ အကြံပြုထားတဲ့ဟာရှိပါတယ်။အဆင်ပြေရင် ပေါင်းပေးစေချင်ပါတယ်။နောက်ပြီး ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၃၁ ရက် နောက်ပိုင်း ဝန်ကြီးများစာရင်းမှာ ၁ဦးထဲနဲ့ ဝန်ကြီးဌာန၂နေရာ ကိုင်ထားတဲ့ သူတွေရှိပါတယ်။အဲ့ဒါ ကျနော်မခွဲတတ်လို့ ကူညီပေးပါအုံး။ကျနော် အခု ဒုဝန်ကြီးစာရင်း ဖြည့်နေပါတယ်။လိုအပ်တာများရှိရင် ပြင်ဆင်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၄၄၊ ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] စစ်ထောက်ချုပ်ရုံးက ကျနော် ရေးလက်စကြီး ခင်ဗျားတို့ ရေးနေတယ်ဆိုရင် ကျနော် ရပ်လိုက်ပြီး အခြားဟာပဲ လုပ်လိုက်ပါ့မယ် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၆၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::အစ်ကို ရေးလက်စဆိုရင် ပိုတောင်းကောင်းတာပေါ့။ စစ်ရေး ရာထူး ဆောင်းပါးတွေ ကို @[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] ရေးတာ တွေ့တတ်လို့ တောင်းဆိုလိုက်တာပါ။ အစ်ကို @[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] စတင်ရေးလိုက်ပါနော်။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၉၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::ဒီဟာကို ရေးနေတာ ၂ ရက်လောက်တော့ရှိပြီး မပြီးသေးတာ စစ်ဆောင်းပါးတွေကို ကို @[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] ရဲ့မူနဲ့ဟန်အတိုင်း အတုခိုးရေးရတာပေါ့ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၁၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]], ဘရားသား ရေးလက်စဆို ပိုအဆင်ပြေပါတယ်။ လိုတဲ့ အကိုးအကားတွေ၊ ရည်ညွှန်းတွေ၊ ဖြည့်စွက်ချက်တွေ လုပ်ပေးပါ့မယ်။ အသစ် စ ရေးဖို့က data မစုရေးသေးလို့ပါ။ ဆောင်းပါး frame ကို ဘရားသားပဲ စ တည်လိုက်ပါလား။ [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho🎖Sai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၃၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::ပြီးခါနီးနေပြီဗျ။စစ်ထောက်ချုပ်ကနေ အငြိမ်းစားယူပြီး ထင်ရှားသူများအထိ ရောက်နေပြီ သူက စာအုပ်တွေထဲက လိုက်ရှာမှ နည်းနည်းစုံလို့ မကျန်အောင် ထပ်ရှာနေလို့ ကြာနေတာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၅၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ယာယီသမ္မတ ဦးမြင့်ဆွ ကွယ်လွန် ဆိုပြီး သတင်းဌာန အချို့ တက်လာတာတွေ့လို့ ဝင်ဖြည့်လိုက်ပြီးကာမှ မကွယ်လွန်ဆိုပြီး ပြန်တက်လာလို့ ကျနော်ပြန်ဖျက်လိုက်ရတယ်။ဒီနေ့ကတော့ ကံဆိုးတဲ့နေ့ပါပဲ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၁၅၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::@[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]], သတင်းဌာနတွေက ခုနောက်ပိုင်း Reliable source ဖြစ်/မဖြစ် တော်တော် စဉ်းစားရတယ်။ ဒါတောင် Reliable ဖြစ်ပါတယ်ဆိုတဲ့ တချို့သတင်းဌာနကြီးတွေတောင် controversial ဖြစ်တဲ့ သတင်းမျိုးဆို တစ်ဌာနနဲ့ တစ်ဌာန အာဘော်မတူကြတော့ နှစ်ခုစလုံးရဲ့ အာဘော်ကို citation လုပ်ပြီး ထည့်ရေးရတဲ့ အဖြစ်မျိုးတွေရှိတယ်။ ဖြစ်တတ်ပါတယ် ဘရို။ 😅 - [[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho🎖Sai]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Pho Sai|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၄၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::@[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] ဟုတ်တယ် ဘရို လူပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာတွေဆို အတော့်ကိုသတိထားရတယ်။အချို့သော သတင်းဌာနကြီးတွေတောင်မှ အခုကာလမှာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာတိုက်ခိုက်မှုတွေကိုပါ မသိမသာလုပ်လာကြတယ်။အဲ့ဒီ့ထဲ မျှောပါမသွားဖို့ အတော်လေးကို သတိထားနေရတယ်။ဝီကီဟာ ဝီကီပဲ ဖြစ်ရမယ်။သတင်းဌာန ဆန်ဆန်၊ပုဂ္ဂိုလ်ရေးတိုက်ခိုက်မှု ဆန်ဆန် မဖြစ်ရဘူးဆိုတဲ့ မူကို သတိထားပြီး အတင်းဖက်တွယ်ထားနေရတယ်။ခုဟာကလဲ နာရေးအကြောင်းအရာလည်း ဖြစ်နေပြန်၊နောက်ပြီး အထူးစိုးရိမ်ရဆိုတဲ့အခြေအနေဖြစ်နေပြန်တော့ မလွဲလောက်ဘူးဆိုပြီး ဖြည့်စွက်လိုက်တာ။နောက်ဆို ဒါကိုလည်း အထူးသတိထားရတော့မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၄၀၊ ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::@[[အသုံးပြုသူ:Pho Sai|Pho Sai]] ဦးမြင့်ဆွေ ရဲ့ ကိုယ်ရေးအကျဥ်းထွက်လာပြီ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၇၊ ၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) == ဆွေးနွေးမှုများ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။ဆောင်းပါး ၂ခု ပေါင်းစပ်ရန် လမ်းညွန်ထားတဲ့ [[ဘဖေ|ဘဖေ၊ဦး]] စာမျက်နှာ နဲ့ [[ဦးဘဘေ]] စာမျက်နှာ တို့ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးသားခြင်း၊ကိုးကားချက်များ ထည့်သွင်းခြင်း ပေါင်းစပ်ခြင်းတွေ လုပ်ဆောင်ထားပါတယ်။လိုအပ်ချက်များရှိရင် ကူညီပြင်ဆင်ဆောင်ရွက်ပေးစေလိုပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၉၊ ၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :အဆင်ပြေပါတယ်ဗျ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၂၇၊ ၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]] စာမျက်နှာကို ပြင်ဆင်မှုတွေနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး ကာကွယ်မှု အတားအဆီးတစ်ခု လုပ်ဆောင်ပေးစေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။အခုအချိန်မှာ အပြန်အလှန်စွပ်စွဲမှုတွေ၊ ဝန်မခံမှုတွေနဲ့ ရှုပ်ထွေးနေချိန် မို့လို့ပါ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၂၃၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::{{done|semi-protection for one month}}. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၂၇၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ...အခုတလော စာမျက်နှာတွေရဲ့ ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်မှုတွေကို အထူးသတိပြုစောင့်ကြည့်ပေးဖို့ မေတ္တာရပ်ခံပါတယ်။လတ်တလောသတိထားမိရသလောက် ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ စံချိန်စံနှုန်းတွေနဲ့ သွေဖယ်တဲ့ ပြင်ဆင်မှုတွေကို အင်အားအလုံးအရင်းနဲ့ကို ဆောင်ရွက်နေကြတာတွေ့နေမြင်နေရပါတယ်။ဘက်မမျှတဲ့ ရေးသားချက်တွေ၊တစ်ဖက်တတ်ဆန်တဲ့ပြင်ဆင်မှုတွေက ဝီကီရဲ့ ထင်ရှားအရေးပါမှုအပေါ် ယိမ်းယိုင်သွားစေနိုင်ပါတယ်။အခုအချိန် အခုကာလက ပိုမိုပြီး အရေးပါအရာရောက်နေတာမို့လို့ အကြံပြုတာပါခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၅၅၊ ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::အသိပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးပါ။ သတိထားပြီး စောင့်ကြည့်နေပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၀၄၊ ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။ [[ဇော်ဝင်းရှိန် (စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်)|ဇော်ဝင်းရှိန်]] စာမျက်နှာနဲ့ပတ်သတ်ပြီး ဆွေးနွေးချင်လို့ပါခင်ဗျာ.စာမျက်နှာထဲ အကြောင်းအရာအသစ်တွေ ထပ်ဖြည့်သွင်းထားရာမှာ ဧရာဝတီရဲ့ သတင်းဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်လုံးကို ပုံစံမပြတ်ထည့်သွင်းထားတာ၊၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၉ရက်နေ့မှာ အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်ကြည် ကိုယ်တိုင်က စီမံကိန်းနဲ့ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဟောင်း ဦးကျော်ဝင်းကို တိုင်ကြားထားတဲ့ကိစ္စတွေဟာ အဂတိလိုက်စားမှု ဥပဒေ နဲ့ အရေးယူနိုင်ခြင်း မရှိတဲ့အကြောင်း တရားဝင်ထုတ်ဖော်ပြောကြားထားခဲ့တာရှိပါလျှက် ဦးကျော်ဝင်း ဟာ သူနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ဖယ်ရှားခံရတယ်လို့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေး အသရေဖျက်မှုမြောက်တဲ့ စာတွေရေးထည့်ထားတာ စတာတွေဟာ ဝီကီရဲ့ '''[[ဝီကီပီးဒီးယား:Biographies of living persons|သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများ]]''' မူဝါဒနဲ့ သွေဖယ်နေပါတယ်။အစီအစဥ်တကျတည်းဖြတ်ခွင့် ပြုပါခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၀၈၊ ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :::::::You don't need to inform me. Please [[ဝီကီပီးဒီးယား:သတ္တိရှိပါ|be bold]] in editing. Thanks. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၄၆၊ ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။ကိုကိုဦး နှစ်ယောက်ဖြစ်နေတဲ့အတွက် [[ကိုကိုဦး]] သံတူကြောင်းကွဲ စာမျက်နှာ နဲ့ [[ကိုကိုဦး (ဝန်ကြီး)]] ဆိုပြီး ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်.အဆင်မပြေတာများရှိရင် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပေးပါခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၁၉၊ ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::{{like|username=Ninjastrikers}} [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၁:၅၂၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ဟင်္သာတဦးမြ == @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော် ဝန်ကြီး [[ဟင်္သာတဦးမြ]] ကို ဖြည့်စွက်ရေးသားတာတွေ စလုပ်နေပါတယ်။နက်ဖြန်လောက်ဆို အပြီးသတ်နိုင်လောက်ပါပြီ။ ပြီးသွားတဲ့အခါကျရင် ဝိုင်းကူပေးပါအုံး။ခုကတော့ ရေးနေဆဲပါ။တစ်လက်စထဲ နိုင်ငံရေးပါတီတွေထဲက ထင်ရှားသူတွေတွေ့ခဲ့ရင်လည်း [[ဘရှိန်|ဦးဘရှိန်]] လိုမျိုး တစ်ခါတည်းရေးလို့အဆင်ပြေအောင် ကူပေးခဲ့ပါအုံး။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၀၈၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) :okay naw, ako. Thanks prr [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၂၈၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် အသစ် စာမျက်နှာတော့ ဖန်တီးထားပါတယ် ခင်ဗျာ ။လိုတာပိုတာ စိစစ် ပေးနိုင်ပါတယ်။ နာမည်ကို @[[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] တစ်ချက် ကြည့်ပေးပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၂၊ ၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ဘာသာပြန်ဆောင်းပါးများ == @[[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] အချိန်ရရင် [[နီပေါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] နဲ့ [[ဆူရှီလာ ကာ့ရ်ကီ]] စာမျက်နှာတွေမှာ ဝင်ကူပေးပါအုံးဗျာ။ နီပေါ ဝန်ကြီးချုပ်တွေ နဲ့ ဘုရင်အမည်တွေကို။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၅၉၊ ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[နီပေါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နီပေါနိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်]] ဆောင်းပါးကို နီပေါနိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်(ယာယီ) ဆိုပြီး တစ်ဦးက စာမျက်နှာရွှေ့သွားပါတယ်။ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်...အစရှိတဲ့ ဆောင်းပါးလိုမျိုးဖြစ်တဲ့အရာကို ယာယီ ဆိုပြီး လာထည့်ပြောင်းသွားပါတယ်။နီပေါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဆောင်းပါးဟာ နိုင်ငံတစ်ခုရဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ဆောင်းပါးသာဖြစ်ပါတယ်။လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးရဲ့ ဆောင်းပါးမဟုတ်ပါဘူး.ကျနော်ပြန်ရွှေ့တာ ရွှေ့မရဖြစ်နေပါတယ် အကူအညီတောင်းခံပါတယ် ခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၃၀၊ ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::revert ပြန်လုပ်ထားပါတယ်ဗျ။ @[[အသုံးပြုသူ:Mayor mt|Mayor mt]] ကိုမေယာရေ၊ [[နီပေါနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ဆောင်းပါးက [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ဆောင်းပါးလိုမျိုး ဝန်ကြီးချုပ်တွေ စာရင်း၊ တာဝန်၊ ခန့်အပ်ပုံ စတာတွေကို ဖော်ပြထားတဲ့ ဆောင်းပါးပါ။ ယာယီ ဆိုတာမျိုး ပါစရာမလိုပါဘူးဗျာ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၄၈၊ ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကျေးဇူးပါ ကိုနင်ဂျာ.. ဆောင်းပါးက မပြီးသေးဘူး။ရေးလက်စကြီးမလို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၄၊ ၁၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :အခုလို ဝင်ကူခွင့်ရတာ ဝမ်းသာပါတယ်ခမျာ၊ ဟုတ်၊ ကျနော် အတတ်နိုင်ဆုံးအဲ့မှာ နာမည်လေးတွေကြည့်လုပ်ထားတယ်ဗျ၊ နီပေါ သမ္မတ နာမည်ကိုတော့ ရာမစန္ဒြ ပေါ်ဍေလ ဆိုပြီး နာမည်ဖလှယ်ရင် အဆင်ပြေလောက်လားဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kaday Han Thaw|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၁၊ ၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] အဆင်ပြေပါတယ် ခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၈၊ ၁၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == နိုင်ငံအမည်ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ. အရှေ့တီမောဆိုတဲ့ အမည်ထက်ကို တီမောလက်စ်တေဆိုတဲ့ အမည် နဲ့ နိုင်ငံအဆင့် သံအမတ်ကြီးတွေ ခန့်အပ်မှုတွေကို ပြုလုပ်နေတာကြာပါပြီ.ဒီတော့ ကျနော်က [[တီမောလက်စ်တေ-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး]] ဖန်တီးထားပါတယ်။ခက်တာက ကဏ္ဍ တွေ ဖန်တီးတဲ့အခါမှာ မူလ လုပ်ထားတဲ့ အရှေ့တီမော နဲ့လား တီမောလက်စ်တေ နဲ့ လုပ်မလားဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေရှိလာပါတယ်။အဲ့ကိစ္စကို ကိုနင်ဂျာ ကူပေးပါအုံးခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၅၀၊ ၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ နာမည်နဲ့ ဆက်လုပ်တာ ပိုသင့်လျော်မယ်ထင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၀:၅၆၊ ၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ဟုတ်ကဲ့ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၈၊ ၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == အကြောင်းမဲ့ ပြန်ဖျက်နေခြင်းများ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ.လက်ရှိမှာ နိုဘယ်ဆုအကြောင်းအရာနဲ့ပတ်သတ်ပြီး အကြောင်းမဲ့ပြန်ဖျက်ခြင်းများအပါအဝင် စာမျက်နှာအချို့ကို အကြောင်းမဲ့ခေါင်းစဥ်ရွှေ့ပြောင်းခြင်းများ၊ဆောင်းပါးအချို့ရဲ့ အချက်အလက်အချို့ကို အဓိပ္ပာယ်မဲ့ အကြောင်းအရာတွေ အစားထိုးခြင်းနဲ့ အကြောင်းမဲ့ပယ်ဖျက်ခြင်းတွေ ဆက်တိုက် တွေ့ရှိနေလို့ စိစစ်ပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၂၄၊ ၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] တစ်လက်စထဲ <nowiki>[[ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်များ]]</nowiki> နဲ့ <nowiki>[[ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်များ]]</nowiki> ဆိုပြီး ဝီကီမှာ ၂ခု လုပ်ထားတာ တွေ့ပါတယ်။သေချာကြည့်လိုက်ရင် တူတယ်ဆိုပေမယ့် ကွဲပြားမှုတော့ဖြစ်နေပါတယ်။ဘာဆက်လုပ်သင့်ပါသလဲ.ကိုနင်ဂျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၁၇၊ ၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :: က နိုဘယ်ဆု ရတဲ့သူ အားလုံးအတွက် ကဏ္ဍဖြစ်ပြီး ကတော့ ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဘယ်ဆု ရသူတွေအတွက် ဆိုတော့ သည်အတိုင်းဆက်ထားလို့ရပါတယ်။ တစ်ခုပဲ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုတာထက် ဆုရှင်များဆိုရင်တော့ ပိုသင့်လျော်မလားပဲ။ ပုဂ္ဂိုလ်အနေနဲ့ရတာရှိသလို အဖွဲ့အစည်းအနေနဲ့ရတာတွေလဲ ရှိတာမို့လို့ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၃၂၊ ၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] [[:ကဏ္ဍ:နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရ အဖွဲ့အစည်းများ]] ဆိုပြီး နောက်ထပ်တစ်ခု ထပ်လုပ်ထားပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၂၊ ၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == Freedom of Panorama == မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေအရ Freedom of Panorama မရှိတော့တဲ့အတွက် [[မာရဝိဇယဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်]] ရဲ့ Commons ပေါ်က ပုံကို [[Commons:COM:FOP Myanmar|COM:FOP Myanmar]] အရ deletion request လုပ်ထားပါတယ်။ အဲပုံကို မြန်မာဝီကီမှာပဲ local upload အနေနဲ့ ပြန်တင်ပြီး သုံးနိုင်ပါတယ်။ သုံးရမယ့် လိုင်စင်နမူနာကို [[:en:w:File:Gautama Buddha statue at Kyaikto, Myanmar.jpg]] မှာ ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၅၈၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ပုံတွေတင်ရတာ အားတောင်မရှိတော့ပါဘူးဗျာ။လူပုံပါသွားလို့များလား မသိ။နောက်ကို သတိထားဆင်ခြင်ပါ့မယ် ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၀၁၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::လူပုံပါတာကြောင့် မဟုတ်ပါဘူးဗျ။ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ၂၀၁၉ မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေမှာ FOP ခွင့်ပြုချက်မရှိတော့တာကြောင့် Commons မှာ တင်လို့မရတော့တာပါ။ အသေးစိတ်ကို [https://www.facebook.com/WikipediaMyanmar/posts/pfbid02z7E3N5FEzsNaCiqBibsTNDecXfH726p81JWPF5SPsE7a7LWdo1jHUcHWzucYiQJjl ဒီနေရာ] နဲ့ [[:c:COM:FOP|COM:FOP]] မှာ ဖတ်ကြည့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၀၉၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] နားလည်သဘောပေါက်ပါပြီ ကိုနင်ဂျာ။ကျေးဇူးပါခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၇၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == Help me to Complete this Article == hi, sorry for distributing you Can u help me to complete this [[:en:Draft:List of Mosques in Myanmar]] by adding info(with reference or image), actually I do not understand Burmese script but wanted create this article. It will be helpful. [[အသုံးပြုသူ:Mr.work-shy|Mr.work-shy]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Mr.work-shy|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၁၊ ၂၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ကင်မရွန်း သမ္မတများ၏ အမည် ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ.. [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]] များရဲ့ အမည် [[အမာဒူ အဟစ်ဂျို]] ၊ [[ပေါလ် ဘီယာ]] တွေကို မြန်မာမှုပြုထားတာနဲ့ ပတ်သတ်ပြီး အသံထွက် မှန်၊မမှန် စိစစ်ပေးစေလိုပါတယ် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၁၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :{{like|အဆင်ပြေပါတယ်}} [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၁၃၊ ၃၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == မျိုးဇော်သိမ်း အမည်ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ.. မျိုးဇော်သိမ်း စာမျက်နှာမှာ. မှတ်စု ဆိုပြီး ထည့်ချင်တာ ထည့်မရလို့ပါ.ရေးချင်တာက ၎င်း၏ နာမည်ကို မျိုးဇော်သိန်း ဟုဆိုပြီး မီဒီယာများတွင် ဖော်ပြထားခြင်းရှိပြီး အမည်မှန်မှာ မျိုးဇော်သိမ်း ဖြစ်သည်..... လို့ ထည့်ချင်တာပါဗျာ..ထည့်မရဖြစ်နေလို့ပါ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၃၊ ၁၁ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == Notice of expiration of your ipblock-exempt right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "ipblock-exempt" (အိုင်ပီ ပိတ်ပင်မှုမှ ကင်းလွတ်ထားသူများ) will expire on 2025-12-02 11:55:29. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[အသုံးပြုသူ:Leaderbot|Leaderbot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Leaderbot|ဆွေးနွေး]]) ၁၉:၄၂၊ ၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC)</div> :@Ninjastrikers ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ သက်တမ်းကုန်သွားလို့ပါ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၄၈၊ ၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::{{Done|၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၆ အထိ တစ်နှစ်သက်တမ်း တိုးပေးလိုက်ပါတယ်။}} [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၄:၀၀၊ ၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :::ကျေးဇူးပါ ကိုနင်ဂျာ အကောင့်က ဝင်လို့ကိုမရတာ။ခုရသွားပါပြီခင်ဗျ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၁၊ ၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ရွာအမည်များကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။ဒီရွာတွေကို တစ်ချက်လောက် ပြန်စစ်ပေးစေချင်ပါတယ်။၃ ခုတောင် ဖြစ်နေလို့ပါ။ရွာဟောင်းရွာသစ် ဖြစ်နေမလားလို့ပါခင်ဗျာ. [[ထွန်းရဝေရွာသစ်ရွာ၊ ထွန်းရဝေ]] ၊ [[ထွန်းရဝေရွာ၊ ထွန်းရဝေ]] ၊[[ထွန်းရဝေရွာသစ်ရွာ]] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၀၊ ၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ဒီမှာလဲနောက် တစ်ရွာပါ.[[ထွန်းရဝေရွာ]] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၂၊ ၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) ::ဟုတ်တယ်ဗျ။ အရင်က ဘော့နဲ့ တင်ခဲ့တုန်းက ထပ်ကုန်တာပါ။ [[ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရွာများ#duplications|စာမျက်နှာ ၂၀၀၀ နီးပါး]] ထပ်နေပါလိမ့်မယ်။ သတိရရင် ရသလိုတော့ ဝင်ဖျက်တာ/ပေါင်းတာတွေတော့ လုပ်နေပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၀၄၊ ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ (UTC) == ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။ <nowiki>[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် ဝန်ကြီးချုပ်များ၏ စာရင်းများ]]</nowiki> ဆိုပြီး ကျနော် ပြန်ပြုစုတာတွေ လုပ်နေပါတယ်။[[:en:Category:Lists_of_prime_ministers_by_country|Lists of prime ministers by country]] လိုမျိုးပေါ့ဗျာ. မှားယွင်းတာမျိုးရှိရင်လဲ အချိန်မရွေး ပြင်ဆင်ပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၁၁၊ ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) :အဆင်ပြေပါတယ်ဗျ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၈:၄၈၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) == တတိယအကြိမ် လွှတ်တော်များ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။ [[မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများ စာရင်း|မြန်မာနိုင်ငံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅–၂၀၂၆ တွင် အနိုင်ရရှိသူများစာရင်း]] ဆောင်းပါးမှာ တတိယအကြိမ် မြန်မာနိုင်ငံလွှတ်တော်တွေရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ (၂၀၂၆ ခုနှစ်) ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြထားပါတယ်။ Wikipedia ရဲ့ election result presentation စံနှုန်းအရ constitutional maximum seat count အစား တရားဝင်ထုတ်ပြန်ထားတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အပေါ် အခြေခံတဲ့ actual result composition ကို အသုံးပြုထားပါတယ်။အဲ့လိုက historical record distortion ကို လျှော့ချနိုင်ပြီး voting outcome ကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြနိုင်မယ်လို့ ယူဆလို့ပါ။ ယခင် ပထမအကြိမ် နဲ့ ဒုတိယအကြိမ် လွှတ်တော်တွေမှာ အသုံးပြုခဲ့ကြတဲ့ maximum seat framework (၄၄၀ ခုံ)၊(၂၂၄ ခုံ) အစား ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အပေါ် အခြေခံသော ဖွဲ့စည်းပုံကိုသာ ဖော်ပြထားပါတယ်။ အမှားအယွင်းရှိပါက ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပေးနိုင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၇၊ ၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC) == Translation request == Hello, Zawzawaungthwin. Can you translate and upload the articles [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Burmese Wikipedia? Yours sincerely, [[အသုံးပြုသူ:Kurcke|Kurcke]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kurcke|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၀၂၊ ၇ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ပုဂ္ဂလိက ကောလိပ် နှင့် တက္ကသိုလ် == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[:ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] ထဲက [[အင်ဖိုမြန်မာယူနီဗာစတီ]] နဲ့ ပတ်သတ်ပြီး ဆွေးနွေးလိုပါတယ်ခင်ဗျာ.ပြီးခဲ့တဲ့ ၂၀၂၄ ဩဂုတ်လက ရန်ကုန် ပုဂ္ဂလိကတက္ကသိုလ် ၆၄ ကျောင်းကို စစ်ကောင်စီက ကောလိပ်အဆင့်သို့ [https://bur.mizzima.com/2024/08/03/28996 လျှော့ချမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်]။အထူးသဖြင့် ရန်ကုန်က ပုဂ္ဂလိက တက္ကသိုလ် အများစုပါခဲ့ပါတယ်။အချို့က တက္ကသိုလ်အစား ကောလိပ်ဆိုပြီး ပြန်ပြောင်းကြတာတွေတွေ့ရပါတယ်.အဲ့ထဲ အင်ဖိုမြန်မာက တက္ကသိုလ် website မတွေ့တော့ဘဲ ကောလိပ်ဆိုပြီး လိပ်စာပြောင်းထားတဲ့ website ကိုပဲ တွေ့ရပါတယ်။ မြန်မာဝီကီမှာ ပုဂ္ဂလိက ကောလိပ် နဲ့ တက္ကသိုလ် ဆိုပြီး ကဏ္ဍ: တစ်ခု ဖွင့်ကြမလား ဒါမှမဟုတ် ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ ထဲ တစ်ခုထဲပါဝင်နေတဲ့ ဟာကို ဖယ်ရှားကြမလား၊ကြော်ငြာဆန်တဲ့ ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းတွေကို ဖယ်ရှားသင့်သလား စသည်ဖြင့် အကြံပြု ဆွေးနွေးပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၅၅၊ ၈ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်များ ကဏ္ဍကို ထပ်လုပ်ပြီး သပ်သပ်ခွဲထည့်တာကောင်းမယ်ဗျ။ (ရန်ကုန်)တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ ဆိုတာကိုလည်း အချိန်ရရင်တော့ ကောလိပ်နှင့် တက္ကသိုလ်များ ဆိုပြီးလည်း အသုံးအနှုန်းထပ်ဖြည့်ပါဦးမယ်။ ကြော်ငြာဆန်တာတွေကိုတော့ ဖျက်သင့်တာနဲ့ ရှင်းလင်းသင့်တာနဲ့ ပြန်ခွဲပြီး စိစစ်ပါမယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၁၆၊ ၁၂ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == Help == I need help to improving [[ဂါဇာလူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|this]] article. My Burmese language is bad. You can look at the English version and improve the article. Thank you [[အသုံးပြုသူ:جودت|جودت]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:جودت|ဆွေးနွေး]]) ၂၀:၄၀၊ ၈ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ရေတွင်းကုန်းကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] "အကိုရေ... ကျွန်တော် တစ်ချက်လောက် ပြောစရာရှိလို့ပါခင်ဗျာ။ဒီ [[ရေတွင်းကုန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု]] ဖြစ်စဉ်နဲ့ ပတ်သက်ပြီးတော့လေ၊ အစက ကျောက်ကြီးမြို့နယ်ထဲက 'ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ' လို့ မှတ်တမ်းတင်ထားမိတာကို အခု ညောင်လေးပင်မြို့နယ်ထဲက '''<nowiki/>'[[ရေတွင်းကုန်းရွာမရွာ၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်းရွာမ]]'''' ဖြစ်ကြောင်း ပြန်ပြီး အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါတယ်ဗျ။ အစတုန်းကတော့ ဘီဘီစီ သတင်းဌာနရော၊ KNU ဗဟိုကပါ 'ကျောက်ကြီး ရေတွင်းကုန်း' လို့ပဲ ဖော်ပြခဲ့ကြတာမို့ အဲဒီအချက်အလက်တွေကို ကိုးကားပြီး [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]] ဖြစ်ရပ်ထဲ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့တယ်လို့ ထင်မြင်မိပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အခု နောက်ဆုံးရရှိတဲ့ သတင်းတွေအရ ဘီဘီစီ ကိုယ်တိုင်ကရော၊ တခြား သတင်းဌာနတွေကပါ '[https://www.bbc.com/burmese/articles/c4gex4pvd5vo ညောင်လေးပင် ရေတွင်းကုန်း]' ဆိုပြီးတော့ပဲ ပြင်ဆင်ဖော်ပြလာကြပါတယ်။ ဒါကြောင့်မို့လို့ အရင်က မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့တဲ့ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ ဖြစ်စဉ်နေရာကို အချက်အလက် မှားယွင်းနေတဲ့အတွက် ပယ်နုတ်ခွင့်ပြုဖို့ တောင်းဆိုချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။" [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၄၁၊ ၁၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :ဟုတ်၊ ပြောပြလို့ ကျေးဇူးပါ။ ပြင်ဆင်လို့ ရပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၄၄၊ ၁၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ကွက်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ == @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] "အကို... ခင်ဗျာ။[[၂၀၂၆ ကွက်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]] စာမျက်နှာအသစ်ကို အကို့ရဲ့ ကွက်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲရေးသားချက်များကို အများစု အခြေပြု ပံ့ပိုးရေးသားပြီး စာမျက်နှာသစ် ဖွင့်ထားပါတယ်။ဒါ့ကြောင့် [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] ပါ ကွက်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲစာသားများကို ဖယ်ရှားပြီး အကျယ်တဝင့်ဆောင်းပါးအနေနဲ့ ပြောင်းလဲခွင့်ပြုပါခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၀၅၊ ၁၇ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :ဟုတ် အဆင်ပြေ သဘောတူပါတယ်။ အနှစ်ချုပ်ကိုတော့ ချန်ခဲ့ပေါ့နော်။ ကွတ်ခိုင်က "က" သတ်မဟုတ်ပဲ၊ "တ" သတ် ဖြစ်သင့်သလာလို့ပါ။ သတ်ပုံ ကြည့်ဖို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၁၊ ၁၇ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) ::တ ကျနော် ရိုက်တာ မှားသွားတာပါ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၄၊ ၁၇ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ကျနော်တို့ လွှတ်တော် စာမျက်နှာတွေကို သန့်စင်လိုက်ကြရင်ကောင်းမလား ။ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၊အမျိုးသားလွှတ်တော် နဲ့ ပြည်သူ့လွှတ်တော် တို့ကို အဓိကစာမျက်နှာကြီးများအဖြစ် ထားကြမယ်။ ပထမအကြိမ်၊ဒုတိယအကြိမ်၊တတိယအကြိမ် ဆိုင်ရာ စာမျက်နှာတွေကို စာမျက်နှာခွဲတွေ အနေနဲ့ ထားသင့်ပြီး အဲ့စာမျက်နှာတွေမှာ သူတို့နဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ အကြောင်းအရာတွေ တင်သင့်တယ်လို့ မြင်ပါတယ်။ရှေးက ရေးခဲ့ကြသူတွေက စာမျက်နှာကြီးတွေမှာ အစုံထည့်လိုက်ကြတော့ ဒါကို ပြန်ချုံပြီး အကျယ်တဝင့်ဆောင်းပါးများဆိုပြီး ပြန်ပြပေးကြမလား၊အကြံပြုပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၂၊ ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :::[[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|@]][[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ဒီမှာ [[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ကျနော်ဝင်ဖြည့်ထားသလိုမျိုးပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၆၊ ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) ::::okay, will contribute along naw. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၄၊ ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ညီလာခံ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ညီလာခံ]] စာမျက်နှာကို ကျနော် [[ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] နဲ့ [[ပထမအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ဆိုပြီး ခွဲလိုက်ပါတယ်။နဂိုမူလရေးသားသူရဲ့ စာတွေကို မပျောက်ပျက်စေဘဲ စာမျက်နှာများခွဲလိုက်တာဖြစ်ပါတယ်။[[ပထမအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ထဲလဲ ထည့်ထားပါတယ်။ဒါ့ကြောင့် [[ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ညီလာခံ]] စာမျက်နှာကို ဖျက်သိမ်းခြင်း သို့တည်းမဟုတ် အခြားသင့်လျော်သလို စီမံခြကင်းမျိုးဆောင်ရွက်ပေးပါခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၇၊ ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :Edits history of "ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ညီလာခံ" were merged to " ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်" [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၄:၅၁၊ ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ဦးညိုစော နောက်ဆုံးဓာတ်ပုံ ပြင်ဆင်ခွင့်ပြုရန် == ညီ/အကိုခင်ဗျာ၊ ဦး[[ညိုစော]] ရဲ့ ပုံအဟောင်းကို နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီးနောက်ပိုင်းဓာတ်ပုံ တစ်ပုံပုံ ပြောင်းလဲပြင်ဆင်မှု ပြုလုပ်ချင်လို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Luandhiya|Luandhiya]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Luandhiya|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၇၊ ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ ကိစ္စ == [[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|@]][[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] အကိုခင်ဗျာ. ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ စာမျက်နှာနှင့် ဦးသန်းထွန်းဦး စာမျက်နှာတို့တွင် ပြုလုပ်သွားသော တည်းဖြတ်မှုအချို့အပေါ် အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ကန့်ကွက်အပ်ပါသည်။ ၁။ '''စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသော Box (Infobox) များအား ဖယ်ရှားခြင်းကို ကန့်ကွက်ခြင်း:''' ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီသည် လွှတ်တော်၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အချက်အလက်များကို Infobox ဖြင့် စနစ်တကျ ဖော်ပြခြင်းသည် Wikipedia ၏ စံနှုန်း (Standard) ဖြစ်ပါသည်။ ဤ Box ကို ဖယ်ရှားခြင်းသည် မှတ်တမ်းရှာဖွေလိုသူများအတွက် အချက်အလက် အနှစ်ချုပ်ကို ကြည့်ရှုရန် အခက်အခဲဖြစ်စေပြီး ဆောင်းပါး၏ လေးနက်မှုကို ထိခိုက်စေပါသည်။ ၂။ '''သမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ ပယ်ဖျက်ခြင်း (History Erasure):''' ဦးသန်းထွန်းဦး စာမျက်နှာတွင် ၂၀၁၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ မှတ်တမ်း အချက်အလက်များကို ပယ်ဖျက်ခြင်းသည် သမိုင်းကြောင်းကို ဖျောက်ဖျက်ရာ ရောက်ပါသည်။ Wikipedia သည် အစဉ်အဆက် မှတ်တမ်းတင်ရမည့် နေရာဖြစ်သဖြင့် ရှိပြီးသား အချက်အလက်များကို အစားထိုးပယ်ဖျက်ခြင်းထက် အပိုင်းလိုက် (Reorganization) စနစ်တကျ ထည့်သွင်းပေးရန် လိုအပ်ပါသည်။ ၃။ '''တည်းဖြတ်မှုဆိုင်ရာ စံနှုန်း တသမတ်တည်းမရှိခြင်း (Inconsistency):''' ဆောင်းပါးတစ်ခုတွင် တစ်မျိုး၊ နောက်တစ်ခုတွင် တစ်မျိုးနှင့် စံနှုန်းမငြိမ်ဘဲ တည်းဖြတ်နေခြင်းသည် Wikipedia ၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်စေပါသည်။ တည်းဖြတ်သူများအနေဖြင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အမြင်မတူညီမှုများ ရှိနိုင်သော်လည်း၊ အပြန်အလှန် လေးစားမှုရှိရန်နှင့် သမိုင်းအချက်အလက်များကို အခြေအမြစ်မရှိ ပယ်ဖျက်ခြင်းမျိုး ရှောင်ကြဉ်ရန် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ အားလုံးသည် အချိန်ပေးပြီး ပူးပေါင်းရေးသားနေကြသူများဖြစ်သဖြင့် ခိုင်မာသော စံနှုန်းတစ်ခုဖြင့်သာ ရှေ့ဆက်ဆောင်ရွက်သွားရန် တိုက်တွန်းအပ်ပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၈၊ ၂၄ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) :Hi, I noticed you reverted my edits. I didn’t make a fuss since it’s not the first time, and I figured you thought it was best. Just to explain though, I edited for relevance and accuracy, trimming out redundant info. That’s the approach you and I have been following here: keeping pages consistent, concise, and factual. :I’m definitely not for erasing history, but as one of the main contributors, I believe in adding solid, factual content, like keeping a living person’s bio focused on their own information. We don’t need details about an entire committee on someone’s page just because they happen to be Chair, respective articles can have those information :Anyway, I’ll try to step back more, but it would help if you could check in with me first before questioning my edits. Honestly, there aren’t many people editing current Myanmar politics besides you and me. So, like before, let’s consult each other first, I’ll do the same on my end. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၉၊ ၂၄ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) ::ကျွန်တော်တို့နှစ်ယောက်စလုံးက မြန်မာ့နိုင်ငံရေးမှတ်တမ်းတွေကို အချိန်ပေး ပြုစုနေကြတာမို့ အချက်အလက် တိကျဖို့နဲ့ စံနှုန်း (Standard) တစ်ခုတည်းရှိဖို့က အဓိကကျတယ်လို့ ယုံကြည်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ မိတ်ဆွေရဲ့ တည်းဖြတ်မှုမှာ အချက်အလက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကွဲလွဲမှုနဲ့ စံနှုန်းလွဲချော်မှု တချို့ကို အခုလို ထောက်ပြလိုပါတယ် - ::၁။ '''ဖွဲ့စည်းသည့်ရက်စွဲ (Accuracy):''' ဥပဒေကြမ်းကော်မတီကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်လို့ ပြောင်းလဲလိုက်တာဟာ မှားယွင်းနေပါတယ်။ အမှန်က ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့ (ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၊ ဒုတိယနေ့) ကတည်းက ပုဒ်မ ၂၁ နဲ့ နည်းဥပဒေ ၃၃၊ ၄၀ အရ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တာပါ။ ဒါကို ၂၀၁၃ လို့ ပြောင်းလိုက်ရင် ကော်မတီရဲ့ အစောပိုင်း သမိုင်းကြောင်း ၂ နှစ်စာ ပျောက်ဆုံးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဒါဟာ ကျွန်တော်တို့ ပြောနေတဲ့ Accuracy နဲ့ မကိုက်ညီပါဘူး။ ::၂။ '''Infobox Standard:''' လွှတ်တော်ကော်မတီတွေအတွက် <code><nowiki>{{Infobox organization}}</nowiki></code> သုံးတာဟာ Wikipedia ရဲ့ စံနှုန်းမဟုတ်ပါဘူး။ လွှတ်တော်ကော်မတီတွေမှာ သီးခြားရှိတဲ့ Parliamentary terms တွေနဲ့ ဥပဒေကြောင်းအရ အခြေခံမှုတွေကို ဖော်ပြဖို့ <code><nowiki>{{Infobox legislative committee}}</nowiki></code> ကိုပဲ သုံးသင့်ပါတယ်။ ဒါမှသာ တခြားနိုင်ငံတကာ လွှတ်တော်စာမျက်နှာတွေနဲ့ စံနှုန်းတူညီမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ::၃။ '''သမိုင်းမှတ်တမ်း (Historical Data):''' အချက်အလက်တွေကို လိုရင်းတိုရှင်း (Concise) ဖြစ်အောင် လုပ်တာကို လက်ခံပေမယ့် သမိုင်းအချက်အလက်တွေ ပျောက်ပျက်သွားတဲ့အထိ ချုံ့ပစ်တာမျိုးတော့ မဖြစ်သင့်ဘူးလို့ မြင်ပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲမှတ်တမ်းတွေဟာ သမိုင်းစဉ်ဆက် လေ့လာသူတွေအတွက် အရေးကြီးပါတယ်။ ::ဒါကြောင့် ကျွန်တော်တို့ ရှေ့ဆက်မယ့် လုပ်ငန်းစဉ်မှာ '''၂၀၁၁ ဖွဲ့စည်းပုံအမှန်ကို ပြန်ထားဖို့''' နဲ့ '''မှန်ကန်တဲ့ Legislative Infobox Standard''' ကို သုံးဖို့ သဘောတူညီချက် ရယူချင်ပါတယ်။ အပြန်အလှန် ညှိနှိုင်းပြီး ခိုင်မာတဲ့ မှတ်တမ်းတွေ အတူတူ တည်ဆောက်သွားကြဖို့မျှော်လင့်ပါတယ်။ကျနော် ဆိုရင်လည်း ရှေးရှေးက ရေးသားသူတွေရဲ့ စံချိန်စံညွန်းတွေကို လေ့လာသင်ယူပြီး အတတ်နိုင်ဆုံး စံနှုန်းတွေထဲကနေ ချော်မထွက်သွားအောင် ဆောင်ရွက်နေပါတယ်။အမှားအယွင်းဖြစ်ခဲ့လို့ ရှိရင်လည်း တည့်မတ်ပေးမှုကို အချိန်မရွေး အစဥ်အမြဲ လေးစားလက်ခံပြီး ပြင်ဆင်နေပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၂၃၊ ၂၄ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) ::[[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|@]][[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ခင်ဗျာ. [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ၊အမျိုးသားလွှတ်တော်]] မှာ ဝိုင်းကူပါအုံး။နောက်ရက်တွေက အလုပ်တွေ ပြုံတော့မှာဆိုတော့ ခုထဲက လုပ်ထားရအောင်လို့။[[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ သမ္မတရွေးချယ်ရေး]] ကိုလည်း ကြိုပြင် ပေးထားပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၉၊ ၂၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == အောင်မြင့်မြတ် (နည်းပညာရှင်)' ဆောင်းပါးအား မဆိုင်းမတွ ဖျက်သိမ်းရန် အဆိုပြုချက်အပေါ် ကန့်ကွက်ခြင်း == မင်္ဂလာပါ အက်ဒမင် Zawzawaungthwin ခင်ဗျာ။ ကျွန်တော် MM TechEditor ပါ။ ကျွန်တော် ဖန်တီးထားသည့် 'အောင်မြင့်မြတ် (နည်းပညာရှင်)' ဆောင်းပါးကို မဆိုင်းမတွ ဖျက်သိမ်းရန် (Speedy Deletion) အဆိုပြုထားခြင်းအပေါ် အောက်ပါအချက်များဖြင့် ကန့်ကွက်လိုပါသည်။ Test Page မဟုတ်ခြင်း: ဤစာမျက်နှာသည် စမ်းသပ်စာမျက်နှာ မဟုတ်ပါ။ Sandbox မှတစ်ဆင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ပြီးမှ ပင်မနယ်ပယ်သို့ ရွှေ့ပြောင်းထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အရေးပါမှု (Notability): ဆောင်းပါးရှင် အောင်မြင့်မြတ်သည် ကုလသမဂ္ဂ လက်အောက်ခံအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော APCICT/ESCAP မှ အသိအမှတ်ပြုထားသည့် Digital Transformation Consultant တစ်ဦး ဖြစ်သလို၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အင်တာနက်အဖွဲ့အစည်း ICANN (NCUC) ၏ အာရှပစိဖိတ်ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ပါသည်။ ခိုင်မာသော ကိုးကားချက်များ: ၎င်း၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို PRLog နှင့် The Org ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာ သတင်းရင်းမြစ်များတွင် ဖော်ပြထားပြီး ဖြစ်ပါသည်။ သို့ဖြစ်ပါ၍ ဤဆောင်းပါးသည် CSD A7 နှင့် ငြိစွန်းခြင်း မရှိဘဲ အချက်အလက် ခိုင်မာမှု ရှိသောကြောင့် မဖျက်သိမ်းမီ အသေးစိတ် ထပ်မံစစ်ဆေးပေးပါရန် ယဉ်ကျေးပျူငှာစွာဖြင့် မေတ္တာရပ်ခံအပ်ပါသည်။ လိုအပ်သည်များကိုလည်း ဆက်လက် ပြင်ဆင်သွားပါမည်။ [[အသုံးပြုသူ:MM TechEditor|MM TechEditor]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MM TechEditor|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၄၉၊ ၂၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ရာထူးကိစ္စ == [[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|@]][[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ခင်ဗျာ လက်ရှိ '''၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ'''အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲနှင့် သမ္မတသစ် တင်မြှောက်မှုဖြစ်စဉ်များတွင် ဝီကီပီးဒီးယား၏ သမိုင်းမှတ်တမ်း တိကျခိုင်မာစေရန်အတွက် အောက်ပါအချက်ကို တင်ပြလိုပါသည်။ ၁။ လက်ရှိ '''၄ ဧပြီ ၂၀၂၆''' ရက်စွဲပါ နေ့စဉ်သတင်းစာများ၊ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ရုံးနှင့် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနတို့၏ ထုတ်ပြန်ချက်များတွင် "ဦး" ဟူသော အသုံးအနှုန်းအစား '''"ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး"''' ဟူသော ရာထူးအမည်ကိုသာ တရားဝင် ဆက်လက်သုံးနှုန်းထားသည်ကို တွေ့ရှိရပါသည်။ ၂။ ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့အထိ '''"ယာယီသမ္မတ"''' အနေဖြင့် ဥပဒေများ ဆက်တိုက်ပြဋ္ဌာန်းနေခြင်းနှင့် တတိယအကြိမ် လွှတ်တော်ကျင်းပနေစဉ်အတွင်းမှာပင် ဥပဒေပြုရေးအာဏာကို ၎င်းကိုယ်တိုင် ဆက်လက် ကျင့်သုံးနေသည့် အခြေအနေမှာ ထူးခြားသည့် သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်ပါသည်။ယနေ့သတင်းစာပါ ဖော်ပြချက်ကို ကိုးကားပြုပါသည်။[https://www.moi.gov.mm/mal/4-apr-26] တစ်ဖက်တွင် ပုဒ်မ ''၆၃။ နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် ဒုတိယသမ္မတများသည် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လျှင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဖြစ်လျှင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ လည်းကောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတ သို့မဟုတ် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရ သည့်နေ့မှစ၍ နုတ်ထွက်ပြီး သို့မဟုတ် အငြိမ်းစားယူပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူရမည်။''ဆိုသည့်ပြဌာန်းချက် ရှိသည်ဆိုသော်ငြား ''[https://www.moi.gov.mm/index.php/news/81370]'' ထုတ်ပြန်ချက်သည် ဦး..အစား ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အသုံးအနှုန်းကိုသာ ဆက်လက်သုံးနှုန်းခြင်းမျိုး တွေ့နေရပါသည်။သို့ဖြစ်ပါ၍ လက်ရှိ တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်များတွင် ဖော်ပြထားခြင်းမရှိသေးသည့် "ဦး" တပ်ခြင်းမျိုးကို ရှောင်ကြဉ်သင့်ပြီး၊ မူရင်းအထောက်အထားများအတိုင်းသာ တိကျစွာ မှတ်တမ်းတင်သင့်ထားသည်ဟု ယူဆပါသည်။ဦးဟု ပြောင်းလဲချိန်တွင်မှ လိုက်ပါပြောင်းလဲသင့်ပါသည်။ဝီကီပီးဒီးယားသည် သမိုင်းမှတ်တမ်းတင်ရာနေရာဖြစ်သဖြင့် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသည့် အခြေအနေမှန်ကို ထင်ဟပ်စေရန်အတွက် တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်ပါ အသုံးအနှုန်းများအတိုင်းသာ အသုံးပြုသင့်သည်ဟု ယူဆပါသည်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၅၈၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :Hi, Ko @[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]], :I only put that comment for U Nyo Saw and Nan Ni Ni Aye's role as members of Hluttaw, which ended constitutionally. For MAH, I don't know anymore, even he is not USDP party and ppl are putting USDP as his party. God knows what at this stage. Good luck! [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၂၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::ဟုတ်ကဲ့ဗျာ၊ ညိုစောနဲ့ နန်းနီနီအေးတို့ရဲ့ လွှတ်တော်သက်တမ်း ကိစ္စတွေကို သေချာပြင်ဆင်ပေးတဲ့အတွက် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ ::ကျွန်တော် အဓိက ပြောချင်တာက '''<nowiki/>'ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး'<nowiki/>''' နဲ့ '''<nowiki/>'ဦး'''' အသုံးအနှုန်း ကိစ္စပါ။ အခုလောလောဆယ် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ချက်တွေမှာ 'ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး' လို့ပဲ သုံးနှုန်းနေသေးသရွေ့တော့ ကျွန်တော်တို့ဘက်က 'ဦး' ဆိုတာကို လာပြင်ရင် လက်မခံဘဲ ဒီအတိုင်းပဲ ထားရှိသင့်လား ပြောင်းနေတာကို လက်ခံပေးလိုက်ကြမလား။ သူတို့ဘက်က တရားဝင် ပြောင်းလဲသုံးနှုန်းလာတဲ့ အခါကျမှပဲ ကျွန်တော်တို့ ဝီကီမှာ လိုက်ပြင်ကြတာက ပိုပြီးကောင်းမလား။ အခုအချိန်က ဘယ်သူက တပ်ကို ကိုယ်စားပြုသလဲ၊ ဘယ်သူက ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကို ကိုယ်စားပြုသလဲဆိုတာတွေကလည်း တော်တော်လေး ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ အချိန်ဖြစ်နေလို့၊ ဝီကီအယ်ဒီတာတွေအနေနဲ့ အသုံးအနှုန်းပိုင်းမှာ ပိုပြီး သတိထားကြမလားဆိုတာ တိုင်ပင်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၉၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::I have no idea, but follow the usage by state media at this stage as they are official and final. Even now, MAH is just a president-elect and he has sworn into office, thus this term of office hasn't started yet. For now, let's just keep it that way until they all are sworn in into offices. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၃၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::I just have ONE idea. ကျနော်က အမြဲလိုလို officeholder infobox မှာ နာမည်တွေ ထည့်ရင် ဦး/ဒေါ်/မစ္စတာ/မောင် တို့ကို မထည့်တော့ဘူး။ redundant လေးဖြစ်လို့။ ကျစ်ကျစ်လစ်လစ် ဖြစ်တာ ကောင်းပါတယ်။ အထူးသဖြင့် infobox လိုမျိုးမှာဆိုရင်။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၁၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::::Infobox မှာ ဦး/ဒေါ် ထည့်မထည့်နဲ့ပတ်သက်ပြီး [[ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်_(ဝေါဟာရ)/မော်ကွန်း_၁#မြန်မာအမည်_နှင့်_လင့်ခ်များ|အရင်တုန်းက ဆွေးနွေးခဲ့ဖူးတာ]] ရှိပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၄၇၊ ၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::::Thanks for sharing the previous discussion pr. လေ့လာမှတ်သားရပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ် သတ်မှတ်ချက်တွေပေါ့။ ကိုနင်ဂျာက အနှစ်ချုပ်ရေးတဲ့ထဲမှာ infobox ဦး/ဒေါ်/ဗိုလ် အကြောင်း မပါဘူးနော်။ ကိုနင်ဂျာက အပေါ်မှာ ဆွေးနွေးတာတော့ တွေ့လိုက်တယ်ဗျာ။ As for me, I am okay with the group consensus. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၂၈၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::::အတော်လေးကို ကောင်းပါတယ်။ဆွေးနွေးကြတာတွေက။ကျေးဇူးပါ ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၃၊ ၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == မြတ်ကို == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[မြတ်ကို]] စာမျက်နှာမှာ ဆက်ခံသူထည့်တာ မပေါ်ဘူး ဖြစ်နေလို့ပါ။ကူညီပေးပါအုံးခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၂:၂၉၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :office2 ပါရာမီတာမှာ ပြဿနာရှိနေပုံရတယ်။ လောလောဆယ် 2 ကို ကျော်ပြီးပြင်ထားတယ်။ အားတဲ့အချိန် တမ်းပလိတ် ပြန်ပြင်ပေးပါမယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၁၄၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::ဟုတ်ကဲ့..ကျေးဇူးပါခင်ဗျာ... [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၁၈၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == သောင်းအေး စာမျက်နှာကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[သောင်းအေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)]]စာမျက်နှာကို တစ်ချက်စစ်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။[[သောင်းအေး]] နဲ့ အတူတူပဲလားမသိ။ယခုအခါ [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်]]အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ဆိုတာက သောင်းအေးမှာ မပါတော့ စစ်ကြည့်စေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၁၉၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :အတူတူပဲ ဖြစ်ဖို့များပါတယ်။ "သောင်းအေး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)" စာမျက်နှာမှာက ကိုးကားတွေ မပါတော့ redirect ပဲ လုပ်လိုက်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၁:၄၈၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::တစ်လက်စထဲ လွှတ်တော်တွေရဲ့ အစည်းအဝေးကျင်းပနေပုံတွေ၊အမတ်နေရာခွဲဝေမှု ပုံစံချပ်တွေကို ဘယ် [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Categories|ကဏ္ဍ]] တွေထဲ ထည့်ရမလဲဆိုတာပါ လမ်းညွန်ပေးခဲ့ပါအုံးခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၅၃၊ ၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[သန်းမောင်]] စာမျက်နှာဖန်တီးနေရင်း အလိုအလျောက် အကောင့်က ထွက်သွားပြီး အခြားအကောင့်နဲ့ စာမျက်နှာတက်သွားပါတယ်။စိစစ်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၁၆၊ ၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::IP-user account နဲ့ create သလိုဖြစ်သွားတာပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၃:၀၄၊ ၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == တမ်းပလိတ်ကိစ္စ == [[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်|@]][[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ခင်ဗျာ [[အောင်နိုင်သူ]] စာမျက်နှာအောက်က တမ်းပလိတ်: မင်းအောင်လှိုင် အစိုးရအဖွဲ့ က ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရသူတွေကို ဝင်ပြင်မရ ဖြစ်နေတယ်။ပျက်သွားတာလား ဒါမှမဟုတ် ဘာလို့လဲလို့မသိဘူး အဆင်ပြေရင်အဲ့ဒါလေးပါ ဝင်ကိုင်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၅၁၊ ၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :okay, will take a look. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၄၂၊ ၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုနီစာရင်ကိုဖျက်ခြင်း == မြန်မာနိုင်ငံ ခရိုနီစာရင်းကို ဖျက်ချ တာကို ဆွေးနွေးချင်တယ်။ အဲ့ဒီ စာရင်းက တိုက်ခိုက်ခြင်း ၊ ဘက်လိုက်ခြင်း၊ မုန်းတီးခြင်းမဟုတ်ဘူး။ လက်ရှိ အမှန်တရားစာရင်းဖြစ်တယ်။ မြန်မာပြည်တွင်း တရာဝင် သတင်းဌာန တွေ့ ကလဲ မြန်မာခရိုနီ စာရင်းကို ပြုစုထား တွေ့ရှိတယ်။ Attack ခေါင်စဉ်တပ်ပြီး ဖျက်ချတာတော့မကောင်းပါဘူး။ ဆောင်းပါးရေးတဲ့သူကို လေးစားမှု့ မရှိသလို့ ခံစားရပါတယ်။ ဖျက်သင့်တယ်လို့ ယူဆရင် ဆွေးနွေးချက် ဖွင့်ပြီး ဆွေးနွေးပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Myanmar Wik|Myanmar Wik]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myanmar Wik|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၀၊ ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :ဝီကီပီးဒီးယားရှိ ''မည်သည့်'' စာမျက်နှာတွင်မဆို '''သက်ရှိထင်ရှား ပုဂ္ဂိုလ်များအကြောင်း ရေးသားထားသော အချက်အလက်များ'''တွင် တည်းဖြတ်သူများသည် ဂရုပြုဆင်ခြင်ရမည်။ ယင်းကဲ့သို့အကြောင်းအရာများသည် အင်မတန်တိကျမှန်ကန်ရန် လိုအပ်ပြီး ဝီကီပီးဒီးယား၏ ပင်မ မူဝါဒသုံးခုနှင့် ကိုက်ညီရပါမည်။ :[[ဝီကီပီးဒီးယား:NOT|ဝီကီပီးဒီးယားသည် စွယ်စုံကျမ်းတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး]] အတင်းအဖျင်း သတင်းစာ မဟုတ်ပေ။ လူအများ၏ ဘဝအကြောင်းများကို စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ရာဖြစ်အောင် သို့မဟုတ် အရှက်ရဖွယ်ရာ သတင်းများ ပျံ့နှံ့စေရန် ဖော်ပြရမည့် နေရာမဟုတ်ပေ။ တည်းဖြတ်သူများသည် ဆောင်းပါးပါ အချက်အလက်များကြောင့် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များအပေါ် ထိခိုက်နစ်နာမှု ရှိ၊ မရှိကို အစဉ်အမြဲ ထည့်သွင်းစဉ်းစားရမည်။ ဤမူဝါဒသည် ဆောင်းပါး၏ အဓိကဇာတ်ကောင်ဖြစ်သူသာမက ဆောင်းပါးအတွင်း ဖော်ပြခြင်းခံရသည့် မည်သည့် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်နှင့်မဆို သက်ဆိုင်ပြီး၊ ဆွေးနွေးချက်စာမျက်နှာများ အပါအဝင် ဝီကီပီးဒီးယား၏ မည်သည့်နေရာတွင်မဆို သက်ရောက်မှုရှိသည်။ :အချက်အလက်တစ်ခု၏ ခိုင်လုံမှုကို သက်သေပြရန် တာဝန်မှာ ထိုအချက်အလက်ကို ထည့်သွင်းသူ သို့မဟုတ် ပြန်လည်တင်ပြသူ၏ တာဝန်သာ ဖြစ်သည်။ ကိုးကားချက်မပါသော အချက်အလက်များကို ခိုင်လုံကြောင်း သက်သေမပြနိုင်ပါက ဝီကီပီးဒီးယား၏ စည်းမျဉ်းအရ လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိကြောင်း သတိပြုရမည် ဖြစ်ပေသည်။ :ဝီကီပီးဒီးယားသည် အွန်လိုင်းစွယ်စုံကျမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အပြန်အလှန်လေးစားမှုရှိသော အရည်အသွေးမြင့် စွယ်စုံကျမ်းကို တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အသုံးပြုရာတွင် စိတ်ပါဝင်စားမှုရှိသည့် လူတစ်ဦးချင်းစီပါဝင်သော [[metawiki:The Wikipedia Community|အွန်လိုင်း အသိုင်းအဝိုင်း]]တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ဝီကီပီးဒီးယားသည် သင့်ကိုယ်ပိုင်အတွေးအခေါ်များ၊ ဆန်းစစ်လေ့လာချက်များ သို့မဟုတ် သတင်းအချက်အလက်အသစ်များကို ဖြန့်ချိရန် နေရာမဟုတ်ပါ.အဆိုပါ စည်းမျဥ်းများအတိုင်း ပယ်နုတ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၁၊ ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ. စိစစ်ခံယူမှုပြုပါတယ်ခင်ဗျာ။[[ဝီကီပီးဒီးယား:NOT|ဝီကီပီးဒီးယားသည် စွယ်စုံကျမ်းတစ်ခုသာဖြစ်ပြီး]] အတင်းအဖျင်း သတင်းစာ မဟုတ်ပေ။ လူအများ၏ ဘဝအကြောင်းများကို စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ်ရာဖြစ်အောင် သို့မဟုတ် အရှက်ရဖွယ်ရာ သတင်းများ ပျံ့နှံ့စေရန် ဖော်ပြရမည့် နေရာမဟုတ်ပေ။အဲ့ စည်းမျဥ်းအတိုင်း ဖျက်ချခဲ့ပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၁၈၊ ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်" (Businessperson) နဲ့ "ခရိုနီ" (Crony) ဆိုတာ အဓိပ္ပာယ် အလွန်ကွာခြားပါတယ်။ ::* '''စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်:''' ဒါဟာ အလုပ်အကိုင် သို့မဟုတ် ဂုဏ်ပုဒ်ဖြစ်ပါတယ်။ ::* '''ခရိုနီ:''' ဒါဟာ စွပ်စွဲချက် သို့မဟုတ် ဝေဖန်ချက် (Label) ဖြစ်ပါတယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ သက်သေမရှိဘဲ လူတစ်ယောက်ကို "ခရိုနီ" လို့ တံဆိပ်ကပ်တာဟာ အဲဒီလူရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို တိုက်ခိုက်ခြင်း (Character Assassination) မြောက်ပါတယ်။ ::သက်သေမခိုင်လုံလျှင် မရေးသင့် (No Reliable Sources)ပါဘူး။ '''"သက်သေခိုင်မာမှရေး"''' ဆိုတာ ဝီကီရဲ့ အခြေခံအကျဆုံး စည်းမျဉ်းပါ။တစ်ဦးတစ်ယောက်ရဲ့ စွပ်စွဲချက် သို့မဟုတ် လူမှုကွန်ရက်ပေါ်က ကောလာဟလတွေကို အခြေခံပြီး ရေးလို့မရပါဘူး။အကယ်၍ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းတွေ ဒါမှမဟုတ် ခိုင်လုံတဲ့ သတင်းဌာနတွေကနေ (ဥပမာ - Sanctions စာရင်းဝင်ခြင်း စသဖြင့်) တရားဝင် ဖော်ပြထားတာမျိုးရှိမှသာ "ဝေဖန်ခံရမှု" အနေနဲ့ ကိုးကားပြီး ရေးသားသင့်ပါတယ်။သတင်းဌာနတိုင်းမှာ နောက်ကွယ်က ထောက်ပံ့ပေးထားတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်ပိုင် နိုင်ငံရေးအမြင် (Editorial Line) ရှိတတ်ပါတယ်။အချို့သတင်းဌာနတွေဟာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်ကို တိုက်ခိုက်ဖို့ ဒါမှမဟုတ် ဝါဒဖြန့်ဖို့ (Propaganda) အတွက်ပဲ ရေးသားလေ့ရှိပါတယ်။ဒါကြောင့် ဝီကီပီးဒီးယားမှာ '''"ဘက်လိုက်သော သတင်းရင်းမြစ်"''' တွေကို ရှောင်ကြဉ်ဖို့ အမြဲတိုက်တွန်းထားပါတယ်။သတင်းဌာနအချို့ဟာ သတင်းဦးဖို့ကိုပဲ အဓိကထားပြီး သေချာစိစစ်ခြင်းမရှိဘဲ တင်ပြတတ်ပါတယ်။'''"ကြားရသည်"''' သို့မဟုတ် '''"သတင်းအရ သိရသည်"''' ဆိုတဲ့ ခိုင်လုံမှုမရှိတဲ့ စကားလုံးတွေ သုံးပြီး ရေးသားတဲ့ သတင်းတွေကို ဝီကီမှာ သက်သေအဖြစ် သုံးလို့မရပါဘူး။ဝီကီပီးဒီးယားက လိုချင်တာဟာ '''Reputable''' (နာမည်ဂုဏ်သတင်းရှိပြီး)၊ '''Editorial Oversight''' (အယ်ဒီတာအဖွဲ့က အဆင့်ဆင့် စစ်ဆေးထားတဲ့) သတင်းဌာနမျိုးကိုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။သတင်းဌာနတစ်ခုမှာပဲ ဖြစ်ဖြစ် '''"သတင်း" (News Report)''' နဲ့ '''"အာဘော်/ဆောင်းပါး" (Opinion Piece/Editorial)''' ဆိုတာ ကွာခြားပါတယ်။ဆောင်းပါးရှင် တစ်ဦးတစ်ယောက်ရဲ့ အာဘော်ဟာ အဲဒီလူရဲ့ အမြင်သက်သက်သာ ဖြစ်လို့ "ခရိုနီ" လို့ သုံးနှုန်းထားရင်တောင် အဲဒါကို "အချက်အလက်" (Fact) အနေနဲ့ ဝီကီမှာ ယူသုံးလို့ မရပါဘူး။မြန်မာ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာ "ခရိုနီ" (Crony) ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တွေကို '''နိုင်ငံရေးအရ တိုက်ခိုက်ဖို့ (Political Attack)''' သို့မဟုတ် '''ဂုဏ်သိက္ခာချဖို့ (Social Punishment)''' အတွက် လက်နက်တစ်ခုလို အသုံးများလာတာကို တွေ့ရပါတယ်။ဒီအသုံးအနှုန်းဟာ ဝီကီပီးဒီးယားလို စွယ်စုံကျမ်းမျိုးမှာ ဘာကြောင့် အန္တရာယ်ရှိသလဲဆိုတာကို အချက်အချို့နဲ့ ထပ်လောင်းတင်ပြချင်ပါတယ် -"ဘယ်လောက်အထိ ချမ်းသာရင် ခရိုနီလဲ" သို့မဟုတ် "ဘယ်လို လုပ်ငန်းမျိုး လုပ်ကိုင်ရင် ခရိုနီလဲ" ဆိုတာကို တိကျတဲ့ ဥပဒေကြောင်းအရ သတ်မှတ်ချက် မရှိပါဘူး။ အဲဒီအစား လူထုရဲ့ အမြင် သို့မဟုတ် သတင်းဌာနတွေရဲ့ အာဘော်ပေါ်မှာပဲ မူတည်နေတာပါ။ ဒါကြောင့် ဝီကီပီးဒီးယားလို နေရာမျိုးမှာ ဒီစကားလုံးကို သုံးနှုန်းခြင်းဟာ '''အစွဲ (Subjectivity)''' ပါဝင်နေပါတယ်။ဝီကီပီးဒီးယားမှာ "ခရိုနီစာရင်း" လို့ ခေါင်းစဉ်တပ်လိုက်တာနဲ့တင် အဲဒီစာရင်းမှာ ပါဝင်တဲ့သူတွေအားလုံးကို အထောက်အထားမရှိဘဲ "လူဆိုး" တွေအဖြစ် တံဆိပ်ကပ်လိုက်သလို ဖြစ်သွားစေပါတယ်။ဝီကီပီးဒီးယားဟာ '''စစ်တလင်း မဟုတ်သလို၊ တရားရုံးလည်း မဟုတ်ပါဘူး။''' အကယ်၍ လူတစ်ယောက်ကို "ခရိုနီ" လို့ လူသိများနေရင်တောင်မှ ဝီကီတည်းဖြတ်သူက "သူသည် ခရိုနီဖြစ်သည်" လို့ မရေးရပါဘူး။အဲဒီအစား "X သတင်းဌာန သို့မဟုတ် Y အဖွဲ့အစည်းက ၎င်းအား ခရိုနီအဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြခဲ့သည်" လို့သာ ကိုးကားချက်နဲ့တကွ (Attribution) ရေးသားရမှာဖြစ်ပါတယ်။ဘယ်လိုလူမျိုးကို ခရိုနီလို့ ခေါ်မလဲဆိုတဲ့ တိကျတဲ့ စံနှုန်းမရှိဘဲ ကိုယ်မကြိုက်တဲ့သူဆိုရင် "ခရိုနီ" လို့ ပြောနေကြတာဟာ တိုက်ခိုက်မှုသက်သက် (Personal Attack) သာ ဖြစ်ပါတယ်။အခုလိုမျိုး ရမ်းပြောနေတဲ့ စာရင်းတွေကို ဝီကီပီးဒီးယားမှာ လာတင်တာဟာ ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ ခိုင်လုံမှုကို အသုံးချပြီး လူတစ်ဖက်သားကို ဂုဏ်သိက္ခာချဖို့ ကြိုးစားတာပဲ ဖြစ်ပြီး ဝီကီပီးဒီးယားကို အသုံးချခြင်းတာဖြစ်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၄၉၊ ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Myanmar Wik|Myanmar Wik]], @[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]], ခရိုနီစာရင်းဆိုတာဟာ "[[:en:Wikipedia:Articles for deletion/List of dictators (2nd nomination)|အာဏာရှင်များ စာရင်း]] နဲ့ အလားတူပါပဲ။ [[WP:NPOV|ဘက်မလိုက်တဲ့အမြင်]] နဲ့ ရေးသားဖော်ပြဖို့ မဖြစ်နိုင်တဲ့အတွက် ခရိုနီများ စာရင်း၊ အာဏာရှင်များ စာရင်းဆိုတာတွေကို ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ရေးသားဖော်ပြခြင်း ရှိမှာမဟုတ်ပါဘူးဗျာ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၀၂၊ ၁၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] မှတ်သားထားပါမယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၀၇၊ ၁၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ဟုတ်ကဲ့ပါဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Myanmar Wik|Myanmar Wik]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Myanmar Wik|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၄၅၊ ၁၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == အောင်နိုင်သူ(ဇွဲကပင်) == ငါ့ အကြောင်းတင်ထားတာ ဆွေးနွေးချင်လို့ [[အသုံးပြုသူ:AUNGNAINGTHU007|AUNGNAINGTHU007]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:AUNGNAINGTHU007|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၀၆၊ ၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:AUNGNAINGTHU007|AUNGNAINGTHU007]] ဆွေးနွေးဖို့ ဖိတ်ခေါ်တာကို ကြိုဆိုပါတယ်ဗျ။ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဆောင်းပါးကိစ္စဆိုရင်တော့ အောက်ပါ လမ်းညွန်ချက်များချမှတ်ထားတာရှိတော့ လေ့လာ ဆောင်ရွက်လို့ရပါတယ်ခင်ဗျာ။ :* [[:en:Wikipedia:Conflict_of_interest|Wikipedia:Conflict of interest]] :* [[:en:Wikipedia:Autobiography|Wikipedia:Autobiography]] :[[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၀၅၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::ငါ က စာရေးဆရာ ပါ ::မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်းဝင်အမှတ် ၁၀၃၉ ပါ ::အဓိကတော့ ငါ့ကဗျာ ငါ့စာပေ တွေ နောက်လူတွေဖတ်နိုင်ဖို့နဲ့ ငါ့ အကြောင်းကို နောက်လူတွေ လေ့လာဖို့ ငါ့အကြောင်းကို မင်းတို့ဆီမှာ တင်ပေးစေချင်ပါတယ်။ ::ငါဘာသကါသေတေံ ပြဖို့ လိုပ်သလဲ [[အသုံးပြုသူ:AUNGNAINGTHU007|AUNGNAINGTHU007]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:AUNGNAINGTHU007|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၂၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :::ငါ လက်ရှိ ဆိုရင် :::Bullet ဂျာနယ်နဲ့ Statesmans ဂျာနယ်မှာ ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရေးသလို မြဝတီသတင်းစာ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း ငွေတာရီ သုတအလင်းမဂ္ဂဇင်း ပြည်သူ့တပ်မတော်စာစဥ် နဲ့ အခြားသော မဂ္ဂဇင်း စာစောင်များစွာမှာလည်း ငါစာရေးလျက်ရှိပါတယ် :::အေပြီလ ၈ ရက်ကပဲ ငါကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရဲဝင်းဦး က စာပေ အနုပညာဆု ပေးခဲ့ပါသေးတယ် :::အဲဒီသတင်း က မြန်မာ့ရုပ်သံ မြဝတီရုပ်သံ နဲ့ ရတနာ ပုံသတင်းစာ တို့မှာ ပါလာပါသေးတယ် :::မင်းလိုချင် ရင် ငါ Link ပို့ထားလို့ရပါတယ် [[အသုံးပြုသူ:AUNGNAINGTHU007|AUNGNAINGTHU007]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:AUNGNAINGTHU007|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၇၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::ဝီကီပီးဒီးယားမှာ '''"ကိုယ့်အကြောင်းကိုယ် ရေးတာကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ပိတ်ပင်ထားပါတယ်။ဥပမာ [[ရန်မျိုးသိန်း]] ကို ကြည့်ပါ ။အထင်အရှားတွေ့ရပါတယ်။ဘာ့ကြောင့်လဲဆိုတော့ ကိုယ့်အကြောင်း ကိုယ်တိုင်ရေးတဲ့ ဆောင်းပါးအချို့ရှိနေတာ ရှိပေမယ့် ခွင့်မပြုထားတာကို ပြတာပါ။ တကယ်လို့ ရေးခဲ့ရင်တောင် အဲဒီလူဟာ ထင်ရှားအရေးပါမှု (Notability) ရှိကြောင်း ခိုင်လုံတဲ့ ထောက်ခံချက်တွေ ပါရပါမယ်။အခုကိစ္စမှာတော့ Admin က '''User space''' ထဲကို ရွှေ့လိုက်တာတွေ့ရပါတယ်။ "ဒါဟာ စွယ်စုံကျမ်းဝင် ဆောင်းပါးမဟုတ်သေးဘူး၊ Promotion ဆန်နေတယ်" လို့ မှတ်ချက်ပြုလိုက်တာနဲ့ အတူတူပါပဲဗျ။တကယ်ပဲ ထင်ရှားတယ်ဆိုရင်တောင် တခြားသူတစ်ယောက်က ရေးပေးတာက ပိုပြီး Standard ဖြစ်ပါတယ်ဗျ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၀၄၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) ::::[[ဝီကီပီးဒီးယား:ကိုယ်တိုင်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ]] ဒီမှာ ဝင်ရောက်လေ့လာနိုင်ပါတယ် [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၃၀၊ ၁၈ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == Pages using bar box without float left or float right == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။[[သန့်ဇော်လွင်]] စာမျက်နှာမှာ [[:ကဏ္ဍ:Pages using bar box without float left or float right|Pages using bar box without float left or float right]] ဆိုပြီး ဖျောက်မရဖြစ်နေလို့ ဇယားမှာ ပြဿနာရှိနေတာလား ဘာ့ကြောင့်လဲဆိုတာ အချိန်ရရင် စစ်ဆေးပေးပါအုံးခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၄၄၊ ၁၉ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) :{{tl|bar box}} ထဲက tracking category ကြောင့်ပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၄၀၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(ကြည်း) == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(ကြည်း)|ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]၊ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်​(ကြည်း)]] ဒီစာမျက်နှာတွေကို ပြန်လည်စိစစ်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ။ အကုန်လျှောက်ပြင်နေကြတာတွေကို.. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၂၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC) == The King's Warden == @[[အသုံးပြုသူ:Kaday Han Thaw|Kaday Han Thaw]] The King's Warden က တောင်ကိုရီးယားအသုံးအနှုန်းတွေကို တစ်ချက်လောက် စစ်ပြီး ဝိုင်းကူပေးစေချင်ပါတယ်ခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၃:၅၅၊ ၂ မေ ၂၀၂၆ (UTC) == နယူးကလီးယား (သို့) နျူကလီးယား == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ။[[ဖူကုရှိမ အမှတ် ၁ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] ဟာ [[:ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] အောက် နဲ့ ထို [[:ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ|ကဏ္ဍ:]] ဟာ [[:ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] အောက်တွင် ရှိနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။စက်ရုံကို [[ဖူကုရှိမ အမှတ် ၁ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ|နျူကလီးယား]] လို့ သုံးပြီး [[:ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ|ကဏ္ဍ]] ကို နယူးကလီးယားလို့ သုံးနေတာက မတူညီမှုကို ဖြစ်စေပါတယ်။ဘယ် စာလုံးရွေးသုံးကြမလဲ ဆိုတဲ့ ဆွေးနွေးစရာလဲ ဖြစ်လာပါတယ်။ကျနော်က [[ရူးပ်ပူရ် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] ကို ရေးထားတော့ [[:ကဏ္ဍ:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ|ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] လို့ သုံးမလားလို့ စီစဥ်ထားပါတယ်။နျူကလီးယား နဲ့ နယူးကလိယား တစ်ခုခု ရွေးဖြစ်ရင် ဖျက်တာတွေ ပြင်တာတွေ လုပ်ကြရမှာပါ။ ကျနော်ကတော့ .... တည်ဆဲအဏုမြူစွမ်းအင်ဥပဒေ၏ အခန်း(၁၂)၊ “တားမြစ်ချက်များ” ပါ ပုဒ်မ၊ (၂၉)၊ ပုဒ်မ(၃၀)၊ ပုဒ်မ (၃၁) နှင့် ပုဒ်မ(၃၂) တို့တွင် “မည်သူမျှ နျူကလီးယားပစ္စည်း၊ ရေဒီယိုသတ္တိကြွပစ္စည်း သို့မဟုတ် ရောင်ခြည်ထုတ် ကိရိယာကို ပြည်တွင်းသို့ တင်သွင်းရန်နှင့် ပြည်ပသို့ တင်ပို့ရန် ကြိုတင် ခွင့်ပြုချက်၊ မှတ်ပုံတင်‌ လက်မှတ် လျှောက်ထားခြင်း နှင့် လိုင်စင်မရှိဘဲ တင်သွင်းခြင်း၊ တင်ပို့ခြင်း လက်ဝယ် ထားရှိခြင်း၊ အသုံးပြုခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သိုလှောင်ခြင်း၊ ဖြန့်ဖြူးခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်းနှင့် ဌာနမှဆက်လက် သုံးစွဲရန်မသင့်ဟု သတ်မှတ်ထားသည်ကို ဆက်လက်၍ လက်ဝယ် ထားရှိခြင်း၊ အသုံးပြုခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သိုလှောင်ခြင်း၊ ဖြန့်ဖြူးခြင်း သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်း မပြုရ” ဟု တားမြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားပါသည်။ ဆိုတဲ့ ပြဌာန်းချက်ကို ကိုးကားပြီး [https://www.daemyanmar.com] နျူကလီးယား လို့ သုံးချင်ပါတယ်။လမ်းညွန်မှုကို ခံယူပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၂၄၊ ၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ၊ဒီကိစ္စက ကျန်နေပါသေးတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၄၁၊ ၁၂ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ::"နျူကလီးယား" အသုံးအနှုန်းကို သဘောတူပါတယ်ဗျာ။ Please proceed. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၄၅၊ ၁၂ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ ခင်ဗျာ. [[:ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] [[:ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နယူးကလိယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] ကို "နျူကလီးယား" အသုံးအနှုန်း နဲ့ <bdi>[[:ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ|ဂျပန်နိုင်ငံရှိ နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] [[:ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် နျူကလီးယား ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများ]] အဖြစ် ပြောင်းလဲဆောင်ရွက်ပြီးဖြစ်ပါတယ်။ နယူကလိယားစက်ရုံများကို ဖယ်ရှားပေးစေလိုပါတယ်ခင်ဗျာ။</bdi> [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၁၊ ၁၂ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ::::{{Done}} [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၅:၀၃၊ ၁၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) == အမှတ်တံဆိပ်လိုဂို ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ခင်ဗျာ။ https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Logo_of_of_the_Ministry_of_Hotels,_Tourism_and_Culture.svg ကို တစ်ချက်စစ်ကြည့်ပေးပါလားခင်ဗျာ။အဆင်မပြေ ဖြစ်နေလို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၁၀၊ ၉ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :Logo တွေက ဖန်တီးတဲ့ ရက်စွဲကို သေချာ မဖော်ပြနိုင်ရင်၊ ဒါမှမဟုတ် Free license ဖြစ်တယ်ဆိုတာ မပြနိုင်ရင် copyrighted ဖြစ်ပါတယ်။ [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/Files_uploaded_by_Ninjastrikers ဒီနမူနာ] ကို ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၁၇၊ ၁၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) == ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ . . [[:ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ]] က မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများကို ဆိုလိုတာဖြစ်လို့ ပိုမိုရှင်းလင်းမြင်သာအောင် ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများ လို့ အမည်ပြောင်းရင် ပိုကောင်းမလား၊နိုင်ငံအလိုက် တိုက်ပွဲများက ရှိပြီးသားဆိုတော့ ပိုအဆင်ပြေနိုင်မယ်လို့ ယူဆပါတယ်။@[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၂၊ ၂၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :English wiki အလိုက် ထားရှိတာ ပိုမိုသင့်တော်သလားလို့။ အစ်ကို ဆွေးနွေးချက်ကိုလည်း နားလည်ပါတယ်။ အခုနောက်ပိုင်း ENG category မှာ battle/war တွေကို tactical ဆန်မှုအေပါ်မှာပဲ သုံးကြတာများတာကို တွေ့ရတယ်။ ဥပမာ -အီရန်စစ်ပွဲ၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်းစစ်ပွဲတွေဆိုရင် လိုမျိုးဆိုရင် conflict/ပဋိပက္ခ အောက်မှာ ထားရှိတာ များလားတယ်။ battle/war category ကို သိပ်မသုံးကြဘူး။ အာ့ကြောင့် ကျနော်က ပဋိပက္ခကဏ္ဍများကို ပြန်လည်မွမ်မံနေတာပါ။ :နောက်ပိုင်း ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ တိုက်ပွဲတွေက ပဋိပက္ခများအောက်မှာ ပိုမိုထားရင် သင့်တော်သမလားလို့။ battle/war category ကလည်း စစ်သမိုင်းအောက်မှာတော့ အကြုံဝင်ပါတယ်။ :တိကျတဲ့ အဖြေတော့ ကျနော့်မှာ မရှိပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၅၆၊ ၂၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ::[[:ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ]] ကို '''ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများ''' ဆိုပြီး ပြောင်းကြမလားလို့ တိုင်ပင်တာပါ။ဒီမတူတဲ့ ကဏ္ဍနှစ်ခုကြားမှာ အဓိကကွာခြားချက်က ပါဝင်ပတ်သက်မှုနဲ့ တည်နေရာသတ်မှတ်ချက် ဖြစ်ပါတယ်။ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းက မြန်မာနိုင်ငံ သို့မဟုတ် မြန်မာ့တပ်ဖွဲ့တွေ ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့သမျှ တိုက်ပွဲအားလုံးကို စုစည်းတဲ့အတွက် ဘယ်သူတွေ တိုက်ပွဲဝင်သလဲဆိုတဲ့ Actor ကို ဦးစားပေးတဲ့ ပိုမိုကျယ်ပြန့်တဲ့ ကဏ္ဍမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ တဖက်မှာတော့ ပြန်ပြင်ချင်တဲ့ '''ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများ''' ဆိုတာကတော့ မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ ပထဝီဝင်နယ်နိမိတ်အတွင်းမှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ တိုက်ပွဲတွေကိုသာ တိကျစွာ ရည်ညွှန်းတာဖြစ်လို့ တည်နေရာကို ဦးစားပေးတဲ့ ပိုမိုရှင်းလင်းတဲ့ ပုံစံမျိုး ဖြစ်ပါတယ်။ နိုင်ငံအလိုက် တိုက်ပွဲများဆိုတဲ့ ဝီကီပီးဒီးယားရဲ့ စံနှုန်းသတ်မှတ်ချက်နဲ့ ယှဉ်ကြည့်မယ်ဆိုရင် တည်နေရာကို အခြေခံတဲ့ ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများ ဆိုတဲ့ အမည်က ပိုပြီး စနစ်ကျပြီး ရှာဖွေရလွယ်ကူတဲ့အတွက် ဆွေးနွေးရခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ ပဋိပက္ခကဏ္ဍများကို ပြန်လည်မွမ်းမံနေတဲ့အပေါ် ဆွေးနွေးချက်မရှိပါဘူး။'''နောက်ပိုင်း ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ တိုက်ပွဲတွေက ပဋိပက္ခများအောက်မှာ ပိုမိုထားရင် သင့်တော်မလားလို့''' ဒီအချက်ကတော့ ဆွေးနွေးစရာဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ ကဲ့သို့သော တိုက်ပွဲတွေကို တိုက်ပွဲလို့ သုံးမှ ပိုအဆင်ပြေပြီး အဲ့လောက် မပြင်းထန်ရင်တော့ ပဋိပက္ခလို့ဆောင်ရွက်သင့်ပါကြောင်း။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၁၈၊ ၂၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :::ကျနော်တို့မှာ Manual of Style က [[:en:Wikipedia:Manual_of_Style/Military_history#Conflicts_and_operations|Wikipedia:Manual of Style/Military history - Wikipedia]] က အဓိက ဆင်းသက်တာဆိုတော့ အစ်ကို ကောင်းသလို လုပ်တာ အဆင်ပြေပါတယ်။. [[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Salai Rungtoi|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၂၃၊ ၂၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာ။ဒီကိစ္စကို အပြီးသတ်ပေးပါအုံး၊မူလအတိုင်းထားမလား၊ပြင်မလားဆိုတာကို၊ပြင်မယ်ဆိုရင်တော့ ရွေ့ရမှာပေါ့၊ဒီအတိုင်းပဲ သင့်တော်တယ်ဆိုရင် ဒီအတိုင်းပဲ ဆက်ထားပြီး အခြားအလုပ်တွေကို ဆက်ကြတာပေါ့။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၀၉၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC) ::မူလကဏ္ဍကိုတော့ မရွှေ့ဘဲနဲ့ ''ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုက်ပွဲများ''' ကိုပဲ အသစ်ဖန်တီးပြီး '''ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ပါဝင်သော တိုက်ပွဲများ''' အောက်မှာပဲ subcategory လုပ်လိုက်တာ အဆင်ပြေမယ် ထင်ပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၅၅၊ ၂၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC) :::@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] Since you are the administrator, I will abide by your decision. The history is always there. In the future, if there is a record that I requested such a correction, it is there [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၃၃၊ ၂၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC) == မြန်မာ-တရုတ် ပိုက်လိုင်းများ == @[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] အဆင်ပြေကြရင် [[မြန်မာ-တရုတ် ပိုက်လိုင်းများ]] inbox ကို ဝိုင်းဝန်း ပြင်ဆင်ပေးကြပါအုံး။မြေပုံက လွဲနေလို့ပါ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၂၇၊ ၃၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC) == ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း == @[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ဆရာ ဝီကီမှာ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း ဆောင်းပါးက လိုအပ်နေတာကို တွေ့မိတယ်။ဆရာ အားရင် အဲ့ဆောင်းပါး ရေးပေးပါလား။[[:ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်ပိုင်း) ခရိုင်များ]] ကလည်း အဆင်သင့်ရှိနေပြီးသား ဆရာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၁၉၊ ၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :ဟုတ်ကဲ့။ အားရင် ဝင်ရေးပါမယ်။ [[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၄၊ ၄ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) == မုန်းကိုးမြို့/မုံးကိုးမြို့ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။မုံးကိုးမြို့ ဆိုပြီး [https://www.moi.gov.mm/iprd/news/23559] [https://www.moi.gov.mm/sites/default/files/local-info/2020-06/last_muuchyminy.pdf] နိုင်ငံပိုင်သတင်း နဲ့ ထွေအုပ်ရဲ့ ၂၀၁၉ အချက်အလက်တွေမှာ ဖော်ပြထားတာကြောင့် မုံးကိုးလို့ ပြန်လည် ပြင်ဆင်ခွင့်ပြုပါခင်ဗျာ. [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၇၊ ၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :နှစ်ခုစလုံးတော့ သုံးကြတယ်ဗျ။ ([https://www.dop.gov.mm/sites/dop.gov.mm/files/publication_docs/monekoest.pdf], [https://www.moi.gov.mm/news/46728]) အသုံးများမယ်ထင်တာကို ပင်မထားပြီး ကျန်တစ်ခုကို Redirect အနေနဲ့တော့ ထားခဲ့လိုက်လို့ရပါတယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၁၄၊ ၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) ::မြို့ ဆိုင်းပုဒ် အမည်ကိုပဲ သုံးကြတာပေါ့ ခင်ဗျာ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၁၄၊ ၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) == ဆောင်းပါး နှင့် ကဏ္ဍ ကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။[[:ကဏ္ဍ:တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အချင်းချင်း ပဋိပက္ခများ]] နဲ့ [[တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများ (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] မှာ ထည့်သွင်းထားတဲ့ ကဏ္ဍ တွေနဲ့ စပ်လျဥ်းပြီး တစ်ချက်စစ်ပေးပါအုံးခင်ဗျာ.ရှုပ်ထွေးနေတာများရှိရင် ကျစ်လစ်ပေးပါခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၄၀၊ ၂၄ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) :Seems fine to me. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၇:၀၄၊ ၂၄ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) == သဘင်ပညာရှင်များကိစ္စ == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။ သဘင်ပညာရှင်များ စာမျက်နှာတွေနဲ့ စပ်လျဥ်းပြီး အခုတလော တည်းဖြတ်မှုများအများအပြားပြုလုပ်လျှက်ရှိနေပါတယ်။အချို့သော စာမျက်နှာများမှာ လိုအပ်ချက်ရှိတဲ့အတွက် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ကြိုဆိုရမှာဖြစ်ပေမယ့် အချို့သော တည်းဖြတ်မှုတွေကတော့ အထောက်အထားအကိုးအကားတွေကို ဖြတ်တောက်ပစ်ခြင်း စာနိဒါန်းများကို ဖယ်ရှားခြင်းများ တွေ့ခဲ့ရပါတယ်။သိပ်ပြီး နားမလည်တဲ့ အကြောင်းအရာအချို့မို့လို့ သိပ်ပြီးဝင်ရောက်မကြည့်ရှုဖြစ်ပေမယ် အခု အချို့ကို ဝင်စစ်ကြည့်တဲ့အခါမှာ အဲ့ဒီလိုမျိုးအဖြစ်အပျက်တွေ တွေ့နေရပါတယ်။ကိုးကားချက်တွေကို ဖယ်ရှားမှုတွေက ဝီကီရဲ့ စည်းမျဥ်းကို အကြီးအကျယ်ချိုးဖောက်မှုလို့ မှတ်ယူပါတယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၈၊ ၂၆ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC) ==Barnstar for you== {| class="barnstar" style="border:1px solid gray; background:#fdffe7;" |- |rowspan="2" style="padding-right:5px;" | {{#ifeq:{{{3}}}|alt|[[file:Working Wikimedian's Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:Working Wikimedian's Barnstar Hires.png|100px]]}} |style="font-size:1.65em; padding:0; height: 1.1em;" | '''The Working Man's Barnstar''' |- |style="border-top: 1px solid gray;" | Thanks for working around here. [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၃၃၊ ၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) |} :<nowiki>ကျေးဇူးအများကြီးတင်ပါတယ်ခင်ဗျာ။ ပိုပြီး ကြိုးစားသွားပါ့မယ်။ ~~~~</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၀၀၊ ၁၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) ==Regarding with Categories== Category စီတဲ့အခါ အနီးစပ်ဆုံး EN wiki အတိုင်း စီနိုင်အောင်၊ Category နာမည်ကိုလည်း လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် အမည်ပေးဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ my ဘက်က category နဲ့ en ဘက်ကိုလည်း တတ်နိုင်သမျှ Interlink ပြန်လုပ်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၀၃၊ ၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) :အကြံပြု သတိပေးတာအတွက် ကျေးဇူးပါ။ အစကတည်းက en.wikipedia မှာ အမှန်တကယ် ရှိ/မရှိ သေချာ မစစ်ဆေးဘဲ ကဏ္ဍအချို့ကို ဇွတ်ဖန်တီးမိခဲ့တဲ့အတွက် ကျွန်တော့်ဘက်က လွဲမှားသွားတာကို ဝန်ခံပြီး တောင်းပန်ပါတယ်။လက်ရှိ မလိုအပ်ဘဲ လွဲမှားနေတဲ့/မှားယွင်းနေတဲ့ ကဏ္ဍတွေကို စီမံခန့်ခွဲသူဘက်ကပဲ လိုအပ်သလို လွတ်လပ်စွာ ဝင်ရောက် ပြင်ဆင်/ဖယ်ရှားပေးနိုင်ပါတယ်။ နောက်နောင် ကဏ္ဍတွေ မဖန်တီးခင် en.wikipedia ရဲ့ Structure နဲ့ Wikidata Interlink တွေကို သေချာ စစ်ဆေးပြီးမှပဲ စနစ်တကျ လုပ်ဆောင်သွားပါတော့မယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၆၊ ၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ခင်ဗျာ။တွေ့မိထားသဘောက်တော့ delete|Test page တွေ လုပ်ထားပါတယ်။ကျန်နေခဲ့တာတွေ ရှိခဲ့ရင်လည်း အားမနာစတမ်း ဖျက်ချပေးစေချင်ပါတယ် ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၄၆၊ ၁၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC) == ပုံများတင်၍မရခြင်း == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ကိုနင်ဂျာခင်ဗျာ။vpn မခံဘဲနဲ့ အရင်က ပုံတွေ တင်လို့ရပေမယ့်လို့ အခုက vpn နဲ့မှ မဟုတ်ရင် ဖွင့်ကြည့်လို့မရတဲ့ အနေအထားတွေ ရှိနေတာနဲ့ ပုံပါ တင်မရဘဲ ပိတ်ပင်ခံထားရတာတွေကို ကြုံတွေ့နေရပါတယ်။ဒါကြောင့် တစ်ခုခုစီစဥ်ပေးစေချင်ပါတ​ယ်ခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၃၀၊ ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :mywiki အတွက်ကတော့ ကျနော်တို့ဖက်က [[ဝီကီပီးဒီးယား:IPBE|IPBE]]လုပ်ထားရင် အဆင်ပြေပေမယ့် Commons လိုမျိုး အတွက်ကျ သီးခြား IPBE ထပ်လိုလိမ့်မယ်ဗျ။ [[Meta:Steward requests/Global permissions|ဒီနေရာ]]မှာ [[Meta:Global IP block exemptions|Global IPBE]] rights ကို လျှောက်လိုက်ရင် အဆင်ပြေသွားပါလိမ့်မယ်။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၇:၃၇၊ ၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရပြင်ဆင်ခြင်း == @[[အသုံးပြုသူ:Salai Rungtoi|Salai Rungtoi]] ပြိုင်တူဝင်ပြင်နေကြရင်း စာအချို့ ပယ်နုတ်သလိုပုံစံမျိုးဖြစ်သွားပါတယ်။စိတ်မရှိပါနဲ့။ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၅၀၊ ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) == ဆောင်းပါးအသစ်တင်မရခြင်း == @[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] @[[အသုံးပြုသူ:Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ဆရာတို့ခင်ဗျာ။ဆောင်းပါးတင်မလို့ပါ။ ဒါကြီးပေါ်ပြီး တင်မရဖြစ်နေတယ်<nowiki>''</nowiki> The text you wanted to publish was blocked by the spam filter. This is probably caused by a link to a forbidden external site. The following text is what triggered our spam filter: archive.today<nowiki>''</nowiki> [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၃:၅၁၊ ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :ရသွားပါပြီဗျာ.eng ပိုင်းက link အချို့ကို ဒီအတိုင်းကူးထည့်ရင်းကနေ ဖြစ်သွားတာပါခင်ဗျာ။ဖြုတ်လိုက်တော့ ရသွားပါပြီခင်ဗျာ။ [[အသုံးပြုသူ:Zawzawaungthwin|Zawzawaungthwin]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Zawzawaungthwin|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၀၄၊ ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 79vfpw0jgoft30woyalsu32zrln45az 0 224346 1057005 1045101 2026-10-09T18:00:06Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057005 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = မြန်မာပြည်တွင်းစစ် | width = | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] | image = [[File:Mon State Kyomaro Township bombed 2024-03-28 (cropped).jpg|320px]]<br>[[File:Myanmar civil war.svg|320px]] | image_size = 300px | alt = |caption = '''အပေါ်ပုံ ''' ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွင်း [[ကျိုက်မရောမြို့နယ်]]၊ [[ဓမ္မဿရွာ၊ ကျိုက်မရောမြို့နယ်|ဓမ္မဿကျေးရွာ]]တွင် နေအိမ်များ မီးလောင်ကျွမ်းနေစဉ်<br>'''အောက်ပုံ''' ၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ အထိ စစ်ရေးအခြေအနေများ '''[[နိုင်ငံတော် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] နှင့် မဟာမိတ်များ''' {{legend|#ebc0b3|[[တပ်မတော်]] နှင့် မဟာမိတ်များ{{Efn|[[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]]၊ [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]]၊ [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]]၊ [[လီဆူအမျိုးသားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|ဝူယန်းပြည်သူ့စစ်]]၊ [[ရိုဟင်ဂျာ]]ပြည်သူ့စစ်နှင့် ဒေသခံလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#cf959cff|[[ကရင်အမျိုးသားတပ်မတော်]]}} {{legend|#e899b7ff|[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]}} {{legend|#fade69ff|[[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]{{Efn|name=fn2|အိန္ဒိယနိုင်ငံ အခြေစိုက်}}}} '''[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] နှင့် မဟာမိတ်များ''' {{legend|#cae7c4|[[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် မဟာမိတ်များ {{Efn|[[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]]၊ [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]]၊ [[ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၊ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (ကလေး)]]၊ [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]၊ [[လူထုတော်လှန်ရေး မဟာမိတ်အင်အားစု]]၊ [[ကျောင်းသားလက်ရုံးတပ်တော်]]၊ [[အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]၊ နှင့် ဒေသခံ အဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#c1c1c1ff|[[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]}} {{legend|#f3eba5ff|[[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]}} {{legend|#88c0f2ff|[[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] နှင့် မဟာမိတ်များ{{Efn|[[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့]], [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်]], [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ)]], [[ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်]]၊ ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#96efefff|[[ကရင်နီပြည် ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|ကရင်နီ အိုင်အီးစီ]] ခုခံရေးတပ်ဖွဲ့များ{{Efn|[[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]], [[ကရင်နီ တပ်မတော်]], [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]], [[ကယန်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]၊ ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#cd7c7cff|[[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]}} {{legend|#a9e89bff|[[ချင်းပြည်ကောင်စီ]]နှင့် မဟာမိတ်များ{{Efn|[[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]၊ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ဇိုမီး မဟာမိတ်အဖွဲ့များ၊ ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#6bc681ff|[[ချင်းညီနောင်]]{{Efn|[[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]၊ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် ဇိုမီး မဟာမိတ်အဖွဲ့များ၊ ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#c190dfff|[[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]}} {{legend|#c1e745ff|[[ဓနုပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]] နှင့် မဟာမိတ်များ{{Efn|ဓနုပြည်နယ်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်၊ ဒေသခံ ပီဒီအက်ဖ်များ၊ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ငယ်များ}}}} {{legend|#86deccff|ရာမညပူးပေါင်းစစ်ကြောင်းနှင့် မဟာမိတ်များ<ref>{{cite news |title=Four Mon resistance forces to launch military operations under ‘Ramanya Joint Column’ |url=https://mmpeacemonitor.org/en/en-news/four-mon-resistance-forces-to-launch-military-operations-under-ramanya-joint-column/ |work=Myanmar Peace Monitor |date=19 January 2025}}</ref>{{Efn|[[မွန်ပြည်သစ်ပါတီ (စစ်အာဏာရှင်တိုက်ဖျက်ရေး)|မွန်ပြည်သစ်ပါတီ]]၊ မွန်ပြည်တော်လှန်ရေးတပ်၊ မွန်ပြည်ဖဒရယ်ကောင်စီ၊ မွန်ပြည်ကာကွယ်ရေးတပ်၊ မွန်လွတ်မြောက်ရေးတပ်}}}} '''အခြား တိုက်ပွဲဝင်သူများ''' {{legend|#f7f0b0ff|အိန္ဒိယ သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့များ{{Efn|[[United National Liberation Front of Western South East Asia]] ([[National Socialist Council of Nagaland]], [[United Liberation Front of Asom]], [[Kamtapur Liberation Organisation]]), [[Coordination Committee]] ([[Kangleipak Communist Party]], [[Kanglei Yawol Kanna Lup]], [[People's Revolutionary Party of Kangleipak]], [[People's Liberation Army of Manipur]], [[United National Liberation Front]], [[United Peoples Party of Kangleipak]]), အဖွဲ့ငယ်များ}}}} '''တိုက်ပွဲမဝင်သော [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင် အဖွဲ့များ]]''' {{legend|#ed9595ff|[[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်]]}} {{legend|#ff7f2aff|[[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]}} {{legend|#cceaddff|[[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်း]]}} {{legend|#e2e21dff|[[ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-တောင်ပိုင်း]]}} {{legend|#d8abe7ff|[[အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]}} {{legend|#f289e3ff|[[မွန်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]}} ပိုမိုတိကျသော အသေးစိတ်မြေပုံအတွက် [[တမ်းပလိတ်:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အသေးစိတ်မြေပုံ|ဤနေရာ]] တွင်ကြည့်ပါ။ ထိတွေ့တိုက်ပွဲများစာရင်းအတွက် [[မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) အတွင်း ထိတွေ့ဖြစ်စဉ်များ|ဤနေရာ]] တွင်ကြည့်ပါ။ | date = ၅ မေ ၂၀၂၁ – လက်ရှိ<br />({{age in years, months, weeks and days|month1=5|day1=5|year1=2021}}) | place = {{flagdeco|Myanmar}}[[မြန်မာနိုင်ငံ]]<ref>{{cite news |last1=Tharoor |first1=Ishaan |title=In the shadow of Ukraine, Myanmar's crisis gets worse |url=https://www.washingtonpost.com/world/2023/02/03/myanmar-junta-coup-anniversary-ukraine/ |access-date=4 February 2023 |newspaper=[[Washington Post]] |date=3 February 2023 |accessdate=17 May 2023 |archive-date=3 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203201930/https://www.washingtonpost.com/world/2023/02/03/myanmar-junta-coup-anniversary-ukraine/ }}</ref> | territory = *[[တပ်မတော်]]၏ ထိန်းချုပ်နိုင်မှုမှာ မြို့နယ် ၃၃၀ တွင် ၇၂-၂၂၀ ခန့်ရှိပြီး အဓိကကျသည့် မြို့များကို စိုးမိုးထားနေဆဲ<ref>{{cite news |last1=Faulder |first1=Dominic |title=Myanmar's iron-fisted ruler Min Aung Hlaing fights to stay on his throne |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/The-Big-Story/Myanmar-s-iron-fisted-ruler-Min-Aung-Hlaing-fights-to-stay-on-his-throne |access-date=4 February 2023 |work=[[Nikkei Asia]] |date=1 February 2023 |location=[[Bangkok, Thailand]] |accessdate=17 May 2023 |archive-date=7 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207223635/https://asia.nikkei.com/Spotlight/The-Big-Story/Myanmar-s-iron-fisted-ruler-Min-Aung-Hlaing-fights-to-stay-on-his-throne }}</ref> *ခရိုင်အဆင့် မြို့ ၁၈ မြို့အပါအဝင် ၈၉ မြို့အား တော်လှန်ရေးတပ်များမှ သိမ်းပိုက်ထား (ဒီဇင်ဘာ ၂၅ အရ) * [[ချင်းပြည်]]နှင့် [[ကရင်နီပြည် ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] အပါအဝင် ဒေသခံ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းထား <ref>{{cite news |title=Resistance Sets up the Chin People's Administrative Committee to Govern Chinland |url=https://www.bnionline.net/en/news/resistance-sets-chin-peoples-administrative-committee-govern-chinland |access-date=8 February 2023 |work=Burma News International |date=29 January 2024 |archive-date=29 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129091956/https://www.bnionline.net/en/news/resistance-sets-chin-peoples-administrative-committee-govern-chinland |url-status=live |accessdate=26 January 2025 |archive-date=29 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240129091956/https://www.bnionline.net/en/news/resistance-sets-chin-peoples-administrative-committee-govern-chinland }}</ref> | coordinates = <!--Use the {{coord}} template --> | map_type = | map_relief = | map_size = | map_marksize = | map_caption = | map_label = | result = | status = ဖြစ်ပွားနေဆဲ | combatants_header = | combatant1 = [[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]] '''[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]''' * {{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]<ref>{{cite web |url= https://www.rfa.org/english/news/myanmar/militia-05252021091305.html |title= Interview: 'Our Strength is in the People' |last= |first= |date= 25 May 2021 |website= Radio Free Asia (RFA) |publisher= |access-date= 25 May 2021 |quote= |archive-date= 28 June 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210628155121/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/militia-05252021091305.html/ampRFA |url-status= live }}</ref><ref name = "SGNMGW">{{cite news |title=Sagaing and Magway PDFs launch guerrilla attacks on military columns |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/sagaing-and-magway-pdfs-launch-guerrilla-attacks-on-military-columns |access-date=27 December 2021 |work=Myanmar Now |date=12 October 2021 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128160101/https://www.myanmar-now.org/en/news/sagaing-and-magway-pdfs-launch-guerrilla-attacks-on-military-columns |url-status=live |accessdate=12 November 2023 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128160101/https://www.myanmar-now.org/en/news/sagaing-and-magway-pdfs-launch-guerrilla-attacks-on-military-columns }}</ref><ref name = "YGN">{{cite news|title=Yangon PDF Central Command announces attacks after Kyimyindine crackdown|url=https://www.bnionline.net/en/news/yangon-pdf-central-command-announces-attacks-after-kyimyindine-crackdown|access-date=27 December 2021|work=Burma News International|date=7 December 2021|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227003332/https://www.bnionline.net/en/news/yangon-pdf-central-command-announces-attacks-after-kyimyindine-crackdown|url-status=live|accessdate=12 November 2023|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227003332/https://www.bnionline.net/en/news/yangon-pdf-central-command-announces-attacks-after-kyimyindine-crackdown}}</ref> *{{flagicon image|Flag of Chin State.svg}} [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] *{{flagicon image|CNO-CNDF Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] '''[[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|မဟာမိတ် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ]]'''<br> * '''[[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့]]'''<ref>{{cite news|last1=Lynn|first1=Kyaw Ye|title=Curfew imposed after clashes near Myanmar-China border|url=http://aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-after-clashes-near-myanmar-china-border/689281|access-date=21 November 2016|agency=Anadolu Agency|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524111335/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-after-clashes-near-myanmar-china-border/689281|url-status=live|accessdate=7 May 2024|archive-date=24 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200524111335/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/curfew-imposed-after-clashes-near-myanmar-china-border/689281}}</ref> ** {{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg}} [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ** '''[[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]''' *** {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg}} [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] *** {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg}} [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] *** {{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]{{efn|ဧပြီ – နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၂; အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ - လက်ရှိ}} * '''[[4K မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့]]<ref>{{cite news|url=https://burmese.dvb.no/archives/599992|title=Intense clash in Mese, Karenni State|date=20 June 2023|work=[[Democratic Voice of Burma]]|lang=Burmese|access-date=30 July 2023|archive-date=25 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625083220/https://burmese.dvb.no/archives/599992|url-status=live|accessdate=7 May 2024|archive-date=25 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230625083220/https://burmese.dvb.no/archives/599992}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.ludunwayoo.com/feature-mm/2023/06/20/79886/|title=The 4K, the clash in Mese, and the military movement of Karenni State|date=20 June 2023|work=People's Spring|lang=Burmese|access-date=30 July 2023|archive-date=2 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702091642/https://www.ludunwayoo.com/feature-mm/2023/06/20/79886/|url-status=live|accessdate=7 May 2024|archive-date=2 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702091642/https://www.ludunwayoo.com/feature-mm/2023/06/20/79886/}}</ref>''' ** {{flagicon image|Flag of the KNLA.svg}} [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] ** {{flagicon image|Flag of the Karenni Army.png}} [[ကရင်နီ တပ်မတော်]] ** {{flagicon image|Karenni National People's Liberation Front flag.png}} [[ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦး]]<br> ** {{flagicon image|KNDF_Flag.jpg}} [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Karen National Defence Organisation.svg}} [[ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးအဖွဲ့]] * {{flagicon image|Flag of the Bamar People's Liberation Army.svg}} [[ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော်]] * {{flagicon image|Chin National Army Flag.svg}} [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Flag of the Pa-O National Liberation Army.svg}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ငယ်များ]] </br>'''အခြား အဖွဲ့အစည်းများ'''</br> * {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army (Myanmar).png}} [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ#၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း ပြန်လည်ဦးမော့လာခြင်း|ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] * {{flagicon image|Fighting peacock flag.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]] * စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေး ပြောက်ကျားအဖွဲ့ငယ်များ | combatant2 = [[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]] '''[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]''' *{{armed forces|MYA}} **{{army|MYA}} **{{Navy|MYA}} **{{air force|MYA}} ** {{coast guard|MYA}} **{{flagicon image|Flag of Myanmar Border Guard Forces.png}} [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့]] **{{flagicon image|Flag of the Myanmar Police Force.svg}} [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] **{{flagicon image|Myanmar Police Emblem.png}} [[နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့]] **{{flagicon image|Sasana Flag – Buddhist flag in Myanmar.png}} [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]]<ref>{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/topics/5558|title=Pyu Saw Htee militia|website=Myanmar NOW|access-date=15 September 2022|archive-date=12 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512221709/https://www.myanmar-now.org/en/topics/5558}}</ref> **{{flagicon image|Sasana Flag – Buddhist flag in Myanmar.png}} [[သွေးသောက်အဖွဲ့]]<ref>{{Cite news|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/murders-in-yangon-and-mandalay-linked-to-thwe-thout|work=Myanmar Now|title=Murders in Yangon and Mandalay linked to Thwe Thout|date=23 May 2022|access-date=22 June 2022|accessdate=15 September 2022|archive-date=23 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523140737/https://www.myanmar-now.org/en/news/murders-in-yangon-and-mandalay-linked-to-thwe-thout}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://asiatimes.com/2022/06/myanmar-raising-bloodthirsty-death-squads/|work=Asia Times|first=David Scott|last=Mathieson|title=Myanmar raising bloodthirsty death squads|date=10 June 2022|access-date=22 June 2022|accessdate=15 September 2022|archive-date=13 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220613154553/https://asiatimes.com/2022/06/myanmar-raising-bloodthirsty-death-squads/}}</ref> {{flagicon image|Flag of the Pa-O National Organisation.svg|size=25px}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]<br> {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} [[ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်]]<br> {{flagicon image|Flag of Zomi Re-unification Organisation.svg}} [[ဇိုမီးတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]<ref>{{Cite web |title=Paul Lu: ZRO/ZRA Has Abducted And Killed Our CJDC Members |url=https://www.bnionline.net/en/news/paul-lu-zrozra-has-abducted-and-killed-our-cjdc-members |access-date=2022-06-28 |website=Burma News International |language=en |archive-date=28 June 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220628210211/https://www.bnionline.net/en/news/paul-lu-zrozra-has-abducted-and-killed-our-cjdc-members |url-status=live }}</ref>{{EngvarB|date=December 2021}} | combatant3 = | commander1 = {{plainlist| *[[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]] '''[[ဒူဝါလရှီးလ]]''' *[[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]] [[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] *{{flagicon image|Flag of PDF Myanmar.svg}} [[ရည်မွန်]] *{{flagicon image|KNDF_Flag.jpg}} [[ခွန်ဘီထူး]] *{{flagicon image|Kachin Independence Army flag.svg|link=ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်}} [[ဂမ်ရှောင်]] *{{flagicon image|Flag of the KNLA.svg|link=ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်}} [[ပဒိုကွယ်ထူးဝင်း]] *{{flagicon image|Fighting Peacock Flag.png}} [[သံခဲ]] * {{flagicon image|Flag of the Karenni Army.png}} [[ခူးဦးရယ်]] * {{flagicon image|Karenni National People's Liberation Front flag.png}} [[ထွန်းကျော်]]<ref>{{cite news |title=KNPLF Says No Fake Peace |url=https://www.bnionline.net/en/news/knplf-says-no-fake-peace |access-date=29 June 2023 |work=BNI |date=6 March 2020 |language=en |accessdate=12 November 2023 |archive-date=29 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629040134/https://www.bnionline.net/en/news/knplf-says-no-fake-peace }}</ref> *{{flagicon image|Chin National Army Flag.svg|link=ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်}} [[ပူးဇင်ကျုံး]] * {{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg|link=မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်}} [[ဖုန်တာရွှင်]] * {{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|link=တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်}} [[တာဘုန်းကျော်]] * {{flagicon image|Infobox AA.png|link=ရက္ခိုင့်တပ်တော်}} [[ထွန်းမြတ်နိုင်]] * {{flagicon image|Flag of the Bamar People's Liberation Army.svg}} [[မောင်ဆောင်းခ]] * {{flagicon image|Flag of the People's Liberation Army (Myanmar).png}} [[ဖိုးသံချောင်း]] }} | commander2 = {{plainlist| *[[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]]{{flagdeco|MYA|army}} '''[[မင်းအောင်လှိုင်]]''' *[[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|19px|link=]]{{flagdeco|MYA|army}} [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]] *{{flagdeco|MYA|army}} [[မောင်မောင်အေး]] *{{flagdeco|MYA|army}} [[တင်အောင်စန်း]] *{{flagdeco|MYA|army}} [[ရာပြည့်]] *{{flagdeco|MYA|army}} [[နီလင်းအောင်]] *{{flagdeco|MYA|army}} [[အောင်လင်းဒွေး]] *{{flagicon image|Flag of the Pa-O National Organisation.svg|size=25px}} [[အောင်ခမ်းထီ]] * {{flagicon image|Flag of DKBA.svg}} [[စောချစ်သူ]] * {{flagicon image|Flag of the Shanni Nationalities Army.png}} Sao Meim Liam }} | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = ၁၀၀,၀၀၀ (PDF, ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၄ ခန့်မှန်း)<ref>{{cite news |title=With Conscription Law, Myanmar's Generals Are Digging Their Own Graves |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/editorial/with-conscription-law-myanmars-generals-are-digging-their-own-graves.html |access-date=14 February 2024 |work=The irrawaddy |date=14 February 2024 |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214003318/https://www.irrawaddy.com/opinion/editorial/with-conscription-law-myanmars-generals-are-digging-their-own-graves.html |url-status=live |accessdate=2 May 2024 |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214003318/https://www.irrawaddy.com/opinion/editorial/with-conscription-law-myanmars-generals-are-digging-their-own-graves.html }}</ref> နှင့် ၁၃၅,၀၀၀ (ပကဖ နှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ) | strength2 = {{plainlist| * ၃၅၀,၀၀၀–၄၀၀,၀၀၀ (၂၀၂၁ အစောပိုင်း ခန့်မှန်း)<ref name = "lowyinstitute">{{Cite web|url=https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/myanmar-s-military-numbers|title=Myanmar's military numbers|website=www.lowyinstitute.org|access-date=3 August 2022|archive-date=17 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220717075827/https://www.lowyinstitute.org/the-interpreter/myanmar-s-military-numbers}}</ref> * ၂၀၀,၀၀၀–၂၅၀,၀၀၀ (၂၀၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ခန့်မှန်း)<ref name = "lowyinstitute"></ref> * ၁၅၀,၀၀၀ ခန့် (၂၀၂၃ မေ ခန့်မှန်း)<ref name = "usip">{{Cite web|url=https://www.usip.org/publications/2023/05/myanmars-military-smaller-commonly-thought-and-shrinking-fast|title=Myanmar’s Military Is Smaller Than Commonly Thought — and Shrinking Fast|website=www.usip.org|access-date=17 May 2023|archive-date=16 May 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230516155020/https://www.usip.org/publications/2023/05/myanmars-military-smaller-commonly-thought-and-shrinking-fast}}</ref> }} | strength3 = | casualties1 = | casualties2 = | casualties3 = {{plainlist| * '''စုစုပေါင်း သေဆုံးသူ''' ၇၃,၀၆၉+ ([[:en:Armed Conflict Location and Event Data Project|ACLED]]၊ ၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၅ အရ)<ref>{{Cite news|url=https://acleddata.com/dashboard/#/dashboard|title=ACLED Dashboard|work=ACLED|date=22 April 2022|access-date=1 May 2022|archive-date=1 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101211737/https://acleddata.com/dashboard#/dashboard|url-status=live|accessdate=3 August 2022|archive-date=1 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221101211737/https://acleddata.com/dashboard#/dashboard}}</ref> * ပြည်သူ ၆,၀၈၇ ဦး အသတ်ခံရ၊ ၂၈,၀၅၁ ဦး ဖမ်းဆီးခံရ ([[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]]၊ ၃၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ အရ)<ref>{{Cite web|url=https://aappb.org/|title=AAPP &#124; Assistance Association for Political Prisoners|website=AAPP &#124; Assistance Association for Political Prisoners|access-date=14 February 2022|archive-date=6 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210206105846/https://aappb.org/}}</ref> * စစ်ဘေးရှောင် ၃,၂၀၆,၈၀၀ – ၃,၄၈၄,၃၀၀ နှင့် ဒုက္ခသည် ၁၄၉,၀၀၀ (ကုလသမဂ္ဂ၊ ၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ အရ)<ref>{{cite web |url=https://reliefweb.int/report/myanmar/myanmar-emergency-update-end-november-2024 |title=Myanmar Emergency Update (as of end of November 2024) |date=20 Dec 2024 |website=Reliefweb.com |access-date=22 Dec 2024 |archive-date=20 December 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220044825/https://reliefweb.int/report/myanmar/myanmar-emergency-update-end-november-2024 }}</ref> *နေအိမ် ၈၃,၇၄၆ ဖျက်ဆီးခံရ (ISP–Myanmar and Data for Myanmar, ၁၄ ဧပြီ ၂၀၂၄ အရ)<ref name="thediplomat.com">{{cite web |url=https://thediplomat.com/2022/06/myanmars-total-displaced-population-tops-1-million-says-un/ |title=Myanmar's Total Displaced Population Tops 1 Million, Says UN |work=The Diplomat |first=Sebastian |last=Strangio |date=3 June 2022 |access-date=19 August 2022 |archive-date=14 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220714151231/https://thediplomat.com/2022/06/myanmars-total-displaced-population-tops-1-million-says-un/ |url-status=live}}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar junta has burnt down 83,746 houses since the coup |url=https://eng.mizzima.com/2024/04/18/9096 |work=Mizzima |date=18 April 2024}}</ref> *နေအိမ်နှင့် အဆောက်အဦး ၄၄၀ ချိတ်ပိတ်ခံထားရ ([[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|AAPP]]၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ အရ)<ref>{{Cite web|url = https://aappb.org/?p=20793|title = Daily Briefing in Relation to the Military Coup|date = 28 March 2022|access-date = 3 August 2022|archive-date = 28 March 2022|archive-url = https://web.archive.org/web/20220328144739/https://aappb.org/?p=20793}}</ref>}} | notes = | campaignbox = }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-2023)}} '''မြန်မာပြည်တွင်းစစ်''' သို့မဟုတ် '''ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်'''<ref>{{ကိုးကားခြင်း|title=ပြည်သူ့ခုခံ တော်လှန်စစ်သတင်းများ|url=https://www.youtube.com/watch?v=Px_ou2j5aGE|language=en|access-date=2022-02-03|archive-date=4 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204072038/https://www.youtube.com/watch?v=Px_ou2j5aGE|url-status=live}}</ref> သို့မဟုတ် '''နွေဦးတော်လှန်ရေး''' သည် ၂၀၂၁ခုနှစ်မှစ၍ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]နှင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]]အပါအဝင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအား ဆန့်ကျင်သော တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်‌တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများအကြား ဖြစ်ပွားသော ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်သည်။ မြန်မာပြည်တွင်းစစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ တစ်ဝှမ်းတွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြမှုများ|အာဏာသိမ်းမှု ဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုများ]] ကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ(နစက)]] က လိုက်လျောခြင်းမရှိပဲ လုံခြုံရေးအင်အားအလွန်အကျွံသုံးကာ အဓိကရုဏ်း ဖြိုခွင်းရေးလက်နက်များသာမက စစ်မြေပြင်လက်နက်များကို အသုံးပြုကာ နှိမ်နင်း ဖြိုခွင်းမှုအား တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] အနှံ့ ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]]၊ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] ၏ လက်နက်ကိုင် တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Violence Escalates With Rise of 'Self-defense' Groups, Report Says|url=https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html|date=June 27, 2021|accessdate=14 February 2022|archive-date=8 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108225946/https://www.voanews.com/a/east-asia-pacific_myanmar-violence-escalates-rise-self-defense-groups-report-says/6207546.html}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Myanmar anti-coup insurgents destroy police post, kill security forces -media|url=https://www.euronews.com/2021/05/23/us-myanmar-politics|date=May 23, 2021|accessdate=14 February 2022|archive-date=5 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105220135/https://www.euronews.com/2021/05/23/us-myanmar-politics}}</ref> ဤပဋိပက္ခကို ထကြွခြင်းထက် ပြည်တွင်းစစ်ဟု ကုလလူ့အခွင့်အရေး အကြီးအကဲက သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite news|title=The deadly battles that tipped Myanmar into civil war|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60144957/|date=2022-02-01|accessdate=14 February 2022|archive-date=10 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210065357/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60144957}}</ref> [[:en:Armed Conflict Location and Event Data Project|ACLED]] ၏ ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် ထုတ်ပြန်ချက်အရ ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီး လူပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite web |last1=Bynum |first1=Elliott |title=10 Conflicts to Worry About in 2022: Myanmar |url=https://acleddata.com/10-conflicts-to-worry-about-in-2022/myanmar/ |website=ACLED |access-date=8 March 2022 |archive-date=1 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801085156/https://acleddata.com/10-conflicts-to-worry-about-in-2022/myanmar/ }}</ref><ref name=UCDP_candidates_2021>{{Cite web|title=UCDP Candidates data set January to December 2021: Version 21.01.21.12|url=https://ucdp.uu.se/downloads/index.html|date=31 January 2022|access-date=14 February 2022|archive-date=7 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207011757/https://ucdp.uu.se/downloads/index.html}}</ref> အာဏာသိမ်းပြီး လများအကြာတွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက စစ်ကောင်စီအား တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် အတိုက်အခံများက နယ်မြေဒေသအချို့ကို စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="CNN 7/9/21">{{cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Olarn |first2=Kocha |title=Myanmar's shadow government launches 'people's defensive war' against the military junta |url=https://www.cnn.com/2021/09/07/asia/myanmar-nug-peoples-war-intl-hnk/index.html |access-date=23 September 2022 |work=[[CNN]] |accessdate=24 May 2023 |archive-date=23 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220923230625/https://www.cnn.com/2021/09/07/asia/myanmar-nug-peoples-war-intl-hnk/index.html }}</ref><ref>{{cite news |author=<!--Staff writer(s)/no by-line.--> |title=The deadly battles that tipped Myanmar into civil war |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60144957/ |work=The BBC |agency=The BBC |date=1 February 2022 |access-date=2 February 2022 |accessdate=14 February 2022 |archive-date=10 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210065357/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-60144957 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Hutt |first1=David |title=The World Must Respond to Myanmar's Civil War Rather Than Its Coup |url=https://thediplomat.com/2022/09/the-world-must-respond-to-myanmars-civil-war-rather-than-its-coup/ |access-date=21 September 2022 |work=[[The Diplomat]] |date=14 September 2022 |accessdate=24 May 2023 |archive-date=21 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921070825/https://thediplomat.com/2022/09/the-world-must-respond-to-myanmars-civil-war-rather-than-its-coup/ }}</ref><ref>{{cite news |last1=Tharoor |first1=Ishaan |title=Myanmar's junta can't win the civil war it started |url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/21/mynanmar-junta-military-civil-war-coup/ |access-date=21 September 2022 |newspaper=[[The Washington Post]] |date=21 July 2022 |accessdate=24 May 2023 |archive-date=16 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816114829/https://www.washingtonpost.com/world/2022/07/21/mynanmar-junta-military-civil-war-coup/ }}</ref><ref>{{cite news |last1=Ebbighausen |first1=Rodion |title=Who is winning Myanmar's civil war? |url=https://www.dw.com/en/who-is-winning-myanmars-civil-war/a-62326822 |access-date=21 September 2022 |work=[[Deutsche Welle]] |date=1 July 2022 |accessdate=24 May 2023 |archive-date=21 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921190522/https://www.dw.com/en/who-is-winning-myanmars-civil-war/a-62326822 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Davis |first1=Anthony |title=Is Myanmar's military starting to lose the war? |url=https://asiatimes.com/2022/05/is-myanmars-military-starting-to-lose-the-war/ |access-date=21 September 2022 |work=[[Asia Times]] |date=30 May 2022 |accessdate=24 May 2023 |archive-date=21 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220921190524/https://asiatimes.com/2022/05/is-myanmars-military-starting-to-lose-the-war/ }}</ref> ကျေးရွာများနှင့် မြို့ငယ်များတွင် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် လူပေါင်းများစွာ ထွက်ပြေးနေခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၃ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မြို့နယ်များ၏ သုံးပုံတစ်ပုံထက်ပို၍ လက်လွှတ်နေရပြီဖြစ်ကြောင်း မင်းအောင်လှိုင်က ဝန်ခံခဲ့သည်။<ref name="AFP Feb 2023">{{cite news |title=Myanmar junta extends state of emergency, effectively delaying polls |url=https://www.france24.com/en/live-news/20230201-myanmar-marks-coup-anniversary-with-eyes-on-junta-election-plan |access-date=1 February 2023 |work=[[Agence France-Presse]] |publisher=[[France24]] |date=4 February 2023 |location=[[Yangon]] |accessdate=24 May 2023 |archive-date=2 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202232853/https://www.france24.com/en/live-news/20230201-myanmar-marks-coup-anniversary-with-eyes-on-junta-election-plan }}</ref><ref name="SCMP">{{cite news |last1=Jones |first1=Aidan |title=Myanmar junta 'losing control' as armed resistance digs in, rights experts say |url=https://www.scmp.com/week-asia/article/3191402/myanmar-junta-losing-control-armed-resistance-digs-rights-experts-say |access-date=4 February 2023 |work=[[South China Morning Post]] |date=5 September 2022 |accessdate=24 May 2023 |archive-date=4 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204042636/https://www.scmp.com/week-asia/article/3191402/myanmar-junta-losing-control-armed-resistance-digs-rights-experts-say }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအရ လူပေါင်း ၁.၃ သန်းသည် စစ်ဘေးရှောင်နေရပြီး ကလေးသူငယ် ၁၃,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ မတ်လအထိ မြန်မာနိုင်ငံရှိ လူပေါင်း ၁၇.၆ သန်းသည် လူသားချင်းစာနာမှု အကူအညီများ လိုအပ်လျက်ရှိကာ ၁.၆ သန်းမှာ စစ်ဘေးရှောင်လျက်ရှိပြီး အရပ်သားနေအိမ် ၅၅,၀၀၀ ဖျက်ဆီးခံထားရကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက ခန့်မှန်းထားသည်။ လူပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ကျော်သည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများသို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံလျက်ရှိသည်ဟု UNOCHA က ဆိုသည်။<ref name="Mike">{{Cite web |last=Mike |date=15 September 2022 |title=Mass Exodus: Successive Military Regimes in Myanmar Drive Out Millions of People |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/editorial/mass-exodus-successive-military-regimes-in-myanmar-drive-out-millions-of-people.html |access-date=2022-09-22 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=26 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221026014123/https://www.irrawaddy.com/opinion/editorial/mass-exodus-successive-military-regimes-in-myanmar-drive-out-millions-of-people.html }}</ref> ၂၀၂၃ တွင် နိုင်ငံ၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ တပ်မတော်က ထိန်းထားနိုင်ကြောင်း မီဒီယာများက ဖော်ပြကြသည်။<ref>{{Cite web |title=The civil war in Myanmar: No end in sight |url=https://www.brookings.edu/articles/the-civil-war-in-myanmar-no-end-in-sight/ |access-date=2023-10-10 |website=Brookings |language=en-US |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013033325/https://www.brookings.edu/articles/the-civil-war-in-myanmar-no-end-in-sight/ }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar’s Junta Is Losing the Civil War |url=https://www.cfr.org/article/myanmars-junta-losing-civil-war |access-date=2023-10-10 |website=Council on Foreign Relations |language=en |archive-date=13 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231013033325/https://www.cfr.org/article/myanmars-junta-losing-civil-war }}</ref> ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာလတွင် တပ်မတော်အနေဖြင့် အင်အားနည်းပါးမှုပြဿနာများ၊ တပ်ပြေးများနှင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Junta Troops Lost Will to Fight: Brotherhood Alliance |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-troops-lost-will-to-fight-brotherhood-alliance.html |access-date=2023-11-05 |website=The Irrawaddy |date=4 November 2023 |archive-date=7 November 2023 |archive-url=https://archive.today/20231107030942/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-troops-lost-will-to-fight-brotherhood-alliance.html |url-status=live }}</ref> [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]နှင့် ပီဒီအက်ဖ်များ၏ အဓိကထိုးစစ်ဖြစ်သည့် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]သည် နိုဝင်ဘာလကုန်အထိ စစ်ကောင်စီ အခြေစိုက်စခန်း ၂၂၀ ကျော်၊ နှင့် မြို့အများအပြားကို သိမ်းပိုက်ရရှိထားသည်။ ၂၀၂၃ အောက်တိုဘာနှင့် နိုဝင်ဘာလတွင် [[လွိုင်ကော်မြို့]]ကို ထိုးစစ်ဆင်သော [[၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး]]နှင့်အတူ ရခိုင်နှင့် ချင်းပြည်နယ်များတွင်လည်း ထိုးစစ်များ ပြင်းထန်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Fishbein |first1=Emily |last2=Hkawng |first2=Jaw Tu |last3=Awng |first3=Zau Myet |title=Northern offensive brings 'new energy' to Myanmar's anti-coup resistance |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/3/northern-offensive-brings-new-energy-to-myanmars-anti-coup-resistance |access-date=6 November 2023 |agency=Reuters |date=3 November 2023 |archive-date=5 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105001619/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/3/northern-offensive-brings-new-energy-to-myanmars-anti-coup-resistance |url-status=live |accessdate=17 December 2023 |archive-date=5 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231105001619/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/3/northern-offensive-brings-new-energy-to-myanmars-anti-coup-resistance }}</ref><ref name=irrloikaw>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-15 |title=Kayah Resistance Seizes Myanmar Junta Bases in State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html |access-date=2023-11-15 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=16 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116062451/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html |url-status=live }}</ref><ref name=rakceasefire2>{{cite news |title=ရသေ့တောင်မြို့နယ် နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဒုံးပိုက်စခန်းကိုသိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟုဆို |trans-title=Two Rathedaung Township Border Guard Military Posts attacked by Arakan Army with Dong Paik camp being captured |date=13 November 2023 |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 |language=my |work=Narinjara News |access-date=13 November 2023 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113013729/https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 |url-status=live |accessdate=19 November 2023 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113013729/https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 }}</ref> ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးတွင် MNDAA အဖွဲ့သည် [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ မြို့တော် [[လောက်ကိုင်မြို့]]ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ အစောပိုင်းတွင်လည်းကောင်း သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် အပစ်ရပ်သည့် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးသည် ရက္ခိုင့်တပ်တော်၏ မြောက်ဦးမြို့နှင့် အခြားနေရာများအား ထိုးစစ်ဆက်လက် ဆင်နွဲခဲ့သည်။<ref name=mrauku/> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ စစ်ကောင်စီတပ်မှ ဗိုလ်ချုပ် ၆ ဦးအပါအဝင် တပ်သားထောင်နှင့်ချီ၍ လက်နက်ချမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="BBC-losing-24-1-2024"/> စစ်ကောင်စီက ပြည်သူလူထုအပေါ် မီးရှို့ခြင်း၊ ခေါင်းဖြတ်သတ်ခြင်း၊ အဓမ္မပြုကျင့်ခြင်းနှင့် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်းများအပါအဝင် အကြမ်းဖက်လုပ်ရပ်များဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ လူဦးရေ သုံးသန်းနီးပါး စစ်ဘေးရှောင်ဖြစ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|author1=Helen Regan|author2=Angus Watson|author3=Anna Coren|author4=Su Chay|author5=Pallabi Munsi|url=https://edition.cnn.com/2024/03/27/asia/myanmar-military-junta-civilian-attacks-intl-hnk-dst/index.html|title=Burnings and beheadings: Myanmar junta escalates terror tactics against its people|date=2024-03-27|work=CNN|archive-url=https://web.archive.org/web/20240402140504/https://edition.cnn.com/2024/03/27/asia/myanmar-military-junta-civilian-attacks-intl-hnk-dst/index.html|archive-date=April 2, 2024}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ဒီးမော့ဆိုနှင့် ဖာပွန်မြို့များကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ == နောက်ခံ == ===ရှိနှင့်ပြီးသော ပဋိပက္ခ=== {{main|မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ}} {{see also|မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ}} ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစတင်ကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများ ဖြစ်ပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်။ ဗဟိုအစိုးရကို ဆန့်ကျင်နေသူများတွင် ကွန်မြူနစ်သူပုန်များနှင့် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးတို့သည် အဓိက အတိုက်အခံများ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal|last=Hensengerth|first=Oliver|title=The Burmese Communist Party and the State-to-State Relations between China and Burma|url=http://www.smlc.leeds.ac.uk/eas/eas_content/resources/documents/67LEAP.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528034733/http://www.smlc.leeds.ac.uk/eas/eas_content/resources/documents/67LEAP.pdf|archive-date=28 May 2008|year=2005|journal=Leeds East Asia Papers|volume=67}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080528034733/http://www.smlc.leeds.ac.uk/eas/eas_content/resources/documents/67LEAP.pdf |date=28 May 2008 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.smlc.leeds.ac.uk/eas/eas_content/resources/documents/67LEAP.pdf |access-date=31 May 2023 |archive-date=28 May 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528034733/http://www.smlc.leeds.ac.uk/eas/eas_content/resources/documents/67LEAP.pdf }}</ref><ref>{{cite book |last1=Callahan |first1=Mary Patricia |title=Making Enemies: War and State Building in Burma |date=2003 |publisher=Cornell University Press |location=Ithaca, NY |isbn=978-0-8014-7267-1 |url=https://books.google.com/books?id=NrCK8a6tcEgC |language=en}}</ref> ၂၀ ရာစုနှစ်တစ်ခုလုံးတွင် ထင်ရှားသော [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများ]]သည် လွှမ်းမိုးနေဆဲ ဖြစ်သည်။ [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးနေဝင်း]]၏ [[၁၉၆၂ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]]နှင့် အရှိန်မြင့်လာသော နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကြောင့် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများ ပေါက်ပွားလာခဲ့သည်။<ref name="Pavković, 2011: 476">Pavković, 2011: 476</ref> [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]ပြီးနောက် ဆန္ဒပြသူများမှ ဗမာလက်နက်ကိုင်စစ်အဖွဲ့များပေါ်ပေါက်လာပြီး တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များ ထိန်းချုပ်ရာ ဒေသများသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ ရှစ်လေးလုံး လူထုအုံကြွမှုအပြီးတွင် [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]] (နောက်ပိုင်းတွင် [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]]) သည် စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို စတင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်တလျောက် [[တပ်မတော်]]သည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ၏ စခန်းများ၊ အခြေစိုက်စခန်းများကို ဖျက်ဆီးကာ ယင်းတို့ကို အင်အားချိနဲ့စေခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last1=Flint |first1=Colin |last2=Kirsch |first2=Scott |title=Reconstructing Conflict: Integrating War and Post-war Geographies |date=2011 |publisher=Ashgate Publishing |location=Farnham |isbn=978-1-4094-0470-5 |url=https://books.google.com/books?id=M__6c49rdz4C |language=en}}</ref> ၂၀၁၁-၂၀၁၅ မြန်မာ့နိုင်ငံရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးကာလတွင် စစ်အစိုးရသည် [[ကိုးကန့်]]နှင့် [[ကရင်ပြည်နယ်]]ကဲ့သို့သော နေရာဒေသများကို ပြန်လည်စိုးမိုးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="CNN-2t">{{Cite web|url=https://www.cnn.com/2015/02/12/asia/myanmar-violence/index.html|title=Myanmar says Kokang rebels killed 47 of its soldiers|first1=Jethro|last1=Mullen|first2=Mitra|last2=Mobasherat|date=13 February 2015|publisher=CNN|access-date=31 May 2023|archive-date=28 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928164322/https://www.cnn.com/2015/02/12/asia/myanmar-violence/index.html}}</ref><ref name="Ray Pagnucco and Jennifer Peters">{{cite news|title=Myanmar's National Ceasefire Agreement isn't all that national|url=https://news.vice.com/article/myanmars-national-ceasefire-agreement-to-end-68-year-civil-war-isnt-all-that-national|access-date=18 October 2015|newspaper=Vice News|date=15 October 2015|author=Ray Pagnucco and Jennifer Peters|accessdate=31 May 2023|archive-date=16 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016125220/https://news.vice.com/article/myanmars-national-ceasefire-agreement-to-end-68-year-civil-war-isnt-all-that-national}}</ref> နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီဖြစ်ထွန်းရေးတို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ]]က ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်]] (NCA) ကို ဗဟိုအစိုးရနှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ရှစ်ဖွဲ့တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref name="rfaNCA">{{cite news|title=Myanmar Signs Historic Cease-Fire Deal With Eight Ethnic Armies|url=http://www.rfa.org/english/news/myanmar/deal-10152015175051.html|access-date=15 October 2017|work=Radio Free Asia|language=en|accessdate=31 May 2023|archive-date=25 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160325160018/http://www.rfa.org/english/news/myanmar/deal-10152015175051.html}}</ref> သို့သော်လည်း ၂၀၁၈ တွင် တပ်မတော်စစ်သားများက လမ်းဖောက်လုပ်ရန်အတွက် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တို့၏ နယ်မြေများသို့ ဝင်ရောက်သည်မှ အစပြု၍ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူညီချက်မှာ ပျက်ပြယ်ရန် လမ်းစဖြစ်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Sandford |first1=Steve |title=Conflict Resumes in Karen State After Myanmar Army Returns |url=https://www.voanews.com/a/conflict-resumes-in-karen-state-after-myanmar-army-returns/4417421.html |access-date=3 June 2018 |publisher=Voice of America |date=31 May 2018 |language=en |accessdate=31 May 2023 |archive-date=3 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180603065724/https://www.voanews.com/a/conflict-resumes-in-karen-state-after-myanmar-army-returns/4417421.html }}</ref> လက်မှတ်မရေးထိုးထားသော အဖွဲ့များသည် ပဋိပက္ခများကို ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ နိုင်ငံတကာက အာရုံစိုက်မိစေခဲ့သည်မှာ [[အာရကန်ရိုဟင်ဂျာ ကယ်တင်ရေးတပ်မတော်]]ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၆ တွင်ဖြစ်ပွားသော ပဋိပက္ခမှသည် ၂၀၁၇ တွင် ဗဟိုအစိုးရ၏ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref name="BBC4">{{cite news|title=Myanmar tensions: Dozens dead in Rakhine militant attack|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-41046729|work=BBC News|access-date=25 August 2017|date=25 August 2017|accessdate=31 May 2023|archive-date=25 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170825223806/http://www.bbc.com/news/world-asia-41046729}}</ref> ၂၀၁၆ နှောင်းပိုင်းတွင် [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]အပါအဝင် NCA မရေးထိုးထားသည့် အဖွဲ့များက [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ ဗဟိုအစိုးရနှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များနှင့် ထိတွေ့မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref name="Nadi">{{cite news|last1=Nadi|first1=Nang Mya|title=8 killed as ethnic rebels hit Muse- DVB Multimedia Group|url=http://www.dvb.no/news/8-killed-ethnic-rebels-hit-muse/72729|access-date=3 May 2018|work=DVB Multimedia Group|date=22 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504010454/http://www.dvb.no/news/8-killed-ethnic-rebels-hit-muse/72729|archive-date=4 May 2018|url-status=dead|accessdate=31 May 2023|archive-date=4 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504010454/http://www.dvb.no/news/8-killed-ethnic-rebels-hit-muse/72729}}</ref> ၂၀၂၀ တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ တပ်မတော်သည် ရက္ခိုင့်တပ်တော်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title= |script-title=my:မီးဝစခန်းအား ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော်ကြာ ဝိုင်းပတ်ပိတ်ဆို့ထားသည့် AA အကြမ်းဖက် သောင်းကျန်း သူများ အကျဆုံးများစွာဖြင့် ဆုတ်ခွာ ထွက်ပြေး၊ |url=http://www.cincds.gov.mm/node/6885 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200716133529/http://www.cincds.gov.mm/node/6885 |archive-date=16 July 2020 |access-date=4 August 2020 |website=Office of the Commander-in-Chief of Defence Services |language=my}}</ref> ===၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းခြင်းနှင့် ဆန္ဒပြမှုများ === {{See also|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁-၂၀၂၂ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ}} ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ မနက်ပိုင်းတွင် ပြည်သူလူထုမှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အစိုးရကို စစ်တပ် မှ ဖြုတ်ချပြီး [[စစ်တပ်အဖွဲ့အစည်းစနစ်|စစ်အာဏာရှင်အစိုးရ]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] ကို [[ကိုဗစ် ၁၉|COVID-19]] ကန့်သတ်ချက် ဖောက်ဖျက်မှုကြောင့်ဟုစွပ်စွဲကာ ဖမ်းဆီးခံခဲ့သလို နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂုလ် [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို ဝေါ်ကီတော်ကီပိုင်ဆိုင်မှုဖြင့် စွပ်စွဲဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ဒုတိယသမ္မတ(၁) ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှ အပ အခြားသော ဝန်ကြီးများနှင့် အစိုးရအကြီးအကဲများကိုလည်း ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ထို့နောက်တွင် ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]က မည်သူကမှ အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်းမရှိပဲ ယင်းက ယာယီသမ္မတဖြစ်ကြောင်းနှင့် နိုင်ငံတော်အရေးပေါ် အခြေအနေဟု ကြေညာကာ နိုင်ငံ့အာဏာ ၃ ရပ် အား [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] [[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို လွှဲအပ်ကြောင်း စစ်တပ်ပိုင် [[မြဝတီရုပ်မြင်သံကြား|မြဝတီ]]မှ ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2 February 2021|title=Myanmar military announces new State Administrative Council|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html|accessdate=14 February 2022|archive-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131316/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-military-announces-new-state-administrative-council.html}}</ref>သို့သော်ငြားလည်း စစ်တပ်၏ အစိုးရအဖွဲ့ကို မည်သည့်နိုင်ငံကမှ အသိအမှတ် ပြုထားခြင်းမရှိပေ။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.youtube.com/watch?v=JLLYejOcv5U |accessdate=15 February 2022 |archive-date=15 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220215080417/https://www.youtube.com/watch?v=JLLYejOcv5U }}</ref> အာဏာသိမ်းမှု၏ နောက်ကွယ်မှ ရည်ရွယ်ချက် အတိအကျကို ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]မှ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|၂၀၂၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] တွင် မဲပေါင်း ၈.၆သန်းကျော် ကွာဟကာ မဲမသမာမှုရှိသည် ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့သော်လည်း သက်သေအထောက်အထားပြနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ အများစုကမူ လွန်ခဲ့သည် ၁၀ နှစ်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သော [[တပ်မတော်|စစ်တပ်]]၏ [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|စစ်အာဏာရှင်]]စနစ်ကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုသောကြောင့်ဖြစ်သည် ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ <ref>{{Cite web|date=1 February 2021|title=Min Aung Hlaing: the heir to Myanmar's military junta|url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210201-min-aung-hlaing-the-heir-to-myanmar-s-military-junta|language=en|accessdate=14 February 2022|archive-date=1 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201211206/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210201-min-aung-hlaing-the-heir-to-myanmar-s-military-junta}}</ref> အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ရေး ဆန္ဒပြပွဲများကို ရဲနှင့်စစ်တပ်အင်အားအလွန်အကျွံဖြင့် သွေးထွက်သံယို ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]] နှင့် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|စစ်အစိုးရအဖွဲ့]]ကို တွန်းလှန်ရန် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့များ ထူထောင်ခဲ့သည်။ အာဏာသိမ်းမှုပြီးနောက် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၀|အနိုင်ရလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်]] အများစုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]မှ [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (PDF) အမည်ဖြင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် စစ်အစိုးရကို ခုခံဆန့်ကျင်သော "ခုခံစစ်" ကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar shadow government calls for uprising against military|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/9/7/myanmar-shadow-government-launches-peoples-defensive-war|publisher=aljazeera.com|date=7 Sep 2021|accessdate=14 February 2022|archive-date=8 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908001916/https://www.aljazeera.com/news/2021/9/7/myanmar-shadow-government-launches-peoples-defensive-war}}</ref> ==ရှေးဦးဖြစ်စဉ်များ== {{main|မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)}} ===လက်နက်ကိုင် ဆန္ဒပြမှုများ=== မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် ဆန္ဒပြသူများစွာတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်ဒေသများသို့ သွားရောက်ကာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များထံ ခိုလှုံ၍ သင်တန်းတက်ရောက်ခဲ့ခြင်းမှစကာ<ref name=fishbeinetal2021>{{Cite web |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/ |title='The last fight': With growing support for federal army, Kachin prepares for war |date=3 April 2021 |access-date=4 April 2021 |archive-date=3 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210403142738/https://www.frontiermyanmar.net/en/the-last-fight-with-growing-support-for-federal-army-kachin-prepares-for-war/ |url-status=live }}</ref> တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ပြည်တွင်းစစ်အခြေအနေကို မြင့်တက်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=UN envoy urges action to prevent Myanmar 'civil war' |url=https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war |access-date=1 April 2021 |work=The Straits Times via Eleven Myanmar |date=1 April 2021 |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052132/https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=23 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210523052132/https://elevenmyanmar.com/news/un-envoy-urges-action-to-prevent-myanmar-civil-war }}</ref> [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]ကလည်း စစ်အာဏာရှင်အား တိုက်ထုတ်ရန် "ဖက်ဒရယ်လက်နက်ကိုင်တပ်မတော်" ဖွဲ့စည်းရေးကို အဆိုပြုခဲ့သည်။<ref name="MMN30321">{{cite news |title=As slaughter of civilians continues, some decide it's time to take up arms |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms |access-date=1 April 2021 |work=Myanmar Now |date=30 March 2021 |language=en |archive-date=30 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210330105416/https://myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=30 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210330105416/https://myanmar-now.org/en/news/as-slaughter-of-civilians-continues-some-decide-its-time-to-take-up-arms }}</ref> မတ်လမှာပင် "အရပ်သားများအား သတ်ဖြတ်နေခြင်း"ကြောင့် တပ်မတော်နှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအား ပြီးဆုံးစေနိုင်သည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။<ref name=brotherhoodthreat2021>{{Cite web |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire |title=Brotherhood Alliance tells military to stop killings, threatens to abandon ceasefire |access-date=4 April 2021 |archive-date=30 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210330145217/https://www.myanmar-now.org/en/news/brotherhood-alliance-tells-military-to-stop-killings-threatens-to-abandon-ceasefire |url-status=live }}</ref> မတ်လနှောင်းပိုင်းမှာပင် တပ်မတော်၏ တိုက်ခိုက်မှုများအား ခုခံနိုင်ရန်အတွက် ဆန္ဒပြသူများသည် လက်လုပ်သေနတ်များကို သုံးစွဲမှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ တဆက်တည်းမှာပင် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးအဆောက်အဦများနှင့် ရဲစခန်းများအား လက်လုပ်မိုင်းများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်သားများနှင့် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်ခြင်းများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=The Junta Is Dragging Myanmar Into Full-Blown Civil War|url=https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html|access-date=10 April 2021|website=The Irrawaddy|language=en-US|archive-date=10 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410165357/https://www.irrawaddy.com/opinion/commentary/junta-dragging-myanmar-full-blown-civil-war.html|url-status=live}}</ref> ===တကျော့ပြန် တိုင်းရင်းသား ပဋိပက္ခများ=== ယခင်က ငြိမ်းချမ်းပြီးသော မြို့ပြနေရာများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များ လိုအပ်ချက်ရှိလာခြင်းက တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များအတွက် အင်အားဖြစ်စေခဲ့သည်။ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (ကေအိုင်အေ)သည် ဖေဖော်ဝါရီလမှ စတင်ကာ စစ်ကောင်စီနှင့် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ရှိနေခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် [[လိုင်ဇာမြို့]]အနီးရှိ [[အလောဘွမ်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်|အလောဘွမ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=KIAbizasusual2021>{{Cite web |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement |title=KIA says more clashes likely despite junta's ceasefire announcement |access-date=4 April 2021 |archive-date=2 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210402113940/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-says-more-clashes-likely-despite-juntas-ceasefire-announcement |url-status=live }}</ref> နောက်တစ်ရက်မှာပင် ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (ကေအန်အယ်အေ)က စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းတစ်ခုအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ဆယ်ဦးသေဆုံးကာ ဖမ်းဆီးရမိသူများလည်း ရှိခဲ့ပြီး ဆန္ဒပြမှုစတင်ချိန်မှစ၍ ပထမဆုံးတိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |last1=Lynn |first1=Kyaw Ye |title=10 soldiers killed in Myanmar base attack: Rebel group |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195 |access-date=10 April 2021 |agency=[[Anadolu Agency]] |date=27 March 2021 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410122729/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195 |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410122729/https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/10-soldiers-killed-in-myanmar-base-attack-rebel-group/2190195 }}</ref> နောက်ရက်တွင် ပထမဆုံး လက်နက်ကိုင်ဆောင်ထားသော စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင် ဆန္ဒပြသူများနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များအကြား ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ခဲ့ကာ [[၂၀၂၁ ကလေး ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ]] ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြသပိတ်စခန်းကို ဝင်ရောက်စီးနင်းသော စစ်ကောင်စီတပ်သားများနှင့် လုံခြုံရေးအဖွဲ့များအား ဆန္ဒပြသူများက လက်လုပ်လက်နက်များဖြင့် ခုခံခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|date=2 April 2021|title=Myanmar Villagers Take Up Homemade Weapons Against Regime's Security Forces|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html|access-date=10 April 2021|website=The Irrawaddy|language=en-US|archive-date=10 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410172353/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-villagers-take-homemade-weapons-regimes-security-forces.html|url-status=live}}</ref> မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများအားလုံးကို ရပ်ဆိုင်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သော်လည်း တပ်မတော် (ကြည်း)၏ ထိုးစစ်ဆင်နေမှုများကြောင့် ကေအိုင်အေအနေဖြင့် ဆက်လက်ခုခံနေခဲ့ရသည်။<ref name=KIAbizasusual2021/> ဧပြီလတလျောက် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ဧပြီ ၈ ရက်နေ့တွင် ဆန္ဒပြသူများက အမဲလိုက်ရိုင်ဖယ်များနှင့် မီးလောင်ဗုံးများဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်သားများအား ပြန်လည်ခုခံခဲ့ရာမှ ဆန္ဒပြသူ ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်ခဲ့သော စစ်အာဏာသိမ်းဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြပွဲများနှင့် ဆက်စပ်၍ သေဆုံးသူဦးရေမှာ တနိုင်ငံလုံးတွင် ၆၀၀ ကျော်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Eleven killed as Myanmar protesters fight troops with hunting rifles, firebombs – media |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH |access-date=8 April 2021 |work=Reuters |date=8 April 2021 |archive-date=8 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408082100/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=8 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210408082100/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics/eleven-killed-as-myanmar-protesters-fight-troops-with-hunting-rifles-firebombs-media-idUSKBN2BV0EH }}</ref> [[မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး]]နှင့် [[ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး]]အပါအဝင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်]]တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးထားသော အဖွဲ့ခုနစ်ဖွဲ့မှာ [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ]]နှင့် ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=MYANMAR'S MEDIATION BLUES: Negotiation or zero-sum game? |url=https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game |work=BNI |date=3 June 2021 |access-date=3 June 2021 |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603040243/https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603040243/https://www.bnionline.net/en/news/myanmars-mediation-blues-negotiation-or-zero-sum-game }}</ref> ရက္ခိုင့်တပ်တော်၊ [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]တို့ပါဝင်သော [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့]]က ရှမ်းပြည်နယ် [[နောင်မွန်ရွာ၊ လားရှိုးမြို့နယ်|နောင်မွန်]]ရဲကင်းစခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Ten Myanmar policemen killed in attack by ethnic armies opposed to junta-report |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056 |access-date=10 April 2021 |work=Reuters |date=10 April 2021 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410075547/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056 |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=10 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210410075547/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-armies/ten-myanmar-policemen-killed-in-attack-by-ethnic-armies-opposed-to-junta-report-idUSKBN2BX056 }}</ref> ထိုဖြစ်ရပ်ကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းပစ်ခတ်မှုများနှင့် မြေပြင်တပ်ဖွဲ့များအသုံးပြုကာ အလော့ဘွမ်စခန်းအား ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အထိအခိုက်များစွာဖြင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia |title=Junta's armed forces launch attack to reclaim base seized by KIA |access-date=3 June 2021 |archive-date=3 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210603024127/https://www.myanmar-now.org/en/news/juntas-armed-forces-launch-attack-to-reclaim-base-seized-by-kia |url-status=live }}</ref> ဧပြီ ၂၆ တွင် ဖြစ်ပွားသော [[မင်းတပ်တိုက်ပွဲ]]မှာ ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံး ပြင်းထန်သည့် ထိတွေ့တိုက်ပွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (CDF) သည် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]တွင် လက်နက်ကိုင်ခုခံမှုကို စတင်ခဲ့သည်။ အကျိုးဆက်အနေဖြင့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]က ရိက္ခာနှင့် ရေ ဖြတ်တောက်ခဲ့ကာ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite ]]news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|title=Myanmar: The small embattled town that stood up to the army|access-date=3 June 2021|archive-date=2 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210602213654/https://www.bbc.com/news/world-asia-57197081|url-status=live}}</ref> မြို့ပြင်ရှိ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းရုပ်တုအနီးတွင် ဆန္ဒပြသူများက ဖမ်းဆီးခံထားရသော ဆန္ဒပြသူ ခြောက်ဦးအားလွှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုနေကြစဉ် လက်နက်ကိုင်စစ်သားတစ်ဦးက စတင်ပစ်ခတ်ခဲ့ရာမှ တိုက်ခိုက်မှုများ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-30-regime-soldiers-killed-by-mindat-locals-in-four-day-battle|title=At least 30 regime soldiers killed by Mindat locals in four-day battle|website=Myanmar NOW|access-date=31 May 2023|archive-date=24 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220324070731/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-30-regime-soldiers-killed-by-mindat-locals-in-four-day-battle}}</ref> အကူအညီပေးရေးဝန်ထမ်းတစ်ဦး၏ အဆိုအရ ဒေသခံ ၁၀,၀၀၀ ကျော်သည် ထိတွေ့တိုက်ပွဲများကြောင့် မင်းတပ်မှ ထွက်ပြေးနေရသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web|url=https://militarycoupmyanmar.com/2021/06/03/junta-cuts-off-water-and-food-supplies-to-rebel-town-of-mindat-2/|title=Junta cuts off water and food supplies to rebel town of Mindat|date=3 June 2021|access-date=31 May 2023|archive-date=12 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512221724/https://militarycoupmyanmar.com/2021/06/03/junta-cuts-off-water-and-food-supplies-to-rebel-town-of-mindat-2/}}</ref> တိုက်ပွဲသည် လေးရက်ခန့်ကြာခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ သေဆုံးကာ CDF ဖက်မှ အကျအဆုံးမရှိခဲ့သော်လည်း မင်းတပ်မြို့သည် လူသူကင်းမဲ့ကာ ခြောက်ကပ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.myanmarspeaks.com/posts/who-are-the-chin-defence-force-myanmar|title=Who are the Chinland Defense Force (CDF), Chin Myanmar|website=www.myanmarspeaks.com|access-date=24 March 2022|archive-date=12 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512221723/https://www.myanmarspeaks.com/posts/who-are-the-chin-defence-force-myanmar|url-status=dead}}</ref> == ခုခံမှု စတင်ခြင်း == {{see also|မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)}} ဧပြီ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဒီမိုကရေစီအရေးလှုပ်ရှားသူ နိုင်ငံရေးသမား မင်းကိုနိုင်က ထိန်းသိမ်းခံ [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]နှင့် [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးဝင်းမြင့်]]တို့၏ မူလရာထူးများအတိုင်းပါဝင်ပြီး ကချင်နှင့် ကရင်တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့အစည်း ခေါင်းဆောင်များ ပါဝင်သော[[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ဖွဲ့စည်းခြင်းကို ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုကြေညာချက်မှာပင် နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်းအနေဖြင့် ထောက်ခံမှုပေးရန်လည်း တောင်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite news |title=Aung San Suu Kyi supporters unveil Myanmar 'national unity government' |url=https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece |access-date=17 April 2021 |work=[[Financial Times]] |date=16 April 2021 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416161137/https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=16 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416161137/https://www.ft.com/content/65d18000-f728-441e-8197-d637ac73cece }}</ref><ref>{{cite news |title=Opponents of Myanmar's junta set up national unity government |url=https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government |access-date=17 April 2021 |work=[[France24]] |date=16 April 2021 |archive-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509175927/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509175927/https://www.france24.com/en/asia-pacific/20210416-opponents-of-myanmar-s-junta-set-up-national-unity-government }}</ref> အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရက လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်းကို မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့ကာ ယင်းရက်အား မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် ၂၀၂၁ စတင်ရာ ရက်အဖြစ် ရည်ညွှန်းကြသည်။ စစ်အာဏာရှင်၏ တိုက်ခိုက်မှုမှ အကာအကွယ်ပေးရန်နှင့် ဖက်ဒရယ်တပ်မတော် ပေါ်ပေါက်ရေးအတွက် ပထမအဆင့်အနေဖြင့် ဖြစ်ရန်အတွက် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့အား [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (People's Defence Force, အတိုကောက် PDF) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Can Myanmar's New 'People's Defense Force' Succeed? |url=https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/ |agency=The Diplomat |date=26 April 2021 |access-date=3 June 2021 |archive-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509135933/https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/ |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=9 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509135933/https://thediplomat.com/2021/05/can-myanmars-new-peoples-defense-force-succeed/ }}</ref> မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[မူဆယ်မြို့]]၌ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်မတော်တို့အကြား ထိတွေ့မှုဖြစ်ပွားခဲ့ကာ မြန်မာလုံခြုံရေးအဖွဲ့ဝင် အနည်းဆုံး ၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar rebels claim police killings as Aung San Suu Kyi appears in court |url=https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force |access-date=26 May 2021 |work=The Guardian |date=24 May 2021 |language=en |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525013456/https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=25 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210525013456/https://www.theguardian.com/world/2021/may/24/myanmar-police-clashes-anti-coup-movement-deaths-peoples-defence-force }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar: 13 security forces members killed in clash with anti-coup bloc's defence force |url=https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029 |access-date=26 May 2021 |work=ANI News |date=24 May 2021 |archive-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526074425/https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029/ |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526074425/https://www.aninews.in/news/world/asia/myanmar-13-security-forces-members-killed-in-clash-with-anti-coup-blocs-defence-force20210524083029/ }}</ref> ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် [[မြဝတီခရိုင်]]အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် ကရင်[[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|နယ်ခြားစောင့်တပ်]]တို့ကို ကရင်တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF ပူးပေါင်းတပ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်မှ တစ်ဒါဇင်ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="Irr6321">{{cite news |title=Karen Rebel Leader Warns Myanmar Regime of More Fighting |url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html |date=3 June 2021 |access-date=5 June 2021 |archive-date=5 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605233950/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=5 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210605233950/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/karen-rebel-leader-warns-myanmar-regime-of-more-fighting.html }}</ref> ကယားပြည်နယ်ရှိ ကရင်နီပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KPDF) က [[လွိုင်ကော်မြို့]]အနီးရှိ တပ်မတော် စစ်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karenni resistance fighters open new front against junta |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta |access-date=26 May 2021 |work=Myanmar Now |date=26 May 2021 |language=en |archive-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526202734/https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=26 May 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526202734/https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-fighters-open-new-front-against-junta }}</ref> မေလအကုန်တွင် လွိုင်ကော်နှင့် [[ဒီးမော့ဆိုမြို့]]များရှိ PDF နှင့် KPDF များကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် တပ်မတော်က လက်နက်ကြီးနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar carries out air strikes after militia attacks – witnesses |url=https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31 |access-date=1 June 2021 |work=Reuters |date=31 May 2021 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601034353/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31/ |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=1 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210601034353/https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/myanmar-carries-out-air-strikes-after-militia-attacks-witnesses-2021-05-31/ }}</ref> မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] ကေအိုင်အေက စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်နေသော ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်းကာ [[ကသာမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်များအား တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ရှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ပူတာအို၊ ဖားကန့်နှင့် မိုးမောက်မြို့နယ်များတွင်လည်း တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html |title=Myanmar Junta Forces and KIA in Fresh Fighting in Northern Myanmar |date=31 May 2021 |access-date=3 June 2021 |archive-date=2 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210602234925/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-forces-and-kia-in-fresh-fighting-in-northern-myanmar.html |url-status=live }}</ref> ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက [[မန္တလေးမြို့]]ရှိ PDF များခိုလှုံရာနေအိမ်အား ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးသမား အများအပြားကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Troops Battle Civilian Resistance Fighters in Mandalay |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html |date=22 June 2021 |access-date=17 January 2022 |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214075443/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214075443/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-battle-civilian-resistance-fighters-in-mandalay.html }}</ref> [[ဒီပဲယင်းမြို့]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ထိပ်တိုက်တွေ့ခဲ့သော လူ ၂၅ ဦးအား စစ်ကောင်စီတပ်များက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town |title=Myanmar military kills at least 25 people in raid on central town |access-date=16 July 2021 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210705011706/https://www.aljazeera.com/news/2021/7/5/myanmar-military-kill-at-least-25-people-in-raid-on-central-town |archive-date=5 July 2021 }}</ref> [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]အတွင်းတွင် တော်လှန်ရေးသမားများ၏ မိုင်းဆွဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>50 Myanmar Junta Soldiers Killed in Landmine Attacks https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214061731/https://www.irrawaddy.com/news/burma/50-myanmar-junta-soldiers-killed-in-landmine-attacks.html |date=14 February 2022 }}</ref> ဤတိုက်ခိုက်မှုများသည် ယခင်က လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း မရှိသလောက်ဖြစ်ခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း အညာဒေသတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ===စစ်ကြေညာခြင်း=== စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက နိုင်ငံတော်၏ အရေးပေါ်အခြေအနေအဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး စစ်အာဏာရှင် ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူလူထု၏ တော်လှန်ရေး စတင်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=တော်လှန်ရေး စတင်ကြောင်း NUG ကြေညာ – ဘီဘီစီ မြန်မာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049/page/16 |work=BBC News မြန်မာ |language=my-MM |access-date=17 January 2022 |accessdate=22 June 2023 |archive-date=22 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230622043443/https://www.bbc.com/burmese/live/burma-58396049/page/16 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta|title=Myanmar opposition announces 'defensive war' against junta|first=Rebecca|last=Ratcliffe|location=[[Yangon]]|work=[[The Guardian]]|date=7 September 2021|access-date=7 September 2021|archive-date=2 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202134355/https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=2 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202134355/https://www.theguardian.com/world/2021/sep/07/myanmar-opposition-announces-defensive-war-against-junta}}</ref> နိုင်ငံအဝှမ်း စစ်ကောင်စီတပ်များ၊ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များနှင့် PDF တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာခဲ့သည်။<ref name=iiss>{{cite web|url=https://myanmar.iiss.org/analysis|title=Post-coup Myanmar in six warscapes|website=International Institute for Strategic Studies|access-date=28 October 2022|archive-date=28 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221028203220/https://myanmar.iiss.org/analysis|url-status=live}}</ref> စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်သာရွာရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်အကြား ထိတွေ့တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ လူအနည်းဆုံး ၁၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Deadly unrest reported in Myanmar after opposition urges 'defensive war' |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10 |work=reuters |access-date=17 January 2022 |archive-date=18 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118194903/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10/ |url-status=live |accessdate=14 February 2022 |archive-date=18 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118194903/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/deadly-unrest-reported-myanmar-after-opposition-urges-defensive-war-2021-09-10/ }}</ref> စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် လွန်ခဲ့သော သုံးလအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၀၀ ကျော် သေဆုံးပြီး ၆၃၀ ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html|title=Over 1700 Junta Soldiers Killed in Past Three Months, Civilian Government Says|publisher=[[The Irrawaddy]]|date=14 September 2021|accessdate=16 September 2021|archive-date=13 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213184102/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-1700-myanmar-junta-soldiers-killed-in-past-three-months-civilian-govt-says.html|url-status=live}}</ref> စက်တင်ဘာလမှ အောက်တိုဘာလအကြား [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တို့တွင် တိုက်ပွဲများစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html|title=Over 30 Junta Soldiers Killed In Fierce Weekend Fighting|publisher=The Irrawaddy|date=27 September 2021|accessdate=7 October 2021|archive-date=14 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214005244/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-30-myanmar-junta-troops-killed-in-fierce-weekend-fighting.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html|title=Over 40 Myanmar Soldiers Killed in Ambush|publisher=The Irrawaddy|date=6 October 2021|accessdate=7 October 2021|archive-date=6 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006085942/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-40-myanmar-junta-soldiers-killed-in-ambush.html|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်ကာ ခုခံတော်လှန်ရေးသမားများကြောင့် စစ်ကောင်စီအမာခံသတင်းပေး အနည်းဆုံး ၄၀၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၂၈၅ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်ဟု စစ်ကောင်စီနိုင်ငံပိုင် မီဒီယာက အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html|title=Hundreds Of Myanmar Junta Informants Killed Or Wounded|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archive-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007103445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/hundreds-of-myanmar-junta-informants-killed-or-wounded.html|url-status=live}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဖြိုးသန့်]]သည် [[အာဏာဖီဆန်ရေး ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှု|အာဏာ ဖီဆန်ရေး လှုပ်ရှားမှု]]ပြုလုပ်ရန် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့် ဆက်သွယ်သည်ဟုဆိုကာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html|title=Myanmar Military Detains North-Western Commander For Planning to Defect: Ethnic Insurgent Sources|publisher=The Irrawaddy|date=7 October 2021|accessdate=7 October 2021|archive-date=7 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007102131/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-detains-north-western-commander-for-planning-to-defect-ethnic-insurgent-sources.html|url-status=live}}</ref> စက်တင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ချင်းပြည်နယ်၊ [[ထန်တလန်မြို့]]မှ မြို့ခံလူဦးရေ ၈,၀၀၀ ခန့်သည် စစ်ကောင်စီတပ်များ၏ နေအိမ်မီးရှို့မှုများကြောင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ [[မီဇိုရမ်ပြည်နယ်]]သို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|date=22 September 2021|title=Myanmar: Whole town flees amid fierce fighting|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762|url-status=live|website=[[BBC]]|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20210922140946/https://www.bbc.com/news/world-asia-58650762 |archive-date=22 September 2021 }}</ref> စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း အငိုက်တိုက်ခိုက်ခံရမှုကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး ၂၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း တော်လှန်ရေးသမား အနည်းဆုံး ၄ ဦးနှင့် အသက် ၇၀ အရွယ် အရပ်သားတစ်ဦးတို့လဲ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html|title=Myanmar Junta Troops Ambushed in Shan State|publisher=The Irrawaddy|date=28 September 2021|accessdate=7 October 2021|archive-date=14 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220214005113/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-troops-ambushed-in-shan-state.html|url-status=live}}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကလေးမြို့နယ်]]ရှိ [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (ကလေး)|ကလေး PDF]] အခြေစိုက်စခန်းအား စစ်ကောင်စီတပ်များ ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ကလေး PDF တပ်ရင်း ၃ မှ တော်လှန်ရေးသမား နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ဆေးတပ်သား ၉ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|title=Soldiers capture PDF medics during a raid on resistance base camp in Kalay|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay|access-date=17 January 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128121442/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128121442/https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-capture-pdf-medics-during-raid-on-resistance-base-camp-in-kalay}}</ref> == အစောပိုင်း ပဋိပက္ခများ == === ၂၀၂၁–၂၀၂၂ နွေရာသီ စစ်ရေးအခြေအနေများ === ====ရှမ်းနှင့် ကယားပြည်နယ်==== {{see also|မိုဆို လူသတ်ပွဲ}} နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ် [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[မိုးဗြဲ]] PDF စခန်းတစ်ခုကို [[တပ်မတော် (ကြည်း)|ခမရ ၄၄၂]]မှ တပ်သားများက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ လူအင်အားမမျှသဖြင့် PDF တပ်သားများ စခန်းကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news |last=Esther J. |date=18 November 2021 |title=Dozens of junta troops ambush Moebye PDF outpost |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost/ |access-date=13 April 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413061212/https://myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost/ |url-status=live |accessdate=22 June 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413061212/https://myanmar-now.org/en/news/dozens-of-junta-troops-ambush-moebye-pdf-outpost/ }}</ref> နိုဝင်ဘာလ နှောင်းပိုင်းတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ပလ္လင်ရွာ၊ ကနီမြို့နယ်|ပလ္လင်ကျေးရွာ]]အနီးရှိ မုံရွာ PDF တပ်ခွဲ ၂၀၅ ၏ စခန်းတစ်ခုအား စစ်ကောင်စီတပ်များက ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ စီးနင်းမှုအတွင်း PDF များ၏ ဖောက်ခွဲရေးပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာ အလုပ်ရုံတစ်ခုလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Military raid destroys resistance base in Monywa, PDF says|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|access-date=17 January 2022|archive-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127221223/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=27 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220127221223/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-raid-destroys-resistance-base-in-monywa-pdf-says}}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ် [[ဟိုဖိတ်ရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဟိုဖိတ်ရွာ]]အနီးရှိ [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (KNDF) ၏ ရှေ့ပြေးတပ်သား လေးဦးအား စစ်ကောင်စီတပ်များက သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Military kills four KNDF members in Demoso|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso|access-date=17 January 2022|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203102554/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=3 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203102554/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-kills-four-kndf-members-in-demoso}}</ref> ဒီဇင်ဘာလလယ်တွင် [[ဖရူဆိုမြို့နယ်]]တွင် KNDF နှင့် [[ကရင်နီ တပ်မတော်]] ပူးပေါင်းအဖွဲ့နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်များအကြား လေးရက်ကြာဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲအတွင်း ခမရ ၄၂၈ မှ စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Swe |first=Nyein |date=15 December 2021 |title=Clashes in Kayah State kill at least four regime soldiers: KNDF |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf/ |access-date=13 April 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413061211/https://myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf/ |url-status=live |accessdate=22 June 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413061211/https://myanmar-now.org/en/news/clashes-in-kayah-state-kill-at-least-four-regime-soldiers-kndf/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ-ထိုင်းနယ်စပ်အနီးရှိ [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] ထိန်းချုပ်နယ်မြေ [[လေးကေ့ကော်|လေးကေ့ကော်မြို့သစ်]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ခန့်က ဝင်ရောက်ရှာဖွေခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် PDF အဖွဲ့ဝင်များကို ရှာဖွေခဲ့ကြပြီး [[မြောင်းမြမြို့နယ်]] လွှတ်တော်အမတ် [[ဝေလင်းအောင်]] အပါအဝင် စစ်အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် ဆက်စပ်သော လူအများအပြားကို ဖမ်းဆီးသွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=14 December 2021 |title=Military arrests NLD lawmaker in KNU territory |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/en/news/military-arrests-nld-lawmaker-in-knu-territory/ |access-date=13 April 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062716/https://myanmar-now.org/en/news/military-arrests-nld-lawmaker-in-knu-territory/ |url-status=live |accessdate=22 June 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062716/https://myanmar-now.org/en/news/military-arrests-nld-lawmaker-in-knu-territory/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် လွိုင်ကော်မြို့နယ် [[ကွန်နားရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်|ကွန်နားရွာ]]ရှိ နေအိမ်များအား စစ်ကောင်စီတပ်များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Esther J |date=20 December 2021 |title=More houses torched as junta troops leave Loikaw village |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/en/news/more-houses-torched-as-junta-troops-leave-loikaw-village/ |access-date=13 April 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062712/https://myanmar-now.org/en/news/more-houses-torched-as-junta-troops-leave-loikaw-village/ |url-status=live |accessdate=22 June 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062712/https://myanmar-now.org/en/news/more-houses-torched-as-junta-troops-leave-loikaw-village/ }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[မိုဆိုရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|မိုဆိုကျေးရွာ]]အနီးတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များနှင့် ဆုံတွေ့ခဲ့သော [[မိုဆို လူသတ်ပွဲ|ဒေသခံ ၃၅ ဦးမှာ အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံခဲ့]]ရသည်။<ref>{{Cite news |last=J. |first=Esther |date=24 January 2022 |title=As details of Christmas Eve massacre emerge, calls for justice grow |work=[[Myanmar Now]] |url=https://myanmar-now.org/en/news/as-details-of-christmas-eve-massacre-emerge-calls-for-justice-grow/ |access-date=7 June 2023 |accessdate=13 October 2023 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607003223/https://myanmar-now.org/en/news/as-details-of-christmas-eve-massacre-emerge-calls-for-justice-grow/ }}</ref> သတ်ဖြတ်ခံခဲ့ရသူများတွင် Save the Children ၏ ဝန်ထမ်းနှစ်ဦး ပါဝင်ခဲ့ကာ အဖွဲ့အနေဖြင့် ကယားပြည်နယ်တွင်း လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နေမှုများအား ရပ်တန့်ခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news |date=28 December 2021 |title=Save the Children confirms staff killed in Myanmar massacre |work=[[Al Jazeera]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/28/save-the-children-confirms-staff-killed-in-myanmar-massacre |access-date=7 June 2023 |accessdate=13 October 2023 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607003216/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/28/save-the-children-confirms-staff-killed-in-myanmar-massacre }}</ref> [[ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ]]က ထိုဖြစ်ရပ်အပေါ် ဝမ်းနည်းရကြောင်းနှင့် ပွင့်လင်းမြင်သာသော စုံစမ်းစစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=26 December 2021 |title=UN 'horrified' by massacre of dozens of civilians in Myanmar |work=[[Al Jazeera]] |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians |access-date=7 June 2023 |accessdate=14 February 2022 |archive-date=26 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211226231042/https://www.aljazeera.com/news/2021/12/26/united-nations-horrified-myanmar-massacre-dozens-civilians }}</ref><ref>{{Cite news |date=29 December 2021 |title=Myanmar: Security Council condemns attack killing dozens |work=UN News |url=https://news.un.org/en/story/2021/12/1108842 |access-date=7 June 2023 |accessdate=13 October 2023 |archive-date=7 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230607003216/https://news.un.org/en/story/2021/12/1108842 }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလတလျောက်တွင် စစ်ကောင်စီက ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်တို့ရှိ အရပ်သားကျေးရွာများအပေါ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ အကြိမ်ကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ကျေးရွာခြောက်ရွာမှ မျက်မြင်သက်သေများအဆိုအရ စစ်ကောင်စီတပ်သားများက ကျေးရွာအတွင်းဝင်ရောက်ကာ ရွှေ၊ ငွေကြေး၊ ယာဉ်နှင့် အခြားတန်ဖိုးရှိ ပစ္စည်းများ လုယက်ယူငင်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|တိုင်းရင်းသားလူနည်းစု]]အပေါ် ကျူးလွန်နေမှုများအတွက် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အဖွဲ့]]က စစ်ကောင်စီအား စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=31 May 2022 |title=Myanmar: Military onslaught in eastern states amounts to collective punishment |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/05/myanmar-military-onslaught-in-eastern-states-amounts-to-collective-punishment/ |access-date=2022-10-22 |website=Amnesty International |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174506/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/05/myanmar-military-onslaught-in-eastern-states-amounts-to-collective-punishment/ |url-status=live }}</ref> ====ကချင်ပြည်နယ်==== နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် [[ရွှေကူမြို့]]၏ အရှေ့ဘက် ၁၆ ကီလိုမီတာအကွာ၌ [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] (ကေအိုင်အေ) နှင့် စစ်ကောင်စီတပ်တို့ တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကေအိုင်အေက ပီဒီအက်ဖ်တို့နှင့် ပူးတွဲလုပ်ဆောင်နေသည်ဟူသော ကောလဟာလများကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်တပ်က စမ်းသပ်လျက်ရှိသော [[ဆူခွိုင်း ၃၀]] ဖိုက်တာဂျက်လေယာဉ်နှစ်စီးဖြင့် လေကြောင်းဗုံးကျဲမှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက်တွင် ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite news|title=Military deploys Russian-made fighter jets against KIA targets|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets|access-date=17 January 2022|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206010220/https://myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206010220/https://myanmar-now.org/en/news/military-deploys-russian-made-fighter-jets-against-kia-targets}}</ref> ထိုနေ့မှာပင် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]-မတူပီ က [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]နှင့် ပူးတွဲကာ ပလက်ဝ-မတူပီ ကားလမ်းပေါ်ရှိ အမှတ် ၃၀၄ ခြေမြန်တပ်ရင်းစခန်းတစ်ခုကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ခို်က်မှုတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="auto">{{Cite news|title=Chinland Defence Force attacks junta soldiers in Matupi|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi|access-date=17 January 2022|archive-date=1 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201001003/https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=1 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201001003/https://www.myanmar-now.org/en/news/chinland-defence-force-attacks-junta-soldiers-in-matupi}}</ref> ဒီဇင်ဘာလတွင် သိမ်းမင်းပီဒီအက်ဖ် စခန်းတစ်ခုအား ညအချိန်တွင် စစ်ကောင်စီက ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ စခန်းအား မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်။ ခုခံရေးသမားများ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့ကာ သိမ်းမင်းပီဒီအက်ဖ်မှ ၂ ဦးသေဆုံးပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>Waiting for official news report to be used as citation</ref> မိုးညှင်းမြို့နယ်တွင် ကေအိုင်အေအား စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်အပြီး ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အကြာတွင် တပ်မတော်၏ အမှတ် ၄၂ ခြေလျင်တပ်ရင်းမှ တပ်သား ၅၀ ခန့်သည် [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]ရှိ ညောင်ထောက်ရွာအနီး ကေအိုင်အေနယ်မြေကို ဝင်ရောက်တို်က်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုနေ့မှာပင် [[ဖားကန့်မြို့]]လည်မှ ၁၇ မိုင်ခန့်အကွာ မိုးညှင်း-ဖားကန့် လမ်းပေါ်ရှိ ဝယ်လုံရွာအနီးတွင်လည်း ထိတွေ့တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီမှ လက်နက်ကြီးဖြင့် အချက် ၃၀ ခန့် ပစ်ခတ်ခဲ့သေးသည်။ ကေအိုင်အေ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ထိခိုက်သေဆုံးမှုအသေးစိတ်ကို ပြောဆိုရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=KIA clashes with junta soldiers in Hpakant and Mohnyin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin|access-date=17 January 2022|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206011605/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=6 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206011605/https://www.myanmar-now.org/en/news/kia-clashes-with-junta-soldiers-in-hpakant-and-mohnyin}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ အစောပိုင်းတွင် ဖားကန့်မြို့နယ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော သုံးရက်တာတိုက်ပွဲအတွင်း တပ်ရင်းမှူးအပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] က ဆိုသည်။<ref>{{cite web |date=7 February 2022 |title=Over 200 Myanmar Junta Troops Killed in Three Days: Kachin Independence Army |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html |accessdate=7 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214193909/https://www.irrawaddy.com/news/burma/over-200-myanmar-junta-troops-killed-in-three-days-kachin-independence-army.html |url-status=live }}</ref> ====မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း==== [[File:PDF in Sagaing (2021).jpg|thumb|၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်နေစဉ်]] ဒီဇင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ [[မြိုင်မြို့|မြိုင်]]ပီဒီအက်ဖ်အဖွဲ့က စစ်ကောင်စီယာဉ်နှစ်စီးအား လက်လုပ်မိုင်း ၃ လုံးဖြင့် အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ယင်းတိုက်ခိုက်မှုတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး သုံးဦးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ပီဒီအက်ဖ်က ဆိုသည်။ နေ့လယ်ပိုင်းတွင် မင်းသားကျရွာမှ ခြေလျင်ထွက်ခွာသွားသော စစ်ကောင်စီတပ်အား ထပ်မံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Soldiers target villagers after ambush by Myaing PDF|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|access-date=17 January 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117130024/https://myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=17 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220117130024/https://myanmar-now.org/en/news/soldiers-target-villagers-after-ambush-by-myaing-pdf}}</ref> စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းအား မိုင်းဆွဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၀၀ ခန့်က ကျေးရွာတွင်းဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဆားလင်းကြီး G-Z ဒေသခံပီဒီအက်ဖ် တိုက်ခိုက်ရေးသမားများနှင့် အရပ်သားတစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးမီးရှို့သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Junta soldiers massacre and burn 11, including teenagers, during raid on village in Sagaing|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing|access-date=17 January 2022|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128222014/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing|url-status=live|accessdate=13 October 2023|archive-date=28 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128222014/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-massacre-and-burn-11-including-teenagers-during-raid-on-village-in-sagaing}}</ref> ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အရာတော်မြို့နယ်]]ရှိ [[ကဲဘာရွာ၊ အရာတော်မြို့နယ်|ကဲဘာရွာ]]ရှိ ပီဒီအက်ဖ်အဖွဲ့များအား တပ်မတော်က လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုအပါအဝင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်နှင့် လက်နက်အင်အား မမျှတမှုကြောင့် တော်လှန်ရေးသမားများ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar military torches 100 homes in Sagaing Region village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|access-date=17 January 2022|archive-date=15 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215064637/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=15 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215064637/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-100-homes-in-sagaing-region-village}}</ref> ဒီဇင်ဘာလအတွင်း စစ်ကောင်စီက ရဟတ်ယာဉ်ခြောက်စင်းဖြင့် [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]] အနောက်ပိုင်းသို့ တပ်သား ၁၅၀ ခန့်ပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး ပီဒီအက်ဖ်များ ရှိနိုင်သည့် ဒီပဲယင်းမြို့နယ်အား ဝိုင်းရံထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Junta soldiers murder three more villagers in Depayin|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|access-date=17 January 2022|archive-date=10 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210222452/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=10 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220210222452/https://www.myanmar-now.org/en/news/junta-soldiers-murder-three-more-villagers-in-depayin}}</ref> ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်နှင့် [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]]သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ဂန့်ဂေါမြို့နယ်]]ရှိ [[နှမ်းခါးရွာ၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်|နှမ်းခါးရွာ]]အား လေကြောင်းမှ အလစ်ဝင်ရောက်တို်က်ခိုက်ခဲ့ရာ ယောဒေသကာကွယ်ရေးအဖွဲ့မှ တော်လှန်ရေးသမား ၂၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=At least 20 killed in air raid on Magway village|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|access-date=17 January 2022|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227131155/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=27 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227131155/https://www.myanmar-now.org/en/news/at-least-20-killed-in-air-raid-on-magway-village}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ [[ကနီမြို့နယ်]]ရှိ ပီဒီအက်ဖ် ပူးပေါင်းအဖွဲ့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်ကောင်စီနှင့် ပျူစောထီးအဖွဲ့မှ အနည်းဆုံး ၃၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီ၏ ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များကိုလည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး ရေယာဉ်တစ်စင်း မီးလောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=1 February 2022 |title=Thirty Junta Soldiers reportedly killed in Upper Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html |accessdate=1 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214193946/https://www.irrawaddy.com/news/burma/thirty-junta-soldiers-reportedly-killed-in-upper-myanmar.html |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ဒေသခံပီဒီအက်ဖ်များက စစ်ကောင်စီတပ်များကို အလစ်ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ သေဆုံးခဲ့သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှုများသည် တော်လှန်ရေးသမားများက မောင်းသူမဲ့ဒရုန်းများ အသုံးပြုသော ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်မှုတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=7 February 2022 |title=38 Junta Soldiers Reported Killed in Upper Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html |accessdate=7 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213140304/https://www.irrawaddy.com/news/burma/38-junta-soldiers-reported-killed-in-upper-myanmar.html |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ သုံးမြို့နယ်တွင် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များ၏ တို်က်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၅၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=10 February 2022 |title=Resistance Fighters Claim To Have Killed Around 50 Myanmar Junta Personnel |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html |accessdate=11 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213130332/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-claim-to-have-killed-around-50-myanmar-junta-personnel.html |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီနှောင်းပိုင်းတွင် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း၊ [[မိုးဗြဲ]]နှင့် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ခင်ဦးမြို့နယ်]]တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၂ ဦးနှင့် တော်လှန်ရေးသမား ၂၀ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=18 February 2022 |title=Both Sides Sustain Casualties as Fighting Rages Between PDFs and Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/both-sides-sustain-casualties-as-fighting-rages-between-pdfs-and-myanmar-junta.html |accessdate=22 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=22 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222012752/https://www.irrawaddy.com/news/burma/both-sides-sustain-casualties-as-fighting-rages-between-pdfs-and-myanmar-junta.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |date=18 February 2022 |title=Resistance Fighters Suffer Heavy Losses During Sagaing Clash With Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-suffer-heavy-losses-during-sagaing-clash-with-myanmar-junta.html |accessdate=22 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=22 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220222012425/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-suffer-heavy-losses-during-sagaing-clash-with-myanmar-junta.html |url-status=live }}</ref> [[မန္တလေးမြို့]]ပေါ်တွင်လည်း မြို့ပြပျောက်ကြားအဖွဲ့များက ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့်အတူ [[မဟာအောင်မြေမြို့နယ်|မဟာအောင်မြေ]]နှင့် [[ပြည်ကြီးတံခွန်မြို့နယ်]]များတွင် လက်လုပ်ဗုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်က တော်လှန်ရေးသမားများ ပုန်းခိုသော နေရာနှစ်ခုကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ပြီး မြို့ပြပျောက်ကြားအဖွဲ့ဝင် ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Myanmar Junta Claims to Have Killed 8 Resistance Fighters in Mandalay Raids|work=Myanmar NOW|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|access-date=17 January 2022|archive-date=13 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213180339/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=13 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213180339/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-claims-to-have-killed-8-resistance-fighters-in-mandalay-raids.html}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပီဒီအက်ဖ်များ၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် [[နေပြည်တော်]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ [[ပြည်ထောင်စုနေ့]]ကာလအတွင်း မြို့အများအပြားတွင် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=14 February 2022 |title=Junta Soldiers Killed; Social Media Users Boycott Myanmar Coup Leader's Parade |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html |accessdate=14 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214143540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-soldiers-killed-social-media-users-boycott-myanmar-coup-leaders-parade.html |url-status=live }}</ref> ====ချင်းပြည်နယ်==== ဒီဇင်ဘာ ၈ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (စီဒီအက်ဖ်) နှင့် တပ်မတော်တို့သည် တပ်မတော်က တပ်စွဲထားသော [[ထန်တလန်မြို့]]တွင် မိနစ် ၉၀ ကြာ ထိတွေ့တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း စီဒီအက်ဖ်မှ သုံးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ထိုရက်သတ္တပတ်တွင် ထန်တလန်မြို့အတွင်း နေအိမ်များ ထပ်မံမီးလောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီး မြို့၏ လေးပုံတစ်ပုံကျော် ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news|title=Well over a quarter of Thantlang now destroyed by fire as rebel group vows to 'drive out' junta soldiers|work=Myanmar NOW|url=https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta|access-date=17 January 2022|archive-date=10 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210154834/https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta|url-status=live|accessdate=14 February 2022|archive-date=10 December 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210154834/https://www.myanmar-now.org/en/news/well-over-a-quarter-of-thantlang-now-destroyed-by-fire-as-rebel-group-vows-to-drive-out-junta}}</ref> မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ [[မင်းတပ်မြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စိစစ်ကြောင်းအား အလစ်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=30 March 2022 |title=Myanmar Junta Convoy Under Repeated Attack in Chin State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-convoy-under-repeated-attack-in-chin-state.html |accessdate=30 April 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=30 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220430071122/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-convoy-under-repeated-attack-in-chin-state.html |url-status=live }}</ref> ====ရန်ကုန်==== ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ [[တာမွေမြို့နယ်]]တွင် စစ်ကားတစ်စင်းပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်သားအများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://myanmar-now.org/en/news/army-truck-with-soldiers-inside-blown-up-in-yangon/ |access-date=13 October 2023 |archive-date=22 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822054540/https://myanmar-now.org/en/news/army-truck-with-soldiers-inside-blown-up-in-yangon/ }}</ref> [[လှိုင်သာယာမြို့နယ်]]အတွင်း ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ရက်နေ့တွင် သံသယရှိသူ ၁၂ ဦးအား တပ်မတော်က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ လွတ်မြောက်သွားခဲ့သူနှစ်ဦးမှာလည်း နောက်ပိုင်းတွင် အရပ်ဝတ်များက ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် လက်လုပ်ဗုံး မတော်တဆမှုကြောင့် ပျောက်ကြားအဖွဲ့ဝင်အများအပြား သေဆုံးမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last=Esther J |date=14 December 2021 |title=Three injured guerrilla fighters among 12 arrested after accidental explosion in Yangon |work=Myanmar Now |url=https://myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon/ |access-date=13 April 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062719/https://myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon/ |url-status=live |accessdate=13 October 2023 |archive-date=13 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230413062719/https://myanmar-now.org/en/news/three-injured-guerrilla-fighters-among-12-arrested-after-accidental-explosion-in-yangon/ }}</ref> ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီလမှ စ၍ စစ်ကောင်စီအရာရှိ ၃၆၇ ဦးမှာ လုပ်ကြံခံရမှုများကြောင့် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း စစ်ကောင်စီသတင်းရင်းမြစ်များက ဆိုသည်။<ref>{{cite web |date=2 February 2022 |title=Almost 370 Junta Officials Assassinated Since Coup |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html |accessdate=3 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=14 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214194001/https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-370-myanmar-junta-officials-assassinated-since-coup.html |url-status=live }}</ref> အရပ်သားများအပေါ် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများအား တုံ့ပြန်ရန်အတွက် တော်လှန်ရေးသမားများသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များ၏ နေအိမ်များကို ပစ်မှတ်ထားလာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |date=9 February 2022 |title=Resistance Fighters Target Homes of Myanmar Junta Pilots After Airstrikes on Civilians |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-target-homes-of-myanmar-junta-pilots-after-airstrikes-on-civilians.html |accessdate=11 February 2022 |archive-date=10 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210114656/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-fighters-target-homes-of-myanmar-junta-pilots-after-airstrikes-on-civilians.html |url-status=live }}</ref> ==== ကရင်ပြည်နယ် ==== မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့ညနေပိုင်းတွင် [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (ကေအန်အယ်လ်အေ) တပ်မဟာ ၆ သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ [[မြဝတီခရိုင်]]၊ ဝေါလေမြိုင်မြို့နယ်ခွဲ၊ [[မောခီးရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|မောခီးရွာ]]ရှိ တပ်မတော်စခန်းတစ်ခုအား ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ မောခီးစခန်းသည် မြဝတီမြို့မှ မိုင် ၅၀ အကွာနှင့် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်မှ သုံးမိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web |author1=Maung Shwe Wah |date=22 March 2022 |title=KNU rebels kill soldier and seize 'great number of weapons' in attack on junta base near Thai border |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/knu-rebels-kill-soldier-and-seize-great-number-of-weapons-in-attack-on-junta-base-near-thai |access-date=29 March 2022 |website=Myanmar NOW |language=en |archive-date=28 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328005236/https://myanmar-now.org/en/news/knu-rebels-kill-soldier-and-seize-great-number-of-weapons-in-attack-on-junta-base-near-thai |url-status=live }}</ref> ခေတ်သစ်မီဒီယာ၏ အဆိုအရ တပ်မတော်မှ ရှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=The Irrawaddy – Burmese Edition |url=https://www.facebook.com/theirrawaddyburmese/ |website=www.facebook.com |access-date=26 March 2022 |archive-date=26 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220326043753/https://www.facebook.com/theirrawaddyburmese/ |url-status=live }}</ref>{{better source needed|reason=No specific article given.|date=March 2022}} ဧပြီ ၁၄ ရက်နေ့တွင် [[လွိုင်ကော်မြို့]]အတွင်း တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar: Additional armed clashes between military and armed groups likely in Kayah State through mid-May /update 9 |url=https://crisis24.garda.com/alerts/2022/04/myanmar-additional-armed-clashes-between-military-and-armed-groups-likely-in-kayah-state-through-mid-may-update-9 |access-date=2022-04-19 |website=Myanmar: Additional armed clashes between military and armed groups likely in Kayah State through mid-May /update 9 {{!}} Crisis24 |language=en |archive-date=19 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419054427/https://crisis24.garda.com/alerts/2022/04/myanmar-additional-armed-clashes-between-military-and-armed-groups-likely-in-kayah-state-through-mid-may-update-9 |url-status=live }}</ref> ကရင်ပြည်နယ်အတွင်း တိုက်ပွဲများကြောင့် ထိုင်းနယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် စစ်ရှောင်ဦးရေများ များပြားလာနေသည်။<ref>{{Cite web |title=Fighting in Myanmar's Kayin state drives thousands to Thai border |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/border-03292022192931.html |access-date=2022-04-19 |website=Radio Free Asia |language=en |archive-date=19 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419155711/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/border-03292022192931.html |url-status=live }}</ref> ဧပြီ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[လေးကေ့ကော်]]တွင် ကေအန်အယ်လ်အေနှင့် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီမှ အနည်းဆုံး ၃၀ ခန့် ထိခိုက်သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Regime troops retreat with heavy causalities<!--sic--> in Lay Kay Kaw |url=https://www.bnionline.net/en/news/regime-troops-retreat-heavy-causalities-lay-kay-kaw |website=Burma News International |language=en |access-date=21 April 2022 |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422000430/https://www.bnionline.net/en/news/regime-troops-retreat-heavy-causalities-lay-kay-kaw |url-status=live }}</ref> ဧပြီလနှောင်းပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီအရာရှိနှစ်ဦးနှင့် လျှပ်စစ်ဌာနမှ ဝန်ထမ်း ၂၄ ဦးအား ကေအန်ဒီအက်ဖ်အဖွဲ့များက [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=27 April 2022 |title=Karenni Resistance Force Captures Junta Personnel in Roadside Ambush |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-force-captures-junta-personnel-in-roadside-ambush |accessdate=28 April 2022 |publisher=Myanmar Now |archive-date=27 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427134136/https://www.myanmar-now.org/en/news/karenni-resistance-force-captures-junta-personnel-in-roadside-ambush |url-status=live }}</ref> ==== အခြားဒေသများ ==== ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မကွေး၊ စစ်ကိုင်းနှင့် တနင်္သာရီ တိုင်းဒေသကြီးများ၊ ချင်း၊ ရှမ်းနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့တွင် သုံးရက်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး သုံးဒါဇင်ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite web |date=31 January 2022 |title=Myanmar Resistance Kills Dozens of Junta Soldiers in Three Days of Clashes |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html |accessdate=1 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213140918/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-kills-dozens-of-junta-soldiers-in-three-days-of-clashes.html |url-status=live }}</ref> မတ်လတွင် တနင်္သာရီတို်င်းဒေသကြီးရှိ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့က ကော့သောင်းခရိုင်အတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်သား သုံးဦးအား သတ်ဖြတ်နိုင်ခဲ့ပြီး လက်နက်များ သိမ်းယူရရှိခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်။<ref>{{cite web |title=Resistance Force Claims Victory in Clashes With Military in Myanmar's Southernmost District |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/resistance-force-claims-victory-in-clashes-with-military-in-myanmars-southernmost-district |accessdate=28 April 2022 |publisher=Myanmar Now |archive-date=27 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220427140403/https://www.myanmar-now.org/en/news/resistance-force-claims-victory-in-clashes-with-military-in-myanmars-southernmost-district |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်းတွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]နှင့် တပ်မတော်တို့အကြား ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ [[မောင်တောမြို့နယ်]]အတွင်း နှစ်ကြိမ်ခန့် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက [[မီးတိုက်ရွာ]]၏ အရှေ့မြောက်ဘက် လက်ပံတောင်အနီး အေအေ၏ စခန်းများအား အလစ်ဝင်ရောက်တိုက်ခို်က်ခဲ့ရာအေအေ၏ ရှေ့တန်းကင်းတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ [[ခိုင်သုခ]]က ဆိုသည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင်လည်း သုံးနာရီကြာ တိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ တိုက်ပွဲများကြောင့် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလက အေအေနှင့် တပ်မတော်တို့အကြား သဘောတူခဲ့သော အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအား ပျက်စီးမည်ကို စိုးရိမ်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=8 February 2022 |title=Junta Troops Clash With Arakan Army in Western Myanmar |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html |accessdate=11 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213140146/https://www.irrawaddy.com/news/burma/junta-troops-clash-with-arakan-army-in-western-myanmar.html |url-status=live }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့ညက မောင်တောမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများကြောင့် အရပ်သား နှစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=8 February 2022 |title=Two Civilians Dead in Clash Between AA, Regime Troops in Myanmar's Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html |accessdate=11 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=13 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213142004/https://www.irrawaddy.com/news/burma/two-civilians-dead-in-clash-between-aa-regime-troops-in-myanmars-rakhine-state.html |url-status=live }}</ref> တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးအပါအဝင် စစ်ကောင်စီတပ်သား အများပြား သေဆုံးခဲ့သည်.<ref>{{cite web |date=11 February 2022 |title=Fighting With AA Claims Heavy Casualties Including Officers, Video Shows |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-with-aa-claims-heavy-regime-casualties-including-officers-video-shows.html |accessdate=11 February 2022 |publisher=The Irrawaddy |archive-date=11 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220211123144/https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-with-aa-claims-heavy-regime-casualties-including-officers-video-shows.html |url-status=live }}</ref> === ၂၀၂၂ မုတ်သုန်ရာသီ စစ်ရေးအခြေအနေများ === [[File:KNDF 2022-09.jpg|thumb|left|၂၀၂၂ စက်တင်ဘာလအတွင်း တွေ့ရသော KNDF တပ်သားများ]] မိုးရွာသွန်းမှုများနှင့် ရွှံ့နွံများကြောင့် စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများမှာ မိုးရာသီတွင် နည်းပါးလေ့ရှိသည်။<ref name=iiss/> လက်နက်ကိုင်တော်လှန်မှု ပထမနှစ်ပတ်လည်အချိန်တွင် စစ်ကောင်စီအနေဖြင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကို မိုးရာသီတွင် အလွယ်တကူ မပြုလုပ်နိုင်တော့ချေ။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Leader in Sagaing Says Monsoon Will Bring Victories |url=https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/myanmar-resistance-leader-in-sagaing-says-monsoon-will-bring-victories.html |work=The Irrawaddy |date=13 June 2022 |access-date=28 October 2022 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806025854/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/myanmar-resistance-leader-in-sagaing-says-monsoon-will-bring-victories.html |url-status=live |accessdate=14 October 2023 |archive-date=6 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220806025854/https://www.irrawaddy.com/in-person/interview/myanmar-resistance-leader-in-sagaing-says-monsoon-will-bring-victories.html }}</ref> မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ [[ဆူးလေစေတီတော်|ဆူးလေစေတီ]]အနီးတွင် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး တစ်ဦးသေဆုံးကာ ၉ ဦးဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာများက [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]က လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု စွပ်စွဲခဲ့သော်လည်း ပီဒီအက်ဖ်များက ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=1 June 2022 |title=Accusations fly after Myanmar bombing kills 1, injures 9 |url=https://apnews.com/article/education-myanmar-yangon-bombings-aung-san-suu-kyi-924a199c207a78d620b9fb7fa1ec1421 |access-date=2022-09-21 |website=AP NEWS |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922073551/https://apnews.com/article/education-myanmar-yangon-bombings-aung-san-suu-kyi-924a199c207a78d620b9fb7fa1ec1421 |url-status=live }}</ref> ဇွန်လတွင် နိုင်ငံ၏ ၄၀ မှ ၅၀ % အထိ တော်လှန်ရေးသမားများက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၏ နေရာအတော်များများအား လွတ်လပ်သော အစိုးရအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားနိုင်ကြောင်း [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]က ဆိုသည်။ [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]] နှင့် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] တို့ကလည်း အစိုးရသစ်အတွက် အစီအစဉ်များ ချမှတ်ခဲ့သည်။ [[ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်]] နှင့် [[ဝပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်]]တို့ မဟာမိတ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |title=Is Myanmar's Military on Its Last Legs? |last=Martin |first=Michael |url=https://www.csis.org/analysis/myanmars-military-its-last-legs |website=Center for Strategic and International Studies |access-date=2022-10-22 |date=21 June 2022 |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.csis.org/analysis/myanmars-military-its-last-legs |url-status=live }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.csis.org/analysis/myanmars-military-its-last-legs |date=22 October 2022 }}</ref> သို့သော်လည်း တပ်မတော်အနေဖြင့် နိုင်ငံ၏ မြို့ပေါ်နေရာအားလုံးနီးပါးကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့ပြီး ကျောက်စိမ်းလုပ်ကွက်များအပါအဝင် နိုင်ငံ၏ ရင်းမြစ်များကိုလည်း ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar's resistance is at risk of believing its own propaganda |access-date=2022-10-22 |newspaper=The Economist |url=https://www.economist.com/asia/2022/05/19/myanmars-resistance-is-at-risk-of-believing-its-own-propaganda |date=19 May 2022 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.economist.com/asia/2022/05/19/myanmars-resistance-is-at-risk-of-believing-its-own-propaganda |url-status=live |accessdate=14 October 2023 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.economist.com/asia/2022/05/19/myanmars-resistance-is-at-risk-of-believing-its-own-propaganda }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစတင်ကာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂,၂၀၀ ကျော်ကို သုတ်သင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး]] က ဇူလိုင်လတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/2200-myanmar-junta-soldiers-killed-since-january-knu.html|title=2,200 Myanmar Junta Soldiers Killed Since January: KNU|date=6 July 2022|publisher=The Irrawaddy|accessdate=6 July 2022|archive-date=6 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706125953/https://www.irrawaddy.com/news/burma/2200-myanmar-junta-soldiers-killed-since-january-knu.html|url-status=live}}</ref> [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]အတွင်း တိုက်ပွဲများတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၄၀ ခန့်နှင့် ပီဒီအက်ဖ် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-myanmar-troops-11-pdf-fighters-killed-in-clash-in-shan-state.html|title=Dozens of Myanmar Troops, 11 PDF Fighters Killed in Clash in Shan State|publisher=The Irrawaddy|date=6 July 2022|accessdate=9 July 2022|archive-date=8 July 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708162105/https://www.irrawaddy.com/news/burma/dozens-of-myanmar-troops-11-pdf-fighters-killed-in-clash-in-shan-state.html|url-status=live}}</ref> နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]၏ ဆရာဖြစ်သူ အငြိမ်းစားဗိုလ်ချုပ်[[အုန်းသွင်]]အား မြို့ပြပျောက်ကြားအဖွဲ့က စက်တင်ဘာလတွင် လုပ်ကြံခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=<!--not stated--> |date=27 September 2022 |title=Retired Myanmar Brigadier General Shot Dead by Yangon Resistance Group |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html |work=The Irrawaddy |location=Yangon |access-date=19 October 2022 |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019102837/https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html |url-status=live |accessdate=14 October 2023 |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019102837/https://www.irrawaddy.com/news/burma/retired-myanmar-brigadier-general-shot-dead-by-yangon-resistance-group.html }}</ref> ===ရခိုင်တွင် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြယ်ခြင်း=== ဇွန်လနှင့် ဩဂုတ်လများတွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]] (အေအေ)နှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား ၂၀၂၀ နှောင်းပိုင်းတွင် ထားရှိခဲ့သည့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြယ်ခဲ့သည်။ ထိုကာလအတွင်း [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်းတွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ပြည်သူ့ရေးရာ ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် ဒေသတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ကာ စစ်ပွဲဖြစ်ပွားမှုများကို ရှောင်ရှားခဲ့သည်။ အခြားနေရာများတွင် ခုခံတော်လှန်မှု များပြားလာခြင်းနှင့် NUG နှင့် ပူးပေါင်းရန် လူထုထောက်ခံမှု ပိုမိုလာခြင်းအပေါ် ရက္ခိုင့်တပ်တော်အား တပ်မတော်က ပိုမိုအာရုံစိုက်လာခဲ့သလို ရက္ခိုင့်တပ်တော်အနေဖြင့်လည်း ရခိုင်ပြည်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ ၎င်း၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ချဲ့ထွင်ရန် စတင်ကြိုးပမ်းလာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Avoiding a Return to War in Myanmar's Rakhine State |date=1 June 2022 |url=https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/myanmar/avoiding-return-war-myanmars-rakhine-state |website=International Crisis Group |location=Brussels, Belgium |language=en |access-date=6 January 2023 |archive-date=6 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106140951/https://www.crisisgroup.org/asia/south-east-asia/myanmar/avoiding-return-war-myanmars-rakhine-state |url-status=live }}</ref> ရက္ခိုင့်တပ်တော်ခေါင်းဆောင် [[ထွန်းမြတ်နိုင်]]၏ ဇွန်လအတွင်း ပြောကြားချက်များအရ ရက္ခိုင့်တပ်တော်အနေဖြင့် ပဋိပက္ခတွင်းသို့ ပါဝင်စေလာနေကြောင်း ဆိုသည်။<ref>{{cite web |title=Arakan Army on Collision Course with the Military in Myanmar's Rakhine State |last=Kean |first=Thomas |url=https://thediplomat.com/2022/06/arakan-army-on-collision-course-with-the-military-in-myanmars-rakhine-state/ |date=7 June 2022 |access-date=6 January 2023 |website=The Diplomat |archive-date=6 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106140955/https://thediplomat.com/2022/06/arakan-army-on-collision-course-with-the-military-in-myanmars-rakhine-state/ |url-status=live }}</ref> ဇူလိုင်လနောက်ပိုင်းတွင် [[ကရင်ပြည်နယ်]]ရှိ ရက္ခိုင့်တပ်တော်စခန်းတစ်ခုအား တပ်မတော်မှ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ခြောက်ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် တိုက်ပွဲများ ပြန်လည် စတင်လာခဲ့သည်။ ဇူလိုင်လနှောင်းပိုင်းနှင့် ဩဂုတ်လ အစောပိုင်းတို့တွင် [[မောင်တောမြို့နယ်]]နှင့် [[ချင်းပြည်နယ်]]အနောက်ပိုင်းတို့တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းအတွင်း ခရီးသွားလာရာတွင် စစ်ဆေးရေးဂိတ်များစွာကို အကြောင်းကြားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရသလို မြစ်ကြောင်းပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် အများပြည်သူသုံး ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးယာဉ်များ ရပ်နားခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |title=Insurgents in Myanmar's Rakhine State Return to War on the Military |date=3 October 2022 |url=https://www.usip.org/publications/2022/10/insurgents-myanmars-rakhine-state-return-war-military |author=Kyaw Hsan Hlaing |website=US Institute of Peace |language=en |access-date=6 January 2023 |archive-date=6 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230106140953/https://www.usip.org/publications/2022/10/insurgents-myanmars-rakhine-state-return-war-military |url-status=live }}</ref> == ပြည်တွင်းစစ် အရှိန်တက်လာခြင်း == ===ခုခံတွန်းလှန်မှု အားကောင်းလာခြင်း=== တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ခုခံစစ်မှ ထိုးစစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ ၂၀၂၃ နှစ်အကုန်တွင် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|နွေဦးတော်လှန်ရေး]] အောင်မြင်အဆုံးသတ်ရန် ရည်မှန်းကြောင်း အောက်တိုဘာလလယ်တွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါထုတ်ပြန်မှုအပြီးတွင် မြို့ပြနေရာများနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းတို့တွင် တိုက်ခိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။<ref name="at20221104">{{cite news |first=Anthony |last=Davis |title=Myanmar's NUG going for broke before its time |url=https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 |date=4 November 2022 |work=Asia Times |access-date=5 November 2022 |archive-date=5 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105215701/https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 |url-status=live |accessdate=16 October 2023 |archive-date=5 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105215701/https://asiatimes.com/2022/11/myanmars-nug-going-for-broke-before-its-time/?fbclid=IwAR05DLA_u3Wj36rVzbn0sqQrLuZX2J6KXdBE1DPQcLh8JL-I-tS68MC2Vu0 }}</ref> စစ်ကောင်စီကလည်း [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်း]]နှင့် [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]များရှိ ကျေးရွာ ၂၀ ကျော်ကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးကာ စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်ရေးအားပျော့စေရန် "[[ဖြတ်လေးဖြတ်]]"ဗျူဟာကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း စစ်ကိုင်းအခြေစိုက် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ၏ အဆိုအရ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရသူများသည် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်လာကြသည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |author=Nay Thit |title=Why Myanmar Junta's 'Four Cuts' Arson Strategy is Failing to Quell Resistance |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html |work=The Irrawaddy |date=22 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html |url-status=live |accessdate=16 October 2023 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.irrawaddy.com/opinion/analysis/why-myanmar-juntas-four-cuts-arson-strategy-is-failing-to-quell-resistance.html }}</ref> ခုခံတော်လှန်ရေးတပ်များတွင် တိုးတက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာနေသည်။ [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]သည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တိုက်ခိုက်မှုများ တိုးမြှင့်လာပြီး ခုခံတော်လှန်ရေးသမားများက ပထမဆုံးသိမ်းပိုက်နိုင်သောမြို့အဖြစ် [[ကော့ကရိတ်မြို့]]ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="at20221104"/> အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ အာရှအဝေးပြေးလမ်းမကြီးတွင် အလစ်အငိုက်တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ မြို့နှင့် မြို့တွင်းရှိ အစိုးရရုံးများတွင်ပါ တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ နှစ်ရက်အကြာတွင် စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Heavy Fighting Between Myanmar Junta, Resistance Reported in Karen's Kawkareik |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html |work=The Irrawaddy |date=21 October 2022 |access-date=5 November 2022 |archive-date=5 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221105215659/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html |url-status=live |accessdate=18 October 2023 |archive-date=20 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240220212821/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/heavy-fighting-between-myanmar-junta-resistance-reported-in-karens-kawkareik.html }}</ref><ref>{{cite news |title=Myanmar's KNU attacks key border town of Kawkareik |url=https://www.mizzima.com/article/myanmars-knu-attacks-key-border-town-kawkareik |author=AFP |work=Mizzima |date=22 October 2022 |access-date=5 November 2022 |archive-date=2 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102082617/https://mizzima.com/article/myanmars-knu-attacks-key-border-town-kawkareik |url-status=live |accessdate=18 October 2023 |archive-date=2 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102082617/https://mizzima.com/article/myanmars-knu-attacks-key-border-town-kawkareik }}</ref> လေးရက်အကြာတွင် [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်]]ရှိ အမှတ် ၃၃၉ ခြေမြန်တပ်ရင်းစခန်းတစ်ခုကို ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်ဦးဆောင်သော အဖွဲ့မှ ဝင်ရောက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြန်သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Resistance Forces Seize Myanmar Junta Base, Capture 17 Soldiers |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html |work=The Irrawaddy |date=27 October 2022 |access-date=27 October 2022 |archive-date=27 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027144636/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html |url-status=live |accessdate=18 October 2023 |archive-date=27 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221027144636/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/karen-resistance-forces-seize-myanmar-junta-base-capture-17-soldiers.html }}</ref> အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က ကော့ကရိတ်မြို့အနီး ဆည်တစ်ခုတွင် စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆည်တွင် ပျက်စီးမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=21 October 2022 |title=Resistance Besieges Karen Town; Myanmar Junta Counters With Airstrikes |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-besieges-karen-town-myanmar-junta-counters-with-airstrikes.html |access-date=2022-10-28 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=28 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221028152540/https://www.irrawaddy.com/news/burma/resistance-besieges-karen-town-myanmar-junta-counters-with-airstrikes.html |url-status=live }}</ref> [[ချင်းပြည်နယ်]]ရှိ ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]ရှိ စစ်စခန်းတစ်ခုအား ဒရုန်းများ အသုံးပြုကာ တိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် စခန်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၇၄% ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။ [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်ကောင်စီလေတပ်]]၏ ဗုံးဆက်တိုက်ကြဲချမှုကြောင့် စခန်းအား သိမ်းပိုက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။<ref>{{cite news |title=Chin resistance forces fail to take outpost after week-long siege |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege |date=22 November 2022 |language=en |work=Myanmar Now |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133119/https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege |url-status=live |accessdate=18 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133119/https://www.myanmar-now.org/en/news/chin-resistance-forces-fail-to-take-outpost-after-week-long-siege }}</ref> နိုဝင်ဘာလအတွင်း [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]တလျောက် ခုခံတော်လှန်မှုများ တိုးမြင့်လာသည်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ ပဲခူးတိုင်းအနောက်ပိုင်း [[မိုးညိုမြို့နယ်]]တွင် ရဲစခန်းအဆောက်အဦးတစ်ခုအား ပီဒီအက်ဖ်များက ဆင့်ပွားဗုံးများဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Nearly 60 Myanmar Regime Forces Killed in Two Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html |work=The Irrawaddy |date=24 November 2022 |language=en |access-date=29 November 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html |url-status=live |accessdate=20 October 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/nearly-60-myanmar-regime-forces-killed-in-two-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> ပဲခူးအရှေ့ပိုင်းတွင် [[ရေတာရှည်မြို့နယ်]]ရှိ ရဲစခန်းတစ်ခုအား ပဲခူးပီဒီအက်ဖ်အဖွဲ့များက ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html |title=Over 70 Myanmar Junta Forces Killed in Three Days of Resistance Attacks |work=The Irrawaddy |language=en |date=28 November 2022 |access-date=29 November 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183850/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html |url-status=live |accessdate=20 October 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183850/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-70-myanmar-junta-forces-killed-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> တော်လှန်ရေးသမားများက စစ်ကောင်စီ စစ်စခန်းသုံးခုအား ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့သဖြင့် [[ရွှေကျင်မြို့နယ်]]အတွင်းမှ ဒေသခံအရပ်သာထောင်နှင့်ချီ ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်။ ဤစီးနင်းမှုကို [[ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး|ကေအင်ယူ]]နှင့် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ တိုက်ရိုက်ထိန်းကွပ်မှုအောက်တွင်ရှိသော မြို့နယ်ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့တစ်ခုတို့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Thousands flee as resistance forces seize three Myanmar military bases in Bago Region |url=https://myanmar-now.net/en/news/thousands-flee-as-resistance-forces-seize-three-myanmar-military-bases-in-bago-region |work=Myanmar NOW |date=15 November 2022 |language=en |access-date=29 November 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183932/https://myanmar-now.net/en/news/thousands-flee-as-resistance-forces-seize-three-myanmar-military-bases-in-bago-region |url-status=dead |accessdate=20 October 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183932/https://myanmar-now.net/en/news/thousands-flee-as-resistance-forces-seize-three-myanmar-military-bases-in-bago-region }}</ref> ဒီဇင်ဘာလအစောပိုင်းတွင် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပီဒီအက်ဖ်]]အဖွဲ့များက အမျိုးသမီးတစ်ဦးအား ရိုက်နှက်၍ ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သော ဗီဒီယိုတစ်ခုမှာ လူမှုကွန်ယက်တွင် ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက အဆိုပါဖြစ်ရပ်သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တမူးမြို့နယ်]]တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ပါဝင်သူများကို ဖမ်းဆီးကာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်နေကြောင်း သတင်းထောက်များအား ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=NUG opens probe into brutal killing of woman by members of its resistance force |url=https://myanmar-now.org/en/news/nug-opens-probe-into-brutal-killing-of-woman-by-members-of-its-resistance-force |author=Khin Yi Yi Zaw |date=6 December 2022 |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140942/https://myanmar-now.org/en/news/nug-opens-probe-into-brutal-killing-of-woman-by-members-of-its-resistance-force |url-status=live |accessdate=20 October 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140942/https://myanmar-now.org/en/news/nug-opens-probe-into-brutal-killing-of-woman-by-members-of-its-resistance-force }}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းစဉ်ကစ၍ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၆၉၂ ဦးနှင့် ခုခံတော်လှန်ရေးသမား ၂၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း [[ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ကေအန်ဒီအက်ဖ်)က ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ပြောဆိုသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်း [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တို့တွင် အရပ်သား ၂၉၃ ဦးအား စစ်ကောင်စီက သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး အရပ်သား ၁၂၆ ဦးမှာ နေအိမ်များမှ စစ်ဘေးရှောင်နေစဉ် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kayah-resistance-797-myanmar-junta-troops-killed-last-year.html |access-date=20 October 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109144027/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kayah-resistance-797-myanmar-junta-troops-killed-last-year.html }}</ref> ဇန်နဝါရီလ အစောပိုင်းတွင် ကနီမြို့နယ်ရှိ ပီဒီအက်ဖ်အုပ်စုများက စစ်ကောင်စီ၏ ထောက်ပို့ရေယာဉ်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အနည်းဆုံး စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၂၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။ ခုခံရေးသမားများက ကုန်းလမ်းအများစုကို ထိန်းချုပ်ထားသဖြင့် စစ်ကောင်စီက လက်နက်ပစ္စည်းများကို ရေကြောင်းသုံး၍ ပို့ဆောင်မှုများ များပြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Sagaing Resistance Groups Hail River Attacks on Myanmar Junta |date=6 January 2023 |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/sagaing-resistance-groups-hail-river-attacks-on-myanmar-junta.html |access-date=9 January 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109144834/https://www.irrawaddy.com/news/burma/sagaing-resistance-groups-hail-river-attacks-on-myanmar-junta.html |url-status=live |accessdate=20 October 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109144834/https://www.irrawaddy.com/news/burma/sagaing-resistance-groups-hail-river-attacks-on-myanmar-junta.html }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် [[ယင်းမာပင်ခရိုင်]] ပီဒီအက်ဖ်တပ်ရင်း ၁ ဦးဆောင်သော ပူးပေါင်းအဖွဲ့က [[ကနီမြို့နယ်]]ရှိ တာဝါတိုင်ကုန်း စစ်စခန်းတစ်ခုကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ သေဆုံးပြီး လက်နက်ခဲယမ်းအများအပြား သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။ <ref>{{cite news |title=More Than a Dozen Myanmar Junta Troops Killed in Four Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/more-than-a-dozen-myanmar-junta-troops-killed-in-four-days-of-resistance-attacks.html |access-date=29 June 2023 |date=19 April 2023 |work=The Irrawaddy |language=en |accessdate=20 October 2023 |archive-date=6 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230606161625/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/more-than-a-dozen-myanmar-junta-troops-killed-in-four-days-of-resistance-attacks.html }}</ref><ref>{{cite news |title=ကနီ တာဝါတိုင်စခန်းကုန်းတိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၀ ဦး သေဆုံးပြီး ၃ ယောက် ထွက်ပြေးလွတ်မြောက် |url=https://www.mizzimaburmese.com/article/127193 |access-date=29 June 2023 |date=19 April 2023 |work=Mizzima |language=my |last1=Nway |first1=Maung Khet |accessdate=20 October 2023 |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406152829/https://www.mizzimaburmese.com/article/127193 }}</ref> [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် [[အင်းလေးကန်]]အနီး ပီဒီအက်ဖ်များနှင့် [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|ပအိုဝ်းအမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်]]တို့အကြား ထိတွေ့မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Fighting Breaks Out Near Inle Lake in Southern Shan State |author=Hein Htoo Zan |date=5 January 2023 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html |work=The Irrawady |access-date=9 January 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109200852/https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html |url-status=live |accessdate=22 October 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109200852/https://www.irrawaddy.com/news/burma/fighting-breaks-out-near-inle-lake-in-southern-shan-state.html }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]က [[ထန်တလန်မြို့]]ရဲစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ မြို့အား ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Chin Resistance: Myanmar Junta Trying to Retake Thantlang|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-resistance-myanmar-junta-trying-to-retake-thantlang.html|date=18 February 2023|work=The Irrawaddy|language=en|last1=Zan|first1=Hein Htoo|access-date=5 July 2023|accessdate=22 October 2023|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705123127/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-resistance-myanmar-junta-trying-to-retake-thantlang.html}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]၊ [[ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]]နှင့် [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]တို့ ပါဝင်သော ချင်းတော်လှန်ရေးပေါင်းစုံအဖွဲ့က [[ကလေးမြို့]]မှ [[ဖလမ်းမြို့]]နှင့် [[ဟားခါးမြို့]]သို့ စစ်ကူ၊ စစ်လက်နက်နှင့် ရိက္ခာများ တင်ဆောင်လာသော အစီး ၃၀ ပါ စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းကို ကြားဖြတ်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Regime Convoy Stopped In Chin State|url=https://www.bnionline.net/en/news/regime-convoy-stopped-chin-state|date=20 March 2023|work=BNI|language=en|access-date=5 July 2023|accessdate=22 October 2023|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705123127/https://www.bnionline.net/en/news/regime-convoy-stopped-chin-state}}</ref> တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ယာဉ်တန်းအား နှောက်ယှက်တိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သလို သံချပ်ကာ ကားနှစ်စင်းကိုလည်း ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="awardforconvoy">{{cite news|title=သံချပ်ကာယာဉ် (၂) စီး ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သော CNDF ပူးပေါင်းတပ်ကို NUG က ကျပ်သိန်း ၄၀၀၀ ချီးမြှင့်|url=https://www.bnionline.net/en/news/regime-convoy-stopped-chin-state|date=5 July 2023|work=BNI|language=my|access-date=5 July 2023|accessdate=22 October 2023|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705123127/https://www.bnionline.net/en/news/regime-convoy-stopped-chin-state}}</ref> သံချပ်ကာ ကားနှစ်စင်းကို ဖျက်ဆီးနိုင်သည့်အတွက် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]က ချင်းတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအား ငွေကျပ်သိန်း ၄၀၀၀ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name="awardforconvoy"/> ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ကလေး-ဖလမ်းကားလမ်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုကို ျင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ ၁၁ ဦးသေဆုံးပြီး ၁၄ ဦး ဖမ်းဆီးရမိခဲ့ကာ လက်နက်ခဲယမ်းများကိုလည်း သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=Two Dozen Myanmar Junta Troops Killed in Chin State Camp Raid|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-dozen-myanmar-junta-troops-killed-in-chin-state-camp-raid.html|date=11 April 2023|work=The Irrawaddy|language=en|access-date=5 July 2023|accessdate=22 October 2023|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705124631/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/two-dozen-myanmar-junta-troops-killed-in-chin-state-camp-raid.html}}</ref> အလားတူ စစ်သား ၈၀ ခန့်ပါဝင်သော စစ်ကောင်စီယာဉ်တန်းကို မတူပီနှင့် ပလက်ဝမြို့အကြားတွင် ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်နှင့် မတူပီ-ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော် တို့က အကြိမ်များစွာ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်သား ၅၀ ခန့်သာ ကျန်ရှိသည်။<ref>{{cite news|title=Convoy of Myanmar Junta Reinforcements Decimated Near Matupi: Chin Resistance|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/convoy-of-myanmar-junta-reinforcements-decimated-near-matupi-chin-resistance.html|date=27 March 2023|work=The Irrawaddy|language=en|access-date=5 July 2023|accessdate=22 October 2023|archive-date=5 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705123126/https://www.irrawaddy.com/news/burma/convoy-of-myanmar-junta-reinforcements-decimated-near-matupi-chin-resistance.html}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်သည် မြို့ပြတိုက်ပွဲများ တိုးမြင့်လာသည်ကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် "Urban Owls" ဟု အမည်ပေးထားသော ပျောက်ကြားအဖွဲ့က စစ်ဗိုလ်ချုပ်များ၏ ဥပဒေအကြံပေးဆောင်ရွက်နေသူ မင်းတေဇာညွန့်တင်ကို ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခဲ့သည်။<ref name="UrbanOwls1">{{cite news|title=Yangon Guerrillas Kill Myanmar Junta Money Laundering Chief|url=https://www.irrawaddy.com/news/yangon-guerrillas-kill-myanmar-junta-money-laundering-chief.html|date=25 March 2023|access-date=28 June 2023|work=The Irrawaddy|language=en|accessdate=22 October 2023|archive-date=28 June 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628144316/https://www.irrawaddy.com/news/yangon-guerrillas-kill-myanmar-junta-money-laundering-chief.html}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင်လည်း [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]] ဒု-ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အငြိမ်းစား ဒုဗိုလ်မှူး ကြး ဦးစိုင်းကျော်သူအား For the Yangon မြို့ပြတော်လှန်ရေးအဖွဲ့က ပစ်သတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=BAP တစ်ပတ်အတွင်း သတင်း ကောက်နုတ်ချက် |url=https://www.bapnews.org/posts/9iMRWzVrSyzl2TzlGvAvB |access-date=၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၃ |work=bapnews.org |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024033616/https://www.bapnews.org/posts/9iMRWzVrSyzl2TzlGvAvB |archive-date=24 October 2023 |url-status=dead}}</ref> ===စစ်ကောင်စီ၏ လက်တုံ့ပြန်မှုများနှင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများ=== {{See also|ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု}} အောက်တိုဘာလအတွင်းတွင် တိုက်ပွဲများနှင့် ထိတွေ့မှုများ ပိုမိုဖြစ်ပွားလာခဲ့သလို စစ်ကောင်စီ၏ အရပ်သားများအပေါ် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကိုလည်း တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နေ့က [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တောင်မြင့်ရွာ၊ ပေါက်မြို့နယ်|တောင်မြင့်ရွာ]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက ကျေးရွာအား ဝင်ရောက်မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သလို အထက်တန်းကျောင်းဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ စောထွန်းမိုးအာ ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့ကာ ဦးခေါင်းအား [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ စာသင်ကျောင်းခြံစည်းရိုးတွင် ချိတ်ဆွဲထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar villagers say army beheaded high school teacher |last=Peck |first=Grant |url=https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 |work=AP News |date=21 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174502/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174502/https://apnews.com/article/aung-san-suu-kyi-myanmar-813a18fd0ab77cd6ccdaaa36a0bf8965 }}</ref> နှစ်ရက်အကြာ၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]ရှိ အနန့်ပါဒေသတွင် ကေအိုင်အေ၏ ၆၂ နှစ်မြောက် အခမ်းအနားပြုလုပ်နေစဉ် စစ်ကောင်စီက [[ဖားကန့် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြောင်းမှ ပစ်ခတ်မှု]]ကြောင့် လူ ၈၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။ ကုလသမဂ္ဂက ထိုဖြစ်ရပ်အပေါ် ရှုံ့ချခဲ့သော်လည်း စစ်ကောင်စီကမူ အရပ်သားများသေဆုံးခြင်းအပေါ် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Ethnic group says Myanmar air attack kills 80 at celebration |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 |last=Peck |first=Grant |work=ABCNews |date=23 October 2022 |access-date=2022-10-24 |language=en |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024125159/https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=24 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024125159/https://abcnews.go.com/International/wireStory/ethnic-group-myanmar-air-attack-kills-60-celebration-91995775 }}</ref> နိုဝင်ဘာလတွင် စစ်ကောင်စီက [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများအား ဆက်လက်မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ကာ မြန်မာနိုင်ငံ ကတ်သလစ်သာသနာပိုင် ချားလ်မောင်ဘို၏ ကျေးရွာလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html |title=Myanmar Junta Torches Home Village of Catholic Cardinal |language=en |work=The Irrawaddy |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126131302/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126131302/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-torches-home-village-of-catholic-cardinal.html }}</ref> [[ရွှေဘိုမြို့နယ်]]အတွင်းတွင် စစ်ကောင်စီတပ်သားများက အလုပ်သမားများအဖြစ် ဟန်ဆောင်ကာ အရပ်သားယာဉ်များပေါ်တွင် ပုန်းခို၍ ဒေသခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Several people killed in Myanmar military ambush of Sagaing resistance checkpoint |url=https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint |author=Thura Maung |date=31 December 2022 |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140611/https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140611/https://myanmar-now.org/en/news/several-people-killed-in-myanmar-military-ambush-of-sagaing-resistance-checkpoint }}</ref> နိုဝင်ဘာလတွင် ခုခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက အချက်အခြာကျသည့် နေရာများနှင့် စခန်းများအား ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သလို စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းသုံးတိုက်ခိုက်မှုများလည်း များပြားလာခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့ရက်သတ္တပတ်တွင် [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]နှင့် [[ဗန်းမောက်မြို့နယ်]]အနီး [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်း]]-[[ကချင်ပြည်နယ်|ကချင်]] နယ်နမိတ်တွင် စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းဖြင့် မကြာခဏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် ၈၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သလို ကုန်စည်စီးဆင်းမှုလည်း ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ လေ့လာသူများ၏အဆိုအရ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ပိုမိုအသုံးပြုလာခြင်းသည် စစ်ကောင်စီ၏ ကုန်းကြောင်းတိုက်ခိုက်နိုင်စွမ်း ကျဆင်းနေသည်ကို ညွှန်ပြနေသည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html |title=Myanmar Junta Jets Target Kachin Resistance Forces |date=25 November 2022 |language=en |work=The Irrawaddy |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126125028/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126125028/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-jets-target-kachin-resistance-forces.html }}</ref> မြေပြင်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ဆက်လက်မြေလှန်ထိုးစစ်ဆင်နေပြီး ယင်းတို့ မကာကွယ်နိုင်တော့သော စခန်းများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ခြင်းများ ပြုလုပ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military torches own police station in Magway |author=Maung Shwe Wah |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133111/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133111/https://www.myanmar-now.org/en/news/myanmar-military-torches-own-police-station-in-magway }}</ref> ယင်းထိုးစစ်များကြောင့် ဒေသခံအရပ်သားအများအပြား နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်မှုများ များပြားလာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=In Pictures: Sagaing locals flee Myanmar junta's arson campaign |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign |work=Myanmar Now |date=22 November 2022 |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/in-pictures-sagaing-locals-flee-myanmar-juntas-arson-campaign }}</ref> စစ်ကောင်စီမြေပြင်တပ်များ ရှုံးနိမ့်ခြင်းနှင့် တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းများရှိချိန်တွင် လက်နက်ကြီးများ ပစ်ခတ်ခြင်းနှင့် လေကြောင်းမှ တိုက်ခိုက်ခြင်းများမှာ ပုံမှန်လို ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ပိတ်မိနေသော စစ်ကောင်စီတပ်သားများ လေကြောင်းပစ်ကူရရှိပါက မြေလှန်ထိုးစစ်ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=As Sagaing attacks continue, Myanmar junta's scorched earth tactics earn WWII comparison |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/as-sagaing-attacks-continue-myanmar-juntas-scorched-earth-tactics-earn-wwii-comparison |author=Thura Maung |author2=Nyein Swe |language=en |date=24 November 2022 |work=Myanmar Now |access-date=26 November 2022 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/as-sagaing-attacks-continue-myanmar-juntas-scorched-earth-tactics-earn-wwii-comparison |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=26 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126133109/https://www.myanmar-now.org/en/news/as-sagaing-attacks-continue-myanmar-juntas-scorched-earth-tactics-earn-wwii-comparison }}</ref> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ရေးတွင် [[ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်]]ရှိ [[လက်ပံတောင်းတောင် ကြေးနီသတ္တုတွင်း]]ကို လုံခြုံရေးပေးရန်လည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |author=Khin Yi Yi Zaw |url=https://myanmar-now.org/en/news/thousands-flee-as-myanmar-military-secures-letpadaung-area-for-chinese-workers |date=15 December 2022 |title=Thousands flee as Myanmar military secures Letpadaung area for Chinese workers |work=Myanmar NOW |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140940/https://myanmar-now.org/en/news/thousands-flee-as-myanmar-military-secures-letpadaung-area-for-chinese-workers |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140940/https://myanmar-now.org/en/news/thousands-flee-as-myanmar-military-secures-letpadaung-area-for-chinese-workers }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ခုခံတော်လှန်မှုများရှိနေသည့် မြို့နယ် ၃၇ မြို့နယ်အား [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာချက်များ|စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]]ကြေညာခဲ့ရာ ဒေသခံသန်းပေါင်းများစွာအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author1=Khine Lin Kyaw |title=Myanmar Junta Imposes Martial Law in Resistance Strongholds |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-02-02/myanmar-junta-imposes-martial-law-in-resistance-strongholds#xj4y7vzkg |access-date=8 February 2023 |work=[[Bloomberg News]] |date=2 February 2023 |accessdate=24 October 2023 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217073518/https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-02-02/myanmar-junta-imposes-martial-law-in-resistance-strongholds#xj4y7vzkg }}</ref> စစ်ကောင်စီက အရပ်သားများအား လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခွင့် ခွင့်ပြုမည်ဟူသော ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ပေါက်ကြားလာသည့် စာရွက်စာတမ်းများတွင် ဖော်ပြထားကြောင်း ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် သတင်းထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar junta to let 'loyal' civilians carry licensed arms -media, document |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-let-loyal-civilians-carry-licensed-arms-media-document-2023-02-12/ |access-date=12 February 2023 |work=[[Reuters]] |date=12 February 2023 |archive-date=12 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212105737/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-let-loyal-civilians-carry-licensed-arms-media-document-2023-02-12/ |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=12 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230212105737/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-let-loyal-civilians-carry-licensed-arms-media-document-2023-02-12/ }}</ref> မတ်လနှင့် ဧပြီလများတွင် စစ်ကောင်စီ၏ ရက်စက်မှုများစွာကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ မတ်လတွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက ကျေးရွာသား ၁၇ ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web |last=Maung Shwe Wah |date=11 March 2023 |title=In Myanmar's heartland, new horrors from a junta struggling for control |url=https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control |access-date=2023-03-11 |website=Myanmar NOW |language=en |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311150651/https://myanmar-now.org/en/news/in-myanmars-heartland-new-horrors-from-a-junta-struggling-for-control |url-status=live }}</ref> ထို့အပြင် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]တွင်လည်း ရဟန်းသုံးပါးအပါအဝင် ရွာသား အနည်းဆုံး ၃၀ ကိုလည် သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Esther J |date=16 March 2023 |title=Bodies of monks killed in Pinlaung massacre showed signs of torture |url=https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar Now |language=en |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316175602/https://myanmar-now.org/en/news/bodies-of-monks-killed-in-pinlaung-massacre-showed-signs-of-torture |url-status=live }}</ref> ဧပြီလလယ်တွင် စစ်ကောင်စီလေတပ်က [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဇီကြီးရွာ၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်|ပဇီကြီးကျေးရွာ]]တွင် အခမ်းအနားပြုလုပ်နေသည့်အပေါ် [[ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု]]ကြောင့် ကလေးငယ်များအပါအဝင် အရပ်သား အနည်းဆုံး ၁၆၅ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Paddock |first1=Richard C. |title=Airstrike in Rebel-Held Region of Myanmar Kills at Least 100 |url=https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html |work=The New York Times |date=11 April 2023 |access-date=12 April 2023 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412112258/https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412112258/https://www.nytimes.com/2023/04/11/world/asia/myanmar-airstrike.html }}</ref> စစ်ကောင်စီ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်[[ဇော်မင်းထွန်း]]က ပီဒီအက်ဖ်များ၏ ရုံးခန်းဖွင့်ပွဲပြုလုပ်နေခြင်းကြောင့် ကျေးရွာအား တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ [[ကုလသမဂ္ဂ]]က အဆိုပါ တိုက်ခိုက်မှုအား ရှုံ့ချခဲ့ပြီး အရပ်သားများအား ကာကွယ်မှုပေးရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military airstrike: More than 100 people feared dead |date=12 April 2023 |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-65238250 |last1=Head |first1=Jonathan |last2=Yong |first2=Nicholas |work=BBC |access-date=12 April 2023 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412175329/https://www.bbc.com/news/world-asia-65238250 |url-status=live |accessdate=24 October 2023 |archive-date=12 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412175329/https://www.bbc.com/news/world-asia-65238250 }}</ref> == မတိုးသာမဆုတ်သာ ယာယီ အခြေအနေများ == === ရခိုင်အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးနှင့် ရှေ့တန်းမျက်နှာပြင်အသစ်များ === နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]နှင့် စစ်ကောင်စီတို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် နီပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူ ဆာဆာကာဝါ က ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ လူသားချင်းစာနာမှုအရ အပစ်အခတ်ရပ်စဲခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာဖိအားကြောင့်မဟုတ်ကြောင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော် ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ပြောဆိုခဲ့သည်။ အပစ်အခတ်ရပ်စဲလိုက်သော်လည်း တပ်စွဲထားသည်များကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ရုပ်သိမ်းခဲ့ခြင်းမရှိပေ။<ref>{{cite news |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/ceasefire-11282022182711.html |title=Myanmar military, Arakan Army halt hostilities on humanitarian grounds |last=Lipes |first=Joshua |language=en |access-date=29 November 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183932/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/ceasefire-11282022182711.html |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183932/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/ceasefire-11282022182711.html }}</ref> စစ်ကောင်စီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ရက္ခိုင့်တပ်တော်နှင့် အမြဲတမ်းအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးအတွက် ပထမအဆင့် ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Military and Arakan Army Agree Temporary Truce in Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html |date=28 November 2022 |work=The Irrawaddy |access-date=29 November 2022 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=29 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129183848/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-military-and-arakan-army-agree-temporary-truce-in-rakhine-state.html }}</ref> ဒီဇင်ဘာလလယ်အထိ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်းတွင် နှစ်ဖက်တပ်စွဲထားမှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး တင်းမာမှုများ ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Tensions remain high in Rakhine State despite military, AA truce |author=Thein San |date=6 December 2022 |url=https://myanmar-now.org/en/news/tensions-remain-high-in-rakhine-state-despite-military-aa-truce |work=Myanmar NOW |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140941/https://myanmar-now.org/en/news/tensions-remain-high-in-rakhine-state-despite-military-aa-truce |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140941/https://myanmar-now.org/en/news/tensions-remain-high-in-rakhine-state-despite-military-aa-truce }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်|တရုတ်မြန်မာနယ်စပ်]]၊ [[ချင်းရွှေဟော်မြို့]]အနီးရှိ ကိုးကန့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]]၏ စခန်းတစ်ခုအား [[တပ်မတော်]]က လက်နက်ကြီးများဖြင့် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်။ ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် ဒီဇင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သား ၅၀၀ ကိုလည်း ပို့ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Military launches major assault on Kokang base on China-Myanmar border |url=https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |work=Myanmar NOW |date=2 December 2022 |language=en |author=Nyein Swe |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140615/https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140615/https://myanmar-now.org/en/news/military-launches-major-assault-on-kokang-base-on-china-myanmar-border }}</ref> စစ်ကောင်စီက [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]] (TNLA) နှင့်လည်း [[ရှမ်းပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်းတွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက [[နမ့်ဆန်မြို့]]တွင် TNLA ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတွင် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army drops massive aerial bombs during northern Shan State clashes, TNLA says |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says |date=13 December 2022 |author=Nyein Swe |access-date=31 December 2022 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140613/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=31 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221231140613/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-drops-massive-aerial-bombs-during-northern-shan-state-clashes-tnla-says }}</ref> ခြောက်ရက်ကြာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် စစ်ကောင်စီဘက်မှ ၇၀ ခန့်ကျဆုံးခဲ့ကာ ၂၈ ဦးအား TNLA က ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီထိန်းချုပ်ထားသော ကျေးရွာ လေးရွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက PDF ကို ပစ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး TNLA နှင့် မှားယွင်းတိုက်ခိုက်မိခြင်းဖြစ်ကြောင်းဆိုကာ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သော်လည်း TNLA ကမူ စစ်ကောင်စီထုတ်ပြန်ချက်ကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Calls Ta'ang Army Battle a 'Misunderstanding' |date=19 December 2022 |work=Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html |access-date=9 January 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109143629/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109143629/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-taang-army-battle-a-misunderstanding.html }}</ref> ဒီဇင်ဘာနှောင်းပိုင်းအထိ ထိတွေ့တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေခဲ့ကာ အရပ်သားထောင်ပေါင်းများစွာသည် [[မိုးကုတ်မြို့]]သို့ စစ်ဘေးရှောင်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web |title=Military Council suffered massive casualties Battle of Namhsan |url=https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan |work=BNI |date=14 December 2022 |access-date=9 January 2023 |archive-date=9 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230109143631/https://www.bnionline.net/en/news/military-council-suffered-massive-casualties-battle-namhsan |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စစ်ကောင်စီက [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]ရှိ ကျေးရွာတစ်ရွာအား လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုပြုလုပ်ခဲ့ရာ အရပ်သား ၇ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |last= |date=19 January 2023 |title=Myanmar military bombs village, killing seven, sources say |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-bombs-village-killing-seven-sources-2023-01-19/ |access-date=2023-01-22 |archive-date=22 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122223148/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-bombs-village-killing-seven-sources-2023-01-19/ |url-status=live |accessdate=11 November 2023 |archive-date=22 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230122223148/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-bombs-village-killing-seven-sources-2023-01-19/ }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက [[ဧရာဝတီမြစ်|ဧရာဝတီ]]နှင့် [[မူးမြစ်]]တလျောက် ကျေးရွာများအား ဆက်တိုက် စီးနင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref name=":1"/> ထိုကာလအတွင်း [[အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် ၉၉ ခြေမြန်တပ်မ]]မှ တပ်သားများက [[တာတိုင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု]]တွင် ရွာသား ၁၇ ဦးအား သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name=":1" /> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့မှ မတ်လ ၅ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီတပ်များက စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတွင် ရွာသူရွာသား ၉၉ ဦးကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးသမား ၂၀ ကို ခေါင်းဖြတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သလို အမျိုးသမီး အနည်းဆုံး သုံးဦးကိုလည်း အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြသည်။<ref name=":5">{{Cite web |last= |first= |date=11 March 2023 |title=Prominent Myanmar Monk Disappears After Being Detained by Regime Forces |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/prominent-myanmar-monk-disappears-after-being-detained-by-regime-forces.html |access-date=2023-03-11 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=11 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311185343/https://www.irrawaddy.com/news/burma/prominent-myanmar-monk-disappears-after-being-detained-by-regime-forces.html |url-status=live }}</ref> အရပ်သားများ၊ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများနှင့် စစ်မှုထမ်းများအပါအဝင် "နိုင်ငံအား သစ္စာစောင့်သိသူများ"နှင့် အဖွဲ့အစည်းများအား လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခွင့်ပြုမည့် ကြေညာချက်ကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Aung Zay |date=17 February 2023 |title=Hundreds apply for firearms licenses days after introduction of new policy |url=https://myanmar-now.org/en/news/hundreds-apply-for-firearms-licenses-days-after-introduction-of-new-policy |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316200427/https://myanmar-now.org/en/news/hundreds-apply-for-firearms-licenses-days-after-introduction-of-new-policy |url-status=live }}</ref><ref name=":02">{{Cite web |last=Tin Htet Paing |date=13 February 2023 |title=Myanmar regime issues right to arms policy enabling easier weapons access for pro-junta individuals and militias |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316191848/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-regime-issues-right-to-arms-policy-enabling-easier-weapons-access-for-pro-junta |url-status=live }}</ref> ကြေညာချက်တွင် အသက် ၁၈ နှစ် ပြည့်မြောက်ပြီး ပုဂ္ဂိုလ်ရေးရာ လုံခြုံရေးအတွက် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ရန် လိုအပ်သူများအနေဖြင့် ကိုင်ဆောင်ခွင့် လျောက်ထားနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref name=":02" /><ref>{{Cite web |title=Leaked document confirms Myanmar junta is arming anti-resistance militias |url=https://myanmar-now.org/en/news/leaked-document-confirms-myanmar-junta-is-arming-anti-resistance-militias |access-date=2023-03-16 |website=Myanmar NOW |language=en |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316200425/https://myanmar-now.org/en/news/leaked-document-confirms-myanmar-junta-is-arming-anti-resistance-militias |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |last=Htoon |first=Kyaw Lin |date=2 August 2018 |title=Firearms and the law in Myanmar |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/firearms-and-the-law-in-myanmar/ |access-date=2023-03-16 |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316204933/https://www.frontiermyanmar.net/en/firearms-and-the-law-in-myanmar/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar junta revives 1977 law allowing 'loyal' civilians to bear arms |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/guns-02132023190430.html |access-date=2023-03-16 |website=Radio Free Asia |language=en |archive-date=16 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230316200625/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/guns-02132023190430.html |url-status=live }}</ref> ===ပြောက်ကျားတိုက်ပွဲများ=== [[File:Burning Car in Lashio.jpg|thumb|၂၀၂၃ ဧပြီလက လားရှိုးမြို့အတွင်း မီးလောင်ကျွမ်းလျက်ရှိသော ကားများအား တွေ့ရစဉ်]] [[ရေးမြို့နယ်]]အခြေစိုက် ဒေသခံတော်လှန်ရေးအဖွဲ့ ရေးဘီလူးသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လအတွင် ပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ချောင်းတောင်တံတားစစ်ဆေးရေးဂိတ်ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား လေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရေးမြို့နယ်နှင့် လမိုင်းတွင် ရေးဘီလူးအဖွဲ့ ပစ်ခတ်မှုများပြုလုပ်ရာ စစ်သား ၄ ဦး သေဆုံး |url=https://www.mizzimaburmese.com/article/129915 |last1=Chan |first1=Juu |access-date=29 June 2023 |work=Mizzima |date=22 June 2023 |language=my |accessdate=22 November 2023 |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406154722/https://www.mizzimaburmese.com/article/129915 }}</ref> ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရေးမြို့နယ်၊ [[ဒူးယားရွာ၊ ရေးမြို့နယ်|ဒူးယားရွာ]]ရှိ [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့|ပျူစောထီး]]ခေါင်းဆောင်ကို ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရေးမြို့နယ်တွင် စစ်မှုထမ်းဟောင်း ပျူစောထီးခေါင်းဆောင်အား ရေးဘီလူးအဖွဲ့ပစ်ခတ်ရှင်းလင်း |url=https://www.mizzimaburmese.com/article/130104 |last1=Chan |first1=Juu |access-date=29 June 2023 |work=Mizzima |date=27 June 2023 |language=my |accessdate=22 November 2023 |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406160007/https://www.mizzimaburmese.com/article/130104 }}</ref> ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]]မှ ယာဉ်တန်းကို အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီဖက်မှ ငါးဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရေးမြို့နယ်တွင် စကခ (၁၉) လှည့်ကင်းအား ရေးဘီလူးအဖွဲ့ ပစ်ခတ် |url=https://mizzimaburmese.com/article/130149 |last1=Chan |first1=Juu |access-date=29 June 2023 |work=Mizzima |date=28 June 2023 |language=my |accessdate=22 November 2023 |archive-date=6 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240406160251/https://mizzimaburmese.com/article/130149 }}</ref> ထိုတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် [[လမိုင်းမြို့]]၊ [[ခေါဇာမြို့]]နှင့် [[ရေးမြို့]]ရှိ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးရုံးများကို ပိတ်ထားခဲ့ရသည်။ [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်]]၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ရေးဘီလူးနှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များက မော်လမြိုင်-ရေး-ထားဝယ် အမှတ် ၈ ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် စစ်ဆေးရေးဂိတ်များဖွင့်လှစ်ကာ စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရေး၊ လမိုင်းနှင့် ခေါဇာမြို့က စစ်ကောင်စီ ဌာနဆိုင်ရာရုံးများ ပိတ်လိုက်ရ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2023/06/27/261187.html |access-date=29 June 2023 |work=The Irrawaddy |date=27 June 2023 |language=my |accessdate=22 November 2023 |archive-date=28 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628091316/https://burma.irrawaddy.com/news/2023/06/27/261187.html }}</ref><ref>{{cite news |title=Four Military Council Soldiers Arrested During KNLA/ PDF Inspection of Vehicles on Ye-Thanbyuzayat Highway |url=https://www.bnionline.net/en/news/four-military-council-soldiers-arrested-during-knla-pdf-inspection-vehicles-ye-thanbyuzayat |access-date=29 June 2023 |work=BNI |date=22 June 2023 |language=en |accessdate=22 November 2023 |archive-date=29 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230629035217/https://www.bnionline.net/en/news/four-military-council-soldiers-arrested-during-knla-pdf-inspection-vehicles-ye-thanbyuzayat }}</ref> မြို့ပေါ်နေရာများတွင်လည်း ပြောက်ကျားတိုက်ခိုက်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]] လုံခြုံရေးအကြီးအကဲ ဗိုလ်မှူးဟောင်း ဦးရဲခိုင်ကို ရန်ကုန်အခြေစိုက် မြို့ပြပြောက်ကျားအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့် Urban Owls က ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်။<ref name="UrbanOwls2">{{cite news|title=Head of security for Yangon International Airport assassinated|url=https://myanmar-now.org/en/news/head-of-security-for-yangon-international-airport-assassinated/|date=21 June 2023|access-date=28 June 2023|work=The Irrawaddy|language=en|last1=Thit|first1=Han|accessdate=22 November 2023|archive-date=17 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240217073450/https://myanmar-now.org/en/news/head-of-security-for-yangon-international-airport-assassinated/}}</ref><ref name="UrbanOwls3">{{cite news |title=Yangon Airport security chief assassinated |url=https://www.mizzima.com/article/yangon-airport-security-chief-assassinated |date=22 June 2023 |access-date=28 June 2023 |work=Mizzima |accessdate=22 November 2023 |archive-date=3 July 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230703053839/https://www.mizzima.com/article/yangon-airport-security-chief-assassinated }}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၏ ပထမဆုံးသော ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် တပ်ရင်း ၅၁၀၁ ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=NUG's first Yangon PDF battalion is preparatory measure: NUG PM Office spokesperson |url=https://mizzima.com/article/nugs-first-yangon-pdf-battalion-preparatory-measure-nug-pm-office-spokesperson |last=Pan |first=Pan |access-date=28 June 2023 |work=Myanmar Now |date=8 June 2023 |accessdate=22 November 2023 |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608205910/https://www.mizzima.com/article/nugs-first-yangon-pdf-battalion-preparatory-measure-nug-pm-office-spokesperson }}</ref> === ၂၀၂၃ မုတ်သုန်ရာသီ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများ === ဇန်နဝါရီလမှ ဇူလိုင်လအထိ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃,၀၁၂ ဦးအား သုတ်သင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက ဩဂုတ်လတွင် ဆိုသည်။ ကယားပြည်နယ်တွင် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၆၆၇ ဦးနှင့် တော်လှန်ရေးသမား ၉၉ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-3000-myanmar-junta-troops-killed-in-first-half-of-2023-nug.html |access-date=11 November 2023 |archive-date=14 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230814062947/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/over-3000-myanmar-junta-troops-killed-in-first-half-of-2023-nug.html }}</ref> ကေအင်ယူ ထိန်းချုပ်နယ်မြေတွင် တိုက်ပွဲပေါင်း ၂,၄၉၅ ခု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သံတောင်မြောက်ပိုင်း ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့က [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်]]အနီးရှိ ဧလာစစ်စခန်းအား ဒရုန်းဖြင့် လက်လုပ်ဗုံးနှစ်လုံး ကြဲချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-09-18 |title=Naypyitaw Junta Airbase Hit by Myanmar Resistance Drone Strike |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/naypyitaw-junta-airbase-hit-by-myanmar-resistance-drone-strike.html |access-date=2023-09-18 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=20 September 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230920120606/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/naypyitaw-junta-airbase-hit-by-myanmar-resistance-drone-strike.html }}</ref> စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က ပြုလုပ်သော အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ယာယီသမ္မတ ဒူဝါလရှီးလက တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအနေဖြင့် နိုင်ငံ၏ ၆၀% အထိ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Star |first=The |date=2023-09-29 |title=Myanmar resistance leader claims majority control over territory in the country |url=https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/09/29/myanmar-resistance-leader-claims-majority-control-over-territory-in-the-country |access-date=2023-10-06 |website=[[The Star (Malaysia)|The Star]] |language=en-US |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010222154/https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2023/09/29/myanmar-resistance-leader-claims-majority-control-over-territory-in-the-country }}</ref> ====ကနောင်စစ်ဆင်ရေး==== {{main|ကနောင်စစ်ဆင်ရေး}} [[တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|မန္တလေးပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]]တို့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သော [[ကနောင်စစ်ဆင်ရေး]]တွင် ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်မှ စက်တင်ဘာလအထိ စစ်ကောင်စီတပ်သား အနည်းဆုံး ၇၆ သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Irrawaddy |first1=The |title=Myanmar Junta Loses 76 Soldiers as PDF Kicks Off Special Operation in Mandalay, Shan |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-76-soldiers-as-pdf-kicks-off-special-operation-in-mandalay-shan.html |access-date=15 October 2023 |work=The Irrawaddy |date=12 September 2023 |accessdate=19 November 2023 |archive-date=17 October 2023 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20231017211041/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-76-soldiers-as-pdf-kicks-off-special-operation-in-mandalay-shan.html }}</ref> == ၂၀၂၃ နှောင်းပိုင်း အဓိက စစ်ရေးအခြေအနေများ == ပြည်တွင်းစစ်၏ သွေးစွန်းခဲ့သော မလူးသာမလှုပ်သာ နှစ်နှစ်တာကာလသည် တိုင်းရင်းသား ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့ (တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော်နှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်) ၏ အောင်မြင်သော ထိုးစစ်နှင့်အတူ ချိုးဖြတ်ခဲ့သည်ဟု ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ အစောပိုင်းတွင် ဘီဘီစီသတင်းက ဆိုသည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် စတင်ခဲ့သော ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးသည် ကိုးကန့်ဒေသ၏ မြို့တော် လောက်ကိုင်မြို့ ကျဆုံးခြင်း၊ ထောင်ပေါင်းများစွာသော စစ်ကောင်စီတပ်သားများ လက်နက်ချခြင်းတို့နှင့်အတူ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name=laukkai/><ref name="BBC-losing-24-1-2024">{{cite news |last1=Head |first1=Jonathan |title=Myanmar's army is losing – and facing fire from a militant monk |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-68038513 |access-date=24 January 2024 |agency=BBC |date=23 January 2024 |accessdate=6 February 2024 |archive-date=23 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240123224556/https://www.bbc.com/news/world-asia-68038513 }}</ref> ===၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး=== {{main|၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး}} [[File:Kawlin 2023-11-06.jpg|thumb|၂၀၂၃ နိုဝင်ဘာလက ကောလင်းမြို့တွင် သိမ်းဆည်းရမိသော တပ်မတော် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများ]] ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မြောက်ပိုင်းဒေသ ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့များဖြစ်သော မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော်(MNDAA)၊ တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်(TNLA) နှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်(AA)တို့က ရှမ်းပြည်နယ်၊ မြောက်ပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ ရှေ့တန်းစခန်းများ၊ အခြေချစခန်းများ၊ ယာယီစခန်းများ၊ တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့များကို တစ်ပြိုင်နက် အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ကြောင်းပူးတွဲကြေညာခဲ့သည်။ ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့များက စစ်အာဏာရှင်စနစ် အမြစ်ပြတ်ရန်၊ တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်အပါအဝင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျယ်ပြန့်လာသော အွန်လိုင်းလောင်းကစားလိမ်လည်မှု ပပျောက်ဖို့၊ Online Game (ကျဖျင်) ကုမ္ပဏီများနှင့် အဆိုပါ လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်နေသည့် စစ်ကောင်စီနဲ့ ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များကို နှိမ်နင်းနိုင်ရန် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးစတင်ပြီးနောက် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို ကြိုဆိုကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် ပြည်သူများက အသိပေးကြသည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကြောင့် စစ်ကောင်စီ၏ အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေအတွင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် အထိနာခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ပြည်သူ့စစ်အားကောင်းခြင်း၊ အပစ်အခတ်ရပ်စဲထားခြင်းနှင့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များပြားခြင်းတို့ကြောင့် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်ရေးတပ်များမှာ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် အင်အားလုံလောက်စွာ မရှိကြခြင်း၊ ခံစစ်များပြင်ဆင်ထားမှုမရှိခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်ပျက်ပြားနေခြင်းတို့ကြောင့် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏ အစပိုင်းမှာပင် စစ်ကောင်စီ၏ တပ်ဖွဲ့ဝင် ရာနှင့်ချီသေဆုံးခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက် နေ့လယ်ပိုင်းတွင် ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့များထိန်းချုပ်ထားသော ချင်းရွှေဟော်မြို့သို့ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းမှတစ်ဆင့် လေထီးတပ်သား ၈၀ ခန့်ကို စစ်ကူချပေးခဲ့ရာ မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော်က လက်ဦးမှုရယူပြီး ပစ်ခတ်ချေမှုန်းခဲ့ရာ ၇၀ ကျော်သေဆုံးပြီး ၃ ဦးကို အရှင်ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့နေ့လယ်ပိုင်းတွင် စစ်ကောင်စီလေတပ်၏ ရုရှားနိုင်ငံထုတ် YAK-130 အမျိုးအစား အဆင့်မြင့်လေ့ကျင့်ရေးတိုက်လေယာဉ်တစ်စီးကို ပွိုင့်-၅ လေယာဉ်ပစ်လက်နက်ဖြင့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ ပျက်ကျသွားပြီး လေယာဉ်မှူးနှစ်ဦးမှာ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်။ တော်လှန်ရေးမဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့များ၏ ပိုမိုပြင်းထန်လာသော မြို့သိမ်းထိုးစစ်များကြောင့် စစ်ကောင်စီတပ်များမှာ ပို၍အထိနာလျက်ရှိရာ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်) လက်အောက်ခံ အမှတ်(၁၂၉)ခြေမြန်တပ်ရင်းမှ တပ်ရင်းမှူးဦးဆောင်၍ တပ်ဖွဲ့ဝင် (၁၂၆) ဦး နှင့် မိသားစုဝင် (၁၃၄) ဦး စုစုပေါင်း (၂၆၂) ဦးသည် ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့များထံ ဆက်သွယ်လာကာ လက်နက်များနှင့်တကွ အညံ့ခံအလင်းဝင်လာခဲ့သည်။ အလင်းဝင်လာသူများအား စစ်သားတစ်ဦးလျှင် ၁၀ သိန်းနှင့် မိသားစုဝင်တစ်ဦးလျှင် ၁ သိန်းစီ ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့များက ချီးမြှင့်ခဲ့ကြသည်။ နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းနှင့် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၏ မြို့တော် လောက်ကိုင်မြို့အထိ MNDAA က နီးကပ်လာခဲ့ပြီး [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]]အတွင်း ဗျူဟာကျသော စစ်စခန်းပေါင်းများစွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Forces Close In On Key Northeastern Town |url=https://thediplomat.com/2023/11/myanmar-resistance-forces-close-in-on-key-northeastern-town/ |last=Strangio |first=Sebastian |work=The Diplomat |date=16 November 2023 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215051619/https://thediplomat.com/2023/11/myanmar-resistance-forces-close-in-on-key-northeastern-town/ }}</ref> MNDAA တပ်ဖွဲ့များက လောက်ကိုင်မြို့၏တောင်ဘက်အနီး ဘုရားကုန်းပေါ်ရှိ စစ်စခန်းအပါအဝင် မြို့ပတ်လည်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-05 |title=Ethnic Army Battles to Seize Another Base From Myanmar Junta Near Border With China |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |access-date=2023-12-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=6 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231206134554/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/ethnic-army-battles-to-seize-another-base-from-myanmar-junta-near-border-with-china.html |url-status=live }}</ref> ဒီဇင်ဘာ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အမှတ် ၅၅ ခြေမြန်တပ်ရင်းမှ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၉၀ ကျော်သည် MNDAA ထံတွင် လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Infantry Division Surrenders in Laukkai, Shan State: Reports |author=Saw Reh |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |language=en |date=26 December 2023 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html }}</ref> ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြို့အား MNDAA က သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{cite news |title=Most of Laukkai now under MNDAA control |url=https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |date=28 December 2023 |author=Kyaw Oo |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=11 January 2024 |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် လောက်ကိုင်မြို့ရှိ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်အား MNDAA က သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက် လောက်ကိုင်မြို့သည် MNDAA လက်အောက်သို့ အလုံးစုံ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။<ref name=laukkai>{{cite news |title=MNDAA captures military command centre outside Laukkai, taking full control of city |url=https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ |date=5 January 2024 |language=en |work=Myanmar Now |accessdate=11 January 2024 |archive-date=11 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240111142130/https://myanmar-now.org/en/news/mndaa-captures-military-command-centre-outside-laukkai-taking-full-control-of-city/ }}</ref> ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် သိန္နီမြို့ရှိ အမှတ် ၁၆ စစ်ဆင်ရေးဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]]နှင့် [[သိန္နီမြို့]]များကို သိမ်းပိုက်ရရှိပြီဖြစ်ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Hein Htoo Zan |title=Myanmar’s Brotherhood Alliance Seizes Two More Towns in Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-brotherhood-alliance-seizes-two-more-towns-in-shan-state.html |access-date=8 January 2024 |work=The Irrawaddy |date=8 January 2024 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108104603/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-brotherhood-alliance-seizes-two-more-towns-in-shan-state.html }}</ref> === တောင်သမန် စစ်ဆင်ရေး === {{main|တောင်သမန် စစ်ဆင်ရေး}} === ၁၁၀၇ နှင့် ၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး === {{main|၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး}} ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးရိုက်ခတ်လာသည့် ကရင်နီပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့တွင် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ကရင်နီတပ်မတော်တို့က တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များနှင့်အတူ လွိုင်ကော်မြို့တွင် တိုက်ပွဲများ စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-14 |title=Tens of Thousands Trapped as Myanmar Resistance Strikes Kayah State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |access-date=2023-11-14 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=2023-11-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114143014/https://www.irrawaddy.com/news/burma/tens-of-thousands-trapped-as-myanmar-resistance-strikes-kayah-state-capital.html |url-status=live}}</ref> စစ်ဆင်ရေးပထမရက်တွင် တပ်မတော် (လေ) တိုက်လေယာဉ်တစ်စင်းအား KNDF က ပစ်ချနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ စစ်ကောင်စီကမူ စက်ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ပျက်ကျခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{cite news |title=A military jet crashes in eastern Myanmar. Ethnic resistance groups claim they shot it down |url=https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 |last=Peck |first=Grant |date=11 November 2023 |language=en |accessdate=19 November 2023 |archive-date=11 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231111174038/https://apnews.com/article/myanmar-kayah-karenni-resistance-jet-fighter-crash-57bea1e41f43313abe5095f9c9c3a9c6 }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တစ်နေ့လုံး ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့(KNDF)က လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်အခြေချထားသော အမှတ်(၄၂၅)ခြေမြန်တပ်ရင်းနှင့် အမှတ်(၆)ခြေမြန်တပ်ရင်းတို့ကို ဝင်ရောက်တိုက်ခဲ့သည်။ အမှတ်(၄၂၅)ခြေမြန်တပ်ရင်းမှ တပ်ရင်းမှူး၊ ဒုတိယတပ်ရင်းမှူးအပါအဝင် တပ်ရင်းတစ်ရင်းလုံးနီးပါးနှင့် အမှတ်(၆)ခြေမြန်တပ်ရင်းမှ တပ်ရင်းတစ်ဝက်နီးပါး သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် [[လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်]]အတွင်း ကျန်ရှိနေသည့် အမှတ်(၆)ခြေမြန်တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို အပြီးသတ်ချေမှုန်းရန် စစ်ဆင်ရေးဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကျန်ရှိနေသည့် စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင်များကို လက်နက်ချအညံ့ခံရန် အခွင့်အရင်းပေးခဲ့သဖြင့် ဗိုလ်ကြီးတစ်ဦး ဦးစီးသော စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၂ ဦးသည် လက်နက်ချအညံ့ခံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-15 |title=Kayah Resistance Seizes Myanmar Junta Bases in State Capital |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html |access-date=2023-11-15 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=16 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231116062451/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/kayah-resistance-seizes-myanmar-junta-bases-in-state-capital.html }}</ref> ===တကျော့ပြန် ရခိုင်စစ်=== ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးသည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် စတင်လာပြီးနောက် ကျောက်တော်မြို့နယ်ရှိ အပေါက်ဝရဲစခန်းကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က လက်နက်မချလျှင် တိုက်ခိုက်မည်ဟု အကြောင်းကြားပြီးနောက် အပေါက်ဝရဲစခန်းမှ စခန်းမှူးအပါအဝင် စခန်းတစ်ခုလုံးသည် လက်နက်ချအလင်းဝင်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ရသေ့တောင်မြို့နယ်ရှိ နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာမှ စစ်ကောင်စီနှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ပျက်ပြားခဲ့သည်။ ဒုံးပိုက်စခန်းအား နံနက် ၆ နာရီခွဲတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရသေ့တောင်မြို့နယ် နယ်ခြားစောင့်ရဲစခန်းနှစ်ခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် ထိုးစစ်ဆင်တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ဒုံးပိုက်စခန်းကိုသိမ်းပိုက်ရရှိပြီဟုဆို |trans-title=Two Rathedaung Township Border Guard Military Posts attacked by Arakan Army with Dong Paik camp being captured |date=13 November 2023 |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 |language=my |work=Narinjara News |accessdate=19 November 2023 |archive-date=13 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231113013729/https://burmese.narinjara.com/news/detail/65516f28a30cc94f1526a1e6 }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ စစ်စခန်း ၄၀ ကျော်အား စစ်ကောင်စီအဖွဲ့များ စွန့်ပစ်သွားကြသည်ဟု ဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ရက္ခိုင့်တပ်တော်လက်အောက်သို့ ချက်ခြင်းကျရောက်ခြင်း မဟုတ်ခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-14 |title=Almost 40 Myanmar Junta Positions Abandoned in Rakhine: Arakan Army |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-40-myanmar-junta-positions-abandoned-in-rakhine-arakan-army.html |access-date=2023-11-14 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=14 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231114141415/https://www.irrawaddy.com/news/burma/almost-40-myanmar-junta-positions-abandoned-in-rakhine-arakan-army.html }}</ref> နောက်ရက်တွင် မြန်မာစစ်ကောင်စီ လုံခြုံရေးအဖွဲ့ဝင်အများအပြား ရက္ခိုင့်တပ်တော်ထံ လက်နက်ချ ခဲ့သည်။<ref name="reuters15nov">{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-rebels-says-dozens-junta-forces-surrender-captured-2023-11-15/|title=Myanmar rebels says dozens of junta forces surrender, captured|journal=Reuters|date=2023-11-15}}</ref> ထိုညတွင် ပေါက်တောမြို့နယ် ရဲစခန်းကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့နံနက်တွင် မြို့အား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ စစ်ကောင်စီက ရေကြောင်းနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Captures Town in Rakhine, Prompting Bombardment by Myanmar Military |date=16 November 2023 |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html |language=en |work=The Irrawaddy |accessdate=19 November 2023 |archive-date=17 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117203523/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-captures-town-in-rakhine-prompting-bombardment-by-myanmar-military.html }}</ref> === ချင်း ထိုးစစ်ဆင်မှု === [[ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်]]နှင့် ဒေသခံ [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များ]]က နှစ်ရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနော် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ [[ရိဒ်ခေါဒါရ်မြို့]]ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-14 |title=Chin Resistance Seizes Indian Border Town From Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-resistance-seizes-indian-border-town-from-myanmar-junta.html |access-date=2023-12-01 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=30 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231130192412/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/chin-resistance-seizes-indian-border-town-from-myanmar-junta.html |url-status=live }}</ref> စစ်အာဏာသိမ်းပြီးနောက် လက်နက်ကိုင်ခုခံတော်လှန်မှုဖြစ်ပွားချိန်မှစ၍ ချင်းပြည်နယ်တွင် ပထမဆုံး သိမ်းပိုက်ရမိသော မြို့ဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီတပ်သားနှင့် ရဲတပ်သား အနည်းဆုံး ၄၀ ခန့်မှာ အိမ်နီးချင်းအိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ယင်းတို့အား ဒေသခံရဲအဖွဲ့က အာသံရိုင်ဖယ်တပ်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ပြန်ပို့ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |date=2023-11-15 |title=40 Myanmar army personnel who fled to Mizoram amid conflict sent back |url=https://indianexpress.com/article/india/40-myanmar-army-personnel-who-fled-to-mizoram-amid-conflict-sent-back-9026986/ |access-date=2023-12-01 |website=The Indian Express |language=en |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202043349/https://indianexpress.com/article/india/40-myanmar-army-personnel-who-fled-to-mizoram-amid-conflict-sent-back-9026986/ |url-status=live }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ချင်း-ရခိုင်နယ်စပ်ရှိ [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါထိုးစစ်အတွင်း တပ်မတော်က ဓာတုလက်နက်များ အသုံးပြုခဲ့သည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က စွပ်စွဲထားသည်။<ref>{{Cite web |last=Zan |first=Hein Htoo |date=2023-12-05 |title=Myanmar Junta Uses Chemical Warfare: Arakan Army |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-uses-chemical-warfare-arakan-army.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207021538/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-uses-chemical-warfare-arakan-army.html }}</ref> ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် မြို့နယ်တွင်းရှိ စစ်စခန်းကြီးတစ်ခုကို သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ကြောင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-12-06 |title=Arakan Army Declares Seizure of Major Myanmar Junta Base |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html |access-date=2023-12-06 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=7 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231207024830/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/arakan-army-declares-seizure-of-major-myanmar-junta-base.html }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒေသခံချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက [[ကနေဒီတောင်|ကနေဒီတောင်ထိပ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Irrawaddy |first=The |date=2023-11-22 |title=PDF Seizes Hilltop Base in Chin State, Captures 12 Myanmar Junta Soldiers |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/pdf-seizes-hilltop-base-in-chin-state-captures-12-myanmar-junta-soldiers.html |access-date=2023-12-01 |website=The Irrawaddy |language=en-US |archive-date=1 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201042525/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/pdf-seizes-hilltop-base-in-chin-state-captures-12-myanmar-junta-soldiers.html |url-status=live }}</ref> [[မတူပီမြို့နယ်]]ရှိ [[လိုင်လင်းပီမြို့]]ကို သုံးရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်က နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2023-11-25 |title=Another town on the India-Myanmar border falls to the resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ |access-date=2023-12-01 |website=Myanmar Now |language=en-US |archive-date=27 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231127132400/https://myanmar-now.org/en/news/another-town-on-the-india-myanmar-border-falls-to-the-resistance/ |url-status=live }}</ref> နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် မတူပီမြို့နယ်ရှိ [[ရေဇွာမြို့]]ကို ချင်းအမျိုးသားတပ်မတော်နှင့် ချင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Chin allied resistance claims big junta losses in western Myanmar |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html |access-date=2023-12-01 |website=Radio Free Asia |language=en |archive-date=2 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231202043350/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/chin-fighting-11302023071854.html |url-status=live }}</ref> ===တပ်မတော်အပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု=== [[File:ATR-42 of Myanmar Air Force at Mawlamyine Airport.jpg|thumb|မော်လမြိုင်လေဆိပ်တွင် တွေ့ရသော တပ်မတော်(လေ)၏ ATR-42 လေယာဉ်နှစ်စင်း]] တပ်မတော်သည် [[နေပြည်တော်]]အား ကာကွယ်ရန် အခြားတိုင်းဒေသကြီးများမှ စစ်သည်များ ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ ဝန်ထမ်းများအား လက်နက်တပ်ဆင်ခြင်းများအပါအဝင် တပ်သား ၁၄,၀၀၀ ဖြင့် ပြင်ဆင်လျက်ရှိသည်ဟု နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ''ဧရာဝတီသတင်းဌာန''က ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး စတင်ပြီး မကြာမီ ယင်းသို့ ပြင်ဆင်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် မန္တလေး၊ ပဲခူးနှင့် ရန်ကုန်အား ကာကွယ်ရန် တပ်သား ၁၀,၀၀၀ ဖြင့်လည်း ပြင်ဆင်လျက်ရှိသည်။ နေပြည်တော် ရဲစခန်းများတွင် ကွန်ကရစ်တုံးများ ချခြင်း၊ သဲအိတ်များကာရံခြင်းများအပါအဝင် အကာအရံအတားအဆီးများ ပြင်ဆင်ခြင်းများလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-prepping-14000-troops-to-defend-naypyitaw-sources.html |title=Myanmar Regime Prepping 14,000 Troops to Defend Naypyitaw: Sources |author=Hein Htoo Zan |date=22 November 2023 |journal=The Irrawaddy |publisher= |access-date=1 December 2023 |quote= |archive-date=1 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201093217/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-prepping-14000-troops-to-defend-naypyitaw-sources.html |url-status=live |accessdate=8 December 2023 |archive-date=1 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231201093217/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-regime-prepping-14000-troops-to-defend-naypyitaw-sources.html }}</ref> ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်း ဒရုန်းနှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများ ရောင်းဝယ်ခြင်းနှင့် တရားမဝင်ပျံသန်းခြင်းများကို တားမြစ်ကြောင်း အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနက နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Authorities issue local order to ban the sale of drones and drone accessories and unauthorized flights within Yangon Region |date=22 November 2023 |url=https://elevenmyanmar.com/news/authorities-issue-local-order-to-ban-the-sale-of-drones-and-drone-accessories-and-unauthorized |work=Eleven Myanmar |access-date=1 December 2023 |language=en |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122134850/https://elevenmyanmar.com/news/authorities-issue-local-order-to-ban-the-sale-of-drones-and-drone-accessories-and-unauthorized |url-status=live |accessdate=8 December 2023 |archive-date=22 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122134850/https://elevenmyanmar.com/news/authorities-issue-local-order-to-ban-the-sale-of-drones-and-drone-accessories-and-unauthorized }}</ref> သာမန်ပြစ်မှုကျူးလွန်ခဲ့သည့် ခွင့်မဲ့ နှင့် စစ်ပြေးများအား နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးအတွက် စစ်မှုထမ်းနိုင်ရန် လက်ခံမည်ဟု တပ်မတော်က ဒီဇင်ဘာလ အစောပိုင်းတွင် ကြေညာသည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/depleted-myanmar-military-urges-deserters-to-return-to-barracks.html |title=Depleted Myanmar Military Urges Deserters to Return to Barracks |access-date=5 December 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205084238/https://www.irrawaddy.com/news/burma/depleted-myanmar-military-urges-deserters-to-return-to-barracks.html |url-status=live |accessdate=8 December 2023 |archive-date=5 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205084238/https://www.irrawaddy.com/news/burma/depleted-myanmar-military-urges-deserters-to-return-to-barracks.html }}</ref> ==== ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များ ==== စစ်တပ်ထောက်ခံသော [[ပျူစောထီးပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့]]သည် အရပ်သားများအပေါ် ကျူးလွန်သော စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် ဒေသခံများအား ပါဝင်ရန်အင်အားသုံးခြင်းတို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ဘီဘီစီသတင်းက ဆိုသည်။<ref name="BBC-losing-24-1-2024"/> == ၂၀၂၄ စစ်ရေးအခြေအနေများ == အသက် ၁၈ မှ ၃၅ ကြား အမျိုးသားများနှင့် အသက် ၁၈ မှ ၂၇ ကြား အမျိုးသမီးများ စစ်မှုထမ်းရမည့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အာဏာတည်ကြောင်း စစ်ကောင်စီက ကြေညာသည်။ စစ်မှုထမ်းရန်ပျက်ကွက်ပါက ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ်အထိ ချနိုင်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-enforces-mandatory-military-service-young-people-2024-02-11/|title=Myanmar junta enforces mandatory military service for young people|date=February 11, 2024|website=Reuters|access-date=11 February 2024|archive-date=16 March 2024|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20240316030303/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-enforces-mandatory-military-service-young-people-2024-02-11/}}</ref> ===လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ=== {{main|လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ}} [[File:Myanmar-China Border Yanlonkyine Gate.jpg|thumb|လောက်ကိုင်မြို့အနီး တရုတ်-မြန်မာ နယ်စပ်ဝင်ပေါက်]] နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) သည် [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]၏ မြို့တော် [[လောက်ကိုင်မြို့]]တွင် [[၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး]]ကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် [[လောက်ကိုင်တိုက်ပွဲ]]အတွင်း ဗျူဟာမြောက် နေရာအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Forces Close In On Key Northeastern Town |url=https://thediplomat.com/2023/11/myanmar-resistance-forces-close-in-on-key-northeastern-town/ |last=Strangio |first=Sebastian |work=The Diplomat |date=16 November 2023 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=15 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231215051619/https://thediplomat.com/2023/11/myanmar-resistance-forces-close-in-on-key-northeastern-town/ }}</ref> MNDAA တပ်ဖွဲ့များသည် လောက်ကိုင်တောင်ဘက်ရှိ ဘုရားလေးဆူ ကင်းစခန်းအပါအဝင် မြို့တဝိုက်ရှိ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ဒီဇင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်အစိုးရ၏ အမှတ် ၅၅ ခြေလျင်တပ်မမှ တပ်သားပေါင်း ၉၀ ကျော် MNDAA သို့ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Infantry Division Surrenders in Laukkai, Shan State: Reports |author=Saw Reh |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html |language=en |date=26 December 2023 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=27 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227230442/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-infantry-division-surrenders-in-laukkai-shan-state-reports.html }}</ref> လောက်ကိုင်မြို့တွင်း အမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်မှု ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး မြို့ဧရိယာအများစုမှာ MNDAA ထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရက်က ကျရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Most of Laukkai now under MNDAA control |url=https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ |date=28 December 2023 |author=Kyaw Oo |work=Myanmar Now |language=en |accessdate=11 January 2024 |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230153043/https://myanmar-now.org/en/news/most-of-laukkai-now-under-mndaa-control/ }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် MNDAA မှ လောက်ကိုင်ရှိ [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်]] ဌာနချုပ်အား သိမ်းပိုက်ပြီး မြို့ကို အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name=laukkai/> ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]သည် သိန္နီမြို့ရှိ [[အမှတ်(၁၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|အမှတ် ၁၆ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]]အပါအဝင် မြို့ပေါ်ရှိ စစ်အစိုးရတပ်စခန်းများကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်တွင် [[ကွတ်ခိုင်မြို့|ကွတ်ခိုင်]]နှင့် [[သိန္နီမြို့]]များကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |author=Hein Htoo Zan |title=Myanmar's Brotherhood Alliance Seizes Two More Towns in Shan State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-brotherhood-alliance-seizes-two-more-towns-in-shan-state.html |access-date=8 January 2024 |work=The Irrawaddy |date=8 January 2024 |accessdate=11 January 2024 |archive-date=8 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108104603/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-brotherhood-alliance-seizes-two-more-towns-in-shan-state.html }}</ref> လောက်ကိုင်တွင် လက်နက်ချခဲ့သော ဗိုလ်မှူးချုပ် ၃ ဦးကို ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် သေဒဏ် ချမှတ်ခဲ့ပြီး ကျန် ၃ ဦးကိုလည်း စစ်ဥပဒေဖြင့် ထောင်ဒဏ် တစ်သက်တစ်ကျွန်း ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/defeated-myanmar-junta-generals-given-death-sentences.html|website=The Irrawaddy|title=Defeated Myanmar Generals Given Death Sentences|date=January 23, 2024|access-date=January 26, 2024|archive-date=24 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240124033009/https://www.irrawaddy.com/news/burma/defeated-myanmar-junta-generals-given-death-sentences.html}}</ref> ===ပြင်းထန်သည့် အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး=== ဒီဇင်ဘာလအစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်သည် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို ရပ်တန့်ရန် [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့]]အား ဖိအားပေးရန် တရုတ်နိုင်ငံထံ အကြောင်းကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Asks China to Pressure Brotherhood Alliance to End Offensive |url=https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/myanmar-junta-asks-china-to-pressure-brotherhood-alliance-to-end-offensive.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209232206/https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/myanmar-junta-asks-china-to-pressure-brotherhood-alliance-to-end-offensive.html |archive-date=9 December 2023 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=9 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231209232206/https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/myanmar-junta-asks-china-to-pressure-brotherhood-alliance-to-end-offensive.html }}</ref> ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံသည် စစ်အစိုးရနှင့် ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့တို့အကြား အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး ညှိနှိုင်းခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ နှစ်ဘက်စလုံး ပစ်ခတ်မှုများ ရပ်တန့်ထားရန် သဘောတူခဲ့ပြီး တရုတ်နယ်စပ်နေထိုင်သူများ၏ လုံခြုံရေးကို မထိခိုက်စေရန် ကတိပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar rebel alliance agrees to ceasefire with ruling military |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-rebel-alliance-agree-ceasefire-with-ruling-military-rebel-group-tnla-2024-01-12/ |work=Reuters |date=12 January 2024 |language=en |accessdate=11 March 2024 |archive-date=26 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226150119/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-rebel-alliance-agree-ceasefire-with-ruling-military-rebel-group-tnla-2024-01-12/ }}</ref> ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့၏ အဆိုအရ ၎င်းတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့များကို ထပ်မံသိမ်းယူခြင်းမပြုရန် သဘောတူထားပြီး စစ်ကောင်စီက ထိုဒေသကို ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုရန် သဘောတူထားသည်။<ref>{{cite news |url=https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/brotherhood-alliance-myanmar-junta-agree-to-ceasefire-in-northern-shan.html |title=Brotherhood Alliance, Myanmar Junta Agree to Ceasefire in Northern Shan |language=en |work=The Irrawaddy |access-date=13 January 2024 |archive-date=13 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113105403/https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/brotherhood-alliance-myanmar-junta-agree-to-ceasefire-in-northern-shan.html |url-status=live |accessdate=11 March 2024 |archive-date=13 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113105403/https://www.irrawaddy.com/specials/myanmar-china-watch/brotherhood-alliance-myanmar-junta-agree-to-ceasefire-in-northern-shan.html }}</ref> နောက်တစ်နေ့တွင် လားရှိုးမြို့နယ်နှင့် ကျောက်မဲမြို့နယ် အပါအဝင် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့နယ်အသီးသီးတွင် စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်ရပ်စာချုပ်ကို ချိုးဖောက်ခဲ့ကြောင်း TNLA က ဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Breaks Chinese-Brokered Ceasefire: TNLA |author=Yuzana |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html |date=13 January 2024 |work=The Irrawaddy |language=en |access-date=13 January 2024 |archive-date=13 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113144010/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html |url-status=live |accessdate=11 March 2024 |archive-date=13 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240113144010/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-breaks-chinese-brokered-ceasefire-tnla.html }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် [[ဟိုင်ဂင်သဘောတူညီချက်|အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးစာချုပ်]]အရ TNLA ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိနေသော မြို့နယ်သုံးမြို့နယ်အား တပ်မတော်ပ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Number of Townships Placed Under Martial Law by Myanmar Junta Rises to 61 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=5 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311051705/https://www.irrawaddy.com/news/burma/number-of-townships-placed-under-martial-law-by-myanmar-junta-rises-to-61.html }}</ref> === ၂၀၂၄ ရခိုင် ထိုးစစ် === {{Further|ရခိုင်ပဋိပက္ခ (၂၀၁၆-လက်ရှိ)|ချင်း စစ်မြေပြင်}} [[File:Paletwa seen from the Kaladan River 2015.jpg|thumb|[[ကုလားတန်မြစ်]]နှင့် [[ပလက်ဝမြို့]] (၂၀၁၅)]] ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်မှ ရခိုင်ပြည်နယ် [[ကျောက်တော်မြို့နယ်]]ရှိ တောင်ရှည်အခြေစိုက်စခန်းနှင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀၀ တို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၎င်းတို့သည် အင်ဒို-မြန်မာ ကုလားတန် ဘက်စုံ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စီမံကိန်းအတွက် အချက်အချာကျသော [[ပလက်ဝမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် [[ပလက်ဝမြို့နယ်]]သို့ ထိုးစစ်အရှိန်မြှင့်ခဲ့သည်။<ref name=aakt>{{cite news |title=Myanmar Junta Loses Nearly 50 Troops, More Bases in Three Days of Resistance Attacks |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html |date=10 January 2024 |language=en |work=The Irrawaddy |access-date=15 January 2024 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115022517/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=15 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115022517/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-loses-nearly-50-troops-more-bases-in-three-days-of-resistance-attacks.html }}</ref> ဇန်နဝါရီ ၁၅ ရက်နေ့၌ ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ပလက်ဝမြို့နယ်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး “စစ်ကောင်စီကင်းမဲ့နယ်မြေ” ဟုကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army resistance force says it has taken control of a strategic township in western Myanmar |url=https://apnews.com/article/myanmar-arakan-army-paletwa-chin-rakhine-e124bb0ff3dbfef6c84b39f141e972ca |last=Peck |first=Grant |date=15 January 2024 |work=AP News |language=en |access-date=25 January 2024 |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125142403/https://apnews.com/article/myanmar-arakan-army-paletwa-chin-rakhine-e124bb0ff3dbfef6c84b39f141e972ca |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=25 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240125142403/https://apnews.com/article/myanmar-arakan-army-paletwa-chin-rakhine-e124bb0ff3dbfef6c84b39f141e972ca }}</ref> တစ်ပတ်အကြာတွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်သည် ရခိုင်ပြည်နယ် [[ပေါက်တောမြို့]]ကိုလည်း သုံးလကြာ တိုက်ပွဲအပြီးတွင် ထပ်မံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=January 25, 2024 |title=Arakan Army Captures Key Town From Junta in Myanmar's Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html |website=The Irrawaddy |access-date=25 January 2024 |archive-date=26 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126031058/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-captures-key-town-from-junta-in-myanmars-rakhine-state.html |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနယ်စပ် ဖလမ်းလမ်းပေါ်ရှိ တိုင်ဂျင်စခန်းအား ချင်းတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/around-30-myanmar-junta-personnel-killed-in-chin-state-resistance.html|title=Around 30 Myanmar Junta Personnel Killed in Chin State: Resistance|access-date=January 20, 2024|date=January 17, 2024|website=The Irrawaddy|archive-date=18 January 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118135631/https://www.irrawaddy.com/news/burma/around-30-myanmar-junta-personnel-killed-in-chin-state-resistance.html|url-status=live}}</ref> စစ်ကောင်စိစစ်သားနှင့် ဒုက္ခသည် ၆၀၀ ကျော်တို့ အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ၁၆၄၃ ကီလိုမီတာ အရှည်ရှိသော နယ်စပ်ခြံစည်းရိုးခတ်မည့် အစီအစဉ်ကို အိန္ဒိယအစိုးရက ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်တွင် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=India-Myanmar border to be fenced soon, says Home Minister Amit Shah |url=https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece |date=20 January 2024 |work=The Hindu |language=en |access-date=26 January 2024 |archive-date=26 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126182417/https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=26 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240126182417/https://www.thehindu.com/news/national/will-protect-myanmar-border-like-that-of-bangladesh-amit-shah/article67759383.ece }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တပ်မတော်နှင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော်တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက်ရှိရာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နယ်မြေအတွင်းသို့ မော်တာကျည်ဆန်များနှင့် ကျည်ဆန်အများအပြား ကျရောက်လာခဲ့ကာ ဒေသခံအချို့ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ ကော့ဘဇားမြို့ Ukhia မှ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်-မြန်မာနယ်စပ်တစ်လျှောက် သေနတ်သံများနှင့် ပေါက်ကွဲသံများကို ထပ်ခါတလဲလဲ ကြားနေခဲ့ရသည်။<ref name="DS">{{cite web|last=Alamgir|first=Nur Uddin|title=Tension mounts as war rages on BD-Myanmar frontier|url=https://www.daily-sun.com/post/733524|website=Daily Sun|date=February 2024|access-date=5 February 2024|archive-date=5 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205133710/https://www.daily-sun.com/post/733524|url-status=live}}</ref> [[နယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနယ်ခြားစောင့်ရဲတပ်ဖွဲ့]] (BGP) မှ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၂၉ ဦးထက်မနည်းသည် Tumbru နယ်စပ်ဂိတ်မှတဆင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်ခြားစောင့်တပ် က ၎င်းတို့အား လက်နက်ဖြုတ်သိမ်းကာ ဘန်ဒါဘန်ခရိုင်တွင် ခိုလှုံခွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=95 Myanmar Border Guards take shelter in Bangladesh amid clashes with insurgents |url=https://bdnews24.com/bangladesh/5j9il1tdie |website=bdnews24.com |access-date=5 February 2024 |archive-date=5 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240205061832/https://bdnews24.com/bangladesh/5j9il1tdie |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် မြန်မာဘက်မှ ပစ်ခတ်ခဲ့သော မော်တာကျည် ကျရောက်ခဲ့သောကြောင့် ဘန်ဒါဘန်နယ်စပ် Ghumdum တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် ရိုဟင်ဂျာ အမျိုးသားတစ်ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref name="DT">{{cite web |last=Aziz |first=Abdul |title=Tension at border: Fear grips residents in Bandarban |url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/338753/tension-at-border-fear-grips-residents-in |website=Dhaka Tribune |date=6 February 2024 |access-date=6 February 2024 |archive-date=6 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240206093034/https://www.dhakatribune.com/bangladesh/nation/338753/tension-at-border-fear-grips-residents-in |url-status=live }}</ref> ရက္ခိုင့်တပ်တော်သည် မင်းပြားမြို့နယ်အတွင်း ကျန်ရှိနေသည့် တပ်မတော်ခြေကုပ်စခန်းများကို ဖေဖော်ဝါရီ ၆ ရက်က သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး [[မင်းပြားမြို့နယ်]]ကို ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။ ထိုနေ့တွင်ပင် AA သည် [[မောင်တောမြို့နယ်]] ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နယ်စပ်ရှိ တောင်ပြိုစစ်စခန်းအား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html|title=Myanmar's Military Driven Out of Township in Northern Rakhine, Reports Say|access-date=7 February 2024|website=The Irrawaddy|archive-date=7 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240207113816/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmars-military-driven-out-of-township-in-northern-rakhine-reports-say.html|url-status=live}}</ref> ရက္ခိုင့်တပ်တော်သည် ဖေဖေါ်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ကျောက်တော်မြို့]]ကို ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး [[မြောက်ဦးမြို့|မြောက်ဦး]]နှင့် [[ရမ်းဗြဲမြို့|ရမ်းဗြဲ]]တို့တွင် တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်စွာ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253|title=AA captures six towns so far, two more waits for coming under their control|access-date=8 February 2024|website=Narinjara News|archive-date=8 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240208171938/https://www.narinjara.com/news/detail/65c4752be20c36ccd92cf253|url-status=live}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်သည် ကျောက်ဖြူသို့သွားရန်အတွက် [[မြေပုံမြို့နယ်]]ကို ဆုတ်ခွာ စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |date=12 February 2024 |url=https://www.narinjara.com/news/detail/65ca224a333fc8585bc935fc |title=Police and junta soldiers abandoned their Myebon stations |language=en |work=Narinjara News |access-date=15 February 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213214548/https://www.narinjara.com/news/detail/65ca224a333fc8585bc935fc |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213214548/https://www.narinjara.com/news/detail/65ca224a333fc8585bc935fc }}</ref> နောက်တစ်နေ့တွင် အေအေ သည် [[မြောက်ဦးမြို့နယ်]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref name=mrauku>{{Cite web |date=February 9, 2024 |title=AA: Historic Mrauk U Seized From Myanmar's Junta |last=Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-historic-mrauk-u-seized-from-myanmars-junta.html |website=The Irrawaddy |access-date=11 February 2024 |archive-date=11 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240211184344/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-historic-mrauk-u-seized-from-myanmars-junta.html |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |author1=Kyaw Hsan Hlaing |title=A New Era is Dawning For the People of Myanmar's Rakhine State |url=https://thediplomat.com/2024/02/a-new-era-is-dawning-for-the-people-of-myanmars-rakhine-state/ |access-date=14 February 2024 |work=[[The Diplomat]] |date=13 February 2024 |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214025007/https://thediplomat.com/2024/02/a-new-era-is-dawning-for-the-people-of-myanmars-rakhine-state/ |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240214025007/https://thediplomat.com/2024/02/a-new-era-is-dawning-for-the-people-of-myanmars-rakhine-state/ }}</ref> တိုက်ပွဲအတွင်း မြန်မာ့ရေတပ်၏ ကမ်းတက်ရေယာဉ် ၃ စီး နစ်မြုပ်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar military blows bridge to Rakhine State capital as AA advances |author=Hein Htoo Zan |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=12 February 2024 |access-date=13 February 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213161248/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213161248/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-military-blows-bridges-to-rakhine-state-capital-as-aa-advances.html }}</ref> မြို့သုံးမြို့ သိမ်းယူမှုကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ကျောက်တော်မြို့နယ်နှင့် ပြည်နယ်၏မြို့တော် စစ်တွေရှိ တံတားများကို စစ်အစိုးရက ဖောက်ဖျက်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က [[မြေပုံမြို့]]ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး<ref>{{cite news |title=Arakan Army captures another Rakhine State town, warns locals clashes may continue |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ |work=Myannmar Now |language=en |date=16 February 2024 |access-date=17 February 2024 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217073534/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ |url-status=live |accessdate=22 February 2024 |archive-date=17 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240217073534/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-another-rakhine-state-town-warns-locals-clashes-may-continue/ }}</ref>ရမ်းဗြဲမြို့နယ်သို့ ထိုးစစ်ကို အရှိန်မြှင့်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄ မှ ၂၆ အကြားတွင် စစ်ကောင်စီ၏ စစ်ကူတပ်သား ၈၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Suffers Disaster in Battle for Rakhine Township: AA |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=27 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=24 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240424115557/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-suffers-disaster-in-battle-for-rakhine-township-aa.html }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[မင်းပြားမြို့နယ်]]ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ နောက်ဆုံးလက်ကျန် စစ်စခန်းကို ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး တစ်မြို့နယ်လုံးအား ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA seizes last junta base in Minbya Township, Rakhine State |url=https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=28 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301151655/https://myanmar-now.org/en/news/aa-seizes-last-junta-base-in-minbya-township-rakhine-state/ }}</ref> မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်]]အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=AA confirms capture of Ponnagyun township near Sittwe |url=https://www.narinjara.com/news/detail/65e6c10706ecccb92de35b51 |access-date=2024-03-05 |website=www.narinjara.com |language=en |archive-date=6 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240306021739/https://www.narinjara.com/news/detail/65e6c10706ecccb92de35b51 }}</ref> တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ရေယာဉ်များနှင့် ဖိုက်တာဂျက်လေယာဉ်များက မြို့အား ပစ်ခတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ပုဏ္ဏားကျွန်းနှင့် [[ရသေ့တောင်မြို့]]အား ဆက်သွယ်ထားသော စေတီပြင်တံတား ပျက်စီးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Villages engulfed in flames, bridges damaged in Ponnagyun after junta’s airstrikes |url=https://www.narinjara.com/news/detail/65e6c1bc06ecccb92de35ce6 |work=Narinjara |language=en |date=5 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311092659/https://www.narinjara.com/news/detail/65e6c1bc06ecccb92de35ce6 }}</ref> ရသေ့တောင်နှင့် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်များအား ဆက်လက် ထိုးစစ်ဆင်သွားမည်ဟု ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့အား သိမ်းပိုက်ခဲ့သည့်အတွက် အရှေ့မြောက်ဘက် ၃၃ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ပြည်နယ်၏ မြို့တော် [[စစ်တွေမြို့]]ကို ခြိမ်းခြောက်ထားနိုင်သည့် အခြေအနေ ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite news |title=AA Seizes Ponnagyun, Stepping Stone to Capital of Myanmar’s Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-ponnagyun-stepping-stone-to-capital-of-myanmars-rakhine-state.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=5 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311092657/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-seizes-ponnagyun-stepping-stone-to-capital-of-myanmars-rakhine-state.html }}</ref> စစ်ကောင်စီက ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ]]များအား တပ်သားသစ်အဖြစ် စုဆောင်းမှုများ ပြုလုပ်နေသဖြင့် ရိုဟင်ဂျာများအနေဖြင့် ရက္ခိုင့်တပ်တော် ထိန်းချုပ်ရာဒေသများသို့ ထွက်ပြေးကြရန် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=AA Offers Save Haven to Rohingya Targeted for Conscription by Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-offers-save-haven-to-rohingya-targeted-for-conscription-by-myanmar-junta.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=6 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310213037/https://www.irrawaddy.com/news/burma/aa-offers-save-haven-to-rohingya-targeted-for-conscription-by-myanmar-junta.html }}</ref> ပလက်ဝမြို့နယ်တွင် အရပ်သားအုပ်ချုပ်ရေး စတင်နိုင်ရန်အတွက် ဒေသခံချင်းခေါင်းဆောင်များနှင့် ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်နေကြောင်း မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army to launch public administration in Paletwa Township, Chin State |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308152007/https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-to-launch-public-administration-in-paletwa-township-chin-state/ }}</ref> မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် [[ရမ်းဗြဲမြို့]]အား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ၈၅ ရက်ကြာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army captures Ramree after months of fighting |url=https://myanmar-now.org/en/news/arakan-army-captures-ramree-after-months-of-fighting/ |work=Myanmar Now |language=en |date=12 March 2024 }}{{Dead link|date=July 2025 }}</ref> [[မောင်တောမြို့နယ်]]တွင် နယ်စပ်စခန်းတစ်ခုအား ရက္ခိုင့်တပ်တော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သား ၁၇၉ ဦးမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Arakan Army Claims Seizure of Myanmar Junta Border Outpost |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html |work=The Irrawaddy |language=en |date= 13 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240313152401/https://www.irrawaddy.com/news/burma/arakan-army-claims-seizure-of-myanmar-junta-border-outpost.html|archive-date=March 13, 2024}}</ref> === ကချင် ထိုးစစ်များ === {{main|၀၃၀၇ စစ်ဆင်ရေး}} ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်သည် [[မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်း မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့|မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်အဖွဲ့]]တွင် ပါဝင်ထားပြီး ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် စစ်ရေးနိုင်ငံရေး နီးကပ်မှုရှိသော်လည်း [[၁၀၂၇_စစ်ဆင်ရေး#ဇန်နဝါရီ_၁၂|တရုတ်နိုင်ငံက ကြားဝင်စေ့စပ်ထားသော အပစ်ရပ်စဲရေး]]တွင် မပါဝင်ပေ။ ကေအိုင်အေ၊ အေဘီအက်စ်ဒီအက်ဖ်နှင့် ကချင်ပီဒီအက်ဖ်များ ပါဝင်သော ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် [[မိုးမိတ်မြို့]]နှင့် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[မဘိမ်းမြို့]]များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နမ့်ခမ်း-[[ရွှေလီ]]လမ်းပေါ်ရှိ ဗျူဟာကျသော မန်ဝိန်းကြီးစခန်းကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Independence Army Seizes Myanmar Military Base Near Chinese Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-independence-army-seizes-myanmar-military-base-near-chinese-border.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=20 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=24 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224184126/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-independence-army-seizes-myanmar-military-base-near-chinese-border.html }}</ref> ၃ ရက်ကြာပြီးနောက် [[နမ့်ဖတ်ကာ (၂)ရွာ၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်|နမ့်ဖတ်ကာရွာ]]ကို ကေအိုင်အေ က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မိုးမိတ်မြို့ကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီနှောင်းပိုင်းမှ စတင်ကာ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများကို ကေအိုင်အေက တိုးမြှင့်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA, PDF Seize Two Myanmar Junta Outposts in Kachin State Within a Week |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=6 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=13 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240213160055/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-pdf-seize-two-myanmar-junta-outposts-in-kachin-state-within-a-week.html }}</ref> ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်နေ့တွင် [[ဖားကန့်မြို့]] အနောက်တောင်ဘက်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin forces capture military camp outside jade-rich town of Hpakant |url=https://myanmar-now.org/en/news/kachin-forces-capture-military-camp-outside-jade-rich-town-of-hpakant/ |work=Myanmar Now |language=en |date=22 January 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919004511/https://myanmar-now.org/en/news/kachin-forces-capture-military-camp-outside-jade-rich-town-of-hpakant/ }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကေအို်င်အေနှင့် ကချင်ပီဒီအက်ဖ်များက [[နမ့်တိန်ရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်|နမ့်တိန်]]စစ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကာ ဖားကန့်မှ မြစ်ကြီးနားလမ်းကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Independence Army captures two junta camps in one day |url=https://myanmar-now.org/en/news/kachin-independence-army-captures-two-junta-camps-in-one-day/ |work=Myanmar Now |language=en |date=5 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=19 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240919005322/https://myanmar-now.org/en/news/kachin-independence-army-captures-two-junta-camps-in-one-day/ }}</ref> ထိုနေ့တွင်ပင် မံစီမြို့နယ်ရှိ [[ဘလောင်ဒိန်ဆာရွာ၊ မံစီမြို့နယ်|ဘလောင်ဒိန်ဆာကျေးရွာ]]အခြေစိုက် စစ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီမှ နှစ် ၃၀ ကြာစခန်းချထားသော [[စီခမ်းကြီးရွာ၊ မံစီမြို့နယ်|စီခမ်းကြီး]]အခြေစိုက်စခန်းကို ကေအိုင်အေက စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ လေးရက်အကြာတွင် စီခမ်းကြီးစခန်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Kachin Independence Army Seizes Myanmar Military Base Near Chinese Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-independence-army-seizes-myanmar-military-base-near-chinese-border.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=20 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=24 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224184126/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kachin-independence-army-seizes-myanmar-military-base-near-chinese-border.html }}</ref> သုံးရက်ကြာတိုက်ခိုက်ပြီးနောက် မံစီမြို့နယ်ရှိ မဂျီဂုံကြီးဗျူဟာ တောင်ကုန်းသုံးခုကို ကေအိုင်အေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA Seizes Three Hilltop Bases From Myanmar Junta in Kachin State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-seizes-three-hilltop-bases-from-myanmar-junta-in-kachin-state.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=4 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315030446/https://www.irrawaddy.com/news/burma/kia-seizes-three-hilltop-bases-from-myanmar-junta-in-kachin-state.html }}</ref> မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ဆယ်ခုကျော်ကို ကေအိုင်အေက တပြိုင်နက် စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ကချင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော် မြစ်ကြီးနားနှင့် [[ဗန်းမော်မြို့]] အဝေးပြေးလမ်းတလျောက်နှင့် [[လိုင်ဇာမြို့]]တဝိုက်တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite news|title=KIA mounts new offensive, targeting air base, outposts near Myitkyina and Laiza|url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-mounts-new-offensive-targeting-air-base-outposts-near-myitkyina-and-laiza/|work=Myanmar Now|language=en|date=7 March 2024|accessdate=11 March 2024|archive-date=17 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240317105454/https://myanmar-now.org/en/news/kia-mounts-new-offensive-targeting-air-base-outposts-near-myitkyina-and-laiza/}}</ref> မတ်လ ၈ ရက်အထိ ကေအိုင်အေက စစ်ကောင်စီ၏ အဓိက အခြေစိုက်စခန်း သုံးခုနှင့် ရှေ့တန်းစခန်းများစွာကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=KIA and allies seize three large Myanmar army bases near Laiza |author1=Maung Shwe Wah |author2=Min Maung |url=https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ |work=Myanmar NOW |date=8 March 2024 |language=en |accessdate=11 March 2024 |archive-date=16 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240416161619/https://myanmar-now.org/en/news/kia-and-allies-seize-three-large-myanmar-army-bases-near-laiza/ }}</ref> တိုက်ပွဲများအတွင်း လီဆူအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီမှ ပြည်သူ့စစ်ခေါင်းဆောင် သည် [[အောင်မြေ (၂)ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|အောင်မြေ ၂]]ရွာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Junta-allied Lisu militia leader killed in battle with Kachin forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ |work=Myanmar Now |language=en |date=8 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=8 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240308151624/https://myanmar-now.org/en/news/junta-allied-lisu-militia-leader-killed-in-battle-with-kachin-forces/ }}</ref> === မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်း === ==== ကရင်ပြည်နယ် ==== အောက်တိုဘာလတွင် ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးနှင့် ကော့ကရိတ်တိုက်ပွဲပြီးနောက် KNLA သည် [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]]များတွင် နယ်မြေစိုးမိုးနိုင်ရန် ဆက်လက်ကြိုးပမ်းနေခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Brigades Take More Territory From Myanmar Junta: KNU |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-brigades-take-more-territory-from-myanmar-junta-knu.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=23 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=10 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240310052653/https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-brigades-take-more-territory-from-myanmar-junta-knu.html }}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ Eurocopter AS365 ရဟတ်ယာဉ် ဆင်းသက်နေစဉ် KNLA နှင့် PDF တပ်ဖွဲ့များက ပစ်ချသဖြင့် အမှတ် (၄၄) ခြေမြန်တပ်ရင်းမှ ဗိုလ်မှူးချုပ် အေးမင်းနောင်နှင့် အခြားလေးဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>[https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146 Sniper Shoots Dead Myanmar Brigadier-general In Helicopter]. January 29, 2024. [[Agence France-Presse|AFP]]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240129194457/https://www.barrons.com/news/sniper-shoots-dead-myanmar-brigadier-general-in-helicopter-6e829146|archive-date=January 29, 2024}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဒေသခံပီဒီအက်ဖ်များနှင့် KNLA တပ်များသည် [[ထားဝယ်မြို့]]၏ အရှေ့ဘက် မိုင် ၃၀ အကွာရှိ [[မေတ္တာမြို့]]၏ ဧရိယာအများစုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance forces close to capturing town between Dawei and Thai border |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-close-to-capturing-town-between-dawei-and-thai-border/ |work=Myanmar Now |language=en |date=27 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=16 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240316233411/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-close-to-capturing-town-between-dawei-and-thai-border/ }}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း စစ်ကောင်စီ အထိနာဆုံးဖြစ်ရပ်ဖြစ်သည့် ယာဉ်ငါးစီးပျက်စီးပြီး ၁၈ ဦးသေဆုံးခဲ့သည့် ဖြစ်ရပ်ပြီးနောက် လေးရက်အကြာတွင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Resistance forces capture five army trucks in attack on junta convoy near Dawei |url=https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-five-army-trucks-in-attack-on-junta-convoy-near-dawei/ |work=Myanmar Now |language=en |date=23 February 2024 |archive-date=9 October 2025 |access-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251009212049/https://myanmar-now.org/en/news/resistance-forces-capture-five-army-trucks-in-attack-on-junta-convoy-near-dawei/ |url-status=dead }}</ref> ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ ရက်နေ့အထိ KNLA နှင့် မဟာမိတ်ကရင်တပ်များသည် [[ကော့ကရိတ်မြို့နယ်]]၏ ထက်ဝက်ခန့်ကို စိုးမိုးထားနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar-Thai Border Trade Plummets Again as Fighting, Restrictions Take Toll |url=https://www.irrawaddy.com/business/myanmar-thai-border-trade-plummets-again-as-fighting-restrictions-take-toll.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=29 February 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=7 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240307074637/https://www.irrawaddy.com/business/myanmar-thai-border-trade-plummets-again-as-fighting-restrictions-take-toll.html }}</ref> မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အဝေးပြေးလမ်းပေါ်ရှိ [[သင်္ဃန်းညီနောင်ရွာ၊ မြဝတီမြို့နယ်|သင်္ဃန်းညီနောင်]]ကို KNLA တပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen Resistance Hails Victories Over Myanmar Junta Near Thai Border |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-resistance-hails-victories-over-myanmar-junta-near-thai-border.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=9 March 2024 |accessdate=11 March 2024 |archive-date=11 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240311060016/https://www.irrawaddy.com/news/burma/karen-resistance-hails-victories-over-myanmar-junta-near-thai-border.html }}</ref> [[နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့|ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်]]သည် တိုက်ပွဲတွင် ပါဝင်ရန် စစ်အစိုးရ၏ အမိန့်ကို ငြင်းဆိုခြင်းကြောင့် အစိုးရတပ်နှင့် ကရင် နယ်ခြားစောင့်တပ် (BGF) အကြား တင်းမာမှုများ မြင့်တက်လာသည်။ ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဒု-စစ်ဦးစီးချုပ် စိုးဝင်းသည် ဘားအံသို့ သွားရောက်ကာ ကရင်ပြည်နယ် BGF ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်မှူးကြီး [[စောချစ်သူ]]နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ရာ နေပြည်တော်သို့ လာရောက်ပြီး စစ်အစိုးရနှင့် တွေ့ဆုံရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဒုတိယ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစိုးဝင်း ကရင်ပြည်နယ်ကို နေ့ချင်းပြန်သွားရောက် |trans-title=Vice Senior General goes on day trip to Karen State |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cy953kl3q95o |work=BBC Burmese |language=my |date=24 January 2024 |accessdate=11 February 2024 |archive-date=24 January 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240124221520/https://www.bbc.com/burmese/articles/cy953kl3q95o }}</ref> ကရင်နယ်ခြားစောင့်တပ်သည် စစ်ကောင်စီထံမှ လစာနှင့် စရိတ်များမယူတော့ဘဲ ကြားနေအဖြစ် ရပ်တည်သွားမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် "ကရင်အမျိုးသားတပ်မတော်" ဟု အမည်ပြောင်းလဲမည်ဖြစ်ကြောင်း နယ်ခြားစောင့်တပ်က ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Karen BGF to rename itself ‘Karen National Army’ |url=https://myanmar-now.org/en/news/karen-bgf-to-rename-itself-karen-national-army/ |work=Myanmar Now |language=en |date=6 March 2024}}</ref> ==== မွန်နှင့် ကရင်နီ ဒေသများ ==== === စစ်ကိုင်းတိုင်းရှိ တပ်မတော်၏ တန်ပြန်ထိုးစစ် === ၁၀ ရက်နီးပါး တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[ကောလင်းမြို့]]အား တပ်မတော်က ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref> [https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html Myanmar Junta Retakes Town From Civilian Government in Sagaing Region]. [[The Irrawaddy]]. February 13, 2024 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240213160046/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-junta-retakes-town-from-civilian-government-in-sagaing-region.html|date=February 13, 2024}}</ref> ယင်းနောက် ကောလင်းမြို့ပေါ်နှင့် အနီးနား ကျေးရွာများအား စစ်ကောင်စီတပ်များက ဖျက်ဆီးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Town Almost Razed to Ground After Being Retaken by Myanmar Junta Troops |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html |work=The Irrawaddy |date=27 February 2024 |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240307115156/https://www.irrawaddy.com/news/burma/town-almost-razed-to-ground-after-being-retaken-by-myanmar-junta-troops.html|archive-date=March 7, 2024}}</ref> ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် [[မော်လူးမြို့]]အား ကေအိုင်အေနှင့် အေဘီအက်စ်ဒီအက်ဖ် တို့ထံမှ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် တပ်မတော်က ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar army launches offensive to retake Maw Luu from resistance |url=https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ |work=Myanmar Now |date=22 February 2024 |language=en |accessdate=16 March 2024 |archive-date=22 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240222203614/https://myanmar-now.org/en/news/myanmar-army-launches-offensive-to-retake-maw-luu-from-resistance/ }}</ref> ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း အရေးပါသောမြို့ကို တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ဒီဇင်ဘာလအတွင်းက သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ကာ ရွှေဘို-မြစ်ကြီးနားလမ်းကို ပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Forces Seize Fourth Sagaing Town |author=Hein Htoo Zan |work=The Irrawaddy |url=https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-forces-seize-fourth-sagaing-town.html |language=en |date=13 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231217155204/https://www.irrawaddy.com/news/war-against-the-junta/myanmar-resistance-forces-seize-fourth-sagaing-town.html|archive-date=December 17, 2023}}</ref> မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ကလေးမြို့နယ်ရှိ ကမ်းပါးနီရွာကို စစ်ကောင်စီတပ်များက ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance's 'Final Warning' to Junta Sparks Civilian Exodus in Kale Warzone |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=14 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240315030445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistances-final-warning-to-junta-sparks-civilian-exodus-in-kale-warzone.html|archive-date=March 15, 2024}}</ref> စစ်ကောင်စီ၏ တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်နေစဉ်အတွင်း မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် [[ကနီမြို့]]အား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Resistance Fighters Poised to Capture Key Town in Sagaing Region |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-fighters-poised-to-capture-key-town-in-sagaing-region.html |work=The Irrawaddy |language=en |date=7 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308071445/https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-resistance-fighters-poised-to-capture-key-town-in-sagaing-region.html|archive-date=March 8, 2024}}</ref> ၁၀ ရက်နီးပါးကြာ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ ထိုးစစ်များကြောင့် ကနီမြို့မှ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ ဆုတ်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Battle for control of Kani ends with retreat by anti-regime forces |url=https://myanmar-now.org/en/news/battle-for-control-of-kani-ends-with-retreat-by-anti-regime-forces/ |work=Myanmar Now |language=en |date=15 March 2024 |accessdate=16 March 2024 |archive-date=15 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240315215029/https://myanmar-now.org/en/news/battle-for-control-of-kani-ends-with-retreat-by-anti-regime-forces/ }}</ref> == ၂၀၂၅ စစ်ရေးအခြေအနေများ == === နောင်ချိုမြို့ တစ်ကျော့ပြန် တိုက်ပွဲများ === တအာင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (TNLA) ထိန်းချုပ်ထားသော ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ [[နောင်ချိုမြို့]]ကို ပြန်လည်ရရှိရန် စစ်ကောင်စီတပ်က ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ထိုးစစ်ဆင်နေပါသည်။ ရှမ်းတောင်နှင့် ရှမ်းမြောက်အစပ် နောင်ချိုမြို့နယ်ရှိ တောင်ခမ်း စစ်ရေးခွင်တွင် စစ်ကောင်စီက အသာစီးရပြီးနောက် နောင်ချိုမြို့ဘက်သို့ ဦးတည်လာခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=":022">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|title=TNLA ထိန်းချုပ် နောင်ချိုမြို့ကို ပြန်ရဖို့ စစ်တပ်က အလုံးအရင်းနဲ့ ထိုးစစ်ဆင်|accessdate=2025-6-10|publisher=BBC Burmese|date=၉ ဇွန် ၂၀၂၅|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610123040/https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|archive-date=2025-6-10}}</ref> နောင်ချိုမြို့သည် ရှမ်းတောင်ပိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်း (ပြင်ဦးလွင်) တို့နှင့် ဆက်စပ်နေသလို လားရှိုးမြို့သို့ ပေါက်သည့် ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အရေးပါသော မဟာဗျူဟာမြောက် နေရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ TNLA နှင့် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ် (PDF) ပူးပေါင်းအဖွဲ့များသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး ဒုတိယအကျော့တွင် နောင်ချိုမြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် နောင်ချိုမြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စခန်းများ အခြေချရာ တောင်ခမ်းရွာကိုမူ မသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပေ။ တောင်ခမ်းရွာတွင်ရှိသော အမှတ် ၉၀၂ အ‌မြောက်စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်နှင့် အမြောက်တပ်ရင်း ၃၅၄၊ ၂၀၆၊ ၄၀၆ တို့ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လမှစ၍ TNLA ဦးဆောင်သော တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်များက ထိုးစစ်ဆင် သိမ်းပိုက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်။<ref name=":023">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|title=TNLA ထိန်းချုပ် နောင်ချိုမြို့ကို ပြန်ရဖို့ စစ်တပ်က အလုံးအရင်းနဲ့ ထိုးစစ်ဆင်|accessdate=2025-6-10|publisher=BBC Burmese|date=၉ ဇွန် ၂၀၂၅|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610123040/https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|archive-date=2025-6-10}}</ref> နောင်ချိုမြို့နှင့် တောင်ခမ်းရွာသည် မိုင် ၂၀ ဝန်းကျင် ကွာဝေးပြီး တောင်ခမ်းကိုသာ သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပါက ရှမ်းမြောက်ဘက်ခြမ်းသာမက ပြင်ဦးလွင်နှင့် မန္တလေးဘက်ခြမ်းအထိ တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ကြောင်း မြေပြင်စစ်ရေးရင်းမြစ်များက ပြောသည်။ သို့ရာတွင် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှစ၍ တောင်ခမ်းကို ထိုးစစ်ဆင်နေသည့် TNLA နှင့် ပူးပေါင်းအဖွဲ့များကို စစ်ကောင်စီက အလုံးအရင်းဖြင့် တန်ပြန်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ စစ်ရေးအသာစီးရခဲ့ပြီး တပ်နေရာအချို့ကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့ကြောင်း စစ်တပ်ထောက်ခံသူများက ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများဖြင့် ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုအခြေအနေမှ အင်အားပြန်လည်စုဖွဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတပ်များသည် နောင်ချိုမြို့ဘက်သို့ ဦးတည်ထိုးစစ်ဆင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ TNLA ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ လွေးယေဦးက "အပစ်ခတ်ရပ်စဲတယ်လို့ စစ်ကောင်စီက ကြေညာထားပေမဲ့ အခု နောင်ချိုဘက်ကို ဦးတည်ပြီး ထိုးစစ်ဆင်လာလို့ တိုက်ပွဲတွေ ဖြစ်နေပါတယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ တရုတ်အကူအညီဖြင့် စစ်ကောင်စီက လားရှိုးမြို့ကို ပြန်လည်ရရှိပြီးနောက် မြန်မာ-တရုတ် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအတွက် အဓိကကျသော ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး ပြန်လည်ပွင့်ရန်အတွက် နောင်ချိုမြို့သည် အဓိကသော့ချက်ဖြစ်နေကြောင်း စစ်ရေးရင်းမြစ်များက သုံးသပ်သည်။ ထို့ကြောင့်လည်း စစ်ကောင်စီက ဤမြို့ကို ပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးစားနေခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=":024">{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|title=TNLA ထိန်းချုပ် နောင်ချိုမြို့ကို ပြန်ရဖို့ စစ်တပ်က အလုံးအရင်းနဲ့ ထိုးစစ်ဆင်|accessdate=2025-6-10|publisher=BBC Burmese|date=၉ ဇွန် ၂၀၂၅|archive-url=https://web.archive.org/web/20250610123040/https://www.bbc.com/burmese/articles/cd629872e0lo|archive-date=2025-6-10}}</ref> [[နောင်ချိုမြို့]] ဈေးရပ်ကွက်အပါအဝင် မြို့ပေါ်ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးအများစုကို စစ်ကောင်စီတပ်က TNLA တပ်ဖွဲ့ထံမှ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၁၅ တွင် သိမ်းပိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65040/|title=နောင်ချိုတစ်မြို့လုံးနီးပါးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်လိုက်ပြီ|accessdate=2025-7-15|publisher=Myanmar Now}}</ref> === ဇွန် ၂၀၂၅ === ဇွန်လ ၂၅ ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF) နှင့် [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များသည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းဟောင်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီအခြေချတပ်စွဲထားသော စခန်း ၉ ခုကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ [[ညောင်လေးပင်မြို့နယ်|ညောင်လေးပင်]]၊ [[ကျောက်တံခါးမြို့နယ်|ကျောက်တံခါး]]နှင့် [[ဖြူးမြို့နယ်]]များရှိ ကျေးရွာများတွင် ခိုင်မာစွာ တပ်စွဲထားသည့် အဆိုပါစခန်းများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း တိုက်ခိုက်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် PDF တပ်ရင်းအချို့က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":2">{{Cite web|title=ရန်ကုန် - မန္တလေးအမြန်လမ်းဟောင်းပေါ်က စစ်ကောင်စီစခန်း ၉ ခု တပြိုင်နက်တိုက်ခိုက်ခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c4g80w2wvygt?post=asset%3A34151b82-b6f7-41d4-9dce-275a8ba202e8#asset:34151b82-b6f7-41d4-9dce-275a8ba202e8|accessdate=2025-6-26|publisher=BBC Burmese|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626042055/https://www.bbc.com/burmese/live/c4g80w2wvygt?post=asset%3A34151b82-b6f7-41d4-9dce-275a8ba202e8#asset:34151b82-b6f7-41d4-9dce-275a8ba202e8|archive-date=2025-6-26}}</ref> တိုက်ခိုက်မှုသည် ဇွန်လ ၂၄ ရက် ညသန်းခေါင်ခန့်မှ စတင်ခဲ့ပြီး ဇွန်လ ၂၅ ရက် အရုဏ်မတက်မီအထိ ၄ နာရီခန့် ကြာမြင့်ခဲ့ကြောင်း PDF တပ်ရင်းတာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီကို ပြောကြားခဲ့သည်။ ၎င်းစခန်းများသည် ပင်မတပ်ရင်းကြီးများကို ကာကွယ်ထားသည့် စခန်းများဖြစ်သည်ဟု ၎င်းက ဆိုသည်။ တိုက်ပွဲများအတွင်း စစ်ကောင်စီတပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း တိုက်ခိုက်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူများက ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://ayartimes.com/?p=55877|title=ညောင်လေးပင်-ကျောက်တံခါးကြား တော်ဝိကျေးရွာရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၃ ဦးသေဆုံးကာ ၃ ဦး ဖမ်းဆီးရမိ၊ ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်ကို ဂုဏ်ပြု၍ ကျော်စွာစစ်ဆင်ရေး အဖြစ်သတ်မှတ်|accessdate=2025-6-26|publisher=Ayeyarwaddy Times|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626042401/https://ayartimes.com/?p=55877|archive-date=2025-6-26}}</ref> အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက မနေ့ညနေပိုင်းတွင် ထုတ်ပြန်သည့် သတင်းအရ အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေးနယ်မြေ၊ တိုင်းစစ်ဌာန (ပဲခူး) အပါအဝင် တပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့များ ပူးပေါင်းပါဝင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်။ တိုက်ပွဲအတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ လက်နက်ကြီး၊ လက်နက်ငယ်များကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့ပြီး ရဲအုပ်တစ်ဦးအပါအဝင် ၃ ဦးကို သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးရမိခဲ့ကြောင်း ဓာတ်ပုံများနှင့်တကွ ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်-မန္တလေး အမြန်လမ်းဟောင်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း ၉ ခု တပြိုင်တည်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး တပ်သား ၁၉ ဦးထက်မနည်းသေဆုံး|url=https://ayartimes.com/?p=55885|publisher=Ayeyarwaddy Times|accessdate=2025-6-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20250626042754/https://ayartimes.com/?p=55885|archive-date=2025-6-26}}</ref> တိုက်ပွဲပြီးဆုံးပြီးနောက် စစ်ကောင်စီဘက်မှ ရန်ကုန်-အမြန်လမ်းဟောင်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ တပ်ရင်းများတွင် စစ်အင်အားဖြည့်တင်းနေကြောင်း အရင်းအမြစ်အချို့က ဆိုသည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ပဲခူးတိုင်းအတွင်း မြို့နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ဦး သေဆုံးသည့် တိုက်ခိုက်မှုဖြစ်ပွားပြီးနောက် မင်းလှမြို့နယ်ထဲတွင် စစ်တပ်က အင်အားရာချီအသုံးပြု၍ စစ်ကြောင်းထိုးလျက်ရှိသည်။<ref name=":2" /> === သပိတ်ကျင်းမြို့အား စစ်ကောင်စီတပ်များ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခြင်း === စစ်ကောင်စီတပ်များသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ဒေသကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ သိမ်းယူထားသည့် [[သပိတ်ကျင်းမြို့]]ကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါမြို့ကို ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ တပ်များနှင့် ၎င်းတို့၏ ပူးပေါင်းတပ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က [[မန္တလေးမြို့]]မှ မိုင် ၈၀ ကျော်ကွာဝေးပြီး ရွှေတွင်းများကြောင့် ထင်ရှားသော သပိတ်ကျင်းမြို့အပါအဝင် မြို့နယ်အတွင်းရှိ စစ်စခန်းအများအပြားကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cx2v94y7lxqo|title=သပိတ်ကျင်းကို စစ်ကောင်စီ ပြန်ရ|accessdate=2025-7-25|publisher=BBC Burmese}}</ref> သို့ရာတွင် အမှတ် (၂) စစ်အခြေခံလေ့ကျင့်ရေးတပ်၊ ကျောက်ကြီးနည်းပညာတပ်နှင့် အမှတ် (၁၃) တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း (တကက ၁၃) တည်ရှိရာ ၇ မိုင်ကျေးရွာနှင့် တွင်းငယ်ကျေးရွာအနီးရှိ စစ်စခန်းအချို့မှာ ကျန်ရှိနေခဲ့ပါသည်။ စဉ့်ကူးနှင့် သပိတ်ကျင်းမြို့တို့ကို တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ထိုးစစ်ဆင်စဉ်အတွင်း အထက်ပါတပ်စခန်း (၃) ခုသို့ စစ်ကောင်စီတပ်များ ဆုတ်ခွာခဲ့ကြပြီး အင်အားပြန်လည်စုစည်းကာ သပိတ်ကျင်းနယ်အတွင်းသို့ ပြန်လည်ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/65380/|title=သပိတ်ကျင်းမြို့ ကို စစ်ကောင်စီတပ် ပြန်လည်ထိန်းချုပ်|accessdate=2025-7-24|publisher=Myanmar Now|archive-date=1 August 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250801210916/https://myanmar-now.org/mm/news/65380/}}</ref> ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်နေ့ကတည်းက စစ်ကောင်စီဘက်မှ မန္တလေးမြို့ မြောက်ဘက်ရှိ တော်လှန်ရေးတပ်များ ထိန်းချုပ်ထားသည့် မတ္တရာနှင့် သပိတ်ကျင်းမြို့များဆီသို့ စစ်ကြောင်းထိုးဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မြေပြင်မှ စစ်ကြောင်းထိုးခြင်းအပြင် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်ရေးစစ်သင်္ဘော ၅ စင်းပါဝင်သည့် သင်္ဘောအုပ်စုကလည်း ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် တက်လာကာ စစ်ကြောင်းထိုးလျက်ရှိသောကြောင့် ဤရက်ပိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ပေါင်းစုများနှင့် တိုက်ပွဲများ ပြင်းထန်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/716012|title=သပိတ်ကျင်းမြို့ကို စစ်ကောင်စီတပ်များ အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက် ပြန်ထိန်းချုပ်|accessdate=2025-7-24|publisher=DVB Burmese}}</ref> === ဒီးမော့ဆိုမြို့ === ကရင်နီတော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် သိမ်းယူထားသော ဒီးမော့ဆိုမြို့ကို ၁၆ ရက်ကြာ ထိုးစစ်ဆင်ပြီးနောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၉ ရက် နေ့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များက အပြည့်အဝပြန်လည်ထိန်းချုပ်ပြီး လိုအပ်သော နယ်မြေလုံခြုံရေးနှင့် ရှင်းလင်းရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်နေ‌ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/video/2025/08/20/404761.html|title=စစ်တပ်က ဒီးမော့ဆိုမြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ ကြေညာ (ရုပ်/သံ)|publisher=The Irrawaddy|accessdate=22 August 2025}}</ref> == ၂၀၂၆ စစ်ရေးအခြေအနေများ == === တကောင်းမြို့ တိုက်ပွဲများ === မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-10 |title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ် |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/ |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> စစ်ကောင်စီတပ်သည် [[သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်]]ရှိ အမှတ် (၁၃) တပ်မတော်တန်းမြင့်လေ့ကျင့်ရေးသင်တန်းကျောင်းမှတစ်ဆင့် မြောက်ဘက်သို့ စစ်ကြောင်းထိုးလာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု၊ နည်းပညာမြင့်ဒရုန်းများနှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ကူများကို အလွန်အကျွံအသုံးပြုကာ မတ်လဒုတိယပတ်တွင် ထိုးစစ်အရှိန်မြှင့်တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-03-11 |title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/ |access-date=2026-03-12 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=MLAT |date=2026-03-12 |title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ |url=https://myaelattathan.com/news/22992/ |access-date=2026-03-12 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref> အဆိုပါ တကောင်းမြို့သည် မန္တလေး-ဗန်းမော် ကားလမ်းမပေါ်တွင်တည်ရှိပြီး ကချင်ပြည်နယ်သို့ ဆက်သွယ်ထားသည့် စစ်ရေးအရ အချက်အချာကျသောမြို့ဖြစ်ကာ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်မှစတင်၍ တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၇ လနီးပါးကြာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤမြို့ကျဆုံးမှုသည် စဉ့်ကူးနှင့် သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်များပြီးနောက် မန္တလေးတိုင်းအတွင်း စစ်ကောင်စီ၏ နယ်မြေပြန်လည်စိုးမိုးရေးလုပ်ငန်းစဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ တိုက်ပွဲများကြောင့် ဒေသခံ ငါးသောင်းကျော်မှာ စစ်ကိုင်းတိုင်းဘက်သို့ စစ်ဘေးဒုက္ခသည်များအဖြစ် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြရသည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-09 |title=တကောင်းမြို့အနီးထိ စစ်တပ်ရောက်လာ၊ တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73217/ |access-date=2026-03-12 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=တကောင်းမြို့မှ တော်လှန်ရေးတပ်များ ဆုတ်ပေးရနိုင် |url=https://burmese.dvb.no/post/749770 |access-date=2026-03-12 |website=မန္တလေးတိုင်းထဲ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)ရဲ့ တပ်တွေထိန်းချုပ်ထားတဲ့ နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ထိုးစစ်ဆင်နေပြီး နောက်ဆုံး သတင်းတွေအရ တော်လှန်ရေးတပ်တွေဘက်က ဆုတ်ခွာပေးရမဲ့ အခြ… |language=en}}</ref> === ကွတ်ခိုင်မြို့ တိုက်ပွဲ === {{main|၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှစတင်၍ ကွတ်ခိုင်မြို့ပေါ်၌ စောင့်ကြည့်ကင်မရာများ တပ်ဆင်ခြင်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ ထပ်တူကျခြင်းတို့ကြောင့် [[မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်]] (MNDAA) နှင့် [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းအမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (TNLA) တို့အကြား စစ်ရေးတင်းမာမှုများ စတင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ တင်းမာမှုများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် တိုက်ပွဲအသွင်သို့ ကူးပြောင်းကာ အရှိန်မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ MNDAA က စစ်ကြောင်း (၄) ကြောင်းဖြင့် မြို့တွင်းရှိ TNLA တပ်စခန်းများကို စတင်ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီး၊ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မြို့တွင်းရှိ TNLA ရုံးများနှင့် စခန်းအားလုံးကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မူဆယ် ၁၀၅ မိုင်ရှိ TNLA စခန်းအချို့ကိုလည်း MNDAA က ဝင်ရောက်စီးနင်းကာ တပ်ဖွဲ့ဝင်အချို့ကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် TNLA တပ်ဖွဲ့များ မြို့အတွင်းမှ အားလုံးဆုတ်ခွာသွားခဲ့သဖြင့် MNDAA က ကွတ်ခိုင်တစ်မြို့နယ်လုံးကို အလုံးစုံ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-14 |title=ကွတ်ခိုင် - မြောက်ပိုင်းမဟာမိတ်မှ တိုက်ပွဲသို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c5ykngzy4xzo |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> === ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ === {{Main|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်တွင် [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]] (SCEF) ကို တရားဝင်ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်/ဖက်ဒရယ်ယူနစ်များ၊ ပြည်သူ့ကိုယ်စားပြုများနှင့် အမျိုးသမီးကိုယ်စားလှယ်များဟူသော မဏ္ဍိုင် (၃) ရပ်ကို အခြေခံ၍ ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဤကောင်စီတွင် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အစည်းများ (EROs)၊ ဒီမိုကရေစီတော်လှန်ရေးအင်အားစုများ၊ အမျိုးသမီးအစုအဖွဲ့များနှင့် ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သည်။ ကောင်စီသည် တော်လှန်ရေးအောင်ပွဲရရှိရေး၊ အသွင်ကူးပြောင်းရေးကာလကို စီမံခန့်ခွဲရန်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုသစ် တည်ဆောက်ရေးတို့အတွက် ရည်ရွယ်ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သည်။ "စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှု" စနစ်ဖြင့် "မူဝါဒတရပ်တည်း၊ မဟာဗျူဟာတရပ်တည်း" ဟူသော မူဝါဒကို ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအား ဖျက်သိမ်းရေး၊ စစ်တပ်၏ နိုင်ငံရေးပါဝင်မှုအဆုံးသတ်ရေးနှင့် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုသစ် ထူထောင်ရေးတို့အပါအဝင် အဓိက နိုင်ငံရေးဦးတည်ချက် (၆) ရပ်ကို ချမှတ်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ (SCEF) ဖွဲ့စည်း |url=https://burmese.dvb.no/post/155153 |access-date=2026-03-31 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီကို မကြာမီ ဖွဲ့မည် |url=https://www.bnionline.net/mm/news-113924 |access-date=2026-03-31 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref> === တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အချင်းချင်းပစ်ခတ်မှု === ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီပြည်၊ [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ မိုးဗြဲဒေသ၌ အမှတ် (၁) အယ်လ်ဖာစစ်ဒေသ (မိုးဗြဲနယ်) တပ်နှင့် ရှမ်းတောင်-ကရင်နီတိုင်း စစ်ဌာန ဗျူဟာအမှတ် (၁၄) ကွက်ကဲမှုအောက်ရှိ အမှတ် (၁၀၀၁) မိုးဗြဲပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးပူးပေါင်းတပ်တို့သည် တစ်ဖက်တွင် ရှိပြီး၊ အခြားတစ်ဖက်တွင် ယခင်က NUG လက်အောက်ခံတပ်ရင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်း၌ သီးခြားရပ်တည်သည့် "မိုးဗြဲ Local PDF" အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဦးအောင်မင်း ခေါင်းဆောင်သည့် တပ်ဖွဲ့တို့အကြား အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဦးအောင်မင်း အပါအဝင် ၎င်း၏တပ်ဖွဲ့ဝင် ၉ ဦး ကျဆုံးပြီး တော်လှန်ရေးအင်အားစုဘက်မှ ရဲဘော် ၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိကာ ၁ ဦးမှာ အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရသည့် အခြေအနေတွင် ရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-03 |title=မေ ၃ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာ ဝါးတင်ကား ချောက်ထဲထိုးကျလို့ ဝါးခုတ်တောင်သူ ၁၆ ဦး သေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c1j20r01d52o |access-date=2026-05-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-28 |title=တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အချင်းချင်းပစ်ခတ်မှုကို ကရင်နီပြည်တပ်ပေါင်းစုံစစ်ဦးစီးရုံး စတင်ကိုင်တွယ်- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=wcLgnFTsO70 |access-date=2026-05-03}}</ref> ယင်းဖြစ်စဉ်နှင့် ပတ်သက်၍ အဖြစ်မှန်ပေါ်ပေါက်ရေးနှင့် တရားမျှတမှု ဖော်ဆောင်ရေးတို့အတွက် [[ကရင်နီပြည် ကြားကာလအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|ကရင်နီပြည်ကြားကာလ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (IEC) နှင့် ကရင်နီတပ်ပေါင်းစုံ စစ်ဦးစီးအဖွဲ့ (JSC) တို့ ပူးပေါင်းစစ်ဆေးလျက်ရှိသည်။ ကရင်နီတပ်ပေါင်းစုံမှ ကိုယ်စားလှယ် ၉ ဦးပါဝင်သော စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့ကို ဧပြီလ ၂၉ ရက်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အသေးစိတ် စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်း IEC အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး (၂) ဗညားခွန်အောင်က [[ရန်ကုန်ခေတ်သစ် မီဒီယာ|ရန်ကုန်ခေတ်သစ်သတင်းဌာန]]သို့ မေလ ၃ ရက်တွင် ပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |last=Agency |first=Yangon Khit Thit News |date=2026-05-02 |title=မိုးဗြဲတွင် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့အချင်းချင်း ပစ်ခတ်မှု အဖြစ်မှန်ပေါ်ပေါက်ရေးနှင့် တရားမျှတမှု ရရှိရေး IEC နှင့် ကရင်နီတပ်ပေါင်းစုံစစ်ဦးစီးအဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်းစစ်ဆေးမည် |url=https://yktnews.com/2026/05/248860/ |access-date=2026-05-03 |website=Khit Thit Media |language=en-US |archive-date=18 May 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518181318/https://yktnews.com/2026/05/248860/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-04-29 |title=ကရင်နီဒေသမှာ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့အချင်းချင်း ပစ်ခတ်မှု စစ်ဆေးနေဟု IECပြော |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/04/29/155574/ |access-date=2026-05-03 |website=LuduNwayOo |language=my-MM}}</ref> == မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခြင်း == ၂၀၂၁ နှစ်နောက်ပိုင်းက စတင်သော လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးတွင် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံသို့ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ သို့မဟုတ် တပ်သားများမှ လက်နက်ချမှုများ ရှိသည်။ * ၂၀၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် [[ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်နဂါးသည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-02-19 |title=ဗိုလ်နဂါးလက်နက်ချတဲ့နောက် အညာလုံခြုံရေးဘယ်လောက်သက်ရောက်မလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cp85vpvj88go |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့၌ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == လူသားချင်းစာနာမှု အခြေအနေများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ == {{Main|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ) ကာလအတွင်း စစ်ရာဇဝတ်မှုများ|မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ}} [[File:Southern Shan State hospital bombed.jpg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ဆေးရုံတစ်ရုံအား စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအပြီး တွေ့မြင်ရစဉ် (မေ ၂၀၂၄)]] မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြည်တွင်းစစ် စတင်ဖြစ်ပွားစဉ်ကတည်းက လူ့အခွင့်အရေး အခြေအနေသည် သိသိသာသာ ဆိုးရွားလာခဲ့သည်။ မြန်မာစစ်တပ်သည် လူသတ်မှု၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာအကြမ်းဖက်မှု၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုနှင့် အရပ်သားများကို ပစ်မှတ်ထားမှုအပါအဝင် စစ်ရာဇဝတ်မှုများကို အရှိန်မြှင့်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref name=":0" /><ref>{{cite web |date=12 September 2022 |title=Myanmar: Increasing evidence of crimes against humanity since coup |url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1126451 |access-date=22 September 2022 |website=UN News |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030654/https://news.un.org/en/story/2022/09/1126451 |url-status=live}}</ref> စစ်အစိုးရသည် ရာနှင့်ချီသော မိသားစုများကို ခြိမ်းခြောက်သည့် နည်းဗျူဟာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဘက်များ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို သိမ်းယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=13 September 2022 |title='This is robbery': junta's property seizure spree |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/this-is-robbery-juntas-property-seizure-spree/ |access-date=22 September 2022 |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=1 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001020347/https://www.frontiermyanmar.net/en/this-is-robbery-juntas-property-seizure-spree/ |url-status=live}}</ref> ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခ စတင်ချိန်မှစ၍ မြန်မာစစ်တပ်နှင့် တော်လှန်ရေး အင်အားစု နှစ်ခုစလုံးသည် ပညာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို အခြေစိုက်စခန်းများနှင့် ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။<ref name=":1b">{{cite web |title=Education in the Crossfire in Myanmar: Attacks on Schools, Use by Military and Armed Groups, Skyrocketed after 2021 Takeover |url=https://www.savethechildren.org/us/about-us/media-and-news/2022-press-releases/education-in-the-crossfire-in-myanmar |access-date=22 September 2022 |website=Save the Children |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030634/https://www.savethechildren.org/us/about-us/media-and-news/2022-press-releases/education-in-the-crossfire-in-myanmar |url-status=dead }}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ၁၃ ခုတွင် စာသင်ကျောင်းများ အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခံရမှု ၁၉၀ ကျော်ရှိခဲ့ကြောင်း သိရသည်။.<ref name=":1b" /> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ စာရင်းအရ ကလေး ၇.၈ သန်းမှာ ကျောင်းပြင်ပတွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar: Crisis taking an enormous toll on children, UN committee warns |url=https://www.ohchr.org/en/statements/2022/06/myanmar-crisis-taking-enormous-toll-children-un-committee-warns |access-date=22 September 2022 |website=OHCHR |language=en |archive-date=8 November 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108131611/http://www.ohchr.org/en/statements/2022/06/myanmar-crisis-taking-enormous-toll-children-un-committee-warns |url-status=live }}</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးစနစ်သည် သိသာစွာ ပြိုလဲသွားခဲ့ပြီး<ref>{{cite web |date=25 March 2021 |title=Myanmar's post-coup healthcare collapse |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/3/25/myanmars-post-coup-healthcare-breakdown |access-date=22 September 2022 |website=The New Humanitarian |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922032057/https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/3/25/myanmars-post-coup-healthcare-breakdown |url-status=live}}</ref> ပြည်တွင်းစစ်သည် နိုင်ငံ၏ စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေး အကျပ်အတည်းကို ပိုမိုဆိုးရွားစေကာ လူလေးဦးတွင် တစ်ဦးသည် စားနပ်ရိက္ခာ မလုံလောက်မှု ကြုံတွေ့နေရသည်။<ref>{{cite web |title=FAO Myanmar Response Overview – June 2022 {{!}} United Nations in Myanmar |url=https://myanmar.un.org/en/188281-fao-myanmar-response-overview-june-2022,%20https://myanmar.un.org/en/188281-fao-myanmar-response-overview-june-2022 |access-date=22 September 2022 |publisher=United Nations |archive-date=5 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230605152435/https://myanmar.un.org/sites/default/files/2022-06/FAO_cc0700en.pdf }}</ref> ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် စားနပ်ရိက္ခာမလုံလောက်မှုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ၏ ၈၀% ကျော်ရှိပြီး နိုင်ငံ၏လူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံနေထိုင်သည့် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် အပူပိုင်းဇုန်တို့ကို အချိုးမညီမျှစွာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2021 |title=Myanmar's hidden hunger |url=https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/10/19/Myanmar-hidden-hunger-humanitarian-needs-rise-away-from-conflict-front-lines |access-date=22 September 2022 |website=The New Humanitarian |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922032107/https://www.thenewhumanitarian.org/news/2021/10/19/Myanmar-hidden-hunger-humanitarian-needs-rise-away-from-conflict-front-lines |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ လူပေါင်း ၁.၃ သန်းသည် ပြည်တွင်း ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ရပြီး ကလေး ၁၃,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်။<ref name=":0">{{cite web |date=21 September 2022 |title=Myanmar spiralling 'from bad to worse, to horrific', Human Rights Council hears |url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1127361 |access-date=22 September 2022 |website=UN News |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030649/https://news.un.org/en/story/2022/09/1127361 |url-status=live}}</ref><ref name="Mike"/> အာဏာသိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကူအညီများ လိုအပ်နေပြီး လူပေါင်း ၁၇.၆ သန်းခန့် ပြည်တွင်း အိုးအိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရကာ အရပ်ဘက် အဆောက်အအုံ ၅၅,၀၀၀ ပျက်ဆီးသွားကြောင်း ကုလသမဂ္ဂက ၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ခန့်မှန်းတွက်ချက်ထားသည်။<ref>{{cite web |date=16 March 2023 |title=More than two years on, impact of Myanmar military coup 'devastating' |url=https://news.un.org/en/story/2023/03/1134682 |access-date=21 March 2023 |website=UN News |archive-date=21 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321020930/https://news.un.org/en/story/2023/03/1134682 |url-status=live}}</ref> ချင်းရေးရာအဖွဲ့ချုပ် (ICA) ၏ စာရင်းများအရ ချင်းပြည်နယ်လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ခန့်နီးပါးသည် ပဋိပက္ခများကြောင့် နေရပ်စွန့်ခွာတိမ်းရှောင်နေကြသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချင်းပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၅၀၀,၀၀၀ ခန့်ရှိရာ၊ စစ်ကောင်စီအာဏာသိမ်းပြီးနောက် ၎င်းတို့အထဲမှ လူဦးရေ ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်မှာ စစ်ဘေးတိမ်းရှောင်နေကြရကြောင်း သိရသည်။ ICA ကောက်ယူထားသည့် စာရင်းများနှင့် အကူအညီပေးသူများ၏ မှတ်တမ်းများအရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လအတွင်း လူဦးရေ ၁၃၀,၀၀၀ သည် ချင်းပြည်နယ်တွင်းမှာပင် နေရပ်ရွှေ့ပြောင်းတိမ်းရှောင်နေရသည်။ ကျန် ၇၀,၀၀၀ ခန့်သော မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ မီဇိုရမ်၊ မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် နယူးဒေလီမြို့များတွင် ဒုက္ခသည်အဖြစ် ခိုလှုံနေကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/07/18/62462|title=ချင်းပြည်နယ် လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်နီးပါး ပဋိပက္ခကြောင့် နေရပ်တိမ်းရှောင်|publisher=Mizzima|accessdate=2025-7-16}}</ref> ဉာဏ်လင်းသစ် သုတေသနအဖွဲ့က ဩဂုတ် ၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်သည့် "ဝေဟင်နှင့်မြေပြင်ကပ်ဘေးကြားမှ မြေစာပင်ဘဝများ" အစီရင်ခံစာအရ မတ်လ ၂၈ ရက်မှ ဇွန်လကုန်အထိ အင်အားပြင်းငလျင်လှုပ်ခတ်ခဲ့ပြီးနောက် စစ်ကောင်စီ၏ တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အရပ်သား ၇၅၁ ဦး သေဆုံးကာ ၁,၄၀၀ ကျော် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web|url=https://bur.mizzima.com/2025/08/06/64428|title=ငလျင်အပြီးနောက် စစ်ကောင်စီတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အရပ်သား ၇၀၀ ကျော်သေဆုံးဟု ဉာဏ်လင်းသစ် အစီရင်ခံစာ ဖော်ပြ|publisher=Mizzima|accessdate=5 August 2025}}</ref> == အခြားရှုထောင့်များ == ===နိုင်ငံရေးပြစ်ဒဏ်များနှင့် နိုင်ငံတကာ အာရုံစိုက်မှု=== အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦး[[ရည်မွန်]]က နိုင်ငံတကာအနေဖြင့် [[ယူကရိန်းနိုင်ငံ|ယူကရိန်း]]အား ထောက်ပံ့မှုပေးသကဲ့သို့ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအား အကူအညီပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-resistance-urges-west-provide-arms-fight-against-junta-2022-05-17/ |title=Myanmar resistance urges West to provide arms for fight against junta |date=17 May 2022 |access-date=2022-10-22 |editor=Martin Petty |work=Reuters |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174503/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-resistance-urges-west-provide-arms-fight-against-junta-2022-05-17/ |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က ဦး[[ဇေယျာသော်|ဖြိုးဇေယျာသော်]]နှင့် ဦး[[ကျော်မင်းယု]] ခေါ် ကိုဂျင်မီ အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားလေးဦးအား ကွပ်မျက်ပြီးဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ရာ ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ပထမဆုံး ပြန်လည်ကျင့်သုံးသော သေဒဏ်စီချင်ရက် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=25 July 2022 |title=Myanmar: First executions in decades mark atrocious escalation in state repression |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/07/myanmar-first-executions-in-decades-mark-atrocious-escalation-in-state-repression/ |access-date=2022-09-22 |website=Amnesty International |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030634/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2022/07/myanmar-first-executions-in-decades-mark-atrocious-escalation-in-state-repression/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |author1=Helen Regan |author2=Rhea Mogul |title=Myanmar junta executes leading democracy activists |url=https://www.cnn.com/2022/07/24/asia/myanmar-executions-pro-democracy-figures-intl-hnk/index.html |access-date=25 July 2022 |website=Cnn.com |date=25 July 2022 |archive-date=25 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220725031728/https://www.cnn.com/2022/07/24/asia/myanmar-executions-pro-democracy-figures-intl-hnk/index.html |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar: First executions in decades mark atrocious escalation in state repression – Myanmar {{!}} ReliefWeb |url=https://reliefweb.int/report/myanmar/myanmar-first-executions-decades-mark-atrocious-escalation-state-repression |access-date=2022-09-22 |website=reliefweb.int |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030633/https://reliefweb.int/report/myanmar/myanmar-first-executions-decades-mark-atrocious-escalation-state-repression |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |date=26 July 2022 |title=Myanmar executions: US presses China to rein in junta, saying it cannot be 'business as usual' |url=https://www.theguardian.com/world/2022/jul/26/myanmar-executions-us-presses-china-to-rein-in-junta-saying-it-cannot-be-business-as-usual |access-date=2022-09-22 |website=the Guardian |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030633/https://www.theguardian.com/world/2022/jul/26/myanmar-executions-us-presses-china-to-rein-in-junta-saying-it-cannot-be-business-as-usual |url-status=live }}</ref> ကွပ်မျက်မှုအပေါ် [[ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်]]၊ ဂျီ-၇ နိုင်ငံများဖြစ်သည့် [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါ]]၊ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ|ပြင်သစ်]]၊ [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]၊ [[အီတလီနိုင်ငံ|အီတလီ]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၊ [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ နှင့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ]]တို့က အလွန်ဝမ်းနည်းရကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=G7 Foreign Ministers' Statement on the Myanmar Military Junta's Executions |url=https://www.state.gov/g7-foreign-ministers-statement-on-the-myanmar-military-juntas-executions/ |access-date=2022-08-05 |website=United States Department of State |language=en |archive-date=31 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220831155515/https://www.state.gov/g7-foreign-ministers-statement-on-the-myanmar-military-juntas-executions/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite news |date=26 July 2022 |title=World condemns Myanmar junta for 'cruel' execution of activists |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-execute-four-democracy-activists-state-media-2022-07-25/ |access-date=2022-09-22 |archive-date=14 February 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230214025934/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-junta-execute-four-democracy-activists-state-media-2022-07-25/ |url-status=live }}</ref> [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ|စစ်ကောင်စီ]]၏ တရားရုံးက နိုင်ငံတော် အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား အဂတိလိုက်စားမှုဖြင့် ထောင်ဒဏ် ခြောက်နှစ်ကို ဇူလိုင်လတွင် ချမှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=15 August 2022 |title=Myanmar junta court jails Suu Kyi for six years for corruption |url=https://www.france24.com/en/live-news/20220815-myanmar-junta-court-jails-suu-kyi-for-six-years-for-corruption |access-date=2022-09-21 |website=France 24 |language=en |archive-date=4 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221004090813/https://www.france24.com/en/live-news/20220815-myanmar-junta-court-jails-suu-kyi-for-six-years-for-corruption |url-status=live }}</ref> စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ရွေးကောက်ပွဲ မဲသမာမှုဖြင့် နောက်ထပ် ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ်ကို ချမှတ်ခဲ့ရာ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် ပုဒ်မအမျိုးမျိုးဖြင့် စုစုပေါင်းထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar's Aung San Suu Kyi gets 3 years' jail for election fraud |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud |access-date=2022-09-21 |website=www.aljazeera.com |language=en |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019052656/https://www.aljazeera.com/news/2022/9/2/myanmars-aung-san-suu-kyi-gets-3-years-prison-for-election-fraud |url-status=live }}</ref> ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]]ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ]]ဒုက္ခသည်စခန်းတစ်ခုသို့ တပ်မတော်က ပစ်ခတ်လိုက်သော မော်တာကျည်နှစ်လုံး ကျရောက်ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ တစ်ဦးသေဆုံးပြီး ငါးဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။ [[တပ်မတော် (လေ)]]၏ ရဟတ်ယာဉ်များသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်လေပိုင်နက်သို့ ဝင်ရောက်ကာ [[ရက္ခိုင့်တပ်တော်]]အား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ နှစ်ရက်အကြာတွင် မြန်မာသံအမတ် အောင်ကျော်စိုးအား ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံက ဆင့်ခေါ်ကာ သတိပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last=Chowdhury |first=Tanvir |date=23 September 2022 |title=Tensions as Bangladesh accuses Myanmar of firing in its territory |url=https://www.youtube.com/watch?v=-cuADbo6VyI |work=Al Jazeera |location=Tumbru, Bangladesh |access-date=19 October 2022 |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019204856/https://www.youtube.com/watch?v=-cuADbo6VyI |url-status=live }}</ref><ref name="Daily Star">{{cite news |author=<!--not stated--> |date=19 September 2022 |title=Dhaka summons Myanmar ambassador again, protests land, airspace violation |url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/diplomacy/news/bangladesh-summons-myanmar-ambassador-strongly-protests-land-airspace-violation-3122161 |work=The Daily Star |location=Dhaka |access-date=19 October 2022 |archive-date=19 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221019204856/https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/diplomacy/news/bangladesh-summons-myanmar-ambassador-strongly-protests-land-airspace-violation-3122161 |url-status=live }}</ref> အောက်တိုဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး [[:en:AK Abdul Momen|အေကေ အဘူမိုမန်]]က ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ တရုတ်သံအမတ်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီးနောက် နယ်စပ်ဒေသတွင် မြန်မာမှ ဗုံးကြဲနေမှုများ ရပ်တန့်ရန် ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Bangladesh Credits Chinese Intervention With Stopping Myanmar Border Blasts |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/bangladesh-credits-chinese-intervention-with-stopping-myanmar-border-blasts.html |last=Rashid |first=Muktadir |work=The Irrawaddy |date=21 October 2022 |access-date=2022-10-22 |language=en |archive-date=22 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022174504/https://www.irrawaddy.com/news/burma/bangladesh-credits-chinese-intervention-with-stopping-myanmar-border-blasts.html |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လက်ယက်ကုန်းရွာ၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်|လက်ယက်ကုန်းရွာ]]ရှိ စာသင်ကျောင်းတစ်ခုအား တပ်မတော်က [[လက်ယက်ကုန်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှု|လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ကလေး ၁၁ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး ၁၇ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 6: reports |url=https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports |access-date=2022-09-22 |website=Nikkei Asia |language=en-GB |archive-date=19 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220919182346/https://asia.nikkei.com/Politics/Myanmar-army-helicopters-fire-on-school-killing-6-reports |url-status=live }}</ref> တပ်မတော်ကမူ အဆိုပါရွာအတွင်း [[ကေအိုင်အေ]]နှင့် [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပီဒီအက်ဖ်]]များ ခိုအောင်းနေသဖြင့် တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။<ref>{{Cite news |date=20 September 2022 |title=Myanmar army helicopters fire on school, killing 13, media and residents say |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ |access-date=2022-09-22 |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030633/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-army-helicopters-fire-school-killing-six-media-residents-2022-09-19/ |url-status=live }}</ref> အဆိုပါတိုက်ခိုက်မှုအပေါ် [[ကုလသမဂ္ဂ]]နှင့် [[ဥရောပ သမဂ္ဂ]]အပါအဝင် နိုင်ငံတကာက ရှုတ်ချခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=20 September 2022 |title=Myanmar: Guterres strongly condemns army attacks which left 11 children dead |url=https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 |access-date=2022-09-22 |website=UN News |language=en |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030644/https://news.un.org/en/story/2022/09/1127201 |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |title=Myanmar: Statement by the spokesperson on the latest attack against a school in Tabayin {{!}} EEAS Website |url=https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en |access-date=2022-09-22 |website=www.eeas.europa.eu |archive-date=22 September 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922030635/https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-statement-spokesperson-latest-attack-against-school-tabayin_en |url-status=live }}</ref> ===ကြားကာလ ဗဟိုဘဏ် === စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်ထွန်းနိုင်]]ဦးဆောင်သော ကြားကာလဗဟိုဘဏ်ကို အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရက တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ နေပြည်တော်ရှိ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်က ထိန်းချုပ်ထားသော နိုင်ငံခြား အရံငွေများများ ပြန်လည်ရယူရန် ရည်ရွယ်သည်။<ref>{{cite web|url= https://www.irrawaddy.com/news/myanmars-crisis-the-world/myanmar-juntas-central-bank-had-6-8-bn-in-reserves-at-14-intl-banks-in-march.html|title=Myanmar Junta's Central Bank Had $6.8 Bn in Reserves at 14 Int'l Banks in March}}</ref> အခြားဘဏ်များမှ ကျပ်ငွေ ၄၄ ဘီလီယံကို ကြားကာလဗဟိုဘဏ်က ထိန်းချုပ်လိုက်သည်ဟု သတင်းများက ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.irrawaddy.com/business/economy/myanmars-civilian-government-takes-control-of-seized-funds.html|title=Myanmar's Civilian Government Takes Control of Seized Funds}}</ref> ကြားကာလဗဟိုဘဏ်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် နွေဦးဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်ကိုလည်း တည်ထောင်ထားသည်။<ref>{{cite web|url=https://bnn.network/finance-nav/spring-development-bank-myanmars-first-crypto-and-blockchain-based-bank-set-for-soft-launch/|title=Spring Development Bank, Myanmar's First Crypto and Blockchain-Based Bank, Set for Soft Launch|date=21 July 2023|access-date=11 January 2024|archive-date=3 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231203193210/https://bnn.network/finance-nav/spring-development-bank-myanmars-first-crypto-and-blockchain-based-bank-set-for-soft-launch/}}</ref> == ဒေသအလိုက် ထိတွေ့မှုများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများ == {| class="wikitable" |+ ! !နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ(SAC) !အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ(NUG) !အခြားအဖွဲ့အစည်း |- |'''ကချင်ပြည်နယ်''' |'''တပ်မတော်''' #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_Command_of_Myanmar_Army.svg}} မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_Command_of_Myanmar_Army.svg}} ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(တနိုင်း) #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_Command_of_Myanmar_Army.svg}} အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_Command_of_Myanmar_Army.svg}} အမှတ်(၂၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Myanmar_Artillery_Corps.svg}} အမှတ်(၉၀၄)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_Command_of_Myanmar_Army.svg}} အမှတ်(၃)ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ် #{{flagicon image|Emblem_of_the_Myanmar_Air_Force.svg}} မြစ်ကြီးနားလေတပ်စခန်းဌာနချုပ် '''နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့''' #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_the_Myanmar_Border_Guard_Forces.svg}} ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ်တပ်မတော် ##{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_the_Myanmar_Border_Guard_Forces.svg}} အမှတ်(၁၀၀၁)တပ်ရင်း ##{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_the_Myanmar_Border_Guard_Forces.svg}} အမှတ်(၁၀၀၂)တပ်ရင်း ##{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_the_Myanmar_Border_Guard_Forces.svg}} အမှတ်(၁၀၀၃)တပ်ရင်း '''ရှမ်းနီအမျိုးသားများတပ်မတော်''' #{{flagicon image|Flag_of_the_Shanni_Nationalities_Army.svg}} အမှတ်(၆၁၄)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shanni_Nationalities_Army.svg}} အမှတ်(၇၅၃)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shanni_Nationalities_Army.svg}} အမှတ်(၈၉၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shanni_Nationalities_Army.svg}} အမှတ်(၉၇၂)တပ်မဟာ |'''ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် '''ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်''' #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၂)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၃)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၅)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၇)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၈)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၉)တပ်မဟာ | |- |'''မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး''' |တပ်မတော် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Central_Command.svg}} အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_No.(99)_Light_Infantry_Division_of_the_Myanmar_Army.svg}} အမှတ်(၉၉)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် #{{flagicon image|Myanmar_Artillery_Corps.svg}} အမှတ်(၇၀၇)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Emblem_of_the_Myanmar_Air_Force.svg}} မိတ္ထီလာလေတပ်စခန်းဌာနချုပ် #{{flagicon image|Emblem_of_the_Myanmar_Air_Force.svg}} လေကြောင်းအတတ်သင်လေတပ်စခန်းဌာနချုပ် မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးရဲတပ်ဖွဲ့မှူးရုံး #{{flagicon image|Shoulder_Insignia_of_Security_Police_Force_Myanmar.png}} အမှတ်(၃)လုံခြုံရေးရဲကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့မှူးရုံး အမျိုးသား၊ ဘာသာ၊ သာသနာ စောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ #{{flagicon image|Sasana_Flag_–_Buddhist_flag_in_Myanmar.png}} ပျူစောထီး |'''ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် '''ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ | |- |'''ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ''' |'''တပ်မတော်''' #{{flagicon image|Shoulder_Sleeve_of_Myanmar_Army.svg}} စစ်ရုံး(ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) #{{flagicon image|Shoulder_Sleeve_of_Myanmar_Army.svg}} အထူးချေမှုန်းရေးတပ်ဖွဲ့(SOTF) #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Nay_Pyi_Daw_Command.svg}} နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Nay_Pyi_Daw_Command.svg}} အမှတ်(၆)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Myanmar_Artillery_Corps.svg}} အမှတ်(၈)လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် '''မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့''' #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ဌာနချုပ် #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} နေပြည်တော်ရဲတပ်ဖွဲ့မှူးရုံး #{{flagicon image|Shoulder_Insignia_of_Security_Police_Force_Myanmar.png}} အမှတ်(၁)လုံခြုံရေးရဲကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့မှူးရုံး |'''ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် '''ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} ‌နေပြည်တော် ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ | |- |'''ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း)''' |'''တပ်မတော်''' #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_East_Command_of_Myanmar_Army.svg}} အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Northern_East_Command_of_Myanmar_Army.svg}} ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်) #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Myanmar_Infantry_Corps_with_shape.svg}} အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_sleeve_insignia_of_Myanmar_Infantry_Corps_with_shape.svg}} အမှတ်(၁၆)ခြေလျင်တပ်မဟာဌာနချုပ် #{{flagicon image|Shoulder_Sleeve_Insignia_of_Myanmar_Armour_Corps.svg}} အမှတ်(၇၃)သံချပ်ကာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Myanmar_Artillery_Corps.svg}} အမှတ်(၉၀၂)အမြောက်စခန်းကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Emblem_of_the_Myanmar_Air_Force.svg}} အရှေ့ပိုင်းလေတပ်ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် '''ပြည်သူ့စစ်''' #ကိုးကန့်ပြည်သူ့စစ် '''မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့''' #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} ရှမ်းပြည်နယ် ဒုတိယပြည်နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့မှူးရုံး |'''ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ''' #{{flagicon image|Flag_of_PDF_Myanmar.svg}} ‌ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ '''ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်''' #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၄)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၆)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Kachin_Independence_Army_flag.svg}} အမှတ်(၁၀)တပ်မဟာ '''မြန်မာအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော်''' #{{flagicon image|Flag_of_the_Myanmar_National_Democratic_Alliance_Army.svg}} အမှတ်(၂၁၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Myanmar_National_Democratic_Alliance_Army.svg}} အမှတ်(၃၁၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Myanmar_National_Democratic_Alliance_Army.svg}} အမှတ်(၅၁၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Myanmar_National_Democratic_Alliance_Army.svg}} အမှတ်(၆၁၁)တပ်မဟာ '''တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်''' #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၂)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၃)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၄)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၅)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၆)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Ta'ang_National_Liberation_Army.svg}} အမှတ်(၇)တပ်မဟာ |'''ရှမ်းပြည်တပ်မတော်(မြောက်ပိုင်း)''' #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၁)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၂၇)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၃၆)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၇၂)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၇၄)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၁၅၃)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၆၁၂)တပ်မဟာ #{{flagicon image|Flag_of_the_Shan_State_Army-North.svg}} အမှတ်(၇၀၂)တပ်မဟာ |- |'''ရခိုင်ပြည်နယ်''' |'''တပ်မတော်''' #{{flagicon image|MM_Western_RMC_Badge.svg}} အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် #{{flagicon image|MM_Western_RMC_Badge.svg}} ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(စစ်တွေ) #{{flagicon image|MM_Western_RMC_Badge.svg}} အမှတ်(၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|MM_Western_RMC_Badge.svg}} အမှတ်(၁၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် #{{flagicon image|Arm_Badge_or_Shoulder_Sleeve_of_Myanmar_Navy.svg}} ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ် '''မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့''' #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} ရခိုင်ပြည်နယ်ရဲတပ်ဖွဲ့မှူးရုံး #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} အမှတ်(၁)နယ်ခြားစောင့်ရဲကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့မှူးရုံး #{{flagicon image|Myanmar_Police_Emblem.png}} အမှတ်(၄)လုံခြုံရေးရဲကွပ်ကဲမှုအဖွဲ့မှူးရုံး '''ရခိုင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် #{{flagicon image|Flag_of_the_Arakan_Liberation_Party.svg}} အမှတ်(၉)တပ်ရင်း #{{flagicon image|Flag_of_the_Arakan_Liberation_Party.svg}} ဓညဝတီတပ်ရင်း #{{flagicon image|Flag_of_the_Arakan_Liberation_Party.svg}} ရခိုင်ရိန်းဂျားတပ်ရင်း #{{flagicon image|Flag_of_the_Arakan_Liberation_Party.svg}} ရာမဝတီတပ်ရင်း |'''ရက္ခိုင့်တပ်တော်''' #{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} အာလဇာစစ်ဒေသ #{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} နိုဗာစစ်ဒေသ #{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg}} ဗီတာစစ်ဒေသ | |} ==နှစ်ဖက်အင်အား== ===နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ=== {{main|တပ်မတော်}} [[တပ်မတော် (ကြည်း)]]တွင် တိုက်ခိုက်ရေးတပ်များဖြစ်သည့် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်၊ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်၊ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ လက်အောက်ခံ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းပေါင်း ၅၂၂ ရင်းရှိပြီး ပျှမ်းမျှအင်အား ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းတစ်ရင်းလျှင် အင်အား ၁၄၀ ခန့်ဖြင့် စုစုပေါင်း အင်အား ၇၅,၀၀၀ အောက်သာရှိသည်။ လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း/အကူ တပ်ရင်း/တပ်ဖွဲ့များမှာ ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများထက် ခိုင်မာသဖြင့် တပ်ရင်းတစ်ရင်းလျှင် အင်အား ၂၀၀ မှ ၃၀၀ ကျော်အထိ ရှိပြီး တပ်ရင်းပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ဖြင့် လက်ရုံး/ဝန်ထမ်း/အကူတပ်ရင်းများ စုစုပေါင်း အင်အား ၆၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသည်။ စစ်ရုံးအပါအဝင်၊ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ၊ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်များ၊ လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးစစ်ဆင်ရေးဌာနချုပ်များ၊ အမြှောက်စခန်းဌာနချုပ်များ၊ သံချပ်ကာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ၊ ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်များ၊ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ၊ ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းစက်ရုံများ၊ စစ်ကြောရေးစခန်းများ၊ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်/ကျောင်းများ၊ တပ်မတော်ဆေးရုံများ၊ အခြားဌာနများ အစရှိသည်တို့တွင် ဦးစီးတာဝန်(ရုံးလုပ်ငန်း) ထမ်းဆောင်သူများ၊ အခြားဝန်ထမ်းများ စုစုပေါင်း အင်အား ၂၀,၀၀၀ အောက်တွင် ရှိသည်။ တပ်မတော်(ကြည်း)က ဖွဲ့စည်းထားသော အထူးတပ်ဖွဲ့မှာ အင်အား ၂,၀၀၀ အောက်တွင် ရှိသည်။ သို့ဖြစ်၍ တပ်မတော်(ကြည်း)၏ အင်အားမှာ ၁၅၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်တွင် ရှိသည်။{{cn}} [[တပ်မတော် (ရေ)]]တွင် ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ၊ ရေတပ်သင်္ဘောကျင်းများ၊ ရေယာဉ်စုများ၊ ရေတပ်တပ်ရင်းများရှိပြီး စုစုပေါင်း အင်အား ၂၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။{{cn}} [[တပ်မတော် (လေ)]]တွင် လေတပ်ကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ၊ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ၊ လေတပ်နှင့်သက်ဆိုင်သည့် ရုံး/စခန်း/ဌာန/တပ်များရှိပြီး စုစုပေါင်း အင်အား ၂၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသည်။{{cn}} ထို့ကြောင့် တပ်မတော်၏ စုစုပေါင်းအင်အားမှာ ၂၀၀,၀၀၀ အောက်တွင်ရှိသည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်တွင် တက္ကသိုလ်လေ့ကျင့်ရေးတပ်(UTC)များ ဖွဲ့စည်းထားရှိခဲ့ရာ တပ်ဖွဲ့ဝင်သင်တန်းသားပေါင်း သောင်းဂဏန်းအထိ ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့မှာ အင်အား ၇၀,၀၀၀ အောက်ရှိသည်။ နယ်ခြားစောင့်တပ်များ၊ ပြည်သူ့စစ်များမှာ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး၌ ၁၀,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်။ အမျိုးသားရေးသမားများ၊ စစ်တပ်ထောက်ခံသူများကို အခြေပြုထားသော ပျူစောထီးများမှာ နိုင်ငံအနှံ့တွင် အင်အား သောင်းကျော် ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံစစ်မှုထမ်းဟောင်းအဖွဲ့၊ အရန်မီးသတ်တပ်ဖွဲ့၊ မြန်မာနိုင်ငံကြက်ခြေနီအသင်း စသော အဖွဲ့အစည်းများကိုလည်း စစ်ကောင်စီက လုံခြုံရေးအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းထားရန် ညွှန်ကြားထားပြီး လက်နက်တပ်ဆင်ခြင်းမရှိသော်လည်း ရပ်ကွက်/ကျေးရွာ၊ မြို့နယ်လုံခြုံရေးများတွင် ဖွဲ့စည်းပေးထားရာ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် စုစုပေါင်း အင်အား ၂၀၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်ရှိသည်။ စစ်ကောင်စီ၏ နောက်ထပ်အင်အားအရင်းအမြစ်မှာ အစိုးရတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများဖြစ်သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလအတွင်း ပေါက်ကြားလာသော လျှို့ဝှက်အမိန့်စာများအရ အစိုးရဌာနဆိုင်ရာတိုင်းတွင် ဝန်ထမ်းများဖြင့် တပ်ခွဲ ၂ ခွဲစီ ဖွဲ့စည်းပြီး လုံခြုံရေးတာဝန်ပေးအပ်ရန်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော လက်နက်ခဲယမ်းကိုင်ဆောင်ခွင့်မူ အရ အစိုးရဝန်ထမ်းများသည် လိုင်စင်မလိုအပ်ဘဲ ပါမစ်ဖြင့် လက်နက်ကိုင်ဆောင်နိုင်ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားရာ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများအား စစ်ကောင်စီက စစ်ရေးအင်အားအဖြစ် ပြောင်းလဲလာနိုင်ကြောင်း အများက ရှုမြင်သုံးသပ်ကြသည်။ သို့သော် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဦးစီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာန၊ အကျဉ်းဦးစီးဌာန၊ အထူးစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဦးစီးဌာန အစရှိသော ဌာနများမှာ အစကပင် ကန့်သတ်ချက်ဖြင့် လက်နက်ကိုင်ဆောင်ခွင့်ရရှိထားပြီး တပ်မတော်နှင့် စစ်ရေးအရ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများအပါအဝင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဦးရေ ၂ သန်းကျော်ရှိသည်။ တပ်မတော်က အာဏာသိမ်းပြီးနောက်တွင် တပ်ပြေးနှင့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များနှင့်ပူးပေါင်းသွားသူ(CDM) ဦးရေမှာ ၁၅,၀၀၀ ကျော်အထိရှိပြီး တပ်တွင်း၌ပင် အခါအခွင့်သင့်လျှင် စွန့်ခွာရန် စောင့်ဆိုင်းနေသူများ ရှိကြသည်။ သို့ရာတွင် ရှေ့တန်းစစ်ဆင်ရေးမထွက်ရသော တပ်မတော်(ရေ)နှင့် တပ်မတော်(လေ)ကဲ့သို့ တပ်ဖွဲ့များမှာ တပ်မတော်(ကြည်း)နှင့်ယှဉ်လျှင် အင်အားပြုန်းတီးမှု နည်းပါးသည်။ ပြည်သူအများစုမှာ တပ်မတော်ကိုလက်မခံကြသဖြင့် တပ်မတော်၏ စစ်သားစုဆောင်းရေးအပြင် အရာရှိလောင်းများမှာလည်း သိသိသာသာ ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ အမျိုးသားရေးသမားများ၊ စစ်တပ်ထောက်ခံသူများ၊ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်များ၊ ၎င်းတို့နှင့်ပတ်သက်ဆက်နွယ်သူများပင် တပ်မတော်၏ ရင်ဆိုင်နေရသော အခြေအနေများကြောင့် တပ်မတော်ထဲဝင်ရန် ဆန္ဒမရှိကြပေ။ သို့ရာတွင် ၎င်းတို့အပါအဝင် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၊ ရပ်ကျေးအဖွဲ့များမှာ မူဝါဒအရ တပ်မတော်ကို ထောက်ခံကြသူများလည်း ရှိကြသည်။။ ခရိုနီ (ခေါ်) နိုင်ငံထိပ်တန်းစီးပွားရေးလုပ်ငန်းယှဉ်များမှာလည်း တပ်မတော်ကို ငွေကြေး၊ နည်းပညာ အစရှိသည်တို့ဖြင့် ကူညီထောက်ပံ့ကြသည်။ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်အချို့မှာလည်း လက်ရှိ စစ်ကောင်စီ၏ အကြီးအကဲများနှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးများ ရှိကြသည်။ ===အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ=== {{Main article|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်}} အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရတွင် အဓိက စစ်ရေးအင်အားမှာ သန္ဓေပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (တစ်နည်းအားဖြင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုကို ခံယူသော PDF များ) နှင့် ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ (Local PDF) ဟူ၍ ရှိသည်။ သန္ဓေပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များကို တပ်ရင်း ၃၀၀ ကျော်၊ မြို့နယ်များအလိုက် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးအဖွဲ့(ပကဖ)များဖွဲ့စည်းထားပြီး ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များမှာမူ ကျေးလက်/မြို့ပြဒေသ နေရာအနှံ့အပြားတွင် ရှိသည်။ အင်အားအားဖြင့် ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များမှာ ဒေသခံပြည်သူများပါဝင်ကြသဖြင့် သန္ဓေပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များထက် အင်အားများကြသည်။ သို့ရာတွင် ဒေသခံပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ အားနည်းချက်မှာ လက်နက်၊ ရိက္ခာလုံလောက်စွာ မရရှိကြပေ။ အချို့တပ်ဖွဲ့များမှာ ခေတ်မီလက်နက်များ ကိုင်ဆောင်နိုင်သော်လည်း အချို့တပ်ဖွဲ့များမှာ လက်လုပ်လက်နက်များကိုသာ အသုံးပြုကြရသည်။ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ တပ်ဖွဲ့များမှာမူ လက်နက်၊ ရိက္ခာပိုမိုလုံလောက်ကြပြီး ဖွဲ့စည်းပုံလည်း ကျစ်လျစ်ကြသည်။ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ မဟာမိတ် စစ်ရေးအင်အားမှာ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များ ဖြစ်ကြသည်။ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်၊ ချင်းပြည်နယ်တွင် ချင်းအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တအောင်းအမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ မြန်မအမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်တပ်မတော်၊ ကယားပြည်နယ်တွင် ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၊ ကရင်နီတပ်မတော်၊ ကရင်ပြည်နယ်တွင် ကရင်အမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့၊ ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်၊ ကော်သူးလေတပ်မတော် အစရှိသည်တို့ဖြင့် စစ်ရေးမဟာမိတ်အဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်း/ပြည်နယ်၏ အစိုးရနှင့် ဖက်ဒရယ်အစိုးရကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအဖြစ်သော်လည်းကောင်း၊ ဖက်ဒရယ်အစိုးရ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ်သော်လည်းကောင်း နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီနှင့် ၎င်းအင်အားစုများကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်လျက်ရှိသည်။ == အခြားကြည့်ရန် == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] * [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း]] * [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြမှုများ|၂၀၁၂-၂၀၂၂ မြန်မာဆန္ဒပြမှုများ]] * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|<br />]] ==မှတ်စုများ== {{notelist}} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၁ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၂ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၃ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၄ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] oahu1z2cu6ynro20sngx4kv7c64xdfs 0 228576 1057106 1043566 2026-10-10T07:22:49Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-40513-03|~2026-40513-03]] ([[User talk:~2026-40513-03|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1043566|1043566]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1057106 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဦးသိန်းဝင်းဇော် | other_names = | title = | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1963|2|2}} | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = | death_place = | nationality = | occupation = ရွှေဗျိုင်းဖြူအုပ်စု ဥက္ကဋ္ဌ | salary = | known_for = | spouse = ဒေါ်တင်လတ်မင်း | children = ဝင်းပိုင်ကျော်<br/>သိမ့်ဝင်းထက် | parents = | relatives = }} '''ဦးသိန်းဝင်းဇော်''' (၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး စက်သုံးဆီ၊ ကျောက်စိမ်း၊ သစ်နှင့် အစားအသောက်လုပ်ငန်းများ ပါဝင်သော ရွှေဗျိုင်းဖြူကုမ္ပဏီအုပ်စု၏ တည်ထောင်သူ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=The crony who will control Telenor Myanmar’s customer data |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/the-crony-who-will-control-telenor-myanmars-customer-data |access-date=2022-03-07 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ==အစောပိုင်းဘဝ== ဦးသိန်းဝင်းဇော်ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[တွံတေးမြို့နယ်]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Thein Win Zaw |url=https://www.fwpresearch.com/en/portfolio/thein-win-zaw/ |access-date=2022-03-07 |website=FWP RESEARCH |language=en-US |archive-date=3 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503171356/https://www.fwpresearch.com/en/portfolio/thein-win-zaw/ }}</ref> သူသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ဓာတုဗေဒအထူးပြုဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ==စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ခြင်းများ== ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ရွှေဗျိုင်းဖြူအုပ်စုကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး [[တပ်မတော်]]ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|မြန်မာ့ စီးပွားရေး ဦးပိုင် လီမိတက်]]နှင့်အတူ ကျောက်တူးခြင်း၊ စက်သုံးဆီတင်သွင်းခြင်းနှင့် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-02-15 |title=Meet Myanmar Military-Linked Crony Taking Stake in Telenor Sale |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/meet-myanmar-military-linked-crony-taking-stake-in-telenor-sale.html |access-date=2022-03-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> တပ်မတော် ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်များဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]]နှင့် စိုးသိန်းတို့အပါအဝင် ရေတပ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးရှိသော ဦးသိန်းဝင်းဇော်၏ လုပ်ငန်းများ အောင်မြင်မှုရခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-02-09 |title=Telenor Under Pressure for Its Myanmar Subsidiary Sale |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/telenor-under-pressure-for-its-myanmar-subsidiary-sale.html |access-date=2022-03-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> === ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း === တပ်မတော်ပိုင် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီ [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ|မိုင်တဲလ်]]တွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရှယ်ယာပါဝင်နေသော မဟာရိုးမအများပိုင်ကုမ္ပဏီတွင် ဦးသိန်းဝင်းဇော်သည် ဒါရိုက်တာအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite news |date=2022-02-11 |title=EXCLUSIVE-Myanmar firm poised to control Telenor unit after military backs bid-sources |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-telenor-idCNL1N2UJ1GM |access-date=2022-03-07}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-12-02 |title=Myanmar Companies Linked to Regime Leaders Bid to Acquire Telenor |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-companies-linked-to-regime-leaders-bid-to-acquire-telenor.html |access-date=2022-03-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် [[တယ်လီနော မြန်မာ]]ကို ရွှေဗျိုင်းဖြူနှင့် လက်ဘနွန်အခြေစိုက် M1 Group တို့က ဝယ်ယူမည့်သတင်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name=":0" /> တယ်လီနောမြန်မာအား လက်လွှဲရယူရန်အတွက် ရွှေဗျိုင်းဖြူနှင့် M1 အုပ်စုတို့ ပူးတွဲကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Telenor sale gets green light from Myanmar junta’s telecoms regulator |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/telenor-sale-gets-green-light-from-myanmar-juntas-telecoms-regulator |access-date=2022-03-07 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဦးသိန်းဝင်းဇော်နှင့် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်တင်လတ်မင်း၊ သား ဝင်းပိုင်ကျော်နှင့် သမီး သိမ့်ဝင်းထက်တို့၏ အမည်များပါဝင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၂၀ ကျော်အထိရှိသည်။<ref name=":32">{{Cite news|last=Aung Naing|date=2022-03-04|title=The crony who will control Telenor Myanmar’s customer data|work=Myanmar Now|url=https://myanmar-now.org/en/news/the-crony-who-will-control-telenor-myanmars-customer-data/|accessdate=28 March 2023|archivedate=2 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230602135623/https://myanmar-now.org/en/news/the-crony-who-will-control-telenor-myanmars-customer-data/}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} {{Authority control}} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:၁၉၆၃ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မြန်မာ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများ]] 5m47hhqxs4xxxwrky917vpv1xitq834 1057129 1057106 2026-10-10T11:02:12Z Zawzawaungthwin 100038 အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု 1057129 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ဦးသိန်းဝင်းဇော် | other_names = | title = | image = | caption = | birth_date = {{birth date and age|1963|2|2}} | birth_place = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | death_date = | death_place = | nationality = | occupation = ရွှေဗျိုင်းဖြူအုပ်စု ဥက္ကဋ္ဌ | salary = | known_for = | spouse = ဒေါ်တင်လတ်မင်း | children = ဝင်းပိုင်ကျော်<br/>သိမ့်ဝင်းထက် | parents = | relatives = }} '''ဦးသိန်းဝင်းဇော်''' (၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၆၃ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး စက်သုံးဆီ၊ ကျောက်စိမ်း၊ သစ်နှင့် အစားအသောက်လုပ်ငန်းများ ပါဝင်သော ရွှေဗျိုင်းဖြူကုမ္ပဏီအုပ်စု၏ တည်ထောင်သူ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=The crony who will control Telenor Myanmar’s customer data |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/the-crony-who-will-control-telenor-myanmars-customer-data |access-date=2022-03-07 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> ==အစောပိုင်းဘဝ== ဦးသိန်းဝင်းဇော်ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[တွံတေးမြို့နယ်]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Thein Win Zaw |url=https://www.fwpresearch.com/en/portfolio/thein-win-zaw/ |access-date=2022-03-07 |website=FWP RESEARCH |language=en-US |archive-date=3 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220503171356/https://www.fwpresearch.com/en/portfolio/thein-win-zaw/ }}</ref> သူသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ဓာတုဗေဒအထူးပြုဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ==စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ခြင်းများ== ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ရွှေဗျိုင်းဖြူအုပ်စုကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး [[တပ်မတော်]]ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်|မြန်မာ့ စီးပွားရေး ဦးပိုင် လီမိတက်]]နှင့်အတူ ကျောက်တူးခြင်း၊ စက်သုံးဆီတင်သွင်းခြင်းနှင့် ဖြန့်ဖြူးခြင်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-02-15 |title=Meet Myanmar Military-Linked Crony Taking Stake in Telenor Sale |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/meet-myanmar-military-linked-crony-taking-stake-in-telenor-sale.html |access-date=2022-03-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> တပ်မတော် ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်များဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[တင်အောင်စန်း]]နှင့် စိုးသိန်းတို့အပါအဝင် ရေတပ်ခေါင်းဆောင်များနှင့် နီးကပ်သော ဆက်ဆံရေးရှိသော ဦးသိန်းဝင်းဇော်၏ လုပ်ငန်းများ အောင်မြင်မှုရခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2022-02-09 |title=Telenor Under Pressure for Its Myanmar Subsidiary Sale |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/telenor-under-pressure-for-its-myanmar-subsidiary-sale.html |access-date=2022-03-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> === ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း === တပ်မတော်ပိုင် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီ [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ|မိုင်တဲလ်]]တွင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရှယ်ယာပါဝင်နေသော မဟာရိုးမအများပိုင်ကုမ္ပဏီတွင် ဦးသိန်းဝင်းဇော်သည် ဒါရိုက်တာအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite news |date=2022-02-11 |title=EXCLUSIVE-Myanmar firm poised to control Telenor unit after military backs bid-sources |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-telenor-idCNL1N2UJ1GM |access-date=2022-03-07}}</ref><ref>{{Cite web |date=2021-12-02 |title=Myanmar Companies Linked to Regime Leaders Bid to Acquire Telenor |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-companies-linked-to-regime-leaders-bid-to-acquire-telenor.html |access-date=2022-03-07 |website=The Irrawaddy |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် [[တယ်လီနော မြန်မာ]]ကို ရွှေဗျိုင်းဖြူနှင့် လက်ဘနွန်အခြေစိုက် M1 Group တို့က ဝယ်ယူမည့်သတင်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name=":0" /> တယ်လီနောမြန်မာအား လက်လွှဲရယူရန်အတွက် ရွှေဗျိုင်းဖြူနှင့် M1 အုပ်စုတို့ ပူးတွဲကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။<ref name=":1">{{Cite web |title=Telenor sale gets green light from Myanmar junta’s telecoms regulator |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/telenor-sale-gets-green-light-from-myanmar-juntas-telecoms-regulator |access-date=2022-03-07 |website=Myanmar NOW |language=en}}</ref> == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝ == ဦးသိန်းဝင်းဇော်နှင့် ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်တင်လတ်မင်း၊ သား ဝင်းပိုင်ကျော်နှင့် သမီး သိမ့်ဝင်းထက်တို့၏ အမည်များပါဝင်သည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း ၂၀ ကျော်အထိရှိသည်။<ref name=":32">{{Cite news|last=Aung Naing|date=2022-03-04|title=The crony who will control Telenor Myanmar’s customer data|work=Myanmar Now|url=https://myanmar-now.org/en/news/the-crony-who-will-control-telenor-myanmars-customer-data/|accessdate=28 March 2023|archivedate=2 June 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230602135623/https://myanmar-now.org/en/news/the-crony-who-will-control-telenor-myanmars-customer-data/}}</ref> == အရေးယူပိတ်ဆို့ခံရမှု == အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရွှေဗျိုင်းဖြူလုပ်ငန်းအုပ်စု ပိုင်ရှင် ဦးသိန်းဝင်းဇော်၊ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်တင်မင်းလတ်၊ သမီးဖြစ်သူ သိမ့်ဝင်းထက်၊ သားဖြစ်သူ ဝင်းပိုင်ကျော်တို့အား အရေးယူပိတ်ဆို့မှုပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဗွီအိုအေ (မြန်မာဌာန) |date=2024-02-01 |title=မြန်မာ လူပုဂ္ဂိလ်လေးဦးနဲ့ လုပ်ငန်းနှစ်ခုကို ကန် ဒဏ်ခတ်စာရင်းထဲထည့်သွင်း |url=https://burmese.voanews.com/a/imposing-sanctions-on-burma-s-military-regime-three-years-after-the-military-coup/7465519.html |access-date=2026-10-10 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2024-04-26 |title=ရွှေဗျိုင်းဖြူပိုင်ရှင်ရဲ့ သမီးဖြစ်သူကို နေထိုင်ခွင့် ရုပ်သိမ်းဖို့ ပြင်သစ်ထံ တောင်းဆို |url=https://www.rfa.org/burmese/news/request-live-revoke-04262024160321.html |access-date=2026-10-10 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် အမေရိကန်အစိုးရသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ဦးသိန်းဝင်းဇော်၏ သမီးဖြစ်သူ မသိမ့်ဝင်းထက်ကို အမေရိကန်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ အထူးသတ်မှတ်ထားသူများ နှင့် ပိတ်ဆို့ထားသူများစာရင်း မှ ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့သည်။ မသိမ့်ဝင်းထက်သည် ၎င်းကို ပိတ်ဆို့မှုစာရင်းမှ ဖယ်ရှားပေးရန် တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခဲ့ပြီးနောက် ယခုကဲ့သို့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း [[ရိုက်တာ|Reuters]] သတင်းဌာနက ဖော်ပြခဲ့သည်။သူသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပယ်ချခံခဲ့ရသည့် တရားစွဲဆိုမှုအပြင် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင်လည်း ထပ်မံတရားစွဲဆိုခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာစစ်တပ်နှင့် ဆက်နွှယ်သူများကို အမေရိကန်က ဆန်ရှင်ပြန်ရုပ်သိမ်းတာ ဘာကြောင့်လဲ |url=https://burmese.dvb.no/post/121930 |access-date=2026-10-10 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist|2}} {{Authority control}} [[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[Category:၁၉၆၃ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မြန်မာ စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်သူများ]] fikoj2z7nv0wa8qsck6dyhmpc8nbsy8 0 235787 1056962 1047577 2026-10-09T14:24:17Z Ninjastrikers 22896 retired 1056962 wikitext text/x-wiki {{Infobox minister |honorific-prefix=စည်သူ၊ ဒေါက်တာ |name=သက်ခိုင်ဝင်း |image= Thet Khaing Win.jpg |alt= |caption= ၂၀၂၆ ဩဂုတ်လတွင် တွေ့ရသော ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း | office = [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end = ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor = |deputy= ဒေါက်တာ အေးထွန်း |office2 = |appointer2 = အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ | 1blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata2 = [[ညိုစော|ညိုစော]] |term_start2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |deputy2 = ဒေါက်တာအေးထွန်း |office3 = |appointer3 = နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ |deputy3 = ဒေါက်တာအေးထွန်း | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် | term_start3 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor3 = ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' |office5 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency5 = [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]] |term_start5 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ |term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |majority5 = ခိုင်လုံမဲ ၁၉၃၈၇ <br>{{small|(၄၅.၁၁ရာခိုင်နှုန်း)}} |predecessor5 = [[မေဝင်းမြင့်|ဒေါက်တာ မေဝင်းမြင့်]] <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor5 = ''လစ်လပ်'' |order6=[[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး |term_start6= ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end6= ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |leader6= ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor6= ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |deputy6= ဒေါက်တာအေးထွန်း |predecessor6 = ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |successor6 = ''ကိုယ်တိုင်'' |cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] <br> ဦးညိုစောအစိုးရ <br> ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ |birth_date={{b-da|14 November 1961}} |birth_place= [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]]၊[[ရန်ကုန်မြို့]] |death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> |death_place= |nationality=မြန်မာ |party= [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ethnicity= |other_names= |known_for= |alma_mater= ဆေးတက္ကသိုလ် |occupation= ဆရာဝန် |spouse= |children= }} '''ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း''' (၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၁ မွေးဖွား) သည် နိုင်ငံရေးသမား နှင့် မြန်မာဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလမှ အောက်တိုဘာလအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Union Minister for Health Dr Thet Khaing Win Attends Opening Ceremony of Secretariat of ASEAN Centre for Public Health Emergencies in Bangkok |url=https://infosheet.org/node/3188 |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=15 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915133918/https://infosheet.org/node/3188 }}</ref> ၎င်းသည် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှ တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံခဲ့ပြီး<ref>{{cite news |title=ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး ၁၁ ဦး အသစ်ခန့်အပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/01/237451.html |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |work=ဧရာဝတီ |date=1 ဖေဖော်ဝါရီ 2021}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အဆိုပါဝန်ကြီးဌာနအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန နှစ်ခုခွဲထုတ်လိုက်သောအခါ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=MoHS minister Dr Thet Khaing Win meets Myanmar red cross society |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/mohs-minister-dr-thet-khaing-win-meets-myanmar-red-cross-society |website=MDN - Myanmar DigitalNews |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |language=en |archive-date=11 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211101316/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/mohs-minister-dr-thet-khaing-win-meets-myanmar-red-cross-society }}</ref> ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းမခံရမီက ၎င်းသည် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း – နွေဦးမြန်မာ |url=https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |website=nwayoomyanmar.com |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=11 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211095810/https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်။ == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝနှင့်ပညာရေး == ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် မူလတန်းပညာကို အထက(၂) မရမ်းကုန်းတွင် စတင်သင်ယူပြီး၊ထိုကျောင်းမှပင် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် တွင် အမှတ်(၂) ဒေသကောလိပ် (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ လှိုင်နယ်မြေ)မှတဆင့် ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၁]] မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၄ ရက် တွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မန္တလေးအထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၂၈ရက် တွင် [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး|ရန်ကုန်ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်မှ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့(ဆေးပညာ)(သမားတော်ဘွဲ့) M.Med.Sc (Int.Med) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၅ မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ Royal College of Physician ကောလိပ်တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး MRCP (UK) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ပြည်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ရက် မှ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ရက် နေ့အထိလည်းကောင်း၊ ဆေးတက္ကသိုလ် ၁ တွင် ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၅ရက်မှ ၂၀၀၃ မတ် ၃၁ရက်အထိ ကထိကရာထူး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက်မှ ၂၀၀၅ မတ်လ ၁ရက်အထိ တွဲဖက်ပါမောက္ခစသည်ဖြင့် တာဝန်အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၂၂ရက်မှ ၂၀၁၅ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ရက်အထိ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ရက်နေ့တွင် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာန အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဖြစ်လာသည်။ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Thet Khaing Win |url=https://roscongress.org/en/speakers/vin-tet-kaing/biography/ |website=Roscongress Building Trust |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |language=en}}</ref> == ‌နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု == [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး မရမ်းကုန်းမြို့နယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။အဆိုပါမဲဆန္ဒနယ်တွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလအမတ်လောင်း ဒေါက်တာခင်ခင်ကျော့၊ [[ပြည်သူ့ပါတီ]]၊[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]၊[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]]၊[[ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] နှင့်[[ငြိမ်းချမ်းရေးအကျိုးဆောင်ပါတီ]] ဝင်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း သည် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်အတွင်း မဲပေးကြသူများ၏ ခိုင်လုံမဲ စုစုပေါင်း ၄၂၉၇၄ မဲ ရှိရာတွင် ၁၉၃၈၇မဲ ဖြင့် (မဲပေးကြသူများ၏ ရာခိုင်နှုန်း ၄၅.၁၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့်)အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=4-1-2026_Anut_5_26_Pyithu_56%20.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=4917&token=7b57ef01d2f81f58b68f21687870d0b4f218e9bd82fdef468143971b5f76a9eb1af533c588043cdabd75c7f7454ada6beeaa98bc685af1cfe3c7b6874327215c|title=၂၀၂၅ ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၁)၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၁၉ မတ် ၂၀၂၆|date=}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ထို့နောက် ၂၀၂၆ခုနှစ် ဧပြီ​၇ရက်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရက ၎င်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက် ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-07 |title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အစိုးရသစ် ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်းတွေနဲ့ ဝန်းရံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/07/412417.html |access-date=2026-04-09 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]ဖြစ်သော [[စည်သူဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80484 |access-date=2026-03-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == <references />{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မြန်မာ ဆရာဝန်များ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] qvvur81e81umv44nqmna2rm73b4ugxl 1056967 1056962 2026-10-09T14:57:53Z Ninjastrikers 22896 1056967 wikitext text/x-wiki {{Infobox minister |honorific-prefix=စည်သူ၊ ဒေါက်တာ |name=သက်ခိုင်ဝင်း |image= Thet Khaing Win.jpg |alt= |caption= ၂၀၂၆ ဩဂုတ်လတွင် တွေ့ရသော ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း | office = [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end = ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor = ဒေါက်တာ[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]] |deputy= ဒေါက်တာ အေးထွန်း |office2 = |appointer2 = အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ | 1blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata2 = [[ညိုစော|ညိုစော]] |term_start2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |deputy2 = ဒေါက်တာအေးထွန်း |office3 = |appointer3 = နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ |deputy3 = ဒေါက်တာအေးထွန်း | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် | term_start3 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor3 = ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' |office5 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency5 = [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]] |term_start5 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ |term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |majority5 = ခိုင်လုံမဲ ၁၉၃၈၇ <br>{{small|(၄၅.၁၁ရာခိုင်နှုန်း)}} |predecessor5 = [[မေဝင်းမြင့်|ဒေါက်တာ မေဝင်းမြင့်]] <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor5 = ''လစ်လပ်'' |order6=[[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး |term_start6= ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end6= ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |leader6= ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor6= ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |deputy6= ဒေါက်တာအေးထွန်း |predecessor6 = ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |successor6 = ''ကိုယ်တိုင်'' |cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] <br> ဦးညိုစောအစိုးရ <br> ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ |birth_date={{b-da|14 November 1961}} |birth_place= [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]]၊[[ရန်ကုန်မြို့]] |death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> |death_place= |nationality=မြန်မာ |party= [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ethnicity= |other_names= |known_for= |alma_mater= ဆေးတက္ကသိုလ် |occupation= ဆရာဝန် |spouse= |children= }} '''ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း''' (၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၁ မွေးဖွား) သည် နိုင်ငံရေးသမား နှင့် မြန်မာဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလမှ အောက်တိုဘာလအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Union Minister for Health Dr Thet Khaing Win Attends Opening Ceremony of Secretariat of ASEAN Centre for Public Health Emergencies in Bangkok |url=https://infosheet.org/node/3188 |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=15 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915133918/https://infosheet.org/node/3188 }}</ref> ၎င်းသည် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှ တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံခဲ့ပြီး<ref>{{cite news |title=ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး ၁၁ ဦး အသစ်ခန့်အပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/01/237451.html |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |work=ဧရာဝတီ |date=1 ဖေဖော်ဝါရီ 2021}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အဆိုပါဝန်ကြီးဌာနအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန နှစ်ခုခွဲထုတ်လိုက်သောအခါ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=MoHS minister Dr Thet Khaing Win meets Myanmar red cross society |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/mohs-minister-dr-thet-khaing-win-meets-myanmar-red-cross-society |website=MDN - Myanmar DigitalNews |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |language=en |archive-date=11 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211101316/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/mohs-minister-dr-thet-khaing-win-meets-myanmar-red-cross-society }}</ref> ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းမခံရမီက ၎င်းသည် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း – နွေဦးမြန်မာ |url=https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |website=nwayoomyanmar.com |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=11 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211095810/https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်။ == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝနှင့်ပညာရေး == ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် မူလတန်းပညာကို အထက(၂) မရမ်းကုန်းတွင် စတင်သင်ယူပြီး၊ထိုကျောင်းမှပင် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် တွင် အမှတ်(၂) ဒေသကောလိပ် (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ လှိုင်နယ်မြေ)မှတဆင့် ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၁]] မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၄ ရက် တွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မန္တလေးအထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၂၈ရက် တွင် [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး|ရန်ကုန်ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်မှ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့(ဆေးပညာ)(သမားတော်ဘွဲ့) M.Med.Sc (Int.Med) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၅ မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ Royal College of Physician ကောလိပ်တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး MRCP (UK) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ပြည်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ရက် မှ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ရက် နေ့အထိလည်းကောင်း၊ ဆေးတက္ကသိုလ် ၁ တွင် ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၅ရက်မှ ၂၀၀၃ မတ် ၃၁ရက်အထိ ကထိကရာထူး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက်မှ ၂၀၀၅ မတ်လ ၁ရက်အထိ တွဲဖက်ပါမောက္ခစသည်ဖြင့် တာဝန်အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၂၂ရက်မှ ၂၀၁၅ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ရက်အထိ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ရက်နေ့တွင် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာန အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဖြစ်လာသည်။ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Thet Khaing Win |url=https://roscongress.org/en/speakers/vin-tet-kaing/biography/ |website=Roscongress Building Trust |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |language=en}}</ref> == ‌နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု == [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး မရမ်းကုန်းမြို့နယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။အဆိုပါမဲဆန္ဒနယ်တွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလအမတ်လောင်း ဒေါက်တာခင်ခင်ကျော့၊ [[ပြည်သူ့ပါတီ]]၊[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]၊[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]]၊[[ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] နှင့်[[ငြိမ်းချမ်းရေးအကျိုးဆောင်ပါတီ]] ဝင်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း သည် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်အတွင်း မဲပေးကြသူများ၏ ခိုင်လုံမဲ စုစုပေါင်း ၄၂၉၇၄ မဲ ရှိရာတွင် ၁၉၃၈၇မဲ ဖြင့် (မဲပေးကြသူများ၏ ရာခိုင်နှုန်း ၄၅.၁၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့်)အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=4-1-2026_Anut_5_26_Pyithu_56%20.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=4917&token=7b57ef01d2f81f58b68f21687870d0b4f218e9bd82fdef468143971b5f76a9eb1af533c588043cdabd75c7f7454ada6beeaa98bc685af1cfe3c7b6874327215c|title=၂၀၂၅ ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၁)၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၁၉ မတ် ၂၀၂၆|date=}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ထို့နောက် ၂၀၂၆ခုနှစ် ဧပြီ​၇ရက်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရက ၎င်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက် ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-07 |title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အစိုးရသစ် ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်းတွေနဲ့ ဝန်းရံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/07/412417.html |access-date=2026-04-09 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]ဖြစ်သော [[စည်သူဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80484 |access-date=2026-03-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == <references />{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မြန်မာ ဆရာဝန်များ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] g4errg7l8p5yw7k80p9n0h893dx001i 1057092 1056967 2026-10-10T04:38:00Z Salai Rungtoi 22844 /* ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝနှင့်ပညာရေး */ 1057092 wikitext text/x-wiki {{Infobox minister |honorific-prefix=စည်သူ၊ ဒေါက်တာ |name=သက်ခိုင်ဝင်း |image= Thet Khaing Win.jpg |alt= |caption= ၂၀၂၆ ဩဂုတ်လတွင် တွေ့ရသော ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း | office = [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end = ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor = ဒေါက်တာ[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]] |deputy= ဒေါက်တာ အေးထွန်း |office2 = |appointer2 = အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ | 1blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata2 = [[ညိုစော|ညိုစော]] |term_start2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |deputy2 = ဒေါက်တာအေးထွန်း |office3 = |appointer3 = နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ |deputy3 = ဒေါက်တာအေးထွန်း | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် | term_start3 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor3 = ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' |office5 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency5 = [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]] |term_start5 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ |term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |majority5 = ခိုင်လုံမဲ ၁၉၃၈၇ <br>{{small|(၄၅.၁၁ရာခိုင်နှုန်း)}} |predecessor5 = [[မေဝင်းမြင့်|ဒေါက်တာ မေဝင်းမြင့်]] <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor5 = ''လစ်လပ်'' |order6=[[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး |term_start6= ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end6= ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |leader6= ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor6= ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |deputy6= ဒေါက်တာအေးထွန်း |predecessor6 = ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |successor6 = ''ကိုယ်တိုင်'' |cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] <br> ဦးညိုစောအစိုးရ <br> ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ |birth_date={{b-da|14 November 1961}} |birth_place= [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]]၊[[ရန်ကုန်မြို့]] |death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> |death_place= |nationality=မြန်မာ |party= [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ethnicity= |other_names= |known_for= |alma_mater= ဆေးတက္ကသိုလ် |occupation= ဆရာဝန် |spouse= |children= }} '''ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း''' (၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၁ မွေးဖွား) သည် နိုင်ငံရေးသမားနှင့် မြန်မာဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလမှ အောက်တိုဘာလအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Union Minister for Health Dr Thet Khaing Win Attends Opening Ceremony of Secretariat of ASEAN Centre for Public Health Emergencies in Bangkok |url=https://infosheet.org/node/3188 |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=15 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915133918/https://infosheet.org/node/3188 }}</ref> ၎င်းသည် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှ တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံခဲ့ပြီး<ref>{{cite news |title=ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး ၁၁ ဦး အသစ်ခန့်အပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/01/237451.html |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |work=ဧရာဝတီ |date=1 ဖေဖော်ဝါရီ 2021}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အဆိုပါဝန်ကြီးဌာနအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန နှစ်ခုခွဲထုတ်လိုက်သောအခါ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=MoHS minister Dr Thet Khaing Win meets Myanmar red cross society |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/mohs-minister-dr-thet-khaing-win-meets-myanmar-red-cross-society |website=MDN - Myanmar DigitalNews |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |language=en |archive-date=11 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211101316/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/mohs-minister-dr-thet-khaing-win-meets-myanmar-red-cross-society }}</ref> ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းမခံရမီက ၎င်းသည် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း – နွေဦးမြန်မာ |url=https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |website=nwayoomyanmar.com |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=11 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211095810/https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ }}</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်။ == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝနှင့်ပညာရေး == ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် မူလတန်းပညာကို အထက(၂) မရမ်းကုန်းတွင် စတင်သင်ယူပြီး၊ထိုကျောင်းမှပင် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် တွင် အမှတ်(၂) ဒေသကောလိပ် (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ လှိုင်နယ်မြေ)မှတဆင့် ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၁]] မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၄ ရက် တွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မန္တလေးအထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၂၈ရက် တွင် [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး|ရန်ကုန်ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်မှ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့(ဆေးပညာ)(သမားတော်ဘွဲ့) M.Med.Sc (Int.Med) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၅ မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ Royal College of Physician ကောလိပ်တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး MRCP (UK) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ပြည်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ရက် မှ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ရက် နေ့အထိလည်းကောင်း၊ ဆေးတက္ကသိုလ် ၁ တွင် ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၅ရက်မှ ၂၀၀၃ မတ် ၃၁ရက်အထိ ကထိကရာထူး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက်မှ ၂၀၀၅ မတ်လ ၁ရက်အထိ တွဲဖက်ပါမောက္ခစသည်ဖြင့် တာဝန်အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၂၂ရက်မှ ၂၀၁၅ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ရက်အထိ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ရက်နေ့တွင် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာန အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဖြစ်လာသည်။ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Thet Khaing Win |url=https://roscongress.org/en/speakers/vin-tet-kaing/biography/ |website=Roscongress Building Trust |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |language=en}}</ref> == ‌နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု == [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး မရမ်းကုန်းမြို့နယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။အဆိုပါမဲဆန္ဒနယ်တွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလအမတ်လောင်း ဒေါက်တာခင်ခင်ကျော့၊ [[ပြည်သူ့ပါတီ]]၊[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]၊[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]]၊[[ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] နှင့်[[ငြိမ်းချမ်းရေးအကျိုးဆောင်ပါတီ]] ဝင်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း သည် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်အတွင်း မဲပေးကြသူများ၏ ခိုင်လုံမဲ စုစုပေါင်း ၄၂၉၇၄ မဲ ရှိရာတွင် ၁၉၃၈၇မဲ ဖြင့် (မဲပေးကြသူများ၏ ရာခိုင်နှုန်း ၄၅.၁၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့်)အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=4-1-2026_Anut_5_26_Pyithu_56%20.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=4917&token=7b57ef01d2f81f58b68f21687870d0b4f218e9bd82fdef468143971b5f76a9eb1af533c588043cdabd75c7f7454ada6beeaa98bc685af1cfe3c7b6874327215c|title=၂၀၂၅ ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၁)၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၁၉ မတ် ၂၀၂၆|date=}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ​၇ ရက်တွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]က ၎င်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက် ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-07 |title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အစိုးရသစ် ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်းတွေနဲ့ ဝန်းရံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/07/412417.html |access-date=2026-04-09 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89096 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]ဖြစ်သော [[စည်သူဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80484 |access-date=2026-03-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မြန်မာ ဆရာဝန်များ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] ipb9pmewj7mjnogeuv6vooml3rtmbgl 1057101 1057092 2026-10-10T06:14:26Z ~2026-54420-24 149245 /* ‌နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု */ အဂတိလိုက်စားသည်ဟုထွက်ပေါ်လာသည့်နောက်ပိုင်းတွင် 1057101 wikitext text/x-wiki {{Infobox minister |honorific-prefix=စည်သူ၊ ဒေါက်တာ |name=သက်ခိုင်ဝင်း |image= Thet Khaing Win.jpg |alt= |caption= ၂၀၂၆ ဩဂုတ်လတွင် တွေ့ရသော ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း | office = [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end = ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor = ဒေါက်တာ[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]] |deputy= ဒေါက်တာ အေးထွန်း |office2 = |appointer2 = အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ | 1blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata2 = [[ညိုစော|ညိုစော]] |term_start2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |deputy2 = ဒေါက်တာအေးထွန်း |office3 = |appointer3 = နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ |deputy3 = ဒေါက်တာအေးထွန်း | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် | term_start3 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor3 = ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' |office5 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency5 = [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]] |term_start5 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ |term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |majority5 = ခိုင်လုံမဲ ၁၉၃၈၇ <br>{{small|(၄၅.၁၁ရာခိုင်နှုန်း)}} |predecessor5 = [[မေဝင်းမြင့်|ဒေါက်တာ မေဝင်းမြင့်]] <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor5 = ''လစ်လပ်'' |order6=[[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး |term_start6= ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end6= ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |leader6= ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor6= ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |deputy6= ဒေါက်တာအေးထွန်း |predecessor6 = ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |successor6 = ''ကိုယ်တိုင်'' |cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] <br> ဦးညိုစောအစိုးရ <br> ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ |birth_date={{b-da|14 November 1961}} |birth_place= [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]]၊[[ရန်ကုန်မြို့]] |death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> |death_place= |nationality=မြန်မာ |party= [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ethnicity= |other_names= |known_for= |alma_mater= ဆေးတက္ကသိုလ် |occupation= ဆရာဝန် |spouse= |children= }} '''ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း''' (၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၁ မွေးဖွား) သည် နိုင်ငံရေးသမားနှင့် မြန်မာဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလမှ အောက်တိုဘာလအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Union Minister for Health Dr Thet Khaing Win Attends Opening Ceremony of Secretariat of ASEAN Centre for Public Health Emergencies in Bangkok |url=https://infosheet.org/node/3188 |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=15 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915133918/https://infosheet.org/node/3188 }}</ref> ၎င်းသည် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှ တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံခဲ့ပြီး<ref>{{cite news |title=ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး ၁၁ ဦး အသစ်ခန့်အပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/01/237451.html |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |work=ဧရာဝတီ |date=1 ဖေဖော်ဝါရီ 2021}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အဆိုပါဝန်ကြီးဌာနအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန နှစ်ခုခွဲထုတ်လိုက်သောအခါ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=MoHS minister Dr Thet Khaing Win meets Myanmar red cross society |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/mohs-minister-dr-thet-khaing-win-meets-myanmar-red-cross-society |website=MDN - Myanmar DigitalNews |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |language=en |archive-date=11 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211101316/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/mohs-minister-dr-thet-khaing-win-meets-myanmar-red-cross-society }}</ref> ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းမခံရမီက ၎င်းသည် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း – နွေဦးမြန်မာ |url=https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |website=nwayoomyanmar.com |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=11 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211095810/https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ }}</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်။ == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝနှင့်ပညာရေး == ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် မူလတန်းပညာကို အထက(၂) မရမ်းကုန်းတွင် စတင်သင်ယူပြီး၊ထိုကျောင်းမှပင် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် တွင် အမှတ်(၂) ဒေသကောလိပ် (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ လှိုင်နယ်မြေ)မှတဆင့် ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၁]] မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၄ ရက် တွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မန္တလေးအထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၂၈ရက် တွင် [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး|ရန်ကုန်ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်မှ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့(ဆေးပညာ)(သမားတော်ဘွဲ့) M.Med.Sc (Int.Med) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၅ မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ Royal College of Physician ကောလိပ်တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး MRCP (UK) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ပြည်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ရက် မှ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ရက် နေ့အထိလည်းကောင်း၊ ဆေးတက္ကသိုလ် ၁ တွင် ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၅ရက်မှ ၂၀၀၃ မတ် ၃၁ရက်အထိ ကထိကရာထူး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက်မှ ၂၀၀၅ မတ်လ ၁ရက်အထိ တွဲဖက်ပါမောက္ခစသည်ဖြင့် တာဝန်အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၂၂ရက်မှ ၂၀၁၅ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ရက်အထိ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ရက်နေ့တွင် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာန အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဖြစ်လာသည်။ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Thet Khaing Win |url=https://roscongress.org/en/speakers/vin-tet-kaing/biography/ |website=Roscongress Building Trust |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |language=en}}</ref> == ‌နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု == [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး မရမ်းကုန်းမြို့နယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။အဆိုပါမဲဆန္ဒနယ်တွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလအမတ်လောင်း ဒေါက်တာခင်ခင်ကျော့၊ [[ပြည်သူ့ပါတီ]]၊[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]၊[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]]၊[[ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] နှင့်[[ငြိမ်းချမ်းရေးအကျိုးဆောင်ပါတီ]] ဝင်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း သည် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်အတွင်း မဲပေးကြသူများ၏ ခိုင်လုံမဲ စုစုပေါင်း ၄၂၉၇၄ မဲ ရှိရာတွင် ၁၉၃၈၇မဲ ဖြင့် (မဲပေးကြသူများ၏ ရာခိုင်နှုန်း ၄၅.၁၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့်)အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=4-1-2026_Anut_5_26_Pyithu_56%20.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=4917&token=7b57ef01d2f81f58b68f21687870d0b4f218e9bd82fdef468143971b5f76a9eb1af533c588043cdabd75c7f7454ada6beeaa98bc685af1cfe3c7b6874327215c|title=၂၀၂၅ ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၁)၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၁၉ မတ် ၂၀၂၆|date=}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ​၇ ရက်တွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]က ၎င်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက် ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-07 |title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အစိုးရသစ် ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်းတွေနဲ့ ဝန်းရံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/07/412417.html |access-date=2026-04-09 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း အဂတိလိုက်စားသည့်သတင်းများထွက်ပေါ်လာပြီးနောက်ပိုင်းတွင် |url=http://www.moi.gov.mm/news/89096 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]ဖြစ်သော [[စည်သူဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80484 |access-date=2026-03-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မြန်မာ ဆရာဝန်များ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] jkxtxnuhcjv2i6hxral09igyiekyox0 1057103 1057101 2026-10-10T06:40:17Z Zawzawaungthwin 100038 [[Special:Contributions/~2026-54420-24|~2026-54420-24]] ([[User talk:~2026-54420-24|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1057101|1057101]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1057103 wikitext text/x-wiki {{Infobox minister |honorific-prefix=စည်သူ၊ ဒေါက်တာ |name=သက်ခိုင်ဝင်း |image= Thet Khaing Win.jpg |alt= |caption= ၂၀၂၆ ဩဂုတ်လတွင် တွေ့ရသော ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း | office = [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] <br> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end = ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor = ဒေါက်တာ[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]] |deputy= ဒေါက်တာ အေးထွန်း |office2 = |appointer2 = အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ | 1blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata2 = [[ညိုစော|ညိုစော]] |term_start2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' |deputy2 = ဒေါက်တာအေးထွန်း |office3 = |appointer3 = နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ |deputy3 = ဒေါက်တာအေးထွန်း | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် | term_start3 = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | term_end3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |predecessor3 = ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' |office5 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် |constituency5 = [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]] |term_start5 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ |term_end5 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |majority5 = ခိုင်လုံမဲ ၁၉၃၈၇ <br>{{small|(၄၅.၁၁ရာခိုင်နှုန်း)}} |predecessor5 = [[မေဝင်းမြင့်|ဒေါက်တာ မေဝင်းမြင့်]] <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor5 = ''လစ်လပ်'' |order6=[[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] ဝန်ကြီး |term_start6= ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |term_end6= ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |leader6= ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor6= ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |deputy6= ဒေါက်တာအေးထွန်း |predecessor6 = ဒေါက်တာ [[မြင့်ထွေး]] |successor6 = ''ကိုယ်တိုင်'' |cabinet=[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] <br> ဦးညိုစောအစိုးရ <br> ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ |birth_date={{b-da|14 November 1961}} |birth_place= [[မရမ်းကုန်းမြို့နယ်]]၊[[ရန်ကုန်မြို့]] |death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> |death_place= |nationality=မြန်မာ |party= [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] |ethnicity= |other_names= |known_for= |alma_mater= ဆေးတက္ကသိုလ် |occupation= ဆရာဝန် |spouse= |children= }} '''ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း''' (၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၁ မွေးဖွား) သည် နိုင်ငံရေးသမားနှင့် မြန်မာဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလမှ အောက်တိုဘာလအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Union Minister for Health Dr Thet Khaing Win Attends Opening Ceremony of Secretariat of ASEAN Centre for Public Health Emergencies in Bangkok |url=https://infosheet.org/node/3188 |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=15 September 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240915133918/https://infosheet.org/node/3188 }}</ref> ၎င်းသည် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှ တင်မြှောက်ခံရသူဖြစ်သည်။ ယင်းမတိုင်မီက ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံခဲ့ပြီး<ref>{{cite news |title=ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီး ၁၁ ဦး အသစ်ခန့်အပ် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2021/02/01/237451.html |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |work=ဧရာဝတီ |date=1 ဖေဖော်ဝါရီ 2021}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အဆိုပါဝန်ကြီးဌာနအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန နှစ်ခုခွဲထုတ်လိုက်သောအခါ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=MoHS minister Dr Thet Khaing Win meets Myanmar red cross society |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/mohs-minister-dr-thet-khaing-win-meets-myanmar-red-cross-society |website=MDN - Myanmar DigitalNews |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |language=en |archive-date=11 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211101316/https://www.myanmardigitalnewspaper.com/en/mohs-minister-dr-thet-khaing-win-meets-myanmar-red-cross-society }}</ref> ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းမခံရမီက ၎င်းသည် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း – နွေဦးမြန်မာ |url=https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |website=nwayoomyanmar.com |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |archive-date=11 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221211095810/https://nwayoomyanmar.com/%E1%80%92%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9E%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ }}</ref>၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်။ == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝနှင့်ပညာရေး == ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် မူလတန်းပညာကို အထက(၂) မရမ်းကုန်းတွင် စတင်သင်ယူပြီး၊ထိုကျောင်းမှပင် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ် တွင် အမှတ်(၂) ဒေသကောလိပ် (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ လှိုင်နယ်မြေ)မှတဆင့် ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ရန်ကုန်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ် ၁]] မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၄ ရက် တွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မန္တလေးအထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၂၈ရက် တွင် [[ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး|ရန်ကုန်ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီး]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်မှ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့(ဆေးပညာ)(သမားတော်ဘွဲ့) M.Med.Sc (Int.Med) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၅ မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ Royal College of Physician ကောလိပ်တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး MRCP (UK) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ပြည်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ရက် မှ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ရက် နေ့အထိလည်းကောင်း၊ ဆေးတက္ကသိုလ် ၁ တွင် ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၅ရက်မှ ၂၀၀၃ မတ် ၃၁ရက်အထိ ကထိကရာထူး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက်မှ ၂၀၀၅ မတ်လ ၁ရက်အထိ တွဲဖက်ပါမောက္ခစသည်ဖြင့် တာဝန်အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၂၂ရက်မှ ၂၀၁၅ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ရက်အထိ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ရက်နေ့တွင် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာန အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဖြစ်လာသည်။ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Thet Khaing Win |url=https://roscongress.org/en/speakers/vin-tet-kaing/biography/ |website=Roscongress Building Trust |access-date=၁၁ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |language=en}}</ref> == ‌နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု == [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] တွင် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ကိုယ်စားပြုပြီး မရမ်းကုန်းမြို့နယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်။အဆိုပါမဲဆန္ဒနယ်တွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလအမတ်လောင်း ဒေါက်တာခင်ခင်ကျော့၊ [[ပြည်သူ့ပါတီ]]၊[[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]၊[[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ]]၊[[ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ]] နှင့်[[ငြိမ်းချမ်းရေးအကျိုးဆောင်ပါတီ]] ဝင်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း သည် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်အတွင်း မဲပေးကြသူများ၏ ခိုင်လုံမဲ စုစုပေါင်း ၄၂၉၇၄ မဲ ရှိရာတွင် ၁၉၃၈၇မဲ ဖြင့် (မဲပေးကြသူများ၏ ရာခိုင်နှုန်း ၄၅.၁၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့်)အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=4-1-2026_Anut_5_26_Pyithu_56%20.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=4917&token=7b57ef01d2f81f58b68f21687870d0b4f218e9bd82fdef468143971b5f76a9eb1af533c588043cdabd75c7f7454ada6beeaa98bc685af1cfe3c7b6874327215c|title=၂၀၂၅ ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၁)၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်း ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ|work=ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်|access-date=၁၉ မတ် ၂၀၂၆|date=}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ​၇ ရက်တွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]က ၎င်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက် ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-07 |title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အစိုးရသစ် ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်းတွေနဲ့ ဝန်းရံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/07/412417.html |access-date=2026-04-09 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89096 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ|ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟဘွဲ့]]ဖြစ်သော [[စည်သူဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80484 |access-date=2026-03-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == <references /> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၁ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:မြန်မာ ဆရာဝန်များ]] [[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] ipb9pmewj7mjnogeuv6vooml3rtmbgl 0 236526 1056975 774275 2026-10-09T16:01:35Z ~2026-54243-47 149222 desdcdcdcd 1056975 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Anthrax | image = Anthrax PHIL 2033.png | caption = A skin lesion with black [[eschar]] characteristic of anthrax | field = [[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]] | symptoms = '''Skin form''': small blister with surrounding swelling<br>'''Inhalational form''': fever, chest pain, [[shortness of breath]]<br>'''Intestinal form''': nausea, vomiting, diarrhea, abdominal pain<br>'''Injection form''': fever, [[abscess]]<ref name=CDC2014Sym>{{cite web|title=Symptoms|url=https://www.cdc.gov/anthrax/basics/symptoms.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=23 July 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511071331/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/symptoms.html|archive-date=11 May 2016}}</ref> | complications = | onset = 1 day to 2 months post contact<ref name=CDC2014Sym/> | duration = | causes = ''[[Bacillus anthracis]]''<ref name=CDC2015Bas>{{cite web|title=Basic Information What is anthrax?|url=https://www.cdc.gov/anthrax/basics/index.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=1 September 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517175036/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/index.html|archive-date=17 May 2016}}</ref> | risks = Working with animals, travelers, postal workers, military personnel<ref name=CDC2015Risk/> | diagnosis = Based on [[antibodies]] or toxin in the blood, [[microbial culture]]<ref name=CDC2015Diag>{{cite web |title=Diagnosis |url=https://www.cdc.gov/anthrax/basics/diagnosis.html |website=CDC |access-date=14 May 2016 |date=1 September 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511091531/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/diagnosis.html |archive-date=11 May 2016 }}</ref> | differential = | prevention = [[anthrax vaccine|Anthrax vaccination]], [[antibiotics]]<ref name=CDC2015Risk>{{cite web|title=Who Is at Risk|url=https://www.cdc.gov/anthrax/risk/index.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=1 September 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511091534/http://www.cdc.gov/anthrax/risk/index.html|archive-date=11 May 2016}}</ref><ref name=Hend2014>{{cite journal | vauthors = Hendricks KA, Wright ME, Shadomy SV, Bradley JS, Morrow MG, Pavia AT, Rubinstein E, Holty JE, Messonnier NE, Smith TL, Pesik N, Treadwell TA, Bower WA | display-authors = 6 | title = Centers for Disease Control and Prevention expert panel meetings on prevention and treatment of anthrax in adults | journal = Emerging Infectious Diseases | volume = 20 | issue = 2 | date = February 2014 | pmid = 24447897 | pmc = 3901462 | doi = 10.3201/eid2002.130687 }}</ref> | treatment = Antibiotics, [[antitoxin]]<ref name=CDC2016Tx>{{cite web |title=Treatment |url=https://www.cdc.gov/anthrax/medical-care/treatment.html |publisher=CDC|access-date=14 May 2016|date=14 January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511232958/http://www.cdc.gov/anthrax/medical-care/treatment.html|archive-date=11 May 2016}}</ref> | medication = | prognosis = 20–80% die without treatment<ref name=Hend2014/><ref name=FDA2015>{{cite web|title=Anthrax|url=https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/Vaccines/ucm061751.htm|website=FDA|access-date=14 May 2016|date=17 June 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507025037/https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/Vaccines/ucm061751.htm|archive-date=7 May 2016}}</ref> | frequency = >2,000 cases per year<ref name=Glob2016>{{cite book |title=Anthrax: Global Status |date=2016 |publisher=GIDEON Informatics Inc |isbn=9781498808613 |page=12 |url=https://books.google.com/books?id=ZmmwCwAAQBAJ&pg=PA12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910162238/https://books.google.com/books?id=ZmmwCwAAQBAJ&pg=PA12 |archive-date=10 September 2017 }}</ref> | deaths = }} guess ဒေါင့်သန်းရောဂါသည် ဘတ်ဆယ်လတ် အန်သရပ်စစ် (''Bacillus anthracis'')ဟူသော ဘတ်တီရီးယားပိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ကူးစက်ရောဂါဖြစ်သည်။ ဒေါင့်သန်းရောဂါသည် အသွင်လေးမျိုးဖြင့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး အရေပြား၊ အဆုတ်၊ အူလမ်းကြောင်း နှင့် ဆေးထိုးခြင်းဒေါင့်သန်း တို့ဖြစ်သည်။ ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရပြီး တစ်ရက်မှ နှစ်လကျော်အတွင်း ရောဂါလက္ခဏာပြလေ့ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘက်တီးရီးယား ရောဂါများ]] 9t4cy94vaj6po7knzkkp0v27fkoj8l4 1056976 1056975 2026-10-09T16:06:13Z ~2026-54312-91 149223 removing vandalism 1056976 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Anthrax | image = Anthrax PHIL 2033.png | caption = A skin lesion with black [[eschar]] characteristic of anthrax | field = [[Infectious disease (medical specialty)|Infectious disease]] | symptoms = '''Skin form''': small blister with surrounding swelling<br>'''Inhalational form''': fever, chest pain, [[shortness of breath]]<br>'''Intestinal form''': nausea, vomiting, diarrhea, abdominal pain<br>'''Injection form''': fever, [[abscess]]<ref name=CDC2014Sym>{{cite web|title=Symptoms|url=https://www.cdc.gov/anthrax/basics/symptoms.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=23 July 2014|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511071331/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/symptoms.html|archive-date=11 May 2016}}</ref> | complications = | onset = 1 day to 2 months post contact<ref name=CDC2014Sym/> | duration = | causes = ''[[Bacillus anthracis]]''<ref name=CDC2015Bas>{{cite web|title=Basic Information What is anthrax?|url=https://www.cdc.gov/anthrax/basics/index.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=1 September 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160517175036/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/index.html|archive-date=17 May 2016}}</ref> | risks = Working with animals, travelers, postal workers, military personnel<ref name=CDC2015Risk/> | diagnosis = Based on [[antibodies]] or toxin in the blood, [[microbial culture]]<ref name=CDC2015Diag>{{cite web |title=Diagnosis |url=https://www.cdc.gov/anthrax/basics/diagnosis.html |website=CDC |access-date=14 May 2016 |date=1 September 2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160511091531/http://www.cdc.gov/anthrax/basics/diagnosis.html |archive-date=11 May 2016 }}</ref> | differential = | prevention = [[anthrax vaccine|Anthrax vaccination]], [[antibiotics]]<ref name=CDC2015Risk>{{cite web|title=Who Is at Risk|url=https://www.cdc.gov/anthrax/risk/index.html|website=CDC|access-date=14 May 2016|date=1 September 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511091534/http://www.cdc.gov/anthrax/risk/index.html|archive-date=11 May 2016}}</ref><ref name=Hend2014>{{cite journal | vauthors = Hendricks KA, Wright ME, Shadomy SV, Bradley JS, Morrow MG, Pavia AT, Rubinstein E, Holty JE, Messonnier NE, Smith TL, Pesik N, Treadwell TA, Bower WA | display-authors = 6 | title = Centers for Disease Control and Prevention expert panel meetings on prevention and treatment of anthrax in adults | journal = Emerging Infectious Diseases | volume = 20 | issue = 2 | date = February 2014 | pmid = 24447897 | pmc = 3901462 | doi = 10.3201/eid2002.130687 }}</ref> | treatment = Antibiotics, [[antitoxin]]<ref name=CDC2016Tx>{{cite web |title=Treatment |url=https://www.cdc.gov/anthrax/medical-care/treatment.html |publisher=CDC|access-date=14 May 2016|date=14 January 2016|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511232958/http://www.cdc.gov/anthrax/medical-care/treatment.html|archive-date=11 May 2016}}</ref> | medication = | prognosis = 20–80% die without treatment<ref name=Hend2014/><ref name=FDA2015>{{cite web|title=Anthrax|url=https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/Vaccines/ucm061751.htm|website=FDA|access-date=14 May 2016|date=17 June 2015|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160507025037/https://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/Vaccines/ucm061751.htm|archive-date=7 May 2016}}</ref> | frequency = >2,000 cases per year<ref name=Glob2016>{{cite book |title=Anthrax: Global Status |date=2016 |publisher=GIDEON Informatics Inc |isbn=9781498808613 |page=12 |url=https://books.google.com/books?id=ZmmwCwAAQBAJ&pg=PA12 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170910162238/https://books.google.com/books?id=ZmmwCwAAQBAJ&pg=PA12 |archive-date=10 September 2017 }}</ref> | deaths = }} ဒေါင့်သန်းရောဂါသည် ဘတ်ဆယ်လတ် အန်သရပ်စစ် (''Bacillus anthracis'')ဟူသော ဘတ်တီရီးယားပိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားသော ကူးစက်ရောဂါဖြစ်သည်။ ဒေါင့်သန်းရောဂါသည် အသွင်လေးမျိုးဖြင့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး အရေပြား၊ အဆုတ်၊ အူလမ်းကြောင်း နှင့် ဆေးထိုးခြင်းဒေါင့်သန်း တို့ဖြစ်သည်။ ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရပြီး တစ်ရက်မှ နှစ်လကျော်အတွင်း ရောဂါလက္ခဏာပြလေ့ရှိသည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဘက်တီးရီးယား ရောဂါများ]] ra47bvwy3pno8hw0slzv5ibvhbjis8h 0 247483 1056965 1045537 2026-10-09T14:57:06Z Ninjastrikers 22896 1056965 wikitext text/x-wiki {{Other people|စိုးဝင်း}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = ဗိုလ်ချုပ် (ငြိမ်း) <Br> [[သီရိပျံချီ]]၊ ဒေါက်တာ | name = စိုးဝင်း | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | alt = | caption = | office = [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start = ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |term_end = |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |predecessor1= ဒေါက်တာ[[သက်ခိုင်ဝင်း]] |president1= [[မင်းအောင်လှိုင်]] | office1 = [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |appointer1 = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president1= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor1= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor1 = |deputy1= ဒေါက်တာ သန်းစိုး <br> [[သန့်ဇော်လွင်|ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင်]] | office2= | term_start2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer2=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ |deputy2= ဒေါက်တာ သန်းစိုး | 1blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata2 = ညိုစော |predecessor2= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | office3= | term_start3 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ | term_end3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |appointer3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | predecessor3 = ဒေါက်တာ [[သက်သက်ခိုင်]] |successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' |deputy3 =ဦးစိုးကြည် <br>ဒေါက်တာသန်းစိုး | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] |office4= [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံး]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer4=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] |term_start4 = ၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end4 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |predecessor4= ''ရာထူးစတင်'' |successor4 = ခင်လတ်<ref name="ambsri">{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23148|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း}}</ref> | office5= [[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer5=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ | term_start5 = ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | term_end5 = ၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ | predecessor5 = ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |minister5=[[Jeng Phang နော်တောင်]] |successor5 = [[ဇင်မင်းထက်]] |office6 = [[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |term_start6 = |term_end6 = |predecessor6 = ဗိုလ်ချုပ် မျိုးမြင့်သိန်း |successor6 = ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုလွင် | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | residence = | nationality = | other_names = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | party = | occupation = | employer = | organization = | home_town = | religion = | spouse = | partner = | children = | parents = | website = | nickname = | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{Army|Myanmar}} | serviceyears = | rank = {{flagicon image| 14. Myanmar Army MG.svg}} ဗိုလ်ချုပ် | profession = | signature = | footnotes = |awards=[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] (၂၀၁၆) <br> [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]] <br> [[သီရိပျံချီဘွဲ့]] (၂၀၂၅) |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=၁၈၉၁၉}} ဒေါက်တာ '''စိုးဝင်း'''သည် [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။ [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ မှ အောက်တိုဘာလအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဗိုလ်ချုပ် စိုးဝင်းသည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)]]၊ [[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://xinhuamyanmar.com/news/covid-19-updates/myanmar-covid-19-updates/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%90/|title=မြန်မာနိုင်ငံရောက် တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်မှ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်အဖွဲ့ နှစ်ပတ်ကျော်ကြာ ကူညီပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပြန်လည်ထွက်ခွာ|work=ဆင်ဟွာသတင်း|access-date=၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁၂ မေ ၂၀၂၀|archive-date=17 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817140140/https://xinhuamyanmar.com/news/covid-19-updates/myanmar-covid-19-updates/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%90/|url-status=dead}}</ref> သူသည် ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ဖြင့် အနားယူခဲ့ကာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ကျန်းမာရေးကို အနီးကပ်တာဝန်ယူခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2j87xn45vo?fbclid=IwAR15u3mnfWWx4NBzdqxc-0HwulUDDnX-7lLqgGjJeRu9Sb5xJlR44hIwCwk|title=မြောက်ပိုင်းတိုင်း တိုင်းမှူးအပါအဝင် တိုင်းမှူးတချို့ အပြောင်းအလဲဖြစ်}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cjq1pdpnew2o?fbclid=IwAR1-oyBqCfIvwV-6aKuMTL9L4Jg53RSdSeiiL_JuKKS9K0InFLq1U4fMIh0|title=စစ်ကောင်စီအပြောင်းအလဲ - ယုံကြည်စိတ်ချရသူတွေကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဝန်းရံ|publisher=BBC Burmese|accessdate=8 August 2025}}</ref> == ဝန်ကြီးဘဝ == === ဒုတိယဝန်ကြီး === ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ်၊ ၅၇/၂၀၂၂ ဖြင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/19148|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၅၇ / ၂၀၂၂ ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၈ ရက် (၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|accessdate=9 August 2025|publisher=CINCDS}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ်၊ ၄၅/၂၀၂၃ ဖြင့် ဒေါက်တာ စိုးဝင်း အား နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံး၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ပြောင်းရွေ့ခံရသည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/22999|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၄၅ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလဆန်း ၄ ရက် ( ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီး ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|accessdate=9 August 2025|publisher=CINCDS}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး === ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ် ၆၁/၂၀၂၃ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်ရာ ဒေါက်တာစိုးဝင်ကို [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/aminamtt-61-2023-pnnytheaangcuaciuraphai-pngchngphaicnnykhng|title=အမိန့်အမှတ်၊ ၆၁ / ၂၀၂၃ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|accessdate=8 August 2025|publisher=Myanmar Digital News}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖျက်သိမ်းပြီး အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]တွင် လူကယ်ပြန်ဝန်ကြီး ရာထူးကို ဆက်လက် ခန့်အပ်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref> ယင်းနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]က ၎င်းအား မူလရာထူးအတိုင်း ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ အဆိုပြုတင်ပြသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး၏ အမည်စာရင်းအား လွှတ်တော်သို့တင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311089 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၄/၂၀၁၆ ဖြင့် ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး၊​ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဗိုလ်ချုပ် စိုးဝင်း အား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျာကျော်ထင်ဘွဲ့]] ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|title=ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးအမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၂၄/၂၀၁၆|work=မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း|access-date=၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁ မတ် ၂၀၁၆}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇  ရက် တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်က ၎င်းအား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် [[သီရိပျံချီဘွဲ့]]ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/69027|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၀ / ၂၀၂၅|publisher=Ministry of Information|accessdate=17 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] bssfrxdvlhpek818d6921rembvsgnv4 1056966 1056965 2026-10-09T14:57:22Z Ninjastrikers 22896 1056966 wikitext text/x-wiki {{Other people|စိုးဝင်း}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = ဗိုလ်ချုပ် (ငြိမ်း) <Br> [[သီရိပျံချီ]]၊ ဒေါက်တာ | name = စိုးဝင်း | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | alt = | caption = | office = [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start = ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |term_end = |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |predecessor = ဒေါက်တာ[[သက်ခိုင်ဝင်း]] |president1= [[မင်းအောင်လှိုင်]] | office1 = [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |appointer1 = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president1= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor1= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor1 = |deputy1= ဒေါက်တာ သန်းစိုး <br> [[သန့်ဇော်လွင်|ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင်]] | office2= | term_start2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer2=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ |deputy2= ဒေါက်တာ သန်းစိုး | 1blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata2 = ညိုစော |predecessor2= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | office3= | term_start3 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ | term_end3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |appointer3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | predecessor3 = ဒေါက်တာ [[သက်သက်ခိုင်]] |successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' |deputy3 =ဦးစိုးကြည် <br>ဒေါက်တာသန်းစိုး | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] |office4= [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံး]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer4=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] |term_start4 = ၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end4 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |predecessor4= ''ရာထူးစတင်'' |successor4 = ခင်လတ်<ref name="ambsri">{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23148|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း}}</ref> | office5= [[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer5=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ | term_start5 = ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | term_end5 = ၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ | predecessor5 = ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |minister5=[[Jeng Phang နော်တောင်]] |successor5 = [[ဇင်မင်းထက်]] |office6 = [[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |term_start6 = |term_end6 = |predecessor6 = ဗိုလ်ချုပ် မျိုးမြင့်သိန်း |successor6 = ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုလွင် | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | residence = | nationality = | other_names = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | party = | occupation = | employer = | organization = | home_town = | religion = | spouse = | partner = | children = | parents = | website = | nickname = | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{Army|Myanmar}} | serviceyears = | rank = {{flagicon image| 14. Myanmar Army MG.svg}} ဗိုလ်ချုပ် | profession = | signature = | footnotes = |awards=[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] (၂၀၁၆) <br> [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]] <br> [[သီရိပျံချီဘွဲ့]] (၂၀၂၅) |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=၁၈၉၁၉}} ဒေါက်တာ '''စိုးဝင်း'''သည် [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။ [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ မှ အောက်တိုဘာလအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဗိုလ်ချုပ် စိုးဝင်းသည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)]]၊ [[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://xinhuamyanmar.com/news/covid-19-updates/myanmar-covid-19-updates/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%90/|title=မြန်မာနိုင်ငံရောက် တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်မှ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်အဖွဲ့ နှစ်ပတ်ကျော်ကြာ ကူညီပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပြန်လည်ထွက်ခွာ|work=ဆင်ဟွာသတင်း|access-date=၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁၂ မေ ၂၀၂၀|archive-date=17 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817140140/https://xinhuamyanmar.com/news/covid-19-updates/myanmar-covid-19-updates/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%90/|url-status=dead}}</ref> သူသည် ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ဖြင့် အနားယူခဲ့ကာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ကျန်းမာရေးကို အနီးကပ်တာဝန်ယူခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2j87xn45vo?fbclid=IwAR15u3mnfWWx4NBzdqxc-0HwulUDDnX-7lLqgGjJeRu9Sb5xJlR44hIwCwk|title=မြောက်ပိုင်းတိုင်း တိုင်းမှူးအပါအဝင် တိုင်းမှူးတချို့ အပြောင်းအလဲဖြစ်}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cjq1pdpnew2o?fbclid=IwAR1-oyBqCfIvwV-6aKuMTL9L4Jg53RSdSeiiL_JuKKS9K0InFLq1U4fMIh0|title=စစ်ကောင်စီအပြောင်းအလဲ - ယုံကြည်စိတ်ချရသူတွေကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဝန်းရံ|publisher=BBC Burmese|accessdate=8 August 2025}}</ref> == ဝန်ကြီးဘဝ == === ဒုတိယဝန်ကြီး === ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ်၊ ၅၇/၂၀၂၂ ဖြင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/19148|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၅၇ / ၂၀၂၂ ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၈ ရက် (၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|accessdate=9 August 2025|publisher=CINCDS}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ်၊ ၄၅/၂၀၂၃ ဖြင့် ဒေါက်တာ စိုးဝင်း အား နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံး၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ပြောင်းရွေ့ခံရသည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/22999|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၄၅ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလဆန်း ၄ ရက် ( ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီး ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|accessdate=9 August 2025|publisher=CINCDS}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး === ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ် ၆၁/၂၀၂၃ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်ရာ ဒေါက်တာစိုးဝင်ကို [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/aminamtt-61-2023-pnnytheaangcuaciuraphai-pngchngphaicnnykhng|title=အမိန့်အမှတ်၊ ၆၁ / ၂၀၂၃ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|accessdate=8 August 2025|publisher=Myanmar Digital News}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖျက်သိမ်းပြီး အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]တွင် လူကယ်ပြန်ဝန်ကြီး ရာထူးကို ဆက်လက် ခန့်အပ်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref> ယင်းနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]က ၎င်းအား မူလရာထူးအတိုင်း ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ အဆိုပြုတင်ပြသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး၏ အမည်စာရင်းအား လွှတ်တော်သို့တင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311089 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၄/၂၀၁၆ ဖြင့် ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး၊​ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဗိုလ်ချုပ် စိုးဝင်း အား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျာကျော်ထင်ဘွဲ့]] ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|title=ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးအမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၂၄/၂၀၁၆|work=မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း|access-date=၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁ မတ် ၂၀၁၆}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇  ရက် တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်က ၎င်းအား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် [[သီရိပျံချီဘွဲ့]]ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/69027|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၀ / ၂၀၂၅|publisher=Ministry of Information|accessdate=17 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] lpb7p3ffxotpujr4o3c69nasdytvtkj 1057093 1056966 2026-10-10T04:39:59Z Salai Rungtoi 22844 /* ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း */ အချက်အလက် အသစ်ထည့် 1057093 wikitext text/x-wiki {{Other people|စိုးဝင်း}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = ဗိုလ်ချုပ် (ငြိမ်း) <Br> [[သီရိပျံချီ]]၊ ဒေါက်တာ | name = စိုးဝင်း | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = | image_size = | alt = | caption = | office = [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start = ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |term_end = |appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |predecessor = ဒေါက်တာ[[သက်ခိုင်ဝင်း]] |president1= [[မင်းအောင်လှိုင်]] | office1 = [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |term_end1 = ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |appointer1 = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |president1= [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor1= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor1 = |deputy1= ဒေါက်တာ သန်းစိုး <br> [[သန့်ဇော်လွင်|ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင်]] | office2= | term_start2 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |appointer2=အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ |deputy2= ဒေါက်တာ သန်းစိုး | 1blankname2 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata2 = ညိုစော |predecessor2= ''ကိုယ်တိုင်'' |successor2 = ''ကိုယ်တိုင်'' | office3= | term_start3 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ | term_end3 = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ |appointer3 = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] | predecessor3 = ဒေါက်တာ [[သက်သက်ခိုင်]] |successor3 = ''ကိုယ်တိုင်'' |deputy3 =ဦးစိုးကြည် <br>ဒေါက်တာသန်းစိုး | 1blankname3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | 1namedata3 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] |office4= [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံးဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံး]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer4=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] |term_start4 = ၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ |term_end4 = ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |predecessor4= ''ရာထူးစတင်'' |successor4 = ခင်လတ်<ref name="ambsri">{{cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/23148|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း}}</ref> | office5= [[အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] <br> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer5=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ | term_start5 = ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | term_end5 = ၂၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ | predecessor5 = ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |minister5=[[Jeng Phang နော်တောင်]] |successor5 = [[ဇင်မင်းထက်]] |office6 = [[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |term_start6 = |term_end6 = |predecessor6 = ဗိုလ်ချုပ် မျိုးမြင့်သိန်း |successor6 = ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုလွင် | birth_name = | birth_date = | birth_place = | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --> | residence = | nationality = | other_names = | ethnicity = | citizenship = | education = | alma_mater = | party = | occupation = | employer = | organization = | home_town = | religion = | spouse = | partner = | children = | parents = | website = | nickname = | allegiance = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | branch = {{Army|Myanmar}} | serviceyears = | rank = {{flagicon image| 14. Myanmar Army MG.svg}} ဗိုလ်ချုပ် | profession = | signature = | footnotes = |awards=[[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့]] (၂၀၁၆) <br> [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]] <br> [[သီရိပျံချီဘွဲ့]] (၂၀၂၅) |military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=၁၈၉၁၉}} ဒေါက်တာ '''စိုးဝင်း'''သည် [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။ [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ မှ အောက်တိုဘာလအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ == စစ်မှုထမ်းခြင်း == ဗိုလ်ချုပ် စိုးဝင်းသည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)|ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)]]၊ [[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး]] ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://xinhuamyanmar.com/news/covid-19-updates/myanmar-covid-19-updates/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%90/|title=မြန်မာနိုင်ငံရောက် တရုတ်ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်မှ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်အဖွဲ့ နှစ်ပတ်ကျော်ကြာ ကူညီပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးနောက် ပြန်လည်ထွက်ခွာ|work=ဆင်ဟွာသတင်း|access-date=၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁၂ မေ ၂၀၂၀|archive-date=17 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817140140/https://xinhuamyanmar.com/news/covid-19-updates/myanmar-covid-19-updates/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%90/|url-status=dead}}</ref> သူသည် ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ဖြင့် အနားယူခဲ့ကာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ ကျန်းမာရေးကို အနီးကပ်တာဝန်ယူခဲ့သူဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cv2j87xn45vo?fbclid=IwAR15u3mnfWWx4NBzdqxc-0HwulUDDnX-7lLqgGjJeRu9Sb5xJlR44hIwCwk|title=မြောက်ပိုင်းတိုင်း တိုင်းမှူးအပါအဝင် တိုင်းမှူးတချို့ အပြောင်းအလဲဖြစ်}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cjq1pdpnew2o?fbclid=IwAR1-oyBqCfIvwV-6aKuMTL9L4Jg53RSdSeiiL_JuKKS9K0InFLq1U4fMIh0|title=စစ်ကောင်စီအပြောင်းအလဲ - ယုံကြည်စိတ်ချရသူတွေကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဝန်းရံ|publisher=BBC Burmese|accessdate=8 August 2025}}</ref> == ဝန်ကြီးဘဝ == === ဒုတိယဝန်ကြီး === ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ်၊ ၅၇/၂၀၂၂ ဖြင့် အားကစားနှင့် လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/19148|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၅၇ / ၂၀၂၂ ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၈ ရက် (၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၉ ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|accessdate=9 August 2025|publisher=CINCDS}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ်၊ ၄၅/၂၀၂၃ ဖြင့် ဒေါက်တာ စိုးဝင်း အား နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌရုံး၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ပြောင်းရွေ့ခံရသည်။​<ref>{{Cite web|url=https://www.cincds.gov.mm/node/22999|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ် ၄၅ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလဆန်း ၄ ရက် ( ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်) ဒုတိယဝန်ကြီး ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း|accessdate=9 August 2025|publisher=CINCDS}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး === ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက အမိန့်အမှတ် ၆၁/၂၀၂၃ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်ရာ ဒေါက်တာစိုးဝင်ကို [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်းကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/aminamtt-61-2023-pnnytheaangcuaciuraphai-pngchngphaicnnykhng|title=အမိန့်အမှတ်၊ ၆၁ / ၂၀၂၃ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|accessdate=8 August 2025|publisher=Myanmar Digital News}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို ဖျက်သိမ်းပြီး အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]တွင် လူကယ်ပြန်ဝန်ကြီး ရာထူးကို ဆက်လက် ခန့်အပ်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref> ယင်းနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]က ၎င်းအား မူလရာထူးအတိုင်း ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူ အဆိုပြုတင်ပြသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး၏ အမည်စာရင်းအား လွှတ်တော်သို့တင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311089 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး အဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89102 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၂၄/၂၀၁၆ ဖြင့် ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး၊​ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဗိုလ်ချုပ် စိုးဝင်း အား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော [[ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့|ဇေယျာကျော်ထင်ဘွဲ့]] ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ <ref>{{cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|title=ဇေယျကျော်ထင်ဘွဲ့၊နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးအမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၂၄/၂၀၁၆|work=မြန်မာနိုင်ငံတော်ပြန်တမ်း|access-date=၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|date=၁ မတ် ၂၀၁၆}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၇  ရက် တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်က ၎င်းအား စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သည့် [[သီရိပျံချီဘွဲ့]]ကို အပ်နှင်းချီးမြှင့်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/69027|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၀ / ၂၀၂၅|publisher=Ministry of Information|accessdate=17 August 2025}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]] mijb0gr4js0oiy830wove1mbaif2ocm 0 254724 1057104 1049334 2026-10-10T07:08:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057104 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = အော်ရီဂျင်နယ်ဂန်းစတား ၂ အမည်းရောင်နယ်မြေ | image = Original Gangster 2 film poster.jpg | caption = ရုံတင်ပိုစတာ | director = Joe | producer = | screenplay = မင်းညီ<br/>ဂျိုး | story = [[ယုန်လေး]] | starring = {{plainlist|*[[မြင့်မြတ်]] *[[ယုန်လေး]] *[[ဇင်ဝိုင်း]] *[[ခင်လှိုင်]] *ထူးခြား *[[ယုသန္တာတင်]] }} | music = | cinematography = | editing = ဂျိုး<br/>အားသစ် | studio = တော်ဝင်သူရဲကောင်း ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေး | distributor = | released = {{film date|2017|7|7}} | runtime = ၁၂၀ မိနစ် | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | language = [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] | budget = | gross = }} '''''အော်ရီဂျင်နယ်ဂန်းစတား ၂ အမည်းရောင်နယ်မြေ''''' ({{lang-en|Original Gangster 2: Black Area}}) သည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်ထွက် မြန်မာ ဇာတ်ကြမ်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်သည်။ ဒါရိုက်တာ ဂျိုး ရိုက်ကူးကာ [[မြင့်မြတ်]]၊ [[ယုန်လေး]]၊ [[ဇင်ဝိုင်း]]၊ [[ခင်လှိုင်]]၊ ထူးခြားနှင့် [[ယုသန္တာတင်]]တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။ အော်ရီဂျင်နယ်ဂန်းစတား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား၏ ဒုတိယဇာတ်ကား ဖြစသ်ည်။ တော်ဝင်သူရဲကောင်း ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးမှ ထုတ်လုပ်ကာ ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်နေ့တွင် ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title="Original Gangster 2" မှာ ရုပ်ပါပေမယ့် နာမည်မပါတဲ့ ထူးခြား |url=https://www.mmload.com/news/8958 |work=Myanmarload}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref><ref>{{cite news |title=Original Gangster 2 |url=https://www.myanmarinfohub.com/2017/07/original-gangster-2/ |work=Myanmar Info Hub |date=5 July 2017 |archive-date=24 February 2024 |access-date=24 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224065105/https://www.myanmarinfohub.com/2017/07/original-gangster-2/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=လန်းပေ့ဆိုတဲ့ ရိုက်ချက်တွေနဲ့ Original Gangster (2) နမူနာဗီဒီယို |url=https://www.momolay.com/p/32287/text |work=Momolay |accessdate=24 February 2024 |archivedate=11 June 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170611221958/http://www.momolay.com/p/32287/text }}</ref><ref>{{cite news |last1=Pyin |first1=Lwin |title=ဇူလိုင်(၇)ရက်နေ့မှာ ရုံတင်ခွင့်ရလိုက်တဲ့ Original Gangster 2 |url=http://www.lwinpyin.com/2017/06/coming-soon-if-july7-show-the-cinima.html |work=Lwin Pyin News |date=28 June 2017}}</ref><ref>{{cite news |last1=Pyin |first1=Lwin |title=ပရိသတ်တွေရဲ့ တစ်ခဲနက် အားပေးမှုကို ရရှိနေတဲ့ Original Gangster ၂ |url=http://www.lwinpyin.com/2017/07/very-glad-of-original-gangster.html |work=Lwin Pyin News |date=9 July 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=Original Gangster 2 (အမည်းရောင်နယ်မြေ) ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကား ကန်တော့ပွဲ ပြုလုပ် |url=http://www.mizzimaburmese.com/article/10982 |work=Mizzima Myanmar News and Insight |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Original Gangster 2 ရုပ်ရှင် ဇာတ်ကား ဇူလိုင် ရရက်တွင် ရုံတင် ပြသမည် |url=http://mizzimaburmese.com/article/28737 |work=Mizzima Myanmar News and Insight |language=en}}</ref><ref>{{cite news |title=Original Gangster 2 |url=https://yangonlife.com.mm/mm/movie/original-gangster-2 |work=Yangon Life |language=my |accessdate=24 February 2024 |archivedate=17 October 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181017232121/http://yangonlife.com.mm/mm/movie/original-gangster-2 }}</ref><ref>{{cite news |last1=Kyaw |first1=Phyo Thu |title=Original Gangster 2 |url=https://www.myanmore.com/2017/07/original-gangster-2/ |work=MYANMORE |date=6 July 2017}}</ref> ==ဇာတ်ကောင်များ== * ငထူး အဖြစ် [[မြင့်မြတ်]] * ငရဲ အဖြစ် [[ယုန်လေး]] * ဦးမိုးကုတ် အဖြစ် [[ဇင်ဝိုင်း]] * အောင်ကြီး အဖြစ် [[ခင်လှိုင်]] * ထူးခြား အဖြစ် ထူးခြား * ကေသီ အဖြစ် [[ယုသန္တာတင်]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:၂၀၁၇ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:မြန်မာဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] [[Category:မြန်မာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]] {{Myanmar-film-stub}} g5rli5utcux699evx6lr4jgocnzffyo 0 258160 1057035 1046748 2026-10-10T02:15:16Z Dr Lotus Black 31011 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အမှတ်ချအိမ်]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1057035 wikitext text/x-wiki [[Image:Examples of Polar Coordinates.svg|thumb|250px|'''''O''''' က ''တိုင်မအမှတ်(pole)'' ၊ '''''L''''' က ''ဘက်လှည့်စံတိုင် (polar axis)'' ဖြစ်လျက်သော ဝိုင်းလှည့် အမှတ်ချအိမ် တစ်ခု အတွင်းရှိ အမှတ်များ။ အစိမ်းနှင့် တည်နေရာချိန်ပြထားသော အနီစက်၏ တည်နေရာအဖို့ အဖြောင့်ကွာမျဉ်း <math>r=3</math> နှင့် ဘက်လှည့်စံတိုင်မှ သွေလှည့်ထောင့် <math>\theta=</math>60° ဖြစ်၍၊ သူ့ ဝိုင်းလှည့်ချအမှတ်မှာ (3, 60°) ဖြစ်၏။ ထိုနည်းတူ၊ အပြာနှင့် တည်နေရာချိန်ပြထားသော အနီစက်အဖို့ ဝိုင်းလှည့်ချအမှတ်မှာ (4,{{nbsp}}210°) ဖြစ်၏။]] [[သင်္ချာ]]သုံး '''ဗဟိုဖြာတိုင်းပြ အမှတ်ချအိမ်''' (သို့) '''ဝိုင်းလှည့် အမှတ်ချအိမ်''' ({{lang-en|Polar Coordinate System}}) ဆိုသည်မှာ - [[ဧရိယာ|ပြင်(plane)]] [[အာကာသ|ရပ်ဝန်းတခုခု]] အတွင်းရှိ [[အမှတ်|တည်နေရာအမှတ်]]တို့ကို ကိန်း၂လုံးစုံနည်းဖြင့် ဖော်ပြရာ၌ * ''ပေတံ့သုညသဘော အမှတ်နေရာ'' မှ [[အကွာအဝေး]]က [[အလျား]]သဘော [[ကိန်းစစ်|ကိန်းလုံး]] <math>r</math> အဖြစ် ပါဝင်လျက်၊ * "မည်သည့်ဘက်သို့ ထိုအကွားအဝေး"ဟု ဖော်ပြသော ဦးတည်ချက်က စက်ဝိုင်းခြမ်းသုညသဘော ''ဘက်လှည့်စံတိုင် (polar axis)'' မှ [[ထောင့်|ထောင့်အကျယ်]]သဘော ကိန်းလုံး <math>\theta</math> အဖြစ် ပါဝင်လျက်၊ <math>(r, \theta)</math> ပုံစံဝင် [[ကိုဩဒိနိတ်|ချအမှတ်(ကိုဩဒီးနိတ်)များ]] နှင့် ဖော်ပြသည့် ''[[တိုင်းကြောင်း]]-၂ခုပါ အမှတ်ချအိမ် (2-dimensional Coordinate System) တမျိုး'' ဖြစ်လေ၏။<br> [[ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ်]]အတွင်း၌ ''ပေတံ့သုညသဘော အမှတ်နေရာ'' က ''တာရင်းအမှတ် (origin)'' ဖြစ်သည့်နည်းတူ ဖြစ်သော၊ ဤ '''ဝိုင်းလှည့်အမှတ်ချအိမ် (Polar Coordinate System)''' အတွင်းရှိ ဗဟိုဖြာအကွာအဝေး (radial distance; <math>r</math>) အတွက် ''ပေတံ့သုညသဘော အမှတ်နေရာ'' သဘော တာရင်းအမှတ်ကို ''"တိုင်မအမှတ် (pole)"'' ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်။ ဦးတည်ချက်ကို ညွှန်းဖော်ဆိုသည့် ထောင့်ပြကိန်းလုံး <math>\theta</math> ကမူ ''ဘက်လှည့်စံတိုင် (polar axis)'' မှ နာရီလက်တံနှင့်ပြောင်းပြန် (လက်ဝဲရစ်) လှည့်တိုင်းသမျှ ထောင့်အကျယ်ကို အပေါင်းကိန်းဖြင့် ပြဆိုနေပေမည်၊ နာရီလက်တံအတိုင်း (လက်ယာရစ်) ဟု ဆိုလိုလျှင် အနုတ်ကိန်း ဖြစ်နေမည်။ == အကိုးအကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျီဩမေတြီ]] [[ကဏ္ဍ:ကိုဩဒိနိတ် စနစ်များ]] rl5o0mqgp6y0f1p0fcrszxjiarzwkpm 0 258179 1057124 833303 2026-10-10T09:08:07Z PJ Geest 23256 Replace raster graph with SVG reconstruction: Standard conf.svg 1057124 wikitext text/x-wiki [[Image:Standard conf.svg|right|thumb|300px|Standard configuration of coordinate systems for Galilean transformations.]] [[ဂယ်လီလီယို|ဂါလီလေ့ယို]]ကို အစွဲပြု အမည်ပေးထားသည့် '''ဂါလီလေ့ယို အမှတ်ချအိမ် ပြောင်းကြည့်နည်း''' (သို့) '''ဂါလီလေ့ယို ရှုထောင့်ပြောင်းကြည့်နည်း''' (သို့) '''ဂါလီ ပြောင်းကြည့်နည်း''' ({{lang-en|Galilean transfromation}}) သည် {{math|(''x'', ''y'', ''z'', ''t'')}} ဟု [[အမှတ်ချအိမ်]] သို့မဟုတ် [[တွေ့ကြုံရှုထောင့်]] အတွင်း တွေ့ကြုံတိုင်းတာမိမည့် ([[အချိန်]]+[[အာကာသ|တည်နေရာ]] ဖော်ပြချက် [[ကိုဩဒိနိတ်|ချအမှတ် သို့မဟုတ် အဖြစ်အပျက်]]တို့ကို {{math|(''x''′, ''y''′, ''z''′, ''t''′)}} ဟု (၎င်း အမှတ်ချအိမ်/ရှုထောင့်နှင့် စာလျှင် [[နှိုင်းရအလျင်|နှိုင်းရရွေ့လျားမှုတခုခု]] ရှိနေသည့်) အခြား အမှတ်ချအိမ်/ရှုထောင့် အတွင်း တွေ့ကြုံတိုင်းတာမိမည့် ချအမှတ်/အဖြစ်အပျက် တို့အဖြစ် '''[[နျူတန်ပျိုး ရူပဗေဒ]]၏ တလောကလုံးစာ အချိန်တသမတ်တည်း ဖြစ်မှုအတိုင်း''' တွက်ချက်ပြောင်းလဲနည်း ဖြစ်၏။<ref>{{harvnb|Mould|2002|loc=[https://books.google.com/books?id=lfGE-wyJYIUC&pg=PA42 Chapter 2 §2.6, p. 42]}}</ref><ref>{{harvnb|Lerner|1996|loc=[https://books.google.com/books?id=B8K_ym9rS6UC&pg=PA1047 Chapter 38 §38.2, p. 1046,1047]}}</ref><ref>{{harvnb|Serway|Jewett|2006|loc=[https://books.google.com/books?id=1DZz341Pp50C&pg=PA261 Chapter 9 §9.1, p. 261]}}</ref><ref>{{harvnb|Hoffmann|1983|loc=[https://books.google.com/books?id=JokgnS1JtmMC&pg=PA83 Chapter 5, p. 83]}}</ref> == သင်္ချာတွက်နည်း == ဥပမာအားဖြင့် [[အချိန်-အာကာသ|အချိန်+တည်နေရာများ ပေါင်းလျက်သဘော ဖြစ်အင်ထု (spacetime)]] တခုခုအတွင်းရှိ အဖြစ်အပျက် တစ်ခုကို ပထမ [[ကာတက်စီးယန်း အမှတ်ချအိမ်|ကာတက်စီးယန်း]]ဆန်ဆန် အမှတ်ချအိမ်(ရှုထောင့်) အတွင်း၌ {{math|(''x'', ''y'', ''z'', ''t'')}} ဟု ချအမှတ်(ကိုဩဒီးနိတ်) ဖော်ပြအံ့၊ ၎င်းနှင့်စာလျှင် နှိုင်းရအလျင်တခုခုနှင့် ရွေ့လျားနေသည့် အခြားသော ဒုတိယ် အမှတ်ချအိမ်(ရှုထောင့်)အတွင်း ''ချအမှတ်(ကိုဩဒီးနိတ်) အသစ်'' တို့ကိုမူ ''ညာဘက်ထိပ်တင် မျဉ်းဖြတ်လေးဖြင့်'' {{math|(''x''′, ''y''′, ''z''′, ''t''′)}} ဟု ရေးအံ့။<br> ပထမ ရှုထောင့်အိမ်တွင်း တွေ့ကြုံတိုင်းတာရသော ''ရှုထောင့်အိမ်သစ်၏ နှိုင်းရအလျင် (relative velocity) [[ဗှတ္တာ]]'' က ဆိုင်ရာ <math>v^x, v^y, v^z</math> အပိုင်းခွဲတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည့်ထားရာကျသည် ဆိုပါစို့။ ပြောင်းလိုရာ ရှုထောင့်အိမ်သစ်တွင်း ချအမှတ်(ကိုဩဒီးနိတ်) အသစ်တို့မှာ '''ဂါလီ (ရှုထောင့်)ပြောင်းကြည့်နည်း''' အရ ဤသို့ ဖြစ်၏။ :<math>x' = x - v^x t </math> :<math>y' = y - v^y t </math> :<math>z' = z - v^z t </math> :<math>t' = t .</math> [[လောရန့်ဇ် ပြောင်းကြည့်နည်း|လောရန့်ဇ် (ရှုထောင့်)ပြောင်းကြည့်နည်း]] နှင့် ကွဲပြားမှုကို အချိန်နှင့် ဆိုင်သည့် <math>t' = t </math> ၌ တွေ့နိုင်၏။ ဤ ဂါလီ (ရှုထောင့်)ပြောင်းကြည့်နည်းသည် နျူတန်ပျိုးရူပဗေဒအတိုင်း '''"တလောကလုံးစာ အချိန်ကုန်ဆုံးမှုနှုန်းမှာ တသမတ်တည်း"ဟု ယူဆအခြေခံထားခြင်း''' တွေ့နိုင်၏။ == အကိုးအကား == {{reflist}} 9yq0hwae2ssyrt7864xu6ae441izkca 0 260732 1057037 873193 2026-10-10T02:30:10Z Kaday Han Thaw 122086 1057037 wikitext text/x-wiki '''ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်''' ({{lang-ko|{{ruby|{{lang|ko|대한제국}}|{{lang|my|ဒယ်ဟာန်ဂျဲဂူဂ်}}}}}} {{small|{{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國}}}}၊ {{lang-en|Empire of Korea}}) သည် [[ဂျိုဆောန်မင်းဆက်]]၏ ၂၆ ပါးမြောက် ဘုရင် [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဘုရင်ဂိုဂျွံ]]မှ ၁၈၉၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်၏ နောက်ဆုံး မင်းဆက်စနစ်သုံး ဧကရာဇ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ {{Infobox country | native_name = 대한제국<br />{{small|{{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國}}}} | conventional_long_name = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် | common_name = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် | status = | government_type = [[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်]] | demonym = ကိုရီးယားလူမျိုး | image_flag = Flag of Korea (1899).svg | flag_caption = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ အလံတော် (ထယ်ဂုဂ်ဂီ) | image_coat = Imperial Seal of the Korean Empire.svg | symbol_type = ဧကရာဇ်တံဆိပ်တော် (အီးဟွာမွန်း) | other_symbol = '''[[တံဆိပ်တော် (အရှေ့အာရှ)|စည်းတံဆိပ်တော်]]'''<br />大韓國璽<br />[[File:Seal of the Korean Empire.svg|85px]] | other_symbol_type = | image_map = Map of the Greater Korean Empire.svg | map_caption = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ် (၁၉၀၃–၁၉၀၅) | capital = [[ဆိုးလ်မြို့|ဟန်ဆောင်း]] (ယနေ့ခေတ် [[ဆိုးလ်မြို့]]) | coordinates = {{coord|37|34|N|126|58|E|type:city}} | national_motto = {{lang|ko|광명천지}}<br />{{lang|ko-Hant-KR|光明天地}}<br />"အလင်းရောင်နှင့် ပြည့်စုံသော ကမ္ဘာ" | national_anthem = {{lang|ko|대한제국 애국가}}<br />{{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國愛國歌}}<br />"[[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် ဝံသာနုသီချင်း]]" (၁၉၀၂–၁၉၁၀) | official_languages = [[ကိုရီးယားဘာသာစကား|ခေတ်သစ်ကိုရီးယားဘာသာ]]၊ [[တရုတ်စာ|ရှေးဟောင်းတရုတ်စာ (ဟန်မွန်း)]] | religion = [[ကိုရီးယား ကွန်ဖြူးရှူးဘာသာ|ကွန်ဖြူးရှူးဘာသာ]]၊ [[ကိုရီးယား ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ကိုရီးယား နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[တာအိုဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ချောန်ဒိုဘာသာ]] {{small|(၁၉၀၇ တွင် အသိအမှတ်ပြု)}} | leader_title1 = [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်|ဧကရာဇ်]] | leader_name1 = * [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဂိုဂျွံ]] (ပထမဆုံး၊ ၁၈၉၇–၁၉၀၇) * [[ဆွန်းဂျွံဧကရာဇ်|ဆွန်းဂျွံ]] (နောက်ဆုံး၊ ၁၉၀၇–၁၉၁၀) | leader_title2 = [[အစိုးရအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = * သင်စွန်းထက် (ပထမဆုံး၊ ၁၈၉၆–၁၈၉၈) * လီးဝမ်ယောင်း (နောက်ဆုံး၊ ၁၉၀၇–၁၉၁၀) | legislature = [[ဂျုံးချူးဝန်း]] {{small|(၁၉၀၇ အထိ)}}<br />မရှိ {{small|(၁၉၀၇ မှစ၍)}} | era = [[ခေတ်သစ်ဧကရာဇ်စနစ်]] | event_start = ဧကရာဇ်နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခြင်း | date_start = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၈၉၇ | event1 = ဂျပန်-ကိုရီးယား အကာအကွယ်ခံ စာချုပ် | date_event1 = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၅ | event_end = ဂျပန်၏ အဓမ္မသိမ်းပိုက်ခြင်း | date_end = ၂၉ ဩဂုတ် ၁၉၁၀ | area_km2 = 220840 | population_estimate = ၁၇,၄၂၀,၀၀၀ | population_estimate_year = ၁၉၁၀ | population_density_km2 = 78 | currency = [[ယံ]] {{small|(၁၈၉၇–၁၉၀၂)}}<br />[[ဝန်း (ကိုရီးယားဧကရာဇ်)|ဝန်း]] {{small|(၁၉၀၂–၁၉၁၀)}} | footnote1 = }} ပထမ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲအပြီးတွင် ချင်မင်းဆက်၏ ဩဇာခံစနစ်မှ ခွဲထွက်ကာ သီးခြားလွတ်လပ်သော ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်အဖြစ် ကြေညာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဂွမ်မူပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး (Gwangmu Reform) ဖြင့် စစ်ဘက်၊ စီးပွားရေးနှင့် ပညာရေးကဏ္ဍများကို ခေတ်မီအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်-ကိုရီးယား စာချုပ်အရ ဂျပန်၏ အကာအကွယ်ခံနိုင်ငံ (Protectorate) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၉၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ဂျပန်ဧကရာဇ်နိုင်ငံ၏ အဓမ္မသိမ်းပိုက်ခြင်းခံရကာ ပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၈၉၅ ခုနှစ် ပထမ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲအပြီး တရုတ် ချင်မင်းဆက်၏ စိမ်းမိုနိုဆဲကီး စာချုပ်အရ ကိုရီးယားသည် တရုတ်၏ လက်အောက်ခံ မဟုတ်တော့ဘဲ သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် စတင်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ဂိုဂျွံသည် [[ဝန်ဂယောင်းဒန်]] (Hwangudan) ယဇ်ပလ္လင်၌ မိမိကိစ္စမိမိ အုပ်ချုပ်သော ဧကရာဇ်အဖြစ် ဘိသိက်မြှောက်ကာ နိုင်ငံတော်အမည်ကို "ဒယ်ဟာန်ဂျဲဂူဂ်" (''ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်'') ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ == ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး == ဧကရာဇ်ဂိုဂျွံသည် ''ဂွမ်မူပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး'' (Gwangmu Reform) ကို ဖော်ဆောင်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်၊ နည်းပညာ၊ စက်မှုလက်မှုနှင့် ပညာရေးကဏ္ဍများကို ခေတ်မီ အနောက်တိုင်းစနစ်သို့ ကူးပြောင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စိန့်ပီတာစဘတ်၊ ဝါရှင်တန်နှင့် လန်ဒန်တို့တွင် သံရုံးများ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာနှင့် ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်များ ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ == ပျက်သုဉ်းခြင်း == ၁၉၀၄–၁၉၀၅ ခုနှစ် ဂျပန်-ရုရှားစစ်ပွဲတွင် ဂျပန်တို့ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် ဂျပန်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားလာခဲ့သည်။ ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် [[အုလ်ဆာ စာချုပ်]]အရ ကိုရီးယား၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် သံတမန်ရေးရာ အခွင့်အရေးများ ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရပြီး၊ ၁၉၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၉ ရက်တွင် ဂျပန်-ကိုရီးယား ပေါင်းစည်းရေးစာချုပ်ဖြင့် ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် တရားဝင် ပျက်သုဉ်းခဲ့ရသည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဂျိုဆောန်]] * [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်]] * [[ဆွန်းဂျွံဧကရာဇ်]] {{Korea-hist-stub}} iw8ndkbqouuw4o7rcewwey7l8zrgyd3 1057038 1057037 2026-10-10T02:31:21Z Kaday Han Thaw 122086 /* */ 1057038 wikitext text/x-wiki '''ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်'''({{lang-ko|{{ruby|{{lang|ko|대한제국}}|{{lang|my|ဒယ် ဟာန် ဂျဲ ဂူဂ်}}}}}} {{small|{{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國}}}}၊ {{lang-en|Empire of Korea}})သည် [[ဂျိုဆောန်မင်းဆက်]]၏ ၂၆ ပါးမြောက် ဘုရင် [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဘုရင်ဂိုဂျွံ]]မှ ၁၈၉၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်၏ နောက်ဆုံး မင်းဆက်စနစ်သုံး ဧကရာဇ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ {{Infobox country | native_name = 대한제국<br />{{small|{{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國}}}} | conventional_long_name = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် | common_name = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် | status = | government_type = [[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်]] | demonym = ကိုရီးယားလူမျိုး | image_flag = Flag of Korea (1899).svg | flag_caption = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ အလံတော် (ထယ်ဂုဂ်ဂီ) | image_coat = Imperial Seal of the Korean Empire.svg | symbol_type = ဧကရာဇ်တံဆိပ်တော် (အီးဟွာမွန်း) | other_symbol = '''[[တံဆိပ်တော် (အရှေ့အာရှ)|စည်းတံဆိပ်တော်]]'''<br />大韓國璽<br />[[File:Seal of the Korean Empire.svg|85px]] | other_symbol_type = | image_map = Map of the Greater Korean Empire.svg | map_caption = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ် (၁၉၀၃–၁၉၀၅) | capital = [[ဆိုးလ်မြို့|ဟန်ဆောင်း]] (ယနေ့ခေတ် [[ဆိုးလ်မြို့]]) | coordinates = {{coord|37|34|N|126|58|E|type:city}} | national_motto = {{lang|ko|광명천지}}<br />{{lang|ko-Hant-KR|光明天地}}<br />"အလင်းရောင်နှင့် ပြည့်စုံသော ကမ္ဘာ" | national_anthem = {{lang|ko|대한제국 애국가}}<br />{{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國愛國歌}}<br />"[[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် ဝံသာနုသီချင်း]]" (၁၉၀၂–၁၉၁၀) | official_languages = [[ကိုရီးယားဘာသာစကား|ခေတ်သစ်ကိုရီးယားဘာသာ]]၊ [[တရုတ်စာ|ရှေးဟောင်းတရုတ်စာ (ဟန်မွန်း)]] | religion = [[ကိုရီးယား ကွန်ဖြူးရှူးဘာသာ|ကွန်ဖြူးရှူးဘာသာ]]၊ [[ကိုရီးယား ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ကိုရီးယား နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[တာအိုဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ချောန်ဒိုဘာသာ]] {{small|(၁၉၀၇ တွင် အသိအမှတ်ပြု)}} | leader_title1 = [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်|ဧကရာဇ်]] | leader_name1 = * [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဂိုဂျွံ]] (ပထမဆုံး၊ ၁၈၉၇–၁၉၀၇) * [[ဆွန်းဂျွံဧကရာဇ်|ဆွန်းဂျွံ]] (နောက်ဆုံး၊ ၁၉၀၇–၁၉၁၀) | leader_title2 = [[အစိုးရအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = * သင်စွန်းထက် (ပထမဆုံး၊ ၁၈၉၆–၁၈၉၈) * လီးဝမ်ယောင်း (နောက်ဆုံး၊ ၁၉၀၇–၁၉၁၀) | legislature = [[ဂျုံးချူးဝန်း]] {{small|(၁၉၀၇ အထိ)}}<br />မရှိ {{small|(၁၉၀၇ မှစ၍)}} | era = [[ခေတ်သစ်ဧကရာဇ်စနစ်]] | event_start = ဧကရာဇ်နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခြင်း | date_start = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၈၉၇ | event1 = ဂျပန်-ကိုရီးယား အကာအကွယ်ခံ စာချုပ် | date_event1 = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၅ | event_end = ဂျပန်၏ အဓမ္မသိမ်းပိုက်ခြင်း | date_end = ၂၉ ဩဂုတ် ၁၉၁၀ | area_km2 = 220840 | population_estimate = ၁၇,၄၂၀,၀၀၀ | population_estimate_year = ၁၉၁၀ | population_density_km2 = 78 | currency = [[ယံ]] {{small|(၁၈၉၇–၁၉၀၂)}}<br />[[ဝန်း (ကိုရီးယားဧကရာဇ်)|ဝန်း]] {{small|(၁၉၀၂–၁၉၁၀)}} | footnote1 = }} ပထမ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲအပြီးတွင် ချင်မင်းဆက်၏ ဩဇာခံစနစ်မှ ခွဲထွက်ကာ သီးခြားလွတ်လပ်သော ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်အဖြစ် ကြေညာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဂွမ်မူပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး (Gwangmu Reform) ဖြင့် စစ်ဘက်၊ စီးပွားရေးနှင့် ပညာရေးကဏ္ဍများကို ခေတ်မီအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်-ကိုရီးယား စာချုပ်အရ ဂျပန်၏ အကာအကွယ်ခံနိုင်ငံ (Protectorate) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၉၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ဂျပန်ဧကရာဇ်နိုင်ငံ၏ အဓမ္မသိမ်းပိုက်ခြင်းခံရကာ ပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၈၉၅ ခုနှစ် ပထမ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲအပြီး တရုတ် ချင်မင်းဆက်၏ စိမ်းမိုနိုဆဲကီး စာချုပ်အရ ကိုရီးယားသည် တရုတ်၏ လက်အောက်ခံ မဟုတ်တော့ဘဲ သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် စတင်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ဂိုဂျွံသည် [[ဝန်ဂယောင်းဒန်]] (Hwangudan) ယဇ်ပလ္လင်၌ မိမိကိစ္စမိမိ အုပ်ချုပ်သော ဧကရာဇ်အဖြစ် ဘိသိက်မြှောက်ကာ နိုင်ငံတော်အမည်ကို "ဒယ်ဟာန်ဂျဲဂူဂ်" (''ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်'') ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ == ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး == ဧကရာဇ်ဂိုဂျွံသည် ''ဂွမ်မူပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး'' (Gwangmu Reform) ကို ဖော်ဆောင်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်၊ နည်းပညာ၊ စက်မှုလက်မှုနှင့် ပညာရေးကဏ္ဍများကို ခေတ်မီ အနောက်တိုင်းစနစ်သို့ ကူးပြောင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စိန့်ပီတာစဘတ်၊ ဝါရှင်တန်နှင့် လန်ဒန်တို့တွင် သံရုံးများ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာနှင့် ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်များ ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ == ပျက်သုဉ်းခြင်း == ၁၉၀၄–၁၉၀၅ ခုနှစ် ဂျပန်-ရုရှားစစ်ပွဲတွင် ဂျပန်တို့ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် ဂျပန်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားလာခဲ့သည်။ ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် [[အုလ်ဆာ စာချုပ်]]အရ ကိုရီးယား၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် သံတမန်ရေးရာ အခွင့်အရေးများ ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရပြီး၊ ၁၉၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၉ ရက်တွင် ဂျပန်-ကိုရီးယား ပေါင်းစည်းရေးစာချုပ်ဖြင့် ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် တရားဝင် ပျက်သုဉ်းခဲ့ရသည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဂျိုဆောန်]] * [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်]] * [[ဆွန်းဂျွံဧကရာဇ်]] {{Korea-hist-stub}} 4gild2qhjuefomd5q2fxb5achwyblvg 1057039 1057038 2026-10-10T02:32:34Z Kaday Han Thaw 122086 /* */ 1057039 wikitext text/x-wiki '''ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်'''({{lang-ko|{{ruby|{{lang|ko|대한제국}}|{{lang|my|ဒယ် ဟာန် ဂျဲ ဂူဂ်}}}}}}, {{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國}}; {{lang-en|Empire of Korea}})သည် [[ဂျိုဆောန်|ဂျိုဆောန်မင်းဆက်]]၏ ၂၆ ဦးမြောက် ဘုရင် [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဘုရင်ဂိုဂျွံ]]မှ ၁၈၉၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်၏ နောက်ဆုံး မင်းဆက်စနစ်သုံး ဧကရာဇ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ {{Infobox country | native_name = 대한제국<br />{{small|{{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國}}}} | conventional_long_name = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် | common_name = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် | status = | government_type = [[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်]] | demonym = ကိုရီးယားလူမျိုး | image_flag = Flag of Korea (1899).svg | flag_caption = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ အလံတော် (ထယ်ဂုဂ်ဂီ) | image_coat = Imperial Seal of the Korean Empire.svg | symbol_type = ဧကရာဇ်တံဆိပ်တော် (အီးဟွာမွန်း) | other_symbol = '''[[တံဆိပ်တော် (အရှေ့အာရှ)|စည်းတံဆိပ်တော်]]'''<br />大韓國璽<br />[[File:Seal of the Korean Empire.svg|85px]] | other_symbol_type = | image_map = Map of the Greater Korean Empire.svg | map_caption = ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်၏ နယ်နိမိတ် (၁၉၀၃–၁၉၀၅) | capital = [[ဆိုးလ်မြို့|ဟန်ဆောင်း]] (ယနေ့ခေတ် [[ဆိုးလ်မြို့]]) | coordinates = {{coord|37|34|N|126|58|E|type:city}} | national_motto = {{lang|ko|광명천지}}<br />{{lang|ko-Hant-KR|光明天地}}<br />"အလင်းရောင်နှင့် ပြည့်စုံသော ကမ္ဘာ" | national_anthem = {{lang|ko|대한제국 애국가}}<br />{{lang|ko-Hant-KR|大韓帝國愛國歌}}<br />"[[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် ဝံသာနုသီချင်း]]" (၁၉၀၂–၁၉၁၀) | official_languages = [[ကိုရီးယားဘာသာစကား|ခေတ်သစ်ကိုရီးယားဘာသာ]]၊ [[တရုတ်စာ|ရှေးဟောင်းတရုတ်စာ (ဟန်မွန်း)]] | religion = [[ကိုရီးယား ကွန်ဖြူးရှူးဘာသာ|ကွန်ဖြူးရှူးဘာသာ]]၊ [[ကိုရီးယား ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[ကိုရီးယား နတ်ကိုးကွယ်မှု|နတ်ကိုးကွယ်မှု]]၊ [[တာအိုဘာသာ]]၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]၊ [[ချောန်ဒိုဘာသာ]] {{small|(၁၉၀၇ တွင် အသိအမှတ်ပြု)}} | leader_title1 = [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်|ဧကရာဇ်]] | leader_name1 = * [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဂိုဂျွံ]] (ပထမဆုံး၊ ၁၈၉၇–၁၉၀၇) * [[ဆွန်းဂျွံဧကရာဇ်|ဆွန်းဂျွံ]] (နောက်ဆုံး၊ ၁၉၀၇–၁၉၁၀) | leader_title2 = [[အစိုးရအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ|ဝန်ကြီးချုပ်]] | leader_name2 = * သင်စွန်းထက် (ပထမဆုံး၊ ၁၈၉၆–၁၈၉၈) * လီးဝမ်ယောင်း (နောက်ဆုံး၊ ၁၉၀၇–၁၉၁၀) | legislature = [[ဂျုံးချူးဝန်း]] {{small|(၁၉၀၇ အထိ)}}<br />မရှိ {{small|(၁၉၀၇ မှစ၍)}} | era = [[ခေတ်သစ်ဧကရာဇ်စနစ်]] | event_start = ဧကရာဇ်နိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာခြင်း | date_start = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၈၉၇ | event1 = ဂျပန်-ကိုရီးယား အကာအကွယ်ခံ စာချုပ် | date_event1 = ၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၅ | event_end = ဂျပန်၏ အဓမ္မသိမ်းပိုက်ခြင်း | date_end = ၂၉ ဩဂုတ် ၁၉၁၀ | area_km2 = 220840 | population_estimate = ၁၇,၄၂၀,၀၀၀ | population_estimate_year = ၁၉၁၀ | population_density_km2 = 78 | currency = [[ယံ]] {{small|(၁၈၉၇–၁၉၀၂)}}<br />[[ဝန်း (ကိုရီးယားဧကရာဇ်)|ဝန်း]] {{small|(၁၉၀၂–၁၉၁၀)}} | footnote1 = }} ပထမ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲအပြီးတွင် ချင်မင်းဆက်၏ ဩဇာခံစနစ်မှ ခွဲထွက်ကာ သီးခြားလွတ်လပ်သော ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်အဖြစ် ကြေညာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ဂွမ်မူပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး (Gwangmu Reform) ဖြင့် စစ်ဘက်၊ စီးပွားရေးနှင့် ပညာရေးကဏ္ဍများကို ခေတ်မီအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်-ကိုရီးယား စာချုပ်အရ ဂျပန်၏ အကာအကွယ်ခံနိုင်ငံ (Protectorate) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၉၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ဂျပန်ဧကရာဇ်နိုင်ငံ၏ အဓမ္မသိမ်းပိုက်ခြင်းခံရကာ ပျက်သုဉ်းခဲ့သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၁၈၉၅ ခုနှစ် ပထမ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲအပြီး တရုတ် ချင်မင်းဆက်၏ စိမ်းမိုနိုဆဲကီး စာချုပ်အရ ကိုရီးယားသည် တရုတ်၏ လက်အောက်ခံ မဟုတ်တော့ဘဲ သီးခြားလွတ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ် စတင်ရပ်တည်ခဲ့သည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ဂိုဂျွံသည် [[ဝန်ဂယောင်းဒန်]] (Hwangudan) ယဇ်ပလ္လင်၌ မိမိကိစ္စမိမိ အုပ်ချုပ်သော ဧကရာဇ်အဖြစ် ဘိသိက်မြှောက်ကာ နိုင်ငံတော်အမည်ကို "ဒယ်ဟာန်ဂျဲဂူဂ်" (''ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်'') ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့သည်။ == ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး == ဧကရာဇ်ဂိုဂျွံသည် ''ဂွမ်မူပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး'' (Gwangmu Reform) ကို ဖော်ဆောင်ခဲ့ပြီး တပ်မတော်၊ နည်းပညာ၊ စက်မှုလက်မှုနှင့် ပညာရေးကဏ္ဍများကို ခေတ်မီ အနောက်တိုင်းစနစ်သို့ ကူးပြောင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ စိန့်ပီတာစဘတ်၊ ဝါရှင်တန်နှင့် လန်ဒန်တို့တွင် သံရုံးများ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာနှင့် ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်များ ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ == ပျက်သုဉ်းခြင်း == ၁၉၀၄–၁၉၀၅ ခုနှစ် ဂျပန်-ရုရှားစစ်ပွဲတွင် ဂျပန်တို့ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် ဂျပန်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ကြီးမားလာခဲ့သည်။ ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် [[အုလ်ဆာ စာချုပ်]]အရ ကိုရီးယား၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် သံတမန်ရေးရာ အခွင့်အရေးများ ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရပြီး၊ ၁၉၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၉ ရက်တွင် ဂျပန်-ကိုရီးယား ပေါင်းစည်းရေးစာချုပ်ဖြင့် ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်သည် တရားဝင် ပျက်သုဉ်းခဲ့ရသည်။ == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[ဂျိုဆောန်]] * [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်]] * [[ဆွန်းဂျွံဧကရာဇ်]] {{Korea-hist-stub}} kx9rip2qihdp4p72gmxv5tulgmv6fuu 3 261273 1057108 844507 2026-10-10T07:44:41Z Dr-Taher 57899 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:みそてんじん]] မှ [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Renamed user a76a14bf4d86ebaa661ec3328f299cbc]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr-Taher က ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/みそてんじん|みそてんじん]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Renamed user a76a14bf4d86ebaa661ec3328f299cbc|Renamed user a76a14bf4d86ebaa661ec3328f299cbc]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 844507 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် みそてんじん ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၁:၀၇၊ ၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ (UTC) bg9faytpxemew579iynxqhtjzn2d2oe 0 265679 1057012 948923 2026-10-09T23:19:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057012 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | name = ဝင်္ကပါစံအိမ် | image = | genre = ဒရမ်မာ | starring = {{ plainlist | * အောင်မင်းခန့် * [[အောင်ရေချမ်း]] * ဘုန်းရှိုန်ခန့် * ဇင်မျိုး * ပိုးကြာဖြူခင် * မြတ်သူသူ * ဆောင်းဝတ်ရည်မေ * ရွှေအိမ်မင်း * ခိုင်းနှင်းဝေ * ဖူးစုံ}} | theme_music_composer = ဇဝါ | country = မြန်မာ | language = ဗမာ | num_episodes = ၄၀ <!--Only increment as a new episode premieres, per the documentation of the template!--> | executive_producer = Brian L.Marcar<br> Khin Lay | producer = နိုင်သန်း<br> စိုးသူရ | location = မြန်မာ | editor = | runtime = 40 minutes <br/> Mondays to Fridays at 19:30 (Myanmar Standard Time{{!}}MMT) | company = Forever Bec-Tero | network = [[MRTV-4]] | first_aired = {{start date|2015|111|23|df=y}} | last_aired = {{end date|2016|1|19|df=y}} }} ဝင်္ကပါစံအိမ် ( English : Winkabar San Eain ) is a Burmese drama tv series . MRTV-4 မှ အပိုင်း ၄၀ ကို နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်အထိ တနင်္လာနေ့မှ သောကြာနေ့အထိ ၁၉ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင်ထုတ်လွှင့်ပြသမည်ဖြစ်သည် ။<ref>{{cite news|title=ဝင်္ကပါစံအိမ်ဇာတ်လမ်းတွဲကနေပရိသတ်အားပေးမှုရရှိလာခဲ့တဲ့ပိုးကြာဖြူခင်|url=https://www.popularmyanmar.com/2017/05/23/%E1%80%87%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%BC%E1%80%B2-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%B9/|work=Popular|language=my|accessdate=22 January 2025|archivedate=15 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615191643/https://www.popularmyanmar.com/2017/05/23/%e1%80%87%e1%80%ac%e1%80%90%e1%80%b9%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%b9%e1%80%b8%e1%80%90%e1%80%bc%e1%80%b2-%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%80%e1%80%b0%e1%80%b8%e1%80%9b%e1%80%84%e1%80%b9/}}</ref><ref>{{cite news|title=သရုပ်ဆောင်လုပ်မှပိုကံကောင်းလာတဲ့ပိုးကြာဖြူခင်|url=https://7day.news/%E2%80%98%E2%80%98%E1%80%9E%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B6%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%9A%E1%80%BA%E2%80%99%E2%80%99-----54595|work=[[7Day News]]|language=my|accessdate=22 January 2025|archivedate=15 June 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200615191639/https://7day.news/%E2%80%98%E2%80%98%E1%80%9E%E1%80%9B%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%B6%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%9A%E1%80%BA%E2%80%99%E2%80%99-----54595}}</ref><ref>{{cite news|title=ဝင်္ကပါစံအိမ်မှပိုးကြာဖြူခင်|url=http://www.myanmarload.com/news/30739|work=MMload|date=18 August 2018|language=my|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615191640/http://www.myanmarload.com/news/30739|archive-date=15 June 2020|access-date=22 January 2025|url-status=dead}}</ref> = ဇာတ်ဆောင်များ = * စိုင်းခွန်းမော့စ် အဖြစ် အောင်မင်းခန့်<br> * စိုင်းစံ အဖြစ် အောင်ရေချမ်း<br> * နေဗလ အဖြစ် ဘုန်းရှိန်ခန့်<br> * ဦးကြီးအောင် အဖြစ် ဇင်မျိုး<br> * မေဘယ်မေရီမြင့် အဖြစ် ပိုးကြားဖြူခင်<br> * ခမ်းမွန် အဖြစ် မြတ်သူသူ<br> * စောကလျာ အဖြစ် ဆောင်းဝတ်ရည်မေ<br> * နန်းရွှေဖူး,နန်းကြာ (dual role) အဖြစ် ရွှေအိမ်မင်း<br> * ဒေါ်မြသက်ဝေ အဖြစ် ခိုင်းနှင်းဝေ<br> * ဒေါ်ရွှေနုယဉ် အဖြစ် ဖူးစုံ =ကိုးကားချက်များ = {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] 0xrj3tq0lfmwij4mb1b61147hza9z28 0 267672 1057079 1044090 2026-10-10T03:56:27Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 4 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057079 wikitext text/x-wiki {{Infobox region | name = အနောက်အာဖရိက | native_name = West Africa | map = West_Africa_region.png | map_caption = အာဖရိကတိုက်အတွင်း အနောက်အာဖရိကဒေသ | countries = [[ဘီနင်]]၊ ဘာကီနာ ဖာဆို၊ ကိပ်ဗာဒီ၊ ဂမ်ဘီယာ၊ ဂါနာ၊ ဂီနီ၊ ဂီနီ-ဘစ်ဆော၊ အိုင်ဗရီကို့စ်၊ လိုက်ဘေးရီးယား၊ မာလီ၊ မော်ရီတေးနီးယား၊ နိုင်ဂျာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဆီနီဂေါ၊ ဆီယာရာ လီယွန်း၊ တိုဂို | population = ၄၆၃ သန်းကျော် (၂၀၂၅ ခန့်မှန်း) | area = ၅.၁ သန်း စတုရန်းကီလိုမီတာ | languages = ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလိပ်၊ ယိုရူဘာ၊ ဟောက်ဆာ၊ အာရဗီ၊ ဖူလာနီ စသဖြင့် | religions = အစ္စလာမ်၊ ခရစ်ယာန်၊ ဌာနေဘာသာများ }} '''အနောက်အာဖရိက''' (အင်္ဂလိပ်: ''West Africa'') သည် [[အာဖရိကတိုက်]]၏ အနောက်ဘက်အကျယ်ဆုံးဒေသဖြစ်ပြီး၊ [[သမိုင်း]]ဆိုင်ရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ နှင့် ခေတ်ပြိုင်အရေးပါမှုများဖြင့် ထူးခြားသည်။ အနောက်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ကျယ်ပြန့်သော [[အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် ထိစပ်နေပြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် [[ဆာဟာရ သဲကန္တာရ]]နှင့် ဆက်စပ်နေသော အကူးအပြောင်းဇုန်များအထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ဤဒေသသည် ထောင်စုနှစ်များစွာကတည်းက လူသားအပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှု၊ ကုန်သွယ်မှု နှင့် [[လူ့အဖွဲ့အစည်း]]ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတို့၏ အဓိကဗဟိုချက်ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆာဟာရဖြတ်ကျော် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သော အင်အားကြီးအင်ပါယာများ၏ ထွန်းကားမှုနှင့် ကျဆုံးမှု၊ အတ္တလန္တိတ်ဖြတ်ကျော် ကျွန်ကုန်သွယ်မှုတွင် အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍ၊ နှင့် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများအဖြစ် ဆက်လက်ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်နေမှုတို့ကြောင့် အနောက်အာဖရိကသည် လူသားများ၏ ခံနိုင်ရည်နှင့် လိုက်လျောညီထွေမှုကို လေ့လာရန် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ == အနောက်အာဖရိကကို သတ်မှတ်ခြင်း == အနောက်အာဖရိကကို အများဆုံးလက်ခံထားသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို [[ကုလသမဂ္ဂ]]က ပေးထားပြီး၊ ၎င်းတွင် [[ဘီနင်]]၊ [[ဘာကီနာ ဖာဆို]]၊ [[ကိပ်ဗာဒီ]]၊ [[ဂမ်ဘီယာ]]၊ [[ဂါနာ]]၊ [[ဂီနီ]]၊ [[ဂီနီ-ဘစ်ဆော]]၊ [[အိုင်ဗရီကို့စ်]]၊ [[လိုက်ဘေးရီးယား]]၊ [[မာလီ]]၊ [[မော်ရီတေးနီးယား]]၊ [[နိုင်ဂျာ]]၊ [[နိုင်ဂျီးရီးယား]]၊ [[ဆီနီဂေါ]]၊ [[ဆီယာရာ လီယွန်း]] နှင့် [[တိုဂို]]ဟူ၍ နိုင်ငံ ၁၆ နိုင်ငံပါဝင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်<ref>{{cite web |url=https://.enwikipedia.org/wiki/West_Africa#:~:text=The%20United%20Nations%20defines%20Western,Cunha%20(United%20Kingdom%20Overseas%20Territory) |title=West Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=April 2025 }}</ref>။ ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]၏ ပြည်ပနယ်မြေအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသော စိန့်ဟယ်လီနာ၊ အက်ဆန်းရှင်း နှင့် ထရစ္စတန် ဒါ ကွန်ဟာတို့လည်း ပါဝင်သည်။ ဤ ၁၆ နိုင်ငံစာရင်းသည် နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများတွင် ဒေသ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော်လည်း၊ အချို့ရင်းမြစ်များက အနောက်အာဖရိက၏ တိကျသော နယ်နိမိတ်များအပေါ် အနည်းငယ်ကွဲပြားသော အမြင်များကို ဖော်ပြထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ အချို့အမျိုးအစားခွဲများတွင် နိုင်ငံ ၁၇ နိုင်ငံ ပါဝင်နိုင်သည်<ref>{{cite web |url=https://gpe.wikipedia.org/wiki/West_Africa |title=West Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ထို့ပြင်၊ အင်ဆိုက်ကလိုပီးဒီးယား ဘရီတားနီကာကဲ့သို့သော ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ပထဝီဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များတွင် [[ကင်မရွန်း]]၊ [[ချဒ်]]၊ အီကွေတိုရီယယ် ဂီနီ၊ [[မာလီ]]၊ မော်ရီတေးနီးယား နှင့် နိုင်ဂျာ၏ ဆာဟာရအစိတ်အပိုင်းများကိုပါ ထည့်သွင်းနိုင်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/western-Africa |title=Western Africa |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ သို့သော် နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များအတွက်၊ ဤနောက်ဆုံးဖော်ပြထားသော နယ်မြေများကို အနောက်အာဖရိက၏ သမားရိုးကျ နားလည်မှုမှ ဖယ်ထုတ်လေ့ရှိသည်။ အနောက်အာဖရိကသည် အကြမ်းဖျင်း ၅.၁ သန်း စတုရန်းကီလိုမီတာ ဧရိယာကို လွှမ်းခြုံထားပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်း[[လူဦးရေ]] ၄၆၃ သန်းကျော်နှင့်အတူ နေထိုင်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.worldometers.info/world-population/western-africa-population/ |title=Population of Western Africa (2025) |publisher=Worldometer |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဤဒေသသည် အာဖရိကတိုက်ပေါ်တွင် လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးနှင့် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာသော ဒေသများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ လူဦးရေဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းများအရ လူငယ်လူဦးရေများပြားပြီး ပျမ်းမျှအသက် ၁၈ နှစ်ခန့်ရှိကာ၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းသည် မြို့ပြဧရိယာများတွင် နေထိုင်ကြသည်<ref>{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western & Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ == အနောက်အာဖရိက၏ သမိုင်း == အနောက်အာဖရိက၏ [[သမိုင်း]]သည် [[လူသား]]ဖြစ်တည်မှု၏ အစောဆုံးကာလများအထိ ပြန်လည်ခြေရာခံနိုင်ပြီး၊ ဘီစီ ၇၈၀,၀၀၀ မှ ၁၂၆,၀၀၀ အထိ အာချူလီယန် ကိရိယာအသုံးပြုသည့် ရှေးဟောင်းလူသားများ ရှိနေခဲ့ကြောင်း သက်သေများက ဖော်ပြသည်<ref name="HistoryWA">{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_West_Africa |title=History of West Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ နောက်ပိုင်းတွင်၊ [[ကျောက်ခေတ်]] လူမျိုးအမျိုးမျိုးတို့က ဤဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ရာသီဥတုပိုမိုစိုစွတ်လာသည်နှင့်အမျှ ကျောက်ခေတ်နှောင်း လူဦးရေများက အနောက်အာဖရိကသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကြသည်။ ထူးခြားစွာဖြင့်၊ ဟိုလိုဆင်းခေတ်ကာလတွင် မာလီနိုင်ငံ၊ အိုအန်ဂျူဂူရှိ နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို ဘာသာစကားပြောသူများသည် အနည်းဆုံး ဘီစီ ၉၄၀၀ တွင် အာဖရိကတွင် အစောဆုံး သိရှိခဲ့သော အိုးခွက်ပစ္စည်းများကို သီးခြားဖန်တီးခဲ့ကြသည်<ref name="HistoryWA" />။ ဘီစီ ၂၆၃၁ ခန့်တွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် သံထည်ပညာကို ကျွမ်းကျင်စွာ သင်ယူခြင်းသည် ပိုမိုဗဟိုချက်ပြုသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွက် အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.rgs.org/media/0sylnyi3/westafricanempiresresource.pdf |title=West African Empires |publisher=Royal Geographical Society |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အေဒီ အစောပိုင်းရာစုနှစ်များတွင်၊ ဒေသတွင်းအင်အားကြီးနိုင်ငံများ ထွန်းကားလာခဲ့ပြီး၊ [[အာဖရိက]]အတွင်းနှင့် ပြင်ပကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်များကို ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ဤသံခေတ်အင်ပါယာများသည် ဆာဟာရဖြတ်ကျော် မြောက်အာဖရိကနှင့် ကုန်သွယ်မှုတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ [[ရွှေ]]၊ အဆင့်မြင့်သံထည်ပစ္စည်းများ၊ [[ဆင်စွယ်]]တို့ကို [[ကြေးနီ]]၊ [[မြင်း]]များ၊ [[ဆား]] နှင့် အထည်အလိပ်များဖြင့် လဲလှယ်ခဲ့ကြသည်<ref name="HistoryWA" />။ အထင်ရှားဆုံး အင်ပါယာများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ {| class="wikitable" |- ! အင်ပါယာ ! ခန့်မှန်းကာလ ! အဓိကလက္ခဏာများ |- | ဂါနာအင်ပါယာ | အေဒီ ၃ ရာစုမှ ၁၃ ရာစုခန့် | ဆာဟာရဖြတ်ကျော် ရွှေနှင့် ဆားကုန်သွယ်မှုကို ထိန်းချုပ်၊ ယခု မော်ရီတေးနီးယားနှင့် မာလီတွင် တည်ရှိ<ref name="EmpiresWA">{{cite web |url=https://www.worldhistory.org/collection/61/the-empires-of-west-africa/ |title=The Empires of West Africa |publisher=World History Encyclopedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref> |- | မာလီအင်ပါယာ | ၁၃ ရာစုမှ ၁၇ ရာစု | ဂါနာ၏ ဆက်ခံသူ၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ အစ္စလာမ်ပညာရေး၊ မန်ဆာ မူဆာကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်သူများကြောင့် ထင်ရှားသည်<ref name="HistoryWA" /> |- | ဆွန်ဂိုင်းအင်ပါယာ | ၁၅ ရာစုမှ ၁၆ ရာစု | ဂေါမြို့တွင် အခြေစိုက်၊ မာလီအင်ပါယာကို ချဲ့ထွင်၊ မော်ရိုကိုကျူးကျော်မှုကြောင့် ကျဆုံးခဲ့<ref name="HistoryWA" /> |- | အင်ရီနိုင်ငံတော် | ၁၀ ရာစုမှစတင် | ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားရှိ အစ်ဂဘိုနိုင်ငံတော်၊ စစ်အင်အားမပါဘဲ ဘာသာရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဩဇာကြောင့် ထင်ရှား<ref name="HistoryWA" /> |- | အိုယိုအင်ပါယာ | ၁၄ ရာစုမှစတင် | ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဘီနင်ရှိ ယိုရူဘာနိုင်ငံတော်<ref name="HistoryWA" /> |- | ဘီနင်အင်ပါယာ | ၁၅ ရာစုမှစတင် | အနုပညာနှင့် ချဲ့ထွင်မှုကြောင့် ထင်ရှား၊ ယခု နိုင်ဂျီးရီးယားတွင် တည်ရှိ<ref name="EmpiresWA" /> |- | အာရှန်တီအင်ပါယာ | ၁၇ ရာစုမှ ၂၀ ရာစု | ယခု ဂါနာရှိ အာကန်ပြည်နယ်များကို ပေါင်းစည်း၊ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီဖြစ်မှုကို တွန်းလှန်<ref name="EmpiresWA" /> |- | ဆိုကိုတို ကာလီဖိတ် | ၁၉ ရာစု | နိုင်ဂျီးရီးယားမြောက်ပိုင်းရှိ ကြီးမားသော အစ္စလာမ်အင်ပါယာ၊ အုစမန် ဒန် ဖိုဒီယို တည်ထောင်<ref name="EmpiresWA" /> |} ဤအင်ပါယာများနှင့် အင်ရီနိုင်ငံတော်၊ အိုယိုအင်ပါယာ၊ ဘီနင်အင်ပါယာကဲ့သို့သော အခြားထင်ရှားသော နိုင်ငံတော်များနှင့် မြို့ပြပြည်နယ်များသည် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖော်ပြမှုများ၏ ရှုပ်ထွေးသောစနစ်များကို ပြသခဲ့သည်<ref name="HistoryWA" />။ ၎င်းတို့၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသည် အရင်းအမြစ်များနှင့် ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေပြီး၊ မြို့ပြဖြစ်မှုနှင့် ရှုပ်ထွေးသော လူမှုဖွဲ့စည်းပုံများ၏ ကြီးထွားမှုကို အားပေးခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/western-Africa |title=Western Africa |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ၁၅ ရာစုတွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းသို့ ဥရောပသားများ ရောက်ရှိလာခြင်းသည် အနောက်အာဖရိကသမိုင်းတွင် အရေးပါသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://frontiermuseum.org/exhibit-west-africa-1700s/ |title=West Africa, 1700s |publisher=Frontier Culture Museum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အစပိုင်းတွင် ရွှေ၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အခြားကုန်ပစ္စည်းများကို ရှာဖွေရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း၊ အမေရိကတိုက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး ကမ္ဘာသစ်တွင် လုပ်သားလိုအပ်ချက် ကြီးမားလာသည်နှင့်အမျှ ဥရောပသားများ၏ စိတ်ဝင်စားမှု သိသာစွာ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ အာဖရိကအတွင်းရှိ ကျွန်စနစ်များကို အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ခဲ့သော အတ္တလန္တိတ်ဖြတ်ကျော် ကျွန်ကုန်သွယ်မှုသည် အနောက်အာဖရိကသားများသန်းပေါင်းများစွာကို အတင်းအကျပ် ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့ပြီး၊ ဒေသ၏ လူဦးရေဖွဲ့စည်းပုံ၊ လူမှုဖွဲ့စည်းပုံ နှင့် စီးပွားရေးလမ်းကြောင်းများကို ပြင်းထန်စွာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်<ref name="HistoryWA" />။ ဤရက်စက်သော ကုန်သွယ်မှုသည် ၁၈ ရာစုတွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး၊ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်း၏ အတွင်းပိုင်းမှ အာဖရိကသား ၁၀ သန်းကျော်ကို ဖမ်းဆီးပို့ဆောင်ခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://frontiermuseum.org/exhibit-west-africa-1700s/ |title=West Africa, 1700s |publisher=Frontier Culture Museum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ကျွန်ကုန်သွယ်မှု ဖျက်သိမ်းပြီးနောက်၊ ဥရောပနိုင်ငံများ၊ အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိန်တို့က အနောက်အာဖရိကနှင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ ပါဝင်လာခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ကိုလိုနီခေတ်သို့ ဦးတည်သွားခဲ့သည်<ref name="HistoryWA" />။ ၁၈၈၄-၈၅ ဘာလင်ညီလာခံတွင် တရားဝင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော “အာဖရိကအတွက် အပြိုင်အဆိုင်” သည် အနောက်အာဖရိကကို ဥရောပအင်အားကြီးနိုင်ငံများကြား ခွဲဝေပိုင်ဆိုင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ [[ဗြိတိန်]]နှင့် [[ပြင်သစ်]]တို့က အထင်ရှားဆုံး ကိုလိုနီပိုင်ဆိုင်မှုများကို ထူထောင်ခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://wasscehistorytextbook.com/8-colonial-rule-in-west-africa/ |title=Colonial Rule in West Africa |publisher=WASSCE History Textbook |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဤကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများသည် မတူညီသော အုပ်ချုပ်ရေးမူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့ပြီး၊ ဗြိတိသျှတို့က ဒေသခံအာဏာပိုင်များမှတစ်ဆင့် “သွယ်ဝိုက်အုပ်ချုပ်မှု” ကို မကြာခဏအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ပြင်သစ်တို့က အာဖရိကသားများကို ပြင်သစ်ယဉ်ကျေးမှုထဲသို့ ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်သော ပေါင်းစည်းမှုနှင့် ဆက်နွှယ်မှုမူဝါဒများကို လိုက်စားခဲ့သည်။ နိုင်ငံခြားအုပ်ချုပ်မှု ချမှတ်ခံရသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသားများသည် သံတမန်ရေးရာကြိုးပမ်းမှုများမှ လက်နက်ကိုင်ပဋိပက္ခများအထိ လွတ်လပ်ရေးကို ထိန်းသိမ်းရန် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် တွန်းလှန်ခဲ့ကြသည်<ref>{{cite web |url=https://wasscehistorytextbook.com/8-colonial-rule-in-west-africa/ |title=Colonial Rule in West Africa |publisher=WASSCE History Textbook |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ [[ကိုလိုနီခေတ်]]အတွင်း၊ အနောက်အာဖရိက၏ အရင်းအမြစ်များဖြစ်သော [[ကိုကိုး]]နှင့် [[ကော်ဖီ]]တို့ကဲ့သို့သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ၊ [[သစ်သား]]၊ ရွှေကဲ့သို့သော သတ္တုဓာတ်များကို အတင်းအဓမ္မလုပ်အားဖြင့် ခေါင်းပုံဖြတ်ခံခဲ့ရသည်<ref name="HistoryWA" />။ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင်၊ [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ပြီးဆုံးပြီးနောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရလိုသော ဆန္ဒများ တိုးပွားလာမှုကြောင့် အနောက်အာဖရိကတစ်လျှောက် အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုများ အားကောင်းလာခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဂါနာမှ ခွမ်း နခွမါကဲ့သို့သော ခေါင်းဆောင်များက ဤလှုပ်ရှားမှုများကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး၊ လွတ်လပ်ရေးကြေညာချက်များ၏ လှိုင်းလုံးကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဆာဟာရအောက်ပိုင်း အာဖရိကရှိ ပထမဆုံး လွတ်လပ်ရေးရခဲ့သော ကိုလိုနီနိုင်ငံအဖြစ် ဂါနာဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ၁၉၆၀ တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နောက်ဆက်တွဲဆယ်စုနှစ်များအတွင်း အခြားနိုင်ငံများက လိုက်လျှောက်ခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Postcolonial_Africa |title=Postcolonial Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ကိုလိုနီလွန်ခေတ်တွင် နိုင်ငံတည်ဆောက်ရေး၏ စိန်ခေါ်မှုများဖြစ်သည့် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှု၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု နှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတို့ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/western-Africa/Decolonization-and-the-regaining-of-independence |title=Decolonization and the Regaining of Independence |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဒေသတွင် နိုင်ဂျီးရီးယား ပြည်တွင်းစစ်၊ လိုက်ဘေးရီးယားနှင့် ဆီယာရာ လီယွန်းရှိ ပြည်တွင်းစစ်များကဲ့သို့သော သိသာထင်ရှားသော ပဋိပက္ခများစွာကိုလည်း ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်<ref name="HistoryWA" />။ ထို့ပြင်၊ နီယိုကိုလိုနီဝါဒသဘောတရားသည် ယခင်ကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေးလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ဒေသတွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သရုပ်ဆောင်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာမှုကို မီးမောင်းထိုးပြသည်<ref>{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ မကြာသေးမီက၊ အနောက်အာဖရိကတွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဒေသတွင်း ဒီမိုကရေစီစုစည်းမှု အားနည်းမှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုများ တိုးပွားလာခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ == ပထဝီဝင်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် == အနောက်အာဖရိကသည် ၎င်း၏ လတ္တီတွဒ်အကျယ်အဝန်းနှင့် ကုန်းမြေနှင့် သမုဒ္ဒရာအကျိုးသက်ရောက်မှုများ၏ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုကြောင့် ထူးခြားသော ရှုခင်းများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သည်။ ဤဒေသအား ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဇုန်များအဖြစ် ကျယ်ပြန့်စွာ ခွဲခြားနိုင်သည်။ မြောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းမှ ချဒ်ရေကန်အထိ အရှေ့ဘက်သို့ ဆန့်တန်သော အနောက်ဆူဒန်ဟုခေါ်သော ကျယ်ပြန့်သော တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့သော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်တစ်ခု တည်ရှိသည်<ref name="BritannicaWA">{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/western-Africa |title=Western Africa |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဤဧရိယာသည် မြောက်ဘက်တွင် ဆာဟာရသဲကန္တာရနှင့် တောင်ဘက်တွင် စိုစွတ်သော ဂီနီကမ်းရိုးတန်းသစ်တောများနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသော အမြင့်ပြီးမြေပြန့်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အနောက်ဆူဒန်၏ တောင်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် ရှင်သန်ကြီးထွားပြီး ကုန်းတွင်းသို့ ၁၆၀ မှ ၂၄၀ ကီလိုမီတာခန့် တိုးဝင်နေသော ဂီနီကမ်းရိုးတန်း အီကွေတာသစ်တောများ ရှိသည်။ ဤဇုန်များကြားတွင် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုနှင့် ချုံပုတ်များဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သော ဆာဟယ်လ်ဟုခေါ်သော အကူးအပြောင်းခါးပတ်တစ်ခု တည်ရှိသည်<ref name="BritannicaWA" />။ ဤကွဲပြားသော ရှုခင်းတွင် အဓိက ပထဝီဝင်အင်္ဂါရပ်များလည်း ပါဝင်သည်။ အာဖရိက၏ အဓိကမြစ်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သော နိုင်ဂျာမြစ်သည် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းပြီး၊ ရေနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အရေးပါသော အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားသိသာထင်ရှားသော မြစ်များမှာ ဗိုလ်တာ၊ ဆီနီဂေါ နှင့် ဂမ်ဘီယာတို့ ဖြစ်သည်။ ဒေသ၏ အရှေ့ဘက်စွန်း (တစ်ခါတစ်ရံ အလယ်အာဖရိက၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည်) တွင်ရှိသော ချဒ်ရေကန်သည် ဂေဟဗေဒဆိုင်ရာ အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုကို ထမ်းဆောင်သည်။ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ကင်မရွန်းကြားရှိ အရှေ့ဘက်နယ်နိမိတ်တွင် ကင်မရွန်း ကုန်းမြင့်များ တည်ရှိသည်<ref name="BritannicaWA" />။ ဘီနင်နှင့် ဂါနာ၏ ကမ်းရိုးတန်းလွင်ပြင်များမှ ဘာကီနာ ဖာဆို၏ မြေပြန့်မြင့်များ၊ ကိပ်ဗာဒီ၏ မီးတောင်ကျွန်းများအထိ ကွဲပြားသော ရှုခင်းများသည် တစ်ဦးချင်းနိုင်ငံများအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသည်။ ဂီနီနှင့် နိုင်ဂျာတွင် တောင်တန်းဒေသများ၊ ဆီနီဂေါနှင့် ဂါနာတွင် မြစ်လွင်တောင်ကြားများ ရှိပြီး၊ ဒေသ၏ ပထဝီဆိုင်ရာ ရှုပ်ထွေးမှုကို ထပ်လောင်းဖော်ပြသည်<ref>{{cite web |url=https://www.studentsofhistory.com/west-african-countries-geography |title=West African Countries and Geography |publisher=Students of History |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အနောက်အာဖရိက၏ ရာသီဥတုသည် မြောက်ဘက်ရှိ ခြောက်သွေ့သော ဆာဟာရနှင့် တောင်ဘက်ရှိ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံရသည်<ref name="HistoryWA" />။ ဤအပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီများကို ထင်ရှားစွာ ခွဲခြားပေးသည်။ အေးသောလများ (နိုဝင်ဘာမှ ဖေဖော်ဝါရီအထိ) အတွင်း၊ ဆာဟာရမှ ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော အပူပိုင်းကုန်းတွင်းလေထုသည် ဟာမတ္တန် လေတိုက်ခတ်မှုကို ယူဆောင်လာပြီး၊ ဒေသတစ်လျှောက် ခြောက်သွေ့ပြီး ဖုန်ထူသော အခြေအနေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/science/West-African-monsoon |title=West African Monsoon |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်၊ ပူနွေးသောလများအတွင်း၊ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ လွှမ်းမိုးမှုသည် ရာသီဥတုမိုးများကို ယူဆောင်လာပြီး၊ မိုးရေချိန် ပိုမိုမြင့်မားလာစေသည်။ ဤလေထုများ၏ တွေ့ဆုံမှတ်ဖြစ်သော အပြန်အလှန်အပူပိုင်းအနိမ့်ပိုင်းဇုန် (ITCZ) သည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ၏ အချိန်နှင့် ပြင်းထန်မှုကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/science/West-African-monsoon |title=West African Monsoon |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ လတ္တီတွဒ်နှင့် မိုးရေချိန်ပုံစံများအပေါ် အခြေခံ၍၊ အနောက်အာဖရိကကို အဓိကရာသီဥတုဇုန် သုံးခုအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲနိုင်သည်။ အတ္တလန္တိတ်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိသော ဂီနီဇုန်သည် မိုးရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ ထင်ရှားစွာကွဲပြားပြီး နှစ်စဉ်မိုးရေချိန်မြင့်မားသော စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ခံစားရသည်<ref>{{cite web |url=https://africa-housing.com/from-sahel-to-guinea-types-of-climates-in-west-africa/ |title=Discover the Types of Climate in West Africa |publisher=Jobomax Homes |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ မြောက်ဘက်သို့ ပိုမိုတည်ရှိသော ဆာဟယ်လ်ဇုန်သည် မိုးရာသီတိုတောင်းပြီး ဆာဟာရသဲကန္တာရနှင့် ဆင်တူသော တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့ရာသီဥတုဖြင့် လက္ခဏာဆောင်သည်။ ဂီနီနှင့် ဆာဟယ်လ်ဇုန်များကြားတွင် ရှိသော ဆာဗားနားဇုန်သည် တစ်ပိုင်းခြောက်သွေ့သော အခြေအနေများနှင့် ခြောက်သွေ့ရာသီ၏ ကွဲပြားသော ကြာချိန်များနှင့်အတူ စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို ပြသသည်<ref>{{cite web |url=https://africa-housing.com/from-sahel-to-guinea-types-of-climates-in-west-africa/ |title=Discover the Types of Climate in West Africa |publisher=Jobomax Homes |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဒေသတစ်လျှောက် မိုးရေချိန်ပုံစံများသည် မြောက်ဘက်ရှိ သဲကန္တာရချုံပုတ်များမှ တောင်ဘက်ရှိ အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများသို့ မြောက်မှ တောင်သို့ မျဉ်းပြိုင်ဖြစ်သော သစ်ပင်ပန်းမန်ဇုန်များကို သိသာစွာ လွှမ်းမိုးသည်<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/science/West-African-monsoon |title=West African Monsoon |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အနောက်အာဖရိကသည် သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ကြွယ်ဝစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ သတ္တုဓာတ်အရင်းအမြစ်များတွင် ဂါနာနှင့် မာလီတို့တွင် အထူးသဖြင့် ရွှေသိုက်များ၊ ဆီယာရာ လီယွန်းကဲ့သို့သော နိုင်ငံများရှိ စိန်များ ပါဝင်သည်<ref name="HistoryWA" />။ အခြားအရေးပါသော သတ္တုဓာတ်များမှာ သံရိုင်း၊ ဘောက်ဆိုက်၊ ယူရေနီယမ်၊ ရေနံ နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့တို့ ဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Natural_resources_of_Africa |title=Natural Resources of Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ စိုက်ပျိုးရေးအရ၊ အနောက်အာဖရိကသည် ကိုကိုး၊ ကော်ဖီ၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ သစ်သား၊ ဆန် နှင့် ငါးတို့၏ အဓိကထုတ်လုပ်သူဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |title=West Africa |publisher=EverGreen Agriculture |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref>။ သမိုင်းအရ၊ ရွှေ၊ သံ နှင့် ဆင်စွယ်တို့သည် ဒေသ၏ ကုန်သွယ်ရေးကွန်ရက်များတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်<ref name="HistoryWA" />။ သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ပေါကြွယ်ဝသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်နေရသည်။ သစ်တောပြုန်းတီးမှုမှာ သစ်ထုတ်လုပ်မှု၊ စိုက်ပျိုးရေးချဲ့ထွင်မှု နှင့် မီးဖိုချောင်သုံးထင်းစုဆောင်းမှုတို့ကြောင့် အဓိကစိုးရိမ်စရာဖြစ်နေသည်<ref name="HistoryWA" />။ ရေရှည်မတည်တံ့သော စိုက်ပျိုးရေးအလေ့အကျင့်များနှင့် ညစ်ညမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော မြေဆီလွှာပျက်စီးမှုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ပြဿနာများကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Environmental_issues_in_Africa |title=Environmental Issues in Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ လေထုနှင့် ရေထု ညစ်ညမ်းမှု၊ အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယား၏ နိုင်ဂျာမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် ရေနံယိုဖိတ်မှု၏ ပျက်စီးစေသော သက်ရောက်မှုများသည် လူ့ကျန်းမာရေးနှင့် ဂေဟစနစ်များအပေါ် အန္တရာယ်များဖြစ်စေသည်<ref name="HistoryWA" />။ ကမ်းရိုးတန်းတိုက်စားမှုသည်လည်း အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာတွင် သိသာထင်ရှားသော ပြဿနာတစ်ရပ်ဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://earth.org/environmental-issues-in-africa/ |title=5 Biggest Environmental Issues In Africa In 2024 |publisher=Earth.Org |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ထို့ပြင်၊ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုသည် ဒေသအပေါ် ပြင်းထန်သော သက်ရောက်မှုများ ရှိနေပြီး၊ အပူချိန်မြင့်တက်မှု၊ ပိုမိုမကြာခဏဖြစ်ပေါ်ပြီး ပြင်းထန်သော မိုးခေါင်မှုနှင့် ရေကြီးမှုများ၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်မှုတို့က အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများကို ခြိမ်းခြောက်နေသည်<ref name="HistoryWA" />။ ဤပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများသည် ဒေသ၏ ထူးခြားသော သစ်ပင်ပန်းမန်များနှင့် တိရစ္ဆာန်များ၊ အထူးသဖြင့် မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်များအပါအဝင် ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲမှုဆုံးရှုံးမှုကို အထောက်အကူဖြစ်စေသည်<ref name="HistoryWA" />။ == လူဦးရေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == အနောက်အာဖရိကသည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာပြီး ကွဲပြားသော လူဦးရေကို လက်ခံထားသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် မတ်လအထိ၊ ခန့်မှန်းလူဦးရေ ၄၆၃ သန်းကျော်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်က ၇၀ သန်းခန့်မှ သိသာစွာ တိုးတက်လာခြင်းဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.worldometers.info/world-population/western-africa-population/ |title=Population of Western Africa (2025) |publisher=Worldometer |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဒေသတွင် နှစ်စဉ်လူဦးရေ တိုးတက်မှုနှုန်း မြင့်မားပြီး၊ ပျမ်းမျှအသက် ၁၈ နှစ်ခန့်ရှိသော လူငယ်လူဦးရေဖွဲ့စည်းပုံကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်<ref name="HistoryWA" />။ လူဦးရေသိပ်သည်းမှုသည် ဒေသတစ်လျှောက် ကွဲပြားသော်လည်း၊ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင် လူဦးရေထူထပ်မှု သိသာထင်ရှားသည်<ref>{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western & Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ မြို့ပြဖြစ်မှုသည်လည်း အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်နေပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော ရာခိုင်နှုန်းသည် ယခုအခါ မြို့များတွင် နေထိုင်ကြသည်<ref>{{cite web |url=https://www.migrationdataportal.org/regional-data-overview/western-africa |title=Migration Data in Western Africa |publisher=Migration Data Portal |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုသည် ပဋိပက္ခများ၊ စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများ နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ပြောင်းလဲမှုများကဲ့သို့သော အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် သိသာထင်ရှားသော လူဦးရေဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.migrationdataportal.org/regional-data-overview/western-africa |title=Migration Data in Western Africa |publisher=Migration Data Portal |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အနောက်အာဖရိက၏ ယဉ်ကျေးမှုရှုခင်းသည် ထူးခြားစွာ ကြွယ်ဝပြီး ကွဲပြားသည်။ ၎င်းသည် ၎င်းတို့၏ သမိုင်း၊ ဘာသာစကား၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် အစဉ်အလာများဖြင့် ကွဲပြားသော လူမျိုးစုပေါင်းများစွာရှိမှုကြောင့် ပုံဖော်ထားသည်<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Africa/People |title=Africa - Ethnic Groups, Cultures, Languages |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အဓိကလူမျိုးစုများတွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နိုင်ဂျာတွင် အဓိကတွေ့ရသော ဟောက်ဆာနှင့် ဖူလာနီ၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဘီနင်တွင် သိသာထင်ရှားသော လူဦးရေရှိသည့် ယိုရူဘာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် စုစည်းနေထိုင်သော အစ်ဂဘို၊ ဂါနာနှင့် အိုင်ဗရီကို့စ်တွင် အဓိကနေထိုင်သော အာကန်၊ ဆီနီဂေါနှင့် မာလီတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့နေသော မန်ဒီလူမျိုးများ၊ ဆာဟယ်လ်တစ်လျှောက် ရှိသော သိုးထိန်းလူမျိုးစု ဖူလာနီ၊ နှင့် ဆာဟာရအနားသတ်တွင် နေထိုင်သော တူအာရက်တို့ ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_ethnic_groups_of_Africa |title=List of Ethnic Groups of Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဤကွဲပြားသော လူမျိုးစုများအကြား ဆက်ဆံရေးနှင့် အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုများသည် ဒေသ၏ သမိုင်းကို ပုံဖော်ခဲ့ပြီး ယခုအခါလည်း ၎င်း၏ လူမှုနှင့် နိုင်ငံရေးဒိုင်းနမစ်များကို ဆက်လက်လွှမ်းမိုးနေသည်<ref>{{cite web |url=https://www.rgs.org/media/0sylnyi3/westafricanempiresresource.pdf |title=West African Empires |publisher=Royal Geographical Society |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဤလူမျိုးစုကွဲပြားမှုသည် အနောက်အာဖရိက၏ ဘာသာစကားရှုခင်းတွင် ထင်ဟပ်နေပြီး၊ ၎င်းတွင် အာဖရိကဘာသာစကားမိသားစု သုံးမျိုးဖြစ်သည့် နိုင်ဂျာ-ကွန်ဂို၊ အာဖရို-အာရှီယတ် နှင့် နိုင်လို-ဆာဟာရန်မှ ဆင်းသက်လာသော ဘာသာစကား ရာပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.ldc.upenn.edu/sites/www.ldc.upenn.edu/files/west-african-languages-2019-update.pdf |title=West African Languages |publisher=Linguistic Data Consortium |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အများဆုံးပြောဆိုသော ဘာသာစကားများတွင် ဒေသ၏ ကိုလိုနီသမိုင်းကြောင့် နိုင်ငံများစွာ၏ တရားဝင်ဘာသာစကားအဖြစ် ဆောင်ရွက်သော ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.pulse.ng/articles/lifestyle/food-and-travel/here-are-the-most-popular-languages-spoken-in-west-africa-2024081112020040844 |title=Here are the Most Popular Languages Spoken in West Africa |publisher=Pulse Nigeria |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အခြားထင်ရှားသော ဘာသာစကားများမှာ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဘီနင် နှင့် တိုဂိုတို့တွင် လူဦးရေများစွာပြောဆိုသော ယိုရူဘာ၊ မော်ရီတေးနီးယား၊ မာလီ နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် ပျံ့နှံ့သော အာရဗီ၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် နိုင်ဂျာတွင် အများဆုံးပြောဆိုသော ဟောက်ဆာ၊ နှင့် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံအသီးသီးတွင် သိသာထင်ရှားသော ပြောဆိုသူများရှိသည့် ဖူလူလဒီ/ပူလာ၊ အာကန် နှင့် ဝူလော့ဖ်တို့ ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.culturesofwestafrica.com/west-african-languages/ |title=West African Languages |publisher=Cultures of West Africa |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဌာနေဘာသာစကားများစွာသည် အဓိကအားဖြင့် ပါးစပ်ဖြင့်သာ ပြောဆိုသော်လည်း၊ မန်ဒီဘာသာစကားများအတွက် အင်ကိုစာလုံးများနှင့် လိုက်ဘေးရီးယားရှိ ဗိုင်းစာလုံးများကဲ့သို့သော အချို့ဘာသာစကားများတွင် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရေးသားမှုစနစ်များ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.ldc.upenn.edu/sites/www.ldc.upenn.edu/files/west-african-languages-2019-update.pdf |title=West African Languages |publisher=Linguistic Data Consortium |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဘာသာစကားကွဲပြားမှုသည် ဒေသအတွင်း ရှုပ်ထွေးသော သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုများကို အလေးပေးဖော်ပြသည်။ ဘာသာတရားသည် အနောက်အာဖရိကသားများ၏ ဘဝတွင် အခြေခံကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ အဓိကဘာသာတရား နှစ်ခုမှာ အစ္စလာမ်နှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် ဤဘာသာတရားတစ်ခုခုကို ကိုးကွယ်ကြသည်<ref>{{cite web |url=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=20r |title=Included Regions: Western Africa |publisher=World Religion |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အစ္စလာမ်ဘာသာသည် ၉ ရာစုနှင့် ၁၀ ရာစုခန့်က ကုန်သွယ်မှုနှင့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများမှတစ်ဆင့် အနောက်အာဖရိကသို့ ပထမဆုံးပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး၊ ဒေသ၏ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် နိုင်ငံရေးစနစ်များထဲသို့ နက်ရှိုင်းစွာ ပေါင်းစည်းခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_Africa |title=Religion in Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ခရစ်ယာန်ဘာသာသည် ဥရောပစူးစမ်းရှာဖွေမှုနှင့် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း နောက်ပိုင်းတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး၊ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများစွာတွင် သိသာထင်ရှားသော နောက်လိုက်များရရှိခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_Africa |title=Religion in Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဤအေဗရာဟမ်ဘာသာများနှင့်အတူ၊ ထူးခြားသော ယုံကြည်ချက်များနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများပါဝင်သည့် ဌာနေဘာသာတရားအမျိုးမျိုးကို ဆက်လက်ကျင့်သုံးနေကြသည်<ref>{{cite web |url=https://www.setfreealliance.org/traditional-african-religions/ |title=Traditional African Religions |publisher=Set Free Alliance |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ရိုးရာယုံကြည်ချက်များကို အစ္စလာမ် သို့မဟုတ် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ရောနှောကျင့်သုံးခြင်းဖြစ်သည့် ဘာသာရောစပ်မှုသည်လည်း ဒေသတစ်လျှောက် အဖြစ်များသော ဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Religion_in_Africa |title=Religion in Africa |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဘာသာတရားသည် လူမှုစံနှုန်းများ၊ ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးများ နှင့် တစ်ခါတစ်ရံ နိုင်ငံရေးဒိုင်းနမစ်များကို နက်ရှိုင်းစွာ လွှမ်းမိုးသည်။ အနောက်အာဖရိကယဉ်ကျေးမှုသည် အစဉ်အလာ၊ အနုပညာ နှင့် ဖော်ပြမှုပုံစံများတွင် ကြွယ်ဝသည်။ ပါးစပ်ရာဇဝင်သည် အလွန်အရေးပါသော နေရာတစ်ခုရှိပြီး၊ ဂရီယော့များသည် ပုံပြင်ပြောခြင်း၊ ဂီတ နှင့် ကဗျာများမှတစ်ဆင့် သမိုင်း၊ မျိုးရိုးစဉ်ဆက် နှင့် ယဉ်ကျေးမှုတန်ဖိုးများကို ထိန်းသိမ်းသူများအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်<ref>{{cite web |url=http://exploringafrica.matrix.msu.edu/curriculum/unit-four/module-seventeen/module-seventeen-activity-three/ |title=Culture, Society, and Production in West Africa |publisher=Exploring Africa |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ရိုးရာဂီတနှင့် အကများသည် လူမှုဘဝတွင် အဓိကအစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး၊ ကိုရာ၊ ဘာလာဖွန်၊ ဂျင်ဘီ နှင့် စကားပြောဒရမ်ကဲ့သို့သော တူရိယာများကို အသုံးပြုကာ၊ ဟိုင်းလိုက်၊ ဂျူဂျူ နှင့် အမ်ဘာလက်စ်ကဲ့သို့သော ပုံစံအမျိုးမျိုးကို လွှမ်းခြုံထားသည်<ref>{{cite web |url=https://www.ashkenaz.com/notes-and-rhythms/from-griots-to-mbalax |title=From Griots to Mbalax: Traditional West African Music |publisher=Ashkenaz |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အမြင်အနုပညာများသည်လည်း ထင်ရှားပြီး၊ ဘီနင်၏ ရှုပ်ထွေးသော ကြေးထည်များ၊ ဂါနာမှ တက်ကြွသော ကန်တီအထည်၊ နှင့် အခမ်းအနားများနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာများတွင် အသုံးပြုသော မျက်နှာဖုံးပုံစံအမျိုးမျိုး ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=https://library.fiveable.me/key-terms/apush/west-african-culture |title=West African Culture |publisher=Fiveable |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် ဈာပနအခမ်းအနားများကဲ့သို့သော ဘဝတွင် အရေးပါသော ဖြစ်ရပ်များကို အမှတ်အသားပြုသည့် ပွဲတော်များနှင့် အခမ်းအနားများသည် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်လျက်ရှိသည်<ref>{{cite web |url=https://socialstudieshelp.com/exploring-west-african-culture-traditions-music-art/ |title=Exploring West African Culture: Traditions, Music, Art |publisher=Social Studies Help |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းနှင့် စုပေါင်းသာယာဝပြောမှုကို အလေးပေးသည့် အူဘွန်တူဒဿနသည် အနောက်အာဖရိကလူ့အဖွဲ့အစည်းများစွာတွင် အဓိကတန်ဖိုးတစ်ခုဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://socialstudieshelp.com/exploring-west-african-culture-traditions-music-art/ |title=Exploring West African Culture: Traditions, Music, Art |publisher=Social Studies Help |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိက၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်သည် အမေရိကတိုက်တွင် ဂျက်ဇ်၊ ဘလူးစ် နှင့် ဟစ်ဟော့ဂီတအမျိုးအစားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် သိသာထင်ရှားသော လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://library.fiveable.me/key-terms/apush/west-african-culture |title=West African Culture |publisher=Fiveable |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ == အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေး == အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေးသည် ရိုးရာနှင့် ခေတ်မီဆန်သော ကဏ္ဍများ ရောနှောပါဝင်ပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သဘာဝအရင်းအမြစ်များအပေါ် မှီခိုမှု သိသာထင်ရှားသည်။ စိုက်ပျိုးရေးသည် လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းကို အလုပ်အကိုင်ပေးထားပြီး၊ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ ဂျီဒီပီတွင် များစွာပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western & Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များတွင် ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်းထုတ်လုပ်သူများဖြစ်သည့် အိုင်ဗရီကို့စ်နှင့် ဂါနာတို့မှ ကိုကိုး၊ ကော်ဖီ၊ ဝါ၊ မြေပဲ၊ သစ်သား၊ ဆန် နှင့် ငါးတို့ ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |title=West Africa |publisher=EverGreen Agriculture |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409231359/http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |archive-date=9 April 2025 |url-status=dead}}</ref>။ ဒေသတွင် သတ္တုဓာတ်အရင်းအမြစ်များလည်း ကြွယ်ဝပြီး၊ ဂါနာနှင့် မာလီတို့မှ ရွှေသည် အဓိကပို့ကုန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြားအရေးပါသော သတ္တုဓာတ်များတွင် အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယားမှ ရေနံစိမ်း နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့၊ အလူမီနီယမ်သတ္တုရိုင်း၊ သန့်စင်ထားသော ရေနံ၊ မန်းဂနိစ်၊ ဘောက်ဆိုက် နှင့် သံရိုင်းတို့ ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |title=West Africa |publisher=EverGreen Agriculture |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409231359/http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |archive-date=9 April 2025 |url-status=dead}}</ref>။ ရေနံနှင့် ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လုပ်မှုအပြင် ရေအားလျှပ်စစ်နှင့် စိမ်းလန်းသော စွမ်းအင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အလားအလာများပါဝင်သည့် စွမ်းအင်ကဏ္ဍသည်လည်း ဒေသ၏ စီးပွားရေးအတွက် အရေးပါသည်<ref>{{cite web |url=http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |title=West Africa |publisher=EverGreen Agriculture |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409231359/http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |archive-date=9 April 2025 |url-status=dead}}</ref>။ ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍသည် တိုးတက်လာနေပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ဘဏ္ဍာရေးတို့တွင် အခွင့်အလမ်းများ တိုးပွားလာသည်။ အထူးသဖြင့် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဂါနာတို့တွင် ဖင်နည်းပညာ (fintech) နှင့် အီး-ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး (e-commerce) ကဲ့သို့သော နည်းပညာနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုကဏ္ဍသည် လျင်မြန်စွာ ချဲ့ထွင်လျက်ရှိပြီး၊ ကမ်းရိုးတန်းနိုင်ငံများတွင် အဏ္ဍဝါအရင်းအမြစ်များကို အာရုံစိုက်သော အပြာရောင်စီးပွားရေးသည် ထင်ရှားလာသည်<ref>{{cite web |url=https://ascendingafrica.org/west-africa/ |title=West Africa's Vibrant Economic Vision |publisher=Ascending Africa |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အနောက်အာဖရိက၏ ကုန်သွယ်ရေးပုံစံများသည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးတွင် ၎င်း၏ အခန်းကဏ္ဍကို ထင်ဟပ်သည်။ အဓိကပို့ကုန်များတွင် ရွှေ၊ ရေနံစိမ်း၊ ရေနံဓာတ်ငွေ့၊ အလူမီနီယမ်သတ္တုရိုင်း၊ သန့်စင်ထားသော ရေနံ၊ ကိုကိုးစေ့ နှင့် မန်းဂနိစ်သတ္တုရိုင်းတို့ ပါဝင်သည်<ref name="HistoryWA" />။ ဒေသ၏ အဓိကတင်သွင်းကုန်များတွင် ဘစ်သမတ်ရေနံချက်ဆီ၊ မော်တော်ယာဉ်များ၊ စက်ယန္တရားများ၊ သီးနှံများ၊ ပလတ်စတစ်များ၊ သံမဏိ၊ ဆေးဝါးများ နှင့် ဆန်တို့ ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=https://oec.world/en/profile/international_organization/ecowas |title=ECOWAS Exports, Imports, and Trade Partners |publisher=The Observatory of Economic Complexity |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ECOWAS အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ အဓိကကုန်သွယ်ဖက်များမှာ ပို့ကုန်အတွက် အာရပ်စော်ဘွားများ ပြည်ထောင်စု၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နှင့် အမေရိကန်၊ တင်သွင်းကုန်အတွက် တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ စင်ကာပူ၊ ဘယ်လ်ဂျီယမ် နှင့် နယ်သာလန်တို့ ဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://oec.world/en/profile/international_organization/ecowas |title=ECOWAS Exports, Imports, and Trade Partners |publisher=The Observatory of Economic Complexity |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဤကုန်သွယ်ရေးဒိုင်းနမစ်များသည် အနောက်အာဖရိကသည် ကုန်ကြမ်းများ၏ သိသာထင်ရှားသော ထောက်ပံ့သူဖြစ်ပြီး၊ ထုတ်လုပ်ထားသော ကုန်ပစ္စည်းများ၏ စားသုံးသူဖြစ်ကြောင်း မီးမောင်းထိုးပြသည်။ အနောက်အာဖရိက၏ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုသည် မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း နှေးကွေးလာသော လမ်းကြောင်းကို ပြသခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် ပျမ်းမျှဂျီဒီပီတိုးတက်မှု ၃.၅% ရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၂ ခုနှစ်က ၄.၀% မှ ကျဆင်းလာခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.bidc-ebid.org/en/wp-content/uploads/EBID_WADO-2024_EN_final_2.pdf |title=West Africa Development Outlook 2024 |publisher=EBID |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်အတွက် ခန့်မှန်းချက်များအရ ၃.၉% သို့ အနည်းငယ်တိုးတက်လာမည်ဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၂၅-၂၆ တွင် ၄.၂% သို့ ထပ်မံအရှိန်မြှင့်လာမည်ဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western & Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ သို့သော်၊ ဤတိုးတက်မှုသည် ကုန်ပစ္စည်းဈေးနှုန်းအတက်အကျ၊ နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု၊ အခြေခံအဆောက်အအုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ပေါင်းစည်းမှု တိုးတက်မှုအပေါ် လွှမ်းမိုးခံရသည်။ ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ မလုံခြုံမှုနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု၏ ကျယ်ပြန့်သော သက်ရောက်မှုများသည် စီးပွားရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ရေရှည်တည်တံ့စေရန် သိသာထင်ရှားသော စိန်ခေါ်မှုများဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western & Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ စီးပွားရေးကွာဟမှုများသည် ဒေသတစ်လျှောက် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး၊ အချို့နိုင်ငံများနှင့် ဒေသခွဲများသည် အခြားသူများထက် ပိုမိုအားကောင်းသော တိုးတက်မှုကို တွေ့ကြုံခံစားရသည်<ref>{{cite web |url=https://african-development.fr/en/blog/export-to-west-africa |title=West Africa: The Local Economy and its... |publisher=African Development |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုရှိသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရသည်။ ဆင်းရဲမွဲတေမှုအဆင့်များ မြင့်မားနေဆဲဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ၏ သိသာထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းသည် အလွန်ဆင်းရဲမွဲတေမှုတွင် နေထိုင်ကြသည်<ref>{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western & Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ လျှပ်စစ်မီး၊ ပညာရေး နှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုကဲ့သို့သော အခြေခံဝန်ဆောင်မှုများသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်သည် ဒေသတစ်လျှောက် မညီမျှဖြစ်နေသည်<ref>{{cite web |url=https://infrastructureafrica.opendataforafrica.org/cicdlbb/world-development-indicators?country=1000640-west-africa |title=West Africa - World Development Indicators |publisher=Open Data for Africa |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ အခြေခံအဆောက်အအုံချို့တဲ့မှု၊ အထူးသဖြင့် အသေးစားနှင့် အလတ်စားလုပ်ငန်းများအတွက် ဘဏ္ဍာရေးရရှိမှု ကန့်သတ်ချက်၊ နှင့် အကြွေးဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများသည် ထပ်ဆောင်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် အဓိကအတားအဆီးများဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |title=West Africa |publisher=EverGreen Agriculture |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409231359/http://evergreenagriculture.net/evergreen-nations/west-africa/ |archive-date=9 April 2025 |url-status=dead}}</ref>။ ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် အာဖရိကဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများသည် ဒေသတွင်း ဖွံ့ဖြိုးရေးအစီအမံများကို ပံ့ပိုးရန် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် နည်းပညာအကူအညီများ ပေးအပ်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa |title=Western & Central Africa |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ == နိုင်ငံရေးရှုခင်း == အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးရှုခင်းသည် ကွဲပြားပြီး၊ ဒေသတစ်လျှောက် အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံအမျိုးမျိုး ရှိနေသည်။ သမ္မတအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များသည် အများဆုံးဖြစ်သော်လည်း၊ တစ်ပိုင်းသမ္မတစနစ်နှင့် ပါလီမန်သမ္မတစနစ်များလည်း တည်ရှိသည်<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_African_Union_member_states_by_political_system |title=List of African Union Member States by Political System |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ နိုင်ငံများစွာသည် ဒီမိုကရေစီစနစ်များကို လက်ခံကျင့်သုံးထားသော်လည်း၊ ဒေသတွင် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုကာလများနှင့် အချို့နိုင်ငံများတွင် အာဏာရှင်သဘောထားများ ဆက်လက်တည်ရှိနေမှုကိုလည်း တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်<ref>{{cite web |url=https://www.brookings.edu/articles/democracy-and-reconfigured-power-in-africa/ |title=Democracy and Reconfigured Power in Africa |publisher=Brookings Institution |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ သမိုင်းအရ၊ ဘုရင်စနစ်များသည် အနောက်အာဖရိကလူ့အဖွဲ့အစည်းများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အချို့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာအခြေအနေများတွင် ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်နိုင်သည်<ref name="HistoryWA" />။ အနောက်အာဖရိကရှိ အဓိကဒေသဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းမှာ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ စီးပွားရေးအသိုက်အဝန်း (ECOWAS) ဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/ECOWAS |title=ECOWAS |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ECOWAS တွင် ဘီနင်၊ ဘာကီနာ ဖာဆို၊ ကိပ်ဗာဒီ၊ အိုင်ဗရီကို့စ်၊ ဂမ်ဘီယာ၊ ဂါနာ၊ ဂီနီ၊ ဂီနီ-ဘစ်ဆော၊ လိုက်ဘေးရီးယား၊ မာလီ၊ နိုင်ဂျာ၊ နိုင်ဂျီးရီးယား၊ ဆီနီဂေါ၊ ဆီယာရာ လီယွန်း နှင့် တိုဂို စသည့် နိုင်ငံ ၁၅ နိုင်ငံ ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=https://ecowas.int/member-states/ |title=Member States |publisher=ECOWAS |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ECOWAS ၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ ဒေသတွင်း စီးပွားရေးပေါင်းစည်းမှု၊ ငြိမ်းချမ်းရေး၊ လုံခြုံရေး နှင့် ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများကို မြှင့်တင်ရန်ဖြစ်သည်။ ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ဒေသတွင်း ပဋိပက္ခများကို ဖြေရှင်းရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ လိုက်ဘေးရီးယားနှင့် ဆီယာရာ လီယွန်းရှိ ပြည်တွင်းစစ်များအတွင်း ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရေးတပ်ဖွဲ့များ စေလွှတ်ခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များ ပါဝင်သည်<ref>{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/ECOWAS#Peacekeeping |title=ECOWAS - Peacekeeping |publisher=Wikipedia |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ထို့ပြင်၊ ECOWAS သည် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းနေပြီး၊ ဒေသတွင်း လွတ်လပ်စွာ သွားလာခွင့်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးအခွန်လျှော့ချခြင်းကဲ့သို့သော မူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်<ref>{{cite web |url=https://ecowas.int/about-ecowas/ |title=About ECOWAS |publisher=ECOWAS |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-date=1 April 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250401192620/https://ecowas.int/about-ecowas/ |url-status=dead }}</ref>။ အနောက်အာဖရိကသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး၊ စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၊ ပြည်တွင်းစစ်များ၊ နှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများသည် ဒေသ၏ နိုင်ငံရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အဟန့်အတားဖြစ်စေခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/western-Africa/Decolonization-and-the-regaining-of-independence |title=Decolonization and the Regaining of Independence |publisher=Encyclopædia Britannica |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း၊ မာလီ (၂၀၂၀၊ ၂၀၂၁)၊ ဂီနီ (၂၀၂၁)၊ ဘာကီနာ ဖာဆို (၂၀၂၂)၊ နှင့် နိုင်ဂျာ (၂၀၂၃) တို့တွ Roleစစ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှု၏ အားနည်းချက်များကို မီးမောင်းထိုးပြခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဤဖြစ်ရပ်များသည် ECOWAS အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအကြား တင်းမာမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပြီး၊ အချို့နိုင်ငံများကို အဖွဲ့အစည်းမှ ဆိုင်းငံ့ခံရခြင်းနှင့် စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခံရခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/24/west-african-bloc-lifts-sanctions-on-niger-keeps-other-measures-in-place |title=West African Bloc Lifts Sanctions on Niger |publisher=Al Jazeera |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=March 2025 }}</ref>။ ထို့ပြင်၊ ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် စစ်ရေးအရ ပြိုကွဲနေမှုများသည် ဒေသတွင်း တည်ငြိမ်မှုကို ထိခိုက်စေသော နောက်ထပ်စိန်ခေါ်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.crisisgroup.org/africa/west-africa/sahel-and-west-africa-2024-trends-watch |title=Sahel and West Africa: 2024 Trends to Watch |publisher=International Crisis Group |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများရှိသော်လည်း၊ အနောက်အာဖရိကရှိ နိုင်ငံများစွာသည် ဒီမိုကရေစီအုပ်ချုပ်မှုကို အားဖြည့်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ ဂါနာ၊ ဆီနီဂေါ နှင့် ကိပ်ဗာဒီတို့သည် ဒီမိုကရေစီအောင်မြင်မှု၏ ဥပမာများအဖြစ် မကြာခဏ ကိုးကားခံရပြီး၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲများ၊ အာဏာလွှဲပြောင်းမှု ငြိမ်းချမ်းစွာဖြစ်ပေါ်မှု နှင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒအပေါ် အခြေခံသော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်များကို ပြသခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.brookings.edu/articles/democracy-and-reconfigured-power-in-africa/ |title=Democracy and Reconfigured Power in Africa |publisher=Brookings Institution |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ သို့သော်၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု၊ မဲဆန္ဒရှင်များကို ဖိနှိပ်မှု၊ နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးအားနည်းချက်များသည် နိုင်ငံများစွာတွင် ဒီမိုကရေစီကို ဆက်လက်စိန်ခေါ်နေသည်<ref>{{cite web |url=https://freedomhouse.org/explore-the-map?year=2024&region=West%20Africa |title=Freedom in the World 2024 - West Africa |publisher=Freedom House |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးသည် ကမ္ဘာ့အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၊ အထူးသဖြင့် ယခင်ကိုလိုနီအင်အားကြီးနိုင်ငံများဖြစ်သော ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိန်၊ နှင့် တရုတ်ကဲ့သို့သော ပေါ်ထွက်လာသော အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကိုလည်း ခံရသည်<ref>{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ == မကြာသေးမီက ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများ == မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း၊ အနောက်အာဖရိကသည် သိသာထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်များနှင့် တိုးတက်မှုများကို တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။ ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ အကြမ်းဖက်မှုများ မြင့်တက်လာမှုသည် ဒေသတွင်း လုံခြုံရေးကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့ပြီး၊ ဘိုကိုဟာရမ်နှင့် အစ္စလာမ်နိုင်ငံအဖွဲ့ (ISWAP) ကဲ့သို့သော အကြမ်းဖက်အဖွဲ့များသည် နိုင်ဂျီးရီးယား၊ မာလီ၊ ဘာကီနာ ဖာဆို နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် လှုပ်ရှားမှုများ တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်<ref>{{cite web |url=https://www.crisisgroup.org/africa/west-africa/sahel-and-west-africa-2024-trends-watch |title=Sahel and West Africa: 2024 Trends to Watch |publisher=International Crisis Group |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ဤအကြမ်းဖက်မှုများသည် လူသန်းပေါင်းများစွာကို အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်စေခဲ့ပြီး၊ ဒေသတွင်း လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://reliefweb.int/report/nigeria/west-and-central-africa-weekly-regional-humanitarian-snapshot-23-29-january-2024 |title=West and Central Africa: Weekly Regional Humanitarian Snapshot |publisher=ReliefWeb |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ECOWAS နှင့် ပြင်သစ်ဦးဆောင်သော ဘက်စုံစစ်ဆင်ရေးများသည် ဤအကြမ်းဖက်မှုများကို တိုက်ဖျက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း၊ ရေရှည်အောင်မြင်မှုမှာ အကန့်အသတ်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.cfr.org/backgrounder/insurgency-sahel-region-africa |title=Insurgency in the Sahel Region of Africa |publisher=Council on Foreign Relations |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=March 2025 }}</ref>။ စစ်အာဏာသိမ်းမှုများ၏ လှိုင်းလုံးသည် အနောက်အာဖရိက၏ နိုင်ငံရေးအခင်းအကျင်းကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစတင်၍ မာလီ၊ ဂီနီ၊ ဘာကီနာ ဖာဆို နှင့် နိုင်ဂျာတို့တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး၊ ဤဖြစ်ရပ်များသည် စီးပွားရေးမကျေနပ်မှု၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု နှင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အစိုးရများ မအောင်မြင်မှုတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-africa-67665402 |title=Why Have There Been So Many Coups in West Africa? |publisher=BBC |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=March 2025 }}</ref>။ ဤအာဏာသိမ်းမှုများသည် ဒေသတွင်း ဒီမိုကရေစီစံနှုန်းများ ဆုတ်ယုတ်မှုအပေါ် စိုးရိမ်မှုများ တိုးပွားလာစေခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူများအကြား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးကို ထောက်ခံမှု တိုးလာသည်ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်<ref>{{cite web |url=https://www.fletcherforum.org/home/04/15/2024/west-africa-and-the-politics-of-decolonization |title=West Africa and the Politics of Decolonization |publisher=The Fletcher Forum |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ထို့ပြင်၊ အာဏာသိမ်းထားသော နိုင်ငံများသည် ပြင်သစ်နှင့် အနောက်တိုင်းဩဇာကို ဆန့်ကျင်လျက်၊ ရုရှားနှင့် တရုတ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေးကို အားကောင်းလာစေခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/3/17/russia-eyes-west-africa-to-expand-influence-counter-western-powers |title=Russia Eyes West Africa to Expand Influence |publisher=Al Jazeera |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=March 2025 }}</ref>။ စီးပွားရေးအရ၊ အနောက်အာဖရိကသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာနှင့် စိမ်းလန်းသော စွမ်းအင်ကဏ္ဍများတွင် တိုးတက်မှုများကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဂါနာတို့သည် ဖင်နည်းပညာ (fintech) နှင့် စတင်လုပ်ငန်းများ (startups) အတွက် အချက်အချာနေရာများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး၊ လူငယ်လူဦးရေကို စီးပွားရေးတိုးတက်မှုအတွက် အသုံးချနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်<ref>{{cite web |url=https://ascendingafrica.org/west-africa/ |title=West Africa's Vibrant Economic Vision |publisher=Ascending Africa |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို တုံ့ပြန်ရာတွင်၊ နိုင်ငံများစွာသည် နေစွမ်းအင်နှင့် ရေအားလျှပ်စစ်ကဲ့သို့သော ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲ စွမ်းအင်ရင်းမြစ်များကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံလျက်ရှိပြီး၊ ကာဗွန်ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချရန် ရည်ရွယ်သည်<ref>{{cite web |url=https://www.afdb.org/en/topics-and-sectors/sectors/renewable-energy |title=Renewable Energy |publisher=African Development Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ }}{{Dead link|date=March 2025 }}</ref>။ သို့သော်၊ ရာသီဥတုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများ၊ အထူးသဖြင့် ဆာဟယ်လ်ဒေသရှိ မိုးခေါင်မှုနှင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ ရေကြီးမှုများသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် လူနေထိုင်မှုအပေါ် သက်ရောက်မှုများ ရှိနေသည်<ref>{{cite web |url=https://earth.org/environmental-issues-in-africa/ |title=5 Biggest Environmental Issues In Africa In 2024 |publisher=Earth.Org |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကပ်ဘေးကြီးဖြစ်သည့် COVID-19 ၏ သက်ရောက်မှုသည် အနောက်အာဖရိက၏ ကျန်းမာရေးစနစ်များ၊ စီးပွားရေးများ နှင့် လူမှုဘဝများကို ၂၀၂၀ ခုနှစ်မှစ၍ ဆက်လက်ထိခိုက်စေခဲ့သည်။ ကပ်ရောဂါကြောင့် စီးပွားရေးကျဆင်းမှုနှင့် အလုပ်လက်မဲ့မှု တိုးလာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း၊ ဒေသတွင်း နိုင်ငံများသည် ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံမှု အစီအစဉ်များနှင့် စီးပွားရေးပြန်လည်ထူထောင်ရေး အစီအမံများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်<ref>{{cite web |url=https://www.worldbank.org/en/region/afr/publication/africas-pulse |title=Africa’s Pulse |publisher=World Bank |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂ |archive-date=8 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308154539/https://www.worldbank.org/en/region/afr/publication/africas-pulse }}</ref>။ ထို့ပြင်၊ အနောက်အာဖရိကသည် အာဖရိကတိုက်လွှမ်းခြုံသော ကုန်သွယ်ရေးဧရိယာ (AfCFTA) တွင် ပါဝင်လျက်ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ဒေသတွင်း ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးပေါင်းစည်းမှုကို မြှင့်တင်ရန် ရည်ရွယ်သည်<ref>{{cite web |url=https://au-afcfta.org/ |title=African Continental Free Trade Area |publisher=AfCFTA |accessdate=၂၀၂၅-၀၃-၂၂}}</ref>။ == ကိုးကား == {{reflist|30rem}} == ပြင်ပလင့်များ == * [https://www.ecowas.int/ ECOWAS တရားဝင်ဝက်ဘ်ဆိုက်] * [https://www.worldbank.org/en/region/afr/western-and-central-africa ကမ္ဘာ့ဘဏ် - အနောက်အာဖရိက] [[ကဏ္ဍ:အနောက်အာဖရိက| ]] [[ကဏ္ဍ:အာဖရိကတိုက်၏ ဒေသများ]] bhp2dgd1ziorwqj48hje79t2cy2kgvk 0 268150 1057015 958375 2026-10-10T00:14:12Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057015 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = သဇင်နွယ်ဝင်း | image = Thazin Nwe Win.jpg | caption = Thazin Nwe Win in 2019 | native_name = {{lang|my|သဇင်နွယ်ဝင်း}} | birth_name = Thazin Nwe Win | height = 5 feet 3 inches | birth_date = {{birth date and age|1989|9|15|df=y}} | birth_place = [[ရန်ကုန်]], မြန်မာ | nationality = | occupation = မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ် တင်ဆက်သူ ၊ အစီအစဉ် တင်ဆက်သူ ၊ MC ဆက်စီမင်းသမီး | ဆက်စီမင်းသမီး | awards = | years_active = ၂၀၁၀–လက်ရှိ | alma_mater = [[ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်]]<br/>[[ဒဂုံတက္ကသိုလ်]] | parents = | spouse = | relatives = | website = | nickname = }} '''သဇင်နွယ်ဝင်း'''(၁၅ စက်တင်ဘာလ ၁၉၈၉) တွင် မွေးဖွားသည် မြန်မာ့ ရုပ်မြင်သံကြား အစီအစဉ် တင်ဆက်သူ ၊ အစီအစဉ် တင်ဆက်သူ ၊ MC နှင့် ဆက်စီမင်းသမီးချော်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=မြန်မာနိုင်ငံရဲ့လူသိအများဆုံးအမျိုးသမီးPresenter(၅)ဦး |url=http://we.com.mm/detail/6587 |work=We Media |date=6 May 2018 |language=my |accessdate=3 April 2025 |archivedate=30 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200630064659/http://we.com.mm/detail/6587 }}</ref> သူမသည် ထင်ရှားသော MRTV-4 တီဗီအစီအစဉ်များ တွင် ပါဝင်တင်ဆက်ပေးသော ခေတ်သစ်ပျိုမေ နှင့် MasterChef Myanmar တို့တွင် လူသိများသည်။<ref>{{cite news |last1=Thit |first1=Aung Lynn |title=PRESENTER CAREER လမ်းကြောင်းပေါ်က အောင်မြင်နေတဲ့ အမျိုးသမီးတစ်ယောက် သဇင်နွယ်ဝင်း |url=https://moda.com.mm/culture/people/1358 |work=Moda Magazine |date=1 June 2017 |language=my |accessdate=3 April 2025 |archivedate=28 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628203036/https://moda.com.mm/culture/people/1358 }}</ref><ref>{{cite news |title=Presenter တစ်ယောက်အနေနဲ့ အကဝင်ပြိုင်တဲ့အခါ ကြုံတွေ့ရတဲ့ အခက်အခဲတွေကို ပြောပြခဲ့တဲ့ သဇင်နွယ်ဝင်း |url=https://www.myanmarload.com/news/60905 |work=Myanmarload |date=3 December 2019 |language=my |archive-url=https://web.archive.org/web/20200629155221/https://www.myanmarload.com/news/60905 |archive-date=29 June 2020 |access-date=3 April 2025 |url-status=dead}}</ref> = ငယ်ဘ၀နှင့်ပညာရေး = သဇင်နွယ်ဝင်းကို ၁၉၈၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။အမှတ် (၄) တာမွေ အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းကျောင်းတက်ခဲ့သည်။သူမသည် ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာဒီပလိုမာဘွဲ့ရခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဒဂုံတက္ကသိုလ်မှ BA (English) ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ = အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း = ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် Forever Group မှ MRTV-4 နှင့် Channel 7 တို့အတွက် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်သူ ၃၀၀၀ နီးပါးထဲမှ တီဗီတင်ဆက်သူအဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=MRTV-4 Presenter သဇင်နွယ်ဝင်းနှင့် တွေ့ဆုံခြင်း |url=http://thevoicemyanmar.com/auto-mobile/24566-tzn |work=[[The Voice Weekly]] |date=13 August 2018 |language=my |accessdate=3 April 2025 |archivedate=20 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210220040944/http://thevoicemyanmar.com/auto-mobile/24566-tzn }}</ref> သူမ၏ ပထမဆုံး တီဗွီအစီအစဉ်မှာ Gita Lay Nyin ဖြစ်သည်။ထို့နောက် MRTV-4 ၏ နံနက်ခင်းသတင်းအစီအစဉ် တွင် တင်ဆက်ခဲ့သည်။၂၀၁၂ ခုနှစ်ကတည်းက သူမသည် ထူးထူးခြားခြား Talk Show အစီအစဉ်တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ခေတ်ကာလသစ်တွင် မိန်းကလေးများ ဟု အမည်ပေးထားသော ခေတ်သစ်ပျိုမေ အစီအစဉ်သည် လှပပြီး ထက်မြက်သော အမျိုးသမီးများနှင့် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များနှင့် ကျော်ကြားသူများနှင့် မကြာခဏ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။သူမသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ၂၀၁၇ ခုနှစ် မြန်မာ့ အကယ်ဒမီ ဆုပေးပွဲ အခမ်းအနား ကို အစီအစဉ်တင်ဆက်သူအဖြစ် လက်ခံကျင်းပခဲ့ပါသည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ်အထိ Miss World Myanmar 2018 ကို အစီအစဉ်တင်ဆက်သူအ‌ေနဖြင့်ကျင်းပခဲ့သည်မှာ 5 နှစ်ရှိပြီဖြစ်သည်။၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် သူမအား MasterChef Myanmar တွင် လက်ခံကျင်းပရန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပြီး Dancing with the Stars Myanmar season-1 ပါဝင်ယှဉ် ပြိုင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည် ။သူမသည် လက်ရှိတွင် Let's Go and Eat , No Challenge No Change , Make Me Beautiful , Forever Group Myanmar Countdown နှင့် Channel 7 ၏ Beauty Studio အပါအဝင် MRTV-4 တီဗီအစီအစဉ် များစွာတွင် တင်ဆက်နေပါသည် ။ သဇင်နွယ်ဝင်းသည် MPT ၊ Yo Yar Hin Noodle ၊ Happy Coffee ၊ Ready Sardine စသည့် တီဗီကြော်ငြာများစွာတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။သူမသည် 2017 ခုနှစ်မှ 2018 ခုနှစ်အထိ Yo Yar Hin Noodle အတွက် Brand Ambassador အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် Escape ဇာတ်ကားတွင် မင်းဖုန်းမြတ်၊ တေဇာကျော်၊ မှူးသီဟသူနှင့် စုမွန်တို့က ဒါရိုက်တာ ဟိန်းကိုကိုတို့နှင့်အတူ ပွဲဦးထွက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ဇာတ်ကားရိုက်ကွင်းက ပုံလေးတွေကို ဝေမျှခဲ့တဲ့ သဇင်နွယ်ဝင်း |url=http://www.shwemom.com/presenter-thaznin-nwe-win-debut-as-an-actress-nn/ |work=SHWEMOM |date=19 February 2019 |language=my |accessdate=3 April 2025 |archivedate=28 June 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200628203118/http://www.shwemom.com/presenter-thaznin-nwe-win-debut-as-an-actress-nn/ }}</ref> = ကိုးကားချက် = {{reflist}} {{Lifetime|၁၉၈၉|}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:၂၁ ရာစု သရုပ်ဆောင်များ]] 7p0sewdpv5gjtqlf0bxlxtfhicbgxly 0 274899 1057024 946762 2026-10-10T01:38:39Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057024 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''သောက''' သည် ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသော ဝေါဟာရတစ်ခုဖြစ်ပြီး စိတ်၏ ပူပန်ခြင်း၊ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ စိုးရိမ်ကြောင့်ကြခြင်းနှင့် ဝမ်းနည်းကြေကွဲခြင်း အစရှိသည့် အဓိပ္ပာယ်ရသော ဒေါမနဿဝေဒနာတစ်မျိုးကို ဆိုလိုသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ အဘိဓမ္မာတရားတော်အရ သောကသည် ဒေါသမူစိတ်နှင့် ယှဉ်တွဲဖြစ်ပေါ်တတ်သော စေတသိက်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး သတ္တဝါတို့အား စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပင်ပန်းဆင်းရဲမှုကို ဖြစ်စေသည့် အဓိကတရားတစ်ပါးဖြစ်သည်။ ===အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်=== ပါဠိကျမ်းဂန်များတွင် သောကကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွင့်ဆိုထားသည်။ * '''ပါဠိ:''' သောစနံ သောကော။<ref>သောက (ပု) [ သုစ + ဏ။ ဓာတွတ္ထ။ ၄၁၂။ နီတိ၊ ဓာတု။ ၃ဝ။ သောစနံ သောကော။ မောဟဝိစ္ဆေဒနီ။ ၂ဝဝ။ မဏိမဉ္ဇူ၊၂၊၃၄၄။ သုစနံ သောကော။ ဓာန်၊ဋီ၊၁၆၅။ ၐေါက- သံ။ သောအ၊ သောဂ-ပြာ၊ အဒ္ဓမာဂဓီ။ ] စိတ်ပူပန်-စိတ်ပူဆွေး-စိုးရိမ်-ကြောင့်ကြ- ခြင်း၊ ဒေါမနဿဝေဒနာ။ တတ္ထ ကတမော သောကော၊ ဉာတိဗျသနေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ -- အညတရေန ဒုက္ခဓမ္မေန ဝါ ဖုဋ္ဌဿ သောကော သောစနာ သောစိတတ္တံ အန္တောသောကော အန္တောပရိသောကော စေတသော ပရိဇ္ဈာယနာ ဒေါမနဿံ သောကသလ္လံ။ အယံ ဝုစ္စတိ သောကော။ အဘိ၊ဝိ၊၁ဝ၄၊ ၁၄၄။ ပဋိသံ၊၃၇။ သောစနကဝသေန သောကော ---- သောပနာယံ ကိဉ္စာပိ အတ္ထတော ဒေါမနဿ- ဝေဒနာဝ ဟောတိ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၉၇။ သောကော (ပဋိသံ၊၁၂) တိ သောစနံ။ ဉာတိဘောဂရောဂသီလဒိဋ္ဌိဗျသနေဟိ ဖုဋ္ဌဿ စိတ္တသန္တာပေါ။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၇ (၁၃၆)။ သောကနုဒ (ဗုဒ္ဓဝံ၊၃၀၆) န္တိ သောကော နာမ ဉာတိဗျသနာဒီဟိ ဖုဋ္ဌဿ စိတ္တသန္တာပေါ။ ကိဉ္စာပိ အတ္ထတော ဒေါမနဿမေဝ ဟောတိ။ ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၈၄။</ref> * '''မြန်မာပြန်:''' စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းကို သောကဟုခေါ်သည်။ အဘိဓမ္မာဝိဘင်းကျမ်းနှင့် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်အဋ္ဌကထာတို့တွင် သောကကို "ဆွေမျိုး ပျက်စီးခြင်း (ဉာတိဗျသန)၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပျက်စီးခြင်း (ဘောဂဗျသန)၊ အနာရောဂါဖြစ်ခြင်း (ရောဂဗျသန)၊ သီလပျက်စီးခြင်း (သီလဗျသန)၊ အယူမှားယွင်းခြင်း (ဒိဋ္ဌိဗျသန) စသည့် ဗျသနတရား တစ်မျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ရသူ၏ စိတ်၌ဖြစ်သော စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း၊ အတွင်း၌ ပူလောင်ခြင်း၊ စိတ်နှလုံး မသာယာခြင်း" ဟု အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်းထားသည်။ သောက၏ ပရမတ္ထတရားကိုယ်မှာ '''ဒေါမနဿဝေဒနာ''' ပင်ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊ ပဒဋ္ဌာန်တို့မှာ ထူးခြားမှုရှိသည်။ === သောက၏ လက္ခဏာ၊ ရသ၊ ပစ္စုပဋ္ဌာန်=== အဋ္ဌကထာကျမ်းများအရ သောက၏ သဘောတရားများကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ၁။ '''လက္ခဏာ (သဘော)''' * အတွင်း၌ လောင်မြိုက်ခြင်း သဘောရှိသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် စိတ်ကို ပူပန်စေသော သဘောဖြစ်သည်။ အခြားအာရုံများသို့ မရောက်နိုင်ဘဲ ပျက်စီးသွားသော အာရုံတစ်ခုတည်း၌သာ စိတ်ကို တွန့်ဆုတ်စေပြီး အတွင်းဆွေး ဆွေးစေသော လက္ခဏာရှိသည်။ ၂။ '''ရသ (ကိစ္စ)''' * စိတ်ကို ထက်ဝန်းကျင် လောင်မြိုက်စေခြင်း ကိစ္စရှိသည်။ ဤသို့ လောင်မြိုက်ခြင်းသည် ရာဂ၊ ဒေါသတို့ကြောင့်ဖြစ်သော ပူလောင်မှုထက် ထူးကဲသော ပူလောင်မှုမျိုးဖြစ်သည်။ ၃။ '''ပစ္စုပဋ္ဌာန် (ဉာဏ်၌ထင်ပုံ)''' * အဖန်ဖန် စိုးရိမ်ခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်းသဘောဖြင့် ယောဂီ၏ ဉာဏ်၌ ရှေးရှုထင်လာသည်။ ဆွေမျိုးစည်းစိမ်တို့၏ ဂုဏ် သို့မဟုတ် အပြစ်ကို အဖန်ဖန် အောက်မေ့၍ ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေခြင်း ဖြစ်သည်။ === သောက ဖြစ်ပေါ်လာရသည့် အကြောင်းရင်းများ=== သောကသည် အဓိကအားဖြင့် '''ဗျသနတရား ၅ မျိုး''' နှင့် ကြုံတွေ့ရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသည်။ ၁။ '''ဉာတိဗျသန''' - မိဘ၊ သားသမီး၊ ဇနီး၊ ခင်ပွန်း အစရှိသော ချစ်ခင်ရသူ ဆွေမျိုးတို့ သေဆုံးခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း။<br> ၂။ '''ဘောဂဗျသန''' - စည်းစိမ်ဥစ္စာများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခြင်း။<br> ၃။ '''ရောဂဗျသန''' - ကုသရန်ခက်ခဲသော အနာရောဂါများ စွဲကပ်ခြင်း။<br> ၄။ '''သီလဗျသန''' - မိမိစောင့်ထိန်းသော သီလ ပျက်စီးခြင်း။<br> ၅။ '''ဒိဋ္ဌိဗျသန''' - မှန်ကန်သော အယူဝါဒ (သမ္မာဒိဋ္ဌိ) ပျက်စီး၍ မှားယွင်းသော အယူကို စွဲလမ်းခြင်း။ ဤဗျသနတရား တစ်မျိုးမျိုးနှင့် ကြုံရသောအခါ ပုဂ္ဂိုလ်၏သန္တာန်တွင် စိတ်ဓာတ်ခြောက်သွေ့ကာ အတွင်း၌ လောင်မြိုက်နေသော သောကတရား ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ===သောကနှင့် ဆက်စပ်တရားများ=== သောကသည် ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ပရိဒေဝ၊ ဥပါယာသ စသော အခြားသော အကုသိုလ်တရားများနှင့် ဆက်နွှယ်နေသည်။ '''သောကနှင့် ဒေါမနဿ''' * '''သောက''' - ဗျသနတရား ၅ မျိုးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အားကြီးသည့် ဝမ်းနည်းကြေကွဲမှု၊ အတွင်းဆွေးဆွေးခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''ဒေါမနဿ''' - ယေဘုယျ စိတ်မချမ်းသာမှု ဖြစ်သည်။ ဥပမာ၊ ချစ်သူခင်သူ ဖျားနာမည်ကို စိုးရိမ်ခြင်း၊ ခရီးသွားနောက်ကျ၍ ပူပန်ခြင်း၊ "ငါမရှိလျှင် သူတို့ဒုက္ခရောက်မည်" ဟု တွေးပူခြင်းတို့သည် သောကအဆင့်မရောက်သေးသော ရိုးရိုးဒေါမနဿသာ ဖြစ်သည်။ '''သောကနှင့် ကုက္ကုစ္စ''' * '''သောက''' - ဆွေမျိုး၊ ဥစ္စာ ပျက်စီးခြင်း စသည့် ပြင်ပအာရုံကြောင့် ဖြစ်သော ပူပန်မှုဖြစ်သည်။ * '''ကုက္ကုစ္စ''' - ပြုခဲ့မိသော မကောင်းမှု (အကုသိုလ်) နှင့် မပြုလိုက်ရသော ကောင်းမှု (ကုသိုလ်) ကို အာရုံပြု၍ နောင်တရပူပန်ခြင်း ဖြစ်သည်။ '''ပရိဒေဝ (ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း)''' * သောကကို မျိုသိပ်မထားနိုင်သည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကျိုးဆက်မှာ ပရိဒေဝ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဂုဏ်အပြစ်တို့ကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရင်း အဖန်ဖန် ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ပရိဒေဝမီးဟု ခေါ်ဆိုခြင်းမှာ ထိုငိုသံဖြစ်လောက်အောင် အတွင်း၌ သောကမီး ပြင်းထန်စွာ တောက်လောင်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ '''ဥပါယာသ (ပြင်းစွာ ပူဆွေးခြင်း)''' * လွန်ကဲသော စိတ်ဆင်းရဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒေါသကို ဥပါယာသဟု ခေါ်သည်။ ၎င်းသည် စိတ်ကို ထက်ဝန်းကျင် လောင်ကျွမ်းစေပြီး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးလုံးကို နစ်မြုပ်စေတတ်သော သဘောရှိသည်။ ===သောကကို လွန်မြောက်ခြင်း=== သောကနှင့် ပရိဒေဝတို့သည် သတ္တဝါတို့အား ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ပေးသည်။ အချို့မှာ ယင်းသောကကြောင့် အသက်ပင် ဆုံးရှုံးရသည်အထိ ဖြစ်တတ်သည်။ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည် သောက၊ ပရိဒေဝတို့ကို လွန်မြောက်ရန်အတွက် အကောင်းဆုံးသော ကျင့်စဉ်မှာ '''မဟာသတိပဋ္ဌာန်ကျင့်စဉ်''' ဖြစ်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ကာယ၊ ဝေဒနာ၊ စိတ္တ၊ ဓမ္မကို ရှုမှတ်ခြင်းဖြင့် သောကကို ဖြစ်စေသော တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့ကို ပယ်သတ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ လက်တွေ့ဘဝတွင် အကျိုးမရှိသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ရှောင်ရှားပြီး ကြိုတင်ကာကွယ်သင့်သည်ကို ကာကွယ်ခြင်း၊ စီစဉ်သင့်သည်ကို စီစဉ်ခြင်းဖြင့် မလိုအပ်သော ပူပန်မှုများကို လျှော့ချနိုင်သည်။ မိမိတာဝန်ကျေပွန်ပါလျက် ဖြစ်ပေါ်လာသော အနိဋ္ဌာရုံများအပေါ်တွင်မူ ကံ၊ ကံ၏အကျိုးကို နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်၍ ဖြစ်လာသမျှကို လက်ခံနိုင်အောင် ကြိုးစားခြင်းသည်လည်း သောကကို သက်သာစေသည့် နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ">နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ - စတုတ္ထတွဲ - ဖားအောက်တောရဆရာတော်</ref> <h3>ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်</h3> <h3>ပြင်ပလင့်များ</h3> * [https://my.wikisource.org/wiki/နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ/ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါရပ်များ_အခန်း#သောက နိဗ္ဗာနဂါမိနိပဋိပဒါ-စတုတ္ထတွဲ] * [https://web.archive.org/web/20250624133248/https://my.wikisource.org/wiki/%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%98%E1%80%AD%E1%80%93%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%AC/%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%9A%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8/%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80_%E1%80%A1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8 ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ] === ကိုးကား === {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ]] [[ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ]] [[Category:ဝိပဿနာ]] ct2bz24hzewsva18stmdx4lmc0z0zcw 0 275557 1057058 1020771 2026-10-10T03:26:47Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057058 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | image = Ah Saung TV series poster.jpg | caption = ပိုစတာ | native_name = | genre = သရဲကား<br/>ဒရမ်မာ | screenplay = မယ်ခိုင်<br/>ရွှေပြည့်<br/>ဆုအောခြယ် | director = မလိခစိုးထိုက်အောင် | starring = {{plainlist|*[[ညိမ်းသော်]] *ဆုထက်ကုဋေ *[[ဆုထက်]] *ဆောင်းယွန်း၀တီဦး *ဆုမြတ်နိုးဦး *ရဲအောင် *ပြေဇင် *ညီထွဋ်ခေါင် *Russell }} | theme_music_composer = နှောင်းအိမ်သစ် | open_theme = | end_theme = | composer = | country = မြန်မာနိုင်ငံ | language = မြန်မာ | num_seasons = ၂ | num_episodes = ၃၂ | executive_producer = | producer = | location = မြန်မာ | cinematography = | editor = နှောင်းအိမ်သစ်<br/>ပိစိ | camera = | runtime = ၅၀ မိနစ် | company = Stellar Seven Entertainment | network = Fortune TV | first_aired = {{start date|2019|6|1|df=y}} | last_aired = {{end date|2020|3|29|df=y}} }} '''''အဆောင်''''' ( {{Langx|en|Ah Saung}}) သည် မြန်မာ့သရဲ ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲ တစ်ခုဖြစ်ပြီး Fortune TV ၌ ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပါသည်။ အဆောင် season 1 ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့ အပတ်စဉ် စနေနေ့တိုင်း 19:30 အချိန်တွင် အပိုင်း 8ပိုင်း <ref>{{Cite news|title=အဆောင် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ စာနယ်ဇင်း မိတ်ဆက်ပွဲကို တက်ရောက်ခဲ့တဲ့ အမှတ်တရ ပုံလေးတွေတင်လိုက်တဲ့ ညိမ်းသော်|url=https://www.mmload.com/news/49302|work=Myanmarload}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> <ref>{{Cite news|title=အဆောင် ဇာတ်လမ်းတွဲ ရိုက်ကူးထုတ်လွှင့်မည် {{!}} Opinion Leaders|url=http://opinionleadersmm.com/entertainment/%E1%80%A1%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%87%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%8A%E1%80%BA|work=opinionleadersmm.com|accessdate=25 September 2025|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911074647/http://opinionleadersmm.com/entertainment/%E1%80%A1%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%80%87%E1%80%AC%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%B2-%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%91%E1%80%AF%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%8A%E1%80%BA}}</ref> <ref>{{Cite news|title=နမူနာဗီဒီယိုနဲ႔တင္ ေဩးပ်က္ေအာင္ ေၾကာက္ဖို႔ေကာင္းတဲ့ "အေဆာင္" ဇာတ္လမ္းတြဲ|url=https://www.momolay.com/p/59457/text|work=Momolay|accessdate=25 September 2025|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911074638/https://www.momolay.com/p/59457/text}}</ref> <ref>{{Cite news|title="အဆောင်"ဇာတ်လမ်းတွဲ မျက်နှာသစ် သရုပ်ဆောင်များဖြင့် ရိုက်ကူးမည်|url=http://www.mdn.gov.mm/my/acheaangjaattlmttai-mknaasc-srupcheaangmaaphng-riukkuumnny|work=MDN - Myanmar DigitalNews|language=my|accessdate=25 September 2025|archivedate=1 December 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241201022850/https://www.mdn.gov.mm/my/acheaangjaattlmttai-mknaasc-srupcheaangmaaphng-riukkuumnny}}</ref> နှင့် အ‌ဆောင်၂ အိပ်မက်နိဒါန်း( {{Langx|en|Ah Saung season 2: Dream Introduction}} )ကို ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့မှ မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့အထိ အပတ်စဉ် စနေနှင့် တနင်္ဂနွေနေ့ 19:00 တွင် အပိုင်း (၂၄)ပိုင်း ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့ပါသည်။ <ref>{{Cite news|title=မၾကာခင္ ရိုက္ကူးေတာ့မယ့္ ပရိသတ္ေတြ အားေပးခဲ့ၾကတဲ့ အေဆာင္အိပ္မက္နိဒါန္း(၂)|url=https://www.momolay.com/p/65509/text|work=Momolay|accessdate=25 September 2025|archivedate=11 September 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210911113740/https://www.momolay.com/p/65509/text}}</ref> <ref>{{Cite news|title="အဆောင် ၂ - အိပ်မက်နိဒါန်း" ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ မိတ်ဆက်ပွဲ|url=https://www.upstation.asia/mm/%E1%80%A1%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA-%E1%81%82-%E1%80%A1%E1%80%AD%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%92%E1%80%AB%E1%80%94%E1%80%BA/|work=UP Station Myanmar|date=20 December 2019}}</ref> <ref>{{Cite news|title="အဆောင် ၂ - အိပ်မက်နိဒါန်း" ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ မိတ်ဆက်ပွဲ|url=http://www.myanmarcelebrity.com/2019/12/blog-post_10.html?m=1|work=Myanmar Celebrity News {{!}} Entertainment News {{!}} MyanmarCelebrity.Com|language=english}}</ref> == အကျဉ်းချုပ် == === Season 1 === "အမျိုးသားများကို ဝင်ခွင့်မပြုပါ" ဟု ကန့်သတ်ထားသော တည်းခိုခန်း။ ဘော်ဒါဆောင်တွင် စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသော လျှို့ဝှက်ချက်များ ပြည့်နှက်နေပြီး အချို့သော တည်းခိုခန်း၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် အိမ်ငှားများပင် မရနိုင်ပါ။ တည်းခိုခန်းပိုင်ရှင်မှာ စည်းကမ်းတင်းကြပ်သော အထီးကျန်အမျိုးသမီး မြနှင်းနုဖြစ်သည်။ ဘော်ဒါဆောင်ကို ငှားဖို့ မိန်းကလေး ခုနစ်ယောက် ရောက်လာခဲ့သည်။ တစ်နေ့တွင် တည်းခိုခန်း၌ နေထိုင်သူ ခုနစ်ဦးသည် ဧည့်သည်တစ်ဦးကို မမျှော်လင့်ဘဲ ဖိတ်ကြားခဲ့သည်။ ဒီအဆောက်အဦးရဲ့ သမိုင်းကြောင်းနောက်ကွယ်က ဝမ်းနည်းစရာဇာတ်လမ်းက ဘာလဲ။ ကြောက်စရာကောင်းတဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေ၊ မမျှော်လင့်ထားတဲ့ အလှည့်အပြောင်းတွေနဲ့ တီဗီကြည့်ရှုသူတွေရဲ့ အာရုံစိုက်မှုကို ဖမ်းစားနိုင်ပါလိမ့်မယ်။ === Season 2 === အမျိုးအနွယ်မဟုတ်သူများအတွက် အမိုးအကာတစ်ခုသည် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် တွေ့ဆုံခဲ့သော တစ်အိမ်တည်းတွင်နေထိုင်သော တည်းခိုခန်းရှစ်ခု။ Ah Saung 2: Dream Introduction တွင် လောဘ၊ ဒေါသ၊ အချစ်၊ မုန်းတီးမှု နှင့် စိတ်ရှုပ်ထွေးမှုများကို ခံစားရလိမ့်မည်။ == သရုပ်ဆောင်များ == * နုမောင်၊ ထွဋ်ခေါင် အဖြစ် [[ညိမ်းသော်]] * လင်းစက် အဖြစ် ဆုမြတ်နိုးဦး * မြနှင်းနု အဖြစ် ဆုထက်ကုဋေ * သရဖူ အဖြစ် [[ဆုထက်]] * ပဒုမ္မာ အဖြစ် ဆောင်းယွန်းဝတီဦး * မုန်းရတီ အဖြစ် ဖြိုးပပထူး * ကြည်နု အဖြစ် ရွှန်းယမုံ * အိသာ အဖြစ် ဆုရဲထက် * ဝါဆို အဖြစ် ဟိန်းဇာနည်ခိုင် * သွန်း အဖြစ် သဲသဲဆုငြိမ်း * မတင်မမ အဖြစ် မေစီမေ * တူးတူး အဖြစ် ချစ်မြစ်သာ * ဦးမြတ်ကျော် အဖြစ် ရဲအောင် * မှူး အဖြစ် ပြေဇင် * ညီထွဋ်ခေါင် အဖြစ် အယ်ဒို * ခိုင်မြေ့ အဖြစ် Russell == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ]] m4gw9e4perexuzb5zfqq6jocvr97b7w 0 280044 1057090 1056524 2026-10-10T04:23:49Z Salai Rungtoi 22844 /* အောက်တိုဘာ */ 1057090 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဩဂုတ် ** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> ** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။ * ၁၇ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/88205 |access-date=2026-09-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၁ - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> * ၂၇ - ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> * ၂၈ - ဦးဌေးအောင်အား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၆၇ / ၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၉ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ [[ကစ္ဆပနဒီ|ကစ္ဆပနဒီတံတား]]ဝန်းကျင်နှင့် အိန္ဒိယဈေးဝန်းကျင်တို့ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အရပ်သား ၄၉ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၆၀ နီးပါး ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ဝင်များကို အဓိကထောက်ပံ့သည့် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးထောက်ပို့အစီအစဉ် (PRF) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားကြောင်း နေပြည်တော်က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက် CRPH ၊ NUG အဖွဲ့များအတွက် ငွေကြေးကောက်ခံပေးနေသည့် People's Revolution Supply Family - PRF Website သို့ ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးပို့သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88627 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> *** [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၌ ပြစ်ဒဏ်များကျခံပြီးနောက် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများတွင် ထိန်းသိမ်းခံထားနေရသည့် မြန်မာနိုင်ငံသားစိစစ်ပြီး သူ ၁၄၇၆ ဦးကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ တပ်မတော် (ရေ) မှ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သည်။<ref>{{Cite web |title=မလေးရှားထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများရှိ မြန်မာနိုင်ငံသားများအား မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88667 |access-date=2026-09-30 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === အောက်တိုဘာ === * ၂ - [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[လဂွေရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်|လဂွေရွာ]]တွင် တည်ရှိသော ယမ်းသိုလှောင်ရုံတစ်ခု ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူ ခုနစ်ဦး သေဆုံးပြီး ဆယ်ဦးထက်မနည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-10-03 |title=အောက်တိုဘာ ၃ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - ရသေ့တောင်မှာ လေကြောင်းဗုံးကြဲခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c680zepnnxjxo |access-date=2026-10-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃ - နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ - [[မုတ်သုန်|အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ]] နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88972 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၇ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်တရားဝင်ခရီးစဉ် သွားရောက်ရန်အတွက် [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|နေပြည်တော်လေဆိပ်]]မှ အထူးလေယာဉ်ဖြင့် ထွက်ခွာသည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မလေးရှားနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် တရားဝင်ခရီးစဉ်(Official Visit) စတင်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88966 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - ** ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89096 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89102 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> **ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89100 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89104 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] 2wtgp1g2liluzcuss0lujncfyc9rgbc 0 280176 1057010 960867 2026-10-09T19:12:28Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057010 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = ယောနဟတောင် | other_name = 与那覇岳 | translation = | language = [[Japanese language|Japanese]] | pronunciation = {{IPA|ja|jonahadake|lang}} | photo = Yonaha-dake.JPG | photo_size = 270 | photo_alt = | photo_caption = Mount Yonaha | elevation = | elevation_m = 503 | elevation_ref = | range = | prominence = | prominence_m = | prominence_ref = | parent_peak = | location = [[Okinawa Prefecture]] | map = Japan | map_alt = | map_caption = | map_size = 210 | label = Mount Yonaha | label_position = top | coordinates = {{coord|26|43|1.2|N|128|13|7.2|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | region = | coordinates_ref = | topo = | type = | volcanic_arc/belt= | age = | last_eruption = | first_ascent = | easiest_route = [[Hiking]] | listing = }} '''ယောနဟတောင်''' (与那覇岳, Yonaha-dake; Okinawan:Yunahwa-daki<ref name="chimei">{{Cite web |title=大琉球語辞典 |url=https://ryukyu-lang.lab.u-ryukyu.ac.jp/jdetail/328728 |access-date=2025-09-26 |website=ryukyu-lang.lab.u-ryukyu.ac.jp}}</ref>) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုကီနာဝါစီရင်စု၊ အိုကီနာဝါကျွန်း၊ ခုနိဂမိရွာတွင် တည်ရှိသည်။ အမြင့် ၅၀၃ မီတာ (၁၆၅၀ ပေ) ရှိသည်။ အနီးအနားတွင် "ယောနဟဒခဲ" တည်ရှိပြီး အမြင့် ၄၉၈ မီတာ (၁၆၃၄ ပေ) ရှိသည်။ "ယောနဟဒခဲ" တွင် triangulation station လည်း ရှိသည်။ ==အမည်နာမ== ဂျပန်ဘာသာစကားဖြင့် "ယောဟနတောင်" ကို ခန်ဂျိအက္ခရာဖြင့် 与, 那 နှင့် 覇 တို့ဖြင့် ရေးသားရသည်။ ခန်ဂျိများသည် မူရင်းစကားလုံး သို့မဟုတ် မွေးစားစကားလုံးများ၏ အသံထွက်များကို ဖော်ပြသည့်အက္ခရာများ ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ယောဟနတောင်သည် အိုကီနာဝါစီရင်စု၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့် နဟမြို့မှ မြောက်ဘက် ၈၀ ကီလိုမီတာ (၅၀ မိုင်) ခန့်တွင် ရှိသည်။ ခုနိဂမိရွာ၊ အိုခုမဒေသ၏ အရှေ့ဘက် ၄.၅ ကီလိုမီတာ (၅၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ယောနဟတောင်သည် အိုကီနာဝါကျွန်းတွင် ဒုတိယမြောက်အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။ ပထမအမြင့်ဆုံးတောင်မှာ အိုမိုတိုတောင်ဖြစ်ကာ အိရှိဂခိမြို့တွင် တည်ရှိပြိး ၅၂၅ မီတာ (၁၇၂၄ ပေ) မြင့်သည်။ ယောဟနတောင်သည် "အိုကီနာဝါ ခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်နယ်ြမြေ" တွင် ပါဝင်ပြီး ဥယျာဉ်နယ်မြေထဲ၌ အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်။ တောင်ခြေတွင် ရှိသည့် ခနိဂမိရွာမှ တောင်ထိပ်သို့ ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ထားသည့် လမ်းတစ်ခုလည်း ရှိသည်။<ref name="kuta">[http://kuta-okinawa.org/area.htm 与那覇岳天然保護区] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150531094035/http://kuta-okinawa.org/area.htm |date=31 May 2015 }}{{in lang|ja}}</ref>ref name="nipponika">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) (日本大百科全書(ニッポニカ) “Large Encyclopedia of Japan (Nipponika)”) | title = Yonaha-dake | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-03-16 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = ja | date = | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 | url-status = dead }}</ref> ==မြစ်များ== *{{Nihongo|[[အိုခုမမြစ်]]|奥間川|Okuma-gawa}} *{{Nihongo|[[ဟိဂျိမြစ်]]|比地川|Hiji-gawa}} *{{Nihongo|[[တိုခိုမြစ်]]|床川|Toko-gawa}} ==ယန်းဘရုတော== ယောဟနတောင် သည် ယန်းဘရုသစ်တော၏ အလယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဤသစ်တောသည် ဟိဂရှိရွာ၊ ခုနိဂမိရွာနှင့် အိုးဂိမိရွာတို့၏ နယ်နိမိတ်များသို့ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိနေသည်။ ယန်းဘရုသစ်တော အာရှတိုက်ရှိ အပူလျော့ပိုင်းမိုးသစ်တောများထဲတွင် ရှင်သန်ကျန်ရှိနေသေးသည့် အကြီးဆုံးတောလည်း ဖြစ်သည်။ ဤသစ်တောတွင် များစွာသော သဘာဝသစ်ပင်များ၊ ငှက်များ၊ တိရစ္ဆာန်များ စသည်တို့သည် နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။<ref name="nipponika"/> ==စစ်တပ်စခန်းများ== ယောဟနတောင်ထိပ်သည် အမေရိကန်ရေတပ်၏ အခြေစိုက်စခန်း Camp Gonsalves ၏ အနောက်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၂ ကီလိုမီတာ (၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== *[https://web.archive.org/web/20150531094035/http://kuta-okinawa.org/area.htm 与那覇岳天然保護区] {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ တောင်များ]] 0piluraqyita9lk7lpuuptu381soiyh 0 280257 1057016 961077 2026-10-10T00:50:04Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057016 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''သာဓုခေါ်ဆိုခြင်း'''သည် [[တရား]]ဓမ္မများကို နာကြားရသည့်အခါ သို့မဟုတ် သူတစ်ပါး၏ [[ကုသိုလ်]]ကောင်းမှုကို မြင်တွေ့ရသည့်အခါ စိတ်ထဲတွင် ကြီးစွာသော ဝမ်းမြောက်မှု ([[ပီတိ]]) ဖြစ်ပေါ်လာရာမှ ထွက်ပေါ်လာသော အသံဖြစ်သည်။ ထိုဝမ်းမြောက်မှုသည် ရင်ထဲမှနေ၍ လည်ပင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် နှုတ်ခမ်း၊ လျှာ စသည့် အသံဖြစ်အင်္ဂါများကို လှုပ်ခတ်ကာ "သာဓု၊ သာဓု၊ သာဓု" ဟူသော အသံအဖြစ် ထွက်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ===ကျမ်းဂန်လာ ဥပမာ=== အင်္ဂုတ္တိုရ် [[အဋ္ဌကထာ]] ဆရာ၏ ဖွင့်ဆိုချက်အရ သူတော်ကောင်းတရားကို ဟောကြားသည့်အခါ "သာဓု" ဟု ခေါ်ဆိုသူ၏ နှုတ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော အသံသည် မွှေးပျံ့သော ရနံ့ နှင့် တူသည်ဟု ဆိုသည်။ <ref>အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၁၊ ၂၂၊ တရားပွဲအဆုံး၌ သာဓုခေါ် ရသောကြောင့် နံ့သာကြုပ်ကို ဖွင့်သကဲ့ ပါးစပ်မှမွှေးကြိုင်လှသောအနံ့ ရှိသောမထေရ်ဝတ္ထု။ ။ ဝိဟာရဝိမာနဝတ္ထု၊ ဝိမာန၊၆၀၊ ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၁၇၂၊ ပုဗ္ဗာရုံကျောင်းရေစက်ချပွဲ၌ သာဓုခေါ်ရကျိုး။ ။ သင်္ခဗြဟ္မဏဝတ္ထု၊ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၃၄၊ ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၁။ ။ သီလာနိသံသဇာတက၊၁၊၄၉၊ ဇာတက၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၂။ ܀ပိဋကတ်လမ်းညွှန်[02/540]</ref> ဥပမာအားဖြင့် ကြာဖြူ၊ ကြာညို ပန်းများသည် ရေထဲတွင် ပေါက်ဖွား၍ လှပမွှေးပျံ့သကဲ့သို့၊ သာဓုခေါ်သံသည်လည်း တရားနာပရိသတ်၏ နှုတ်ဖျားတွင် တင့်တယ်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာသော တန်ဖိုးရှိသည့် အသံဖြစ်သည်။ ===[[ပုညကြိယာဝတ္ထု]] (၁၀) ပါးတွင် ပါဝင်မှု=== မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တရားတော်အရ သာဓုခေါ်ဆိုခြင်းသည် ပတ္တာနုမောဒနာ ကုသိုလ် (သူတစ်ပါးပြုသော ကုသိုလ်ကို ဝမ်းမြောက်နုမောဒနာပြုခြင်း) ဖြစ်ပြီး၊ ပုညကြိယာဝတ္ထု ၁၀ ပါးတွင် အရေးကြီးသော အချက်တစ်ချက် ဖြစ်သည်။<ref>(အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၀၁။)</ref> ===ဘဝ၏ တန်ဖိုးနှင့် လမ်းညွှန်မှု=== လူ့ဘဝသည် ရခဲသော ဘဝဖြစ်ပြီး ကောင်းမှု၊ ဆိုးမှု ခွဲခြားနိုင်သည့် အခွင့်အရေးရှိသည်။ မှန်ကန်သော လမ်းညွှန်မှုကို ရရှိသည့်အခါ၊ ပိတ်ထားသော အရာများကို ဖွင့်ပြပေးနိုင်သော ဓမ္မကထိကများ၏ တရားကို နာကြားရသည့်အခါ ဝမ်းမြောက်စွာ သာဓုခေါ်ဆိုခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ပွားများနိုင်ပါသည်။ နိဂုံးချုပ်အနေဖြင့် သူတော်ကောင်းတရားများကို နာကြားရပြီး "သာဓု" ခေါ်ဆိုနိုင်ခြင်းဖြင့် [[မင်္ဂလာ]]ရှိသော ဘဝကို တည်ဆောက်ကြရန် တိုက်တွန်းထားပါသည်။ <ref>[http://www.youtube.com/watch?v=fKqj4GVZImE ဆရာဦးဆန်းလင်း (ဆည်မြောင်း)]</ref> ===ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်=== * [https://my.wikisource.org/wiki/အမျှဝေခြင်း အမျှဝေခြင်း] * [https://web.archive.org/web/20260317150659/https://my.wikisource.org/wiki/%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%98%E1%80%AD%E1%80%93%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%AC/%E1%80%86%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8/%E1%80%95%E1%80%90%E1%80%B9%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AF%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%92%E1%80%94_%E1%80%A1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8 ပတ္တာနုမောဒန အကြောင်း] * [[ဒါန]] === ကိုးကား === {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] 7cxr9g77h7cqat5tugbfecy3xwncz3v 0 283801 1057088 1056707 2026-10-10T04:17:04Z Salai Rungtoi 22844 ministers changed 1057088 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ | flag = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | flag_border = | cabinet_number = ဆဋ္ဌမမြောက် | cabinet_type = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ | jurisdiction = မြန်မာနိုင်ငံ | image = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg | image_size = 300px | caption = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂) | date_formed = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | government_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | government_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | deputy_government_head = {{unbulleted list | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]]) | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]]) }} | state_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | state_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | political_party = {{unbulleted list | [[တပ်မတော်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] }} |current_number= ၃၄ |opposition_party= '''အတိုက်အခံများ''' * [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | election = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]] | incumbent = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | incoming_formation = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] | previous = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]] | successor = }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-24 |title=ရက် ၁၀၀ အတွင်း ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘာလုပ်နိုင်ခဲ့လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3r0nq32rxlo |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-08-18 |title=ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရွေးကောက်ပွဲ စတင်ကျင်းပမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn92zwdpz4go |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=https://mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcuaciuraphai-pngchngphaicnnykhng |access-date=2026-10-08 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ === သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]၏ တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအသစ်အဖြစ် [[ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်]]ဖြင့် ခန့်အပ်ခဲ့သဖြင့် ဝေဖန်မှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပြန်စချိန်တွင် အတည်ပြုခန့်အပ်ရေးအတွက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]ဘက်က တင်သွင်းလာသည်။<ref>{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ|url=http://www.moi.gov.mm/news/88670|website=Ministry Of Information|access-date=2026-09-30|language=en}}</ref> ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကိစ္စရပ်များကို အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသဖြင့် ပိုမိုထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် လွှတ်တော်ရပ်နားချိန်တွင် အဆိုပါအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမ္မတရုံးဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်ရီ]]က ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦးအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာကို ကန့်ကွက်လိုပါက လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား တင်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၁၂ အရ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမရှိချိန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို ထုတ်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း လွှတ်တော်မစမီ ရက်ပိုင်းအလိုတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဦးမင်းအောင်လှိုင် အမိန့်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကိုဦး ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်လို့ ဝေဖန်ခံရပြီးမှ လွှတ်တော်တင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cqx2zxdd7nrlt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-09-30|access-date=2026-09-30|language=my}}</ref> === ဝန်ကြီးဌာန ၂ခု၏ ဝန်ကြီးများအား ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခြင်း === ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]က အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;" |- ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |- |[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]] | [[File:NyoSaw.jpg|x150px]] | [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]] |- | style="font-size:100%;" | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]''' |- | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> |} == ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --> {| class="wikitable" |+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန် |- | ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ |- | ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |- | ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန |- | ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၈။ || ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၉။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၁။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၂။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၃။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၄။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၅။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၆။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၇။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၈။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၉။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၀။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၁။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၂။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၃။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၄။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၅။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၆။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၇။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၈။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၉။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၁။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၂။ || ''လစ်လပ်''|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၃။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၄။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |} == ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း == {{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သော အမိန့်အမှတ်၊ ၅ / ၂၀၂၆ ဖြင့် [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်များအရ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။ အလားတူ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=■ လူ/ကယ်/ပြန်ဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးပြီး ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးနှစ်ဦး ခန့်အပ် |url=https://news-eleven.com/article/315906 |access-date=2026-10-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || rowspan="2" | [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၄။ || [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- style="background:#F9F9F9;" | ၅။ || [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | rowspan="2" | ၆။ || rowspan="2" | [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|9|17}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || <small>ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်</small> |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၁၅။ || rowspan="2" | [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}|| |- |[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|10|9}} | |- | ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၂၅။ || rowspan="2" | [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} || |- | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|10|3}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃၀။ || [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၃၁။ | rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} | |- | [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | လက်ရှိ | {{Age in years and days|2026|10|3}} | |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! style="width:5%" | စဉ် !! style="width:25%" | ဝန်ကြီးဌာန !! style="width:20%" | အမည် !! style="width:15%" | စတင်ရက် !! style="width:15%" | ပြီးဆုံးရက် !! style="width:20%" | တာဝန်သက်တမ်း |- | ၁ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂ |[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄ || rowspan="2" | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၅ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၆ || rowspan="2" | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၇ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၉ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၀ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၁ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၄ || rowspan="2" | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၂ || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၁၃ || rowspan="2" | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၅ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၆ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၇ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၈ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၉ || rowspan="2" | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1">{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- | ၂၀ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၂ || [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1" />|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၄ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၅ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦး[[လင်းအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၆ || rowspan="3" | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="3" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၇ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂၈ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၀ || rowspan="2" | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၁ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၂ || rowspan="2" | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၃ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၄ || rowspan="2" | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၅ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၆ || rowspan="3" | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]|| [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|8|17}} |- |၃၇ |ဦးရဲထွန်းဦး |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- | ၃၈ || [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၉ || rowspan="2" | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၀ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၄၁ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၂ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၃ || rowspan="2" | [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၄ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်|| ၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|7|25}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၅ || rowspan="2" | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၆ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၄၇ || rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၈ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု |- style="text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည် ! style="width:20%;" | အကြီးအကဲအမည် ! style="width:20%;" | ရာထူး ! style="width:12%;" | စတင်ရက် ! style="width:13%;" | ကုန်ဆုံးရက် |- | ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan="9" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ |- | ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] <ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |} == တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ == ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆) |- style="text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | အစိုးရအဖွဲ့ ! style="width:25%;" | ဝန်ကြီးချုပ် ! style="width:15%;" | စတင်ရက် ! style="width:15%;" | ကုန်ဆုံးရက် ! style="width:10%;" | မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅ |- | ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း) |- | ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) |- | ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇ |- | ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ |- | ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း |- | ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇ |- | ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀ |- | ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈ |- | ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇) |- | ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄ |- | ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဆက်လက်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး နဝမနေ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် ထိုနေ့မှာပင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် အထက်ပါကိစ္စကို တွန်းဇံ နှင့် ဖလမ်းမြို့နယ်များမှ လွဲ၍ ရက်ပေါင်း(၉၀) ဆက်လက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၃/၂၀၂၆) |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/85574 |access-date=2026-07-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | အရေအတွက် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | မြို့နယ်အမည်များ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">တွန်းဇံ</span>၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">ဖလမ်း</span> |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား |- style="background-color: #eaecf0; font-weight: bold; padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;" | style="text-align: right;" | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ |} == နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ == ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; width: 100%;" |- style="background:#f2f2f2" ! width="5%" | စဉ် !! width="10%" | နေ့ရက် !! width="18%" | အမည် !! width="12%" | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width="15%" | တာဝန် !! width="20%" | အကြောင်းအရာ !! width="20%" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ် |- | ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ |- | ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ |- | ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဉ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် |- | ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ |- | ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ် |- | ၁၇ || ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Yohei SASAKAWA || {{flag|Japan}}|| နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Yohei SASAKAWA လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86469 |access-date=2026-08-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၈ || ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Le Hoai Trung || {{flag|Vietnam}}|| ဗီယက်နမ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/87310 |access-date=2026-09-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၉ || ၁၅-၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || Mr. Michael Vance<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=Simon |date=2026-10-08 |title=EXCLUSIVE: US opens direct talks with Myanmar's generals, reversing years of isolation |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-opens-direct-talks-with-myanmars-generals-reversing-years-isolation-2026-10-08/ |access-date=2026-10-08 |work=Reuters |language=en}}</ref>|| {{flag|USA}}|| အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထောက်လှမ်းရေး နှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လျှိုဝှက်ခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လိုက်ပါလာသည့် လေယာဥ် နေပြည်တော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာ |url=https://news-eleven.com/article/315139 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| အမေရိကန်က မြန်မာစစ်အုပ်စု နှင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှု ပြန်စခြင်း |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}} [[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] m6x62coj2p8v9cgc8e0sfl3g7y9ee19 10 283947 1057091 1056244 2026-10-10T04:31:36Z Salai Rungtoi 22844 updated information 1057091 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |name= မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ |title= [[File:State seal of Myanmar.svg|15px]] [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |listclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |titlestyle = |above= [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]: [[မင်းအောင်လှိုင်]] <Br> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]]: [[ညိုစော]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]]: [[နန်းနီနီအေး]] |list1={{navbox with columns|child|fullwidth = true |state=uncollapsed |title= '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ''' |col1 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group1=[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |list1=[[ခင်မောင်ရီ]] |group2=[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |list2=[[တင်အောင်စန်း]] |group3=[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေး]] |list3=[[မြထွန်းဦး]] |group4=[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး<br>နှင့် ဆက်သွယ်ရေး]] |list4=[[မြထွန်းဦး]] |group5=[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေး]] |list5=[[ထွန်းအောင်]] |group6=[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]] |list6= [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |group7=[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေး]] |list7=[[တင်မောင်ဆွေ]] |group8=[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊<br>ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်<br>နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေး]] |list8=[[အောင်ကျော်ဟိုး]] |group9=[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်]] |list9=[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] |group10=[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာ]] |list10=[[ဖုန်းမြတ်]] |group11=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာ]] |list11=[[သန်းမောင်]] }} |col2 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာ]] |list2=[[သီတာဦး]] |group3=[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေး]] |list3=[[ချောချောစိန်]] |group4=[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]] |list4=[[မျိုးသိန်းကျော်]] |group5=[[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေး]] |list5=[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]] |group6=[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ]] |list6=[[သက်သက်ဇင်]] |group7=[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေး]] |list7= [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ထိန်လင်း]] |group8=[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]] |list8=[[တင်ဦးလွင်]] |group9=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး<br>နှင့် ဆည်မြောင်း]] |list9=[[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|မင်းနောင်]] |group10=[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်<br>ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး]] |list10=[[မျိုးဇော်သိမ်း]] |group11=[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်<br>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး]] |list11=[[ဆန်းဦး]] }} |col3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်]] |list2=[[ကိုကိုလွင်]] |group3=စက်မှုနှင့် MSME ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး |list3=[[ချာလီသန်း]] |group4=[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်<br>ပြည်သူ့အင်အား]] |list4=[[မြင့်ကြိုင်]] |group5=[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]] |list5=[[မောင်မြင့်]] |group6=[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး]] |list6=[[ထွန်းအုံ]] |group7=[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာ]] |list7=[[ရဲမြင့်ထွန်း]] |group8=[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာ]] |list8=[[မောင်သင်း]] |group9=[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေး]] |list9=[[မျိုးသန့်]] |group10=[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေး<br>နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး]] |list10= ''လစ်လပ်'' |group11=[[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေး<br>နှင့် ယဉ်ကျေးမှု]] |list11=[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]] }} }} |list2={{navbox with columns|child|fullwidth = true |state=<includeonly>collapsed</includeonly> |title= '''ဒုတိယဝန်ကြီးများ''' |col1 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group1=[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |list1= ခင်လတ် |group2=[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |list2=[[ထင်ကျော်သူ]] |group3=[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေး]] |list3=[[အောင်မြိုင်]]<br>[[ထွန်းလူ]] |group4=[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး<br>နှင့် ဆက်သွယ်ရေး]] |list4=[[မင်းဇေယျာလှိုင်]]<br>[[သက်ဝင်းအောင်]] |group5=[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေး]] |list5=[[အောင်မျိုးသန့်]] |group6=[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]] |list6=မင်းသူ |group7=[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေး]] |list7=[[နိုင်မင်းကျော်]]<br>[[ကိုကိုကျော်]] |group8=[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်]] |list8=[[သန်းသန်းလင်း]]<br>[[ဟန်ဝင်းအောင်]] |group9=[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊<br>ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်<br>နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေး]] |list9=[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]]<br>[[သန့်စင်လွင်]] |group10=[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာ]] |list10=[[ကျော်စွာဦး]] |group11=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာ]] |list11=[[စိုင်းထွန်းညို]] }} |col2 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာ]] |list2=[[ထိန်လင်းဦး]] |group3=[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေး]] |list3=[[နေမျိုးလှိုင်]] |group4=[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]] |list4=[[နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း]] |group5=[[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေး]] |list5= ''လစ်လပ်'' |group6=[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ]] |list6=[[စန်းစန်းနွယ်]] |group7=[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေး]] |list7=[[ရဲတင့်]] |group8=[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]] |list8=[[လင်းအောင်]] |group9=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး<br>နှင့် ဆည်မြောင်း]] |list9=[[ဗိုလ်ဗိုလ်ကျော်]]<br>[[ရဲထွန်းဝင်း]]<br>[[ရဲတင့်ထွန်း]] |group10=[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်<br>ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး]] |list10=[[သိုက်စိုး]] |group11=[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်<br>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး]] |list11=[[ခင်လတ်ကြီး]]<br>[[သောင်းနိုင်ဦး]] }} |col3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်]] |list2= အေးကျော် <br>[[ကျော်နိုင်ဝင်း]] |group3= စက်မှုနှင့် MSME ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး |list3=[[သွင်အောင်]]<br>[[အောင်ဇေယျ]] |group4=[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်<br>ပြည်သူ့အင်အား]] |list4=[[လင်းဇော်ထွန်း]]<br>[[ခိုင်ခိုင်စိုး]] |group5=[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]] |list5=[[မောင်မောင်သန်း]] |group6=[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး]] |list6=[[မင်းမင်း]]<br>[[ဝင်းမြင့်ခိုင်]] |group7=[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာ]] |list7=[[ညီညီ]] |group8=[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာ]] |list8=[[စစ်နိုင်]] |group9=[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေး]] |list9=[[မျိုးမြင့်]]<br>[[သောင်းနိုင်(ဒေါက်တာ)|သောင်းနိုင်]] |group10=[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေး<br>နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး]] |list10= သန်းစိုး<br>[[သန့်ဇော်လွင်]] |group11=[[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေး<br>နှင့် ယဉ်ကျေးမှု]] |list11=[[အေးထွန်း]]<br>[[ဖြိုးဇော်စိုး]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့ လမ်းညွှန်တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> csf3x83rcjdfcq2cyzlrlcl7c4bzukz 0 286333 1057081 1033190 2026-10-10T04:03:35Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057081 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''အပစာယန'''<ref>အပစာယန (န) [အပ+စာယု (စာယ)+ယု (၁) ပူဇော်-မြတ်နိုး-ခြင်း၊ ရိုသေ-လေး စားခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချသော- ဖြစ်ခြင်း–အမူအရာ -ရှိသည်၏ အဖြစ်–သို့ရောက်ခြင်း -ကို ပြခြင်း၊ ရိုသေ -လေးစား-‌‌သော-ကိုယ်–နှုတ်–အမူအရာ။ ဂုဏဝိသိဋ္ဌာန အပစာယနံ အကာသိံ။ ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၂၁။ အပစာယနဝသေန ပဝတ္တံ ပုညကိရိယဝတ္ထု။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၂၀၆။ ပူဇာဝသေန သာမီစိကိရိယာ အပစာယန အပစိတိ။ ၎င်း။၂၀၆။ (၂) ပူဇော်-မြတ်နိုး-ရိုသေ-လေးစား-ကြောင်း စေတနာ၊ အရွယ်, ဂုဏ်အားဖြင့် ကြီးသောသူကို မြင်၍ ခရီးဦးကြိုခြင်း သပိတ် သင်္ကန်း လှမ်းယူခြင်း ရှိခိုးခြင်း လမ်းပေးခြင်း စသည်ဖြင့် ရိုသေ လေးစားမှုပြုကြောင်း ဖြစ်သော စေတနာ၊ အပစာယန–ကုသိုလ်–ပုညကိရိယဝတ္ထု။ အပစာယတိ ပူဇာဝသေန သာမီစိံ ကရောတိ ဧတေနာတိ အပစာယနံ...။ဝိဘာဝိနီ၊၁၇၆။တတ္ထ ဟိ အပစာယနဝေယျာဝစ္စာနိ သီလမယေ။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၁၉၆။ အပစာယနသဟဂတ, အပစိတိ, အပစိတိသဟဂတ-တို့လည်း ကြည့်။</ref> သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]တွင် ပါဝင်သော '''[[ပုညကြိယာဝတ္ထု]] ၁၀ ပါး''' ထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်ပြီး၊ '''အရိုအသေပေးထိုက်သူကို ရိုသေလေးစားခြင်း''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။ ==='''အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်'''=== အပစာယနဆိုသည်မှာ မိမိထက် ဂုဏ်သိက္ခာအားဖြင့်ဖြစ်စေ၊ အသက်အရွယ်အားဖြင့်ဖြစ်စေ ကြီးသူတို့အပေါ် ရိုသေလေးစားမှု ပြုလိုက်သည့်အခါတွင် ပါဝင်သော '''[[စေတနာ]]''' ကို ဆိုလိုသည်။ ဤသည်မှာ ရိုးရိုးသားသား ပြုမူခြင်းမျိုးကိုသာ ဆိုလိုပြီး နာမည်ရလို၍သော်လည်းကောင်း၊ ကြောက်ရွံ့၍သော်လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ရာသော လာဘ်လာဘကို မျှော်ကိုး၍သော်လည်းကောင်း ပြုမူခြင်းကို အပစာယန[[ကုသိုလ်]]ဟု မခေါ်ဆိုနိုင်ဘဲ လှည့်စားသော "[[မာယာ]]" တစ်မျိုးသာ ဖြစ်သည်။<ref>ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ</ref> ==='''အရိုအသေပေးထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ'''=== အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ရိုသေလေးစားခြင်းသည် အပစာယနကုသိုလ်ဖြစ်စေပါသည် - * '''[[ရတနာသုံးပါး]]''' (ဘုရား၊ [[တရား]]၊ သံဃာ)။ * '''မိဘနှင့် ဆရာသမားများ'''။ * '''ဂုဏ်ကြီးသူများ''' ([[သီလ]]ဂုဏ်၊ [[သမာဓိ]]ဂုဏ်၊ [[ပညာ]]ဂုဏ်၊ သိက္ခာဂုဏ် ကြီးမားသူများ)။ * '''အသက်အရွယ်ကြီးသူများ''' (အဘိုးအဘွား၊ ဦးကြီး၊ ဒေါ်ကြီး စသည့် အမျိုးအနွယ်ထဲမှ ကြီးသူများ)။ ==='''အပစာယန ပြုမူပုံ နည်းလမ်းများ'''=== အရိုအသေပေးခြင်းကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်နိုင်ပါသည် - * '''ခရီးဦးကြိုဆိုခြင်း''' (ပစ္စုဂ္ဂမန)။ * '''လက်အုပ်ချီခြင်း''' နှင့် '''ရှိခိုးဦးချခြင်း'''။ * လူကြီးသူမများလာလျှင် '''နေရာမှ ထပေးခြင်း''' နှင့် '''လမ်းဖယ်ပေးခြင်း'''။ * လူကြီးများရှေ့မှ ဖြတ်သွားလျှင် '''ကိုယ်ကို ညွတ်ကိုင်း၍ သွားခြင်း'''။ * မိမိတို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာအလိုက် '''ဦးထုပ်ချွတ်ခြင်း''' သို့မဟုတ် '''အလေးပြုခြင်း'''။ * ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်များ ပြုလုပ်ပေးခြင်း။ ==='''အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း'''=== ဗုဒ္ဓဘာသာ ကုသိုလ်ကမ္မပထတရားများကို [[ဒါန]]၊ သီလ၊ [[ဘာဝနာ]]ဟူ၍ အကျဉ်းချုံးလိုက်လျှင် အပစာယနသည် '''သီလ''' ထဲတွင် ပါဝင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကောင်းမွန်သော အလေ့အကျင့်ဖြစ်သည့်အတွက် '''စာရိတ္တသီလ''' ထဲတွင် သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်နိုင်ပါသည်။ ==='''စိတ်ဝင်စားဖွယ် အချက်အလက်နှင့် သာဓကများ'''=== * '''အလှူထက် ပို၍ အကျိုးကြီးနိုင်ခြင်း:''' အလှူတစ်ခုတွင် ပစ္စည်းထုတ်လှူသူထက် ထိုအလှူကို ရိုရိုသေသေ စီမံပေးသူက ပို၍ အကျိုးပေး ထက်မြက်တတ်ပါသည်။ သာဓကအားဖြင့် '''ပါယာသိမြို့စား''' နှင့် '''[[ဥတ္တရ]]လုလင်''' ဇာတ်လမ်းတွင် မြို့စားသည် မရိုမသေ လှူဒါန်းခဲ့သောကြောင့် အောက်တန်းကျသော စတုမဟာရာဇ်နတ်ဘုံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော်လည်း၊ သူ၏ကိုယ်စား ရိုရိုသေသေ စီမံလှူဒါန်းပေးခဲ့သော ဥတ္တရလုလင်မှာမူ အဆင့်မြင့်သော တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်။ * '''ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကုသိုလ်:''' မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင် လူကြီးသူမကို ရိုသေခြင်းသည် ထုံးတမ်းစဉ်လာတစ်ခုလို ဖြစ်နေသဖြင့် အစဉ်တစိုက် ကုသိုလ်ရရှိနေသော်လည်း၊ အနောက်နိုင်ငံအချို့တွင် ထိုကဲ့သို့သော အစဉ်အလာများ နည်းပါးသွားသည့်အတွက် ကုသိုလ်ရနိုင်မည့် အခွင့်အရေးများ ဆုံးရှုံးနေရပါသည်။ * '''ခေတ်နှင့်အညီ ပြုမူခြင်း:''' အရိုအသေပေးရာတွင် နေရာဒေသနှင့် အချိန်အခါကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်ပါသည်။ ဥပမာ- ရထား၊ သင်္ဘောကဲ့သို့သော လူရှုပ်သည့်နေရာမျိုးတွင် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးများချကာ ရှိခိုးနေခြင်းထက် လက်အုပ်ချီခြင်း သို့မဟုတ် ဦးခေါင်းညွှတ်ပြရုံဖြင့်ပင် အပစာယနကုသိုလ် မြောက်နိုင်ပါသည်။ ==='''နိဂုံး'''=== အပစာယနသည် မိမိ၏ '''မာနကို နှိမ့်ချ''' စေပြီး သူတစ်ပါးအပေါ် ထားရှိသော '''စေတနာကို ဖြူစင်''' စေသည့် တရားဖြစ်သည်။ ရိုသေထိုက်သူကို ရိုသေခြင်းသည် အချည်းနှီး ဖြစ်မသွားဘဲ မိမိ၏ စိတ်အစဉ်ကို သန့်ရှင်းစေကာ ကောင်းကျိုးချမ်းသာများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော အကျင့်မြတ်တစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ===ပြင့်ပလင့်များ=== * [https://web.archive.org/web/20260317064237/https://my.wikisource.org/wiki/%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%98%E1%80%AD%E1%80%93%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%AC/%E1%80%86%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8/%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%9A%E1%80%94_%E1%80%A1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8 ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ] * [https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထဒီပနီ_(ဒုတိယတွဲ)#အပစာယနဝယ်_သိမှတ်ဖွယ် ပရမတ္ထဒီပနီ_(ဒုတိယတွဲ)] * [https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း-ပတွဲ-ဒု#အပစာယန။ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း-ပတွဲ] * [https://my.wikisource.org/wiki/အဘိဓမ္မာသင်တန်းပို့ချချက်များ_(တတိယတွဲ)#ကမ္မစတုက္က_3 အဘိဓမ္မာသင်တန်းပို့ချချက်များ (တတိယတွဲ)] === ကိုးကား === {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ]] hnlls31jzdhoxhbnk9ppok3td2ugboe 0 286334 1057014 1033191 2026-10-09T23:52:38Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057014 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} '''ဝေယျာဝစ္စ''' သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]တွင် ပါဝင်သော '''[[ပုညကြိယာဝတ္ထု]] ၁၀ ပါး''' ထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်ပြီး၊ '''သူတစ်ပါး၏ အမှုကြီးငယ် ကိစ္စများကို ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခြင်း''' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါသည်။ <ref>ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ</ref> ဝေယျာဝစ္စဆိုသည်မှာ မိဘ၊ ဆရာသမားများ၊ မကျန်းမမာဖြစ်နေသူများနှင့် အတူနေ သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ '''အပြစ်ကင်းသော လုပ်ငန်းဆောင်တာများ''' တွင် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးသည့် [[စေတနာ]]ကို ဆိုလိုသည်။ မိမိကိုယ်တိုင်က [[အလှူရှင်]] မဟုတ်စေကာမူ သူတစ်ပါး၏ အလှူအတန်းနှင့် ကောင်းမှုကိစ္စများ အဆင်ပြေချောမွေ့စေရန် ဝိုင်းဝန်းလုပ်ဆောင်ပေးခြင်းသည်လည်း ကြီးမားသော ကုသိုလ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ==='''ဆောင်ရွက်ပုံ နည်းလမ်းများ'''=== ဝေယျာဝစ္စကုသိုလ်ကို အောက်ပါနည်းလမ်းများဖြင့် ရယူနိုင်ပါသည် - * '''သက်ကြီးရွယ်အိုများကို ကူညီခြင်း:''' လမ်းဖြတ်ကူးနေသူကို တွဲကူခြင်း၊ လူကြီးသူမများအတွက် ရေခပ်ပေးခြင်း၊ ဝေယျာဝစ္စ ပြုပေးခြင်း။ * '''ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်ခြင်း:''' မကျန်းမမာသူများ၊ အိုမင်းမစွမ်းသူများကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်း။ * '''ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဝန်ဆောင်မှု:''' ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် ချက်ပြုတ်ကျွေးမွေးခြင်း၊ သန့်ရှင်းရေးလုပ်ခြင်း၊ သံဃာတော်များအတွက် [[သင်္ကန်း]]ချုပ်ပေးခြင်း စသည့် အမှုကိစ္စများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခြင်း။ * '''[[ပညာ]]နှင့် အတတ်ပညာ မျှဝေခြင်း:''' အပြစ်မရှိသော လက်မှု၊ စက်မှု အတတ်ပညာများကို သင်ကြားပေးခြင်း သို့မဟုတ် လူငယ်များကို ဆုံးမလမ်းပြခြင်း။ ==='''အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း'''=== ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကုသိုလ်ပြုမှု ၃ မျိုး ([[ဒါန]]၊ [[သီလ]]၊ [[ဘာဝနာ]]) တွင် ဝေယျာဝစ္စသည် '''သီလ''' ထဲ၌ ပါဝင်ပါသည်။ အထူးသဖြင့် ကောင်းမွန်သော အလေ့အကျင့်ဖြစ်သည့်အတွက် '''စာရိတ္တသီလ''' ထဲတွင် သင်္ဂြိုဟ်ရေတွက်နိုင်ပါသည်။ ==='''စိတ်ဝင်စားဖွယ် အချက်အလက်နှင့် သာဓကများ'''=== * '''အလှူရှင်ထက် ပို၍ အကျိုးကြီးနိုင်ခြင်း:''' ဝေယျာဝစ္စကို စိတ်ပါလက်ပါနှင့် ရိုရိုသေသေ လုပ်ဆောင်ပါက အချို့သော နေရာများတွင် ပစ္စည်းထုတ်လှူသော အလှူရှင်ထက်ပင် ပို၍ အကျိုးပေး ထက်မြက်တတ်ပါသည် ။ * '''[[ဥတ္တရ]]လုလင်နှင့် ပါယာသိမြို့စား ဇာတ်လမ်း:''' ပါယာသိမြို့စားသည် အလှူအတန်း ပြုလုပ်သော်လည်း ကိုယ်တိုင်မလုပ်ဘဲ မရိုမသေ လှူဒါန်းခဲ့သဖြင့် သေဆုံးသောအခါ အောက်တန်းကျသော '''စတုမဟာရာဇ်နတ်ဘုံ''' သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည် ။ သို့သော် မြို့စား၏ ကိုယ်စား အလှူကို စိတ်ပါလက်ပါ စီမံခန့်ခွဲပေးခဲ့သော (ဝေယျာဝစ္စပြုခဲ့သော) '''ဥတ္တရလုလင်''' မှာမူ ပိုမိုမြင့်မြတ်သော '''တာဝတိံသာနတ်ပြည်''' သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည် ။ * '''စိတ်စေတနာ၏ အရေးပါမှု:''' ဝေယျာဝစ္စပြုရာတွင် "သူများခိုင်းလို့ လုပ်ရတာပဲ" ဟူသော စိတ်မျိုးမဟုတ်ဘဲ အလှူရှင်၏ စိတ်ကြည်လင်စေရန်နှင့် အလှူပွဲ တင့်တယ်စေရန် ရည်သန်သော စိတ်ဓာတ် (စေတနာ) ရှိရန် အရေးကြီးပါသည်။ ==='''အကျိုးကျေးဇူး'''=== ဝေယျာဝစ္စကုသိုလ်သည် မိမိ၏ မာန်မာနကို နှိမ့်ချပေးနိုင်ပြီး သူတစ်ပါးကို ကူညီလိုသော '''[[မုဒိတာ]]စိတ်''' နှင့် '''[[ကရုဏာ]]စိတ်''' တို့ကို တိုးပွားစေပါသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအတွက် မိမိတွင် ငွေကြေးဓန မပြည့်စုံစေကာမူ ကိုယ်အား၊ ဉာဏ်အားဖြင့် အလွယ်တကူ ရယူနိုင်သော အဖိုးတန်သည့် ကုသိုလ်တစ်မျိုး ဖြစ်ပါသည်။ ===ပြင့်ပလင့်များ=== * [https://my.wikisource.org/wiki/ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ/ဆဋ္ဌအခန်း/ဝေယျာဝစ္စ_အကြောင်း ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ] {{Dead link|date=October 2026 }} * [https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထဒီပနီ_(ဒုတိယတွဲ)#ဝေယျာဝစ္စဝယ်_သိမှတ်ဖွယ် ပရမတ္ထဒီပနီ_(ဒုတိယတွဲ)] * [https://my.wikisource.org/wiki/ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း-ပတွဲ-ဒု#ဝေယျာဝစ္စ။ ပရမတ္ထသရူပဘေဒနီကျမ်း-ပတွဲ] * [https://my.wikisource.org/wiki/အဘိဓမ္မာသင်တန်းပို့ချချက်များ_(တတိယတွဲ)#ကမ္မစတုက္က_3 အဘိဓမ္မာသင်တန်းပို့ချချက်များ (တတိယတွဲ)] * [https://my.wikisource.org/wiki/အရှင်ရာဟုလာ,_အရှင်ရဋ္ဌပါလ_မထေရ်_၂-_ပါးတို့_အကြောင်း#အရှင်ရဋ္ဌပါလ၏_ဝေယျာဝစ္စမှူးဘဝ အရှင်ရဋ္ဌပါလ၏ ဝေယျာဝစ္စမှူးဘဝ] * [https://my.wikisource.org/wiki/သောမနဿုပေက္ခာဒီပနီ#ဝေယျာဝစ္စကုသိုလ်ကျိုး ဝေယျာဝစ္စကုသိုလ်ကျိုး] * [https://my.wikisource.org/wiki/ဓမ္မအမေးအဖြေများ_ပေါင်းချုပ်_(အမှတ်_၁)#၉၉။_ဝေယျာဝစ္စ_ကုသိုလ်ရှင် ဝေယျာဝစ္စ ကုသိုလ်ရှင်] * [https://my.wikisource.org/wiki/ဘာသာရေးပြဿနာပေါင်းချုပ်#ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့်_ဝေယျာဝစ္စ ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် ဝေယျာဝစ္စ] * [https://my.wikisource.org/wiki/ထေရာပဒါန်_ပါဠိတော်#၉-ဝေယျာဝစ္စကတ္ထေရအပဒါန် ၉-ဝေယျာဝစ္စကတ္ထေရအပဒါန်] === ကိုးကား === {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ]] fu9axqly2h3on7fink0okascngarx80 0 288901 1056969 1043042 2026-10-09T15:15:14Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1056969 wikitext text/x-wiki '''မူးအန်း ဗိသနုလောက်'''( {{Langx|th|เมืองพิษณุโลก}} )သည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ အောက်ဘက်ပိုင်း‌ဒေသဖြစ်သော ဗိသနုလောက်ပြည်နယ် ၏ ခရိုင်မြို့တော် ( ''[[အမ်ဖေါ|အမ်ဖိုးမူအန်]]'' )ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == ''မူးအန်း ဗိ''သနုလောက်မြို့သည် ၁၇၆၇ခုနှစ် နိုင်ငံတော် ပျက်သုဉ်းချိန်အထိ အယုဒ္ဓယနိုင်ငံတော်၏ မြောက်ပိုင်းတွင် ပထမတန်းစားမြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မဟာ[[တာကသိန|တပ်ဆင်]]လက်ထက်တွင်လည်း ဗိသနုလောက်မြို့သည် ပထမတန်းစားမြို့ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ရာမ ၅|ချူလာလောင်ကွန်း]]ဘုရင် (ရာမ ၅)၏ ''ထေဆာဖိဘန်'' အုပ်ချုပ်ရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနောက်တွင် ဗိသနုလောက်မြို့သည် ဗဟိုချက်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများအတွင်း ၁၈၉၈ ခုနှစ်၌ ဤခရိုင်ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ''လူအန်'' ဥဒုံခက်ဘိုရီဟန်သည် ပထမဆုံးခရိုင်မှူးဖြစ်လာခဲ့သည်။ == ပထဝီဝင် == === တည်နေရာ === အနီးနားရှိ ခရိုင်များမှာ) ဖရွန်ဖီရမ် ၊ ဝပ်ဘုတ်၊ ဝမ်ထောင်၊ ဘန်ကရထုံနှင့် ဘန်ပါရာကမ်တို့ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=3}}</ref> === မြေမျက်နှာသွင်ပြင် === မူးအန်း ဗိသနုလောက်သည် နန်ချိုင့်ဝှမ်း အတွင်းတည်ရှိပြီး ခရိုင်၏အနောက်ဘက်နယ်နိမိတ်မှာ ဘန်ရာခမ်ခရိုင်နှင့် အကြမ်းဖျဉ်းအနားသတ်မှာ နန်ချိုင့်ဝှမ်းနှင့် ယွန်ချိုင့်ဝှမ်းကြား နယ်နိမိတ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဤဒေသတွင် ချိုင့်ဝှမ်းများကြား မြေမျက်နှာအနေအထားမှာ အမျိုးမျိုးဖြစ်နေသည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြေပြင်အနေအထားသည် ပြန့်ပြူးနေပြီး ဒေသခံများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရေစီးဆင်းမှုအများစုကို စိုက်ပျိုးရေးအတွက် လမ်းကြောင်းပြောင်းခဲ့ကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ချိုင့်ဝှမ်းနှစ်ခုစလုံးသည် [[ကျောက်ဖယားမြစ်|ကျောက်ဖယားရေဝေရေလဲ]]ဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ အဓိကရေးပါဆုံးသော ရေအရင်းအမြစ်မှာနန်မြစ် ဖြစ်ပြီး ခွာနွိုင်းမြစ်သည်လည်း ခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသည်။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=3}}</ref> === ရာသီဥတု === === သဘာဝတရား === သစ်တောဧရိယာမှာ ခရိုင်စုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၆.၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့် {{Convert|53|km2}}ရှိပါသည်။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=3}}</ref> ခရီးအရမ်းမဝေးသောနေရာတွင် ၁,၂၆၂ ကီလိုမီတာ (၄၈၇ စတုရန်းမိုင်)ကျယ်ဝန်းသောထုံသလင်လွမ်အမျိုးသားပန်းခြံ ( Thung Salaeng Luang National Park )ရှိသည်။ == ဘာသာတရား == ၂၀၁၉ ခုနှစ်စာရင်းများအရ မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်ရှိ လူဦးရေ၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်ကြပြီး ဝပ်ကျောင်း ၈၃ကျောင်းနှင့် မှတ်ပုံမတင်ထားသော သံဃာကျောင်း၂၆ကျောင်း ရှိပါသည်။ <ref>{{Cite report|title=Phitsanulok Provincial Statistical Report 2562-2019|page=51}}</ref>မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်တွင် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်း ၁၁ ကျောင်း၊ [[မွတ်စလင်မ်|မွတ်စလင်]]မာစဂျစ် အဗူဗက် ပါကစ္စတန်( Masjid Abubak Pakistan) ဗလီ တခုရှိပါသည်။ == အုပ်ချုပ်ရေး == === ပြည်နယ်အစိုးရ === ခရိုင်ကို ခရိုင်ခွဲ ၂၀ ( ''[[တမ်ဘွန်]]'' )အဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ထပ်မံကာ ရွာ ၁၇၅ ရွာ ( ''[[မူးဘန်|မူဘန်]]'' )အဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ === ဒေသန္တရအစိုးရ === {{Clear}} [[ဖိုင်:Mueang_Phitsanulok_district_EN.svg|left|thumb|600x600px|မူအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်ကို ဒေသဆိုင်ရာ နယ်မြေ ၂၁ ခုအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်ပုံ။]] == လူဦးရေစာရင်း == === လူဦးရေ === မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်သည် လူဦးရေ ၂၇၉,၇၇၄ဦးရှိရာ ဗိသနုလောက်ပြည်နယ်၏ လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးခရိုင်လည်းဖြစ်ပါသည်။ အခြား ကျန်ခရိုင်ရှစ်ခု၏ လူဦးရေ စုစုပေါင်းမှာ ၂၇၆,၉၃၆ ဦးရှိပါသည်။ === မြို့ပြဧရိယာ === မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်ရှိ မြို့ပြလူဦးရေမှာ ၁၅၈,၅၃၄ ဦး (၅၄.၄ ရာခိုင်နှုန်း) ရှိသည်။ ဗိသနုလောက်မြို့တစ်ဝိုက်ရှိ မြို့ပြဧရိယာတွင် ၁၅၆,၅၄၇ ဦးနှင့် ဘန်မိုင်တစ်ဝိုက်တွင် ၁၉၈၇ ဦးရှိပြီး ခရိုင်ရှိ လူဦးရေ၏ ၅၄.၄ ရာခိုင်နှုန်းသည် မြူနီစပယ်ဧရိယာတွင် နေထိုင်ကြပြီး ၁၃၂,၂၇၇ ဦး (၄၅.၆ ရာခိုင်နှုန်း) သည် မြူနီစပယ်ဧရိယာမဟုတ်သော ဧရိယာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ == စီးပွားရေး == မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်သည် ဗိသနုလောက်ပြည်နယ်၏ ဈေးဝယ်ခြင်းနှင့် ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍတို့၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်ပါသည်။ === ကုန်တိုက်များ === * Big C စူပါစင်တာ * စင်ထရယ်ပလာဇာ ဗိသနုလောက် * Lotus နှင့် Lotus Extra * မက်ခရို ၁ နှင့် ၂ [http://www.siammakro.co.th] * ထိုင်းဝပ်ဆာဒူး ဗိသနုလောက် [https://www.thaiwatsadu.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260212163748/https://www.thaiwatsadu.com/ |date=12 February 2026 }} === ဝန်ဆောင်မှု အထောက်အကူပြုပစ္စည်းများ === * ဟွာရို - မူး ၄နှင့် ၅ရှိ အစိုးရ၏ ဝန်ဆောင်မှု အဆောက်အအုံ ၁၅ ခု။ * ဘဏ်နှင့် ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းများ ၄၉ ခု။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=7}}</ref> * ဟိုတယ် ၁၀၂ ခု။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=7}}</ref> * "တစ်မြို့နယ် - တစ်ထုတ်ကုန်" (OTOP) အဖွဲ့ ၂၁၀ ဖွဲ့။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=8}}</ref> === စိုက်ပျိုးရေး === ==== အဓိကသီးနှံလေးမျိုး ==== * [[ဆန်]]သည်အဓိကထွက်ကုန်ဖြစ်ပြီး ၁၉၆,၄၉၇ တန် (ပြည်နယ်၏၁၅.၃ ရာခိုင်နှုန်း၊၁,၂၈၄,၁၆၄တန်) ထုတ်လုပ်မှုရှိသည်။ <ref name="AGRI">{{Cite report|title=Phitsanulok Provincial Statistical Report 2562-2019: Agriculture and Fishery Statistics}}</ref> {{Rp|105–107}}။ အိမ်ထောင်စု ၇,၂၈၄ စုသည် ကောက်ပဲသီးနှံ ဧရိယာမှာ {{Convert|24,553|ha}} သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တွင်း သီးနှံစိုက်ဧရိယာ၏ ၇.၃ ရာခိုင်နှုန်းတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ <ref>{{Cite report|date=5 October 2020|title=บรรยายสรุปอำเภอเมืองพิษณุโลก|language=th|page=7}}</ref> * [[ပီလောပီနံ]] နှင့် [[ပြောင်းဖူး]]စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှုကို အိမ်ထောင်စု ၄၉၁ စုက {{Convert|1,509|ha}}တွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ သီးနှံဧရိယာသည် ပြည်နယ် သီးနှံဧရိယာ၏ ၂.၀ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိပါသည်။ * [[ဆူးခြို့|ကြံသကြား]]ထုတ်လုပ်မှုကို အိမ်ထောင်စု ၂၀၂ စုက {{Convert|838|ha}}တွင် ပြုလုပ်ကြသည်။ သီးနှံဧရိယာသည် ပြည်နယ်၏ သီးနှံဧရိယာ၏ ၃.၃ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသည်။ ==== သစ်သီးပင်များနှင့် သစ်ပင်သီးနှံများ ==== * [[သရက်သီး]]၊ [[ငှက်ပျော|ငှက်ပျောသီး]]၊ [[သံပရာ|သံပရာသီး]]၊ [[တောကြက်မောက်|လောင်ဂန်သီး]]၊ [[မန်ကျည်း|မန်ကျည်းသီး]]နှင့် [[ကျွဲကောပင်|ရှောက်သီး]]ထုတ်လုပ်မှုသည်အိမ်ထောင်စု ၃၀၇ စုက {{Convert|155|ha}} သို့မဟုတ် ပြည်နယ်၏ ရိတ်သိမ်းဧရိယာ၏ ၀.၃ ရာခိုင်နှုန်းတွင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ရာခိုင်နှုန်းသာရှိ ==== ဟင်းသီးဟင်းရွက်သီးနှံများ ==== * [[ဖရဲပင်|ဖရဲသီး]]၊ တရုတ်ဂေါ်ဖီထုပ်၊ [[ဂေါ်ဖီထုပ်]]၊ [[သခွားပင်|သခွားသီး]]နှင့် ရွှေဖရုံသီး ထုတ်လုပ်မှုသည် အိမ်ထောင်စု ၁၉၈ စုကပြည်နယ်၏ သီးနှံဧရိယာ၏ ၅.၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သော {{Convert|91|ha}}တွင် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ==== မွေးမြူရေးခြံ ==== မွေးမြူရေးခြံများသည် [[ကြက်]] ၅၉၇,၄၉၇ ကောင်၊ [[ဘဲ]] ၁၀၁,၂၅၂ ကောင်၊ [[ဝက်]] ၁၆,၇၃၂ ကောင်၊ [[နွား]] ၃,၅၄၀ ကောင်၊ ကျွဲ ၁,၇၃၆ ကောင်၊ [[ဆိတ်]] ၂၄၄၆ ကောင်နှင့် ငန်း ၁၄၁ ကောင်မှ ကုန်စည်များကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်။ <ref name="AGRI"/> {{Rp|111}} ==== ငါးလုပ်ငန်း ==== ဗိသနုလောက်ခရိုင်မှ ရေချိုငါးမွေးမြူရေးမှ စုစုပေါင်းဖမ်းဆီးရမိမှုမှာ ၁၁၄၄ တန် သို့မဟုတ် ၁၂၁၆၉ တန်၏ ၉.၄ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ <ref name="AGRI"/> {{Rp|111}} == ပညာရေး == မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်သည် ဗိသနုလောက်ပြည်နယ်၏ ပညာရေးဗဟိုချက်ဖြစ်သည်။ အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိက နှစ်မျိုးလုံးတွင် သူငယ်တန်းမှ တက္ကသိုလ်အဆင့်အထိ အဆင့်အားလုံးတွင် ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများစွာ ရှိပါသည်။ <ref>{{Cite report|title=Phitsanulok Provincial Statistical Report 2562-2019: Education Statistics|pages=33–45}}</ref> === အဆင့်မြင့်ပညာရေး === ခရိုင်အတွင်း သို့မဟုတ် အနီးတစ်ဝိုက်တွင် အဆင့်မြင့်ပညာရေးဌာန ခြောက်ခုရှိပြီး ကျောင်းသား ၃၈,၅၅၃ ဦး ရှိသည်။ * ဌာန ၁၆ခု၊ ဘာသာရပ် ၁၈၄ခုနှင့် ကျောင်းသား ၂၂၀၀၀ ကျော်ရှိသော နရေစွမ်တက္ကသိုလ် သည် ဗိသနုလောက်ပြည်နယ်ရှိ တက္ကသိုလ်များ၏ ဦးဆောင်တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်။ * ပီဘူဆွန်ခရမ် ရာဇဘတ် တက္ကသိုလ်တွင်ဌာန ၆ ခု ရှိသည်။ * ရာဇမင်္ဂလနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ လန်နာ၊ ဗိသနုလောက်ကျောင်းဝင်းတွင် ဌာန ၃ ခုရှိသည်။ * ဗိသနုလောက်တက္ကသိုလ်သည် နောက်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်ပြီး ဌာန ၅ ခုပါရှိသော ပုဂ္ဂလိကတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ [http://www.pluniversity.com] * သီရိန်ဓိုရ်ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကောလိပ်၊ ဗိသနုလောက်ပြည်နယ်။ [https://www.scphpl.ac.th/main/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210513160423/https://www.scphpl.ac.th/main/ |date=13 May 2021 }} * သူနာပြု ဗုဒ္ဓဆီနာရာဇ် ပြမရာဇောနာနီကောလိပ် [http://www.bcnb.ac.th/bcnb/www] === အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရေး === * ကျောင်းသား ၁၁,၀၂၃ ဦးရှိသော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကောလိပ် ခုနစ်ခု။ <ref>{{Cite report|title=Phitsanulok Provincial Statistical Report 2562-2019: Education Statistics|page=45}}</ref> === အလယ်တန်းပညာရေး === * ကျောင်းသား ၉၂၃၀ဦးရှိသော အထက်တန်းကျောင်း ၁၂ကျောင်း။ * စုစုပေါင်း ၂၃ယောက် လျော့သွားတယ်&nbsp;ကျောင်းသား ၁၂,၅၉၀ ဦးရှိသော အလယ်တန်းကျောင်းများ။ === မူလတန်းပညာရေး === * ကျောင်းသားဦးရေ ၂၀,၈၇၇ ဦးရှိသော မူလတန်းကျောင်း ၈၇ ကျောင်း။ == ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု == === အစိုးရဆေးရုံများ === မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်တွင် အစိုးရဆေးရုံ လေးခုရှိသည်။ <ref>{{Cite report|title=Phitsanulok Provincial Statistical Report 2562-2019: Health Statistics|pages=59–60}}</ref> * ဗုဒ္ဓဆီနာရာဇ် ဗိသနုလောက်ဆေးရုံ သည် ပြည်နယ်နှင့် မြို့တော်၏အဓိက အစိုးရဆေးရုံဖြစ်ပြီး ကုတင် ၁၀၀၀ ဆံ့သည်။ * နရေဆွမ်တက္ကသိုလ် ဆေးရုံ သည် ဒေသတွင်း တတိယအဆင့် စောင့်ရှောက်မှု ဆေးရုံဖြစ်သည်။ * သမ္တေစဗြနရေစွမ်မဟာရာဇ် ခံတပ်ဆေးရုံသည် အများပြည်သူအတွက် ဖွင့်လှစ်ထားသော တပ်မတော်ဆေးရုံဖြစ်သည်။ [http://nah.rta.mi.th]{{Dead link|date=July 2026 }} * ထိုင်းတော်ဝင်လေတပ် ၄၆ တန်းဆေးရုံသည် လေတပ်ဆေးရုံဖြစ်ပြီး အများပြည်သူအတွက်လည်း ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ [https://www.wing46.rtaf.mi.th] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260124053418/https://wing46.rtaf.mi.th/ |date=24 January 2026 }} === ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံများ === မူးအန်း ဗိသနုလောက်ခရိုင်တွင် ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံငါးရုံရှိပြီး စုစုပေါင်းကုတင် ၄၀၀ ဆံ့သည်။ * ဘန်ကောက်ဆေးရုံ ဗိသနုလောက် [https://web.archive.org/web/20210304090832/https://bangkokhospitalphitsanulok.com/] * ဗိသနုလောက်ဆေးရုံ [https://www.phitsanulok-hospital.com] * ပိတ်သနုဝေတ် ဆေးရုံ [https://www.pitsanuvej.com] * ရူအမ်ဖက်ဆေးရုံ * ရေဒီယိုဓာတ်ရောင်ခြည်ကုထုံးနှင့် နျူကလီးယားဆေးပညာဆေးရုံ === ကျန်းမာရေးမြှင့်တင်ရေးဆေးရုံများ === မူးအန်း ဗိသနုလောက်တွင် ကျန်းမာရေးမြှင့်တင်ဆေးရုံ ၂၄ ခုရှိသည်။ == အခြေခံအဆောက်အအုံ == === လမ်းများ === ၁၂၆လမ်းသည် ဘက်စုံသုံး ရှောင်ကွင်းလမ်းဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်တွင် ဥတ္တရာဒိတနှင့် [[လံပင်မြို့|လမ်ပန်း]]သို့ အဝေးပြေး လမ်းမကြီး ၁၁၊ '''အရှေ့ဘက်'''တွင် ဖက်ချဘွန်သို့ အဝေးပြေးလမ်းမကြီး ၁၂၊ '''တောင်ဘက်'''တွင် ဆင်းဘူရီသို့ အဝေးပြေးလမ်းမကြီး ၁၁၊ '''တောင်ဘက်'''တွင် နခွန်ဆဝမ်သို့ အဝေးပြေးလမ်းမကြီး ၁၁၇၊ '''အနောက်ဘက်'''တွင် ဆူခိုထိုင်း၊ တာ့ခ်နှင့် [[မဲဆောက်မြို့|မဲဆောက်]]အဝေးပြေးလမ်းမကြီးနှင့် ဆက်သွယ် '''ပေးပါသည်''' ။ === ဘတ်စ်ကားများ === ဗိသနုလောက် ဂိတ် ၁ (စန်ဖွန်ဖိုင်) နှင့် ဂိတ် ၂ ( စမိုခေး ) တို့သည် ဗိသနုလောက် === လေဆိပ် === မြို့လယ် (အာရန်ယစ်)နှင့်နီးသော ဗိသနုလောက်လေဆိပ်သည် ဘန်ကောက်မှ တစ်နေ့လျှင် လေယာဉ်ခြောက်စင်းအထိ (ပျံသန်းချိန် ၆၀ မိနစ်ခန့်) ပျံသန်းပြီး လေကြောင်းလိုင်းသုံးခုဖြစ်သည့် Nok Air၊ Thai Air Asia နှင့် Thai Lion Air မှ ပြေးဆွဲပါသည်။ === ရထားလမ်း === မြို့လယ်ခေါင်ရှိ ဗိသနုလောက် ရထားဘူတာ တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ပြည်နယ်ရထားလမ်း မှ လည်ပတ်သော မြောက်ပိုင်းလိုင်း ရှိ မြို့တွင်းရထားများကို အဓိကထား ပြေးဆွဲပြီး နေ့စဉ် ရထား ဆယ်ဂဏန်းကျော်သည် ဦးတည်ရာတစ်ခုစီသို့ ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ === ရေဒီယို === ခရိုင်တွင် ရေဒီယိုလိုင်း ရှစ်လိုင်းရှိသည်- == ရေကြီးခြင်း == ၂၀၀၆ ခုနှစ်၌ မူးအန်း ဗိသနုလောက်မြို့ရှိနေထိုင်သူများတွင် ရေဝပ်ခြင်းကြောင့် ကူးစက်ခံရတတ်သော [[လက်ပ်တို စပီရိုးစစ်|လက်ပတိုစပိုင်ရိုးစစ်ရောဂါ]]များ ဖြစ်ပွားမှုရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့ပါသည်။ == ကိုးကားချက်များ == <div style="overflow:scroll;Height:300px;"> <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} </div> == ပြင်ပလင့်ခ်များ == * [https://web.archive.org/web/20070927233808/http://www.amphoe.com/menu.php?am=414&pv=36 Amphoe.com] (ထိုင်း) {{Amphoe Phitsanulok}} [[ကဏ္ဍ:ဝီကီဒေတာနှင့် ကွဲပြားသော ဖော်ပြချက်တိုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဖော်ပြချက်တို ပါဝင်သော ဆောင်းပါးများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ]] dmnw0kuh7830mxt82xffc8p8qst2mtw 0 291349 1057100 1052204 2026-10-10T06:08:16Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057100 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = အိုခိနဝခရိုင် | native_name = {{nobold|{{lang|ja|沖縄県}}}} | type = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | translit_lang1 = Name | translit_lang1_type = [[Japanese language|Japanese]] | translit_lang1_info = {{lang|ja|沖縄県}} | translit_lang1_type1 = [[Romanization of Japanese|Rōmaji]] | translit_lang1_info1 = {{lang|ja-Latn|Okinawa-ken}} | translit_lang1_type2 = [[Okinawan language|Okinawan]] | translit_lang1_info2 = {{lang|ryu|Uchinaachin}} | image = {{Multiple image | border = infobox | perrow = 1/2/2 | total_width = 280 | caption_align = center | image1 = Naha Okinawa Japan Shuri-Castle-01.jpg | caption1 = [[Shuri Castle]] | image2 = Onna Okinawa Japan Cape-Manzamo-01.jpg | caption2 = [[Cape Manzamo]] | image3 = Kabira-Bay-Kabira-park-2019.jpg | caption3 = [[Kabira Bay]] | image4 = 竹富島の水牛車 2.jpg | caption4 = [[Bullock cart]]s on [[Taketomi Island]] | image5 = Okinawa Churaumi Aquarium 2.jpg | caption5 = [[Okinawa Churaumi Aquarium]] }} | image_flag = Flag of Okinawa Prefecture.svg | flag_size = 100px | image_blank_emblem = Emblem of Okinawa Prefecture.svg | blank_emblem_size = 80px | blank_emblem_type = Emblem | anthem = {{Nihongo|"[[Song of Okinawa Prefecture]]"{{br}}|沖縄県民の歌|Okinawa Kenmin no Uta}} | image_map = {{Switcher|[[File:Map of Japan with 47 Okinawa prefecture.svg|upright=1.2|frameless]]|Show location in Japan|[[File:Map of Okinawa Prefecture.svg|upright=1.3|frameless]]|Show location in the Ryukyu Islands|default=1}} | coordinates = {{Coord|26|30|N|128|0|E|type:adm1st_region:JP-47|display=inline,title}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{flag|Japan}} | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name1 = [[Kyushu]] | subdivision_type2 = [[List of islands of Japan|Islands]] | subdivision_name2 = [[Okinawa Islands|Okinawa]], [[Daitō Islands|Daitō]], [[Miyako Islands|Miyako]], [[Yaeyama Islands|Yaeyama]], and [[Senkaku Islands|Senkaku]] | seat_type = [[List of capitals in Japan|Capital]] | seat = [[Naha]] | parts_type = Subdivisions | parts_style = para | p1 = [[Districts of Japan|Districts]]: 5 | p2 = [[Municipalities of Japan|Municipalities]]: 41 | leader_title = [[List of governors of Okinawa Prefecture|Governor]] | leader_name = [[Denny Tamaki]] | area_total_km2 = 2281 | area_water_percent = 0.5 | area_rank = [[List of Japanese prefectures by area|44th]] | population_footnotes = | population_total = 1468220 | population_as_of = October 1, 2025 | population_rank = [[List of Japanese prefectures by population|25th]] | population_density_km2 = auto | demographics_type2 = GDP | demographics2_footnotes = <ref>{{Cite web |script-title=ja:2020年度国民経済計算（2015年基準・2008SNA）: 経済社会総合研究所 – 内閣府 |url=https://www.esri.cao.go.jp/jp/sna/data/data_list/kakuhou/files/2020/2020_kaku_top.html |access-date=May 18, 2023 |script-website=ja:内閣府ホームページ |language=ja}}</ref> | demographics2_title1 = Total | demographics2_info1 = [[JP¥]]4,462 billion<br />[[US$]]32.9 billion (2022) | iso_code = JP-47 | website = {{URL|https://www.pref.okinawa.lg.jp/}} | module = {{Infobox place symbols| embedded=Yes | country = Japan | bird = [[Okinawa woodpecker]] (''Sapheopipo noguchii'') | fish = [[Pterocaesio|Banana fish]] (''Pterocaesio diagramma'', "takasago", "gurukun") | flower = Deego (''[[Erythrina variegata]]'') | tree = ''[[Pinus luchuensis]]'' ("ryūkyūmatsu") }} }} '''အိုခိနဝခရိုင်''' (沖縄県, အိုခိနဝခန်း) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အနောက်ဘက်ဆုံးနှင့် တောင်ဘက်ဆုံးတွင် တည်ရှိနေသည့် ခရိုင်ဖြစ်သည်။ ခရိုင်အတွင်းတွင် အဓိကကျွန်းစုသုံးခု ပါဝင်နေသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခိနဝကျွန်း၊ ဆခိရှိမကျွန်းများနှင့် ဒိုင်းတိုးကျွန်းများတို့ ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသုံးခုသည် ရေဇုန် ခန့်မှန်းခြေ အရှေ့ဘက်မှ အနောက်သို့ ၁၀၀၀ ကီလိုမီတာ၊ မြောက်ဘက်မှ တောင်ဘက်သို့့ ၄၀၀ ကီလိုမီတာ ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်။ လူဦးရေအများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ အိုခိနဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အိုခိနဝကျွန်းတွင် မြို့တော် နဟမြို့ တည်ရှိသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== {{main|ရူးခယူးကျွန်းများ}} ===အဓိကကျွန်းများ=== [[File:Map-okinawa-pref.png|thumb|upright=1.7|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] အိုခိနဝခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကျွန်းများသည် ရူးခယူးကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှစ်ပုံသုံးပုံ ရှိသည်။ ခရိုင်အတွင်းရှိ ကျွန်းများမှာ အရှေ့မြောက်က်ဘက်မှ အနောက်တောင်ဘက်အထိ ရေတွက်ပါက အောက်ပါကျွန်းများ တည်ရှိသည်။ * {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်းစု]]|沖縄諸島|အိုခိနဝရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[အိအဲကျွန်း]]|伊江島|အိအဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခုမဲဂျိမမြို့၊ အိုခိနဝ|ခုမဲဂျိမ]]|久米島町|ခုမဲဂျိမချော}} ** {{nihongo|[[အိုခိနဝကျွန်း]]|沖縄島|အိုခိနဝဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခဲရမကျွန်းစု]]|慶良間諸島|ခဲရမရှောတိုး}} * {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်းစု]]|宮古列島|မိယခိုရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[မိယခိုကျွန်း]]|宮古島|မိယခိုဂျိမ}} * {{nihongo|[[ယအဲယမကျွန်းစု]]|八重山列島|ယအဲယမရက်တိုး}} ** {{nihongo|[[အိရိအိုမိုတဲကျွန်းIriomote Island]]|西表島|အိရိအိုမိုတဲဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိရှိဂခိကျွန်း]]|石垣島|အိရှိဂခိဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ယောနဂုနိကျွန်း]]|与那国島|ယောနဂုနိဂျိမ}} * {{nihongo|[[ဆန်းခခုကျွန်းစု]]|尖閣諸島|ဆန်းခခုရှောတိုး}} * {{nihongo|[[ဒိုင်းတိုးကျွန်းစု]]|大東諸島|ဒိုင်းတိုးရှောတိုး}} ** {{nihongo|[[မိနမိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|南大東島|မိနမိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[ခိတဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|北大東島|ခိတဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ** {{nihongo|[[အိုခိဒိုင်းတိုးကျွန်း]]|沖大東島|အိုခိဒိုင်းတိုးဂျိမ}} ===သဘာဝဥယျာဉ်များ=== ခရိုင်၏ ကုန်းမြေဧရိယာ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမျိုးသားဥယျာဉ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိရိအိုမိုတဲ - အိရှိဂခိ၊ ခဲရမရှောတိုး နှင့် ယန်းဘရုအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိုခိနဝခိုင်းဂန်းနှင့် အိုခိနဝဆန်းဆဲခိအမျိုးသားဥယျာဉ်များ၊ အိရဘု၊ ခုမဲဂျိမ၊ တရမနှင့် တိုနခိခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်များတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |script-title=ja:自然公園都道府県別面積総括 |trans-title=General overview of area figures for Natural Parks by prefecture |language=ja |publisher=[[Ministry of the Environment (Japan)|Ministry of the Environment]] |access-date=June 13, 2019 |archive-date=August 6, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806004612/https://www.env.go.jp/park/doc/data/natural/naturalpark_4.pdf |url-status=live }}</ref> အိုခိနဝခရိုင်အတွင်းရှိ အမျိုးသားဥယျာဉ်များသည် ကမ်းရိုးတန်းများ၊ သစ်တော်များနှင့် ကျွန်း၏ သဘာဝဂေဟစနစ်များကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဖန်တီးတည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=History and Organization_National Parks of Japan [MOE] |url=https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html |access-date=2025-12-04 |website=www.env.go.jp |archive-date=11 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251211034333/https://www.env.go.jp/en/nature/nps/park/about/history.html |url-status=dead }}</ref> ==မြို့ပြဒေသများ== ===မြို့များ=== {{See also|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ လူဦးရေအလိုက် မြို့များ}} [[File:Map of Okinawa Prefecture Ja.svg|thumb|upright=1.2|အိုခိနဝခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများ<br />{{legend0|#EAB|City}} {{legend0|#ED9|Town}} {{Legend0|#BFE|Village}}]] အိုခိနဝခရိုင်တွင် မြို့ ၁၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ - {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001">{{Cite book|title=Okinawago jiten|publisher=Zaimushō Insatsukyoku|date=March 30, 2001|language=ja|location=Tōkyō|isbn=4-17-149000-6|oclc=47773506|editor=Kokuritsu Kokugo Kenkyūjo |page=549}}</ref> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Ginowan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginowan, Okinawa|Ginowan]] |宜野湾市 |じのーん |''Jinōn'' | |19.51 |94,405 |[[File:Ginowan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ishigaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ishigaki, Okinawa|Ishigaki]] |石垣市 |いしがち |''ʔIshigaci'' |Isïgaksï, Ishanagzï ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |229 |47,562 |[[File:IshigakiCityMap.png|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Itoman, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Itoman, Okinawa|Itoman]] |糸満市 |いちゅまん |''ʔIcuman'' | |46.63 |59,605 |[[File:Itoman in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Miyakojima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Miyakojima, Okinawa|Miyakojima]] |宮古島市 |なーく、みゃーく |''Nāku, Myāku'' |Myaaku ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |204.54 |54,908 |[[File:Miyakojima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nago, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nago]] |名護市 |なぐ |''Nagu'' |Naguu [ナグー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |210.37 |61,659 |[[File:Nago in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Naha, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Naha]] (capital) |那覇市 |な[[File:Okinawan_kana_hwa.png|17px]] |''Nafa'' | |39.98 |317,405 |[[File:Naha in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nanjo, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nanjō]] |南城市 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Fēgusiku'' | |49.69 |41,305 |[[File:Nanjo in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Okinawa, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Okinawa (city)|Okinawa]] |沖縄市 |うちなー |''ʔUcinā'' | |49 |138,431 |[[File:Okinawa-shi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tomigusuku, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tomigusuku, Okinawa|Tomigusuku]] |豊見城市 |[[File:Okinawan_kana_ti.png|17px]]みぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Timigusiku'' | |19.6 |61,613 |[[File:Tomigusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Urasoe, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Urasoe, Okinawa|Urasoe]] |浦添市 |うら[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]ー |''ʔUrasī'' | |19.09 |113,992 |[[File:Urasoe in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Uruma, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Uruma]] |うるま市 |うるま |''ʔUruma'' | |86 |118,330 |[[File:Uruma in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===မြို့ငယ်နှင့် ရွာများ=== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသများတွင် အောက်ပါမြို့ငယ်များနှင့် ရွာများ တည်ရှိသည်။ {| class="wikitable sortable" ! colspan="5" |အမည် ! rowspan="3" |ဧရိယာ (km²) ! rowspan="3" |လူဦးရေ ! rowspan="3" |ဒေသများ ! rowspan="3" |အမျိုးအစား ! rowspan="3" |မြေပုံ |- ! rowspan="2" |[[ရိုမဂျိ]] ! rowspan="2" |[[ခန်းဂျိ]] ! colspan="2" |Okinawan<ref name="Zaimushō Insatsukyoku-2001" /> ! rowspan="2" |other languages [script] (name in brackets) |- !Kana !Rōmaji |- |[[File:Flag of Aguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Aguni, Okinawa|Aguni]] |粟国村 |あぐに |''ʔAguni'' | |7.63 |772 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Aguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Chatan Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Chatan, Okinawa|Chatan]] |北谷町 |ちゃたん |''Catan'' | |13.62 |28,578 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Chatan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ginoza, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ginoza, Okinawa|Ginoza]] |宜野座村 |じぬざ |''Jinuza'' | |31.28 |5,544 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ginoza in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Haebaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Haebaru, Okinawa|Haebaru]] |南風原町 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーばる |''Fēbaru'' | |10.72 |37,874 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Haebaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Higashi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Higashi, Okinawa|Higashi]] |東村 |[[File:Okinawan_kana_hwi.png|17px]]がし |''Figashi'' |Agaarijimaa [アガーリジマー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |81.79 |1,683 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Higashi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ie, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ie, Okinawa|Ie]] |伊江村 |いい |''ʔIi'' |Ii [イー] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |22.75 |4,192 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ie Village in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Iheya, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Iheya, Okinawa|Iheya]] |伊平屋村 |いひゃ、後地 |''ʔIhya, Kushijī'' | |21.72 |1,214 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Iheya in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Izena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Izena, Okinawa|Izena]] |伊是名村 |いじな、前地 |''ʔIjina, Mējī'' | |15.42 |1,518 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Izena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kadena, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kadena, Okinawa|Kadena]] |嘉手納町 |か[[File:Okinawan_kana_di.png|17px]]なー |''Kadinā'' | |15.04 |13,671 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Kadena in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kin, Okinawa|Kin]] |金武町 |ちん |''Cin'' |Chin [チン] ([[Kunigami language|Kunigami]]) |37.57 |11,259 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Kin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitadaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitadaitō, Okinawa|Kitadaitō]] |北大東村 |うふあがりじま |''{{Lang|ryu|ʔUhuʔagarijima}}'' | |13.1 |615 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Kitadaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kitanakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kitanakagusuku, Okinawa|Kitanakagusuku]] |北中城村 |にしなかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nishinakāgusiku'' | |11.53 |16,040 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Kitanakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kumejima, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]] |久米島町 |くみじま |''Kumijima'' | |63.5 |7,647 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Kumejima in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Kunigami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Kunigami, Okinawa|Kunigami]] |国頭村 |くんじゃん |''Kunjan'' |Kunzan ([[Kunigami language|Kunigami]]) |194.8 |4,908 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Kunigami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Minamidaito, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Minamidaitō, Okinawa|Minamidaitō]] |南大東村 |[[File:Okinawan_kana_hwe.png|17px]]ーうふあがりじま |''{{Lang|ryu|Hwēʔuhuʔagarijima}}'' | |30.57 |1,418 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Minamidaito in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Motobu, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Motobu, Okinawa|Motobu]] |本部町 |む[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]ぶ |''Mutubu'' |Mutubu ([[Kunigami language|Kunigami]]) |54.3 |13,441 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Town |[[File:Motobu in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakagusuku, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakagusuku, Okinawa|Nakagusuku]] |中城村 |なかーぐ[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]]く |''Nakāgusiku'' | |15.46 |20,030 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Nakagusuku in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nakijin, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nakijin, Okinawa|Nakijin]] |今帰仁村 |なちじん |''Nacijin'' |Nachizin ([[Kunigami language|Kunigami]]) |39.87 |9,529 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Nakijin in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Nishihara, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Nishihara, Okinawa|Nishihara]] |西原町 |にしばる |''Nishibaru'' | |15.84 |34,463 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Town |[[File:Nishihara in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Ōgimi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Ōgimi]] |大宜味村 |[[File:Okinawan_kana_u.png|17px]]じみ |''Ujimi'' |Uujimii ([[Kunigami language|Kunigami]]) |63.12 |3,024 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Ogimi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Onna, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Onna, Okinawa|Onna]] |恩納村 |うんな |''ʔUnna'' |Unna ([[Kunigami language|Kunigami]]) |50.77 |10,443 |[[Kunigami District, Okinawa|Kunigami District]] |Village |[[File:Onna in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tarama, Okinawa (no text).svg|frameless|25x25px]] [[Tarama, Okinawa|Tarama]] |多良間村 |たらま |''Tarama'' |Tarama ([[Miyakoan language|Miyakoan]]) |21.91 |1,194 |[[Miyako District, Okinawa|Miyako District]] |Village |[[File:Tarama in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Taketomi, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Taketomi, Okinawa|Taketomi]] |竹富町 |だき[[File:Okinawan_kana_du.png|17px]]ん |''Dakidun'' |Teedun ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |334.02 |4,050 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Taketomi in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tokashiki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tokashiki, Okinawa|Tokashiki]] |渡嘉敷村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]かしち |''Tukashici'' | |19.18 |697 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tokashiki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Tonaki, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Tonaki, Okinawa|Tonaki]] |渡名喜村 |[[File:Okinawan_kana_tu.png|17px]]なち |''Tunaci'' | |3.74 |406 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Tonaki in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yaese Okinawa logo type version.JPG|frameless|25x25px]] [[Yaese, Okinawa|Yaese]] |八重瀬町 |え゙ー[[File:Okinawan_kana_si.png|17px]] |''Ēsi'' | |26.9 |29,488 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yaese in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yomitan, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yomitan]] |読谷村 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]んたん |''Yuntan'' | |35.17 |40,517 |[[Nakagami District, Okinawa|Nakagami District]] |Village |[[File:Yomitan in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonabaru, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonabaru, Okinawa|Yonabaru]] |与那原町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なばる |''Yunabaru'' | |5.18 |18,410 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Town |[[File:Yonabaru in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Yonaguni, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Yonaguni, Okinawa|Yonaguni]] |与那国町 |[[File:Okinawan_kana_'yu.png|17px]]なぐに |''Yunaguni'' |Dunan, Juni ([[Yonaguni language|Yonaguni]]) Yunoon ([[Yaeyama language|Yaeyama]]) |28.95 |2,048 |[[Yaeyama District, Okinawa|Yaeyama District]] |Town |[[File:Yonaguni in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |- |[[File:Flag of Zamami, Okinawa.svg|frameless|25x25px]] [[Zamami, Okinawa|Zamami]] |座間味村 |ざまみ |''Zamami'' | |16.74 |924 |[[Shimajiri District, Okinawa|Shimajiri District]] |Village |[[File:Zamami in Okinawa Prefecture Ja.svg|frameless|50x50px]] |} ===ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ=== {{main|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ ဒေသပေါင်းစပ်မှုများ}} ==ပညာရေး== အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အများဆိုင်ရာကျောင်းများကို အိုခိနဝခရိုင်ပညာရေးအဖွဲ့က စီမံခန့်ခွဲသည်။ ထိုအဖွဲ့သည် များစွာသော အများဆိုင်ရာအထက်တန်းကျောင်းများကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အမေရိကန်ကာကွယ်ရေးစာသင်ကျောင်းဌာနသည်လည်း အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကျောင်း ၁၃ ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ထိုကျောင်း ၁၃ ခုအထဲမှ ၇ ကျောင်းသည် ခဒဲနလေတပ်စခန်းတွင် တည်ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်တွင် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများစွာ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှာ အချို့သည် "ဂျုခု" ဟုခေါ်သည့် ကျူရှင်ကျောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုဗာ (Nova) ဟု အမည်ရှိသည့် ကျောင်းများသည် ဘာသာစကားများကို သင်ကြားသည်။ တက္ကသိုလ်နှင့် ကောလိပ် ၁၀ ခု ရှိသည်။ ထိုအထဲမှ ရူးခယူးတက္ကသိုလ်သည် ခရိုင်ရှိ တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ခရိုင်တွင် အသစ်ဖွင့်လှစ်ထားသည့် နိုင်ငံတကာသုတေသနအင်စတီကျုဖြစ်သည့် အိုခိနဝသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာအင်စတီကျုလည်း ရှိသည်။ အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အမေရိကန်စစ်တပ်အခြေစိုက်စခန်းများသည် မေရီလန်းတက္ကသိုလ်၏ အာရှဌာနခွဲကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ {{Further|အိုခိနဝခရိုင်ရှိ အလယ်တန်းကျောင်းများစာရင်း}} ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ===လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး=== * [[Aguni Airport]] * [[Hateruma Airport]] * [[Iejima Airport]] * [[Kerama Airport]] * [[Kitadaito Airport]] * [[Kumejima Airport]] * [[Minami-Daito Airport]] * [[Miyako Airport]] * [[Naha Airport]] * [[New Ishigaki Airport]] * [[Shimojishima Airport]] * [[Tarama Airport]] * [[Yonaguni Airport]] ===မီးရထားလမ်း=== {{See also|Rail transport in Okinawa}} * [[Okinawa Urban Monorail]] ===ဆိပ်ကမ်းများ=== အိုခိနဝခရိုင်တွင် အောက်ပါဆိပ်ကမ်းများ တည်ရှိသည်။ * [[Hirara Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ 平良港湾事務所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060526002749/http://www.dc.ogb.go.jp/hirarakou/ |date=May 26, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of [[Ishigaki Island|Ishigaki]]<ref>{{cite web|url=http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|script-title=ja:石垣市建設部港湾課|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115170801/http://www.city.ishigaki.okinawa.jp/140000/140400/index.htm|archive-date=January 15, 2013}}</ref> * Port of [[Kinwan]]<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html 金武湾港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304052641/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/kinwan.html |date=March 4, 2016 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Nakagusukuwan Port]]<ref>[http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ 沖縄総合事務局 那覇港湾・空港整備事務所 中城湾港出張所] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060501210023/http://www.dc.ogb.go.jp/nakagusukuwankou/ |date=May 1, 2006 }}. Dc.ogb.go.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * [[Naha Port]]<ref>[http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm Naha port] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060328025939/http://www.nahaport.jp/pro_us/index.htm |date=March 28, 2006 }}. Nahaport.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> * Port of Unten<ref>{{in lang|ja}} [http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html 運天港] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719040004/http://www.pref.okinawa.jp/kowan/unten.html |date=July 19, 2006 }}. Pref.okinawa.jp. Retrieved on August 16, 2013.</ref> ==စီးပွားရေး== အိုခိနဝကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် အဓိကအားဖြင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများပေါ်တွင် မှီခိုနေသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/okinawas-reinvention-enters-next-phase-1415912139|title=Okinawa's Reinvention Enters Next Phase|last1=Martin|first1=Alexander|date=November 13, 2014|work=The Wall Street Journal|access-date=May 19, 2016|url-access=subscription|archive-date=June 11, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160611025110/http://www.wsj.com/articles/okinawas-reinvention-enters-next-phase-1415912139|url-status=live}}</ref> အခြားသော စီးပွားရေးလုပ်ငန်များအနေဖြင့် ထုံးကျောက်မိုင်းများ၊ ဘိလပ်မြေထုတ်လုပ်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများ (အိုခိနဝဆယ်လူလာတယ်လီဖုန်း)၊ အရက်နှင့် ဖျော်ယမကာထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.ryukyucement.co.jp/kouzan.htm |script-title=ja:安和鉱山 琉球セメント |access-date=August 21, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131217112331/http://www.ryukyucement.co.jp/kouzan.htm |archive-date=December 17, 2013 }}</ref><ref>{{cite web|date=May 14, 2009|url=http://ryukyushimpo.jp/news/storyid-144509-storytopic-5.html|script-title=ja:飲んで元気 アセローラ 本部町が産地をPR|publisher={{lang|ja|琉球新報}}|access-date=August 17, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20130623124154/http://ryukyushimpo.jp/news/storyid-144509-storytopic-5.html|archive-date=June 23, 2013}}</ref><ref>{{cite web|date=June 30, 2021|url=https://japannews.yomiuri.co.jp/politics/politics-government/20210630-50773/|title=Half-century of subsidies hamper Okinawa's path to self-reliance|publisher=The Japan News|access-date=March 30, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20240915175015/https://japannews.yomiuri.co.jp/politics/politics-government/20210630-50773/|archive-date=September 15, 2024|url-status=live}}</ref> အိုခိနဝရှိ အမေရိကန်စစ်စခန်း ၃၄ ခုအတွက် ငွေကြေးကို အမေရိကန်နှင့် ဂျပန်အစိုးရတို့က ထောက်ပံ့ပေးထားသည်။ ထိုအခြေစိုက်စခန်းများသည် အိုခိနဝတွင် နေထိုင်သူများအား တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေ သွယ်ဝိုက်၍ဖြစ်စေ အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ပေးထားလျက်ရှိသည်။ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင်တွင် အမေရိကန်စစ်တပ်သည် အိုခိနဝတွင် ဂျပန်လူမျိုးအလုပ်သမား ၉,၈၀၀ ဦးကို အလုပ်ခန့်ခဲ့သည်။<ref name="huff">{{cite web|first1=Stephen|last1=Nessen|title=Okinawa U.S. Marine Base Angers Residents And Governor|website=[[HuffPost]]|url=http://www.huffingtonpost.com/stephen-nessen/okinawa-us-marine-base-an_b_804460.html|access-date=August 19, 2014|date=January 4, 2011|archive-date=November 17, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131117095535/http://www.huffingtonpost.com/stephen-nessen/okinawa-us-marine-base-an_b_804460.html|url-status=live}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်အချက်အလက်အရ စစ်အခြေစိုက်စခန်းများမှ ရရှိသည့်ငွေသည် စီးပွားရေး၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ခိုဂျိတိုင်းရ (Koji Taira) သည် အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများသည် အိုခိနဝခရိုင် ကုန်းမြေ၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းဝန်းကျင် နေရာယူထားကာ အိုခိနဝခရိုင်စီးပွားရေး၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ဆုံးရှုံးမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်။ ဂျပန်အစိုးရသည် အိုခိနဝခရိုင်အစိုးရအား နှစ်စဉ် ယန်း ၁၀ ဘီလီယံကျော် ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>Hongo, Jun. (May 16, 2012) [http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120516f2.html Economic reliance on bases won't last, trends suggest] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120530071820/http://www.japantimes.co.jp/text/nn20120516f2.html |date=May 30, 2012 }}. The Japan Times. Retrieved on August 16, 2013.</ref><ref name="JapanTimes2">{{cite web|first1=Isabel|last1=Reynolds|first2=Maiko|last2=Takahashi|title=Japan cuts Okinawa budget after election of Anti-base governor|website=[[Bloomberg News]]|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-01-14/japan-cuts-okinawa-budget-after-election-of-anti-base-governor|access-date=November 21, 2014|date=January 13, 2015|archive-date=April 27, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160427194715/http://www.bloomberg.com/news/articles/2015-01-14/japan-cuts-okinawa-budget-after-election-of-anti-base-governor|url-status=live}}</ref><ref name="JapanTimes3">{{cite web|title=Gov't cuts budget for Okinawa economic development|url=http://www.japantoday.com/category/politics/view/govt-cuts-budget-for-okinawan-economic-development|access-date=February 4, 2015|date=January 15, 2015|archive-date=February 5, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205035920/http://www.japantoday.com/category/politics/view/govt-cuts-budget-for-okinawan-economic-development|url-status=live}}</ref> ==အမေရိကန်စစ်တပ်၏ အဆောက်အဦများ== * [[United States Marine Corps]] ** [[Marine Corps Base Camp Smedley D. Butler]] *** [[Camp Courtney]] *** [[Camp Foster]] *** [[Camp Gonsalves]] (Jungle Warfare Training Center) *** [[Camp Hansen]] *** [[Camp Kinser]] *** [[Camp McTureous]] *** [[Camp Schwab]] *** [[Marine Corps Air Station Futenma]] * [[United States Air Force]] **[[Kadena Air Base]] **[https://web.archive.org/web/20190321171347/https://kadenafss.com/okuma/ Okuma Beach Resort] * [[United States Navy]] ** [[Camp Lester]] ([[Camp Kuwae]]){{citation needed|date=February 2023}} ** [[Camp Shields]] ** [[Naval Facility White Beach]] * [[United States Army]] ** [[Fort Buckner]] ** [[Naha Military Port]] ** [[Torii Station]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons}} {{Wikivoyage|Okinawa}} {{NIE Poster|Okinawa}} *[https://web.archive.org/web/20230622233837/https://dc-office.org/brochure Okinawa Prefectural Government Washington DC Office] *[https://www.pref.okinawa.lg.jp/ Official Okinawa Prefecture website] {{in lang|ja}} *[https://www.pref.okinawa.lg.jp/site/chijiko/kohokoryu/foreign/english/index.html Official Okinawa Prefecture website] *[http://rca.open.ed.jp/web_e/ Ryukyu Cultural Archives] *[http://www.peace-museum.okinawa.jp/english/ Okinawa Prefectural Peace Memorial Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601190143/http://www.peace-museum.okinawa.jp/english/ |date=June 1, 2023 }} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ]] dpspjlw9apxr9qva5geh5cppp9nigtx 0 292111 1057011 1055263 2026-10-09T20:43:31Z InternetArchiveBot 61272 ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6 1057011 wikitext text/x-wiki {{Infobox civilian attack | title = ရေးဘီလူးတပ်စခန်း ဗုံးကြဲခံရမှု(၂၀၂၆) | partof = [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|မြန်မာပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁–လက်ရှိ)]] | coordinates = | map = {{Location map | Myanmar | lat = 15.2500 | long = 97.8500 | width = 250 | label = ရေးမြို့နယ် | position = right | caption = မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း တည်နေရာပြမြေပုံ }} | location = [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ရေးမြို့နယ်]] | date = ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၇ ရက် | time = | timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်|UTC+6:30]] | type = လေကြောင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု | weapons = စစ်လေယာဉ်များ၊ ဂျက်ဖိုက်တာများနှင့် ဗုံးသီးများ | fatalities = တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၂ ဦးခန့် | injuries = ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ ၂၀ ကျော် | targets = အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) လက်အောက်ခံ ရေးဘီလူးအဖွဲ့ စခန်းများ | perpetrators = [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]] | notes = ရေးဘီလူးအဖွဲ့၏ စခန်းများသည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွင်း စစ်တပ်၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကို နှစ်ကြိမ်ထက်မနည်း ခံခဲ့ရသည်။ }} {{Campaignbox Myanmar Civil War (2021-present)}} '''ရေးဘီလူးအဖွဲ့ စခန်းများ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှု''' သည် [[မွန်ပြည်နယ်]]၊ [[ရေးမြို့နယ်]]တွင် အခြေစိုက်လှုပ်ရှားနေသော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG)၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ခံ [[ရေးဘီလူးအဖွဲ့]]၏ တပ်စခန်းများကို [[တပ်မတော် (လေ)|တပ်မတော်(လေ)]]က ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မေလ ၂၇ ရက်တွင် လေကြောင်းမှ အပြင်းအထန် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။မြန်မာပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် PDF တပ်ဖွဲ့ဝင်များ ထိခိုက်သေဆုံးမှု အများဆုံးဖြစ်ပွားခဲ့သည့်ဖြစ်စဥ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-05-27 |title=ရေးဘီလူးအဖွဲ့ ဌာနချုပ်တပ်စခန်း လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲခံရလို့ ၁၂ ယောက်သေ ၊ ဒဏ်ရာရသူ ၂၀ လောက်ရှိ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/05/27/%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%98%e1%80%ae%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%b8%e1%80%a1%e1%80%96%e1%80%bd%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%8c%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%81%e1%80%bb%e1%80%af%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%90/ |access-date=2026-09-26 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=BVJ |date=2026-05-27 |title=ရေးဘီလူးတပ်စခန်းလေကြောင်းဗုံးကြဲခံရပြီး ရဲဘော် ၁၀ ယောက်ကျော် ကျဆုံး |url=https://www.bvjnews.com/post/yebeluairstrike |access-date=2026-09-26 |website=BVJ |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-09-25 |title=ပဲခူးတိုင်းတွင် လေကြောင်းနှင့်လက်နက်ကြီးကြောင့် လေတပ် CDM အပါအဝင် ၆ ဦးသေဆုံး၊ ၄ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/81366/ |access-date=2026-09-26 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> == နောက်ခံအကြောင်းအရင်း == ရေးဘီလူးအဖွဲ့သည် မွန်ပြည်နယ်အတွင်း စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို အဓိကပြုလုပ်လေ့ရှိသည့် ဒေသခံတော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆိုပါအဖွဲ့သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်တွင် NUG၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-05-27 |title=ရေးဘီလူးစခန်းကို စစ်အုပ်စု လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်၊ ထိခိုက်သေဆုံးမှုများပြား |url=https://kicnews.org/2026/05/%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%98%E1%80%AE%E1%80%9C%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%85%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%AF%E1%80%95/ |access-date=2026-09-26 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}} {{Dead link|date=October 2026 }}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရေးမြို့နယ် ၊ [[လမိုင်းမြို့]]ရှိ အမှတ် ၁၀၆ ခြေလျင်တပ်ရင်းမှ ဒုတပ်ရင်းမှူး ဗိုလ်မှူးထွန်းရာကျော်ကို ရေးဘီလူးအဖွဲ့က ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ခလရ ၁၀၆ ဒုတပ်ရင်းမှူး အပစ်ခံရပြီးနောက် မိုးရာသီစိုက်ပျိုးစရိတ်ချေးငွေပေးအပ်ပွဲသို့ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်တွေ မတက်ရဲတော့ |url=https://cjplatform.com/1252026-5/ |access-date=2026-09-26 |website=cjplatform.com |language=en}}</ref> == ဖြစ်စဥ် == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၇ ရက် နံနက် ၁ နာရီဝန်းကျင် (ညအိပ်ချိန်) တွင် တပ်မတော်(လေ)သည် လေယာဉ် ၃ စီးခန့်ဖြင့် ရေးဘီလူးစခန်းကို လေကြောင်းမှ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဗုံးအလုံးရေအမြောက်အမြား အဆက်မပြတ် ကြဲချတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ညအိပ်ချိန်တွင် တိုက်ခိုက်ခံရခြင်းကြောင့် ထိခိုက်သေဆုံးမှုများပြားခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၂ ဦးခန့် သေဆုံးကာ ဒဏ်ရာရသူ ၂၀ ကျော်အထိ ရှိခဲ့ကြောင်း မွန်ဒေသတွင်း စစ်ရေးလှုပ်ရှားနေသည့် တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့ တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးက ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော် အဆိုပါတိုက်ခိုက်ချိန်တွင် ရေးဘီလူးအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်မှာ ခရီးလွန်နေသဖြင့် ထိခိုက်မှုမရှိခဲ့ပေ။<ref>{{Cite web |title=ရေးဘီလူးအဖွဲ့စခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ရဲဘော် ၁၂ ဦး ကျဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/261226 |access-date=2026-09-26 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == နောက်ဆက်တွဲ အခြေအနေ == တိုက်ခိုက်ခံရမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ရေးဘီလူးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်က ၎င်း၏ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် တုံ့ပြန်ရေးသားခဲ့ပြီး၊ တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များအနေဖြင့် စစ်ရေးသတိနှင့် သတင်းလုံခြုံရေးကို အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Watch |first=Dawei |date=2026-05-27 |title=ရေးဘီလူးအဖွဲ့တပ်စခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ထိခိုက်မှုများ |url=https://www.daweiwatch.com/27/05/2026/131485/ |access-date=2026-09-26 |website=Dawei Watch |language=en}}</ref> ယင်းနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့ နေ့လယ် ၁၂ နာရီအချိန်ခန့်တွင် စစ်တပ်၏ ဂျက်ဖိုက်တာလေယာဉ် နှစ်စီးက ရေးမြို့နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ လိပ်ပုတ်၊ နတ်ကြီးနှင့် ချောထာကျေးရွာများရှိ ရေးဘီလူးစခန်းဟု ယူဆရသည့် နေရာသုံးခုကို လေကြောင်းမှ ထပ်မံဗုံးကြဲပြီး စက်သေနတ်များဖြင့်ပါ ပစ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-12 |title=ရေးဘီလူးစခန်းလို့ ယူဆခံရတဲ့ နေရာ သုံးခုကို စစ်တပ် ဗုံးကြဲ |url=https://burmese.thanlwintimes.com/2026/08/12/%e1%80%9b%e1%80%b1%e1%80%b8%e1%80%98%e1%80%ae%e1%80%9c%e1%80%b0%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%81%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%9c%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b7-%e1%80%9a%e1%80%b0%e1%80%86%e1%80%81%e1%80%b6/ |access-date=2026-09-26 |website=Than Lwin Times |language=en-US}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ပဋိပက္ခများ]] [[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ တိုက်ပွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများ]] cc21batdkv2nx5x2o2uthorx8migw0z 100 292562 1057083 1056932 2026-10-10T04:05:07Z Salai Rungtoi 22844 1057083 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=9|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့အထိ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ ခရိုင် ၁၀ ခုတွင် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဆောက်လုပ်ပြင်ဆင်ထားသည့် အဆောက်အအုံ ၂,၇၈၂ လုံးကို အရေးယူဆောင်ရွက်ထားကြောင်း ရန်ကုန်မြို့ စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦး[[မျိုးမြင့်အောင်]]က ပြောကြားလိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c893zgv1p3wqt (BBC)] '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' *[[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[သက်ခိုင်ဝင်း]]ကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]]ကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ *[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|ဗဟိုဘဏ်]] ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။ *[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]] တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ <!-- All news items above this line -->}} 97yk613d5hbnl74hmbg6ubzkrvuxpfr 1057084 1057083 2026-10-10T04:05:45Z Salai Rungtoi 22844 1057084 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=9|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့အထိ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ ခရိုင် ၁၀ ခုတွင် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဆောက်လုပ်ပြင်ဆင်ထားသည့် အဆောက်အအုံ ၂,၇၈၂ လုံးကို အရေးယူဆောင်ရွက်ထားကြောင်း ရန်ကုန်မြို့ စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦး[[မျိုးမြင့်အောင်]]က ပြောကြားလိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c893zgv1p3wqt (BBC)] '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' *[[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[သက်ခိုင်ဝင်း]]ကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]]ကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/315906 (Eleven)] *[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|ဗဟိုဘဏ်]] ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/315906 (Eleven)] *[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]] တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/315906 (Eleven)] <!-- All news items above this line -->}} f01fhqs4ln0p5efopyvcft8s0lq9ggo 1057096 1057084 2026-10-10T04:49:16Z Salai Rungtoi 22844 1057096 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=9|content= <!-- All news items below this line --> '''ဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်မှု''' *၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့အထိ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]အတွင်းရှိ ခရိုင် ၁၀ ခုတွင် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဆောက်လုပ်ပြင်ဆင်ထားသည့် အဆောက်အအုံ ၂,၇၈၂ လုံးကို အရေးယူဆောင်ရွက်ထားကြောင်း ရန်ကုန်မြို့ စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦး[[မျိုးမြင့်အောင်]]က ပြောကြားလိုက်သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c893zgv1p3wqt (BBC)] *[[တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ]]သား တရားသူကြီးနှင့် [[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ|ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီး]]ဟောင်း နာဗီ ပီလေးအား 'ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် နိုင်ငံတကာဥပဒေကို မြှင့်တင်ရန် ဆောင်ရွက်မှုများ' အတွက် [[နိုဘယ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆု|ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆု]]ကို ချီးမြှင့်ခံရသည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/c893zgv1p3wqt (BBC)] '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' *[[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[သက်ခိုင်ဝင်း]]ကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]]ကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/315906 (Eleven)] *[[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|ဗဟိုဘဏ်]] ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/315906 (Eleven)] *[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]] တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ [https://news-eleven.com/article/315906 (Eleven)] <!-- All news items above this line -->}} alt26mbr5agodbx5b8ca8o2bfjo5sib 0 292583 1056992 1056930 2026-10-09T17:05:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1056992 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = တိုဘိရှိမ | image = Tobi-sima Island Yamagata prefecture Aerial photograph.1976.jpg | native_name = {{langx|ja|飛島}} | native_name_link = | image_caption = Aerial photograph of Tobishima in 1976 | image_size = | pushpin_map = Japan | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_relief = 1 | pushpin_caption = | nickname = | location = [[Sea of Japan]] | coordinates = {{Coord|39|11|40|N|139|32|56|E|type:isle}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 2.75 | length_km = 2 | width_km = 1 | coastline_km = 10.2 | highest_mount = Takamoriyama | elevation_m = 68 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Yamagata Prefecture|Yamagata]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Cities of Japan|City]] | country_admin_divisions_1 = [[Sakata, Yamagata|Sakata]] | population = 158 | population_as_of = 2020 | density_km2 = 57 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''တိုဘိရှိမ''' (飛島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂတခရိုင်]]၊ ဆခမတမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် စီမံအုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်။ ဧရိယာ ၂.၇၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် နေထိုင်သူ ၁၅၈ ဦး ရှိသည်။ ကျွန်းတွင် လေဆိပ်မရှိပေ။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပင်မကုန်းမြေပေါ်ရှိ ဆခတမြို့သို့ ပုံမှန်အားဖြင့် ဖယ်ရီစက်လှေများဖြင့် ကူးသန်းသွားလာကြသည်။ ကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ရာသီအလိုက် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် မှီခိုလျက်ရှိသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== တိုဘိရှိမကျွန်းသည် နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ လူဦးရေထူထပ်စွာ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ နှစ် ၆၀၀၀ - ၇၀၀၀ အကြာ ဂျောမွန်းခေတ်အစောပိုင်းကာလ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြရသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== တိုဘိရှိမသည် ခန့်မှန်းခြေ အလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၁.၉ မိုင်) နှင့် အနံ ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]၏ အနောက်ဘက် ၃၉ ကီလိုမီတာ (၂၁ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ တခမိုရိယမတောင် ( 高森山 ) ဖြစ်ပြီး ၆၈ မီတာ (၂၂၃ ပေ) မြင့်သည်။ ကျွန်းသည် နေရာအများစုတွင် ပြန့်ပြူးပြီး အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေမှ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသို့ ပြေပြစ်စွာမြင့်တက်လျက်ရှိသည်။ အနောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် မတ်စောက်သည့် ချောက်ကမ်းပါးများ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဆိပ်ကမ်းအဆောက်အဦများရှိသည်။ လူဦးရေ၏ အများစုသည်လည်း ကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဆွတ်ရှိမရေနွေးစီးကြောင်းများ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် ကျွန်း၏ ရာသီဥတုသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေးထွေးသည်။ နှစ်ပတ်လည် ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ၁၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိသည်။ ၁၀ စင်တီမီတာအထိ နှင်းကျဆင်းမှုသည် ရှားပါးလှသည်။ ==ငှက်များအတွက် အရေးပါမှု== တိုဘိရှိမသည် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သည့် ငှက်မျိုးစိတ် ၂၇၀ ခန့်အတွက် အရေးပါသည့် နေရာဖြစ်သည်။<ref name=bli>{{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/tobishima-and-oshakujima-islands-iba-japan|title= Teuri Island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂတခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] b28v9vsjzk1qz13wpcbxn6ei83psgaw 0 292591 1056959 2026-10-09T13:53:52Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[အိုလံပတ်တောင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056959 wikitext text/x-wiki #Redirect[[အိုလံပတ်တောင်]] l5tl485cq90k4ecqnlzlsk35u3ummu1 0 292592 1056970 2026-10-09T15:18:58Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ပိုတက်ဆီယမ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056970 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ပိုတက်ဆီယမ်]] 4ij63b5zqg3uyasb2frte2zl7hghw6h 0 292593 1056979 2026-10-09T16:24:25Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ဧရာမ ကြယ်နီ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1056979 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ဧရာမ ကြယ်နီ]] ovh0rwgrbf678i1v8x7yeul2jwim3zi 3 292594 1056981 2026-10-09T16:35:25Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056981 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54312-91 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၃၅၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) hoya0clav3dnm3si6w1ds52j938n71z 3 292595 1056982 2026-10-09T16:35:35Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1056982 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54243-47 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၃၅၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 2cr1z9380xtqyhv6z2o9cqm6sfxreaj 0 292596 1056983 2026-10-09T16:46:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဘော်ဘင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဘော်ဘင်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ဘော်ဘင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056983 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဘော်ဘင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[ဘော်ဘင်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|ဘော်ဘင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.383059385461063| 95.77979836286369|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} n0jg5qpsxzw0grip62vkjukuz8yewxc 0 292597 1056985 2026-10-09T16:48:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) သင်ကန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[သင်ကန်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|သင်ကန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056985 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) သင်ကန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[သင်ကန်ရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|သင်ကန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} lz3xx9jf4mnyuxg0kgu4ds7wn8n13t7 0 292598 1056986 2026-10-09T16:49:39Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox | bodystyle = width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; | title = ကောက်သစ်စားပွဲ <br>(သီးနှံရိတ်သိမ်းပွဲတော်) | titlestyle = background:#cedff2; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; | image =..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056986 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; | title = ကောက်သစ်စားပွဲ <br>(သီးနှံရိတ်သိမ်းပွဲတော်) | titlestyle = background:#cedff2; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; | image = [[File:POL 2007 09 2 dozynki jasnogorskie2 01.jpg|220px]] | caption = [[ပိုလန်နိုင်ငံ]]ရှိ ဝတ်ပြုကျောင်း၌ ကျင်းပသော အမျိုးသား သီးနှံရိတ်သိမ်း ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ အခမ်းအနား | label1 = အခြေအနေ | data1 = ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ကျင်းပဆဲ | label2 = အမျိုးအစား | data2 = ရိုးရာ၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု | label3 = ကျင်းပသည့်ရက် | data3 = ဒေသန္တရ ရာသီဥတုနှင့် သီးနှံရိတ်သိမ်းချိန်အပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားသည် | label4 = ကြိမ်နှုန်း | data4 = နှစ်စဉ် | label5 = ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှု | data5 = သီးနှံပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်း၊ သဘာဝတရားနှင့် ဘိုးဘွားများအား ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း၊ လူမှုအသိုက်အဝန်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်း }} '''ကောက်သစ်စားပွဲ''' သို့မဟုတ် '''သီးနှံရိတ်သိမ်းပွဲတော်''' ({{lang-en|Harvest festival}}) ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာ့ဒေသအသီးသီးရှိ စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် မိမိတို့ဒေသန္တရ ရာသီဥတုနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်အပေါ် မူတည်၍ နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိကြသည့် ရိုးရာဓလေ့အောင်ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="List of harvest festivals">{{cite web |title=List of harvest festivals |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref> တစ်နှစ်တာအတွင်း စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် စပါး၊ ကောက်ပဲသီးနှံနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည့်အတွက် ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား သီးနှံဆန်သစ်များကို ချက်ပြုတ်ကာ မိမိတို့ ကိုယ်တိုင်ဦးစွာ စားသုံးခြင်းမပြုမီ ဘုရားသခင်၊ မြတ်စွာဘုရား၊ ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝတရား၊ လယ်ယာစောင့်နတ်များနှင့် မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများအား ဦးစွာပူဇော် ကျေးဇူးဆပ်ကြသည့် အစဉ်အလာဖြစ်သည်။<ref name="Harvest Around World">{{cite web |title=Celebrating the Harvest Around the World |url=https://thesherman.org |website=Sherman Library & Gardens |date=2022-11-01 |language=en}}</ref><ref name="Harvest Festival">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref> ဤသို့သော ပွဲတော်များကို တစ်ကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျင်းပကြရာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ကောက်သစ်စားပွဲများအပြင်၊ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]]၊ [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ အာဖရိကတိုက်တွင် [[ဂါနာနိုင်ငံ|ဂါနာ]]နှင့် [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]၊ ဥရောပတွင် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]၊ အမေရိကတိုက်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Harvest Around World"/><ref name="List of harvest festivals"/> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပွဲတော်များ]] o106gp832mg9shnrrm6mlnttw5stiad 1056993 1056986 2026-10-09T17:06:47Z Kyaw Myo Aung 103978 လင့်ခ်များပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056993 wikitext text/x-wiki {{For|မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကောက်သစ်စားပွဲတော်များ}} {{Infobox | bodystyle = width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; | title = ကောက်သစ်စားပွဲ <br>(သီးနှံရိတ်သိမ်းပွဲတော်) | titlestyle = background:#cedff2; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; | image = [[File:POL 2007 09 2 dozynki jasnogorskie2 01.jpg|220px]] | caption = [[ပိုလန်နိုင်ငံ]]ရှိ ဝတ်ပြုကျောင်း၌ ကျင်းပသော အမျိုးသား သီးနှံရိတ်သိမ်း ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ အခမ်းအနား | label1 = အခြေအနေ | data1 = ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ကျင်းပဆဲ | label2 = အမျိုးအစား | data2 = ရိုးရာ၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု | label3 = ကျင်းပသည့်ရက် | data3 = ဒေသန္တရ ရာသီဥတုနှင့် သီးနှံရိတ်သိမ်းချိန်အပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားသည် | label4 = ကြိမ်နှုန်း | data4 = နှစ်စဉ် | label5 = ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှု | data5 = သီးနှံပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်း၊ သဘာဝတရားနှင့် ဘိုးဘွားများအား ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း၊ လူမှုအသိုက်အဝန်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်း }} '''ကောက်သစ်စားပွဲ''' သို့မဟုတ် '''သီးနှံရိတ်သိမ်းပွဲတော်''' ({{lang-en|Harvest festival}}) ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာ့ဒေသအသီးသီးရှိ စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် မိမိတို့ဒေသန္တရ ရာသီဥတုနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်အပေါ် မူတည်၍ နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိကြသည့် ရိုးရာဓလေ့အောင်ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="List of harvest festivals">{{cite web |title=List of harvest festivals |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref> တစ်နှစ်တာအတွင်း စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် စပါး၊ ကောက်ပဲသီးနှံနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည့်အတွက် ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား သီးနှံဆန်သစ်များကို ချက်ပြုတ်ကာ မိမိတို့ ကိုယ်တိုင်ဦးစွာ စားသုံးခြင်းမပြုမီ ဘုရားသခင်၊ မြတ်စွာဘုရား၊ ရာသီဥတုနှင့် သဘာဝတရား၊ လယ်ယာစောင့်နတ်များနှင့် မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများအား ဦးစွာပူဇော် ကျေးဇူးဆပ်ကြသည့် အစဉ်အလာဖြစ်သည်။<ref name="Harvest Around World">{{cite web |title=Celebrating the Harvest Around the World |url=https://thesherman.org |website=Sherman Library & Gardens |date=2022-11-01 |language=en}}</ref><ref name="Harvest Festival">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref> ဤသို့သော ပွဲတော်များကို တစ်ကမ္ဘာလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျင်းပကြရာ [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ကောက်သစ်စားပွဲများအပြင်၊ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]]၊ [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ အာဖရိကတိုက်တွင် [[ဂါနာနိုင်ငံ|ဂါနာ]]နှင့် [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]၊ ဥရောပတွင် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]၊ အမေရိကတိုက်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Harvest Around World"/><ref name="List of harvest festivals"/> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပွဲတော်များ]] k7e92z2fix0wvdzmlt37l590yesq5nq 0 292599 1056987 2026-10-09T16:50:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) မြောက်လွတ်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ မြောက်လွတ်ကုန်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|မြောက်လွတ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056987 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) မြောက်လွတ်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ဇီးကုန်းမြို့နယ်]]၊ [[မြောက်လွတ်ကုန်းရွာ၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်|မြောက်လွတ်ကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/zigon-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.35553828048062| 95.58797373473567|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ဇီးကုန်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} gqo3tc51zurmsw46ngc7n6z1lagwmag 0 292600 1056988 2026-10-09T16:56:50Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Infobox | bodystyle = width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; | title = မြန်မာနိုင်ငံရှိ <br>ကောက်သစ်စားပွဲတော်များ | titlestyle = background:#cedff2; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; | image..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056988 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; | title = မြန်မာနိုင်ငံရှိ <br>ကောက်သစ်စားပွဲတော်များ | titlestyle = background:#cedff2; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; | image = [[File:Karen Harvest Festival (Myanmar).jpg|220px]] | caption = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပနေခြင်း | label1 = အခြေအနေ | data1 = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း ကျင်းပဆဲ | label2 = အမျိုးအစား | data2 = ရိုးရာ၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု | label3 = ကျင်းပသည့်ရက် | data3 = ဒေသအလိုက် ကွဲပြား (ဇူလိုင်လမှ ဇန်နဝါရီလအတွင်း) | label4 = ကြိမ်နှုန်း | data4 = နှစ်စဉ် | label5 = တည်နေရာ | data5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label6 = ဆင်နွှဲသူများ | data6 = [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]] အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ | label7 = ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှု | data7 = ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်း၊ မိဘဘိုးဘွားများနှင့် သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း၊ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်း }} '''ကောက်သစ်စားပွဲ''' [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အတွင်းရှိ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအသီးသီးတို့၏ ထင်ရှားသော စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ဤပွဲ‌‌တော်သည်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများအပေါ် မူတည်၍ ကောက်သစ်စားပွဲကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကွဲပြားစွာ ကျင်းပကြပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်း မိမိတို့ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ၊ အထူးသဖြင့် [[စပါး]]နှင့် [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]များ၊ [[သစ်သီးဝလံ]]မခူးဆွတ်ရိတ်သိမ်းချိန်တွင် ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား သီးနှံဆန်သစ်များကို ချက်ပြုတ်၍ မြတ်စွာဘုရား၊ သံဃာတော်များ၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများအား ဦးစွာပူဇော် ကျေးဇူးဆပ်ကာ စုပေါင်းချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည့် အစဉ်အလာဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine">{{cite web |title=ကျွန်တော်နှင့် ရခိုင်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |access-date=2026-10-09}}</ref> ဤပွဲတော်ကို [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] လူမျိုးများအပြင် [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]]တို့ကလည်း မိမိတို့ဒေသအလိုက် အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကျင်းပကြသည်။ ကျင်းပသည့် အချိန်နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဓလေ့ထုံးစံများ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သီးနှံပေါ်ဦးဖျားကို ပူဇော်ခြင်း၊ သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးတင်ခြင်း၊ ဘိုးဘွားမိဘများအား ကန်တော့ခြင်းနှင့် နောင်နှစ်များအတွက် ဆုတောင်းမေတ္တာပို့သခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Chin">{{cite web |title=ချင်းရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်( ကောက်သစ်စားပွဲ )ဖလမ်းမြို့၌ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |date=2019-10-26 |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Karen">{{cite web |title=ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့အခမ်းအနားနှင့် ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော်ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=News and Periodical Enterprise |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kami">{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားရိုးရာ ကောက်ဦးချပွဲတော် |url=https://myanmardigitalnewspaper.com |publisher=Myanmar Digital Newspaper |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kachin">{{cite web |title=ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၌ ကချင်ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kayah">{{cite web |title=ดီးမော့ဆိုမြို့နယ်၌ ကယားရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Shan-PaOh">{{cite web |title=ဟိုပုန်းမြို့၌ ပအိုဝ်းနှင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Naga">{{cite web |title=လဟယ်မြို့၌ နာဂရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော်နှင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Wa">{{cite web |title=ဟိုပန်ခရိုင်အတွင်းရှိ ဝတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="DVB">{{cite web |title=ဒီဗွီဘီ သတင်းတဂ် - ကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://dvb.no |publisher=ဒီဗွီဘီ (DVB) |access-date=2026-10-09}}</ref> ကောက်သစ်စားပွဲသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း ရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် ဆက်စပ်သော ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများနှင့် သီးနှံပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ပွဲများကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ ဤသို့သော ပွဲတော်များကို ကျင်းပသော နိုင်ငံများမှာ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]]၊ [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ အာဖရိကတိုက်တွင် [[ဂါနာနိုင်ငံ|ဂါနာ]]နှင့် [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]၊ ဥရောပတွင် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]၊ အမေရိကတိုက်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=Celebrating the Harvest Around the World |url=https://thesherman.org |website=Sherman Library & Gardens |date=2022-11-01 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=List of harvest festivals |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref> ဤသို့သော ပွဲတော်များသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် သဘာဝတရား၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် ဘိုးဘွားမိဘများအား ကျေးဇူးဆပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အခမ်းအနားများအဖြစ် ထင်ရှားသော နေရာတစ်ခုကို ရရှိထားသည်။<ref name="Harvest Festival">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Festivals List |url=https://ghanaculture.gov.gh |website=National Commission on Culture, Ghana |access-date=2026-10-09}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက် == ကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ထုံးစံသမိုင်းကြောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုတို့နှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ရှေးဘိုးဘွားဘီဘင်များ လက်ထက်ကတည်းက သစ်ပင်သီးနှံပင်များ၊ တောင်ယာ၊ လယ်မြေနှင့် နေအိမ်တို့တွင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော ဝိညာဉ်များ သို့မဟုတ် ရုက္ခစိုးနတ်ကောင်းနတ်မြတ်များနှင့် စပါးစောင့်နတ်သမီးများ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလ ရွေ့လျားလာသည်နှင့်အမျှ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုများအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ စပါးနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်တွင် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများ၊ ကောက်သစ်ဆွမ်း ကပ်လှူပွဲများနှင့် ရိုးရာပွဲတော်များကို လူထုလှုပ်ရှားမှုအသွင်ဖြင့် စုပေါင်းကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Rakhine"/><ref name="Kachin"/> ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပရခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်းနှင့် ကုသိုလ်ပွားများခြင်း၊ နှစ်သစ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်း၊ သက်ကြီးဘိုးဘွားနှင့် ဆရာသမားများအား ကန်တော့ခြင်း၊ ရိုးရာဓလေ့နှင့် စကားအလင်္ကာများ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊ လူမျိုးမပျောက်ရန်နှင့် ပြည်ပရောက် မျိုးဆက်သစ်များထံ ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ရပ်ရွာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်တာအတွင်း ကြုံတွေ့ရသည့် ရောဂါဘယများနှင့် အခက်အခဲများကြားမှ အသက်ရှင်ကျန်းမာခွင့်ရရှိပြီး စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို အချိန်တန်အောင်မြင်စွာ ရိတ်သိမ်းနိုင်ခွင့်၊ မိသားစုဝင်များနှင့် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ တိုးပွားရှင်သန်ခွင့် ရရှိစေရန် စောင့်ရှောက်ပေးခဲ့သော ဘုရားသခင်၊ သဘာဝတရားနှင့် စောင့်ရှောက်သူနတ်အပေါင်းတို့အား ကျေးဇူးဆပ် ပူဇော်ပသရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အယူအဆအရ ကောက်ဦးစားဦးကို ဦးစွာလှူဒါန်းခြင်းသည် အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်၏ အတိတ်ဘဝ မဟာကာလသူကြွယ်ဘဝက ကောက်ဦးဒါန ကိုးမျိုး လှူဒါန်းခဲ့ခြင်းကြောင့် သာသနာတော်တွင် တရားဦးရရှိခဲ့သကဲ့သို့ ကုသိုလ်ကျိုးကြီးမားလှသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့်ပြင်၊ ဆွမ်းလှူဒါန်းခြင်း၏ အကျိုးတရားများဖြစ်သော အသက်ရှည်ခြင်း၊ အဆင်းလှခြင်း၊ ချမ်းသာရခြင်း၊ ခွန်အားဗလရှိခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာကြီးမားခြင်းဟူသည့် အကျိုးတရားများကိုလည်း ရရှိစေရန် ရည်မှန်းကြသည်။<ref>{{cite web |title=ဒုဒ္ဒဒဇာတ် |url=https://wikipedia.org |website=ဝီကီပီးဒီးယား |language=my}}</ref> ထို့ပြင် လာမည့်စိုက်ပျိုးရေးရာသီသစ်တွင် ရာသီဥတု မျှတကောင်းမွန်ပြီး ကောက်ပဲသီးနှံများ ပိုမိုဖြစ်ထွန်းပေါများစေရန်၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးရန်တို့မှ ကင်းဝေးစေရန် ဆုတောင်းကြရင်း မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် ရပ်ရွာအတွင်းရှိ သက်ကြီးဘိုးဘွားများအား ကောက်သစ်ပေါ်ဦးဖျားများဖြင့် ဂါရဝပြု ကန်တော့ကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/><ref name="Kayah"/> ကောက်ရိတ်ချိန်နှင့် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပချိန်များသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပြန့်ကျဲနေသော ဆွေမျိုးသားချင်းများ ပြန်လည်ဆုံဆည်းရာ ကာလဖြစ်သဖြင့် ဘိုးဘွားတို့ သွန်သင်ခဲ့သော ရိုးရာစကားရပ်များ၊ "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ ထုံးတီးနည်းနာများနှင့် စကားထာ/စကားဝှက်များကို မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များထံ Lမ်းညွှန်သွန်သင် လက်ဆင့်ကမ်းပေးကြသည်။<ref name="Chin"/> ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိအခြေချနေထိုင်ကြသော ပြည်ပရောက် တိုင်းရင်းသား မျိုးဆက်သစ်များအနေဖြင့်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ စာပေနှင့် ရိုးရာဓလေ့များကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်နှင့် ကျေးဇွာအလိုက် စုပေါင်းချက်ပြုတ်စားသောက်ခြင်း၊ အလှူပဒေသာပင်များ လှည့်လည်ခြင်း၊ ရိုးရာအကအလှများဖြင့် စုပေါင်းဆင်နွှဲခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသော လူမှုအသိုက်အဝန်းကို မြှင့်တင်တည်ဆောက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref name="DVB"/><ref name="Karen"/> == ကရင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ကောက်သစ်စားပွဲသည် အလွန်အစိုင်အခဲကြီးမားပြီး [[ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိက အခြေခံအကြောင်းအရင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ကောက်ဦးကောက်ဖျား ကျွေးမွေးခြင်းကို [[စကောကရင်လူမျိုး|စကောကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အော်ဘူးသောခို" သို့မဟုတ် "အောင်ဘူးခို" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး [[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုးကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အောင်းဘူးသောင့်ခူး" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Karen"/> ကရင်လူမျိုးများသည် "ဆီးမူ" (သီတင်းကျွတ်) နှင့် "ဆီးဆာ" (တန်ဆောင်မုန်း) လများတွင် တောင်ယာများမှ ကောက်ညှင်းစပါးများကို စတင်ရိတ်သိမ်းကာ ထမင်းဟင်းများချက်ပြုတ်၍ ရပ်ရွာလူထုကို ဖိတ်ခေါ်ကျွေးမွေးကြသည်။ သီးဦးသီးဖျားများကို ကျွေးမွေးလှူဒါန်းလိုက်ရခြင်းဖြင့် နောက်ဆက်လက်ရိတ်သိမ်းမည့် စပါးများ အထွက်ပိုမိုတိုးတက်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသများတွင် ယင်းပွဲကို "မုန့်ဆန်းပွဲ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့နောက် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းနှင့် နတ်တော်လများတွင် စပါးများရိတ်သိမ်းပြီးပါက ကောက်လှိုင်းများကို တလင်းထဲသို့ အစည်းလိုက်ပုံ၍ စပါးနယ်၊ စပါးလှေ့ကြသည်။ စပါးများကို ကျီမသွင်းမီ စပါးလိပ်ပြာ ပြန်လာစေရန်၊ ကောင်းချီးပေးရန်နှင့် စပါးကြာရှည်ခံ စားသုံးနိုင်ရန်အတွက် စပါးစောင့်နတ်သမီးဖြစ်သူ "ဖီ့ဘူးယော်" (သို့မဟုတ်) "ဖီးဗူးယော်" အား ပသပူဇော်ကြသည်။ စပါးများကို ကျီသွင်းပြီးနောက် ကျီထဲရှိစပါးများကို စတင်စားသုံးရန် ကျီစပါးသစ်စားပွဲ "အောင်လော်ဘူးဖော" ကို ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲမတိုင်မီနေ့၌ သားသမီးများက တောထဲသို့ ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရှာထွက်ကြပြီး မိဘများက ဝက်၊ ကြက် သို့မဟုတ် ဘဲများဖြင့် ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်ကြသည်။ မိခင်ဖြစ်သူက စပါးကျီ၏ ထောင့်လေးထောင့်မှ စပါးများကို လက်ဖြင့် တစ်ကျုံးစီ ယူဆောင်ကာ ကျီအလယ်မှ စပါးများနှင့် ပြန်လည်ညီအောင် ဖြည့်ပေးရသည်။ ထိုယူလိုက်သော စပါးများသည် ကျီထဲကျန်ရှိသော စပါးအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆ၍ နေလှမ်းထားကြသည်။ နံနက်စောစောတွင် စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များကို မီးဖိုခန်း၌ ပြင်ဆင်၍ သက်ကြီးဝါကြီး အဖိုးအိုကို ပင့်ဖိတ်လာရသည်။ အစားအသောက်များ မစားမီ သက်ကြီးဝါကြီးသူက ဆွေမျိုးသားချင်းတို့အား "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ စကားထာ/စကားဝှက်များနှင့် ထုံးတီးနည်းနာ သွန်သင်ဆုံးမစကားများကို ပြောကြားပြီးမှသာ ကျီစပါးသစ်စားပွဲကို တပျော်တပါး စားသောက်ကြသည်။ [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|ကြာအင်းဆိပ်ကြီး]]နှင့် [[ဝင်းရော်မြစ်|ဝင်းရော်ဒေသ]]တို့တွင် ၁၂ လရာသီ ဒုံးအကများ၊ သက်ကြီးဘိုးဘွား ကန်တော့ပွဲများနှင့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နှင့် ပူးတွဲကျင်းပမှုများလည်း ရှိကြသည်။<ref name="Karen"/><ref>{{cite web |title=နှစ်ကူးနှင့် ကောက်သစ်စား ရိုးရာဓလေ့ အနှစ်သာရ (အယ်ဒီတာ့ အာဘော်) |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2021-01-03 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=နဘူးနယ်တွင် ကရင့်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်း ပြုလုပ် |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2022-12-28 |language=my}}</ref> == ကချင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]တိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို "အင်လုံအင်နန်ရှား" (Inlong In-nan Sha) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ကောက်သစ်ဦး ကြိုဆိုသည့် အခမ်းအနားကို "အင်စင်ခလွမ်" (Insen Khlawng) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကောက်ဦးစပါးပေါ်ချိန်ဖြစ်သည့် အောက်တိုဘာလ၊ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]အနှံ့အပြား၌ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့အတိုင်း အစဉ်အလာမပျက် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် နိုဝင်ဘာလများတွင် ကျေးလက်ဒေသများ၌ ကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများကို စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> [[ဆဒုံးမြို့]]အနီး ဆဂါပါရွာကဲ့သို့သော ဒေသများတွင်လည်း [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]တို့၏ နှစ်စဉ် ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာနွားယစ်၊ ကြက်ယစ်ပူဇော်ခြင်း၊ ရိုးရာမောင်းတီးခြင်းနှင့် ထောင်ကာအကပြိုင်ပွဲများဖြင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ကချင်ပြည် ဆဒုံးမြို့အနီး ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.nmg-news.net/2021/11/13/16271 |website=Network Media Group |date=2021-11-13 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ကချင်ရိုးရာဓလေ့အတိုင်းပြုလုပ်သည့် ကျိန်ထောင်ပါ ‘ကောက်သစ်စားကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်းပွဲတော်’ |url=https://burmese.kachinnews.com/2019/11/12/%E1%80%80%E1%81%81%E1%81%B0%E1%80%80%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |website=Kachin News Group (KNG) |date=2019-11-12 |language=my}}</ref> [[ပူတာအိုမြို့|ပူတာအိုဒေသ]]တွင် ယခင်က ရိုးရာဓလေ့အတိုင်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသော်လည်း ဒေသခံများ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်လာကြပြီးနောက် အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလများတွင် "ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ" အဖြစ် အလွန်စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။ စိုက်ပျိုးရာသီအပြီး အသီးအနှံနှင့် စပါးများ မှည့်ချိန်တွင် ပထမဦးဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် အကောင်းဆုံး၊ အလှဆုံးနှင့် အကြီးဆုံး သီးနှံများကို ဘုရားကျောင်းသို့ ယူဆောင်ကာ လှူဒါန်းကြသည်။ ယင်းအသီးအနှံ အစုံအလင်ဖြင့် ဘုရားကျောင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝင်းအတွင်းကို မွမ်းမံပြင်ဆင်၍ ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်အား စုပေါင်းချီးမွမ်းဆုတောင်းကြသည့် ထူးခြားသော ဒေသဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကချင်လူမျိုးများက ဘုရားကျောင်းများ၌ ဓမ္မဆရာများကို ပင့်ဖိတ်၍ ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်ကြသလို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကလည်း ရဟန်းသံဃာတော်များအား ကောက်ဦးဆွမ်း ကပ်လှူကြသည်။ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]] နမ္မနကျေးရွာကဲ့သို့ ဒေသများတွင် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]နှင့် ကချင်တိုင်းရင်းသားများ အတူတကွ လက်ရည်တပြင်တည်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> == ကယားကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်နီလူမျိုး|ကရင်နီ]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို နှစ်စဉ် စပါးများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်ဖြစ်သော နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kayah"/> စပါး ရိတ်သိမ်းပြီး၍ ရရှိလာသော ကောက်သစ်များကို ရှေးဦးစွာ မိရိုးဖလာရိုးရာနတ်များထံ ပူဇော်ပသကြပြီးမှသာ ဆွေမျိုးသားချင်းများ၊ မိတ်ဆွေများနှင့် အိမ်နီးနားချင်းများ စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။ ပွဲတော်ရက်များတွင် ရွာသူရွာသားများနှင့် ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းက စုပေါင်းလုပ်အားပေးကြသော လူမှုဓလေ့ကို တွေ့ရသည်။ ဤကောက်သစ်စားပွဲကို ကယားဘာသာစကားဖြင့် "ဒီဆ" (Dee Sha) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး မြန်မာလူထုအကြားတွင် "ကယားထမင်းထောင်းပွဲ" ဟုလည်း ထင်ရှားသည်။ ပထမဦးစွာ ဆန်သစ်ကို ထမင်းချက်ပြုတ်ကာ အမျိုးသမီးများက လိုအပ်သည့် ဟင်းလျာနှင့် ပါဝင်ပစ္စည်းများ ပြင်ဆင်ပေးကြပြီး ကာလသားများက စုပေါင်းထောင်းကြသည်။ ထမင်းအသစ်ကို အသားကင် (ဝက်သား သို့မဟုတ် ကြက်သား)၊ ဂျင်း၊ [[ဂျူးမြစ်]]၊ ဆား၊ ငရုတ်တို့ဖြင့် စပ်ထောင်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထမင်းထောင်းပြီးပါက အပေါ်မှ ဆီချက်နှင့် ကြက်သွန်မြိတ် ဖြူး၍ ဝက်သား၊ ကြက်သား၊ ငါးမုန့်ကြော်၊ ဂျူးမြစ်တို့ဖြင့် တွဲဖက်သုံးဆောင်ကြသည်။ စားသောက်ရာတွင် အသက်ကြီးရွယ်အို အဖိုးအဖွားများအား ရှေ့ဦးစွာ ဂါရဝပြု ကျွေးမွေးပြီးမှသာ ကျန်သူများ စားသုံးကြသည့် မွန်မြတ်သော ဂါရဝတရားဓလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် အိမ်နီးနားချင်းများနှင့် အနီးအနားကျေးရွာများရှိ ဆွေမျိုးသားချင်းများထံသို့လည်း ကောက်သစ်ထမင်းထောင်းများကို လိုက်လံဝေငှ ပို့ဆောင်ပေးကြသည်။<ref name="Kayah"/> == ချင်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ချင်းပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ မျိုးနွယ်စုအသီးသီးတွင် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပပုံများမှာ ပိုမိုစုံလင်ထူးခြားလှသည်။ [[မတူပီမြို့နယ်]]ရှိ မတူ၊ ဇိုတုန်၊ ဒိုင်၊ မီရမ်၊ လောက်တူ စသည့် မျိုးနွယ်စုများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် ကောက်သစ်စားပွဲဖြစ်သော "ခိုတူးပွဲ" ကို ဇူလိုင်လအတွင်း လပြည့်ကျော်ရက်များ၌ ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာတဲများတွင် နတ်စင်ဆောက်၍ တိရိစ္ဆာန်အမွေးများ မီးရှို့ကာ သွေးများကို စပါးနှင့် သီးနှံခင်းများပေါ် ပက်ဖျန်း ပူဇော်ကြသည်။ ချက်ပြုတ်ထားသော အသားဟင်းများ နတ်တင်ပြီး ရွာသို့ယူဆောင်ကာ အိမ်နီးချင်းများအား ဝေငှကြသည်။ ရွာလယ်တွင် ခေါင်ရည်သောက်ခြင်း၊ ဗုံမောင်းတီး၍ ကောက်သစ်သီချင်းများ သီဆိုကခုန်ခြင်းနှင့် နွားနောက်သားရေဒိုင်းများဖြင့် အားပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်ကြသည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် တောင်ယာစပါး ရိတ်သိမ်းအပြီး "ကောက်သစ်စား နှစ်ကူးပွဲ" ကို ကျင်းပရာ ကြက်ခြေခတ် ထောင်ထားသော ပျဉ်ပြားနှစ်ချပ်ကို သေနတ် သို့မဟုတ် မြားဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်း၊ မီးတုတ်များ ကိုင်ဆောင်၍ မျက်နှာတွင် အိုးမည်းနှင့် ပြာများလူးကာ နတ်ဆိုးမောင်းထုတ်ခြင်း၊ ချောင်းတွင် ရေချိုး၍ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေး ဆေးကြောခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://wordpress.com |website=THE K'CHO PRIEST - K'CHO TAI GÜ |date=2020-06-15 |language=my}}</ref> [[မရာလူမျိုး]]များသည် မြန်မာနိုင်ငံ ချင်းပြည်နယ်တွင်သာမက နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဘက်ခြမ်း၌ပါ နေထိုင်ကြသည်။ မရာလူမျိုးများ၏ ကောက်သစ်စားပွဲတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆိုအကများ၊ အားကစားပြိုင်ပွဲများနှင့် စုပေါင်းကျွေးမွေးပွဲများ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံနယ်နိမိတ် ခွဲခြားထားသော်လည်း မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းမှ မရာလူမျိုးများ၊ ရိုးရာအနုပညာရှင်များနှင့် အဆိုတော်များ အတူတကွ ပူးတွဲကျင်းပကြသည့် အစဉ်အလာရှိသည်။<ref name="DVB"/> [[တီးတိန်မြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ဇိုမီးလူမျိုး]]များသည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ခွာဒိုပွဲ" (Khuado) ဟု ခေါ်ဆို၍ ရိုးရာမပျက် စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းတို့ရိုးရာ ခွာဒိုပွဲ |url=https://bbc.com |website=BBC News|date=2018-10-22 |language=my}}</ref> [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် အောက်တိုဘာလ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကို အခြေခံ၍ သီးနှံရိတ်သိမ်းပြီးချိန်တွင် ချင်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (ကောက်သစ်စားပွဲ) အဖြစ် ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။<ref name="Chin"/> [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]တိုင်းရင်းသားများသည် စပါးပင်များ ရင့်သန်လာသည့် နတ်တော်လတွင် အရှိုဘာသာစကားဖြင့် "စောင်ထာအေဘွေ" ဟုခေါ်သော ကောက်သစ်စားပွဲကို ရိုးရာအမဲလိုက်ခြင်း၊ ရိုးရာခေါင်ရည်နှင့် အစားအစာများဖြင့် ကျင်းပကြသည်။ == ခမီကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ "ကောက်ဦးချပွဲ"၊ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" နှင့် "ကောက်သစ်စားပွဲ" စသည့် လယ်သမားတို့၏ ရိုးရာဓလေ့ ထုံးတမ်းများကို အစဉ်အလာမပျက် ထိန်းသိမ်း ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာများမှ ပထမဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများကို ချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည်။ ခမီတိုင်းရင်းသားများသည် [[နတ်တော်လ|နတ်တော်လဆန်း]] (၁) ရက်နေ့ကို "တောင်ယာရိတ်သိမ်းပွဲနေ့" အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပြီး၊ နတ်တော်လပြည့်နေ့တွင် ကျရောက်သော ခမီတို့၏ "ဆနီပွဲ" အကြိုအဖြစ် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို [[နိုဝင်ဘာလ]] (၁၉) ရက်နေ့တွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိကာ ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာအကအလှများ၊ ရိုးရာဓလေ့များနှင့်အညီ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="Kami"/><ref>{{cite web |title=ခမီရိုးရာ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" အာရက္ခဒေသမှာ ကျင်းပပြုလုပ် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6a6804d03d7287da43ff369e |website=Narinjara News |date=2026-07-28 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://burmese.dvb.no/post/301501 |website=DVB |date=2018-11-25 |language=my}}</ref> == နာဂကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]လူမျိုးများတွင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ကောက်သစ်စားပွဲ (ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ) နှင့် ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ဟူ၍ သီးခြားစီ ရှိကြသည်။ တောင်ယာများ၌ စပါးနှင့် သီးနှံများ စတင်ရင့်မှည့်လာချိန်တွင် အဦးသီးနှံများကို ရိတ်သိမ်း၍ သီးနှံများ အောင်မြင် ဖြစ်ထွန်းသည့်အတွက် ရိုးရာနတ်၊ တောင်ယာနတ်များကို ပူဇော်ပသ ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် မတိုင်မီ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကျင်းပကြသည်။ ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို တောင်ယာခုတ်သည့် နှစ်တစ်နှစ် ပြီးဆုံး၍ နောက်ထပ် တောင်ယာအသစ် မခုတ်မီ စပ်ကြားတွင် နောင်လာမည့် တောင်ယာလုပ်ငန်းများ အောင်မြင်ထွန်းကားစေရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပသော နာဂလူမျိုးတို့၏ အကြီးဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ရိုးရာပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ရှေးက မျိုးနွယ်စုအလိုက် သီးခြားကျင်းပခဲ့ကြရာမှ ၁၉၉၃-၁၉၉၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် နာဂရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုကော်မတီနှင့် ခေါင်းဆောင်များက တစ်မျိုးသားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအတွက် [[ဇန်နဝါရီလ]] (၁၅) ရက်နေ့ကို နာဂရိုးရာ ဘုံနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်နေ့အဖြစ် သဘောတူ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]] [[နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂတောင်တန်း]]ရှိ [[ခန္တီးမြို့|ခန္တီး]]၊ [[လဟယ်မြို့|လဟယ်]]၊ [[နန်းယွန်းမြို့|နန်းယွန်း]] စသည့် မြို့များတွင် အလှည့်ကျ စည်ကားစွာ ကျင်းပကြပြီး တန်ရှန်းနာဂ မျိုးနွယ်စုက "ဝီဟူးပွဲတော်"၊ လိုင်းနောင် မျိုးနွယ်စုက "ကိုင်ဗွီးပွဲတော်" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Naga"/> ပွဲတော်များတွင် ခေါင်ရည်၊ ကျွဲသား၊ [[နွားနောက်]]သား ဟင်းလျာများအပြင် ပိန်းဥကို ကန်ဇင်းသီး/ရွက်ဖြင့် ချက်ထားသော အရသာရှိလှသည့် ဟင်းရည်နှင့် ဆတ်သားခြောက်ကို ကန်ဇင်းသီးခြောက်နှင့် ရောထောင်းထားသော Ngရုတ်သီးထောင်း စသည့် ရိုးရာဟင်းလျာများဖြင့် ဧည့်ခံကျွေးမွေးလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Naga"/><ref>{{cite web |title=နာဂရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ |url=https://www.moea.gov.mm/index.php?page=KA0oPAlEQURYTkUjEFIE |website=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |language=my}}</ref> == ရှမ်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ" အဖြစ် ရှမ်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်များနှင့် ပူးတွဲ၍ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲတော်တွင် ကျေးရွာများက အလှူပစ္စည်းများ ထည့်ဝင်ထားသည့် "ပဒေသာပင်" များကို ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများဖြင့် လှည့်လည်ပူဇော်ကြပြီး ညပိုင်းတွင် တိုင်းရင်းသားရိုးရာ အကအလှများဖြင့် သီဆိုဖျော်ဖြေကြသည်။ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း) [[မောက်မယ်မြို့နယ်]] ကွန်ကျိုင်းရပ်ကွက်ရှိ ကွန်ကျိုင်းဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ မြို့နယ်သံဃာ့နာယကဥက္ကဋ္ဌဆရာတော် ကြီးမှူး၍ အဆိုပါ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျေးရွာအသီးသီးမှ ပဒေသာပင်များ性能၊ ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများ၊ လူငယ်များ၏ ရိုးရာအလှအက ဖျော်ဖြေပွဲများဖြင့် ညပိုင်းတွင် စည်ကားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် သံဃာတော်များအား အရုဏ်ဆွမ်း၊ ဘောဇဉ်ခဲဖွယ်များ ဆက်ကပ်လှူဒါန်း၍ ရေစက်သွန်းချကာ ကြွရောက်လာသော ဓမ္မမိတ်ဆွေများအား စုပေါင်းဧည့်ခံကျွေးမွေးသည့် ရိုးရာဓလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မောက်မယ်မြို့နယ်၌ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/228710 |website=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |date=2024-12-31 |language=my}}</ref> == ရခိုင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲသည် တစ်မိုးလုံး ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခဲ့ရသော တောင်သူတို့၏ သီးနှံပေါ်ချိန် အလှူပွဲကြီးဖြစ်သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးပါက ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား ကောက်ဦးကောက်ဖျားကို မိမိတို့ ဦးစွာမစားမီ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား အာရုံပြု၍ ဆွမ်းတော်ကပ်ခြင်း၊ ရဟန်းသံဃာတော်များ၊ မိဘဆရာသမားများနှင့် ဆွေမျိုးညာတကာများကို ပင့်ဖိတ်ကျွေးမွေး အလှူပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="Rakhine"/> အချို့ကျေးရွာများတွင် နေနတ်၊ လနတ်နှင့် နတ်အပေါင်းတို့အား လလှူဒါန်းကျွေးမွေးရာ၌ ငှက်ပျောလက်ဖြင့် ထည့်စရာပြုလုပ်ကာ ထမင်းဟင်းများအစုံ ထည့်၍ အိမ်ခေါင်မိုးပေါ်တင်ကာ ပူဇော်သည့် ဓလေ့လည်း ရှိသည်။ ထမင်းစားသုံးရာတွင် ဘုရားအား ဆွမ်းတော်ကပ်၊ သံဃာတော်များအတွက် ဆွမ်းခူးပြီး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးမြတ်သူများနှင့် မိဘဆရာသမားများကို ဦးချကန်တော့ပြီးမှ စားသုံးကြသည့် လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းအပ်သော ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine"/> == ဝ နှင့် ပအိုဝ်း ကောက်သစ်ပွဲတော် == [[ဝလူမျိုး|ဝ]] တိုင်းရင်းသားများသည် တောင်ယာမှ ရရှိသော ကောက်ညှင်းစပါးအသစ်များကို ထောင်းကာ ရိုးရာဟင်းလျာများနှင့်အတူ ရွာလုံးကျွတ် စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ဝ၊ ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/wa-harvest-festival-10062016221244.html/ |website=Radio Free Asia |date=2016-10-06 |language=my |access-date=2026-10-09}}</ref> [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]တိုင်းရင်းသားများသည်လည်း စပါးပေါ်ချိန်တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကောက်သစ်ဆွမ်းတော်ကြီး လောင်းလှူခြင်း၊ စုပေါင်းကောက်သစ်စားပွဲများ ကျင်းပခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ပြုကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] g7ak0zbxz9tpnsbtr9bsqxhjbrojpoh 1057003 1056988 2026-10-09T17:46:17Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1057003 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; | title = မြန်မာနိုင်ငံရှိ <br>ကောက်သစ်စားပွဲတော်များ | titlestyle = background:#cedff2; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; | image = [[File:Karen Harvest Festival (Myanmar).jpg|220px]] | caption = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပနေခြင်း | label1 = အခြေအနေ | data1 = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း ကျင်းပဆဲ | label2 = အမျိုးအစား | data2 = ရိုးရာ၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု | label3 = ကျင်းပသည့်ရက် | data3 = ဒေသအလိုက် ကွဲပြား (ဇူလိုင်လမှ ဇန်နဝါရီလအတွင်း) | label4 = ကြိမ်နှုန်း | data4 = နှစ်စဉ် | label5 = တည်နေရာ | data5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label6 = ဆင်နွှဲသူများ | data6 = [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]] အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ | label7 = ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှု | data7 = ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်း၊ မိဘဘိုးဘွားများနှင့် သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း၊ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်း }} '''ကောက်သစ်စားပွဲတော်'''သည်[[မြန်မာနိုင်ငံ]]အတွင်းရှိ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအသီးသီးတို့၏ ထင်ရှားသော စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ဤပွဲ‌‌တော်သည်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများအပေါ် မူတည်၍ ကောက်သစ်စားပွဲကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကွဲပြားစွာ ကျင်းပကြပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်း မိမိတို့ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ၊ အထူးသဖြင့် [[စပါး]]နှင့် [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]များ၊ [[သစ်သီးဝလံ]]မခူးဆွတ်ရိတ်သိမ်းချိန်တွင် ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား သီးနှံဆန်သစ်များကို ချက်ပြုတ်၍ မြတ်စွာဘုရား၊ သံဃာတော်များ၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများအား ဦးစွာပူဇော် ကျေးဇူးဆပ်ကာ စုပေါင်းချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည့် အစဉ်အလာဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine">{{cite web |title=ကျွန်တော်နှင့် ရခိုင်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |access-date=2026-10-09}}</ref> ဤပွဲတော်ကို [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] လူမျိုးများအပြင် [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]]တို့ကလည်း မိမိတို့ဒေသအလိုက် အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကျင်းပကြသည်။ ကျင်းပသည့် အချိန်နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဓလေ့ထုံးစံများ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သီးနှံပေါ်ဦးဖျားကို ပူဇော်ခြင်း၊ သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးတင်ခြင်း၊ ဘိုးဘွားမိဘများအား ကန်တော့ခြင်းနှင့် နောင်နှစ်များအတွက် ဆုတောင်းမေတ္တာပို့သခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Chin">{{cite web |title=ချင်းရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်( ကောက်သစ်စားပွဲ )ဖလမ်းမြို့၌ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |date=2019-10-26 |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Karen">{{cite web |title=ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့အခမ်းအနားနှင့် ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော်ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=News and Periodical Enterprise |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kami">{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားရိုးရာ ကောက်ဦးချပွဲတော် |url=https://myanmardigitalnewspaper.com |publisher=Myanmar Digital Newspaper |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kachin">{{cite web |title=ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၌ ကချင်ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kayah">{{cite web |title=ดီးမော့ဆိုမြို့နယ်၌ ကယားရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Shan-PaOh">{{cite web |title=ဟိုပုန်းမြို့၌ ပအိုဝ်းနှင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Naga">{{cite web |title=လဟယ်မြို့၌ နာဂရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော်နှင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Wa">{{cite web |title=ဟိုပန်ခရိုင်အတွင်းရှိ ဝတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="DVB">{{cite web |title=ဒီဗွီဘီ သတင်းတဂ် - ကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://dvb.no |publisher=ဒီဗွီဘီ (DVB) |access-date=2026-10-09}}</ref> ကောက်သစ်စားပွဲသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း ရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် ဆက်စပ်သော ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများနှင့် သီးနှံပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ပွဲများကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ ဤသို့သော ပွဲတော်များကို ကျင်းပသော နိုင်ငံများမှာ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]]၊ [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ အာဖရိကတိုက်တွင် [[ဂါနာနိုင်ငံ|ဂါနာ]]နှင့် [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]၊ ဥရောပတွင် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]၊ အမေရိကတိုက်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=Celebrating the Harvest Around the World |url=https://thesherman.org |website=Sherman Library & Gardens |date=2022-11-01 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=List of harvest festivals |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref> ဤသို့သော ပွဲတော်များသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် သဘာဝတရား၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် ဘိုးဘွားမိဘများအား ကျေးဇူးဆပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပွဲတော်တစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvest Festival">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Festivals List |url=https://ghanaculture.gov.gh |website=National Commission on Culture, Ghana |access-date=2026-10-09}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက် == ကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ထုံးစံသမိုင်းကြောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုတို့နှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ရှေးဘိုးဘွားဘီဘင်များ လက်ထက်ကတည်းက သစ်ပင်သီးနှံပင်များ၊ တောင်ယာ၊ လယ်မြေနှင့် နေအိမ်တို့တွင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော ဝိညာဉ်များ သို့မဟုတ် ရုက္ခစိုးနတ်ကောင်းနတ်မြတ်များနှင့် စပါးစောင့်နတ်သမီးများ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလ ရွေ့လျားလာသည်နှင့်အမျှ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုများအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ စပါးနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်တွင် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများ၊ ကောက်သစ်ဆွမ်း ကပ်လှူပွဲများနှင့် ရိုးရာပွဲတော်များကို လူထုလှုပ်ရှားမှုအသွင်ဖြင့် စုပေါင်းကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Rakhine"/><ref name="Kachin"/> ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပရခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်းနှင့် ကုသိုလ်ပွားများခြင်း၊ နှစ်သစ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်း၊ သက်ကြီးဘိုးဘွားနှင့် ဆရာသမားများအား ကန်တော့ခြင်း၊ ရိုးရာဓလေ့နှင့် စကားအလင်္ကာများ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊ လူမျိုးမပျောက်ရန်နှင့် ပြည်ပရောက် မျိုးဆက်သစ်များထံ ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ရပ်ရွာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်တာအတွင်း ကြုံတွေ့ရသည့် ရောဂါဘယများနှင့် အခက်အခဲများကြားမှ အသက်ရှင်ကျန်းမာခွင့်ရရှိပြီး စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို အချိန်တန်အောင်မြင်စွာ ရိတ်သိမ်းနိုင်ခွင့်၊ မိသားစုဝင်များနှင့် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ တိုးပွားရှင်သန်ခွင့် ရရှိစေရန် စောင့်ရှောက်ပေးခဲ့သော ဘုရားသခင်၊ သဘာဝတရားနှင့် စောင့်ရှောက်သူနတ်အပေါင်းတို့အား ကျေးဇူးဆပ် ပူဇော်ပသရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အယူအဆအရ ကောက်ဦးစားဦးကို ဦးစွာလှူဒါန်းခြင်းသည် အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်၏ အတိတ်ဘဝ မဟာကာလသူကြွယ်ဘဝက ကောက်ဦးဒါန ကိုးမျိုး လှူဒါန်းခဲ့ခြင်းကြောင့် သာသနာတော်တွင် တရားဦးရရှိခဲ့သကဲ့သို့ ကုသိုလ်ကျိုးကြီးမားလှသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့်ပြင်၊ ဆွမ်းလှူဒါန်းခြင်း၏ အကျိုးတရားများဖြစ်သော အသက်ရှည်ခြင်း၊ အဆင်းလှခြင်း၊ ချမ်းသာရခြင်း၊ ခွန်အားဗလရှိခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာကြီးမားခြင်းဟူသည့် အကျိုးတရားများကိုလည်း ရရှိစေရန် ရည်မှန်းကြသည်။<ref>{{cite web |title=ဒုဒ္ဒဒဇာတ် |url=https://wikipedia.org |website=ဝီကီပီးဒီးယား |language=my}}</ref> ထို့ပြင် လာမည့်စိုက်ပျိုးရေးရာသီသစ်တွင် ရာသီဥတု မျှတကောင်းမွန်ပြီး ကောက်ပဲသီးနှံများ ပိုမိုဖြစ်ထွန်းပေါများစေရန်၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးရန်တို့မှ ကင်းဝေးစေရန် ဆုတောင်းကြရင်း မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် ရပ်ရွာအတွင်းရှိ သက်ကြီးဘိုးဘွားများအား ကောက်သစ်ပေါ်ဦးဖျားများဖြင့် ဂါရဝပြု ကန်တော့ကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/><ref name="Kayah"/> ကောက်ရိတ်ချိန်နှင့် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပချိန်များသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပြန့်ကျဲနေသော ဆွေမျိုးသားချင်းများ ပြန်လည်ဆုံဆည်းရာ ကာလဖြစ်သဖြင့် ဘိုးဘွားတို့ သွန်သင်ခဲ့သော ရိုးရာစကားရပ်များ၊ "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ ထုံးတီးနည်းနာများနှင့် စကားထာ/စကားဝှက်များကို မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များထံ Lမ်းညွှန်သွန်သင် လက်ဆင့်ကမ်းပေးကြသည်။<ref name="Chin"/> ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိအခြေချနေထိုင်ကြသော ပြည်ပရောက် တိုင်းရင်းသား မျိုးဆက်သစ်များအနေဖြင့်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ စာပေနှင့် ရိုးရာဓလေ့များကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်နှင့် ကျေးဇွာအလိုက် စုပေါင်းချက်ပြုတ်စားသောက်ခြင်း၊ အလှူပဒေသာပင်များ လှည့်လည်ခြင်း၊ ရိုးရာအကအလှများဖြင့် စုပေါင်းဆင်နွှဲခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသော လူမှုအသိုက်အဝန်းကို မြှင့်တင်တည်ဆောက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref name="DVB"/><ref name="Karen"/> == ကရင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ကောက်သစ်စားပွဲသည် အလွန်အစိုင်အခဲကြီးမားပြီး [[ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိက အခြေခံအကြောင်းအရင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ကောက်ဦးကောက်ဖျား ကျွေးမွေးခြင်းကို [[စကောကရင်လူမျိုး|စကောကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အော်ဘူးသောခို" သို့မဟုတ် "အောင်ဘူးခို" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး [[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုးကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အောင်းဘူးသောင့်ခူး" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Karen"/> ကရင်လူမျိုးများသည် "ဆီးမူ" (သီတင်းကျွတ်) နှင့် "ဆီးဆာ" (တန်ဆောင်မုန်း) လများတွင် တောင်ယာများမှ ကောက်ညှင်းစပါးများကို စတင်ရိတ်သိမ်းကာ ထမင်းဟင်းများချက်ပြုတ်၍ ရပ်ရွာလူထုကို ဖိတ်ခေါ်ကျွေးမွေးကြသည်။ သီးဦးသီးဖျားများကို ကျွေးမွေးလှူဒါန်းလိုက်ရခြင်းဖြင့် နောက်ဆက်လက်ရိတ်သိမ်းမည့် စပါးများ အထွက်ပိုမိုတိုးတက်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသများတွင် ယင်းပွဲကို "မုန့်ဆန်းပွဲ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့နောက် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းနှင့် နတ်တော်လများတွင် စပါးများရိတ်သိမ်းပြီးပါက ကောက်လှိုင်းများကို တလင်းထဲသို့ အစည်းလိုက်ပုံ၍ စပါးနယ်၊ စပါးလှေ့ကြသည်။ စပါးများကို ကျီမသွင်းမီ စပါးလိပ်ပြာ ပြန်လာစေရန်၊ ကောင်းချီးပေးရန်နှင့် စပါးကြာရှည်ခံ စားသုံးနိုင်ရန်အတွက် စပါးစောင့်နတ်သမီးဖြစ်သူ "ဖီ့ဘူးယော်" (သို့မဟုတ်) "ဖီးဗူးယော်" အား ပသပူဇော်ကြသည်။ စပါးများကို ကျီသွင်းပြီးနောက် ကျီထဲရှိစပါးများကို စတင်စားသုံးရန် ကျီစပါးသစ်စားပွဲ "အောင်လော်ဘူးဖော" ကို ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲမတိုင်မီနေ့၌ သားသမီးများက တောထဲသို့ ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရှာထွက်ကြပြီး မိဘများက ဝက်၊ ကြက် သို့မဟုတ် ဘဲများဖြင့် ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်ကြသည်။ မိခင်ဖြစ်သူက စပါးကျီ၏ ထောင့်လေးထောင့်မှ စပါးများကို လက်ဖြင့် တစ်ကျုံးစီ ယူဆောင်ကာ ကျီအလယ်မှ စပါးများနှင့် ပြန်လည်ညီအောင် ဖြည့်ပေးရသည်။ ထိုယူလိုက်သော စပါးများသည် ကျီထဲကျန်ရှိသော စပါးအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆ၍ နေလှမ်းထားကြသည်။ နံနက်စောစောတွင် စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များကို မီးဖိုခန်း၌ ပြင်ဆင်၍ သက်ကြီးဝါကြီး အဖိုးအိုကို ပင့်ဖိတ်လာရသည်။ အစားအသောက်များ မစားမီ သက်ကြီးဝါကြီးသူက ဆွေမျိုးသားချင်းတို့အား "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ စကားထာ/စကားဝှက်များနှင့် ထုံးတီးနည်းနာ သွန်သင်ဆုံးမစကားများကို ပြောကြားပြီးမှသာ ကျီစပါးသစ်စားပွဲကို တပျော်တပါး စားသောက်ကြသည်။ [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|ကြာအင်းဆိပ်ကြီး]]နှင့် [[ဝင်းရော်မြစ်|ဝင်းရော်ဒေသ]]တို့တွင် ၁၂ လရာသီ ဒုံးအကများ၊ သက်ကြီးဘိုးဘွား ကန်တော့ပွဲများနှင့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နှင့် ပူးတွဲကျင်းပမှုများလည်း ရှိကြသည်။<ref name="Karen"/><ref>{{cite web |title=နှစ်ကူးနှင့် ကောက်သစ်စား ရိုးရာဓလေ့ အနှစ်သာရ (အယ်ဒီတာ့ အာဘော်) |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2021-01-03 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=နဘူးနယ်တွင် ကရင့်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်း ပြုလုပ် |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2022-12-28 |language=my}}</ref> == ကချင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]တိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို "အင်လုံအင်နန်ရှား" (Inlong In-nan Sha) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ကောက်သစ်ဦး ကြိုဆိုသည့် အခမ်းအနားကို "အင်စင်ခလွမ်" (Insen Khlawng) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကောက်ဦးစပါးပေါ်ချိန်ဖြစ်သည့် အောက်တိုဘာလ၊ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]အနှံ့အပြား၌ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့အတိုင်း အစဉ်အလာမပျက် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် နိုဝင်ဘာလများတွင် ကျေးလက်ဒေသများ၌ ကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများကို စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> [[ဆဒုံးမြို့]]အနီး ဆဂါပါရွာကဲ့သို့သော ဒေသများတွင်လည်း [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]တို့၏ နှစ်စဉ် ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာနွားယစ်၊ ကြက်ယစ်ပူဇော်ခြင်း၊ ရိုးရာမောင်းတီးခြင်းနှင့် ထောင်ကာအကပြိုင်ပွဲများဖြင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ကချင်ပြည် ဆဒုံးမြို့အနီး ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.nmg-news.net/2021/11/13/16271 |website=Network Media Group |date=2021-11-13 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ကချင်ရိုးရာဓလေ့အတိုင်းပြုလုပ်သည့် ကျိန်ထောင်ပါ ‘ကောက်သစ်စားကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်းပွဲတော်’ |url=https://burmese.kachinnews.com/2019/11/12/%E1%80%80%E1%81%81%E1%81%B0%E1%80%80%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |website=Kachin News Group (KNG) |date=2019-11-12 |language=my}}</ref> [[ပူတာအိုမြို့|ပူတာအိုဒေသ]]တွင် ယခင်က ရိုးရာဓလေ့အတိုင်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသော်လည်း ဒေသခံများ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်လာကြပြီးနောက် အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလများတွင် "ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ" အဖြစ် အလွန်စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။ စိုက်ပျိုးရာသီအပြီး အသီးအနှံနှင့် စပါးများ မှည့်ချိန်တွင် ပထမဦးဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် အကောင်းဆုံး၊ အလှဆုံးနှင့် အကြီးဆုံး သီးနှံများကို ဘုရားကျောင်းသို့ ယူဆောင်ကာ လှူဒါန်းကြသည်။ ယင်းအသီးအနှံ အစုံအလင်ဖြင့် ဘုရားကျောင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝင်းအတွင်းကို မွမ်းမံပြင်ဆင်၍ ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်အား စုပေါင်းချီးမွမ်းဆုတောင်းကြသည့် ထူးခြားသော ဒေသဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကချင်လူမျိုးများက ဘုရားကျောင်းများ၌ ဓမ္မဆရာများကို ပင့်ဖိတ်၍ ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်ကြသလို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကလည်း ရဟန်းသံဃာတော်များအား ကောက်ဦးဆွမ်း ကပ်လှူကြသည်။ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]] နမ္မနကျေးရွာကဲ့သို့ ဒေသများတွင် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]နှင့် ကချင်တိုင်းရင်းသားများ အတူတကွ လက်ရည်တပြင်တည်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> == ကယားကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်နီလူမျိုး|ကရင်နီ]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို နှစ်စဉ် စပါးများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်ဖြစ်သော နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kayah"/> စပါး ရိတ်သိမ်းပြီး၍ ရရှိလာသော ကောက်သစ်များကို ရှေးဦးစွာ မိရိုးဖလာရိုးရာနတ်များထံ ပူဇော်ပသကြပြီးမှသာ ဆွေမျိုးသားချင်းများ၊ မိတ်ဆွေများနှင့် အိမ်နီးနားချင်းများ စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။ ပွဲတော်ရက်များတွင် ရွာသူရွာသားများနှင့် ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းက စုပေါင်းလုပ်အားပေးကြသော လူမှုဓလေ့ကို တွေ့ရသည်။ ဤကောက်သစ်စားပွဲကို ကယားဘာသာစကားဖြင့် "ဒီဆ" (Dee Sha) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး မြန်မာလူထုအကြားတွင် "ကယားထမင်းထောင်းပွဲ" ဟုလည်း ထင်ရှားသည်။ ပထမဦးစွာ ဆန်သစ်ကို ထမင်းချက်ပြုတ်ကာ အမျိုးသမီးများက လိုအပ်သည့် ဟင်းလျာနှင့် ပါဝင်ပစ္စည်းများ ပြင်ဆင်ပေးကြပြီး ကာလသားများက စုပေါင်းထောင်းကြသည်။ ထမင်းအသစ်ကို အသားကင် (ဝက်သား သို့မဟုတ် ကြက်သား)၊ ဂျင်း၊ [[ဂျူးမြစ်]]၊ ဆား၊ ငရုတ်တို့ဖြင့် စပ်ထောင်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထမင်းထောင်းပြီးပါက အပေါ်မှ ဆီချက်နှင့် ကြက်သွန်မြိတ် ဖြူး၍ ဝက်သား၊ ကြက်သား၊ ငါးမုန့်ကြော်၊ ဂျူးမြစ်တို့ဖြင့် တွဲဖက်သုံးဆောင်ကြသည်။ စားသောက်ရာတွင် အသက်ကြီးရွယ်အို အဖိုးအဖွားများအား ရှေ့ဦးစွာ ဂါရဝပြု ကျွေးမွေးပြီးမှသာ ကျန်သူများ စားသုံးကြသည့် မွန်မြတ်သော ဂါရဝတရားဓလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် အိမ်နီးနားချင်းများနှင့် အနီးအနားကျေးရွာများရှိ ဆွေမျိုးသားချင်းများထံသို့လည်း ကောက်သစ်ထမင်းထောင်းများကို လိုက်လံဝေငှ ပို့ဆောင်ပေးကြသည်။<ref name="Kayah"/> == ချင်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ချင်းပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ မျိုးနွယ်စုအသီးသီးတွင် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပပုံများမှာ ပိုမိုစုံလင်ထူးခြားလှသည်။ [[မတူပီမြို့နယ်]]ရှိ မတူ၊ ဇိုတုန်၊ ဒိုင်၊ မီရမ်၊ လောက်တူ စသည့် မျိုးနွယ်စုများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် ကောက်သစ်စားပွဲဖြစ်သော "ခိုတူးပွဲ" ကို ဇူလိုင်လအတွင်း လပြည့်ကျော်ရက်များ၌ ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာတဲများတွင် နတ်စင်ဆောက်၍ တိရိစ္ဆာန်အမွေးများ မီးရှို့ကာ သွေးများကို စပါးနှင့် သီးနှံခင်းများပေါ် ပက်ဖျန်း ပူဇော်ကြသည်။ ချက်ပြုတ်ထားသော အသားဟင်းများ နတ်တင်ပြီး ရွာသို့ယူဆောင်ကာ အိမ်နီးချင်းများအား ဝေငှကြသည်။ ရွာလယ်တွင် ခေါင်ရည်သောက်ခြင်း၊ ဗုံမောင်းတီး၍ ကောက်သစ်သီချင်းများ သီဆိုကခုန်ခြင်းနှင့် နွားနောက်သားရေဒိုင်းများဖြင့် အားပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်ကြသည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် တောင်ယာစပါး ရိတ်သိမ်းအပြီး "ကောက်သစ်စား နှစ်ကူးပွဲ" ကို ကျင်းပရာ ကြက်ခြေခတ် ထောင်ထားသော ပျဉ်ပြားနှစ်ချပ်ကို သေနတ် သို့မဟုတ် မြားဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်း၊ မီးတုတ်များ ကိုင်ဆောင်၍ မျက်နှာတွင် အိုးမည်းနှင့် ပြာများလူးကာ နတ်ဆိုးမောင်းထုတ်ခြင်း၊ ချောင်းတွင် ရေချိုး၍ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေး ဆေးကြောခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://wordpress.com |website=THE K'CHO PRIEST - K'CHO TAI GÜ |date=2020-06-15 |language=my}}</ref> == မရာကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[မရာလူမျိုး]]များသည် မြန်မာနိုင်ငံ ချင်းပြည်နယ်တွင်သာမက နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဘက်ခြမ်း၌ပါ နေထိုင်ကြသည်။ မရာလူမျိုးများ၏ ကောက်သစ်စားပွဲတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆိုအကများ၊ အားကစားပြိုင်ပွဲများနှင့် စုပေါင်းကျွေးမွေးပွဲများ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံနယ်နိမိတ် ခွဲခြားထားသော်လည်း မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းမှ မရာလူမျိုးများ၊ ရိုးရာအနုပညာရှင်များနှင့် အဆိုတော်များ အတူတကွ ပူးတွဲကျင်းပကြသည့် အစဉ်အလာရှိသည်။<ref name="DVB"/> [[တီးတိန်မြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ဇိုမီးလူမျိုး]]များသည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ခွာဒိုပွဲ" (Khuado) ဟု ခေါ်ဆို၍ ရိုးရာမပျက် စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းတို့ရိုးရာ ခွာဒိုပွဲ |url=https://bbc.com |website=BBC News|date=2018-10-22 |language=my}}</ref> [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် အောက်တိုဘာလ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကို အခြေခံ၍ သီးနှံရိတ်သိမ်းပြီးချိန်တွင် ချင်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (ကောက်သစ်စားပွဲ) အဖြစ် ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။<ref name="Chin"/> [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]တိုင်းရင်းသားများသည် စပါးပင်များ ရင့်သန်လာသည့် နတ်တော်လတွင် အရှိုဘာသာစကားဖြင့် "စောင်ထာအေဘွေ" ဟုခေါ်သော ကောက်သစ်စားပွဲကို ရိုးရာအမဲလိုက်ခြင်း၊ ရိုးရာခေါင်ရည်နှင့် အစားအစာများဖြင့် ကျင်းပကြသည်။ == ခမီကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ "ကောက်ဦးချပွဲ"၊ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" နှင့် "ကောက်သစ်စားပွဲ" စသည့် လယ်သမားတို့၏ ရိုးရာဓလေ့ ထုံးတမ်းများကို အစဉ်အလာမပျက် ထိန်းသိမ်း ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာများမှ ပထမဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများကို ချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည်။ ခမီတိုင်းရင်းသားများသည် [[နတ်တော်လ|နတ်တော်လဆန်း]] (၁) ရက်နေ့ကို "တောင်ယာရိတ်သိမ်းပွဲနေ့" အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပြီး၊ နတ်တော်လပြည့်နေ့တွင် ကျရောက်သော ခမီတို့၏ "ဆနီပွဲ" အကြိုအဖြစ် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို [[နိုဝင်ဘာလ]] (၁၉) ရက်နေ့တွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိကာ ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာအကအလှများ၊ ရိုးရာဓလေ့များနှင့်အညီ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="Kami"/><ref>{{cite web |title=ခမီရိုးရာ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" အာရက္ခဒေသမှာ ကျင်းပပြုလုပ် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6a6804d03d7287da43ff369e |website=Narinjara News |date=2026-07-28 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://burmese.dvb.no/post/301501 |website=DVB |date=2018-11-25 |language=my}}</ref> == နာဂကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]လူမျိုးများတွင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ကောက်သစ်စားပွဲ (ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ) နှင့် ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ဟူ၍ သီးခြားစီ ရှိကြသည်။ တောင်ယာများ၌ စပါးနှင့် သီးနှံများ စတင်ရင့်မှည့်လာချိန်တွင် အဦးသီးနှံများကို ရိတ်သိမ်း၍ သီးနှံများ အောင်မြင် ဖြစ်ထွန်းသည့်အတွက် ရိုးရာနတ်၊ တောင်ယာနတ်များကို ပူဇော်ပသ ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် မတိုင်မီ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကျင်းပကြသည်။ ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို တောင်ယာခုတ်သည့် နှစ်တစ်နှစ် ပြီးဆုံး၍ နောက်ထပ် တောင်ယာအသစ် မခုတ်မီ စပ်ကြားတွင် နောင်လာမည့် တောင်ယာလုပ်ငန်းများ အောင်မြင်ထွန်းကားစေရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပသော နာဂလူမျိုးတို့၏ အကြီးဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ရိုးရာပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ရှေးက မျိုးနွယ်စုအလိုက် သီးခြားကျင်းပခဲ့ကြရာမှ ၁၉၉၃-၁၉၉၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် နာဂရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုကော်မတီနှင့် ခေါင်းဆောင်များက တစ်မျိုးသားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအတွက် [[ဇန်နဝါရီလ]] (၁၅) ရက်နေ့ကို နာဂရိုးရာ ဘုံနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်နေ့အဖြစ် သဘောတူ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]] [[နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂတောင်တန်း]]ရှိ [[ခန္တီးမြို့|ခန္တီး]]၊ [[လဟယ်မြို့|လဟယ်]]၊ [[နန်းယွန်းမြို့|နန်းယွန်း]] စသည့် မြို့များတွင် အလှည့်ကျ စည်ကားစွာ ကျင်းပကြပြီး တန်ရှန်းနာဂ မျိုးနွယ်စုက "ဝီဟူးပွဲတော်"၊ လိုင်းနောင် မျိုးနွယ်စုက "ကိုင်ဗွီးပွဲတော်" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Naga"/> ပွဲတော်များတွင် ခေါင်ရည်၊ ကျွဲသား၊ [[နွားနောက်]]သား ဟင်းလျာများအပြင် ပိန်းဥကို ကန်ဇင်းသီး/ရွက်ဖြင့် ချက်ထားသော အရသာရှိလှသည့် ဟင်းရည်နှင့် ဆတ်သားခြောက်ကို ကန်ဇင်းသီးခြောက်နှင့် ရောထောင်းထားသော Ngရုတ်သီးထောင်း စသည့် ရိုးရာဟင်းလျာများဖြင့် ဧည့်ခံကျွေးမွေးလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Naga"/><ref>{{cite web |title=နာဂရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ |url=https://www.moea.gov.mm/index.php?page=KA0oPAlEQURYTkUjEFIE |website=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |language=my}}</ref> == ရှမ်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ" အဖြစ် ရှမ်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်များနှင့် ပူးတွဲ၍ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲတော်တွင် ကျေးရွာများက အလှူပစ္စည်းများ ထည့်ဝင်ထားသည့် "ပဒေသာပင်" များကို ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများဖြင့် လှည့်လည်ပူဇော်ကြပြီး ညပိုင်းတွင် တိုင်းရင်းသားရိုးရာ အကအလှများဖြင့် သီဆိုဖျော်ဖြေကြသည်။ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း) [[မောက်မယ်မြို့နယ်]] ကွန်ကျိုင်းရပ်ကွက်ရှိ ကွန်ကျိုင်းဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ မြို့နယ်သံဃာ့နာယကဥက္ကဋ္ဌဆရာတော် ကြီးမှူး၍ အဆိုပါ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျေးရွာအသီးသီးမှ ပဒေသာပင်များ性能၊ ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများ၊ လူငယ်များ၏ ရိုးရာအလှအက ဖျော်ဖြေပွဲများဖြင့် ညပိုင်းတွင် စည်ကားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် သံဃာတော်များအား အရုဏ်ဆွမ်း၊ ဘောဇဉ်ခဲဖွယ်များ ဆက်ကပ်လှူဒါန်း၍ ရေစက်သွန်းချကာ ကြွရောက်လာသော ဓမ္မမိတ်ဆွေများအား စုပေါင်းဧည့်ခံကျွေးမွေးသည့် ရိုးရာဓလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မောက်မယ်မြို့နယ်၌ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/228710 |website=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |date=2024-12-31 |language=my}}</ref> == ရခိုင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲသည် တစ်မိုးလုံး ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခဲ့ရသော တောင်သူတို့၏ သီးနှံပေါ်ချိန် အလှူပွဲကြီးဖြစ်သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးပါက ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား ကောက်ဦးကောက်ဖျားကို မိမိတို့ ဦးစွာမစားမီ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား အာရုံပြု၍ ဆွမ်းတော်ကပ်ခြင်း၊ ရဟန်းသံဃာတော်များ၊ မိဘဆရာသမားများနှင့် ဆွေမျိုးညာတကာများကို ပင့်ဖိတ်ကျွေးမွေး အလှူပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="Rakhine"/> အချို့ကျေးရွာများတွင် နေနတ်၊ လနတ်နှင့် နတ်အပေါင်းတို့အား လလှူဒါန်းကျွေးမွေးရာ၌ ငှက်ပျောလက်ဖြင့် ထည့်စရာပြုလုပ်ကာ ထမင်းဟင်းများအစုံ ထည့်၍ အိမ်ခေါင်မိုးပေါ်တင်ကာ ပူဇော်သည့် ဓလေ့လည်း ရှိသည်။ ထမင်းစားသုံးရာတွင် ဘုရားအား ဆွမ်းတော်ကပ်၊ သံဃာတော်များအတွက် ဆွမ်းခူးပြီး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးမြတ်သူများနှင့် မိဘဆရာသမားများကို ဦးချကန်တော့ပြီးမှ စားသုံးကြသည့် လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းအပ်သော ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine"/> == ဝ နှင့် ပအိုဝ်း ကောက်သစ်ပွဲတော် == [[ဝလူမျိုး|ဝ]] တိုင်းရင်းသားများသည် တောင်ယာမှ ရရှိသော ကောက်ညှင်းစပါးအသစ်များကို ထောင်းကာ ရိုးရာဟင်းလျာများနှင့်အတူ ရွာလုံးကျွတ် စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ဝ၊ ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/wa-harvest-festival-10062016221244.html/ |website=Radio Free Asia |date=2016-10-06 |language=my |access-date=2026-10-09}}</ref> [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]တိုင်းရင်းသားများသည်လည်း စပါးပေါ်ချိန်တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကောက်သစ်ဆွမ်းတော်ကြီး လောင်းလှူခြင်း၊ စုပေါင်းကောက်သစ်စားပွဲများ ကျင်းပခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ပြုကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] 84q35o3pq6eurocm10347eknpdtqi72 1057006 1057003 2026-10-09T18:01:59Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1057006 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; | title = မြန်မာနိုင်ငံရှိ <br>ကောက်သစ်စားပွဲတော်များ | titlestyle = background:#cedff2; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; | image = [[File:Karen Harvest Festival (Myanmar).jpg|220px]] | caption = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပနေခြင်း | label1 = အခြေအနေ | data1 = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း ကျင်းပဆဲ | label2 = အမျိုးအစား | data2 = ရိုးရာ၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု | label3 = ကျင်းပသည့်ရက် | data3 = ဒေသအလိုက် ကွဲပြား (ဇူလိုင်လမှ ဇန်နဝါရီလအတွင်း) | label4 = ကြိမ်နှုန်း | data4 = နှစ်စဉ် | label5 = တည်နေရာ | data5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label6 = ဆင်နွှဲသူများ | data6 = [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]] အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ | label7 = ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှု | data7 = ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်း၊ မိဘဘိုးဘွားများနှင့် သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း၊ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်း }} '''ကောက်သစ်စားပွဲတော်'''သည်[[မြန်မာနိုင်ငံ]]အတွင်းရှိ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအသီးသီးတို့၏ ထင်ရှားသော စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ဤပွဲ‌‌တော်သည်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများအပေါ် မူတည်၍ ကောက်သစ်စားပွဲကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကွဲပြားစွာ ကျင်းပကြပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်း မိမိတို့ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ၊ အထူးသဖြင့် [[စပါး]]နှင့် [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]များ၊ [[သစ်သီးဝလံ]]မခူးဆွတ်ရိတ်သိမ်းချိန်တွင် ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား သီးနှံဆန်သစ်များကို ချက်ပြုတ်၍ မြတ်စွာဘုရား၊ သံဃာတော်များ၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများအား ဦးစွာပူဇော် ကျေးဇူးဆပ်ကာ စုပေါင်းချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည့် အစဉ်အလာဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine">{{cite web |title=ကျွန်တော်နှင့် ရခိုင်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |access-date=2026-10-09}}</ref> ဤပွဲတော်ကို [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] လူမျိုးများအပြင် [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]]တို့ကလည်း မိမိတို့ဒေသအလိုက် အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကျင်းပကြသည်။ ကျင်းပသည့် အချိန်နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဓလေ့ထုံးစံများ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သီးနှံပေါ်ဦးဖျားကို ပူဇော်ခြင်း၊ သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးတင်ခြင်း၊ ဘိုးဘွားမိဘများအား ကန်တော့ခြင်းနှင့် နောင်နှစ်များအတွက် ဆုတောင်းမေတ္တာပို့သခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Chin">{{cite web |title=ချင်းရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်( ကောက်သစ်စားပွဲ )ဖလမ်းမြို့၌ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |date=2019-10-26 |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Karen">{{cite web |title=ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့အခမ်းအနားနှင့် ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော်ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=News and Periodical Enterprise |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kami">{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားရိုးရာ ကောက်ဦးချပွဲတော် |url=https://myanmardigitalnewspaper.com |publisher=Myanmar Digital Newspaper |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kachin">{{cite web |title=ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၌ ကချင်ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kayah">{{cite web |title=ดီးမော့ဆိုမြို့နယ်၌ ကယားရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Shan-PaOh">{{cite web |title=ဟိုပုန်းမြို့၌ ပအိုဝ်းနှင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Naga">{{cite web |title=လဟယ်မြို့၌ နာဂရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော်နှင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Wa">{{cite web |title=ဟိုပန်ခရိုင်အတွင်းရှိ ဝတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="DVB">{{cite web |title=ဒီဗွီဘီ သတင်းတဂ် - ကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://dvb.no |publisher=ဒီဗွီဘီ (DVB) |access-date=2026-10-09}}</ref> ကောက်သစ်စားပွဲသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း ရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် ဆက်စပ်သော ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများနှင့် သီးနှံပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ပွဲများကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ ဤသို့သော ပွဲတော်များကို ကျင်းပသော နိုင်ငံများမှာ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]]၊ [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ အာဖရိကတိုက်တွင် [[ဂါနာနိုင်ငံ|ဂါနာ]]နှင့် [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]၊ ဥရောပတွင် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]၊ အမေရိကတိုက်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=Celebrating the Harvest Around the World |url=https://thesherman.org |website=Sherman Library & Gardens |date=2022-11-01 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=List of harvest festivals |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref> ဤသို့သော ပွဲတော်များသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် သဘာဝတရား၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် ဘိုးဘွားမိဘများအား ကျေးဇူးဆပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပွဲတော်တစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvest Festival">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Festivals List |url=https://ghanaculture.gov.gh |website=National Commission on Culture, Ghana |access-date=2026-10-09}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက် == ကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ထုံးစံသမိုင်းကြောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုတို့နှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ရှေးဘိုးဘွားဘီဘင်များ လက်ထက်ကတည်းက သစ်ပင်သီးနှံပင်များ၊ တောင်ယာ၊ လယ်မြေနှင့် နေအိမ်တို့တွင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော ဝိညာဉ်များ သို့မဟုတ် ရုက္ခစိုးနတ်ကောင်းနတ်မြတ်များနှင့် စပါးစောင့်နတ်သမီးများ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလ ရွေ့လျားလာသည်နှင့်အမျှ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုများအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ စပါးနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်တွင် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများ၊ ကောက်သစ်ဆွမ်း ကပ်လှူပွဲများနှင့် ရိုးရာပွဲတော်များကို လူထုလှုပ်ရှားမှုအသွင်ဖြင့် စုပေါင်းကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Rakhine"/><ref name="Kachin"/> ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပရခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်းနှင့် ကုသိုလ်ပွားများခြင်း၊ နှစ်သစ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်း၊ သက်ကြီးဘိုးဘွားနှင့် ဆရာသမားများအား ကန်တော့ခြင်း၊ ရိုးရာဓလေ့နှင့် စကားအလင်္ကာများ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊ လူမျိုးမပျောက်ရန်နှင့် ပြည်ပရောက် မျိုးဆက်သစ်များထံ ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ရပ်ရွာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်တာအတွင်း ကြုံတွေ့ရသည့် ရောဂါဘယများနှင့် အခက်အခဲများကြားမှ အသက်ရှင်ကျန်းမာခွင့်ရရှိပြီး စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို အချိန်တန်အောင်မြင်စွာ ရိတ်သိမ်းနိုင်ခွင့်၊ မိသားစုဝင်များနှင့် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ တိုးပွားရှင်သန်ခွင့် ရရှိစေရန် စောင့်ရှောက်ပေးခဲ့သော ဘုရားသခင်၊ သဘာဝတရားနှင့် စောင့်ရှောက်သူနတ်အပေါင်းတို့အား ကျေးဇူးဆပ် ပူဇော်ပသရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အယူအဆအရ ကောက်ဦးစားဦးကို ဦးစွာလှူဒါန်းခြင်းသည် အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်၏ အတိတ်ဘဝ မဟာကာလသူကြွယ်ဘဝက ကောက်ဦးဒါန ကိုးမျိုး လှူဒါန်းခဲ့ခြင်းကြောင့် သာသနာတော်တွင် တရားဦးရရှိခဲ့သကဲ့သို့ ကုသိုလ်ကျိုးကြီးမားလှသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့်ပြင်၊ ဆွမ်းလှူဒါန်းခြင်း၏ အကျိုးတရားများဖြစ်သော အသက်ရှည်ခြင်း၊ အဆင်းလှခြင်း၊ ချမ်းသာရခြင်း၊ ခွန်အားဗလရှိခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာကြီးမားခြင်းဟူသည့် အကျိုးတရားများကိုလည်း ရရှိစေရန် ရည်မှန်းကြသည်။<ref>{{cite web |title=ကောက်ဦးဒါန ၉ မျိုး |url=https://shanyomaelibrary.wordpress.com/2025/11/16/%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%AB%E1%80%94-%E1%81%89-%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8/ |website=Shan Yoma Knowledge Bank |date=2025-11-16 |language=my |access-date=2026-10-10}}</ref><ref>{{cite web |title=အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်အကြောင်း |url=https://wikipedia.orgေ%E1%80%af%E1%80%bcount |website=ဝီကီပီးဒီးယား |language=my |access-date=2026-10-10}}</ref><ref name="Britannica Harvest">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://www.britannica.com/topic/harvest-festival |website=Encyclopedia Britannica |date=2026-06-25 |language=en |access-date=2026-10-10}}</ref> ထို့ပြင် လာမည့်စိုက်ပျိုးရေးရာသီသစ်တွင် ရာသီဥတု မျှတကောင်းမွန်ပြီး ကောက်ပဲသီးနှံများ ပိုမိုဖြစ်ထွန်းပေါများစေရန်၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးရန်တို့မှ ကင်းဝေးစေရန် ဆုတောင်းကြရင်း မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် ရပ်ရွာအတွင်းရှိ သက်ကြီးဘိုးဘွားများအား ကောက်သစ်ပေါ်ဦးဖျားများဖြင့် ဂါရဝပြု ကန်တော့ကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/><ref name="Kayah"/> ကောက်ရိတ်ချိန်နှင့် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပချိန်များသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပြန့်ကျဲနေသော ဆွေမျိုးသားချင်းများ ပြန်လည်ဆုံဆည်းရာ ကာလဖြစ်သဖြင့် ဘိုးဘွားတို့ သွန်သင်ခဲ့သော ရိုးရာစကားရပ်များ၊ "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ ထုံးတီးနည်းနာများနှင့် စကားထာ/စကားဝှက်များကို မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များထံ Lမ်းညွှန်သွန်သင် လက်ဆင့်ကမ်းပေးကြသည်။<ref name="Chin"/> ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိအခြေချနေထိုင်ကြသော ပြည်ပရောက် တိုင်းရင်းသား မျိုးဆက်သစ်များအနေဖြင့်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ စာပေနှင့် ရိုးရာဓလေ့များကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်နှင့် ကျေးဇွာအလိုက် စုပေါင်းချက်ပြုတ်စားသောက်ခြင်း၊ အလှူပဒေသာပင်များ လှည့်လည်ခြင်း၊ ရိုးရာအကအလှများဖြင့် စုပေါင်းဆင်နွှဲခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသော လူမှုအသိုက်အဝန်းကို မြှင့်တင်တည်ဆောက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref name="DVB"/><ref name="Karen"/> == ကရင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ကောက်သစ်စားပွဲသည် အလွန်အစိုင်အခဲကြီးမားပြီး [[ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိက အခြေခံအကြောင်းအရင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ကောက်ဦးကောက်ဖျား ကျွေးမွေးခြင်းကို [[စကောကရင်လူမျိုး|စကောကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အော်ဘူးသောခို" သို့မဟုတ် "အောင်ဘူးခို" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး [[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုးကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အောင်းဘူးသောင့်ခူး" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Karen"/> ကရင်လူမျိုးများသည် "ဆီးမူ" (သီတင်းကျွတ်) နှင့် "ဆီးဆာ" (တန်ဆောင်မုန်း) လများတွင် တောင်ယာများမှ ကောက်ညှင်းစပါးများကို စတင်ရိတ်သိမ်းကာ ထမင်းဟင်းများချက်ပြုတ်၍ ရပ်ရွာလူထုကို ဖိတ်ခေါ်ကျွေးမွေးကြသည်။ သီးဦးသီးဖျားများကို ကျွေးမွေးလှူဒါန်းလိုက်ရခြင်းဖြင့် နောက်ဆက်လက်ရိတ်သိမ်းမည့် စပါးများ အထွက်ပိုမိုတိုးတက်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသများတွင် ယင်းပွဲကို "မုန့်ဆန်းပွဲ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့နောက် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းနှင့် နတ်တော်လများတွင် စပါးများရိတ်သိမ်းပြီးပါက ကောက်လှိုင်းများကို တလင်းထဲသို့ အစည်းလိုက်ပုံ၍ စပါးနယ်၊ စပါးလှေ့ကြသည်။ စပါးများကို ကျီမသွင်းမီ စပါးလိပ်ပြာ ပြန်လာစေရန်၊ ကောင်းချီးပေးရန်နှင့် စပါးကြာရှည်ခံ စားသုံးနိုင်ရန်အတွက် စပါးစောင့်နတ်သမီးဖြစ်သူ "ဖီ့ဘူးယော်" (သို့မဟုတ်) "ဖီးဗူးယော်" အား ပသပူဇော်ကြသည်။ စပါးများကို ကျီသွင်းပြီးနောက် ကျီထဲရှိစပါးများကို စတင်စားသုံးရန် ကျီစပါးသစ်စားပွဲ "အောင်လော်ဘူးဖော" ကို ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲမတိုင်မီနေ့၌ သားသမီးများက တောထဲသို့ ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရှာထွက်ကြပြီး မိဘများက ဝက်၊ ကြက် သို့မဟုတ် ဘဲများဖြင့် ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်ကြသည်။ မိခင်ဖြစ်သူက စပါးကျီ၏ ထောင့်လေးထောင့်မှ စပါးများကို လက်ဖြင့် တစ်ကျုံးစီ ယူဆောင်ကာ ကျီအလယ်မှ စပါးများနှင့် ပြန်လည်ညီအောင် ဖြည့်ပေးရသည်။ ထိုယူလိုက်သော စပါးများသည် ကျီထဲကျန်ရှိသော စပါးအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆ၍ နေလှမ်းထားကြသည်။ နံနက်စောစောတွင် စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များကို မီးဖိုခန်း၌ ပြင်ဆင်၍ သက်ကြီးဝါကြီး အဖိုးအိုကို ပင့်ဖိတ်လာရသည်။ အစားအသောက်များ မစားမီ သက်ကြီးဝါကြီးသူက ဆွေမျိုးသားချင်းတို့အား "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ စကားထာ/စကားဝှက်များနှင့် ထုံးတီးနည်းနာ သွန်သင်ဆုံးမစကားများကို ပြောကြားပြီးမှသာ ကျီစပါးသစ်စားပွဲကို တပျော်တပါး စားသောက်ကြသည်။ [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|ကြာအင်းဆိပ်ကြီး]]နှင့် [[ဝင်းရော်မြစ်|ဝင်းရော်ဒေသ]]တို့တွင် ၁၂ လရာသီ ဒုံးအကများ၊ သက်ကြီးဘိုးဘွား ကန်တော့ပွဲများနှင့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နှင့် ပူးတွဲကျင်းပမှုများလည်း ရှိကြသည်။<ref name="Karen"/><ref>{{cite web |title=နှစ်ကူးနှင့် ကောက်သစ်စား ရိုးရာဓလေ့ အနှစ်သာရ (အယ်ဒီတာ့ အာဘော်) |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2021-01-03 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=နဘူးနယ်တွင် ကရင့်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်း ပြုလုပ် |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2022-12-28 |language=my}}</ref> == ကချင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]တိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို "အင်လုံအင်နန်ရှား" (Inlong In-nan Sha) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ကောက်သစ်ဦး ကြိုဆိုသည့် အခမ်းအနားကို "အင်စင်ခလွမ်" (Insen Khlawng) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကောက်ဦးစပါးပေါ်ချိန်ဖြစ်သည့် အောက်တိုဘာလ၊ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]အနှံ့အပြား၌ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့အတိုင်း အစဉ်အလာမပျက် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် နိုဝင်ဘာလများတွင် ကျေးလက်ဒေသများ၌ ကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများကို စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> [[ဆဒုံးမြို့]]အနီး ဆဂါပါရွာကဲ့သို့သော ဒေသများတွင်လည်း [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]တို့၏ နှစ်စဉ် ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာနွားယစ်၊ ကြက်ယစ်ပူဇော်ခြင်း၊ ရိုးရာမောင်းတီးခြင်းနှင့် ထောင်ကာအကပြိုင်ပွဲများဖြင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ကချင်ပြည် ဆဒုံးမြို့အနီး ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.nmg-news.net/2021/11/13/16271 |website=Network Media Group |date=2021-11-13 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ကချင်ရိုးရာဓလေ့အတိုင်းပြုလုပ်သည့် ကျိန်ထောင်ပါ ‘ကောက်သစ်စားကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်းပွဲတော်’ |url=https://burmese.kachinnews.com/2019/11/12/%E1%80%80%E1%81%81%E1%81%B0%E1%80%80%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |website=Kachin News Group (KNG) |date=2019-11-12 |language=my}}</ref> [[ပူတာအိုမြို့|ပူတာအိုဒေသ]]တွင် ယခင်က ရိုးရာဓလေ့အတိုင်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသော်လည်း ဒေသခံများ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်လာကြပြီးနောက် အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလများတွင် "ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ" အဖြစ် အလွန်စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။ စိုက်ပျိုးရာသီအပြီး အသီးအနှံနှင့် စပါးများ မှည့်ချိန်တွင် ပထမဦးဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် အကောင်းဆုံး၊ အလှဆုံးနှင့် အကြီးဆုံး သီးနှံများကို ဘုရားကျောင်းသို့ ယူဆောင်ကာ လှူဒါန်းကြသည်။ ယင်းအသီးအနှံ အစုံအလင်ဖြင့် ဘုရားကျောင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝင်းအတွင်းကို မွမ်းမံပြင်ဆင်၍ ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်အား စုပေါင်းချီးမွမ်းဆုတောင်းကြသည့် ထူးခြားသော ဒေသဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကချင်လူမျိုးများက ဘုရားကျောင်းများ၌ ဓမ္မဆရာများကို ပင့်ဖိတ်၍ ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်ကြသလို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကလည်း ရဟန်းသံဃာတော်များအား ကောက်ဦးဆွမ်း ကပ်လှူကြသည်။ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]] နမ္မနကျေးရွာကဲ့သို့ ဒေသများတွင် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]နှင့် ကချင်တိုင်းရင်းသားများ အတူတကွ လက်ရည်တပြင်တည်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> == ကယားကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်နီလူမျိုး|ကရင်နီ]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို နှစ်စဉ် စပါးများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်ဖြစ်သော နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kayah"/> စပါး ရိတ်သိမ်းပြီး၍ ရရှိလာသော ကောက်သစ်များကို ရှေးဦးစွာ မိရိုးဖလာရိုးရာနတ်များထံ ပူဇော်ပသကြပြီးမှသာ ဆွေမျိုးသားချင်းများ၊ မိတ်ဆွေများနှင့် အိမ်နီးနားချင်းများ စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။ ပွဲတော်ရက်များတွင် ရွာသူရွာသားများနှင့် ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းက စုပေါင်းလုပ်အားပေးကြသော လူမှုဓလေ့ကို တွေ့ရသည်။ ဤကောက်သစ်စားပွဲကို ကယားဘာသာစကားဖြင့် "ဒီဆ" (Dee Sha) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး မြန်မာလူထုအကြားတွင် "ကယားထမင်းထောင်းပွဲ" ဟုလည်း ထင်ရှားသည်။ ပထမဦးစွာ ဆန်သစ်ကို ထမင်းချက်ပြုတ်ကာ အမျိုးသမီးများက လိုအပ်သည့် ဟင်းလျာနှင့် ပါဝင်ပစ္စည်းများ ပြင်ဆင်ပေးကြပြီး ကာလသားများက စုပေါင်းထောင်းကြသည်။ ထမင်းအသစ်ကို အသားကင် (ဝက်သား သို့မဟုတ် ကြက်သား)၊ ဂျင်း၊ [[ဂျူးမြစ်]]၊ ဆား၊ ငရုတ်တို့ဖြင့် စပ်ထောင်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထမင်းထောင်းပြီးပါက အပေါ်မှ ဆီချက်နှင့် ကြက်သွန်မြိတ် ဖြူး၍ ဝက်သား၊ ကြက်သား၊ ငါးမုန့်ကြော်၊ ဂျူးမြစ်တို့ဖြင့် တွဲဖက်သုံးဆောင်ကြသည်။ စားသောက်ရာတွင် အသက်ကြီးရွယ်အို အဖိုးအဖွားများအား ရှေ့ဦးစွာ ဂါရဝပြု ကျွေးမွေးပြီးမှသာ ကျန်သူများ စားသုံးကြသည့် မွန်မြတ်သော ဂါရဝတရားဓလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် အိမ်နီးနားချင်းများနှင့် အနီးအနားကျေးရွာများရှိ ဆွေမျိုးသားချင်းများထံသို့လည်း ကောက်သစ်ထမင်းထောင်းများကို လိုက်လံဝေငှ ပို့ဆောင်ပေးကြသည်။<ref name="Kayah"/> == ချင်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ချင်းပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ မျိုးနွယ်စုအသီးသီးတွင် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပပုံများမှာ ပိုမိုစုံလင်ထူးခြားလှသည်။ [[မတူပီမြို့နယ်]]ရှိ မတူ၊ ဇိုတုန်၊ ဒိုင်၊ မီရမ်၊ လောက်တူ စသည့် မျိုးနွယ်စုများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် ကောက်သစ်စားပွဲဖြစ်သော "ခိုတူးပွဲ" ကို ဇူလိုင်လအတွင်း လပြည့်ကျော်ရက်များ၌ ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာတဲများတွင် နတ်စင်ဆောက်၍ တိရိစ္ဆာန်အမွေးများ မီးရှို့ကာ သွေးများကို စပါးနှင့် သီးနှံခင်းများပေါ် ပက်ဖျန်း ပူဇော်ကြသည်။ ချက်ပြုတ်ထားသော အသားဟင်းများ နတ်တင်ပြီး ရွာသို့ယူဆောင်ကာ အိမ်နီးချင်းများအား ဝေငှကြသည်။ ရွာလယ်တွင် ခေါင်ရည်သောက်ခြင်း၊ ဗုံမောင်းတီး၍ ကောက်သစ်သီချင်းများ သီဆိုကခုန်ခြင်းနှင့် နွားနောက်သားရေဒိုင်းများဖြင့် အားပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်ကြသည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် တောင်ယာစပါး ရိတ်သိမ်းအပြီး "ကောက်သစ်စား နှစ်ကူးပွဲ" ကို ကျင်းပရာ ကြက်ခြေခတ် ထောင်ထားသော ပျဉ်ပြားနှစ်ချပ်ကို သေနတ် သို့မဟုတ် မြားဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်း၊ မီးတုတ်များ ကိုင်ဆောင်၍ မျက်နှာတွင် အိုးမည်းနှင့် ပြာများလူးကာ နတ်ဆိုးမောင်းထုတ်ခြင်း၊ ချောင်းတွင် ရေချိုး၍ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေး ဆေးကြောခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://wordpress.com |website=THE K'CHO PRIEST - K'CHO TAI GÜ |date=2020-06-15 |language=my}}</ref> == မရာကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[မရာလူမျိုး]]များသည် မြန်မာနိုင်ငံ ချင်းပြည်နယ်တွင်သာမက နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဘက်ခြမ်း၌ပါ နေထိုင်ကြသည်။ မရာလူမျိုးများ၏ ကောက်သစ်စားပွဲတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆိုအကများ၊ အားကစားပြိုင်ပွဲများနှင့် စုပေါင်းကျွေးမွေးပွဲများ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံနယ်နိမိတ် ခွဲခြားထားသော်လည်း မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းမှ မရာလူမျိုးများ၊ ရိုးရာအနုပညာရှင်များနှင့် အဆိုတော်များ အတူတကွ ပူးတွဲကျင်းပကြသည့် အစဉ်အလာရှိသည်။<ref name="DVB"/> [[တီးတိန်မြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ဇိုမီးလူမျိုး]]များသည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ခွာဒိုပွဲ" (Khuado) ဟု ခေါ်ဆို၍ ရိုးရာမပျက် စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းတို့ရိုးရာ ခွာဒိုပွဲ |url=https://bbc.com |website=BBC News|date=2018-10-22 |language=my}}</ref> [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် အောက်တိုဘာလ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကို အခြေခံ၍ သီးနှံရိတ်သိမ်းပြီးချိန်တွင် ချင်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (ကောက်သစ်စားပွဲ) အဖြစ် ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။<ref name="Chin"/> [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]တိုင်းရင်းသားများသည် စပါးပင်များ ရင့်သန်လာသည့် နတ်တော်လတွင် အရှိုဘာသာစကားဖြင့် "စောင်ထာအေဘွေ" ဟုခေါ်သော ကောက်သစ်စားပွဲကို ရိုးရာအမဲလိုက်ခြင်း၊ ရိုးရာခေါင်ရည်နှင့် အစားအစာများဖြင့် ကျင်းပကြသည်။ == ခမီကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ "ကောက်ဦးချပွဲ"၊ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" နှင့် "ကောက်သစ်စားပွဲ" စသည့် လယ်သမားတို့၏ ရိုးရာဓလေ့ ထုံးတမ်းများကို အစဉ်အလာမပျက် ထိန်းသိမ်း ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာများမှ ပထမဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများကို ချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည်။ ခမီတိုင်းရင်းသားများသည် [[နတ်တော်လ|နတ်တော်လဆန်း]] (၁) ရက်နေ့ကို "တောင်ယာရိတ်သိမ်းပွဲနေ့" အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပြီး၊ နတ်တော်လပြည့်နေ့တွင် ကျရောက်သော ခမီတို့၏ "ဆနီပွဲ" အကြိုအဖြစ် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို [[နိုဝင်ဘာလ]] (၁၉) ရက်နေ့တွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိကာ ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာအကအလှများ၊ ရိုးရာဓလေ့များနှင့်အညီ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="Kami"/><ref>{{cite web |title=ခမီရိုးရာ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" အာရက္ခဒေသမှာ ကျင်းပပြုလုပ် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6a6804d03d7287da43ff369e |website=Narinjara News |date=2026-07-28 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://burmese.dvb.no/post/301501 |website=DVB |date=2018-11-25 |language=my}}</ref> == နာဂကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]လူမျိုးများတွင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ကောက်သစ်စားပွဲ (ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ) နှင့် ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ဟူ၍ သီးခြားစီ ရှိကြသည်။ တောင်ယာများ၌ စပါးနှင့် သီးနှံများ စတင်ရင့်မှည့်လာချိန်တွင် အဦးသီးနှံများကို ရိတ်သိမ်း၍ သီးနှံများ အောင်မြင် ဖြစ်ထွန်းသည့်အတွက် ရိုးရာနတ်၊ တောင်ယာနတ်များကို ပူဇော်ပသ ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် မတိုင်မီ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကျင်းပကြသည်။ ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို တောင်ယာခုတ်သည့် နှစ်တစ်နှစ် ပြီးဆုံး၍ နောက်ထပ် တောင်ယာအသစ် မခုတ်မီ စပ်ကြားတွင် နောင်လာမည့် တောင်ယာလုပ်ငန်းများ အောင်မြင်ထွန်းကားစေရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပသော နာဂလူမျိုးတို့၏ အကြီးဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ရိုးရာပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ရှေးက မျိုးနွယ်စုအလိုက် သီးခြားကျင်းပခဲ့ကြရာမှ ၁၉၉၃-၁၉၉၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် နာဂရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုကော်မတီနှင့် ခေါင်းဆောင်များက တစ်မျိုးသားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအတွက် [[ဇန်နဝါရီလ]] (၁၅) ရက်နေ့ကို နာဂရိုးရာ ဘုံနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်နေ့အဖြစ် သဘောတူ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]] [[နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂတောင်တန်း]]ရှိ [[ခန္တီးမြို့|ခန္တီး]]၊ [[လဟယ်မြို့|လဟယ်]]၊ [[နန်းယွန်းမြို့|နန်းယွန်း]] စသည့် မြို့များတွင် အလှည့်ကျ စည်ကားစွာ ကျင်းပကြပြီး တန်ရှန်းနာဂ မျိုးနွယ်စုက "ဝီဟူးပွဲတော်"၊ လိုင်းနောင် မျိုးနွယ်စုက "ကိုင်ဗွီးပွဲတော်" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Naga"/> ပွဲတော်များတွင် ခေါင်ရည်၊ ကျွဲသား၊ [[နွားနောက်]]သား ဟင်းလျာများအပြင် ပိန်းဥကို ကန်ဇင်းသီး/ရွက်ဖြင့် ချက်ထားသော အရသာရှိလှသည့် ဟင်းရည်နှင့် ဆတ်သားခြောက်ကို ကန်ဇင်းသီးခြောက်နှင့် ရောထောင်းထားသော Ngရုတ်သီးထောင်း စသည့် ရိုးရာဟင်းလျာများဖြင့် ဧည့်ခံကျွေးမွေးလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Naga"/><ref>{{cite web |title=နာဂရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ |url=https://www.moea.gov.mm/index.php?page=KA0oPAlEQURYTkUjEFIE |website=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |language=my}}</ref> == ရှမ်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ" အဖြစ် ရှမ်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်များနှင့် ပူးတွဲ၍ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲတော်တွင် ကျေးရွာများက အလှူပစ္စည်းများ ထည့်ဝင်ထားသည့် "ပဒေသာပင်" များကို ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများဖြင့် လှည့်လည်ပူဇော်ကြပြီး ညပိုင်းတွင် တိုင်းရင်းသားရိုးရာ အကအလှများဖြင့် သီဆိုဖျော်ဖြေကြသည်။ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း) [[မောက်မယ်မြို့နယ်]] ကွန်ကျိုင်းရပ်ကွက်ရှိ ကွန်ကျိုင်းဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ မြို့နယ်သံဃာ့နာယကဥက္ကဋ္ဌဆရာတော် ကြီးမှူး၍ အဆိုပါ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျေးရွာအသီးသီးမှ ပဒေသာပင်များ性能၊ ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများ၊ လူငယ်များ၏ ရိုးရာအလှအက ဖျော်ဖြေပွဲများဖြင့် ညပိုင်းတွင် စည်ကားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် သံဃာတော်များအား အရုဏ်ဆွမ်း၊ ဘောဇဉ်ခဲဖွယ်များ ဆက်ကပ်လှူဒါန်း၍ ရေစက်သွန်းချကာ ကြွရောက်လာသော ဓမ္မမိတ်ဆွေများအား စုပေါင်းဧည့်ခံကျွေးမွေးသည့် ရိုးရာဓလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မောက်မယ်မြို့နယ်၌ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/228710 |website=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |date=2024-12-31 |language=my}}</ref> == ရခိုင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲသည် တစ်မိုးလုံး ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခဲ့ရသော တောင်သူတို့၏ သီးနှံပေါ်ချိန် အလှူပွဲကြီးဖြစ်သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးပါက ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား ကောက်ဦးကောက်ဖျားကို မိမိတို့ ဦးစွာမစားမီ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား အာရုံပြု၍ ဆွမ်းတော်ကပ်ခြင်း၊ ရဟန်းသံဃာတော်များ၊ မိဘဆရာသမားများနှင့် ဆွေမျိုးညာတကာများကို ပင့်ဖိတ်ကျွေးမွေး အလှူပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="Rakhine"/> အချို့ကျေးရွာများတွင် နေနတ်၊ လနတ်နှင့် နတ်အပေါင်းတို့အား လလှူဒါန်းကျွေးမွေးရာ၌ ငှက်ပျောလက်ဖြင့် ထည့်စရာပြုလုပ်ကာ ထမင်းဟင်းများအစုံ ထည့်၍ အိမ်ခေါင်မိုးပေါ်တင်ကာ ပူဇော်သည့် ဓလေ့လည်း ရှိသည်။ ထမင်းစားသုံးရာတွင် ဘုရားအား ဆွမ်းတော်ကပ်၊ သံဃာတော်များအတွက် ဆွမ်းခူးပြီး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးမြတ်သူများနှင့် မိဘဆရာသမားများကို ဦးချကန်တော့ပြီးမှ စားသုံးကြသည့် လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းအပ်သော ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine"/> == ဝ နှင့် ပအိုဝ်း ကောက်သစ်ပွဲတော် == [[ဝလူမျိုး|ဝ]] တိုင်းရင်းသားများသည် တောင်ယာမှ ရရှိသော ကောက်ညှင်းစပါးအသစ်များကို ထောင်းကာ ရိုးရာဟင်းလျာများနှင့်အတူ ရွာလုံးကျွတ် စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ဝ၊ ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/wa-harvest-festival-10062016221244.html/ |website=Radio Free Asia |date=2016-10-06 |language=my |access-date=2026-10-09}}</ref> [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]တိုင်းရင်းသားများသည်လည်း စပါးပေါ်ချိန်တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကောက်သစ်ဆွမ်းတော်ကြီး လောင်းလှူခြင်း၊ စုပေါင်းကောက်သစ်စားပွဲများ ကျင်းပခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ပြုကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] iq98pppbqoe3x1j36t3twale22fs74u 1057008 1057006 2026-10-09T18:28:25Z Kyaw Myo Aung 103978 စာလုံးပေါင်း ပြင်ခဲ့သည် 1057008 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; | title = မြန်မာနိုင်ငံရှိ <br>ကောက်သစ်စားပွဲတော်များ | titlestyle = background:#cedff2; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; | image = [[File:Karen Harvest Festival (Myanmar).jpg|220px]] | caption = [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပနေခြင်း | label1 = အခြေအနေ | data1 = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း ကျင်းပဆဲ | label2 = အမျိုးအစား | data2 = ရိုးရာ၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု | label3 = ကျင်းပသည့်ရက် | data3 = ဒေသအလိုက် ကွဲပြား (ဇူလိုင်လမှ ဇန်နဝါရီလအတွင်း) | label4 = ကြိမ်နှုန်း | data4 = နှစ်စဉ် | label5 = တည်နေရာ | data5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label6 = ဆင်နွှဲသူများ | data6 = [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]] အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ | label7 = ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှု | data7 = ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်း၊ မိဘဘိုးဘွားများနှင့် သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း၊ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်း }} '''ကောက်သစ်စားပွဲတော်'''သည်[[မြန်မာနိုင်ငံ]]အတွင်းရှိ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအသီးသီးတို့၏ ထင်ရှားသော စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ဤပွဲ‌‌တော်သည်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများအပေါ် မူတည်၍ ကောက်သစ်စားပွဲကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကွဲပြားစွာ ကျင်းပကြပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်း မိမိတို့ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ၊ အထူးသဖြင့် [[စပါး]]နှင့် [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]များ၊ [[သစ်သီးဝလံ]]ခူးဆွတ်ရိတ်သိမ်းချိန်တွင် ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား သီးနှံဆန်သစ်များကို ချက်ပြုတ်၍ မြတ်စွာဘုရား၊ သံဃာတော်များ၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများအား ဦးစွာပူဇော် ကျေးဇူးဆပ်ကာ စုပေါင်းချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည့် အစဉ်အလာဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine">{{cite web |title=ကျွန်တော်နှင့် ရခိုင်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |access-date=2026-10-09}}</ref> ဤပွဲတော်ကို [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] လူမျိုးများအပြင် [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]]တို့ကလည်း မိမိတို့ဒေသအလိုက် အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကျင်းပကြသည်။ ကျင်းပသည့် အချိန်နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဓလေ့ထုံးစံများ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သီးနှံပေါ်ဦးဖျားကို ပူဇော်ခြင်း၊ သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးတင်ခြင်း၊ ဘိုးဘွားမိဘများအား ကန်တော့ခြင်းနှင့် နောင်နှစ်များအတွက် ဆုတောင်းမေတ္တာပို့သခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Chin">{{cite web |title=ချင်းရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်( ကောက်သစ်စားပွဲ )ဖလမ်းမြို့၌ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |date=2019-10-26 |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Karen">{{cite web |title=ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့အခမ်းအနားနှင့် ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော်ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=News and Periodical Enterprise |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kami">{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားရိုးရာ ကောက်ဦးချပွဲတော် |url=https://myanmardigitalnewspaper.com |publisher=Myanmar Digital Newspaper |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kachin">{{cite web |title=ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၌ ကချင်ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kayah">{{cite web |title=ดီးမော့ဆိုမြို့နယ်၌ ကယားရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Shan-PaOh">{{cite web |title=ဟိုပုန်းမြို့၌ ပအိုဝ်းနှင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Naga">{{cite web |title=လဟယ်မြို့၌ နာဂရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော်နှင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Wa">{{cite web |title=ဟိုပန်ခရိုင်အတွင်းရှိ ဝတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="DVB">{{cite web |title= DVB Burmese - ကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://dvb.no |publisher=DVB Burmese |access-date=2026-10-09}}</ref> ကောက်သစ်စားပွဲသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း ရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် ဆက်စပ်သော ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများနှင့် သီးနှံပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ပွဲများကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ ဤသို့သော ပွဲတော်များကို ကျင်းပသော နိုင်ငံများမှာ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]]၊ [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ အာဖရိကတိုက်တွင် [[ဂါနာနိုင်ငံ|ဂါနာ]]နှင့် [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]၊ ဥရောပတွင် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]၊ အမေရိကတိုက်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=Celebrating the Harvest Around the World |url=https://thesherman.org |website=Sherman Library & Gardens |date=2022-11-01 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=List of harvest festivals |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref> ဤသို့သော ပွဲတော်များသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် သဘာဝတရား၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် ဘိုးဘွားမိဘများအား ကျေးဇူးဆပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပွဲတော်တစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvest Festival">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Festivals List |url=https://ghanaculture.gov.gh |website=National Commission on Culture, Ghana |access-date=2026-10-09}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက် == ကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ထုံးစံသမိုင်းကြောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုတို့နှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ရှေးဘိုးဘွားဘီဘင်များ လက်ထက်ကတည်းက သစ်ပင်သီးနှံပင်များ၊ တောင်ယာ၊ လယ်မြေနှင့် နေအိမ်တို့တွင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော ဝိညာဉ်များ သို့မဟုတ် ရုက္ခစိုးနတ်ကောင်းနတ်မြတ်များနှင့် စပါးစောင့်နတ်သမီးများ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလ ရွေ့လျားလာသည်နှင့်အမျှ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုများအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ စပါးနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်တွင် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများ၊ ကောက်သစ်ဆွမ်း ကပ်လှူပွဲများနှင့် ရိုးရာပွဲတော်များကို လူထုလှုပ်ရှားမှုအသွင်ဖြင့် စုပေါင်းကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Rakhine"/><ref name="Kachin"/> ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပရခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်းနှင့် ကုသိုလ်ပွားများခြင်း၊ နှစ်သစ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်း၊ သက်ကြီးဘိုးဘွားနှင့် ဆရာသမားများအား ကန်တော့ခြင်း၊ ရိုးရာဓလေ့နှင့် စကားအလင်္ကာများ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊ လူမျိုးမပျောက်ရန်နှင့် ပြည်ပရောက် မျိုးဆက်သစ်များထံ ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ရပ်ရွာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်တာအတွင်း ကြုံတွေ့ရသည့် ရောဂါဘယများနှင့် အခက်အခဲများကြားမှ အသက်ရှင်ကျန်းမာခွင့်ရရှိပြီး စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို အချိန်တန်အောင်မြင်စွာ ရိတ်သိမ်းနိုင်ခွင့်၊ မိသားစုဝင်များနှင့် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ တိုးပွားရှင်သန်ခွင့် ရရှိစေရန် စောင့်ရှောက်ပေးခဲ့သော ဘုရားသခင်၊ သဘာဝတရားနှင့် စောင့်ရှောက်သူနတ်အပေါင်းတို့အား ကျေးဇူးဆပ် ပူဇော်ပသရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အယူအဆအရ ကောက်ဦးစားဦးကို ဦးစွာလှူဒါန်းခြင်းသည် အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်၏ အတိတ်ဘဝ မဟာကာလသူကြွယ်ဘဝက ကောက်ဦးဒါန ကိုးမျိုး လှူဒါန်းခဲ့ခြင်းကြောင့် သာသနာတော်တွင် တရားဦးရရှိခဲ့သကဲ့သို့ ကုသိုလ်ကျိုးကြီးမားလှသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့်ပြင်၊ ဆွမ်းလှူဒါန်းခြင်း၏ အကျိုးတရားများဖြစ်သော အသက်ရှည်ခြင်း၊ အဆင်းလှခြင်း၊ ချမ်းသာရခြင်း၊ ခွန်အားဗလရှိခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာကြီးမားခြင်းဟူသည့် အကျိုးတရားများကိုလည်း ရရှိစေရန် ရည်မှန်းကြသည်။<ref>{{cite web |title=ကောက်ဦးဒါန ၉ မျိုး |url=https://shanyomaelibrary.wordpress.com/2025/11/16/%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%AB%E1%80%94-%E1%81%89-%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8/ |website=Shan Yoma Knowledge Bank |date=2025-11-16 |language=my |access-date=2026-10-10}}</ref><ref>{{cite web |title=အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်အကြောင်း |url=https://wikipedia.orgေ%E1%80%af%E1%80%bcount |website=ဝီကီပီးဒီးယား |language=my |access-date=2026-10-10}}</ref><ref name="Britannica Harvest">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://www.britannica.com/topic/harvest-festival |website=Encyclopedia Britannica |date=2026-06-25 |language=en |access-date=2026-10-10}}</ref> ထို့ပြင် လာမည့်စိုက်ပျိုးရေးရာသီသစ်တွင် ရာသီဥတု မျှတကောင်းမွန်ပြီး ကောက်ပဲသီးနှံများ ပိုမိုဖြစ်ထွန်းပေါများစေရန်၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးရန်တို့မှ ကင်းဝေးစေရန် ဆုတောင်းကြရင်း မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် ရပ်ရွာအတွင်းရှိ သက်ကြီးဘိုးဘွားများအား ကောက်သစ်ပေါ်ဦးဖျားများဖြင့် ဂါရဝပြု ကန်တော့ကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/><ref name="Kayah"/> ကောက်ရိတ်ချိန်နှင့် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပချိန်များသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပြန့်ကျဲနေသော ဆွေမျိုးသားချင်းများ ပြန်လည်ဆုံဆည်းရာ ကာလဖြစ်သဖြင့် ဘိုးဘွားတို့ သွန်သင်ခဲ့သော ရိုးရာစကားရပ်များ၊ "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ ထုံးတီးနည်းနာများနှင့် စကားထာ/စကားဝှက်များကို မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များထံ Lမ်းညွှန်သွန်သင် လက်ဆင့်ကမ်းပေးကြသည်။<ref name="Chin"/> ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိအခြေချနေထိုင်ကြသော ပြည်ပရောက် တိုင်းရင်းသား မျိုးဆက်သစ်များအနေဖြင့်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ စာပေနှင့် ရိုးရာဓလေ့များကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်နှင့် ကျေးဇွာအလိုက် စုပေါင်းချက်ပြုတ်စားသောက်ခြင်း၊ အလှူပဒေသာပင်များ လှည့်လည်ခြင်း၊ ရိုးရာအကအလှများဖြင့် စုပေါင်းဆင်နွှဲခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသော လူမှုအသိုက်အဝန်းကို မြှင့်တင်တည်ဆောက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref name="DVB"/><ref name="Karen"/> == ကရင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ကောက်သစ်စားပွဲသည် အလွန်ထင်ရှားပြီး [[ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိက အခြေခံအကြောင်းအရင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ကောက်ဦးကောက်ဖျား ကျွေးမွေးခြင်းကို [[စကောကရင်လူမျိုး|စကောကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အော်ဘူးသောခို" သို့မဟုတ် "အောင်ဘူးခို" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး [[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုးကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အောင်းဘူးသောင့်ခူး" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Karen"/> ကရင်လူမျိုးများသည် "ဆီးမူ" (သီတင်းကျွတ်) နှင့် "ဆီးဆာ" (တန်ဆောင်မုန်း) လများတွင် တောင်ယာများမှ ကောက်ညှင်းစပါးများကို စတင်ရိတ်သိမ်းကာ ထမင်းဟင်းများချက်ပြုတ်၍ ရပ်ရွာလူထုကို ဖိတ်ခေါ်ကျွေးမွေးကြသည်။ သီးဦးသီးဖျားများကို ကျွေးမွေးလှူဒါန်းလိုက်ရခြင်းဖြင့် နောက်ဆက်လက်ရိတ်သိမ်းမည့် စပါးများ အထွက်ပိုမိုတိုးတက်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသများတွင် ယင်းပွဲကို "မုန့်ဆန်းပွဲ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့နောက် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းနှင့် နတ်တော်လများတွင် စပါးများရိတ်သိမ်းပြီးပါက ကောက်လှိုင်းများကို တလင်းထဲသို့ အစည်းလိုက်ပုံ၍ စပါးနယ်၊ စပါးလှေ့ကြသည်။ စပါးများကို ကျီမသွင်းမီ စပါးလိပ်ပြာ ပြန်လာစေရန်၊ ကောင်းချီးပေးရန်နှင့် စပါးကြာရှည်ခံ စားသုံးနိုင်ရန်အတွက် စပါးစောင့်နတ်သမီးဖြစ်သူ "ဖီ့ဘူးယော်" (သို့မဟုတ်) "ဖီးဗူးယော်" အား ပသပူဇော်ကြသည်။ စပါးများကို ကျီသွင်းပြီးနောက် ကျီထဲရှိစပါးများကို စတင်စားသုံးရန် ကျီစပါးသစ်စားပွဲ "အောင်လော်ဘူးဖော" ကို ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲမတိုင်မီနေ့၌ သားသမီးများက တောထဲသို့ ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရှာထွက်ကြပြီး မိဘများက ဝက်၊ ကြက် သို့မဟုတ် ဘဲများဖြင့် ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်ကြသည်။ မိခင်ဖြစ်သူက စပါးကျီ၏ ထောင့်လေးထောင့်မှ စပါးများကို လက်ဖြင့် တစ်ကျုံးစီ ယူဆောင်ကာ ကျီအလယ်မှ စပါးများနှင့် ပြန်လည်ညီအောင် ဖြည့်ပေးရသည်။ ထိုယူလိုက်သော စပါးများသည် ကျီထဲကျန်ရှိသော စပါးအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆ၍ နေလှမ်းထားကြသည်။ နံနက်စောစောတွင် စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များကို မီးဖိုခန်း၌ ပြင်ဆင်၍ သက်ကြီးဝါကြီး အဖိုးအိုကို ပင့်ဖိတ်လာရသည်။ အစားအသောက်များ မစားမီ သက်ကြီးဝါကြီးသူက ဆွေမျိုးသားချင်းတို့အား "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ စကားထာ/စကားဝှက်များနှင့် ထုံးတီးနည်းနာ သွန်သင်ဆုံးမစကားများကို ပြောကြားပြီးမှသာ ကျီစပါးသစ်စားပွဲကို တပျော်တပါး စားသောက်ကြသည်။ [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|ကြာအင်းဆိပ်ကြီး]]နှင့် ဝင်းရော်ဒေသတို့တွင် ၁၂ လရာသီ ဒုံးအကများ၊ သက်ကြီးဘိုးဘွား ကန်တော့ပွဲများနှင့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နှင့် ပူးတွဲကျင်းပမှုများလည်း ရှိကြသည်။<ref name="Karen"/><ref>{{cite web |title=နှစ်ကူးနှင့် ကောက်သစ်စား ရိုးရာဓလေ့ အနှစ်သာရ (အယ်ဒီတာ့ အာဘော်) |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2021-01-03 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=နဘူးနယ်တွင် ကရင့်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်း ပြုလုပ် |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2022-12-28 |language=my}}</ref> == ကချင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]တိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို "အင်လုံအင်နန်ရှား" (Inlong In-nan Sha) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ကောက်သစ်ဦး ကြိုဆိုသည့် အခမ်းအနားကို "အင်စင်ခလွမ်" (Insen Khlawng) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကောက်ဦးစပါးပေါ်ချိန်ဖြစ်သည့် အောက်တိုဘာလ၊ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]အနှံ့အပြား၌ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့အတိုင်း အစဉ်အလာမပျက် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် နိုဝင်ဘာလများတွင် ကျေးလက်ဒေသများ၌ ကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများကို စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> [[ဆဒုံးမြို့]]အနီး ဆဂါပါရွာကဲ့သို့သော ဒေသများတွင်လည်း [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]တို့၏ နှစ်စဉ် ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာနွားယစ်၊ ကြက်ယစ်ပူဇော်ခြင်း၊ ရိုးရာမောင်းတီးခြင်းနှင့် ထောင်ကာအကပြိုင်ပွဲများဖြင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ကချင်ပြည် ဆဒုံးမြို့အနီး ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.nmg-news.net/2021/11/13/16271 |website=Network Media Group |date=2021-11-13 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ကချင်ရိုးရာဓလေ့အတိုင်းပြုလုပ်သည့် ကျိန်ထောင်ပါ ‘ကောက်သစ်စားကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်းပွဲတော်’ |url=https://burmese.kachinnews.com/2019/11/12/%E1%80%80%E1%81%81%E1%81%B0%E1%80%80%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |website=Kachin News Group (KNG) |date=2019-11-12 |language=my}}</ref> [[ပူတာအိုမြို့|ပူတာအိုဒေသ]]တွင် ယခင်က ရိုးရာဓလေ့အတိုင်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသော်လည်း ဒေသခံများ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်လာကြပြီးနောက် အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလများတွင် "ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ" အဖြစ် အလွန်စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။ စိုက်ပျိုးရာသီအပြီး အသီးအနှံနှင့် စပါးများ မှည့်ချိန်တွင် ပထမဦးဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် အကောင်းဆုံး၊ အလှဆုံးနှင့် အကြီးဆုံး သီးနှံများကို ဘုရားကျောင်းသို့ ယူဆောင်ကာ လှူဒါန်းကြသည်။ ယင်းအသီးအနှံ အစုံအလင်ဖြင့် ဘုရားကျောင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝင်းအတွင်းကို မွမ်းမံပြင်ဆင်၍ ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်အား စုပေါင်းချီးမွမ်းဆုတောင်းကြသည့် ထူးခြားသော ဒေသဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကချင်လူမျိုးများက ဘုရားကျောင်းများ၌ ဓမ္မဆရာများကို ပင့်ဖိတ်၍ ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်ကြသလို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကလည်း ရဟန်းသံဃာတော်များအား ကောက်ဦးဆွမ်း ကပ်လှူကြသည်။ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]] နမ္မနကျေးရွာကဲ့သို့ ဒေသများတွင် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]နှင့် ကချင်တိုင်းရင်းသားများ အတူတကွ လက်ရည်တပြင်တည်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> == ကယားကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်နီလူမျိုး|ကရင်နီ]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို နှစ်စဉ် စပါးများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်ဖြစ်သော နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kayah"/> စပါး ရိတ်သိမ်းပြီး၍ ရရှိလာသော ကောက်သစ်များကို ရှေးဦးစွာ မိရိုးဖလာရိုးရာနတ်များထံ ပူဇော်ပသကြပြီးမှသာ ဆွေမျိုးသားချင်းများ၊ မိတ်ဆွေများနှင့် အိမ်နီးနားချင်းများ စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။ ပွဲတော်ရက်များတွင် ရွာသူရွာသားများနှင့် ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းက စုပေါင်းလုပ်အားပေးကြသော လူမှုဓလေ့ကို တွေ့ရသည်။ ဤကောက်သစ်စားပွဲကို ကယားဘာသာစကားဖြင့် "ဒီဆ" (Dee Sha) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး မြန်မာလူထုအကြားတွင် "ကယားထမင်းထောင်းပွဲ" ဟုလည်း ထင်ရှားသည်။ ပထမဦးစွာ ဆန်သစ်ကို ထမင်းချက်ပြုတ်ကာ အမျိုးသမီးများက လိုအပ်သည့် ဟင်းလျာနှင့် ပါဝင်ပစ္စည်းများ ပြင်ဆင်ပေးကြပြီး ကာလသားများက စုပေါင်းထောင်းကြသည်။ ထမင်းအသစ်ကို အသားကင် (ဝက်သား သို့မဟုတ် ကြက်သား)၊ ဂျင်း၊ ဂျူးအမြစ်၊ ဆား၊ ငရုတ်တို့ဖြင့် စပ်ထောင်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထမင်းထောင်းပြီးပါက အပေါ်မှ ဆီချက်နှင့် ကြက်သွန်မြိတ် ဖြူး၍ ဝက်သား၊ ကြက်သား၊ ငါးမုန့်ကြော်၊ ဂျူးအမြစ်တို့ဖြင့် တွဲဖက်သုံးဆောင်ကြသည်။ စားသောက်ရာတွင် အသက်ကြီးရွယ်အို အဖိုးအဖွားများအား ရှေ့ဦးစွာ ဂါရဝပြု ကျွေးမွေးပြီးမှသာ ကျန်သူများ စားသုံးကြသည့် မွန်မြတ်သော ဂါရဝတရားဓလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် အိမ်နီးနားချင်းများနှင့် အနီးအနားကျေးရွာများရှိ ဆွေမျိုးသားချင်းများထံသို့လည်း ကောက်သစ်ထမင်းထောင်းများကို လိုက်လံဝေငှ ပို့ဆောင်ပေးကြသည်။<ref name="Kayah"/> == ချင်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ချင်းပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ မျိုးနွယ်စုအသီးသီးတွင် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပပုံများမှာ ပိုမိုစုံလင်ထူးခြားလှသည်။ [[မတူပီမြို့နယ်]]ရှိ [[မတူလူမျိုး|မတူ]]၊ [[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]၊ [[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင်]]၊ [[မရာလူမျိုး|မီရမ်]]၊ လောက်တူ စသည့် မျိုးနွယ်စုများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် ကောက်သစ်စားပွဲဖြစ်သော "ခိုတူးပွဲ" ကို ဇူလိုင်လအတွင်း လပြည့်ကျော်ရက်များ၌ ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာတဲများတွင် နတ်စင်ဆောက်၍ တိရိစ္ဆာန်အမွေးများ မီးရှို့ကာ သွေးများကို စပါးနှင့် သီးနှံခင်းများပေါ် ပက်ဖျန်း ပူဇော်ကြသည်။ ချက်ပြုတ်ထားသော အသားဟင်းများ နတ်တင်ပြီး ရွာသို့ယူဆောင်ကာ အိမ်နီးချင်းများအား ဝေငှကြသည်။ ရွာလယ်တွင် ခေါင်ရည်သောက်ခြင်း၊ ဗုံမောင်းတီး၍ ကောက်သစ်သီချင်းများ သီဆိုကခုန်ခြင်းနှင့် နွားနောက်သားရေဒိုင်းများဖြင့် အားပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်ကြသည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် တောင်ယာစပါး ရိတ်သိမ်းအပြီး "ကောက်သစ်စား နှစ်ကူးပွဲ" ကို ကျင်းပရာ ကြက်ခြေခတ် ထောင်ထားသော ပျဉ်ပြားနှစ်ချပ်ကို သေနတ် သို့မဟုတ် မြားဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်း၊ မီးတုတ်များ ကိုင်ဆောင်၍ မျက်နှာတွင် အိုးမည်းနှင့် ပြာများလူးကာ နတ်ဆိုးမောင်းထုတ်ခြင်း၊ ချောင်းတွင် ရေချိုး၍ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေး ဆေးကြောခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://wordpress.com |website=THE K'CHO PRIEST - K'CHO TAI GÜ |date=2020-06-15 |language=my}}</ref> [[မရာလူမျိုး]]များသည် မြန်မာနိုင်ငံ ချင်းပြည်နယ်တွင်သာမက နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဘက်ခြမ်း၌ပါ နေထိုင်ကြသည်။ မရာလူမျိုးများ၏ ကောက်သစ်စားပွဲတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆိုအကများ၊ အားကစားပြိုင်ပွဲများနှင့် စုပေါင်းကျွေးမွေးပွဲများ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံနယ်နိမိတ် ခွဲခြားထားသော်လည်း မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းမှ မရာလူမျိုးများ၊ ရိုးရာအနုပညာရှင်များနှင့် အဆိုတော်များ အတူတကွ ပူးတွဲကျင်းပကြသည့် အစဉ်အလာရှိသည်။<ref name="DVB"/> [[တီးတိန်မြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ဇိုမီးလူမျိုး]]များသည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ခွာဒိုပွဲ" (Khuado) ဟု ခေါ်ဆို၍ ရိုးရာမပျက် စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းတို့ရိုးရာ ခွာဒိုပွဲ |url=https://bbc.com |website=BBC News|date=2018-10-22 |language=my}}</ref> [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် အောက်တိုဘာလ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကို အခြေခံ၍ သီးနှံရိတ်သိမ်းပြီးချိန်တွင် ချင်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (ကောက်သစ်စားပွဲ) အဖြစ် ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။<ref name="Chin"/> [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]တိုင်းရင်းသားများသည် စပါးပင်များ ရင့်သန်လာသည့် နတ်တော်လတွင် အရှိုဘာသာစကားဖြင့် "စောင်ထာအေဘွေ" ဟုခေါ်သော ကောက်သစ်စားပွဲကို ရိုးရာအမဲလိုက်ခြင်း၊ ရိုးရာခေါင်ရည်နှင့် အစားအစာများဖြင့် ကျင်းပကြသည်။ == ခမီကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ "ကောက်ဦးချပွဲ"၊ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" နှင့် "ကောက်သစ်စားပွဲ" စသည့် လယ်သမားတို့၏ ရိုးရာဓလေ့ ထုံးတမ်းများကို အစဉ်အလာမပျက် ထိန်းသိမ်း ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာများမှ ပထမဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများကို ချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည်။ ခမီတိုင်းရင်းသားများသည် [[နတ်တော်လ|နတ်တော်လဆန်း]] (၁) ရက်နေ့ကို "တောင်ယာရိတ်သိမ်းပွဲနေ့" အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပြီး၊ နတ်တော်လပြည့်နေ့တွင် ကျရောက်သော ခမီတို့၏ "ဆနီပွဲ" အကြိုအဖြစ် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို [[နိုဝင်ဘာလ]] (၁၉) ရက်နေ့တွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိကာ ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာအကအလှများ၊ ရိုးရာဓလေ့များနှင့်အညီ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="Kami"/><ref>{{cite web |title=ခမီရိုးရာ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" အာရက္ခဒေသမှာ ကျင်းပပြုလုပ် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6a6804d03d7287da43ff369e |website=Narinjara News |date=2026-07-28 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://burmese.dvb.no/post/301501 |website=DVB |date=2018-11-25 |language=my}}</ref> == နာဂကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]လူမျိုးများတွင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ကောက်သစ်စားပွဲ (ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ) နှင့် ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ဟူ၍ သီးခြားစီ ရှိကြသည်။ တောင်ယာများ၌ စပါးနှင့် သီးနှံများ စတင်ရင့်မှည့်လာချိန်တွင် အဦးသီးနှံများကို ရိတ်သိမ်း၍ သီးနှံများ အောင်မြင် ဖြစ်ထွန်းသည့်အတွက် ရိုးရာနတ်၊ တောင်ယာနတ်များကို ပူဇော်ပသ ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် မတိုင်မီ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကျင်းပကြသည်။ ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို တောင်ယာခုတ်သည့် နှစ်တစ်နှစ် ပြီးဆုံး၍ နောက်ထပ် တောင်ယာအသစ် မခုတ်မီ စပ်ကြားတွင် နောင်လာမည့် တောင်ယာလုပ်ငန်းများ အောင်မြင်ထွန်းကားစေရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပသော နာဂလူမျိုးတို့၏ အကြီးဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ရိုးရာပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ရှေးက မျိုးနွယ်စုအလိုက် သီးခြားကျင်းပခဲ့ကြရာမှ ၁၉၉၃-၁၉၉၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် နာဂရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုကော်မတီနှင့် ခေါင်းဆောင်များက တစ်မျိုးသားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအတွက် [[ဇန်နဝါရီလ]] (၁၅) ရက်နေ့ကို နာဂရိုးရာ ဘုံနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်နေ့အဖြစ် သဘောတူ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]] [[နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂတောင်တန်း]]ရှိ [[ခန္တီးမြို့|ခန္တီး]]၊ [[လဟယ်မြို့|လဟယ်]]၊ [[နန်းယွန်းမြို့|နန်းယွန်း]] စသည့် မြို့များတွင် အလှည့်ကျ စည်ကားစွာ ကျင်းပကြပြီး တန်ရှန်းနာဂ မျိုးနွယ်စုက "ဝီဟူးပွဲတော်"၊ လိုင်းနောင် မျိုးနွယ်စုက "ကိုင်ဗွီးပွဲတော်" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Naga"/> ပွဲတော်များတွင် ခေါင်ရည်၊ ကျွဲသား၊ [[နွားနောက်]]သား ဟင်းလျာများအပြင် ပိန်းဥကို ကန်ဇင်းသီး/ရွက်ဖြင့် ချက်ထားသော အရသာရှိလှသည့် ဟင်းရည်နှင့် ဆတ်သားခြောက်ကို ကန်ဇင်းသီးခြောက်နှင့် ရောထောင်းထားသော ငရုတ်သီးထောင်း စသည့် ရိုးရာဟင်းလျာများဖြင့် ဧည့်ခံကျွေးမွေးလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Naga"/><ref>{{cite web |title=နာဂရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ |url=https://www.moea.gov.mm/index.php?page=KA0oPAlEQURYTkUjEFIE |website=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |language=my}}</ref> == ရှမ်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ" အဖြစ် ရှမ်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်များနှင့် ပူးတွဲ၍ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲတော်တွင် ကျေးရွာများက အလှူပစ္စည်းများ ထည့်ဝင်ထားသည့် "ပဒေသာပင်" များကို ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများဖြင့် လှည့်လည်ပူဇော်ကြပြီး ညပိုင်းတွင် တိုင်းရင်းသားရိုးရာ အကအလှများဖြင့် သီဆိုဖျော်ဖြေကြသည်။ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း) [[မောက်မယ်မြို့နယ်]] ကွန်ကျိုင်းရပ်ကွက်ရှိ ကွန်ကျိုင်းဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ မြို့နယ်သံဃာ့နာယကဥက္ကဋ္ဌဆရာတော် ကြီးမှူး၍ အဆိုပါ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျေးရွာအသီးသီးမှ ပဒေသာပင်များ性能၊ ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများ၊ လူငယ်များ၏ ရိုးရာအလှအက ဖျော်ဖြေပွဲများဖြင့် ညပိုင်းတွင် စည်ကားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် သံဃာတော်များအား အရုဏ်ဆွမ်း၊ ဘောဇဉ်ခဲဖွယ်များ ဆက်ကပ်လှူဒါန်း၍ ရေစက်သွန်းချကာ ကြွရောက်လာသော ဓမ္မမိတ်ဆွေများအား စုပေါင်းဧည့်ခံကျွေးမွေးသည့် ရိုးရာဓလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မောက်မယ်မြို့နယ်၌ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/228710 |website=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |date=2024-12-31 |language=my}}</ref> == ရခိုင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲသည် တစ်မိုးလုံး ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခဲ့ရသော တောင်သူတို့၏ သီးနှံပေါ်ချိန် အလှူပွဲကြီးဖြစ်သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးပါက ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား ကောက်ဦးကောက်ဖျားကို မိမိတို့ ဦးစွာမစားမီ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား အာရုံပြု၍ ဆွမ်းတော်ကပ်ခြင်း၊ ရဟန်းသံဃာတော်များ၊ မိဘဆရာသမားများနှင့် ဆွေမျိုးညာတကာများကို ပင့်ဖိတ်ကျွေးမွေး အလှူပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="Rakhine"/> အချို့ကျေးရွာများတွင် နေနတ်၊ လနတ်နှင့် နတ်အပေါင်းတို့အား လလှူဒါန်းကျွေးမွေးရာ၌ ငှက်ပျောလက်ဖြင့် ထည့်စရာပြုလုပ်ကာ ထမင်းဟင်းများအစုံ ထည့်၍ အိမ်ခေါင်မိုးပေါ်တင်ကာ ပူဇော်သည့် ဓလေ့လည်း ရှိသည်။ ထမင်းစားသုံးရာတွင် ဘုရားအား ဆွမ်းတော်ကပ်၊ သံဃာတော်များအတွက် ဆွမ်းခူးပြီး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးမြတ်သူများနှင့် မိဘဆရာသမားများကို ဦးချကန်တော့ပြီးမှ စားသုံးကြသည့် လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းအပ်သော ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine"/> == ဝ နှင့် ပအိုဝ်း ကောက်သစ်ပွဲတော် == [[ဝလူမျိုး|ဝ]] တိုင်းရင်းသားများသည် တောင်ယာမှ ရရှိသော ကောက်ညှင်းစပါးအသစ်များကို ထောင်းကာ ရိုးရာဟင်းလျာများနှင့်အတူ ရွာလုံးကျွတ် စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ဝ၊ ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/wa-harvest-festival-10062016221244.html/ |website=Radio Free Asia |date=2016-10-06 |language=my |access-date=2026-10-09}}</ref> [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]တိုင်းရင်းသားများသည်လည်း စပါးပေါ်ချိန်တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကောက်သစ်ဆွမ်းတော်ကြီး လောင်းလှူခြင်း၊ စုပေါင်းကောက်သစ်စားပွဲများ ကျင်းပခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ပြုကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] g9g5cwezvxrb6pubwgm2mi2rnd1va5n 0 292601 1056989 2026-10-09T16:58:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - နတ်တလင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့]]၊ သာဇီရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056989 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - နတ်တလင်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့]]၊ သာဇီရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၄၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.427355085147685| 95.55225147802743|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 7y17xlp92zaewpox9oiuz8kwpy413yu 14 292602 1056990 2026-10-09T17:02:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056990 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] ihwr1vpuhezc7suuezexhm3jf0jujo8 0 292603 1056995 2026-10-09T17:11:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1056995 wikitext text/x-wiki '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇.၁ မိုင် (၁၀.၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကျွန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွတ်နိုရှိမကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၉၀၇ ဦး ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} a8dbyw8t8of6glgtn2ejxyh5jo1alfd 1056996 1056995 2026-10-09T17:12:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056996 wikitext text/x-wiki '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇.၁ မိုင် (၁၀.၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကျွန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွတ်နိုရှိမကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၉၀၇ ဦး ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 1blds0v1a09xo8c55jz61e7x9evgbb1 1056997 1056996 2026-10-09T17:12:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056997 wikitext text/x-wiki '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇.၁ မိုင် (၁၀.၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကျွန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွတ်နိုရှိမကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၉၀၇ ဦး ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] spx9905lh0739b2gzc221sr31zh653k 1056998 1056997 2026-10-09T17:12:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1056998 wikitext text/x-wiki '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချိခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇.၁ မိုင် (၁၀.၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကျွန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွတ်နိုရှိမကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၉၀၇ ဦး ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] bsft4qxgw3efgwg17996k99jfpcl05r 1056999 1056998 2026-10-09T17:13:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1056999 wikitext text/x-wiki '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချိခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇.၁ မိုင် (၁၀.၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကျွန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွတ်နိုရှိမကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၉၀၇ ဦး ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] m9g3qsre7lz9at2axtbp27r60c05yos 1057000 1056999 2026-10-09T17:13:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1057000 wikitext text/x-wiki '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချိခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇.၁ မိုင် (၁၀.၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကျွန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွတ်နိုရှိမကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၉၀၇ ဦး ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/ Shimonoseki Official Website]　{{in lang|ja}} * [https://web.archive.org/web/20120618112906/http://www2.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/icity/browser?ActionCode=content&ContentID=1133769587651&SiteID=0 Shimonoseki Official Website] * [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.aspx?b=342058&l=1305102 Geospatial Information Authority of Japan (Geographical Survey Institute) map of Tsunoshima] {{in lang|ja}} * [http://tsunoshima.info/index.html Tsunoshima Navi] {{in lang|ja}} {{commons category|Tsunoshima}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] hg4ddb8zf33wk1fqt6ijy1q9sgcca3j 1057051 1057000 2026-10-10T03:08:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1057051 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆွတ်နိုရှိမ | native_name = 角島 | image = Tuno ailand.jpg | image_caption = ဆွတ်နိုရှိမကျွန်း | image_alt = ဆွတ်နိုရှိမကျွန်း | pushpin_map = Japan | map_caption = , | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | country = ဂျပန် | area_km2 = 4.1 | coastline_km = 17.1 | elevation_m = 66 }} '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချိခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇.၁ မိုင် (၁၀.၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကျွန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွတ်နိုရှိမကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၉၀၇ ဦး ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="n">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) | title = 角島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-12-07 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Tsunoshima | oclc = 153301537 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a123003/island/tsunoshima.html |script-title=ja:ロマンの島、つのしま |trans-title=Island of romance, Tsunoshima - Shimonoseki Islands - Hibikinada |language = Japanese |publisher=Yamaguchi Prefectural Office |accessdate=23 July 2012}}</ref><ref name="c">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Rekishi Chimei Taikei | title = 角島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-12-07 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Tsunoshima | id = dlc 2009238904 | oclc = 173191044 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref> ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/ Shimonoseki Official Website]　{{in lang|ja}} * [https://web.archive.org/web/20120618112906/http://www2.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/icity/browser?ActionCode=content&ContentID=1133769587651&SiteID=0 Shimonoseki Official Website] * [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.aspx?b=342058&l=1305102 Geospatial Information Authority of Japan (Geographical Survey Institute) map of Tsunoshima] {{in lang|ja}} * [http://tsunoshima.info/index.html Tsunoshima Navi] {{in lang|ja}} {{commons category|Tsunoshima}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] 0wd0975r2dmb4figjqngwh5b5hp7elx 1057052 1057051 2026-10-10T03:08:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1057052 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆွတ်နိုရှိမ | native_name = 角島 | image = Tuno ailand.jpg | image_caption = ဆွတ်နိုရှိမကျွန်း | image_alt = ဆွတ်နိုရှိမကျွန်း | pushpin_map = Japan | map_caption = , | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | country = ဂျပန် | area_km2 = 4.1 | coastline_km = 17.1 | elevation_m = 66 }} '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချိခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇.၁ မိုင် (၁၀.၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကျွန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွတ်နိုရှိမကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၉၀၇ ဦး ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="n">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) | title = 角島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-12-07 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Tsunoshima | oclc = 153301537 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a123003/island/tsunoshima.html |script-title=ja:ロマンの島、つのしま |trans-title=Island of romance, Tsunoshima - Shimonoseki Islands - Hibikinada |language = Japanese |publisher=Yamaguchi Prefectural Office |accessdate=23 July 2012}}</ref><ref name="c">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Rekishi Chimei Taikei | title = 角島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-12-07 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Tsunoshima | id = dlc 2009238904 | oclc = 173191044 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/ Shimonoseki Official Website]　{{in lang|ja}} * [https://web.archive.org/web/20120618112906/http://www2.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/icity/browser?ActionCode=content&ContentID=1133769587651&SiteID=0 Shimonoseki Official Website] * [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.aspx?b=342058&l=1305102 Geospatial Information Authority of Japan (Geographical Survey Institute) map of Tsunoshima] {{in lang|ja}} * [http://tsunoshima.info/index.html Tsunoshima Navi] {{in lang|ja}} {{commons category|Tsunoshima}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] ary053k0msbwppy34ze3wgwf11blek0 1057053 1057052 2026-10-10T03:14:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1057053 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆွတ်နိုရှိမ | native_name = 角島 | image = Tuno ailand.jpg | image_caption = ဆွတ်နိုရှိမကျွန်း | image_alt = ဆွတ်နိုရှိမကျွန်း | pushpin_map = Japan | map_caption = , | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | country = ဂျပန် | area_km2 = 4.1 | coastline_km = 17.1 | elevation_m = 66 }} '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချိခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇.၁ မိုင် (၁၀.၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကျွန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွတ်နိုရှိမကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၉၀၇ ဦး ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="n">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) | title = 角島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-12-07 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Tsunoshima | oclc = 153301537 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a123003/island/tsunoshima.html |script-title=ja:ロマンの島、つのしま |trans-title=Island of romance, Tsunoshima - Shimonoseki Islands - Hibikinada |language = Japanese |publisher=Yamaguchi Prefectural Office |accessdate=23 July 2012}}</ref><ref name="c">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Rekishi Chimei Taikei | title = 角島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-12-07 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Tsunoshima | id = dlc 2009238904 | oclc = 173191044 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== တချိန်က ဆွတ်နိုရှိမသည် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ အလှမ်းကွာဝေးသည့်နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဆွတ်နိုရှိမတံတားကို တည်ဆောက်ခဲ့သဖြင့် တံတားကို ဖြတ်သန်းကာ ကျွန်းသို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ တံတားသည် အရှည် ၁၇၈၀ မီတာ (၅၈၄၀ ပေ) ရှိသည်။ တံတားတည်ဆောက်ခဲ့သည့်အချိန်ကာလတွင် ဤတံတားသည် နိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုံးအခမဲ့တံတား ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဆွတ်နိုရှိမမီးပြတိုက် ရှိပြီး ကျွန်း၏ သင်္ကေတပြယုဂ် ဖြစ်သည်။ စစ်မဖြစ်ပွားမီက ဂျပန်အင်ပါယာတပ်မတော်သည် ကျွန်းတွင် စခန်းတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင်လည်း ထိုစခန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဝေလငါးမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သည့် Balaenoptera omurai (အိုမုရဝေလငါး) ကို ဤကျွန်းတွင် ပထမဆုံးတွေ့ရှိအသိအမှတ်ပြုနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="bbc-2003">{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3284843.stm |title = Whale species is new to science |date = November 19, 2003 |work = [[BBC News]] }}</ref><ref name="Hashimoto-2004">{{cite web |url = http://www.babec.org/files/resources/articles/BioBeat_whale.pdf |title = Japanese Scientists Identify New Species of Whale |author1=Yuko Hashimoto |author2=Michael D. O'Neill |name-list-style=amp |date = July 7, 2004 |work = Applied Biosystems: BioBeat Online Magazine }} (reprinted on babec.org)</ref> ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/ Shimonoseki Official Website]　{{in lang|ja}} * [https://web.archive.org/web/20120618112906/http://www2.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/icity/browser?ActionCode=content&ContentID=1133769587651&SiteID=0 Shimonoseki Official Website] * [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.aspx?b=342058&l=1305102 Geospatial Information Authority of Japan (Geographical Survey Institute) map of Tsunoshima] {{in lang|ja}} * [http://tsunoshima.info/index.html Tsunoshima Navi] {{in lang|ja}} {{commons category|Tsunoshima}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] rndo8qyg3op6phb89mr75m4i0jyi8g7 1057054 1057053 2026-10-10T03:16:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1057054 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆွတ်နိုရှိမ | native_name = 角島 | image = Tuno ailand.jpg | image_caption = ဆွတ်နိုရှိမကျွန်း | image_alt = ဆွတ်နိုရှိမကျွန်း | pushpin_map = Japan | map_caption = , | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | country = ဂျပန် | area_km2 = 4.1 | coastline_km = 17.1 | elevation_m = 66 }} '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချိခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇.၁ မိုင် (၁၀.၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကျွန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွတ်နိုရှိမကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၉၀၇ ဦး ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="n">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) | title = 角島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-12-07 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Tsunoshima | oclc = 153301537 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a123003/island/tsunoshima.html |script-title=ja:ロマンの島、つのしま |trans-title=Island of romance, Tsunoshima - Shimonoseki Islands - Hibikinada |language = Japanese |publisher=Yamaguchi Prefectural Office |accessdate=23 July 2012}}</ref><ref name="c">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Rekishi Chimei Taikei | title = 角島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-12-07 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Tsunoshima | id = dlc 2009238904 | oclc = 173191044 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== တချိန်က ဆွတ်နိုရှိမသည် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ အလှမ်းကွာဝေးသည့်နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဆွတ်နိုရှိမတံတားကို တည်ဆောက်ခဲ့သဖြင့် တံတားကို ဖြတ်သန်းကာ ကျွန်းသို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ တံတားသည် အရှည် ၁၇၈၀ မီတာ (၅၈၄၀ ပေ) ရှိသည်။ တံတားတည်ဆောက်ခဲ့သည့်အချိန်ကာလတွင် ဤတံတားသည် နိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုံးအခမဲ့တံတား ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဆွတ်နိုရှိမမီးပြတိုက် ရှိပြီး ကျွန်း၏ သင်္ကေတပြယုဂ် ဖြစ်သည်။ စစ်မဖြစ်ပွားမီက ဂျပန်အင်ပါယာတပ်မတော်သည် ကျွန်းတွင် စခန်းတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင်လည်း ထိုစခန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဝေလငါးမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သည့် Balaenoptera omurai (အိုမုရဝေလငါး) ကို ဤကျွန်းတွင် ပထမဆုံးတွေ့ရှိအသိအမှတ်ပြုနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="bbc-2003">{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3284843.stm |title = Whale species is new to science |date = November 19, 2003 |work = [[BBC News]] }}</ref><ref name="Hashimoto-2004">{{cite web |url = http://www.babec.org/files/resources/articles/BioBeat_whale.pdf |title = Japanese Scientists Identify New Species of Whale |author1=Yuko Hashimoto |author2=Michael D. O'Neill |name-list-style=amp |date = July 7, 2004 |work = Applied Biosystems: BioBeat Online Magazine }} (reprinted on babec.org)</ref> ==ရှုခင်းနေရာများ== [[File:角島大橋１.jpg|thumb|ဆွတ်နိုရှိမတံတား(ဆွတ်နိုရှိမမှ ရိုက်ယူထားသည်။)]] [[File:Tsunoshima ohashi 2017-07-29.jpg|thumb|ကမ်းခြေမှ မြင်ရသည့် ဆွတ်နိုရှိမတံတား]] * [[ဆွတ်နိုရှိမမီးပြတိုက်]] - ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="n" /> * [[ဆွတ်နိုရှိမတံတား]] * ဆွတ်နိုရှိမသဘာဝပြတိုက် * ဆွတ်နိုရှိမကမ်းခြေ ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/ Shimonoseki Official Website]　{{in lang|ja}} * [https://web.archive.org/web/20120618112906/http://www2.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/icity/browser?ActionCode=content&ContentID=1133769587651&SiteID=0 Shimonoseki Official Website] * [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.aspx?b=342058&l=1305102 Geospatial Information Authority of Japan (Geographical Survey Institute) map of Tsunoshima] {{in lang|ja}} * [http://tsunoshima.info/index.html Tsunoshima Navi] {{in lang|ja}} {{commons category|Tsunoshima}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] d1eagck893pb5m08aci9ekui0c46hnf 1057055 1057054 2026-10-10T03:16:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် */ 1057055 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ဆွတ်နိုရှိမ | native_name = 角島 | image = Tuno ailand.jpg | image_caption = ဆွတ်နိုရှိမကျွန်း | image_alt = ဆွတ်နိုရှိမကျွန်း | pushpin_map = Japan | map_caption = , | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | country = ဂျပန် | area_km2 = 4.1 | coastline_km = 17.1 | elevation_m = 66 }} '''ဆွတ်နိုရှိမ''' (角島) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ယမဂုချိခရိုင်|ယမဂုချိခရိုင်]]၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ဧရိယာ ၄.၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၆ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇.၁ မိုင် (၁၀.၆ မိုင်) ရှည်လျားသည်။ ကျွန်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မီးသင့်ကျောက်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွတ်နိုရှိမကျွန်းတွင် လူဦးရေ ၉၀၇ ဦး ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် "ခိတ - နဂတိုခိုင်းဂန်းအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="n">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Daihyakka Zensho (Nipponika) | title = 角島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-12-07 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Tsunoshima | oclc = 153301537 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.pref.yamaguchi.lg.jp/cms/a123003/island/tsunoshima.html |script-title=ja:ロマンの島、つのしま |trans-title=Island of romance, Tsunoshima - Shimonoseki Islands - Hibikinada |language = Japanese |publisher=Yamaguchi Prefectural Office |accessdate=23 July 2012}}</ref><ref name="c">{{cite encyclopedia | encyclopedia = Nihon Rekishi Chimei Taikei | title = 角島 | url = http://rekishi.jkn21.com/ | accessdate = 2012-12-07 | year = 2012 | publisher = Shogakukan | location = Tokyo | language = Japanese | trans-title = Tsunoshima | id = dlc 2009238904 | oclc = 173191044 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ | archivedate = 2007-08-25 }}</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== တချိန်က ဆွတ်နိုရှိမသည် ဟွန်းရှူးကျွန်းမှ အလှမ်းကွာဝေးသည့်နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဆွတ်နိုရှိမတံတားကို တည်ဆောက်ခဲ့သဖြင့် တံတားကို ဖြတ်သန်းကာ ကျွန်းသို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ တံတားသည် အရှည် ၁၇၈၀ မီတာ (၅၈၄၀ ပေ) ရှိသည်။ တံတားတည်ဆောက်ခဲ့သည့်အချိန်ကာလတွင် ဤတံတားသည် နိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုံးအခမဲ့တံတား ဖြစ်ခဲ့သည်။ ကျွန်း၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဆွတ်နိုရှိမမီးပြတိုက် ရှိပြီး ကျွန်း၏ သင်္ကေတပြယုဂ် ဖြစ်သည်။ စစ်မဖြစ်ပွားမီက ဂျပန်အင်ပါယာတပ်မတော်သည် ကျွန်းတွင် စခန်းတစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင်လည်း ထိုစခန်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသည် ကျန်ရှိနေသေးသည်။ ဝေလငါးမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သည့် Balaenoptera omurai (အိုမုရဝေလငါး) ကို ဤကျွန်းတွင် ပထမဆုံးတွေ့ရှိအသိအမှတ်ပြုနိုင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="bbc-2003">{{cite news |url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3284843.stm |title = Whale species is new to science |date = November 19, 2003 |work = [[BBC News]] }}</ref><ref name="Hashimoto-2004">{{cite web |url = http://www.babec.org/files/resources/articles/BioBeat_whale.pdf |title = Japanese Scientists Identify New Species of Whale |author1=Yuko Hashimoto |author2=Michael D. O'Neill |name-list-style=amp |date = July 7, 2004 |work = Applied Biosystems: BioBeat Online Magazine }} (reprinted on babec.org)</ref> ==ရှုခင်းနေရာများ== [[File:角島大橋１.jpg|thumb|ဆွတ်နိုရှိမတံတား(ဆွတ်နိုရှိမမှ ရိုက်ယူထားသည်။)]] [[File:Tsunoshima ohashi 2017-07-29.jpg|thumb|ကမ်းခြေမှ မြင်ရသည့် ဆွတ်နိုရှိမတံတား]] * [[ဆွတ်နိုရှိမမီးပြတိုက်]] - ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref name="n" /> * [[ဆွတ်နိုရှိမတံတား]] * ဆွတ်နိုရှိမသဘာဝပြတိုက် * ဆွတ်နိုရှိမကမ်းခြေ ==ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== * [http://www.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/ Shimonoseki Official Website]　{{in lang|ja}} * [https://web.archive.org/web/20120618112906/http://www2.city.shimonoseki.yamaguchi.jp/icity/browser?ActionCode=content&ContentID=1133769587651&SiteID=0 Shimonoseki Official Website] * [http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.aspx?b=342058&l=1305102 Geospatial Information Authority of Japan (Geographical Survey Institute) map of Tsunoshima] {{in lang|ja}} * [http://tsunoshima.info/index.html Tsunoshima Navi] {{in lang|ja}} {{commons category|Tsunoshima}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ယမဂုချိခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] iml0pphxyyk5hezbnx2vf55c5tr5tbb 3 292605 1057009 2026-10-09T18:35:48Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1057009 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54498-93 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၈:၃၅၊ ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ma0hihf814q6klso9wqpq8wmi1812o9 0 292606 1057040 2026-10-10T02:47:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - မြို့မ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့]]၊ မြို့မရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057040 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - မြို့မ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့]]၊ မြို့မရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၇၂၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 1sq0vclwgds4swjblxmuyauqzd6warx 0 292607 1057041 2026-10-10T02:49:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - တာပွန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့]]၊ ဇီးကုန်းရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057041 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - တာပွန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့]]၊ ဇီးကုန်းရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၂၀၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2x48zzm7t11i0pwumqojcg6ic6yxdu1 0 292608 1057042 2026-10-10T02:50:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ဒမငယ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒမငယ်ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဒမငယ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျော..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057042 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ဒမငယ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒမငယ်ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဒမငယ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၇၈၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 4e836u9m1ljgdpqcf1z9yxcyr6b94ri 0 292609 1057043 2026-10-10T02:52:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ကရင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကရင်ကုန်းရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ကရင်ကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057043 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ကရင်ကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကရင်ကုန်းရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ကရင်ကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၈၅၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.40681955087485| 95.38785967381683|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} tq07upwwihpgwa9q5ygvyubi72yv9pr 0 292610 1057044 2026-10-10T02:53:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - အောင်ဇေယျာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[အောင်ဇေယျာရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|အောင်ဇေယျာရွာ]]ရှိ အခြေခံ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057044 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - အောင်ဇေယျာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[အောင်ဇေယျာရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|အောင်ဇေယျာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၁၃၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} or4pvzd8bfd2ecms09q169mz9n0y38e 0 292611 1057045 2026-10-10T02:55:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က - ကြိုးကြာကန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကြိုးကြာကံရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ကြိုးကြာကန်ရွာ]]ရှိ အခြေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057045 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က - ကြိုးကြာကန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကြိုးကြာကံရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ကြိုးကြာကန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၈၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.332560059469376| 95.52638289933019|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} iphjo8a6thju2d7ffk16chtkgemb1up 0 292612 1057046 2026-10-10T02:57:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ရှမ်းကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းကုန်းရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှမ်းကုန်းရွာ]]ရှိ အခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057046 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ရှမ်းကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရှမ်းကုန်းရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှမ်းကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၆၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} nty1ck3xk7r6juid834rwyjh5iu8orl 0 292613 1057047 2026-10-10T02:59:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျောက်ခွက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်ခွက်ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ကျောက်ခွက်ရွာ]]ရှိ အခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057047 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျောက်ခွက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကျောက်ခွက်ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ကျောက်ခွက်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၁၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.503043524952016| 95.68594487361258|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} s21l1kaeghogzpj1lja5j1du5pq9ia2 0 292614 1057048 2026-10-10T03:00:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) ပဲမခမ်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပဲမခမ်းရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ပဲမခမ်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057048 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) ပဲမခမ်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပဲမခမ်းရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ပဲမခမ်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၉၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.47333512174249| 95.63448961812502|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 4k1btcxrwu3oo94ulbfd8e9knzzrayy 0 292615 1057049 2026-10-10T03:02:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (ခွဲ) လှပခြင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[လှပခြင်းရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|လှပခြင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပည..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057049 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (ခွဲ) လှပခြင်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[လှပခြင်းရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|လှပခြင်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၄၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.416281067567173| 95.46754318099072|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 73kex8z6djyk9qq429p7tivxyx3xejn 0 292616 1057050 2026-10-10T03:04:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ပွတ်စု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပွတ်စုရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ပွတ်စုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057050 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ပွတ်စု''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပွတ်စုရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ပွတ်စုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၇၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.361843357936596| 95.50042994517591|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} kfzokg09p9kva9luq7z9542jm68p31f 0 292617 1057057 2026-10-10T03:24:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{Infobox islands | name = အုမရှိမကျွန်း | image = | image_caption = | image_size = | pushpin_map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 馬島 ''Umashima'' | native_name_link = Japanese lang..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057057 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အုမရှိမကျွန်း | image = | image_caption = | image_size = | pushpin_map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 馬島 ''Umashima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.903642|N|132.048325|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.14 | length_km = 0.75 | width_km = 0.25 | coastline_km = | highest_mount = | elevation_m = 70 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Shimane Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Hamada, Shimane|Hamada]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} အုမရှိမ (馬島, Uma-shima) သည် ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "မြင်းကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရှိသည်။ တချိန်က ကျွန်းသည် မြင်းများအတွက် စားကျက်မြေ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိမနဲခရိုင်ကမ်းခြေမှ ၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ရေကူးခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ယုန်ကြည့်ခြင်းနှင့် အပန်းဖြေအနားယူခြင်းတို့အတွက် ကျွန်းကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို ဟမဒခိုင်းဂန်းခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းတွင် ရှင်းတိုနတ်ကျောင်းလည်း ရှိသည်။ ကျွန်းရှိ မီးပြတိုက်ကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ မီးပြတိုက်ကို ၁၆.၅ မိုင် (၃၀.၆ ကီလိုမီတာ) အကွာမှ လှမ်းမြင်နိုင်သည်။ ဟမဒမြို့မှ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 4wynpelbvc3z10qjine675j90ngwan6 1057062 1057057 2026-10-10T03:35:13Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1057062 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အုမရှိမကျွန်း | image = | image_caption = | image_size = | pushpin_map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 馬島 ''Umashima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.903642|N|132.048325|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.14 | length_km = 0.75 | width_km = 0.25 | coastline_km = | highest_mount = | elevation_m = 70 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Shimane Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Hamada, Shimane|Hamada]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အုမရှိမ''' (馬島, Uma-shima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "မြင်းကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရှိသည်။ တချိန်က ကျွန်းသည် မြင်းများအတွက် စားကျက်မြေ ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိမနဲခရိုင်]]ကမ်းခြေမှ ၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ရေကူးခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ယုန်ကြည့်ခြင်းနှင့် အပန်းဖြေအနားယူခြင်းတို့အတွက် ကျွန်းကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို ဟမဒခိုင်းဂန်းခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းတွင် ရှင်းတိုနတ်ကျောင်းလည်း ရှိသည်။ ကျွန်းရှိ မီးပြတိုက်ကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www6.kaiho.mlit.go.jp/hamada/03_service_page/service_150.htm |title=馬島灯台 |access-date=2017-01-05 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211162150/http://www6.kaiho.mlit.go.jp/hamada/03_service_page/service_150.htm |url-status=dead }}</ref> မီးပြတိုက်ကို ၁၆.၅ မိုင် (၃၀.၆ ကီလိုမီတာ) အကွာမှ လှမ်းမြင်နိုင်သည်။ ဟမဒမြို့မှ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.yukoyuko.net/guide/spot/P32/S320003/SP32202ab2050006676/?id=WG02105 |title=馬島の詳細 |access-date=2017-01-05 |archive-date=2017-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106010804/http://www.yukoyuko.net/guide/spot/P32/S320003/SP32202ab2050006676/?id=WG02105 |url-status=dead }}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} mfup81r0yp14vx2u2ukevch4bgvr3gf 1057063 1057062 2026-10-10T03:35:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1057063 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အုမရှိမကျွန်း | image = | image_caption = | image_size = | pushpin_map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 馬島 ''Umashima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.903642|N|132.048325|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.14 | length_km = 0.75 | width_km = 0.25 | coastline_km = | highest_mount = | elevation_m = 70 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Shimane Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Hamada, Shimane|Hamada]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အုမရှိမ''' (馬島, Uma-shima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "မြင်းကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရှိသည်။ တချိန်က ကျွန်းသည် မြင်းများအတွက် စားကျက်မြေ ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိမနဲခရိုင်]]ကမ်းခြေမှ ၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ရေကူးခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ယုန်ကြည့်ခြင်းနှင့် အပန်းဖြေအနားယူခြင်းတို့အတွက် ကျွန်းကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို ဟမဒခိုင်းဂန်းခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းတွင် ရှင်းတိုနတ်ကျောင်းလည်း ရှိသည်။ ကျွန်းရှိ မီးပြတိုက်ကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www6.kaiho.mlit.go.jp/hamada/03_service_page/service_150.htm |title=馬島灯台 |access-date=2017-01-05 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211162150/http://www6.kaiho.mlit.go.jp/hamada/03_service_page/service_150.htm |url-status=dead }}</ref> မီးပြတိုက်ကို ၁၆.၅ မိုင် (၃၀.၆ ကီလိုမီတာ) အကွာမှ လှမ်းမြင်နိုင်သည်။ ဟမဒမြို့မှ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.yukoyuko.net/guide/spot/P32/S320003/SP32202ab2050006676/?id=WG02105 |title=馬島の詳細 |access-date=2017-01-05 |archive-date=2017-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106010804/http://www.yukoyuko.net/guide/spot/P32/S320003/SP32202ab2050006676/?id=WG02105 |url-status=dead }}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] kuh7d2twm1vek8mi5yw3rrr4e37j43j 1057064 1057063 2026-10-10T03:35:43Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1057064 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အုမရှိမကျွန်း | image = | image_caption = | image_size = | pushpin_map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 馬島 ''Umashima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.903642|N|132.048325|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.14 | length_km = 0.75 | width_km = 0.25 | coastline_km = | highest_mount = | elevation_m = 70 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Shimane Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Hamada, Shimane|Hamada]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အုမရှိမ''' (馬島, Uma-shima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "မြင်းကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရှိသည်။ တချိန်က ကျွန်းသည် မြင်းများအတွက် စားကျက်မြေ ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိမနဲခရိုင်]]ကမ်းခြေမှ ၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ရေကူးခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ယုန်ကြည့်ခြင်းနှင့် အပန်းဖြေအနားယူခြင်းတို့အတွက် ကျွန်းကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို ဟမဒခိုင်းဂန်းခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းတွင် ရှင်းတိုနတ်ကျောင်းလည်း ရှိသည်။ ကျွန်းရှိ မီးပြတိုက်ကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www6.kaiho.mlit.go.jp/hamada/03_service_page/service_150.htm |title=馬島灯台 |access-date=2017-01-05 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211162150/http://www6.kaiho.mlit.go.jp/hamada/03_service_page/service_150.htm |url-status=dead }}</ref> မီးပြတိုက်ကို ၁၆.၅ မိုင် (၃၀.၆ ကီလိုမီတာ) အကွာမှ လှမ်းမြင်နိုင်သည်။ ဟမဒမြို့မှ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.yukoyuko.net/guide/spot/P32/S320003/SP32202ab2050006676/?id=WG02105 |title=馬島の詳細 |access-date=2017-01-05 |archive-date=2017-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106010804/http://www.yukoyuko.net/guide/spot/P32/S320003/SP32202ab2050006676/?id=WG02105 |url-status=dead }}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 7tyh5lhcjuskb60ic7gnrzmkzap3b99 1057065 1057064 2026-10-10T03:35:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1057065 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = အုမရှိမကျွန်း | image = | image_caption = | image_size = | pushpin_map = Japan | map_caption = Location in Japan | native_name = 馬島 ''Umashima'' | native_name_link = Japanese language | nickname = | location = [[ဂျပန်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.903642|N|132.048325|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 0.14 | length_km = 0.75 | width_km = 0.25 | coastline_km = | highest_mount = | elevation_m = 70 | country = Japan | country_admin_divisions_title = Prefecture | country_admin_divisions = [[Shimane Prefecture]] | country_admin_divisions_title_1 = City | country_admin_divisions_1 = [[Hamada, Shimane|Hamada]] | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_largest_city = | country_largest_city_population = | population = 0 | population_as_of = | density_km2 = | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]] | additional_info = }} '''အုမရှိမ''' (馬島, Uma-shima) သည် [[ဂျပန်ပင်လယ်]]ရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "မြင်းကျွန်း" ဟု အဓိပ္ပါယ်ရှိသည်။ တချိန်က ကျွန်းသည် မြင်းများအတွက် စားကျက်မြေ ဖြစ်ခဲ့သည်။ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ရှိမနဲခရိုင်]]ကမ်းခြေမှ ၂ ကီလိုမီတာအကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ရေကူးခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ ယုန်ကြည့်ခြင်းနှင့် အပန်းဖြေအနားယူခြင်းတို့အတွက် ကျွန်းကို အသုံးပြုလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းကို ဟမဒခိုင်းဂန်းခရိုင်အမျိုးသားဥယျာဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ် စီမံအုပ်ချုပ်သည်။ ကျွန်းတွင် ရှင်းတိုနတ်ကျောင်းလည်း ရှိသည်။ ကျွန်းရှိ မီးပြတိုက်ကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www6.kaiho.mlit.go.jp/hamada/03_service_page/service_150.htm |title=馬島灯台 |access-date=2017-01-05 |archive-date=2007-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071211162150/http://www6.kaiho.mlit.go.jp/hamada/03_service_page/service_150.htm |url-status=dead }}</ref> မီးပြတိုက်ကို ၁၆.၅ မိုင် (၃၀.၆ ကီလိုမီတာ) အကွာမှ လှမ်းမြင်နိုင်သည်။ ဟမဒမြို့မှ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီလှေဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www.yukoyuko.net/guide/spot/P32/S320003/SP32202ab2050006676/?id=WG02105 |title=馬島の詳細 |access-date=2017-01-05 |archive-date=2017-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170106010804/http://www.yukoyuko.net/guide/spot/P32/S320003/SP32202ab2050006676/?id=WG02105 |url-status=dead }}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှိမနဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်ပင်လယ်ရှိ ကျွန်းများ]] 89d96z811hksqiifbryvlqykrgdep1y 0 292618 1057067 2026-10-10T03:43:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057067 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ==ကျောင်းများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 4x8iycvm3uekd4padcn351bh0rkg7bs 1057070 1057067 2026-10-10T03:45:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1057070 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ==ကျောင်းများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] m4nnk45l7df2yns337xbkexmnbz9xw4 1057071 1057070 2026-10-10T03:45:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1057071 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ==ကျောင်းများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] pik6eatkydoakdjllqgkvbn15elyb04 1057072 1057071 2026-10-10T03:45:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1057072 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ==ကျောင်းများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] ikl5w01vzyet9i9532a4xshlguyda9g 1057073 1057072 2026-10-10T03:45:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1057073 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ==ကျောင်းများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 3gsx2c6rjc68z9v4q3x7gocbnisdktd 1057109 1057073 2026-10-10T07:58:03Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1057109 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို အစားထိုးရန် ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့ပြလေဆိပ်အသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းဆောင်ရွက်မှုကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အချောသတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တည်ဆောက်မှုများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သည့်အတွက် အရင်းမြစ်များကန့်သတ်ချက်ရှိပြီး အစီအစဉ်များသည်လည်း နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ လေဆိပ်စီမံကိန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် တရားဝင်ရပ်နားခဲ့သည်။ လေဆိပ်အသသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းထက် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် မဟာမိတ်တပ်အာဏာပိုင်များက ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူအတွက် ကမ်းခြေတစ်ခုကို ကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး "ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစကာ ကျွန်းကို စွန့်ပစ်အမှိုက်များထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ပလက်စတစ်အမှိုက်ကို အဓိကအဖြစ် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ==ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ== *[[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပြတိုက်]] *ယူးမဲနော့ရှိမဘေ့ဘောကွင်း ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ==ကျောင်းများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] q9p9g1840rnvt193s8nko4liefr8izt 1057110 1057109 2026-10-10T07:59:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ် */ 1057110 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို အစားထိုးရန် ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့ပြလေဆိပ်အသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းဆောင်ရွက်မှုကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အချောသတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တည်ဆောက်မှုများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သည့်အတွက် အရင်းမြစ်များကန့်သတ်ချက်ရှိပြီး အစီအစဉ်များသည်လည်း နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ လေဆိပ်စီမံကိန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် တရားဝင်ရပ်နားခဲ့သည်။ လေဆိပ်အသသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းထက် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် မဟာမိတ်တပ်အာဏာပိုင်များက ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူအတွက် ကမ်းခြေတစ်ခုကို ကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး "ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစကာ ကျွန်းကို စွန့်ပစ်အမှိုက်များထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ပလက်စတစ်အမှိုက်ကို အဓိကအဖြစ် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ==ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ== *[[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပြတိုက်]] *ယူးမဲနော့ရှိမဘေ့ဘောကွင်း ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီမသန်စွမ်းအိုလံပစ်ပွဲတော်များအတွက် လေးပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ==ကျောင်းများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] hi53f0fub6agvc7nz4argeh718gsnmb 1057111 1057110 2026-10-10T08:02:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကျောင်းများ */ 1057111 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို အစားထိုးရန် ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့ပြလေဆိပ်အသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းဆောင်ရွက်မှုကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အချောသတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တည်ဆောက်မှုများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သည့်အတွက် အရင်းမြစ်များကန့်သတ်ချက်ရှိပြီး အစီအစဉ်များသည်လည်း နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ လေဆိပ်စီမံကိန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် တရားဝင်ရပ်နားခဲ့သည်။ လေဆိပ်အသသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းထက် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် မဟာမိတ်တပ်အာဏာပိုင်များက ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူအတွက် ကမ်းခြေတစ်ခုကို ကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး "ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစကာ ကျွန်းကို စွန့်ပစ်အမှိုက်များထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ပလက်စတစ်အမှိုက်ကို အဓိကအဖြစ် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ==ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ== *[[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပြတိုက်]] *ယူးမဲနော့ရှိမဘေ့ဘောကွင်း ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီမသန်စွမ်းအိုလံပစ်ပွဲတော်များအတွက် လေးပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ==ကျောင်းများ== ခိုတိုရပ်ကွက်ပညာရေးအဖွဲ့သည် မူလတန်းကျောင်းများ (南砂小学校) နှင့် အလယ်တန်းကျောင်း(南砂中学校) တို့ကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိနမိဆုနမူတတန်းကျောင်း <ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 小学校・義務教育学校前期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009062552/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> နှင့် မိနမိဆုနအလယ်တန်းကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 中学校・義務教育学校後期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009064532/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] c0r44taf2wkbu5skucbah7t78spl08m 1057112 1057111 2026-10-10T08:02:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1057112 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို အစားထိုးရန် ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့ပြလေဆိပ်အသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းဆောင်ရွက်မှုကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အချောသတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တည်ဆောက်မှုများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သည့်အတွက် အရင်းမြစ်များကန့်သတ်ချက်ရှိပြီး အစီအစဉ်များသည်လည်း နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ လေဆိပ်စီမံကိန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် တရားဝင်ရပ်နားခဲ့သည်။ လေဆိပ်အသသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းထက် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် မဟာမိတ်တပ်အာဏာပိုင်များက ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူအတွက် ကမ်းခြေတစ်ခုကို ကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး "ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစကာ ကျွန်းကို စွန့်ပစ်အမှိုက်များထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ပလက်စတစ်အမှိုက်ကို အဓိကအဖြစ် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ==ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ== *[[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပြတိုက်]] *ယူးမဲနော့ရှိမဘေ့ဘောကွင်း ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီမသန်စွမ်းအိုလံပစ်ပွဲတော်များအတွက် လေးပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ==ကျောင်းများ== ခိုတိုရပ်ကွက်ပညာရေးအဖွဲ့သည် မူလတန်းကျောင်းများ (南砂小学校) နှင့် အလယ်တန်းကျောင်း(南砂中学校) တို့ကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိနမိဆုနမူတတန်းကျောင်း <ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 小学校・義務教育学校前期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009062552/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> နှင့် မိနမိဆုနအလယ်တန်းကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 中学校・義務教育学校後期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009064532/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website|http://www.yumenoshima.jp/}} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] clcq233i9f5esvgce7zu3pyfqin053i 1057113 1057112 2026-10-10T08:03:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ */ 1057113 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို အစားထိုးရန် ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့ပြလေဆိပ်အသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းဆောင်ရွက်မှုကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အချောသတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တည်ဆောက်မှုများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သည့်အတွက် အရင်းမြစ်များကန့်သတ်ချက်ရှိပြီး အစီအစဉ်များသည်လည်း နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ လေဆိပ်စီမံကိန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် တရားဝင်ရပ်နားခဲ့သည်။ လေဆိပ်အသသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းထက် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် မဟာမိတ်တပ်အာဏာပိုင်များက ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူအတွက် ကမ်းခြေတစ်ခုကို ကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး "ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစကာ ကျွန်းကို စွန့်ပစ်အမှိုက်များထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ပလက်စတစ်အမှိုက်ကို အဓိကအဖြစ် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ==ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ== [[File:Shin-Koto Incineration Plant (新江東清掃工) in Yumenoshima, Koto Ward, Tokyo.JPG|thumb|Shin-Koto Incineration Plant]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပြတိုက်]] *ယူးမဲနော့ရှိမဘေ့ဘောကွင်း<ref>{{cite web |url=http://www.yumenoshima.jp/about2.html |title=夢の島公園について |trans-title=Yumenoshima Park|access-date=19 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.union.tokyo23-seisou.lg.jp.e.de.hp.transer.com/kojo/shinkoto/index.html |title=Shin-Koto Incineration Plant |publisher= Clean Authority of Tokyo 23 cities General Affairs Department General Affairs Division|date=18 September 2015|access-date=30 September 2015 }}</ref> ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီမသန်စွမ်းအိုလံပစ်ပွဲတော်များအတွက် လေးပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ==ကျောင်းများ== ခိုတိုရပ်ကွက်ပညာရေးအဖွဲ့သည် မူလတန်းကျောင်းများ (南砂小学校) နှင့် အလယ်တန်းကျောင်း(南砂中学校) တို့ကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိနမိဆုနမူတတန်းကျောင်း <ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 小学校・義務教育学校前期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009062552/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> နှင့် မိနမိဆုနအလယ်တန်းကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 中学校・義務教育学校後期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009064532/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website|http://www.yumenoshima.jp/}} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] ao0xqzrbu0swpystujhrf94amy5io4j 1057114 1057113 2026-10-10T08:04:06Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ */ 1057114 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို အစားထိုးရန် ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့ပြလေဆိပ်အသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းဆောင်ရွက်မှုကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အချောသတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တည်ဆောက်မှုများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သည့်အတွက် အရင်းမြစ်များကန့်သတ်ချက်ရှိပြီး အစီအစဉ်များသည်လည်း နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ လေဆိပ်စီမံကိန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် တရားဝင်ရပ်နားခဲ့သည်။ လေဆိပ်အသသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းထက် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် မဟာမိတ်တပ်အာဏာပိုင်များက ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူအတွက် ကမ်းခြေတစ်ခုကို ကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး "ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစကာ ကျွန်းကို စွန့်ပစ်အမှိုက်များထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ပလက်စတစ်အမှိုက်ကို အဓိကအဖြစ် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။ ==ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ== [[File:Shin-Koto Incineration Plant (新江東清掃工) in Yumenoshima, Koto Ward, Tokyo.JPG|thumb|ရှင်းခိုတိုအမှိုက်မီးရှို့စက်ရုံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပြတိုက်]] *ယူးမဲနော့ရှိမဘေ့ဘောကွင်း<ref>{{cite web |url=http://www.yumenoshima.jp/about2.html |title=夢の島公園について |trans-title=Yumenoshima Park|access-date=19 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.union.tokyo23-seisou.lg.jp.e.de.hp.transer.com/kojo/shinkoto/index.html |title=Shin-Koto Incineration Plant |publisher= Clean Authority of Tokyo 23 cities General Affairs Department General Affairs Division|date=18 September 2015|access-date=30 September 2015 }}</ref> ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီမသန်စွမ်းအိုလံပစ်ပွဲတော်များအတွက် လေးပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ==ကျောင်းများ== ခိုတိုရပ်ကွက်ပညာရေးအဖွဲ့သည် မူလတန်းကျောင်းများ (南砂小学校) နှင့် အလယ်တန်းကျောင်း(南砂中学校) တို့ကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိနမိဆုနမူတတန်းကျောင်း <ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 小学校・義務教育学校前期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009062552/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> နှင့် မိနမိဆုနအလယ်တန်းကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 中学校・義務教育学校後期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009064532/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website|http://www.yumenoshima.jp/}} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] q8nzcdtyclqzhydvhbgdiuqqstw77ur 1057115 1057114 2026-10-10T08:04:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1057115 wikitext text/x-wiki '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို အစားထိုးရန် ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့ပြလေဆိပ်အသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းဆောင်ရွက်မှုကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အချောသတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တည်ဆောက်မှုများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သည့်အတွက် အရင်းမြစ်များကန့်သတ်ချက်ရှိပြီး အစီအစဉ်များသည်လည်း နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ လေဆိပ်စီမံကိန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် တရားဝင်ရပ်နားခဲ့သည်။ လေဆိပ်အသသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းထက် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် မဟာမိတ်တပ်အာဏာပိုင်များက ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="nikkei20131115">{{cite news|title=東京・夢の島、名前の由来は海水浴場　空港計画も|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASFK13038_U3A111C1000000|access-date=15 November 2013|newspaper=Nikkei Shimbun |date=15 November 2013}}</ref> ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူအတွက် ကမ်းခြေတစ်ခုကို ကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး "ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစကာ ကျွန်းကို စွန့်ပစ်အမှိုက်များထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ပလက်စတစ်အမှိုက်ကို အဓိကအဖြစ် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="nikkei20131115" /> ==ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ== [[File:Shin-Koto Incineration Plant (新江東清掃工) in Yumenoshima, Koto Ward, Tokyo.JPG|thumb|ရှင်းခိုတိုအမှိုက်မီးရှို့စက်ရုံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပြတိုက်]] *ယူးမဲနော့ရှိမဘေ့ဘောကွင်း<ref>{{cite web |url=http://www.yumenoshima.jp/about2.html |title=夢の島公園について |trans-title=Yumenoshima Park|access-date=19 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.union.tokyo23-seisou.lg.jp.e.de.hp.transer.com/kojo/shinkoto/index.html |title=Shin-Koto Incineration Plant |publisher= Clean Authority of Tokyo 23 cities General Affairs Department General Affairs Division|date=18 September 2015|access-date=30 September 2015 }}</ref> ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီမသန်စွမ်းအိုလံပစ်ပွဲတော်များအတွက် လေးပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ==ကျောင်းများ== ခိုတိုရပ်ကွက်ပညာရေးအဖွဲ့သည် မူလတန်းကျောင်းများ (南砂小学校) နှင့် အလယ်တန်းကျောင်း(南砂中学校) တို့ကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိနမိဆုနမူတတန်းကျောင်း <ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 小学校・義務教育学校前期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009062552/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> နှင့် မိနမိဆုနအလယ်တန်းကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 中学校・義務教育学校後期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009064532/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website|http://www.yumenoshima.jp/}} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] q9i3r6zflrcll57xcd2rhep17vqe0cz 1057116 1057115 2026-10-10T08:05:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1057116 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ယူးမဲနော့ရှိမ | native_name = 夢の島 | native_name_lang = ja | type = District | image = Yumenoshima park koto tokyo summer 2014.jpg | image_size = 250px | caption = [[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] | pushpin_map = Tokyo city | pushpin_caption = Location in Tokyo | coordinates = {{coord|35|39|00|N|139|49|55|E|display=inline}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = Japan | subdivision_type1 = Prefecture | subdivision_name1 = [[Tokyo]] | area_total_km2 = 1.53 | area_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.toukei.metro.tokyo.jp/kokusei/2010/kd10za01108001.xls |title=平成22年 東京都区市町村町丁別報告 |access-date=29 August 2015}}</ref> | postal_code = 136-0081 | postal_code_type = [[Postal code#Japan|Postal Code]] }} '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို အစားထိုးရန် ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့ပြလေဆိပ်အသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းဆောင်ရွက်မှုကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အချောသတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တည်ဆောက်မှုများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သည့်အတွက် အရင်းမြစ်များကန့်သတ်ချက်ရှိပြီး အစီအစဉ်များသည်လည်း နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ လေဆိပ်စီမံကိန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် တရားဝင်ရပ်နားခဲ့သည်။ လေဆိပ်အသသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းထက် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် မဟာမိတ်တပ်အာဏာပိုင်များက ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="nikkei20131115">{{cite news|title=東京・夢の島、名前の由来は海水浴場　空港計画も|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASFK13038_U3A111C1000000|access-date=15 November 2013|newspaper=Nikkei Shimbun |date=15 November 2013}}</ref> ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူအတွက် ကမ်းခြေတစ်ခုကို ကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး "ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစကာ ကျွန်းကို စွန့်ပစ်အမှိုက်များထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ပလက်စတစ်အမှိုက်ကို အဓိကအဖြစ် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="nikkei20131115" /> ==ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ== [[File:Shin-Koto Incineration Plant (新江東清掃工) in Yumenoshima, Koto Ward, Tokyo.JPG|thumb|ရှင်းခိုတိုအမှိုက်မီးရှို့စက်ရုံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပြတိုက်]] *ယူးမဲနော့ရှိမဘေ့ဘောကွင်း<ref>{{cite web |url=http://www.yumenoshima.jp/about2.html |title=夢の島公園について |trans-title=Yumenoshima Park|access-date=19 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.union.tokyo23-seisou.lg.jp.e.de.hp.transer.com/kojo/shinkoto/index.html |title=Shin-Koto Incineration Plant |publisher= Clean Authority of Tokyo 23 cities General Affairs Department General Affairs Division|date=18 September 2015|access-date=30 September 2015 }}</ref> ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီမသန်စွမ်းအိုလံပစ်ပွဲတော်များအတွက် လေးပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ==ကျောင်းများ== ခိုတိုရပ်ကွက်ပညာရေးအဖွဲ့သည် မူလတန်းကျောင်းများ (南砂小学校) နှင့် အလယ်တန်းကျောင်း(南砂中学校) တို့ကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိနမိဆုနမူတတန်းကျောင်း <ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 小学校・義務教育学校前期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009062552/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> နှင့် မိနမိဆုနအလယ်တန်းကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 中学校・義務教育学校後期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009064532/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website|http://www.yumenoshima.jp/}} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 122t3p27b8c7pyolc0cblkq8nimklh8 1057117 1057116 2026-10-10T08:06:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကျောင်းများ */ 1057117 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = ယူးမဲနော့ရှိမ | native_name = 夢の島 | native_name_lang = ja | type = District | image = Yumenoshima park koto tokyo summer 2014.jpg | image_size = 250px | caption = [[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] | pushpin_map = Tokyo city | pushpin_caption = Location in Tokyo | coordinates = {{coord|35|39|00|N|139|49|55|E|display=inline}} | subdivision_type = Country | subdivision_name = Japan | subdivision_type1 = Prefecture | subdivision_name1 = [[Tokyo]] | area_total_km2 = 1.53 | area_footnotes = <ref>{{cite web |url=http://www.toukei.metro.tokyo.jp/kokusei/2010/kd10za01108001.xls |title=平成22年 東京都区市町村町丁別報告 |access-date=29 August 2015}}</ref> | postal_code = 136-0081 | postal_code_type = [[Postal code#Japan|Postal Code]] }} '''ယူးမဲနော့ရှိမ''' ((夢の島, စာဖြင့် - အိပ်မက်ကျွန်း) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့|တိုကျို]]၊ ခိုးတိုးမြို့ရှိ ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် တည်ရှိသည်။ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စွန့်ပစ်အမှိုက်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်တွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သည့် လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ==သမိုင်းကြောင်း== ၁၉၃၀ ခုနှစ်များတွင် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို အစားထိုးရန် ကျွန်းတွင် တိုကျိုမြို့ပြလေဆိပ်အသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ရန် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်။ လေဆိပ်တည်ဆောက်မည့် စီမံကိန်းဆောင်ရွက်မှုကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အချောသတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တည်ဆောက်မှုများကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သည့်အတွက် အရင်းမြစ်များကန့်သတ်ချက်ရှိပြီး အစီအစဉ်များသည်လည်း နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်။ လေဆိပ်စီမံကိန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားပြီးနောက်တွင် တရားဝင်ရပ်နားခဲ့သည်။ လေဆိပ်အသသစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်းထက် ဟနဲဒလေဆိပ်ကို တိုးချဲ့ရန်အတွက် မဟာမိတ်တပ်အာဏာပိုင်များက ဆန္ဒရှိခဲ့ကြသည်။<ref name="nikkei20131115">{{cite news|title=東京・夢の島、名前の由来は海水浴場　空港計画も|url=http://www.nikkei.com/article/DGXNASFK13038_U3A111C1000000|access-date=15 November 2013|newspaper=Nikkei Shimbun |date=15 November 2013}}</ref> ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အများပြည်သူအတွက် ကမ်းခြေတစ်ခုကို ကျွန်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး "ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ကမ်းခြေကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှစကာ ကျွန်းကို စွန့်ပစ်အမှိုက်များထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က ပလက်စတစ်အမှိုက်ကို အဓိကအဖြစ် စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="nikkei20131115" /> ==ကျွန်းပေါ်ရှိ နေရာများ== [[File:Shin-Koto Incineration Plant (新江東清掃工) in Yumenoshima, Koto Ward, Tokyo.JPG|thumb|ရှင်းခိုတိုအမှိုက်မီးရှို့စက်ရုံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံ]] *[[ယူးမဲနော့ရှိမပြတိုက်]] *ယူးမဲနော့ရှိမဘေ့ဘောကွင်း<ref>{{cite web |url=http://www.yumenoshima.jp/about2.html |title=夢の島公園について |trans-title=Yumenoshima Park|access-date=19 September 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.union.tokyo23-seisou.lg.jp.e.de.hp.transer.com/kojo/shinkoto/index.html |title=Shin-Koto Incineration Plant |publisher= Clean Authority of Tokyo 23 cities General Affairs Department General Affairs Division|date=18 September 2015|access-date=30 September 2015 }}</ref> ==၂၀၂၀ နွေရာသီအိုလံပစ်== ယူးမဲနော့ရှိမပန်းခြံသည် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်နှင့် ၂၀၂၀ ခုနှစ် နွေရာသီမသန်စွမ်းအိုလံပစ်ပွဲတော်များအတွက် လေးပစ်ပြိုင်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် နေရာဖြစ်ခဲ့သည်။ ==ကျောင်းများ== ခိုတိုရပ်ကွက်ပညာရေးအဖွဲ့သည် မူလတန်းကျောင်းများ (南砂小学校) နှင့် အလယ်တန်းကျောင်း(南砂中学校) တို့ကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိနမိဆုနမူတတန်းကျောင်း <ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 小学校・義務教育学校前期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009062552/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/shogakko/documents/r40401shou-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> နှင့် မိနမိဆုနအလယ်တန်းကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|title=江東区立 中学校・義務教育学校後期課程 通学区域一覧|publisher=Koto Ward|accessdate=2022-10-09|archive-date=9 October 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221009064532/https://www.city.koto.lg.jp/581101/kodomo/gakko/shuen/chugakko/documents/r40401chuu-tsuugakukuiki.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== * {{Official website|http://www.yumenoshima.jp/}} {{in lang|ja}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] d8thipm6c4vk3ddzgccb5osfpcyiou1 0 292619 1057068 2026-10-10T03:44:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 စာမျက်နှာကို [[ယူးမဲနော့ရှိမ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1057068 wikitext text/x-wiki #REDIRECT[[ယူးမဲနော့ရှိမ]] 3sdsfpovz6lg1orblp5md81rewo7kjw 14 292620 1057074 2026-10-10T03:45:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057074 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] lsoni8tb7ta7oqvecufva9ywmxtezgn 14 292621 1057075 2026-10-10T03:46:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057075 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] cjmnbfkjxyugc504cs15ndgksykj8ea 14 292622 1057076 2026-10-10T03:47:08Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057076 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] e5viw535rc56vbbaw09203kicsbpsf3 100 292623 1057078 2026-10-10T03:53:03Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=10|day=10|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057078 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=10|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} o5iam0rot5xmjehqj6e33ajsi1qqmxs 1057120 1057078 2026-10-10T08:29:13Z Salai Rungtoi 22844 1057120 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=10|content= <!-- All news items below this line --> '''စီးပွားရေးနှင့် စီးပွားကူးသန်း''' *[[ဆန်|မြန်မာ့ပေါ်ဆန်းဆန်]]သည် [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]တွင် ကျင်းပသည့် နိုင်ငံတကာဆန်စပါးညီလာခံ၌ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးဆန်ဆု (World Best Rice Award 2026) ကို ဒုတိယအကြိမ် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/89112 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} cgwcnahud3r6gvl4xk2j84zfwfjrwny 0 292624 1057080 2026-10-10T04:02:59Z Zawzawaungthwin 100038 အင်ဒိုနီးရှား–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့အကြား ထားရှိသည့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးဖြစ်သည် 1057080 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|အင်ဒိုနီးရှား–မြန်မာ|Indonesia|Myanmar|filetype=svg}} '''အင်ဒိုနီးရှား–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး''' သည် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တို့အကြား ထားရှိသည့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးဖြစ်သည်။နှစ်နိုင်ငံသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်တွင် သံတမန်အဆက်အသွယ် စတင်ခဲ့ကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် သံရုံးဖွင့်လှစ်ထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံကလည်း [[ဂျကာတာမြို့]]တွင် သံရုံးဖွင့်လှစ်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Diplomatic Relations with Myanmar – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/deplomatic-relations-with-myanmar/ |access-date=2026-10-09 |website=www.mofa.gov.mm}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း == [[File:Soekarno and Sao Shwe Thaik.JPG|thumb|[[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ]] [[ဆူကာနို]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|မြန်မာသမ္မတ]] [[စဝ်ရွှေသိုက် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စပ်ရွှေသိုက်]]]] ရှေးခေတ် အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် ၁၄ ရာစုကတည်းက စတင်ခဲ့သည်။ မာဂျာပါဟစ်နိုင်ငံခေတ်က ရေးသားခဲ့သော ဂျာဗားလက်ရေးမူ နာဂရက္ကတဂမ တွင် ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း [[မုတ္တမမြို့]]ဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသော မရုတ္တမ အမည်ရှိ ပြည်နယ်တစ်ခုအကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် အင်ဒိုနီးရှား၏ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအတွက် အခိုင်အမာ ထောက်ခံအားပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အာဏာလွှဲပြောင်းရေးကာလ၌ ရှိနေဆဲဖြစ်သော မြန်မာအစိုးရက နယူးဒေလီမြို့တွင် အင်ဒိုနီးရှား အရေးကိစ္စဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲတစ်ရပ် ကျင်းပပေးရန် အိန္ဒိယအစိုးရထံ တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်မှ ဧပြီလ ၂ ရက်အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နယူးဒေလီမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော အာရှဆက်ဆံရေး ညီလာခံတွင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီ လက်အောက်တွင် ရှိဆဲဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံက [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ|နယ်သာလန်]] (ဒတ်ခ်ျ) အစိုးရ၏ [[ဂျားဗားကျွန်း|ဂျားဗား]] နှင့် [[ဆူမတြာကျွန်း]] တွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သော စစ်ရေးအရ ထိုးစစ်ဆင်မှုကြီး ၂ ခုကို ရှုတ်ချခြင်းဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားအား ထောက်ခံကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ဒတ်ခ်ျတို့သည် ၎င်းတို့၏ စစ်ဆင်ရေးကို အများပြည်သူ လက်ခံလာအောင် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏ နှိမ်နင်းမှု/ရဲလုပ်ငန်း ဟု သုံးနှုန်းခဲ့သော်လည်း အင်ဒိုနီးရှားဘက်ကမူ '''ဒတ်ခ်ျစစ်ရေး ကျူးကျော်မှု''' ဟုသာ တရားဝင် သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှား လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံက အာချေးပြည်သူများ လှူဒါန်းခဲ့သော အင်ဒိုနီးရှား Dakota RI-001 Seulawah လေယာဉ်ကို ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ထိုစဉ်က ရန်ကုန်မြို့ မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်သို့ ဆင်းသက်ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ယင်းလေယာဉ်ကို မြန်မာနိုင်ငံ Union of Burma Airways က ငှားရမ်းအသုံးပြုခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံထံမှ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လွတ်လပ်ရေး]] ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက် နှစ်နိုင်ငံသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် သံတမန်အဆက်အသွယ် တရားဝင် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခြင်း၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ရန်ကုန်မြို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားနေအိမ် (Indonesian House) ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတနိုင်ငံ သံရုံးအဖြစ်သို့ အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သမ္မတ ဆူကာနို က မြန်မာနိုင်ငံကို စစ်မှန်သော လွတ်လပ်ရေးကို ရယူရန်နှင့် ကြိုးပမ်းရာတွင် အဖော်မွန်ကောင်းတစ်ဦး ဟု ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ဖူးသည်။ == ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု == အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]] အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာမှုကို ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီအကူးအပြောင်း လုပ်ငန်းစဉ်များကိုလည်း ထောက်ခံအားပေးသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်ဒိုနီးရှားသည် နေပြည်တော်အနေဖြင့် အာဏာရှင်စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် အဆက်မပြတ် တိုက်တွန်းအားပေးခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း ဒီမိုကရေစီ စောင့်ကြည့်သူ၏ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် မွတ်ဆလင်လူဦးရေ အများဆုံးရှိသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအနေဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားသည် မွတ်ဆလင် လူနည်းစုများအပေါ် ပစ်မှတ်ထားသည့် လူမျိုးရေးအကြမ်းဖက်မှုများကို အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒုက္ခသည် ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် [[ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး]] တို့နှင့်လည်း အမြင်ချင်းဖလှယ် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ထိုအရေးအတွက် အဖြေရှာရာတွင် အင်ဒိုနီးရှား၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို ကုလသမဂ္ဂအေဂျင်စီက ကျေးဇူးတင်ရှိကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ ယုဒိုယိုနိုက ဒေသတွင်း အခြားနေရာများရှိ မွတ်ဆလင်များအပေါ်ပါ သက်ရောက်မှုများ ရှိလာနိုင်သည့်အတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဦးဆောင်သော မွတ်ဆလင်ဆန့်ကျင်ရေး အကြမ်းဖက်မှုများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပေးရန် မြန်မာ့ခေါင်းဆောင်များကို တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် ရိုဟင်ဂျာအရေးကို ပညာသားပါပါ၊ သင့်လျော်စွာ ဖြေရှင်းရန်နှင့် တင်းမာမှုများ၊ အကြမ်းဖက်မှုများကို တားဆီးရန် မြန်မာနိုင်ငံအား တိုက်တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး ယင်းရည်မှန်းချက်များ ပေါက်မြောက်စေရန် မြန်မာနိုင်ငံကို ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် အသင့်ရှိခဲ့သည်။<ref name="YahooNews">{{cite web |author=Jason Szep and John O'Callaghan |date=April 23, 2013 |title=Indonesian president urges Myanmar to address Muslim violence |url=https://news.yahoo.com/indonesia-urge-myanmar-address-muslim-violence-055337660.html |access-date=4 June 2013 |publisher=Reuters}}</ref> ၂၀၁၃ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက်နှင့် သြဂုတ်လ ၂၀ ရက်တို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားရဲတပ်ဖွဲ့၏ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးတပ်ဖွဲ့ သည် အကြမ်းဖက်သံသယရှိသူများကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဂျကာတာမြို့ရှိ မြန်မာသံရုံးကို ဗုံးခွဲရန် အင်ဒိုနီးရှား အစ္စလာမ္မစ် စစ်သွေးကြွများ၏ ကြံစည်မှုကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤပျက်ကွက်သွားခဲ့သော အကြမ်းဖက်ကြံစည်မှုမှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ မွတ်ဆလင်များ သတ်ဖြတ်ခံရမှုကို လက်စားချေသည့်အနေဖြင့် လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြသည်။<ref>{{cite web |author=M. Andi Perdana |date=21 August 2013 |title=Police Arrest Three Terrorist Suspects |url=http://en.tempo.co/read/news/2013/08/21/057506033/Police-Arrests-Three-Terrorist-Suspects |access-date=4 December 2013 |website=tempo.co |publisher=Tempo}}</ref> ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ စစ်ရေးအရ ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ဆန္ဒပြသူများသည် ဂျကာတာရှိ မြန်မာသံရုံးရှေ့တွင် ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး အဆောက်အအုံအတွင်းသို့ မိုလိုတော့ (ဓာတ်ဆီဗုံး) တစ်လုံး ပစ်သွင်းခံသည်။<ref>{{cite news |author=Chandi Vatvani |date=3 September 2017 |title=Molotov cocktail thrown at Myanmar embassy in Jakarta |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/molotov-cocktail-thrown-at-myanmar-embassy-in-jakarta-9181844 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170903145745/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/molotov-cocktail-thrown-at-myanmar-embassy-in-jakarta-9181844 |archive-date=3 September 2017 |access-date=3 September 2017 |website=channelnewsasia.com |publisher=Channel News Asia}}</ref> == ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းဆက်ဆံရေး == ၂၀၂၁ ခုနှစ် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက် နှစ်နိုင်ငံ၏ဆက်ဆံရေးသည် အေးစက်သွားခဲ့သည်။အင်ဒိုနီးရှားဘက်က မြန်မာအား သံတမန်အဆက်အသွယ်ကို သံရုံးကိုယ်စားလှယ်ဖြင့်သာ ဆက်ဆံခဲ့သည်။မြန်မာဘက်ကလည်း သံရုံးတာဝန်ခံဖြင့်သာ ပြန်လည်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ထို့အပြင် အင်ဒိုနီးရှားက မြန်မာအား နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုလုပ်ရန် နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကိစ္စဆောင်ရွက်ရန် အမြဲတစေတိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Bardjan |date=2026-07-16 |title=Indonesia Says It Is Prepared to Help Broker Peace in Myanmar |url=https://en.tempo.co/read/2113992/indonesia-says-it-is-prepared-to-help-broker-peace-in-myanmar |access-date=2026-10-10 |website=Tempo English |language=en}}</ref> == အဆင့်မြင့် ခရီးစဉ်များ == [[File:SBY dan Thein Sein 23-04-2013.jpg|240px|right|thumb|အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ ဆူစီလို ဘမ်ဘန်း ယူဒိုယိုနို၏ မြန်မာပြည်ခရီးစဥ်အတွင်း သမ္မတဦးသိန်းစိန်နှင့်အတူ နှစ်နိုင်ငံသမ္မတများအား မြင်တွေ့ရစဥ်(၂၃ ဧပြီ ၂၀၁၃)]] သမ္မတ ဆူကာနို သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ၁၉၇၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၂-၂၉ ရက်နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃-၂၅ ရက်တို့တွင် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း]]သည် ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁-၁၄ ရက်နှင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈-၁၃ ရက်တို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် သမ္မတ ဆူကာနို ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ၁၉၉၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃-၂၅ ရက်တို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားသို့ ကိုယ်ပိုင်ခရီးစဉ်ဖြင့် သွားရောက်ခဲ့သေးသည်။ ထို့အတူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] သည်လည်း နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်အနေဖြင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၅-၈ ရက်၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧပြီလတို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref name="JakartaGlobe">{{cite web |date=April 19, 2013 |title=SBY to Visit Singapore, Myanmar, Brunei |url=http://www.thejakartaglobe.com/news/sby-to-visit-singapore-myanmar-brunei/ |access-date=25 May 2013 |website=Jakarta Globe |publisher=Jakarta Globe}}</ref> အင်ဒိုနီးရှား-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်လာမှုကို ပြသသည့် အခြားသော လက္ခဏာရပ်များမှာ အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ သုံးဦး၏ မြန်မာနိုင်ငံခရီးစဉ်များ ဖြစ်သည်။ သမ္မတ Abdurrahman Wahid ၏ ၁၉၉၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့ခရီးစဥ်၊ သမ္မတ Megawati Sukarnoputri ၏ ၂၀၀၁ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့ခရီးစဥ် နှင့် သမ္မတ ဆူစီလို ဘမ်ဘန်း ယူဒိုယိုနို ၏ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁-၂ ရက်နေ့ နှင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၃-၂၄ ရက်နေ့ခရီးစဥ်များဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းစိန် သည်လည်း ၂၀၀၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆-၁၇ ရက်နှင့် သမ္မတဖြစ်ပြီးနောက် ၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလတို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် သွားရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2013-04-23 |title=အင်ဒိုနီးရှား သမ္မတ နေပြည်တော် ရောက်ရှိ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/indo-president-visit-myanmar-04232013100233.html |access-date=2026-10-10 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> == ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု == အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ တင်ပို့သည့် ပစ္စည်းများတွင် စက္ကူနှင့် စက္ကူထွက်ကုန်များ၊ စားအုန်းဆီ၊ သံနှင့်သံမဏိ၊ ဆေးရွက်ကြီးနှင့် ရာဘာတို့ ပါဝင်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အင်ဒိုနီးရှားက မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြောင်း၊ သစ်၊ အခွံမာသီးများ၊ ငါးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ဝယ်ယူသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လ စာရင်းများအရ အင်ဒိုနီးရှား-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်မှု တန်ဖိုးမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၅၉ သန်း ရှိသည်။<ref name="BangkokPost">{{cite web |date=24 April 2013 |title=Myanmar, Indonesia boost ties, trade |url=http://www.bangkokpost.com/news/asia/346803/myanmar-indonesia-boost-ties-trade |access-date=25 May 2013 |website=bangkokpost.com |publisher=Bangkok Post}}</ref> အင်ဒိုနီးရှားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးကဏ္ဍတို့တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် သဘောတူခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှား၏ အကြီးဆုံး စီမံကိန်းထုတ်လုပ်သူ PT Semen Indonesia ကုမ္ပဏီ သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ဆောက်မည့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၂၀၀ တန်ဖိုးအထိ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်ခရီးစဉ်တွင် သမ္မတ ယူဒိုယိုနို က မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့်အညီ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို တိုးမြှင့်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အင်ဒိုနီးရှား၏ အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီများကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် တွန်းအားပေးမည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွက် ကုန်သွယ်မှုပမာဏ ပန်းတိုင်ကို ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြောင်း ကတိပြုပြောကြားခဲ့သည်။ထို့အပြင် အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့သည် နှစ်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်မှုပမာဏကို မြှင့်တင်လျက်ရှိပြီး ကုန်သွယ်မှုပမာဏသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် မြန်မာနိုင်ငံထံမှ ဆန်တန်ချိန် ၃၀၀,၀၀၀ ဝယ်ယူရန် ကမ်းလှမ်းထားခဲ့သည်။<ref name="GlobalCement">{{cite web |date=27 March 2013 |title=Semen Indonesia to build US$200m plant in Myanmar |url=http://www.globalcement.com/news/item/1540-semen-indonesia-to-build-us$200m-plant-in-myanmar |access-date=24 June 2013 |website=globalcement.com |publisher=Global Cement}}</ref> == လူကုန်ကူးမှုတိုက်ဖျက်ခြင်း == အင်ဒိုနီးရှား-မြန်မာ ဆက်ဆံရေးတွင် လူကုန်ကူးမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများ အပါအဝင် သံတမန်ရေးရာနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပါဝင်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ထိုင်း၊ မြန်မာနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သော ကြီးမားသည့် နှိမ်နင်းမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ငွေလိမ်ဂိုဏ်းစင်တာများမှ နိုင်ငံသား ၈၄ ဦးကို မိခင်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် မြဝတီမြို့၌ ပိတ်မိနေခဲ့သော ယင်းကယ်တင်ခံရသူများကို ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မဲဆောက်မြို့မှတစ်ဆင့် ဂျကာတာသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် နောက်ထပ်နိုင်ငံသား ၃၆၀ ကျော်ကိုပါ ဆက်လက် ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ အဓမ္မ လုပ်အားပေးစေခိုင်းမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသော အဆိုပါ ငွေလိမ်ဂိုဏ်းစင်တာများသည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ဝန်းရှိ လူထောင်ပေါင်းများစွာကို သားကောင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဤနှိမ်နင်းမှုသည် ထိုင်းနှင့် တရုတ်ခေါင်းဆောင်များ၏ ဖေဖော်ဝါရီလတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုနောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ငွေလိမ်ဂိုဏ်းစခန်းများသို့ လျှပ်စစ်မီး ဖြတ်တောက်ခြင်းအပါအဝင် ပိုမိုတင်းကျပ်သော အစီအမံများကို လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |date=2025-02-28 |title=84 Indonesians freed from scam centers in Myanmar arrive home |url=https://apnews.com/article/indonesia-thailand-myanmar-scam-centers-c38d3b2919471c42b940293daf7defe9 |access-date=2025-03-05 |website=AP News |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:အင်ဒိုနီးရှား - မြန်မာ ဆက်ဆံရေး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] [[Category:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} hed7sz11ui62aqdjp9tu85prl2bk1ta 14 292625 1057085 2026-10-10T04:07:15Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှား - မြန်မာ ဆက်ဆံရေး 1057085 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] [[Category:အင်ဒိုနီရှားနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] i83bobfr6ennbkt2mzokx7kc9k0rdub 14 292626 1057086 2026-10-10T04:08:37Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီရှားနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး 1057086 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] nw8bz3fbrzkyevsjzjwl6262ne72mu7 14 292627 1057098 2026-10-10T05:11:24Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး 1057098 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဍတွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။ {{Commonscat|Bilateral relations of Indonesia}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး]] asl4fd5e9pwsjz5afqtx3w90jr8agl6 14 292628 1057099 2026-10-10T05:16:48Z Zawzawaungthwin 100038 ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး 1057099 wikitext text/x-wiki ဤကဏ္ဍတွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော အကြောင်းအရာများ ပါဝင်သည်။ {{Commons category|International relations of Indonesia}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံအလိုက် နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး|နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေး]] [[ကဏ္ဍ:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] rqtc32hqrkii2uma81r1ntz57xk2oc0 3 292629 1057102 2026-10-10T06:37:01Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1057102 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54420-24 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၃၇၊ ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 7f4ldfnfk4gyarvm2k46uo73mf7ig0m 3 292631 1057107 2026-10-10T07:37:07Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1057107 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ပိုင်ဖြိူး ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၇:၃၇၊ ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) czbtp4br4lcgfapdhwjv0r6lvx23gcb 0 292632 1057119 2026-10-10T08:11:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " ဆရုရှိ (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခနဂဝခရိုင်၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057119 wikitext text/x-wiki ဆရုရှိ (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခနဂဝခရိုင်၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ တစ်ခုတည်းသော သဘာဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် တိုခုဂဝရှောဂွန်းအတဲ (Tokugawa shogunate) သည် ကျွန်းကို အမြောက်လက်နက်စနစ်များ ထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကာလနောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်းသည် ယဗာခိုဆုခရေတပ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ntm7s786fulufmbe1d8w5dcyno5g6y2 3 292633 1057121 2026-10-10T08:37:13Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1057121 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Sakai Yayoi ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၃၇၊ ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) jvinti6p175tfuix59dnyznwv3ky9sq 3 292634 1057126 2026-10-10T09:37:20Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1057126 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Redguy834 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၇၊ ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 99c4ov20hue8wcfgyz8rd5w3278y15r 3 292635 1057127 2026-10-10T09:37:30Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1057127 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် ေဒါက်တာညီသွေးသြသဓ ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၃၇၊ ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) lppsuffptkj9ve7phj7ndih4lximqjz 3 292636 1057133 2026-10-10T11:37:41Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1057133 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54331-35 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၁:၃၇၊ ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) dqnwefm94q97wonrrt6ezzacwndfby8