ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2886 1057136 1057004 2026-10-10T13:00:46Z Dr Lotus Black 31011 /* လေထု */ 1057136 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mercury symbol (bold).svg|24px|☿]] | image = [[File:Mercury in color - Prockter07-edit1.jpg|260px]] | caption = မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်မှ မာကျူရီဂြိုဟ် (၂၀၀၈) ခုနှစ် | orbit_ref = <ref name="horizons" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * 0.466&nbsp;697 [[Astronomical unit|AU]] * 69,816,900&nbsp;km }} | perihelion = {{plainlist | * 0.307&nbsp;499 AU * 46,001,200&nbsp;km }} | semimajor = {{plainlist | * 0.387&nbsp;098 AU * 57,909,050&nbsp;km }} | eccentricity = 0.205&nbsp;630<ref name="fact" /> | period = {{plainlist | * 87.969&nbsp;1 [[day|d]] * 0.240&nbsp;846 [[julian year (astronomy)|yr]] * 0.5 Mercury [[solar day]] }} | synodic_period = 115.88&nbsp;d<ref name="fact" /> | avg_speed = 47.362&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * 7.005° to [[ecliptic]] * 3.38° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]] * 6.34° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane" /> }} | asc_node = 48.331° | arg_peri = 29.124° | mean_anomaly = 174.796° | satellites = မရှိ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | diameter = {{val|4880|u=km}} | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|2439.7|1.0|u=km}}}}<ref name="nasa" /><ref name="Seidelmann2007" /> * {{val|0.3829}} Earths }} | flattening = 0<ref name="Seidelmann2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|7.48|e=7|u=km2}}<ref name="nasa" /> * 0.147 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|6.083|e=10|u=km3}}<ref name="nasa" /> * 0.056 Earths }} | mass = {{plainlist | * {{val|3.3011|e=23|u=kg}}<ref name="Mazarico2014" /> * 0.055 Earths }} | density = {{val|5.427|u=g/cm3}}<ref name="nasa" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|3.7|u=m/s2}} * 0.38 [[g-force|g]]<ref name="nasa" /> }} | moment_of_inertia_factor = {{val|0.346|0.014}}<ref name="Margot2012" /> | escape_velocity = 4.25&nbsp;km/s<ref name="nasa" /> | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|58.646|u=d}} * {{val|1407.5|u=h}}<ref name="nasa" /> }} | rot_velocity = {{convert|10.892|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = {{nowrap|2.04′ ± 0.08′}} (to orbit)<ref name="Margot2012" /><br>(0.034°)<ref name=fact/> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|18|44|2}} * 281.01°<ref name="fact" /> }} | declination = 61.45°<ref name="fact" /> | albedo = {{plainlist | * 0.068 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="MallamaMercury" /> * 0.142 ([[Geometric albedo|geom.]])<ref name="MallamaMercury" /> }} | magnitude = −2.6<ref Name="MallamaSky" /> to 5.7<ref name="fact" /><ref name="ephemeris" /> | angular_size = 4.5–13″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 0°N, 0°W <ref name=vasa>{{cite journal | title= Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits | first1= Ashwin R. | last1= Vasavada | first2= David A. | last2= Paige | first3= Stephen E. | last3= Wood | date= 19 February 1999 | url= http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | journal= Icarus | volume= 141 | pages= 179–193 | id= Figure 3 with the "TWO model"; Figure 5 for pole | bibcode= 1999Icar..141..179V | doi= 10.1006/icar.1999.6175 | issue= 2 | archive-date= 13 November 2012 | access-date= 2 March 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20121113124427/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | url-status= dead }}</ref> | min_temp_1 = 100 K <!-- (-173 °C) --> | mean_temp_1 = 340 K <!-- (67 °C) --> | max_temp_1 = 700 K <!-- (427 °C) --> | temp_name2 = 85°N, 0°W<ref name=vasa /> | min_temp_2 = 80 K <!-- (-193 °C) --> | mean_temp_2 = 200 K <!-- (-73 °C) --> | max_temp_2 = 380 K <!-- (106.85 °C) --> <!---| temp_name3 = 90°N<ref name=vasa /> |min_temp3=180K |mean_temp3=180K | max_temp_3 = 180 K (−93 °C) --> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Mercury.ogg|ˈ|m|ɜr|k|j|ə|r|i}} | adjectives = Mercurian,<ref name="webster" /> Hermian | atmosphere = yes | surface_pressure = trace (<~0.005 [[picobar]]) | atmosphere_ref=<ref name=fact2015>{{cite web|title=Mercury Fact Sheet|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|publisher=NASA|accessdate=27 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106171436/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|archivedate=6 November 2015|date=22 December 2015}}</ref> | atmosphere_composition = {{plainlist | * 42% မော်လီကျူလာ [[အောက်ဆီဂျင်]] * 29.0% [[ဆိုဒီယမ်]] * 22.0% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] * 6.0% [[ဟီလီယမ်]] * 0.5% [[ပိုတက်ဆီယမ်]] * Trace amounts of [[အာဂွန်]], [[နိုက်ထရိုဂျင်]], [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]], [[ရေငွေ့]], [[ဇီနွန်]], [[krypton|ခရိုင်ပတွန်]], [[နီယွန်]] }} }} '''ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mercury}}) သည် [[နေ]]မှ ပထမဆုံးမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အလွန် ကျဲပါးသော လေထုစနစ်သာ ရှိသည့် ကျောက်ဆောင် ဂြိုဟ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် တွင်းဝကြီးများစွာ တည်ရှိခြင်း၊ တွန်းကန်ပြတ်ကြောင်းများမှ ထွက်ပေါ်လာသော အချိုးအစားကြီးမားသည့် ရူးပတ်စ် (rupes) ခေါ် ကုန်းမြင့် အက်ကြောင်းစနစ်များ ပါဝင်ခြင်းနှင့် ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်စဉ်ထွက်လာသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လင်းလက်သည့် ရောင်ခြည်တန်းစနစ်များ တည်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် [[လကမ္ဘာ]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ဆင်တူသည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံး တွင်းဝကြီးဖြစ်သော ''Caloris Planitia'' သည် အချင်း ၁,၅၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၆၀ မိုင်) ရှိရာ ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံး အချင်း၏ (၄,၈၈၀ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၃,၀၃၀ မိုင်) သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ပတ်လမ်းအတွင်း ပတ်လှည့်နေသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်ယံတွင် နေနှင့် အမြဲတမ်း နီးကပ်စွာ တွေ့ရှိရပြီး ''မိုးသောကြယ်'' သို့မဟုတ် ''ညနေကြယ်'' အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမှလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များမှလည်းကောင်း သွားရောက်ရန်အတွက် သွားလာရေးဆိုင်ရာ အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲ (delta-v) အမြင့်မားဆုံး လိုအပ်သည့် ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ကြယ်ကြည့်နှစ် (sidereal year - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈.၀ ရက်) နှင့် ကြယ်ကြည့်ရက် (sidereal day - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၅၈.၆၅ ရက်) တို့သည် ၃:၂ အချိုးအစားဖြင့် လည်ပတ်မှု-ပတ်လမ်း အသံဟုန်ညီမျှမှု (spin–orbit resonance) တည်ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ နေရက် တစ်ရက် (နေထွက်ချိန်မှ နောက်တစ်ကြိမ် နေထွက်ချိန်အထိ) သည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၁၇၆ ရက်ခန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ကြယ်ကြည့်နှစ်၏ နှစ်ဆမျှ ကြာမြင့်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈ ရက်ရှိသော တစ်နှစ်ပတ်လုံး နေရောင်ခြည် အပြည့်အဝ ရရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ပတ်လှည့်ချိန်တွင် အဆိုပါ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် အခြား ကမ္ဘာ့ရက် ၈၈ ရက်အကြာ နောက်တစ်ကြိမ် နေမထွက်မီအထိ အမှောင်ထုအတွင်း၌သာ တည်ရှိနေမည် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အထက်တွင် အလွန်တရာ ကျဲပါးလှသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] (exosphere) လေထုနှင့် နေမှလာသော လေပြင်းများကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ရုံမျှသာ အားရှိသော ဖျော့တော့သည့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တည်ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်း အလွန်တရာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှုနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရရှိသော ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည်နှင့် အပူချိန်တို့သည် အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲမှု ရှိကြရာ၊ [[အီကွေတာ]] ဒေသများတွင် ညဘက်၌ -၁၇၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ နေရောင်ခြည် ကျရောက်ချိန်တွင် ၄၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၇၉၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည့်အပြင် အပူကို ထိန်းသိမ်းပေးမည့် လေထု ကင်းမဲ့နေသဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပြီးလျှင် ဒုတိယ အပူဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု အလွန်တရာ နည်းပါးသောကြောင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများသည် အမြဲတမ်း အရိပ်ကျလျက် ရှိသည်။ ယင်းက တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲများ တည်ရှိနေနိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မူလအစနှင့် ဖြစ်တည်တိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်နေသော အယူအဆ အများအပြား ရှိကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်လောင်းများနှင့် တိုက်မိခြင်းနှင့် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံခြင်းတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားကြရာ ၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းအထိ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပထဝီဝင် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အသေးစိတ် အချက်အလက် အများအပြားမှာ သုတေသနပြုဆဲ သို့မဟုတ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်များမှ ဒေတာများကို စောင့်ဆိုင်းဆဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မန်တယ်အလွှာသည် အလွန်တရာ အသားညီသဖြင့် ယင်းက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ဖြစ်တည်စ ကာလများက ချော်ရည်သမုဒ္ဒရာ (magma ocean) ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အခဲ မန်တယ်အလွှာနှင့် ဆီလီကိတ် ဂျပ်ပြင် တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲ အပြင်ဘက် ဗဟိုအမြူတေ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အရည် ဗဟိုအမြူတေအလွှာနှင့် အစိုင်အခဲ အတွင်းဗဟိုအမြူတေတို့ တည်ရှိနိုင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ဘီလီယံ သို့မဟုတ် ရှစ်ဘီလီယံခန့်တွင် နေသည် [[ဧရာမကြယ်နီ]] (red giant) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားချိန်၌ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]နှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့နှင့်အတူ ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/|title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science|work=NASA Science |date=December 11, 2018}}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဂြိုဟ် (သို့မဟုတ် လှည့်လည်သွားလာနေသော ကြယ်) တစ်စင်းအဖြစ် စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီး အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသော ရှေးဟောင်းဂြိုဟ် (classical planet) တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၎င်းအား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်း ရောမနတ်ဘုရားနှင့် နတ်ဘုရားများ၏ သဝဏ်လွှာပါးသူ ဖြစ်သော Mercurius (Mercury) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်မှာ ၁၉၇၄ ခုနှစ်ရှိ မာရီနာ ၁၀ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ MESSENGER နှင့် BepiColombo ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ်များက သွားရောက်လေ့လာ သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== {{Multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | total_width = 365 | caption_align = <!-- left (default), center, right --> | image_style = <!-- bordier:1; (default) --> | image_gap = <!-- 5 (default)--> <!-- image 1 --> | image1 = Terrestrial planet size comp 2024.png | alt1 = | caption1 = နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်ထုထည်ရှိဝတ္ထုများအား စကေးအချိုးအစားမှန်ဖြင့် ပြသထားသည့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပုံရိပ် ဖြစ်သည်။ ဘယ်မှ ညာသို့ - ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]၊ [[လကမ္ဘာ]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရီးစ်]] ဂြိုဟ်သိမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။}} ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ မြေကမ္ဘာဆင်တူဂြိုဟ် သို့မဟုတ် ကျောက်သားအခြေပြုဂြိုဟ် (terrestrial planet) လေးစင်းအနက် တစ်စင်းဖြစ်ရာ၊ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ပင် ကျောက်ဆောင်ထုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အီကွေတာ အချင်းဝက် ၂,၄၃၉.၇ ကီလိုမီတာ (၁,၅၁၆.၀ မိုင်) သာရှိသဖြင့်<ref name="fact"/> နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများဖြစ်ကြသော [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]]နှင့် [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]တို့ထက် (ထုထည်ပမာဏ ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း) အရွယ်အစားအားဖြင့် ပိုမိုသေးငယ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို အကြမ်းအားဖြင့် သတ္တုဓာတ် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဆီလီကိတ် ဒြပ်ဝတ္ထု ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== {{Multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | total_width = 365 | caption_align = <!-- left (default), center, right --> | image_style = <!-- bordier:1; (default) --> | image_gap = <!-- 5 (default)--> <!-- image 1 --> | image1 = Mercury with magnetic field.svg | alt1 = | caption1 = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်း}} ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော ဆီလီကိတ် အပေါ်ယံလွှာနှင့် မန်တယ်အလွှာ တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော အပြင်ဘက် သတ္တု ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ဒြပ်ရည် ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာနှင့် အတွင်းပိုင်း အစိုင်အခဲ ဗဟိုဝတ်ဆံတို့ အဆင့်ဆင့် တည်ရှိနေဟန် တူသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |title=MESSENGER Provides New Look at Mercury's Surprising Core and Landscape Curiosities |publisher=NASA |editor-first=Tricia |editor-last=Talbert |date=March 21, 2012 |access-date=April 20, 2018 |archive-date=January 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112170032/https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |title=Scientists find evidence Mercury has a solid inner core |format=Press release |date=April 17, 2023 |last1=Genova |first1=Antonio |display-authors=et al |website=AGU Newsroom |language=en-US |access-date=April 17, 2019 |archive-date=April 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417162031/https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |url-status=live }}</ref> သံဓာတ် ကြွယ်ဝသော ဗဟိုဝတ်ဆံ၏ ပါဝင်မှုစနစ်မှာ မရေရာသေးသော်လည်း [[နီကယ်]]၊ [[ဆီလီကွန်]]တို့အပြင် [[ဆာလဖာ]]၊ [[ကာဗွန်]]နှင့် အခြား ဒြပ်စင် အနည်းငယ် ပါဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆမှာ ၅.၄၂၇ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိသဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆဖြစ်သော ၅.၅၁၅ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဂြိုဟ်နှစ်စင်းစလုံးမှ ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖိသိပ်ခံရမှု အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖယ်ရှားတွက်ချက်မည်ဆိုပါက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ဝတ္ထုများသည် ကမ္ဘာ့ဒြပ်ဝတ္ထုများထက် ပိုမို သိပ်သည်းမည်ဖြစ်ရာ ဖိသိပ်မထားသော သိပ်သည်းဆ (uncompressed density) မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်အတွက် ၅.၃ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ နှင့် ကမ္ဘာမြေအတွက် ၄.၄ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ အသီးသီး ရှိကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆကို ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံ အသေးစိတ်ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ဗဟိုဝတ်ဆံ၌ ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုကြောင့် ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် အလွန် ပိုမို သေးငယ်သဖြင့် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဒေသများသည် ထိုမျှလောက် ဖိသိပ်ခံရခြင်း မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ယခုကဲ့သို့ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားစွာ တည်ရှိနေရန်အတွက် ၎င်း၏ ဗဟိုသည် အချိုးအစားအားဖြင့် ကြီးမားရမည်ဖြစ်ပြီး သံဓာတ် ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံ အချင်းဝက်ကို ၀.၃၄၆ ± ၀.၀၁၄ ရှိသော ပတ်လည်ရွေ့လျားမှု မိုမန့် ကိန်းသေ (moment of inertia factor) နှင့် ကိုက်ညီအောင် ကန့်သတ်တွက်ချက်ထားသည့် အတွင်းပိုင်း စံနမူနာများအရ ၂,၀၂၀ ± ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁,၂၅၅ ± ၁၉ မိုင်) ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံသည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ တစ်ခုလုံး၏ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ရယူထားရာ၊ ကမ္ဘာမြေအတွက်မူ ဤအချိုးအစားမှာ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၌ အရည်ပျော်နေသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တည်ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံတွင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များထက် သံပါဝင်မှု ပမာဏ ပိုမိုမြင့်မားပြီး၊ ဤသည်ကို ရှင်းပြနိုင်ရန် အယူအဆ အများအပြားကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံး အသိအမှတ်ပြုထားသည့် အယူအဆမှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် မူလက နေအဖွဲ့အစည်း၏ ကျောက်ဆောင် ဒြပ်ဝတ္ထုများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသော သာမန် ကွန်ဒရိုက် ဥက္ကာခဲများ (common chondrite meteorites) နှင့် ဆင်တူသည့် သတ္တု-ဆီလီကိတ် အချိုးအစား ရှိခဲ့ပြီး၊ ထုထည် ပမာဏမှာ လက်ရှိ ထုထည်၏ ၂.၂၅ ဆခန့် ရှိခဲ့သည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်စ ကာလများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ ၆ ပုံ ၁ ပုံခန့်နှင့် အလျား ကီလိုမီတာ ထောင်ပေါင်းများစွာ ကျယ်ပြန့်သော ဂြိုဟ်လောင်း တစ်စင်း၏ ရိုက်ခတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရနိုင်သည်။ အဆိုပါ ရိုက်ခတ်မှုသည် မူလ အပေါ်ယံအလွှာနှင့် မန်တယ် အများအပြားကို လွင့်စဉ် ဖယ်ရှားသွားခဲ့ပြီး ဗဟိုဝတ်ဆံကို အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် ကျန်ရစ်စေခဲ့သည်။ [[လကမ္ဘာ]] ဖြစ်တည်လာပုံကို ရှင်းပြရန်အတွက်လည်း ဧရာမ ရိုက်ခတ်မှု အယူအဆ (giant impact hypothesis) ဟု လူသိများသည့် အလားတူ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့ဖူးသည်။ ==လေထု== [[File:North pole of Mercury -- NASA.jpg|thumb|အမြဲတမ်း အမှောင်ကျနေသော တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲ ပမာဏ အမြောက်အမြား တည်ရှိရာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအား ပေါင်းစပ် ဖန်တီးထားသည့် ပုံရိပ်စုံ ဖြစ်သည်။<ref name="NYTimes2012-11-28" />]] ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အပူချိန်သည် ၁၀၀ မှ ၇၀၀ ကယ်လဗင် (-၁၇၃ မှ ၄၂၇ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်၊ -၂၈၀ မှ ၈၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အတွင်း ရှိသည်။<ref name=":0">{{cite journal |last=Prockter |first=Louise |title=Ice in the Solar System |journal=Johns Hopkins APL Technical Digest |volume=26 |issue=2 |date=2005 |url=https://www.jhuapl.edu/content/techdigest/pdf/V26-N02/26-02-Prockter.pdf |access-date=July 27, 2009 |archive-date=September 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924085243/https://www.jhuapl.edu/Content/techdigest/pdf/V26-N02/26-02-Prockter.pdf |url-status=live }}</ref> လေထု ကင်းမဲ့နေခြင်းနှင့် [[အီကွေတာ]]နှင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများအကြား အပူချိန် ကွာခြားချက် လွန်စွာ ကြီးမားခြင်းတို့ကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသများတွင် အပူချိန်သည် ၁၈၀ ကယ်လဗင် (-၉၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) ထက် မည်သည့်အခါမျှ မြင့်တက်လေ့ မရှိပေ။ နေနှင့် အနီးဆုံး အမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အီကွေတာပေါ်ရှိ နေတည့်တည့် ကျရောက်သည့် အမှတ် (subsolar point) သည် လောင်ဂျီကျု 0°W သို့မဟုတ် 180°W ၌ တည်ရှိပြီး အပူချိန်မှာ ၇၀၀ ကယ်လဗင်ခန့်အထိ မြင့်တက်သွားသည်။ နေနှင့် အဝေးဆုံး အမှတ် (aphelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင်မူ ဤဖြစ်စဉ်သည် လောင်ဂျီကျု 90°W သို့မဟုတ် 270°W ၌ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ၅၅၀ ကယ်လဗင် အထိသာ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{cite book |first=John S. |last=Lewis |date=2004 |title=Physics and Chemistry of the Solar System |page=463 |edition=2nd |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-446744-6}}</ref> ဂြိုဟ်၏ အမှောင်ကျနေသော ဘက်ခြမ်းတွင် အပူချိန်သည် ပျမ်းမျှ ၁၁၀ ကယ်လဗင် (-၁၆၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) ရှိသည်။<ref name="vasa" /><ref>{{cite journal |last1=Murdock |first1=Thomas L. |last2=Ney |first2=Edward P. |title=Mercury: The Dark-Side Temperature |journal=[[Science (journal)|Science]] |year=1970 |volume=170 |issue=3957 |pages=535–537 |doi=10.1126/science.170.3957.535 |pmid=17799708 |bibcode=1970Sci...170..535M|s2cid=38824994 }}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ကျရောက်သော နေရောင်ခြည် အပြင်းအထန် ပမာဏသည် ဆိုလာ ကိန်းသေ (solar constant - ၁,၃၇၀ ဝပ်/စတုရန်းမီတာ) ၏ ၄.၅၉ မှ ၁၀.၆၁ ဆအထိ ရှိသည်။<ref>{{cite book |title=Physics and Chemistry of the Solar System |last=Lewis |first=John S. |publisher=Academic Press |date=2004 |url=https://books.google.com/books?id=ERpMjmR1ErYC&pg=RA1-PA461 |access-date=June 3, 2008 |isbn=978-0-12-446744-6 |archive-date=March 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301162200/https://books.google.com/books?id=ERpMjmR1ErYC&pg=RA1-PA461 |url-status=live }}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ နေ့ဘက် အပူချိန်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အလွန်တရာ မြင့်မားသော်လည်း ရေခဲများ (ခဲနေသော ရေ) တည်ရှိကြောင်း စောင့်ကြည့် လေ့လာချက်များက အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းများရှိ နက်ရှိုင်းသော တွင်းဝကြီးများ၏ အောက်ခြေများသည် တိုက်ရိုက် ကျရောက်သော နေရောင်ခြည်နှင့် မည်သည့်အခါမျှ ထိတွေ့မှု မရှိကြဘဲ ထိုနေရာများရှိ အပူချိန်သည် တစ်ဂြိုဟ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်ထက် အလွန်တရာ နည်းပါးသော ၁၀၂ ကယ်လဗင် အောက်၌သာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal |last1=Ingersoll |first1=Andrew P. |last2=Svitek |first2=Tomas |last3=Murray |first3=Bruce C. |title=Stability of polar frosts in spherical bowl-shaped craters on the Moon, Mercury, and Mars |journal=Icarus |volume=100 |issue=1 |pages=40–47 |year=1992 |bibcode=1992Icar..100...40I |doi=10.1016/0019-1035(92)90016-Z}}</ref> ယင်းက ရေခဲများ စုဝေးတည်ရှိနိုင်သည့် အေးခဲဇုန် (cold trap) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ရေခဲသည် ရေဒါလှိုင်းများကို အပြင်းအထန် ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်စေရာ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းက မီတာ ၇၀ ရှိ ''Goldstone Solar System Radar'' နှင့် ''VLA'' တို့၏ စောင့်ကြည့် လေ့လာချက်များအရ ဝင်ရိုးစွန်းများ အနီးတွင် ရေဒါ ရောင်ပြန်ဟပ်မှု မြင့်မားသည့် ဧရိယာကွက်များ တည်ရှိနေကြောင်း ပေါ်လွင်ခဲ့သည်။<ref name=Slade_et_al_1992>{{cite journal |last1=Slade |first1=Martin A. |last2=Butler |first2=Bryan J. |last3=Muhleman |first3=Duane O. |year=1992 |title=Mercury radar imaging – Evidence for polar ice |journal=[[:en:Science (journal)|Science]] |volume=258 |issue=5082 |pages=635–640 |doi=10.1126/science.258.5082.635 |pmid=17748898 |bibcode=1992Sci...258..635S|s2cid=34009087 }}</ref> အဆိုပါ ရောင်ပြန်ဟပ်သည့် ဒေသများအတွက် ရေခဲတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်နိုင်ဖွယ် အကြောင်းရင်း မဟုတ်ခဲ့သော်လည်း နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ယင်းကို အဖြစ်နိုင်ဆုံး ရှင်းလင်းချက်အဖြစ် ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |last=Williams |first=David R. |date=June 2, 2005 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/ice/ice_mercury.html |title=Ice on Mercury |publisher=NASA Goddard Space Flight Center |access-date=May 23, 2008 |archive-date=January 31, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110131225129/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/ice/ice_mercury.html |url-status=live }}</ref> မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းရှိ တွင်းဝကြီးများကို ''MESSENGER'' အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသည့် ပုံရိပ်များကို အသုံးပြု၍ ရေခဲ တည်ရှိနေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="NYTimes2012-11-28">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/11/30/science/space/mercury-home-to-ice-messenger-spacecraft-findings-suggest.html |title=On Closest Planet to the Sun, NASA Finds Lots of Ice |work=[[The New York Times]] |first=Kenneth |last=Chang |date=November 29, 2012 |page=A3 |archive-date=November 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129194012/http://www.nytimes.com/2012/11/30/science/space/mercury-home-to-ice-messenger-spacecraft-findings-suggest.html |url-status=live |quote=Sean C. Solomon, the principal investigator for MESSENGER, said there was enough ice there to encase [[Washington, D.C.]], in a frozen block two and a half miles deep.}}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ရေခဲ၏ မူလအစကို တိကျစွာ မသိရသေးသော်လည်း အဖြစ်နိုင်ဆုံး ရင်းမြစ် နှစ်ခုမှာ ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းမှ ရေငွေ့များ စိမ့်ထွက်လာခြင်းနှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ပို့ဆောင်စုစည်းမိခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် အလွန်တရာ သေးငယ်ပြီး ပူပြင်းလွန်းသဖြင့် ၎င်း၏ ဆွဲငင်အားသည် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော လေထုစနစ်ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိန်းသိမ်းမထားနိုင်ပေ။ သို့သော်လည်း မျက်နှာပြင် ဖိအား ၀.၅ နာနိုပါစကယ် (၀.၀၀၅ ပီကိုဘား) ထက် နည်းပါးသော မျက်နှာပြင်နှင့် ထိစပ်နေသည့် ကျဲပါးသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] လေထု တည်ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last1=Domingue |first1=Deborah L. |last2=Koehn |first2=Patrick L. |display-authors=2 |last3=Killen |first3=Rosemary M. |last4=Sprague |first4=Ann L. |last5=Sarantos |first5=Menelaos |last6=Cheng |first6=Andrew F. |last7=Bradley |first7=Eric T. |last8=McClintock |first8=William E. |title=Mercury's Atmosphere: A Surface-Bounded Exosphere |journal=Space Science Reviews |volume=131 |issue=1–4 |pages=161–186 |year=2009 |doi=10.1007/s11214-007-9260-9 |bibcode=2007SSRv..131..161D |s2cid=121301247 |name-list-style=vanc}}</ref> ယင်းတွင် အခြားသော ဒြပ်စင်များအပြင် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]၊ [[ဟီလီယံ]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆိုဒီယမ်]]၊ [[ကယ်လ်စီယမ်]]၊ [[ပိုတက်စီယမ်]]၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]]၊ [[ဆီလီကွန်]]နှင့် ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ဤအက်ဆိုစဖီးယားသည် တည်ငြိမ်မှု မရှိဘဲ [[အက်တမ်]]များသည် ဆက်တိုက်ဆိုသလို ပျောက်ကွယ်သွားကြကာ ရင်းမြစ် အမျိုးမျိုးမှ ပြန်လည် ဖြည့်တင်းခံကြရသည်။ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အက်တမ်များသည် နေမှလာသော လေပြင်းများမှ လာဖွယ်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]အတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်ပြီးနောက် အာကာသအတွင်းသို့ ပြန်လည် ထွက်ပြေး လွင့်ပါးသွားကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် အပြင်ဘက်မြေလွှာအတွင်းရှိ ဒြပ်စင်များ၏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဆုတ်ယုတ်မှုသည် ဟီလီယံ၊ ဆိုဒီယံနှင့် ပိုတက်စီယမ်တို့၏ အခြားသော ရင်းမြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အာကာသ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အဆိုပါ အိုင်ယွန်များ တွေ့ရှိရသည့် ပမာဏများကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်များက အဆိုပါ [[မော်လီကျူး]]များသည် နေမှလာသော လေပြင်းများကြောင့် မျက်နှာပြင် သို့မဟုတ် အက်ဆိုစဖီးယားမှ အပြင်သို့ လွင့်စဉ်ထွက်ခွာလာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။၁၉၈၀ မှ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း လေထုအတွင်း [[ဆိုဒီယမ်]]၊ [[ပိုတက်စီယမ်]]နှင့် [[ကယ်လ်စီယမ်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့သည် အန်ကီ ကြယ်တံခွန် (Comets Encke) အပါအဝင် မိုက်ခရိုဥက္ကာခဲများ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် မျက်နှာပြင် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံရာမှ အဓိက ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် MESSENGER အာကာသယာဉ်မှ မဂ္ဂနီစီယမ်ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သုတေသနများ၏ ညွှန်းဆိုချက်အရ အချို့သော အချိန်များတွင် ဆိုဒီယံ ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းများနှင့် ကိုက်ညီသော အမှတ်များ၌ သီးခြား ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ယင်းက သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်အကြား အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[နာဆာ]]၏ ဖော်ပြချက်အရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန် သင့်တော်သော ဂြိုဟ်တစ်စင်း မဟုတ်ပေ။ ၎င်း၌ အလွှာလိုက် တည်ရှိသော လေထု မဟုတ်ဘဲ မျက်နှာပြင်နှင့် ထိစပ်နေသည့် အက်ဆိုစဖီးယားသာ တည်ရှိခြင်း၊ ပြင်းထန်သော အပူချိန်များ ရှိခြင်းနှင့် အလွန်မြင့်မားသော ဆိုလာ ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုများ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ မည်သည့် သက်ရှိမျှ အဆိုပါ အခြေအနေများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ဖွယ် မရှိပေ။<ref>{{cite web|url= https://solarsystem.nasa.gov/planets/mercury/in-depth/|title= Mercury|date= October 19, 2021|publisher= NASA|accessdate= July 4, 2022|archive-date= July 5, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220705191357/https://solarsystem.nasa.gov/planets/mercury/in-depth/|url-status= live}}</ref> သို့သော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်အောက် အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများသည် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်ခဲ့ဖူးဖွယ် ရှိပြီး၊ ရိုးရှင်းသော အဏုဇီဝသက်ရှိများ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသော သက်ရှိ ပုံသဏ္ဌာန်များသည် ဂြိုဟ်ပေါ်၌ တည်ရှိခဲ့ဖူးကောင်း တည်ရှိခဲ့ပေလိမ့်မည်။<ref name="NYT-20200324">{{cite news |last=Hall |first=Shannon |title=Life on the Planet Mercury? 'It's Not Completely Nuts' – A new explanation for the rocky world's jumbled landscape opens a possibility that it could have had ingredients for habitability. |url=https://www.nytimes.com/2020/03/24/science/mercury-life-water.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324150021/https://www.nytimes.com/2020/03/24/science/mercury-life-water.html |archive-date=March 24, 2020 |url-access=subscription |url-status=live |date=March 24, 2020 |work=[[The New York Times]] |access-date=March 26, 2020 }}</ref><ref name="SR-20200316">{{cite journal | last1=Rodriguez | first1=J. Alexis P. | last2=Leonard | first2=Gregory J. | last3=Kargel | first3=Jeffrey S. | last4=Domingue | first4=Deborah | last5=Berman | first5=Daniel C. | last6=Banks | first6=Maria | last7=Zarroca | first7=Mario | last8=Linares | first8=Rogelio | last9=Marchi | first9=Simone | last10=Baker | first10=Victor R. | last11=Webster | first11=Kevin D. | last12=Sykes | first12=Mark |title=The Chaotic Terrains of Mercury Reveal a History of Planetary Volatile Retention and Loss in the Innermost Solar System |date=March 16, 2020 |journal=[[Scientific Reports]] |volume=10 |issue=4737 |page=4737 |doi=10.1038/s41598-020-59885-5 |doi-access=free|pmid=32179758 |pmc=7075900 |bibcode=2020NatSR..10.4737R }}</ref><ref>{{cite news | title=Vast Collapsed Terrains on Mercury Might be Windows Into Ancient – Possibly Habitable – Volatile-Rich Materials | work=Planetary Science Institute | date=March 16, 2020 | url=https://www.psi.edu/news/mercurychaos | access-date=August 27, 2022 | archive-date=August 28, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220828041010/https://www.psi.edu/news/mercurychaos | url-status=live }}</ref> ==သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာ== [[File:Mercury Magnetic Field NASA.jpg|thumb|ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်း ပမာဏကို ဂရပ်ဖြင့် ဖော်ပြထားပုံ]] အရွယ်အစား သေးငယ်ပြီး ၅၉ ရက်ကြာမြင့်ကာ နှေးကွေးစွာ လည်ပတ်နေသော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အရေးပါပြီး ထင်ရှားသော တစ်ဂြိုဟ်လုံးဆိုင်ရာ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တစ်ခုတည်ရှိသည်။ မာရီနာ ၁၀ အာကာသယာဉ်၏ တိုင်းတာချက်များအရ ယင်းသည် ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်း အား၏ ၁.၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အီကွေတာ ဒေသရှိ သံလိုက်စက်ကွင်း အားမှာ ၃၀၀ နာနိုတက်စလာ (nT) ခန့် ရှိသည်။<ref>{{cite book |title=Astronomy: The Solar System and Beyond |first=Michael A. |last=Seeds |date=2004 |isbn=978-0-534-42111-3 |publisher=Brooks Cole |edition=4th}}</ref><ref>{{cite web |last=Williams |first=David R. |date=January 6, 2005 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA National Space Science Data Center |access-date=August 10, 2006 |archive-date=September 25, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080925071832/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |url-status=live }}</ref> ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် ဒိုင်ပိုလာ (dipolar) ပုံစံ ဖြစ်ပြီး<ref name="chaikin1">{{cite book |first1=J. Kelly |last1=Beatty |last2=Petersen |first2=Carolyn Collins |last3=Chaikin |first3=Andrew |title=The New Solar System |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64587-4}}</ref> and nearly aligned with the planet's spin axis (10° dipolar tilt, compared to 11° for Earth).<ref name="qq">{{cite web |date=January 30, 2008 |url=https://messenger.jhuapl.edu/Explore/Science-Images-Database/gallery-image-152.html |title=Mercury's Internal Magnetic Field |publisher=NASA |access-date=April 21, 2021 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421163118/https://messenger.jhuapl.edu/Explore/Science-Images-Database/gallery-image-152.html |url-status=live }}</ref> ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ဝင်ရိုးနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည် (ကမ္ဘာအတွက် ၁၁ ဒီဂရီ ရှိရာမှ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်အတွက် ၁၀ ဒီဂရီ သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်း စောင်းမှု ရှိသည်)။ မာရီနာ ၁၀ နှင့် MESSENGER အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းစလုံးမှ တိုင်းတာချက်များအရ သံလိုက်စက်ကွင်း၏ အားနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တို့မှာ တည်ငြိမ်မှု ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ဤသံလိုက်စက်ကွင်းသည် ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် ဆင်တူသည့် ပုံစံဖြင့် ဒိုင်နမို အကျိုးသက်ရောက်မှု (dynamo effect) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name="cornell" /><ref>{{cite journal |last=Christensen |first=Ulrich R. |title=A deep dynamo generating Mercury's magnetic field |journal=Nature |year=2006 |volume=444 |pages=1056–1058 |doi=10.1038/nature05342 |pmid=17183319 |issue=7122 |bibcode=2006Natur.444.1056C |s2cid=4342216 |url=https://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?gro-2/65564 |access-date=October 29, 2023 |archive-date=March 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301162201/https://publications.goettingen-research-online.de/handle/2/65564 |url-status=live }}</ref> ဤဒိုင်နမို အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် ဂြိုဟ်၏ သံဓာတ် ကြွယ်ဝသော အရည်ပျော်နေသည့် ဗဟိုဝတ်ဆံ လှည့်ပတ် စီးဆင်းမှုမှ ထွက်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပေမည်။ ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းသည် အလွန်တရာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှု (orbital eccentricity) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အထူးအားကောင်းသော ဒီရေအပူပေး အကျိုးသက်ရောက်မှုများ (tidal heating effects) သည် ဤဒိုင်နမို အကျိုးသက်ရောက်မှုအတွက် လိုအပ်သော အရည်အသွေး အခြေအနေတွင် ဗဟို၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ကို ဆက်လက် တည်ရှိစေရန် အထောက်အကူ ပြုပေမည်။<ref name="Spohn2001">{{cite journal |last1=Spohn |first1=Tilman |last2=Sohl |first2=Frank |last3=Wieczerkowski |first3=Karin |last4=Conzelmann |first4=Vera |title=The interior structure of Mercury: what we know, what we expect from BepiColombo |journal=Planetary and Space Science |volume=49 |issue=14–15 |pages=1561–1570 |doi=10.1016/S0032-0633(01)00093-9 |bibcode=2001P&SS...49.1561S |year=2001 }}</ref><ref>{{cite journal | title=The tides of Mercury and possible implications for its interior structure | last1=Padovan | first1=Sebastiano | last2=Margot | first2=Jean-Luc | last3=Hauck | first3=Steven A. | last4=Moore | first4=William B. | last5=Solomon | first5=Sean C. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | volume=119 | issue=4 | pages=850–866 | date=April 2014 | doi=10.1002/2013JE004459 | bibcode=2014JGRE..119..850P | s2cid=56282397 }}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် နေမှလာသော လေပြင်းများကို ဂြိုဟ်ပတ်လည်မှ လွဲဖယ်သွားစေရန် လုံလောက်သော အားရှိပြီး ယင်းက သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာ (magnetosphere) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာသည် ကမ္ဘာအတွင်းသို့ ဝင်ဆံ့နိုင်လောက်အောင် သေးငယ်သော်လည်း နေမှလာသော လေပြင်း [[ပလာစမာ]]များကို ဖမ်းဆုပ်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်လောက်အောင် အားကောင်းပေသည်။ ယင်းသည် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ အာကာသ ရာသီဥတုဒဏ် ခံရမှု (space weathering) ဖြစ်စဉ်ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။ မာရီနာ ၁၀ အာကာသယာဉ်မှ ရရှိသည့် စောင့်ကြည့် လေ့လာချက်များအရ ဂြိုဟ်၏ အမှောင်ဘက်ခြမ်း သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းရှိ ဤစွမ်းအင်နိမ့် ပလာစမာများကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်အမြီးပိုင်း (magnetotail) ရှိ စွမ်းအင်မြင့် အမှုန်အမွှားများ ပေါက်ကွဲထွက်ပေါ်မှုသည် ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာ၌ တက်ကြွသော သဘောသဘာဝ တည်ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဂြိုဟ်ကို ဒုတိယအကြိမ် အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းစဉ် MESSENGER အာကာသယာဉ်က ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် အလွန်အမင်း ''ပေါက်ပြဲ စိမ့်ထွက်တတ်သော'' (leaky) သဘောရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်သည် အကျယ် ကီလိုမီတာ ၈၀၀ အထိ သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်အချင်းဝက်၏ သုံးပုံတစ်ပုံအထိ ကျယ်ပြန့်ပြီး ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းကို အာကာသအတွင်းသို့ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် လိမ်ကောက်နေသော သံလိုက်စက်ကွင်း အစုအဝေးများဖြစ်သည့် ''သံလိုက် မုန်တိုင်းငယ်များ'' (magnetic tornadoes) ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="horizons">{{cite web | date=April 7, 2008 | first=Donald K. | last=Yeomans | url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=1 | title=HORIZONS Web-Interface for Mercury Major Body | publisher=JPL Horizons On-Line Ephemeris System | accessdate=2008-04-07 }} – Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Mercury" and "Center: Sun" should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.</ref> <ref name="fact">{{cite web |title=Mercury Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |publisher=[[NASA]] Goddard Space Flight Center |date=November 30, 2007 |accessdate=2008-05-28 |archive-date=28 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328023718/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html }}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=2009-04-03 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=2009-04-03 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918233453/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=18 September 2015 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="nasa">{{cite web | date=May 28, 2009 | first=Kirk | last=Munsell | author2=Smith, Harman | author3=Harvey, Samantha | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts | title=Mercury: Facts & Figures | work=Solar System Exploration | publisher=NASA | accessdate=2008-04-07 | archivedate=19 November 2002 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20021119033135/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts }}</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name="Mazarico2014">{{cite journal|last1=Mazarico|first1=Erwan|last2=Genova|first2=Antonio|last3=Goossens|first3=Sander|last4=Lemoine|first4=Frank G.|last5=Neumann|first5=Gregory A.|last6=Zuber|first6=Maria T.|last7=Smith|first7=David E.|last8=Solomon|first8=Sean C.|title=The gravity field, orientation, and ephemeris of Mercury from MESSENGER observations after three years in orbit|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=119|issue=12|year=2014|pages=2417–2436|issn=21699097|doi=10.1002/2014JE004675}}</ref> <ref name="Margot2012">{{cite journal|last1=Margot|first1=Jean-Luc|last2=Peale|first2=Stanton J.|last3=Solomon|first3=Sean C.|last4=Hauck|first4=Steven A.|last5=Ghigo|first5=Frank D.|last6=Jurgens|first6=Raymond F.|last7=Yseboodt|first7=Marie|last8=Giorgini|first8=Jon D.|last9=Padovan|first9=Sebastiano|last10=Campbell|first10=Donald B.|title=Mercury's moment of inertia from spin and gravity data|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=117|issue=E12|date=2012|issn=01480227|doi=10.1029/2012JE004161|bibcode=2012JGRE..117.0L09M}}</ref> <ref Name="MallamaMercury">{{cite journal | author=Mallama, A. | author2=Wang, D. | author3=Howard, R.A. | title=Photometry of Mercury from SOHO/LASCO and Earth | journal=Icarus | volume=155 | issue=2 | pages=253–264 | date=2002 | doi=10.1006/icar.2001.6723 | bibcode=2002Icar..155..253M }}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal | author=Mallama, A. | title=Planetary magnitudes | journal=Sky and Telescope | volume=121 | issue = 1 | pages=51–56 | date=2011 }}</ref> <ref name="ephemeris">{{cite web|last=Espenak|first=Fred|date=July 25, 1996|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/mercury2.html| title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|work=NASA Reference Publication 1349|publisher=NASA|accessdate=2008-05-23 }}</ref> <ref name="webster">{{cite web | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/mercurial | publisher=Merriam-Webster Online | title=mercurial | accessdate=2008-06-12 }}</ref> }} == အခြားဝက်ဆိုက်ဘ်များ == * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.Com] * [http://messenger.jhuapl.edu/ MESSENGER Mission web site] * [http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html Mercury QuickMap from MESSENGER web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520025929/http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html |date=20 May 2016 }} * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.com – Mercury] * [http://www.astronomycast.com/2007/08/episode-49-mercury/ Astronomy Cast: Mercury] {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] sbg5ccgt8z3ur60h8dx89hwwbpq42vy 0 2888 1057154 1054982 2026-10-10T16:57:37Z Dr Lotus Black 31011 /* မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတု */ 1057154 wikitext text/x-wiki {{ဆောင်းပါးကောင်း}} {{Infobox planet <!--------------------------------------------------------------------------------------- This infobox has been formatted in the same way as those for other Solar System planets and bodies, so please do not change it without discussion on the talkpage. ----------------------------------------------------------------------------------------> | bgcolour = #c0c0ff | name = ကမ္ဘာဂြိုဟ် | symbol = [[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]] | image = [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|border|alt="[[The Blue Marble]]" photograph of Earth, taken by the [[အပိုလို ၁၇|Apollo 17]] lunar mission. The Arabian peninsula, Africa and Madagascar lie in the upper half of the disc, whereas Antarctica is at the bottom.]] | caption = "အပြာရောင်ပုလဲလုံး" ဟု အမည်ရသည့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[အပိုလို ၁၇]] မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ | alt_names = <!--{{ublist|style=padding-top:0.1em;|li_style=line-height:1.3em; |{{hlist|ကမ္ဘာမြေ|ကမ္ဘာ}} |{{hlist|အပြာရောင်ဂြိုဟ်|အပြာရောင်ပုလဲလုံး|''Terra''|Gaia}} }}--> | epoch = [[:en:J2000.0|J2000]]<ref group="n" name="epoch" /> | aphelion = {{longitem|{{convert|152100000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.01673|ul=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | perihelion = {{longitem|{{convert|147095000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|0.9832687|u=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | semimajor = {{longitem|{{convert|149598023|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.000001018|u=AU}})&thinsp;<ref name="VSOP87"/>}}}} | eccentricity = {{val|0.0167086}}<ref name="VSOP87"/> | period = {{longitem|{{val|365.256363004|u=days}}&thinsp;<ref name="IERS"/><br/>{{smaller|({{val|1.00001742096|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}})}}}} | avg_speed = {{longitem|{{convert|29.78|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/><br/>{{smaller|({{convert|107200|km/h|abbr=on}})}}}} | mean_anomaly = {{val|358.617}}° | inclination = {{ublist|class=nowrap |{{val|7.155}}° to sun's equator; |1.57869°<ref name="Allen294"/> to invariable plane; |0.00005° to J2000 ecliptic}} | asc_node = {{val|-11.26064}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> to J2000 ecliptic | arg_peri = {{val|114.20783}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> | satellites = {{unbulleted list | [[လကမ္ဘာ|သဘာဝဂြိုဟ်တု ၁ ခု]]; | ၁၃၀၅ ဂြိုဟ်တုများ }} | allsatellites = yes | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{convert|6371.0|km|abbr=on}}<ref name=hbcp2000/> | equatorial_radius = {{convert|6378.1|km|abbr=on}}<ref name=usno/><ref name="WGS-84"/> | polar_radius = {{convert|6356.8|km|abbr=on}}<ref name=cazenave_ahrens1995/> | flattening = {{val|0.0033528}}<ref name=iers/><br/>1/298.257222101 (ETRS89) | circumference = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|40075.017|km|abbr=on}} {{smaller|(equatorial)&thinsp;<ref name="WGS-84">World Geodetic System (''WGS-84''). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=11 March 2020 }} from National Geospatial-Intelligence Agency.</ref>}} | {{convert|40007.86|km|abbr=on}} {{smaller|(meridional)&thinsp;<ref name="WGS-84-2"/><ref name="circ">Earth's circumference is almost exactly 40,000 km because the metre was calibrated on this measurement—more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.</ref>}} }} | surface_area = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|510065623|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| <small>(|)</small>}}<ref name="Pidwirny 2006_8" /><ref name="cia"/><ref group="n" name="surfacecover" /> | {{convert|148940000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| land <small>(|)</small>}} | {{convert|361132000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| water <small>(|)</small>}} }} | volume = [[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|{{val|1.08321|e=12|u=km3}}]] ({{val|2.59876|e=11|u=cu mi}})<ref name="earth_fact_sheet"/> | mass = {{val|5.97237|e=24|u=kg}} ({{val|1.31668|e=25|u=lb}})<br/>{{smaller|({{val|3.0|e=-6|ul=solar mass}})}} | density = {{convert|5.514|g/cm3|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | surface_grav = {{convert|9.807|m/s2|ft/s2|abbr=on}}<ref name="NIST2008"/><br/>{{smaller|([[ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲအား|{{val|1|u=''g''}}]])}} | moment_of_inertia_factor = 0.3307<ref name="Williams1994"/> | escape_velocity = {{convert|11.186|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | sidereal_day = {{longitem|{{val|0.99726968|u=d}}<ref name="Allen296"/><br/>{{smaller|(23h&nbsp;56m&nbsp;4.100s)}}}} | rot_velocity = {{convert|1674.4|km/h|mph|abbr=on}}<ref name="Cox2000"/> | axial_tilt = 23.4392811°<ref name="IERS"/> | albedo = {{ublist|class=nowrap |0.367 [[:en:Geometric albedo|geometric]]<ref name="earth_fact_sheet"/> |0.306 [[:en:Bond albedo|Bond]]<ref name="earth_fact_sheet"/>}} | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = ကယ်လ်ဗင် | min_temp_1 = ၁၈၄&nbsp;K<ref name=asu_lowest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature |title=World: Lowest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=16 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616025722/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature }}</ref> | mean_temp_1 = ၂၈၈&nbsp;K<ref name=kinver20091210/> | max_temp_1 = ၃၃၀&nbsp;K<ref name=asu_highest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |title=World: Highest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=4 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature }}</ref> | temp_name2 = ဆဲလ်စီးယပ်စ် | min_temp_2 = −၈၉.၂&nbsp;°C | mean_temp_2 = ၁၅&nbsp;°C | max_temp_2 = ၅၆.၇&nbsp;°C | temp_name3 = ဖာရင်ဟိုက် | min_temp_3 = −၁၂၈.၅&nbsp;°F | mean_temp_3 = ၅၉&nbsp;°F | max_temp_3 = ၁၃၄&nbsp;°F | surface_pressure = {{val|101.325|ul=kPa}} (ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမှတ်) | atmosphere_composition = {{unbulleted list |class=nowrap | ၇၈.၀၈% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] (N{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}})<ref name="earth_fact_sheet"/> {{smaller|(dry air)}} | ၂၀.၉၅% [[အောက်ဆီဂျင်]] (O{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}}) | ~&nbsp;၁% [[ရေငွေ့]] {{smaller|(ရာသီဥတုကိုလိုက်၍ အပြောင်းအလဲရှိ)}} | ၀.၉၃၄၀% [[အာဂွန်]] | ၀.၀၄၁၃% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]<ref name="NOAA">{{cite web |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |title=Trends in Atmospheric Carbon Dioxide: Recent Global {{chem2|CO2}} Trend |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |website=Earth System Research Laboratory |date=19 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004010704/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |archive-date=4 October 2020 |url-status=live |accessdate=22 November 2021 |archivedate=26 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726210430/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html }}</ref> | ၀.၀၀၁၈၂% [[နီယွန်]]<ref name="earth_fact_sheet" /> | ၀.၀၀၀၅၂% [[ဟီလီယမ်]] | ၀.၀၀၀၁၉% [[မီသိန်း]] | ၀.၀၀၀၁၁% [[ကရစ်ပတွန်]] | ၀.၀၀၀၀၆% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] }} | note = no }} '''ကမ္ဘာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Earth}}) သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စုကြီး]] အတွင်း [[နေအဖွဲ့အစည်း]] ဟူသော [[ဂြိုဟ်စု]]ရှိ ဗဟိုဒြပ်ထု [[နေ|နေလုံး]] မှ တတိယမြောက် ကွာလှမ်းကာ လှည့်ပတ်ပါဝင်နေသည့် [[မြေကျောက်ဂြိုဟ်|မြေသားကျောက်သား ဂြိုဟ်]] (terrestrial planet) ဖြစ်သည်။ [[ရေ|ရေထု]]၊ [[လေထု]]တို့လည်း ပါရှိ၍ နေမှ အကွာအဝေး မနီးလွန်းမဝေးလွန်း ဖြစ်နေရာမှ [[လူ]]အပါအဝင် [[သက်ရှိ]]များ ဖြစ်ပေါ်ရှင်သန် ထွန်းကားနိုင်သည့် [[ဂြိုဟ်]]တစ်လုံး ဖြစ်နေ၏။ ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလ တစ်စင်းသာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေ]]ကို ၃၆၅.၂၅၆၄ ရက်တွင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေပြီး ၎င်းကိုပင် တစ်နှစ်ဟုသတ်မှတ်ကြသည်။ ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) အရ<ref group="n" name="radiomatric" /> ကမ္ဘာသည် သက်တမ်းအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၄.၅၄ [[ဘီလီယံ]] အကြာက ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="USGS1997">{{cite web |date=1997 |title=Age of the Earth |url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |publisher=U.S. Geological Survey |accessdate=2006-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051223072700/http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |archivedate=23 December 2005 <!--DASHBot--> |deadurl=no}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dalrymple |first=G. Brent |title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |journal=Special Publications, Geological Society of London |date=2001 |volume=190 |issue=1 |pages=205–221 |doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 |bibcode=2001GSLSP.190..205D}}</ref><ref>{{cite journal |author=Manhesa, Gérard |author2=Allègre, Claude J. |author3=Dupréa, Bernard |author4=Hamelin, Bruno| last-author-amp= yes |title=Lead isotope study of basic-ultrabasic layered complexes: Speculations about the age of the earth and primitive mantle characteristics |url=https://archive.org/details/sim_earth-and-planetary-science-letters_1980-05_47_3/page/370 |journal=Earth and Planetary Science Letters |date=1980 |volume=47 |issue=3 |pages=370–382 |doi=10.1016/0012-821X(80)90024-2 |bibcode=1980E&PSL..47..370M}}</ref> နေသည် ကမ္ဘာအား ထွန်းလင်းရန် [[အလင်း]]ရောင်နှင့် အပူချိန်ကိုပေးသည်။ ၎င်းအပူစွမ်းအင်ကြောင့် ကမ္ဘာကြီး၏ အောက်ဆုံးလေထုလွှာတွင် ရာသီဥတု (နေပူခြင်း၊ လေတိုက်ခြင်း၊ မိုးရွာခြင်း၊ နှင်းကျခြင်း၊ မုန်တိုင်းတိုက်ခြင်း) အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာတွင် [[ရေ]]ပါဝင်မှု ၇၁% နှင့်<ref>{{cite web |url=http://www.noaa.gov/ocean.html |author=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Ocean |website=NOAA.gov |accessdate=3 May 2013 |archivedate=24 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424102601/http://www.noaa.gov/ocean.html }}</ref> ကုန်းမြေ ၂၉% ခန့်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများကို ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ အပူပိုင်းဒေသတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသထက် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကို ပိုမိုရရှိပြီး လေထု၊ သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများဖြင့် အပူကို ဖြန့်ဖြူးပေးသည်။ [[မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အပူချိန်ကို ထိန်းသိမ်းပေးရန် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ဒေသတစ်ခု၏ ရာသီဥတုကို ဆုံးဖြတ်ရာ၌ လတ္တီကျုကိုသာမက ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်၊ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှု အစရှိသည်တို့ကိုပါ အသုံးပြုသည်။ အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများ၊ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းများ၊ အပူလှိုင်းဖြတ်ခြင်းစသော ပြင်းထန်သည့်ရာသီဥတုများသည် နေရာဒေသအများစုတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားစွာ သက်ရောက်သည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း [[သက်ရှိ]]များနေထိုင်နိုင်သော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ သက်ရှိမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀-၁၄ [[မီလီယံ]]ခန့် နေထိုင်ကြပြီး<ref name="MillerSpoolman2012">{{cite book |last1=Miller |first1=G. |last2=Spoolman |first2=Scott |title=Environmental Science |chapter=Biodiversity and Evolution |url=https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |date=1 January 2012 |publisher=Cengage Learning |isbn=1-133-70787-4 |page=62 |accessdate=27 December 2014 |archive-date=2 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502055246/https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |url-status=live }}</ref> လူသားမျိုးနွယ်မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၇.၆ [[ဘီလီယံ]]ခန့်ဖြစ်သည်။ အနီးရှိ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]၏ ပြင်းထန်သော [[ဒြပ်ဆွဲငင်အား]]က ကမ္ဘာကို [[ဥက္ကာပျံ]]များနှင့် တိုက်မိနိုင်ချေမှ အတန်အသင့် အကာအကွယ်ပေးနေသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ကမ္ဘာ ဖွဲ့တည်ပြီး ပထမ ဘီလီယံနှစ်များတွင် သက်ရှိဇီဝသည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ၌ စတင်ရှင်သန်ခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့လေထု]]နှင့် ကုန်းမြေများကို အကျိုးသက်ရောက်ခဲ့ကာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံမှစ၍ သက်ရှိတို့ ရှင်သန်ပေါက်ဖွားခဲ့ဟန် ရှိသည်။<ref name="AP-20151019">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth |url=http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=19 October 2015 |work=Excite |location=Yonkers, NY |publisher=Mindspark Interactive Network |agency=Associated Press |accessdate=20 October 2015 |archivedate=23 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151023200248/http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html }}</ref><ref name="PNAS-20151014-pdf">{{cite journal |last1=Bell |first1=Elizabeth A. |last2=Boehnike |first2=Patrick |last3=Harrison |first3=T. Mark |last4=Mao |first4=Wendy L. |display-authors=3 |date=19 October 2015 |title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1&nbsp;billion-year-old zircon |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |format=PDF |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |location=Washington, D.C. |publisher=National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.1517557112 |issn=1091-6490 |accessdate=20 October 2015 |pmid=26483481 |pmc=4664351 |volume=112 |issue=47 |pages=14518–21 |bibcode=2015PNAS..11214518B }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |access-date=24 June 2018 |archive-date=6 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} Early edition, published online before print.</ref> ကမ္ဘာမြေ၏သမိုင်းတွင် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်းမှုဖြစ်ရပ်များ]]ကြောင့် သက်ရှိမျိုးစိတ် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Book-Biology">{{cite book |editor1=Kunin, W.E. |editor2=Gaston, Kevin |title=The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare—common differences |url=https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |date=31 December 1996 |isbn=978-0412633805 |page=110 |accessdate=26 May 2015 |archive-date=4 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904152014/https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |url-status=live }}</ref> ပျက်စီးပျောက်ကွယ်ခဲ့ဖူးသည်။<ref name="StearnsStearns2000">{{cite book |last=Stearns |first=Beverly Peterson |last2=Stearns |first2=S. C. |last3=Stearns |first3=Stephen C. |title=Watching, from the Edge of Extinction |url=https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |year=2000 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-08469-6 |page=preface x |accessdate=30 May 2017 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128013934/https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-20141108-MJN">{{cite news |last=Novacek |first=Michael J. |title=Prehistory's Brilliant Future |url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html |date=8 November 2014 |work=The New York Times |accessdate=25 December 2014 |archivedate=29 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html }}</ref> ယနေ့တိုင် တည်ရှိသော ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်များမှာ ကျယ်ပြန့်လှကာ<ref name=science_241_4872_1441/><ref name="MillerSpoolman2012"/><ref name="NSF-2016002">{{cite news |author=Staff |title=Researchers find that Earth may be home to 1&nbsp;trillion species |url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 |date=2 May 2016 |publisher=National Science Foundation |accessdate=6 May 2016 |archivedate=4 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160504111108/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 }}</ref> မျိုးစိတ်အများစုကို သိပ္ပံနည်းကျ ဖော်ပြထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref name="PLoS-20110823">{{cite journal |last1=Mora |first1=C. |last2=Tittensor |first2=D.P. |last3=Adl |first3=S. |last4=Simpson |first4=A.G. |last5=Worm |first5=B. |title=How many species are there on Earth and in the ocean? |date=23 August 2011 |journal=PLOS Biology |doi=10.1371/journal.pbio.1001127 |pmid=21886479 |pmc=3160336 |volume=9 |issue=8 |pages=e1001127}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသားများ ၈ ဘီလီယံနီးပါးခန့် နေထိုင်ကြပြီး အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် ကမ္ဘာ၏ ဇီဝအလွှာ (biosphere) နှင့် သဘာဝရင်းမြစ်များပေါ်တွင် မှီခိုကြရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== === ဖွဲ့တည်ခြင်း === [[File:Protoplanetary-disk.jpg|thumb|Left|အစောပိုင်းကာလ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်ချပ်ပြားအား စိတ်ကူးယဉ်ရေးဆွဲထားပုံ]] နေအဖွဲ့အစည်းရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးပစ္စည်းမှာ လွန်ခဲ့သော ၄.၅၆၇၂±၀.၀၀၀၆ ဘီလီယံနှစ်အကြာက ဖြစ်တည်သည်။<ref name=bowring_housch1995/> သီအိုရီအရ ကမ္ဘာသည် နေပေါက်ဖွားပြီး ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းများမှ ဖွဲ့တည်ခြင်းဖြစ်သည်။ သုတေသနတစ်ခုအရ လွန်ခဲ့သောနှစ်​​ပေါင်း ၄.၅၃ ဘီလီယံအကြာက လကမ္ဘာ ဖြစ်တည်ခဲ့ဟုဆိုသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Tartèse|first1=Romain|last2=Anand|first2=Mahesh|last3=Gattacceca|first3=Jérôme|last4=Joy|first4=Katherine H.|author-link4=Katherine Joy|last5=Mortimer|first5=James I.|last6=Pernet-Fisher|first6=John F.|last7=Russell|first7=Sara|last8=Snape|first8=Joshua F.|last9=Weiss|first9=Benjamin P.|date=2019|title=Constraining the Evolutionary History of the Moon and the Inner Solar System: A Case for New Returned Lunar Samples|journal=Space Science Reviews|language=en|volume=215|issue=8|page=54|doi=10.1007/s11214-019-0622-x|bibcode=2019SSRv..215...54T|issn=1572-9672|doi-access=free}}</ref> အဆိုပြုချက်တစ်ခုအရမူ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ်အစားရှိ ''သီယာ''ဟုခေါ်သည့် ဂြိုဟ်တစ်ခုက ကမ္ဘာမြေအား ဝင်တိုက်ခဲ့သေးသည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အရွယ်အစားရှိသည်ဟုဆိုပြီး ထိတိုက်မှုကြောင့် ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် ကမ္ဘာမြေနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref name=canup_asphaug2001b /><ref>{{cite journal|url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf|title=On the origin and composition of Theia: Constraints from new models of the Giant Impact|journal=Icarus|last1=Meier|first1=M. M. M.|last2=Reufer|first2=A.|last3=Wieler|first3=R.|date=4 August 2014|volume=242|access-date=25 October 2020|page=5|doi=10.1016/j.icarus.2014.08.003|arxiv=1410.3819|bibcode=2014Icar..242..316M|s2cid=119226112}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=30 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120856/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf }}</ref> လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံနှင့် ၃.၈ ဘီလီယံအတွင်း လကမ္ဘာအား ဥက္ကာခဲများစွာ ဝင်တိုက်ခဲ့မှုက လကမ္ဘာ၏ ယနေ့ခေတ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို ထုဆစ်ပုံဖော်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Astrobiology|url=https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil|first1=Philippe|last1= Claeys|first2=Alessandro|last2=Morbidelli|author-link2=Alessandro Morbidelli (astronomer)|editor-first1=Muriel|editor-last1= Gargaud|editor-first2=Prof Ricardo|editor-last2=Amils|editor-first3= José Cernicharo|editor-last3= Quintanilla|editor-first4= Henderson James (Jim) |editor-last4= Cleaves II|editor-first5=William M.|editor-last5=Irvine|editor-first6= Prof Daniele L.|editor-last6= Pinti|editor-first7= Michel|editor-last7= Viso|year= 2011|publisher=Springer Berlin Heidelberg|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil/page/n953 909]–12|doi=10.1007/978-3-642-11274-4_869|chapter=Late Heavy Bombardment|isbn= 978-3-642-11271-3}}</ref> ===ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ သမိုင်း=== ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် သမုဒ္ဒရာများကို မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အေးခဲနေသောဓာတ်ငွေ့များ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်သို့ ပေါ်ထွက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="watersource" /><ref>{{cite web |url=https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html |title=Earth's Early Atmosphere and Oceans |work=Lunar and Planetary Institute |publisher=Universities Space Research Association |access-date=27 June 2019 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708180329/https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html }}</ref> ယင်းရင်းမြစ်များမှ ရေငွေ့သည် သမုဒ္ဒရာများသို့ ငွေ့ရည်ဖွဲ့စုဖွဲ့ကြသည်။ [[ကြယ်တံခွန်]]၊ [[ဥက္ကာခဲ]]များမှ ရေနှင့် ရေခဲများသည်လည်း သမုဒ္ဒရာများအတွင်းသို့ စုဝေးခဲ့ကြသည်။ ပင်လယ်များအတွက် လိုအပ်သောရေသည် ကမ္ဘာဖြစ်တည်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့ဟန်ရှိသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–13|doi=10.1126/science.aba1948|issn=0036-8075|pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P|s2cid=221342529}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200828185943/https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 }}</ref> ဤစံနမူနာပုံစံတွင် နေသည် [[နေရောင်ခြည် တောက်ပမှု|လက်ရှိတောက်ပမှု]]၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာရှိသေးသောအချိန်<ref name=asp2002 /> လေထုထဲရှိ [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များသည် သမုဒ္ဒရာများကို အေးခဲမသွားစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးခဲ့သည်။<ref name=physorg20100304 /> ကမ္ဘာဖွဲ့တည်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံကြာသော် ကမ္ဘာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း ဖြစ်တည်လာခဲ့သည်။ ယင်းသံလိုက်စက်ကွင်းသည် လေထုကို နေလေ (solar wind) မှ နုတ်ယူမသွားစေရန် ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ၏ အပြင်ဘက်ချော်ရည်အလွှာသည် အေးမြလာပြီး ပထမဆုံး အစိုင်အခဲလွှာကို ဖွဲ့တည်လာခဲ့သည်။ ===အနာဂတ်=== [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] {{CO2}} သည် လေထုထဲတွင် သက်တမ်းရှည်ကြာစွာ တည်ရှိနေနိုင်သောကြောင့် လူသားတို့၏ {{CO2}} ထုတ်လွှတ်မှုသည် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ရေခဲခေတ်တစ်ခုကို နှောင့်နှေးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Ganopolski|first1=A.|last2=Winkelmann|first2=R.|last3=Schellnhuber|first3=H. J.|date=2016|title=Critical insolation – CO₂ relation for diagnosing past and future glacial inception|url=https://www.nature.com/articles/nature16494|journal=Nature|language=en|volume=529|issue=7585|pages=200–03|doi=10.1038/nature16494|pmid=26762457|bibcode=2016Natur.529..200G|s2cid=4466220|issn=1476-4687}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/articles/nature16494 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=16 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016221338/https://www.nature.com/articles/nature16494 }}</ref> ကမ္ဘာ၏ အနာဂတ်သည် [[နေ]]နှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်လျက်ရှိသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၁.၁ ဘီလီယံတွင် နေ၏ တောက်ပမှုသည် ယခုလက်ရှိထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံတွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ တိုးလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future"/> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် အပူချိန် တိုးပွားလာပြီး အင်အော်ဂဲနစ် ကာဗွန်သံသရာကို အရှိန်တင်စေကာ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] စုစည်းမှုစနစ်ကို လျှော့ကျစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="britt2000" /> ယင်းကဲ့သို့ဖြစ်ပါက နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မှ ၉၀၀ မီလီယံအတွင်း အပင်များအတွက် [[ဖိုတိုဆင်သစ်ဆစ်|အလင်းမှီစု]]နည်းဖြင့် အစာချက်လုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ အပင်များ နည်းပါးလာခြင်းသည် လေထုထဲရှိ [[အောက်ဆီဂျင်]] ပမာဏကို နည်းပါးသွားစေမည်ဖြစ်ကာ တိရိစ္ဆာန်လောက ရှင်သန်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။<ref name=ward_brownlee2002/> နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံကြာသော် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ ရေအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားပြီး<ref name=carrington/> တစ်ကမ္ဘာလုံး အပူချိန်သည် ၇၀ °C (၁၅၈ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref name=ward_brownlee2002/> ယင်းအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မီလီယံခန့်အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်သေးသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အကယ်၍ လေထုမှ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]အား ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါက<ref name=pnas1_24_9576/> နှစ်ပေါင်း ၂.၃ ဘီလီယံခန့်အတွင်း သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ကောင်းရှင်သန်နိုင်သေးသည်။ ထို့သို့မဟုတ်ဘဲ နေ၏အပူချိန်သည် တည်ငြိမ်မည်ဟု ယူဆပါကလည်း နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံအတွင်း ခေတ်သစ်သမုဒ္ဒရာများမှ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေထုတို့သည် ကမ္ဘာ့အတွင်းပိုင်းအလွှာသို့ ဆင်းသက်ကုန်မည်ဖြစ်သည်။<ref name=hess5_4_569/> နေသည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံကြာပါက [[ဧရာမ ကြယ်နီ]]ကြီးအဖြစ်သို့ [[ကြယ်တို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ]]သွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိအရွယ်အစားထက် အဆပေါင်း ၂၅၀ သို့ ရောက်ရှိကာ ၁ [[AU]] (မိုင်ပေါင်း ၉၃ မီလီယံခန့်) ကြီးထွားလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /><ref name="sun_future_schroder"/> ကမ္ဘာ၏ ကံကြမ္မာသည် မသေချာပေ။ ဧရာမ ကြယ်နီတစ်စင်းအနေဖြင့် နေသည် ယင်း၏ထုထည် ပမာဏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအား ဆုံးရှုံးလိုက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) မရှိပါက ကမ္ဘာပတ်လမ်းသည် နေမှ ၁.၇ AU အကွာသို့ ရွေ့သွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိပါက ကမ္ဘာသည် နေ၏လေထုထဲသို့ တိုးဝင်ကာ အငွေ့ပျံသွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> နေ၏တောက်ပမှုသည် ယခုထက် အဆပေါင်း ၅၀၀ ပိုမိုတောက်ပလာမည်ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ အကုန်လုံး မဟုတ်သော်မှ အတော်များများကို လွန်ကဲသောအပူချိန်က ပျက်စီးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆမှု (simulation) တစ်ခုက ကမ္ဘာသည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေ၏လေထုသို့ ဝင်ရောက်ကာ လောင်ကျွမ်းသွားမည်ဟုဆိုသည်။<ref name="sun_future_schroder" /> ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ== ===ပုံသဏ္ဌာန်=== ကမ္ဘာ၏ပုံသဏ္ဌာန်သည် ထိပ်နှစ်ဘက်ပြား၍ အလယ်တွင် လုံးဝိုင်းသည်။ ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်မှုကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများတွင် ပြားချပ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် ဖောင်းကားသည်။<ref name=milbert_smith96 /> အီကွေတာရှိ ကမ္ဘာ၏အချင်းသည် ၄၃ ကီလိုမီတာ (၂၇ မိုင်) ရှိပြီး ဝင်ရိုးစွန်း တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ အချင်းထက် ပိုများသည်။<ref name="ngdc2006" /> ===ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု=== {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ကမ္ဘာ့ကျောက်လွှာ၏ ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု<ref name=brown_mussett1981/><ref name="Rudnick2003">{{cite book |chapter=Composition of the Continental Crust |journal=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=R. L. |last1=Rudnick |first2=S. |last2=Gao |title=Treatise on Geochemistry |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=3 |pages=1–64 |year=2003 |doi=10.1016/B0-08-043751-6/03016-4 |isbn=978-0-08-043751-4 |bibcode=2003TrGeo...3....1R}}</ref><ref name="White2014">{{cite book |chapter=Composition of the Oceanic Crust |title=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=W. M. |last1=White |first2=E. M. |last2=Klein |author-link2=Emily Klein |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=4 |pages=457–96 |year=2014 |doi=10.1016/B978-0-08-095975-7.00315-6 |isbn=978-0-08-098300-4 |hdl=10161/8301}}</ref> !rowspan="2"|ဒြပ်ပေါင်း !rowspan="2"|ဖော်မျူလာ !colspan="2"|ပါဝင်ပစ္စည်း |- !style="font-size: smaller;"|ကုန်းမြေ !style="font-size: smaller;"|သမုဒ္ဒရာ |- |[[ဆီလီကာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|SiO2}} |style="text-align: right;"|60.2% |style="text-align: right;"|48.6% |- |[[အလူမီနီယမ် အောက်ဆိုဒ်|အလူမီနာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Al2O3}} |style="text-align: right;"|15.2% |style="text-align: right;"|16.5% |- |[[ကယ်လဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|ထုံး]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|5.5% |style="text-align: right;"|12.3% |- |[[မဂ္ဂနက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|မဂ္ဂနီဆီယာ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|3.1% |style="text-align: right;"|6.8% |- |iron(II) oxide |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3.8% |style="text-align: right;"|6.2% |- |[[ဆိုဒီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Na2O}} |style="text-align: right;"|3.0% |style="text-align: right;"|2.6% |- |[[ပိုတက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|K2O}} |style="text-align: right;"|2.8% |style="text-align: right;"|0.4% |- |iron(III) oxide |style="text-align: center;"|{{chem2|Fe2O3}} |style="text-align: right;"|2.5% |style="text-align: right;"|2.3% |- |[[ရေ (မော်လီကျူး)|ရေ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|H2O}} |style="text-align: right;"|1.4% |style="text-align: right;"|1.1% |- |[[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|CO2}} |style="text-align: right;"|1.2% |style="text-align: right;"|1.4% |- |[[တိုက်တေနီယမ် ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|TiO2}} |style="text-align: right;"|0.7% |style="text-align: right;"|1.4% |- |phosphorus pentoxide |style="text-align: center;"|{{chem2|P2O5}} |style="text-align: right;"|0.2% |style="text-align: right;"|0.3% |- !colspan="2"|စုစုပါင်း !style="text-align: right;"|99.6% !style="text-align: right;"|99.9% |} ကမ္ဘာ့ထုထည်သည် ၅.၉၇×၁၀^၂၄ ကီလိုဂရမ် နီးပါးခန့်ရှိပြီး အများစုမှာ [[သံ (သတ္တု)|သံ]] (၃၂.၁%)၊ အောက်ဆီဂျင် (၃၀.၁%)၊ [[ဆီလီကွန်]] (၁၅.၁%)၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]] (၁၃.၉%)၊ ဆာလဖာ (၂.၉%)၊ [[နီကယ်]] (၁.၈%)၊ [[ကယ်လစီယမ်]] (၁.၅%)၊ [[အလူမီနီယမ်]] (၁.၄%) နှင့် ကျန်သော ဒြပ်စင်များ ၁.၂% ပါဝင်သည်။ ပင်မအူတိုင်တွင် သံ ၈၈.၈%၊ နီကယ် ၅.၈%၊ ဆာလဖာ ၄.၅% တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=pnas71_12_6973/> ကျောက်မာလွှာတွင် တွေ့ရသော ကျောက်ခဲအများစုသည် အောက်ဆိုဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ကလိုရင်း]]၊ [[ဆာလဖာ]]နှင့် [[ဖလိုရင်း]]တို့ဖြစ်ကြသည်။ ကျောက်မာလွှာ၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကိုမူ ဆီလီကာ၊ အလူမီနာ၊ အိုင်းယွန်း အောက်ဆိုဒ်၊ ထုံး၊ မဂ္ဂနီဆီယာ၊ ပိုတက်နှင့် ဆိုဒါတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name=brown_mussett1981/><ref name=pnas71_12_6973/> ===မျက်နှာပြင်=== [[File:Earth dry elevation.stl|thumb|Left|ရေမပါရှိသော – လက်ရှိကမ္ဘာဂြိုဟ် (သုံးဘက်မြင် စက်ဝိုင်းလုံးပုံစံမြင်ရန် နှိပ်၍ချဲ့ကြည့်ပါ)။]] ကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင် စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၉၇ မီလီယံ ရှိသည်။<ref name="Pidwirny 2006_8"/> ယင်း၏ ၇၀.၈ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Pidwirny 2006_8"/> (စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၄၃ မီလီယံ) မှာ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အောက်တွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=2 November 2012 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းမထားသော လက်ကျန် ၂၉.၂% များမှာ တောင်တန်းများ၊ [[ကန္တာရ]]များနှင့် အခြားသော ကုန်းမြေများဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်မှာ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သော [[ပင်လယ်သေ]]ဒေသ၌ −၄၁၈ မီတာရှိပြီး အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော [[ဧဝရတ်တောင်]]တွင် ၈၈၄၈ မီတာ ရှိသည်။ ကုန်းမြေ၏ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အမြင့် ပျမ်းမျှအမြင့်မှာ ၇၉၇ မီတာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html |title=Hypsographic Curve of Earth's Surface from ETOPO1 |first=National Geophysical Data |last=Center |website=ngdc.noaa.gov |accessdate=24 June 2018 |archivedate=15 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915114233/https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html }}</ref> [[အနည်ကျကျောက်]]များသည် ကမ္ဘာ့အပြင်ဘက်ကျောက်လွှာ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများ၏ မျက်နှာပြင်ကိုမူ အနည်ကျကျောက်များက ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း လွှမ်းမိုးထားသည်။<ref name=jessey /> စုစုပေါင်း စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေသည် ကုန်းမြေ၏ ၁၀.၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ၁.၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမြဲတမ်း စိုက်ပျိုးမြေများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=World Bank arable land |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1W?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002170510/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1w?display=graph }}</ref><ref>{{cite web |title=World Bank permanent cropland |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713131245/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph }}</ref> ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအား [[စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး]]အတွက် အသုံးပြုသည်။ ခန့်မှန်းခြေ သီးနှံပင်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၆.၄ သန်း၊ မွေးမြူရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၁၂.၉ သန်း အသီးသီး အသုံးချသည်။<ref name="Hooke2012">{{cite journal |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |title=Land transformation by humans: A review |journal=GSA Today |first1=Roger LeB. |last1=Hooke |first2=José F. |last2=Martín-Duque |first3=Javier |last3=Pedraza |volume=22 |issue=12 |pages=4–10 |date=December 2012 |doi=10.1130/GSAT151A.1 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=9 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180109181247/https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf }}</ref> ===ရေထု=== ကမ္ဘာမျက်နှာပြင်၌ ရေပေါများခြင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အခြားသောဂြိုဟ်များထဲမှ ''ဂြိုဟ်ပြာ'' ဟု ခွဲခြားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေထုတွင် အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့ပါဝင်သည်။ သို့သော် နည်းစနစ်ကျကျဆိုပါက မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်၊ ကုန်းတွင်းပိုင်းပင်လယ်နှင့် မြေအောက်ရေတို့ ပါဝင်သည်။ အနက်ဆုံး မြေအောက်ရေ တည်ရှိရာမှာ [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ မာရီနာချောက် (Mariana Trench) ၏ ချန်လင်ဂျာဒီး (Challenger Deep) ဖြစ်ပြီး မီတာ ၁၀၉၁၁.၁ (ပေ ၃၅၇၉၉) ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ ထုထည်သည် ၁.၃၅×၁၀^၁၈ နီးပါးခန့် သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမြေ ထုထည်၏ ၁/၄၄၀၀ ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် ဧရိယာအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၇ မီလီယံရှိပြီး ပျမ်းမျှအနက်မှာ ၃၆၈၂ မီတာ (၁၂၀၈၀ ပေ) ရှိကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ချောမွေ့နေမည်ဆိုပါက ပျမ်းမျှအနက်သည် ၂.၇ မှ ၂.၈ ကီလိုမီတာ ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/559627/sphere-depth-of-the-ocean |title=sphere depth of the ocean&nbsp;– hydrology |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |accessdate=12 April 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 |title=Third rock from the Sun&nbsp;– restless Earth |work=NASA's Cosmos |accessdate=12 April 2015 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106230149/http://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 }}</ref> ရေအားလုံး၏ ၉၇.၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေငန်များဖြစ်ပြီး ကျန် ၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရေချိုဖြစ်ကာ<ref>{{Cite book|title=On Water|url=https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|access-date=7 December 2020|website=European Investment Bank|year=2019|doi=10.2867/509830|language=en|author1=European Investment Bank|publisher=European Investment Bank|isbn=9789286143199|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129051604/https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chart: Globally, 70% of Freshwater is Used for Agriculture|url=https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture|access-date=7 December 2020|website=World Bank Blogs|date=22 March 2017|last1=Khokhar|first1=Tariq|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206080843/https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture}}</ref> ရေချို ၆၈.၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေခဲလွှာများ၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web|last1=Perlman|first1=Howard|date=17 March 2014|title=The World's Water|url=https://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html|access-date=12 April 2015|work=USGS Water-Science School|accessdate=25 June 2018|archivedate=22 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150422113320/http://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html}}</ref> ကမ္ဘာ၏ အအေးဆုံးဒေသများတွင် နှင်းများသည် ပုံစံမပျက် ရေခဲအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ယင်းနှင်းများ၊ ရေခဲများသည် ကြာလာသော် ရေခဲလွှာများဖြစ်တည်လာကြသည်။ အာတိတ်ဒေသရှိ ရေခဲပင်လယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနီးပါးခန့် ကြီးမားလှသည်။ သို့သော် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last=Hendrix|first=Mark|title=Earth Science: An Introduction|publisher=Cengage|year=2019|isbn=978-0-357-11656-2|location=Boston|page=329}}</ref> ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများ၏ ပျမ်းမျှ ရေငန်နှုန်းမှာ ပင်လယ်ရေ ၁ ကီလိုဂရမ်တွင် ၃၅ ဂရမ်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ဆားအများစုကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းမှ ထွက်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် လေထုထဲရှိ ဓာတ်ငွေ့များကို ပျော်ဝင်သွားစေသည့် သိုလှောင်ကန်များဖြစ်ကြပြီး ယင်းသည် ပင်လယ်နေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ရန် အရေးပါသည်။<ref name=natsci_oxy4 /> ပင်လယ်ရေများသည် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုများပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိပြီး သမုဒ္ဒရာများသည် အပူလှောင်ကန်အဖြစ် ပြုမူပေးသည်။<ref name=michon2006 /> သမုဒ္ဒရာများရှိ အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများသည် [[အယ်လ်နီညို]]ကဲ့သို့ သိသာသော ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=sample2005 /> ===လေထု=== {{Main|ကမ္ဘာ့လေထု}} [[File:MODIS Map.jpg|thumb|ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား တိမ်ဖုံးလွှမ်းထားသောပုံကို [[နာဆာ]]၏ ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသည်]] မြေမျက်နှာပြင်အား သက်ရောက်သော ပျမ်းမျှ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားသည် ကီလိုမီတာ ၈.၅ အမြင့်၌ ၁၀၁.၃၂၅ KPa (၁၄.၆၉၅၉ psi) ဖြစ်သည်။<ref name="Exline2006">{{cite book|last1=Exline|first1=Joseph D.|url=https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|title=Meteorology: An Educator's Resource for Inquiry-Based Learning for Grades 5–9|last2=Levine|first2=Arlene S.|last3=Levine|first3=Joel S.|date=2006|publisher=NASA/Langley Research Center|page=6|id=NP-2006-08-97-LaRC|access-date=23 November 2021|archive-date=28 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528181043/https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|url-status=live}}</ref> ခြောက်သွေ့သော လေထုတွင် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၇၈%၊ [[အောက်ဆီဂျင်]] ၂၁%၊ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]၊ ရေငွေ့နှင့် အခြားဓာတ်ငွေ့များ ပါဝင်သည်။<ref name="Exline2006" />ရေငွေ့ ပါဝင်မှုသည် ၀.၀၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၄ ရာခိုင်နှုန်းကြားတွင် ပြောင်းလဲလျက်တည်ရှိသည်။<ref name="Exline2006" /> သို့သော် ပျမ်းမျှမှာ ၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ|ထရိုပိုစဖီးယားလွှာ]]၏ အမြင့်သည် ဝင်ရိုးစွန်း၌ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) နှင့် [[အီကွေတာ]]တွင် ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) ဝန်းကျင်ရှိသည်။<ref name=geerts_linacre97 /> ကမ္ဘာ့လေထု၏ ဘိုင်အိုစဖီးယားတွင် [[အိုဇုန်းလွှာ]] တည်ရှိပြီး သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန်အတွက် အန္တရာယ်ရှိသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ကို ကာကွယ်ပေးသည်။<ref name="Harrison 2002" /> လေထုသည် ဥက္ကာခဲများအား မြေမျက်နှာပြင်သို့ မကျရောက်ခင် လောင်ကျွမ်းစေပြီး အပူချိန်ကို ချိန်ညှိပေးသည်။<ref name="atmosphere" /> ဤဖြစ်စဉ်အား ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုဟုခေါ်ကာ မြေပြင်မှ ထုတ်လုပ်သော အပူများကို ဖမ်းယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို အဓိကဖြစ်စေသောအရာများမှာ ရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ [[မီသိန်း]]၊ နိုက်ထရိုက်အောက်ဆိုဒ်နှင့် [[အိုဇုန်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ အပူသိုလှောင်သည့်ဖြစ်စဉ် မရှိပါက လက်ရှိအပူချိန် +၁၅ °C (၅၉ °F)<ref name="Pidwirny2006_7" /> နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် −၁၈ °C (၀ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်ပြီး သက်ရှိများ ဖြစ်တည်ခဲ့လိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလတွင် ကမ္ဘာ့လေထုရှိ ရေခဲ ပုံဆောင်ခဲမှ ရောင်ပြန်ဟပ်သော အလင်းကို မိုင်ပေါင်းများစွာဝေးသော [[ဂြိုဟ်တု]]တစ်ခုမှ မြင်ခဲ့ရသည်။<ref name="NYT-20170519">{{cite news |last=St. Fleur |first=Nicholas |title=Spotting Mysterious Twinkles on Earth From a Million Miles Away |url=https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html |date=19 May 2017 |work=The New York Times |accessdate=20 May 2017 |archivedate=20 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520002922/https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html }}</ref><ref name="GRL-201760515">{{cite journal |last1=Marshak |first1=Alexander |last2=Várnai |first2=Tamás |last3=Kostinski |first3=Alexander |title=Terrestrial glint seen from deep space: oriented ice crystals detected from the Lagrangian point |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |date=15 May 2017 |journal=Geophysical Research Letters |doi=10.1002/2017GL073248 |accessdate=20 May 2017 |volume=44 |issue=10 |pages=5197–5202 |bibcode=2017GeoRL..44.5197M }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |accessdate=25 June 2018 |archivedate=26 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226014559/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract }}</ref> ===မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတု=== {{Main|မိုးလေဝသ|ရာသီဥတု}} ကမ္ဘာ၏လေထုတွင် ပုံသေနယ်နိမိတ်မရှိဘဲ၊ အတွင်းဘက်မှ အပြင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပါးလွှာလာပြီး အပြင်ဘက်အာကာသထဲသို့အရောက်တွင် မေးမှိန်သွားသည်။ လေထု၏ လေးပုံသုံးပုံသည် မြေမျက်နှာပြင်မှ ပထမဆုံး ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) အတွင်း၌ ပါဝင်သည်။ အနိမ့်ဆုံးအလွှာကို [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ|ထရိုပိုစဖီးယား]]ဟုခေါ်သည်။ နေမှလာသော စွမ်းအင်သည် ဤအလွှာကို အပူပေးပြီး လေကို ပြန့်ကားမှုဖြစ်စေသည်။ ဤသိပ်သည်းမှု နည်းသောလေသည် မြင့်တက်လာပြီး အေးမြ၍ သိပ်သည်းမှုများသောလေဖြင့် အစားထိုးသွားသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အပူစွမ်းအင် ဖြန့်ဖြူးခြင်းမှတဆင့် လေထုလည်ပတ်မှုကိုဖြစ်စေကာ [[မိုးလေဝသ]]နှင့် [[ရာသီဥတု]]များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=rahmstorf2003 /> {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 150 | image1 = Dorian 2019-08-30 1618Z.jpg | caption1 = [[ဟာရီကိန်း ဒိုရီယန်]]ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်း]]မှမြင်ရပုံ | image2 = Image-Ulmus pumila (Ulmus gobicus) in Gobi Desert.jpg | caption2 = [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]]ရှိ သစ်ပင်နှင့် တိမ်တိုက်များ }} မြေမျက်နှာပြင်သို့ကျရောက်သော [[နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်]]သည် လတ္တီကျု့ များလာသည်နှင့်အမျှ လျော့နည်းသွားသည်။ လတ္တီကျု အမြင့်ပိုင်းတွင် [[နေရောင်ခြည်]]သည် မြေမျက်နှာပြင်သို့ ထောင့်အနိမ့်ဖြင့် ရောက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် နေရောင်ခြည်သည် ပိုမိုထူထပ်သော လေထုကို ဖြတ်သန်းရသည်။ ရလဒ်အဖြစ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်ရှိ ပျမ်းမျှ နှစ်စဉ်အပူချိန်သည် အီကွေတာမှ လတ္တီကျု ၁ ဒီဂရီလျှင် ၀.၄ စင်တီဂရိတ် (၀.၇ ဖာရင်ဟိုက်) နှုန်းဖြင့် လျော့နည်းသွားသည်။<ref name="sadava_heller2006" /> တည်နေရာ၏ ရာသီဥတုများကို သက်ရောက်စေသော အခြားအချက်မှာ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှုဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=49}}</ref> သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်သောနေရာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အေးမြသောနွေရာသီနှင့် ပူနွေးသောဆောင်းရာသီများ ရှိတတ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ သမုဒ္ဒရာများသည် အပူပမာဏကို ပိုမိုသိုလှောင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ အပူဓာတ် သို့မဟုတ် အအေးဓာတ်ကို လေတိုက်ခြင်းဖြင့် ကုန်းမြေသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=32}}</ref> ရေငွေ့များသည် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ အငွေ့ပျံခြင်းမှတဆင့် လေထုထဲသို့ လှည့်လည်ကြသည်။ လေထုအခြေအနေသည် ပူနွေးစိုထိုင်းပါက ရေသည် စုဖွဲ့ကာ မိုးရွာသွန်းခြင်းအဖြစ် မြေပြင်ပေါ်သို့ ပြန်လည်ကျရောက်သည်။<ref name="moran2005" /> ထိုအခါ ရေအများစုသည် အနိမ့်ပိုင်းသို့ မြစ်ချောင်းများမှတဆင့် သမုဒ္ဒရာများ သို့မဟုတ် ရေကန်များသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားသည်။ ဤရေသံသရာသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသော ယန္တရားဖြစ်သည်။ မိုးရွာသည့်ပုံစံသည် တစ်နှစ်လျှင် မီတာများစွာမှ မီလီမီတာအောက်အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ခြားနားကြသည်။ လေထုလည်ပတ်မှု၊ ပထဝီဝင် သွင်ပြင်များနှင့် အပူချိန်ကွဲပြားခြားနားချက်များသည် ဒေသတစ်ခု၏ ပျမ်းမျှ မိုးရွာသွန်းနှုန်းကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။<ref name="hydrologic_cycle" /> အသုံးများသော [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်]]တွင် အုပ်စု ၅ ခုပါဝင်ပြီး အပူပိုင်း ရာသီဥတု၊ ခြောက်သွေ့ ရာသီဥတု၊ သမပိုင်း ရာသီဥတု၊ တိုက်ကြီး ရာသီဥတုနှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုဟူ၍ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းအုပ်စု ၅ ခုကိုလည်း ပိုမိုတိကျသော ရာသီဥတု အမျိုးအစားခွဲများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားသေးသည်။<ref name="berger2002" /> ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်သည် အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းနှုန်းအပေါ် အခြေခံ၍ နယ်မြေဒေသများကို ခွဲခြားပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=159}}</ref> ပူပြင်းသော ကန္တာရများတွင် မျက်နှာပြင် လေအပူချိန်သည် ၅၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၁၃၁ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်တက်နိုင်ပြီး [[အန္တာတိက]]ဒေသတွင် အနုတ် ၈၉ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (−၁၂၈ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ကျဆင်းနိုင်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=El Fadli|first1=Khalid I.|last2=Cerveny|first2=Randall S.|last3=Burt|first3=Christopher C.|last4=Eden|first4=Philip|last5=Parker|first5=David|last6=Brunet|first6=Manola|last7=Peterson|first7=Thomas C.|last8=Mordacchini|first8=Gianpaolo|last9=Pelino|first9=Vinicio|last10=Bessemoulin|first10=Pierre|last11=Stella|first11=José Luis|date=2013|title=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58°C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (13 September 1922)|url=https://archive.org/details/bulletin-of-the-american-meteorological-society_2013-02_94_2/page/199|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|language=en|volume=94|issue=2|pages=199–204|doi=10.1175/BAMS-D-12-00093.1|bibcode=2013BAMS...94..199E|issn=0003-0007|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Turner|first1=John|last2=Anderson|first2=Phil|last3=Lachlan‐Cope|first3=Tom|last4=Colwell|first4=Steve|last5=Phillips|first5=Tony|last6=Kirchgaessner|first6=Amélie|last7=Marshall|first7=Gareth J.|last8=King|first8=John C.|last9=Bracegirdle|first9=Tom|last10=Vaughan|first10=David G.|last11=Lagun|first11=Victor|date=2009|title=Record low surface air temperature at Vostok station, Antarctica|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|language=en|volume=114|issue=D24|page=D24102|doi=10.1029/2009JD012104|bibcode=2009JGRD..11424102T|issn=2156-2202|doi-access=free}}</ref> ===အပေါ်ပိုင်း လေထု=== [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ]]၏အပေါ်ရှိ လေထုကို [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]]၊ မီဆိုစဖီးယား အလွှာနှင့် သာမိုစဖီးယား အလွှာဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်။<ref name="atmosphere" /> အလွှာတစ်ခုချင်းစီတွင် အမြင့်အလိုက် အပူချိန်ခြားနားမှု ရှိကြသည်။ ယင်း၏အလွန်တွင် အက်ဇိုစဖီးယား (exosphere) သည် ပါးလွာသော မဂ္ဂနတိုစဖီးယား (magnetosphere) အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ယင်းနယ်မြေတွင် ဘူမိသံလိုက်စက်ကွင်းများသည် နေလေများဖြင့် အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်ကြသည်။<ref name=sciweek2004 /> စထရာတိုစဖီးယားလွှာအတွင်း [[အိုဇုန်းလွှာ]]တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေရှိ သက်ရှိများအတွက် အရေးပါကာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၏ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} အကွာအဝေးကို လေထုနှင့် [[အပြင်ဘက် အာကာသ]]ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=cordoba2004 /> ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်ခြင်း== ===လည်ပတ်ခြင်း=== [[File:EpicEarth-Globespin(2016May29).gif|thumb|right|ကမ္ဘာလည်ပတ်နေပုံအား [[:en:Deep Space Climate Observatory|DSCOVR EPIC]] မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရိုက်ကူးထားပုံ။]] ကမ္ဘာသည် နေကို တူရူပြု၍ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၂၄ နာရီ (၈၆၄၀၀ စက္ကန့်) လျှင် တစ်ကြိမ်လည်ပတ်ပြီး အခြားဝေးကွာသောကြယ်များကို တူရူပြုပါက ၂၃ နာရီ ၅၆ မိနစ် ၄ စက္ကန့်လျင် တစ်ကြိမ်နှုန်း လည်ပတ်သည်။<ref name="IERS" /><ref group="n" name="Aoki" /> ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှေးကွေးလာသည်။ အတိတ်ကာလများ၏ တစ်ရက်တာသည် ယနေ့ခေတ်ထက် ပိုမိုတိုတောင်းခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ၁၉ ရာစုနှစ်နှင့်စာလျှင် ပိုမိုရှည်ကြာပြီး ယခုအခါ ရက်တိုင်း၌ ၀ မှ ၂ မီလီစက္ကန့်ကြား ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။<ref name=USNO_TSD/><ref>{{cite journal |title=Rapid Service/Prediction of Earth Orientation |journal=IERS Bulletin-A |date=9 April 2015 |volume=28 |issue=15 |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=12 April 2015 |format=.DAT file (displays as plaintext in browser) |archive-date=14 March 2015 |access-date=25 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |access-date=25 June 2018 |archive-date=14 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=25 June 2018 |archivedate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }}</ref> ===ပတ်လမ်း=== [[File:PIA23645-Earth-PaleBlueDot-6Bkm-Voyager1-orig19900214-upd20200212.jpg|thumb|upright|''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]]'' အာကာသယာဉ်က မိုင်ပေါင်း ၄ ဘီလီယံ နီးပါးခန့် အကွာအဝေးမှ ရိုက်ကူးထားသော ''[[အပြာဖျော့အစက်]]'' အမည်ရ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊ [[အလင်းအလျင်]]ဖြင့်ဆိုပါက ၅.၆ နာရီ ခရီးကွာဝေးသည်။<ref name="NASA-20200212">{{cite news |author=Staff |title=Pale Blue Dot Revisited |url=https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 |date=12 February 2020 |work=[[NASA]] |access-date=12 February 2020 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=12 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212230826/https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 }}</ref>]] ကမ္ဘာသည် နေကိုဗဟိုပြု၍ ပျမ်းမျှ ကီလိုမီတာ ၁၅၀ မီလီယံ (၉၃ မီလီယံမိုင်) အကွာအဝေးမှ လှည့်ပတ်လျက်ရှိကာ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၁ ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် ပျမ်းမျှ ၂၄ နာရီ ကြာမြင့်သည်။ ကမ္ဘာ၏ ပတ်လမ်းအမြန်နှုန်းသည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၂၉.၇၈ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၆၆၆၀၀) နှုန်းဖြစ်သည်။ ယင်းအမြန်နှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ၏ အချင်း ၁၂၇၄၂ ကီလိုမီတာ (၇၉၁၈ မိုင်) အား ၇ မိနစ်အတွင်း၊ ၃၈၄၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၂၃၉၀၀၀ မိုင်) ကွာဝေးသော လကမ္ဘာသို့ ၃.၅ နာရီတို့ဖြင့် ခရီးပေါက်နိုင်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အား လွှမ်းမိုးသောနယ်မြေကို ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) ဟုခေါ်ပြီး အချင်းဝက်အားဖြင့် ၉၃၀,၀၀၀ မိုင် (၁.၅ မီလီယံ ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="vazquez_etal2006" /><ref group="n" name="hill_radius" /> ယင်းသည် အခြားပိုမိုဝေးကွာသော နေနှင့် ဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားထက် ကမ္ဘာ၏ဒြပ်ဆွဲငင်အားက ပိုမိုအားပြင်းနိုင်သည့် အများဆုံးအကွာအဝေး ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုများသည် ဤအချင်းဝက်အတွင်း လည်ပတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက နေ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားနှင့် သက်ဆိုင်သွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="vazquez_etal2006" /> ကမ္ဘာသည် နေအဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၌ တည်ရှိပြီး ဗဟိုမှ [[အလင်းနှစ်]] ၂၈၀၀ ကွာဝေးသည်။ ယင်းသည် [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]]ရှိ ဂလက်တစ်ပြင်ညီ (galactic plane) ၏ အလင်းနှစ် ၂၀ ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="nasa20051201" /> ==ကမ္ဘာ-ဂြိုဟ်ရံလ စနစ်== ===လကမ္ဘာ=== {{Main|လကမ္ဘာ}} {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 0.5em;" |+ ဂုဏ်သတ္တိများ |- | colspan=2 | [[File:FullMoon2010.jpg|center|200px|လပြည့်ဝန်းအား [[မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း]]မှ မြင်ရပုံ]] |- | '''အချင်း''' || {{val|3474.8|u=km|fmt=commas}} |- | '''ထုထည်''' || {{val|7.349|e=22|u=kg}} |- | '''ဆီမီးမေဂျာ ဝင်ရိုး''' || {{val|384400|u=km|fmt=commas}} |- | '''ပတ်လမ်းကာလ''' || {{nowrap|27{{smallsup|d}} 7{{smallsup|h}} 43.7{{smallsup|m}}}} |} လကမ္ဘာ၏ မူလဇာတ်မြစ်နှင့်ပတ်သက်၍ လူအများစု လက်ခံထားသော သီအိုရီအရ ''သီယာ''ဟုခေါ်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ် ဂြိုဟ်ပေါက်စတစ်စင်းနှင့် အစောပိုင်းကာလ ကမ္ဘာတို့ ထိတိုက်မိရာမှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟုဆိုသည်။<ref name=nature412_708/> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်း ရှိပြီး ယင်းသည် ကမ္ဘ့ာအချင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် အရွယ်အစားရှိသည်။ [[ဂြိုဟ်သိမ်]] ''[[ပလူတို]]''၏ ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်သော [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|''ချာရွန်'']]သည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း<ref>{{cite web|url=https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway|title=What's so special about our Moon, anyway?|work=[[:en:Astronomy (magazine)|Astronomy]]|last1=Klemetti|first1=Erik|date=17 June 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106063032/https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.|title=Charon|website=NASA|date=19 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=14 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014164907/https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.}}</ref> အခြားဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများကိုလည်း ကမ္ဘာ၏ လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် "ဂြိုဟ်ရံလများ" ("moons") ဟု ရည်ညွှန်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899|title=Curious Kids: Why is the moon called the moon?|website=The Conversation|last1=Brown|first1=Toby|date=2 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=8 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201108044000/https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899}}</ref> လကမ္ဘာသည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နေအဖွဲ့အစည်းတွင် အကြီးဆုံး လတစ်စင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ [[ဒြပ်ဆွဲအား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ ဒီရေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Coughenour|first1=Christopher L.|last2=Archer|first2=Allen W.|last3=Lacovara|first3=Kenneth J.|author-link3=Kenneth Lacovara|date=2009|title=Tides, tidalites, and secular changes in the Earth–Moon system|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445|journal=Earth-Science Reviews|language=en|volume=97|issue=1|pages=59–79|doi=10.1016/j.earscirev.2009.09.002|bibcode=2009ESRv...97...59C|issn=0012-8252}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028000947/http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 }}</ref> လကမ္ဘာပေါ်၌လည်း ဒီရေ အလုံပိတ် (tidal locking) အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေပြီး ယင်း၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ကမ္ဘာအား လှည့်ပတ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေသည်။ ရလဒ်အဖြစ် လ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာသို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news|last=Kelley|first=Peter|date=17 August 2017|title=Tidally locked exoplanets may be more common than previously thought|url=https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/|access-date=8 October 2020|newspaper=Uw News|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=9 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009192401/https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာအားလည်ပတ်နေသောကြောင့် လကမ္ဘာ၏ မတူညီသောမျက်နှာပြင်များကို နေရောင်ထိုးသောအခါ လဆန်းခြင်း၊ လကွယ်ခြင်းများကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{Cite web|title=Lunar Phases and Eclipses {{!}} Earth's Moon|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses|access-date=8 October 2020|website=NASA Solar System Exploration|accessdate=22 November 2021|archivedate=16 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016180007/https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses/}}</ref> ကမ္ဘာနှင့်လတို့ကြား အပြန်အလှန် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် လသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁.၅ လက်မခန့် ကမ္ဘာနှင့် ဝေးကွာလျက်ရှိသည်။ လသည် ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းလျက် လည်ပတ်သောဖြစ်စဉ်အား တည်ငြိမ်စေသည်။ ကမ္ဘာမှ ကြည့်ပါက လကမ္ဘာကို နေ၏အရွယ်အစားကဲ့သို့ပင် မြင်ရသည်။ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ နေ၏အချင်းသည် လကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုကြီးသော်လည်း အကွာဝေးမှာ အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုမိုဝေးကွာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref name=angular /> ယင်းသည် နှစ်စဉ်နှင့် နေအပြည့်ကြတ်ခြင်းကို ကမ္ဘာပေါ်၌ ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/|title=The Solar Eclipse Coincidence|work=Scientific American|last1=Sharf|first1=Caleb A.|date=18 May 2012|access-date=13 October 2020|author1-link=Caleb Scharf|accessdate=22 November 2021|archivedate=15 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015083529/https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာ၏ ရာသီဥတုကို ထိန်းကျောင်းခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ ဖြစ်ထွန်းမှုကို အထောက်အကူပြုခဲ့ကောင်းပြုခဲ့နိုင်သည်။ [[နိခါတကဗေဒ|ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]] သက်သေများနှင့် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆချက် (computer simulation) များက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းမှုသည် လကမ္ဘာနှင့်အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်မှုကြောင့် တည်ငြိမ်သည်ဟု ပြသနေသည်။ အချို့သော သီအိုရီအဆိုရှင်များက လကမ္ဘာမရှိပါက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းလည်ပတ်မှုသည် အင်္ဂါဂြိဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ရပ်ကဲ့သို့ ကမောက်ကမဖြစ်ကာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းအား အပြန်အလှန် ငြင်းခုံနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.|title=Earth's moon may not be critical to life|work=Phys.org|last1=Cooper|first1=Keith|date=27 January 2015|access-date=26 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=30 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120857/https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|title=Equilibrium rotational stability and figure of Mars|journal=Icarus|last1=Dadarich|first1=Amy|first2=Jerry X.|last2=Mitrovica|author-link2=Jerry X. Mitrovica|first3=Isamu|last3=Matsuyama|first4=J. Taylor|last4=Perron|first5=Michael|last5=Manga|author-link5=Michael Manga|first6=Mark A.|last6=Richards|date=22 November 2007|volume=194|issue=2|pages=463–75|access-date=26 October 2020|doi=10.1016/j.icarus.2007.10.017|archive-date=1 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |access-date=22 November 2021 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=1 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }}</ref> ===လူလုပ် ဂြိုဟ်တုများ=== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ကမ္ဘာပတ်လမ်းထဲ၌ အလုပ်ဖြစ်နေဆဲ လူလုပ် [[ဂြိုဟ်တု|ဂြိုဟ်တု]]များ ၂,၆၆၆ ခု ရှိသည်။<ref name="ucs" /> ယင်းတို့တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့် ဂြိုဟ်တုများလည်း ပါဝင်ပြီး နောက်ယောင်ခံလိုက်ထားသည် အာကာသ အမှိုက် (Space debris) ၁၆,၀၀၀ ခုကျော် ရှိသည်။<ref group="n" name="space_debris" /> ကမ္ဘာ၏ အကြီးဆုံး လူလုပ် ဂြိုဟ်တုမှာ [[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း]]ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|last1=Welch|first1=Rosanne|url=https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|title=Technical Innovation in American History: An Encyclopedia of Science and Technology [3 volumes]|last2=Lamphier|first2=Peg A.|year=2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-094-2|page=126|language=en|access-date=23 November 2021|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214004816/https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|url-status=live}}</ref> ==ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ== {{Main|သက်ရှိ}} [[File:Mycena interrupta.jpg|thumb|[[မှို|မှိုများ]]သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတစ်မျိုးဖြစ်သည်။]] ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ သက်ရှိပုံစံများသည် [[ဂေဟစနစ်]]တွင် နေထိုင်ကြပြီး ယင်း၏ပုံစံအားလုံးကို ဇီဝလွှာ (biosphere) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/|title=Biosphere|first1=Kim|last1=Rutledge|first2=Tara|last2=Ramroop|first3=Diane|last3=Boudreau|first4=Melissa|last4=McDaniel|first5=Santani|last5=Teng|first6=Erin|last6=Sprout|first7=Hilary|last7=Costa|first8=Hilary|last8=Hall|first9=Jeff|last9=Hunt|date=24 June 2011|work=National Geographic|access-date=1 November 2020|accessdate=23 November 2021|archivedate=3 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201103222045/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/}}</ref> ဇီဝလွှာကို ဇီဝအစုအဖွဲ့ (biomes) အဖြစ် ပိုင်းခြားပြီး အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 |title=Interdependency between animal and plant species |page=3 |work=BBC Bitesize |publisher=[[BBC]] |access-date=28 June 2019 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627225057/https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 }}</ref> မြေပြင်ပေါ်တွင် ဇီဝအစုအဖွဲ့များကို အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်နှင့် စိုထိုင်းဆတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ကုန်းနေ ဇီဝအစုအဖွဲ့များသည် အာတိတ် သို့မဟုတ် အာတိတ်စက်ဝိုင်းအတွင်း တည်ရှိကြသည်။ မြင့်မားသောနေရာများ သို့မဟုတ် [[ကန္တာရ|အင်မတန်ခြောက်သွေ့သောဒေသ]]များတွင် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ ကင်းမဲ့ကြသည်။ မျိုးစိတ် မူကွဲသည် စိုထိုင်းသောအနိမ့်ပိုင်းဒေသ အီကွေတာတွင် အများဆုံး ဖြစ်ထွန်းသည်။<ref name="amnat163_2_192" /> ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်အရေအတွက်သည် ပြောင်းလဲနေပြီး မျိုးစိတ်အများစုမှာ ဖော်ပြခြင်းမရှိသေးပေ။<ref name="Sweetlove_2011">{{Cite journal |last=Sweetlove |first=L. |date=24 August 2011 |title=Number of species on Earth tagged at 8.7 million |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |access-date=28 October 2020 |journal=Nature |pages=news.2011.498 |doi=10.1038/news.2011.498 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109060345/https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html }}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှင်သန်ကျက်စားခဲ့ဖူးသော မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်း]]ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20141108">{{cite news|last=Novacek|first=Michael J.|date=8 November 2014|title=Prehistory's Brilliant Future|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|access-date=1 November 2020|accessdate=24 June 2018|archivedate=29 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html}}</ref><ref name="Jablonski2004">{{cite journal|last=Jablonski|first=David|author-link1=David Jablonski|year=2004|title=Extinction: past and present|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-02-12_427_6975/page/588|journal=Nature|volume=427|issue=6975|page=589|bibcode=2004Natur.427..589J|doi=10.1038/427589a|pmid=14961099|s2cid=4412106}}</ref> နေမှ ကမ္ဘာသို့ အကွာအဝေး၊ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်း ဗဟိုကျမှု၊ လှည့်ပတ်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းမှု၊ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ရာဇဝင်၊ ရေရှည်တည်တံ့သော လေထုနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] အစရှိသည့် အားလုံးသော ရာသီဥတုအခြေနေများသည် မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အကျိုးသက်ရောက်လျက်ရှိသည်။<ref name="dole1970" /> ကမ္ဘာသည် အရည်အဖြစ်တည်ရှိသော ရေကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး ယင်းသည် ရှုပ်ထွေးသော အော်ဂဲနစ် မော်လီကျူးများ ဖြစ်တည်လာစေရန်၊ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များအတွက် လိုအပ်သောစွမ်းအင်ကို အလုံအလောက် ထောက်ပံ့ပေးသည်။ အပင်များသည် လေထု၊ မြေဆီလွှာနှင့် ရေမှ အာဟာရဓာတ်ကို ယူသုံးနိုင်ကြသည်။ ယင်းအာဟာရဓာတ်များသည် မတူညီသောမျိုးစိတ်များကြားတွင် သံသရာလည်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last1=Singh|first1=J. S.|author-link1=Jamuna Sharan Singh|last2=Singh|first2=S. P.|author-link2=S. P. Singh (biochemist)|last3=Gupta|first3=S.R.|url=https://www.worldcat.org/oclc/896866658|title=Ecology environmental science and conservation|publisher=S. Chand & Company|year=2013|isbn=978-93-83746-00-2|edition=First|location=New Delhi|oclc=896866658|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100347/https://www.worldcat.org/title/ecology-environmental-science-and-conservation/oclc/896866658|url-status=live}}</ref> ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းများနှင့် [[တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း]]များအပါအဝင် အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော မိုးလေဝသအခြေအနေများသည် ကမ္ဘာမြေ၏ မျက်နှာပြင်တိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး ယင်းဒေသရှိ သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားသည့်အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ ယင်းဖြစ်ရပ်များသည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှလူပေါင်း ၁၁၈၀၀ ဦးကို သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Oceans and Human Health|first1=Sharon|last1=Smith|first2=Lora|last2=Fleming|first3=Helena|last3=Solo-Gabriele|first4=William H.|last4=Gerwick|publisher=Elsevier Science|year= 2011|isbn=978-0-08-087782-2|page=212}}</ref> အခြားနေရာများတွင် ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ မြေပြိုခြင်း၊ [[ဆူနာမီ|ဆူနာမီဖြစ်ပေါ်ခြင်း]]၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ရေလွှမ်းခြင်း၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ [[တောမီး|တောမီးလောင်ခြင်း]]နှင့် အခြားဘေးအန္တရာယ်များ ကျရောက်ရန် ရှိနေသည်။<ref>{{cite book|title=Natural Disasters|last1=Alexander|first1=David|page=3|year=1993|url=https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-317-93881-1|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100420/https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|url-status=live}}</ref> လူသားတို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ပျောက်ဆုံးခြင်း၊ မျိုးစိတ်များ [[မျိုးသုဉ်းခြင်း]]၊ မြေဆီလွှာ ခမ်းခြောက်ခြင်း၊ မြေတိုက်စားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|pages=[https://archive.org/details/humanimpactonn00goud/page/52 52], 66, 69, 137, 142, 185, 202, 355, 366|title=The Human Impact on the Natural Environment|url=https://archive.org/details/humanimpactonn00goud|last1=Goudie|first1=Andrew|author-link1=Andrew Goudie (geographer)|year=2000|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-57138-8}}</ref> လူသားတို့၏ အပြုအမူသည် [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များကို လေထုထဲသို့ ရောက်စေပြီး [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Cook|first1=John|last2=Oreskes|first2=Naomi|author-link2=Naomi Oreskes|last3=Doran|first3=Peter T.|author-link3=Peter Doran|last4=Anderegg|first4=William R. L.|last5=Verheggen|first5=Bart|last6=Maibach|first6=Edward W.|author-link6=Edward Maibach|last7=Carlton|first7=J. Stuart|last8=Lewandowsky|first8=Stephan|author-link8=Stephan Lewandowsky|last9=Skuce|first9=Andrew G.|last10=Green|first10=Sarah A.|last11=Nuccitelli|first11=Dana|date=2016|title=Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming|journal=Environmental Research Letters|language=en|volume=11|issue=4|page=048002|doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002|bibcode=2016ERL....11d8002C|issn=1748-9326|doi-access=free}}</ref> ရေခဲလွှာများ အရည်ပျော်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှု၊ မိုးခေါင်ရေရှားခြင်းနှင့် တောမီးလောင်မှုအန္တရာယ်ရှိလာခြင်းတို့သည် မျိုးစိတ်များကို ပိုမိုအေးမြသောဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရန် တွန်းအားပေးမှု ဖြစ်လာစေသည်။<ref name="Global Warming Effects">{{Cite web|date=14 January 2019|title=Global Warming Effects|url=https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/|access-date=16 September 2020|website=National Geographic|language=en|accessdate=23 November 2021|archivedate=2 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202114510/https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/}}</ref> ==လူသား ပထဝီဝင်== {{World map indicating continents}} [[ကမ္ဘာ့လူဦးရေ|ကမ္ဘာမြေရှိ လူဦးရေ]]သည် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ၇ ဘီလီယံ ကျော်သွားခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|title=Various '7 billionth' babies celebrated worldwide|date=October 31, 2011|agency=Associated Press|access-date=31 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|work=Yahoo News|last1=Gomez|first1=Jim|last2=Sullivan|first2=Tim|archive-date=31 October 2011|accessdate=24 November 2021|archivedate=31 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html}}</ref> ၂၁ ရာစု ဒုတိယထက်ဝက်ခန့်တွင် အမြင့်ဆုံး ၁၀ ဘီလီယံအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref name=":1">{{Cite news|last=Harvey|first=Fiona|date=15 July 2020|title=World population in 2100 could be 2 billion below UN forecasts, study suggests|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests|access-date=18 September 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=4 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200904212947/https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests}}</ref> လူဦးရေ တိုးပွားမှု အများဆုံးမှာ [[အာဖရိကတိုက်]]တွင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။<ref name=":1" /> လူဦးရေ သိပ်သည်းဆသည် ကမ္ဘာတဝှမ်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကွဲပြားကြပြီး အများစုမှာ [[အာရှတိုက်]]တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကျေးလက်ဒေသများထက် မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်။<ref name="OWID_urbanization_2019"/> [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]တွင် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေထုထည်၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth |title=Distribution of landmasses of the Paleo-Earth |first1=Abel |last1=Méndez |author-link1=Abel Méndez |date=6 July 2011 |publisher=University of Puerto Rico at Arecibo |access-date=5 January 2019 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=6 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106010959/http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth }}</ref> ကုန်းမြေထုထည် များပြားသောအချက်ကြောင့်လည်း ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသော လူသားများသည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=MAP OF THE DAY: Pretty Much Everyone Lives In The Northern Hemisphere|date=4 May 2012|work=Business Insider|last1=Lutz|first1=Ashley|access-date=5 January 2019|accessdate=24 November 2021|archivedate=19 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5}}</ref> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၈ ပုံ ၁ ပုံသည် လူသားများနေထိုင်ရန် သင့်လျော်သည်ဟု ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုက ဖော်ပြထားသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံကိုမူ သမုဒ္ဒရာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး ကုန်းမြေမှာ ၄ ပုံ ၁ ပုံ ဖြစ်သည်။ ယင်းကုန်းမြေဧရိယာ၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ကန္တာရများ (၁၄ ရာခိုင်နှုန်း)၊<ref name="hessd4_439" /> တောင်တန်းများ (၂၇ ရာခိုင်နှုန်း)<ref name="biodiv" /> သို့မဟုတ် နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်သော ကုန်းမြေများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံများက [[အန္တာတိကတိုက်]]၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့နှင့် အခြားဧရိယာအချို့မှလွဲ၍ ဂြိုဟ်တခုလုံး၏ ကုန်းမြေကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုထားကြသည်။<ref>{{cite book|last1=Lloyd|first1=John|author-link1=John Lloyd (producer)|title=The Discretely Plumper Second QI Book of General Ignorance|url=https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy|last2=Mitchinson|first2=John|author-link2=John Mitchinson (researcher)|publisher=Faber & Faber|year=2010|isbn=978-0-571-29072-7|pages=[https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy/page/116 116]–117}}</ref> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်တခုလုံးကို အုပ်ချုပ်သောအစိုးရ မည်သည့်အချိန်ကမှ မရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကုလသမဂ္ဂ|ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ]]သည် လက်ရှိတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းကို ဦးဆောင်နေသည့် နိုင်ငံတကာအစိုးရအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Smith|first1=Courtney B.|url=https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|title=Politics and Process at the United Nations: The Global Dance|publisher=Lynne Reiner|year=2006|isbn=978-1-58826-323-0|pages=1–4|access-date=24 November 2021|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017080431/https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|url-status=live}}</ref> ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိသူမှာ [[ယူရီဂါဂါရင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=kuhn2006 /> ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအထိ လူပေါင်း ၅၅၀ ယောက် အပြင်ဘက် အာကာသသို့ရောက်ရှိပြီး ယင်းတို့ထဲမှ ၁၂ ယောက်သည် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name=shayler_vis2005 /><ref>{{Cite news|last=Holmes|first=Oliver|date=19 November 2018|title=Space: how far have we gone – and where are we going?|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going|access-date=10 October 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=6 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201006041822/https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going}}</ref> ပုံမှန်အားဖြင့် လူသားများ အာကာသထဲတွင် ရောက်ရှိသည်ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတကာ အာကသ စခန်းတွင်ဖြစ်သည်။ အာကာသစခန်းတွင် နေထိုင်သော လူ ၆ ဦးသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ခြောက်လကြာတိုင်း အလဲအလှယ် ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name=nasa_rg_iss2007 /> လူသားများ ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးဆုံး ခရီးသွားခဲ့သည့် အကွာအဝေးမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ် [[အပိုလို ၁၃]] ၏ စီမံကိန်းအတွင်းဖြစ်ပြီး ၄၀၀,၁၇၁ ကီလိုမီတာ (၂၄၈,၆၅၅ မိုင်) ခရီးသွားခဲ့သည်။<ref name="Apollo13History" /> {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ]] | image1 = Sabaa Nissan Militiaman.jpg | width1 = 71 | caption1 = [[လူသား|0.2 Mya<br />လူသားများ]] | image2 = Oxalis-pes-caprae-16c-Zachi-Evenor.jpg | width2 = 110 | caption2 = [[ပန်း|140 Mya<br />ပန်းများ]] | image3 = Oryctolagus cuniculus Tasmania 2-mirror.jpg | width3 = 76 | caption3 = [[နို့တိုက်သတ္တဝါ|200 Mya<br />နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] | image4 = AlamosaurusDB.jpg | width4 = 133 | caption4 = [[ဒိုင်နိုဆော|240 Mya<br />ဒိုင်နိုဆောများ]] | image5 = Clouds over the Atlantic Ocean.jpg | width5 = 143 | caption5 = [[အောက်ဆီဂျင်|3500 Mya<br />အောက်ဆီဂျင်]] | image6 = Halobacteria.jpg | width6 = 107 | caption6 = [[အဏုဇီဝ|4280 Mya<br />အဏုဇီဝသက်ရှိများ]] | image7 = Water drop 001.jpg | width7 = 145 | caption7 = [[ရေ|4410 Mya<br />ရေ]] | image8 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width8 = 96 | caption8 = [[ကမ္ဘာ၏ သက်တမ်း|4540 Mya<br />ကမ္ဘာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[စကြဝဠာ|စကြဝဠာရှိ ကမ္ဘာ၏ တည်နေရာ]] | image1 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width1 = 88 | caption1 = [[:en:History of Earth|ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] | image2 = Montagem Sistema Solar.jpg | width2 = 115 | caption2 = [[နေအဖွဲ့အစည်း]] | image3 = Rho Ophiuchi.jpg | width3 = 90 | caption3 = [[ဂေါင်း ခါးပတ်]] | image4 = Milky Way Arms ssc2008-10.svg | width4 = 98 | caption4 = [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]] | image5 = Artist's impression of the Milky Way (updated - annotated).jpg | width5 = 88 | caption5 = [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း]] | image6 = Local Group and nearest galaxies.jpg | width6 = 120 | caption6 = [[Local Group]] | image7 = Local supercluster-ly.jpg | width7 = 93 | caption7 = [[Virgo Supercluster|Virgo SCl]] | image8 = Observable universe r2.jpg | width8 = 90 | caption8 = [[Laniakea Supercluster|Laniakea SCl]] | image9 = Observable Universe with Measurements 01.png | width9 = 90 | caption9 = [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ|မိမိတို့ စကြဝဠာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ]] ==မှတ်စု== {{reflist |30em |group="n" |refs= <ref name=radiomatric>ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) ဆိုသည်မှာ [[ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်]]များ၏ [[အိုင်ဆိုတုပ်]]များ [[ရေဒီယိုသတ္တိကြွပြိုကွဲမှု]]ဖြင့် ပြိုကွဲသောအခါ သက်တမ်းဝက် (half life) ဟုခေါ်သည့် သက်တမ်းကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ ယင်းသက်တမ်းဝက်တို့ကို့ လေ့လာခြင်းဖြင့် ကျောက်ခဲ၊ ကာဗွန် အစရှိသည်တို့၏ သက်တမ်းကို သိရှိနိုင်သည်။</ref> <ref name=Aoki>The ultimate source of these figures, uses the term "seconds of UT1" instead of "seconds of mean solar time".—{{cite journal |last1=Aoki |first1=S. |title=The new definition of universal time |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1982-01_105_2/page/359 |journal=Astronomy and Astrophysics |year=1982 |volume=105 |issue=2 |pages=359–61 |bibcode=1982A&A...105..359A |last2=Kinoshita |first2=H. |last3=Guinot |first3=B. |last4=Kaplan |first4=G. H. |last5=McCarthy |first5=D. D. |last6=Seidelmann |first6=P. K.}}</ref> <ref name=apsis>aphelion = ''a'' × (1 + ''e''); perihelion = ''a'' × (1&nbsp;– ''e''), where ''a'' is the semi-major axis and ''e'' is the eccentricity. The difference between Earth's perihelion and aphelion is 5 million kilometers.—{{cite book|page=[https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk/page/144 144]|title=Probing the New Solar System|url=https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk|last1=Wilkinson|first1=John|year= 2009|publisher=CSIRO Publishing|isbn=978-0-643-09949-4}}</ref> <ref name=epoch>All astronomical quantities vary, both [[:en:Secular phenomena|secularly]] and [[ကြိမ်နှုန်း|periodically]]. The quantities given are the values at the instant J2000.0 of the secular variation, ignoring all periodic variations.</ref> <ref name=hill_radius>For Earth, the Hill radius is <math>R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}}</math>, where ''m'' is the mass of Earth, ''a'' is an astronomical unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in AU is about <math>\left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01</math>.</ref> <ref name=surfacecover>Due to natural fluctuations, ambiguities surrounding ice shelves, and mapping conventions for vertical datums, exact values for land and ocean coverage are not meaningful. Based on data from the Vector Map and [http://www.landcover.org/ Global Landcover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150326085837/http://www.landcover.org/ |date=26 March 2015 }} datasets, extreme values for coverage of lakes and streams are 0.6% and 1.0% of Earth's surface. The ice sheets of Antarctica and Greenland are counted as land, even though much of the rock that supports them lies below sea level.</ref> <ref name=space_debris>As of 4 January 2018, the United States Strategic Command tracked a total of 18,835 artificial objects, mostly debris. See: {{cite journal |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |title=Satellite Box Score |journal=Orbital Debris Quarterly News |editor1-first=Phillip |editor1-last=Anz-Meador |editor2-first=Debi |editor2-last=Shoots |volume=22 |issue=1 |page=12 |date=February 2018 |access-date=18 April 2018 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402034308/https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf }}</ref> }} == ကိုးကား == {{reflist|3|refs= <ref name=amnat163_2_192>{{cite journal |last1=Hillebrand |first1=Helmut |title=On the Generality of the Latitudinal Gradient |journal=American Naturalist |year=2004 |volume=163 |issue=2 |pages=192–211 |doi=10.1086/381004 |pmid=14970922 |s2cid=9886026 |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=22 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170922001037/http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }}</ref> <ref name=angular>{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=10 February 2006 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA |accessdate=28 September 2008 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304052405/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html }}—See the apparent diameters on the Sun and Moon pages.</ref> <ref name="Apollo13History">{{cite web |url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm |title=Apollo 13 The Seventh Mission: The Third Lunar Landing Attempt 11 April–17 April 1970 |publisher=NASA |access-date=7 November 2015 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=2 March 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/65r4SXJau?url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm }}</ref> <ref name=asp2002>{{cite conference |last1=Guinan |first1=E. F. |last2=Ribas |first2=I. |editor=Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan |title=Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate |work=ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments |year=2002 |location=San Francisco |isbn=978-1-58381-109-2 |publisher=Astronomical Society of the Pacific |bibcode=2002ASPC..269...85G}}</ref> <ref name="atmosphere">{{cite web |author=Staff |date=8 October 2003 |url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html |title=Earth's Atmosphere |publisher=NASA |access-date=21 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 February 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EhgRBXL0?url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html }}</ref> <ref name=Allen296>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 |page=296 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=geerts_linacre97>{{cite web |last1=Geerts |first1=B. |last2=Linacre |first2=E. |url=http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html |title=The height of the tropopause |date=November 1997 |work=Resources in Atmospheric Sciences |publisher=University of Wyoming |access-date=10 August 2006 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427090700/http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html }}</ref> <ref name=Allen294>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 |page=294 |accessdate=2011-03-13}}</ref> <ref name=biodiv>{{cite web |author=Staff |url=http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |title=Themes & Issues |publisher=Secretariat of the Convention on Biological Diversity |access-date=29 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |archive-date=7 April 2007 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=7 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml }}</ref> <ref name=bowring_housch1995>{{cite journal |last1=Bowring |first1=S. |last2=Housh |first2=T. |title=The Earth's early evolution |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-15_269_5230/page/1534 |year=1995 |doi=10.1126/science.7667634 |journal=Science |volume=269 |pmid=7667634 |issue=5230 |bibcode=1995Sci...269.1535B |pages=1535–40}}</ref> <ref name=brown_mussett1981>{{cite book |last1=Brown |first1=Geoff C. |last2=Mussett |first2=Alan E. |title=The Inaccessible Earth |edition=2nd |date=1981 |page=166 |publisher=Taylor & Francis |isbn=0-04-550028-2}} Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969).</ref> <ref name="britt2000">{{cite web |first1=Robert |last1=Britt |url=http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |title=Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got? |date=25 February 2000 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605231345/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |archivedate=5 June 2009}}</ref> <ref name="berger2002">{{cite web |last1=Berger |first1=Wolfgang H. |author-link1=Wolfgang H. Berger |year=2002 |url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml |title=The Earth's Climate System |publisher=University of California, San Diego |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180Errm?url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml }}</ref> <ref name=canup_asphaug2001b>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |author-link1=Robin Canup|last2=Asphaug |first2=E. I. |author-link2=Erik Ian Asphaug|s2cid=4413525 |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=carrington>{{cite news |first1=Damian |last1=Carrington |title=Date set for desert Earth |publisher=BBC News |date=21 February 2000 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm |accessdate=31 March 2007 |archivedate=10 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120710142744/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm }}</ref> <ref name=cazenave_ahrens1995>{{cite book |first1=Anny |last1=Cazenave |authorlink=Anny Cazenave |editor=Ahrens, Thomas J |date=1995 |title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants |publisher=American Geophysical Union |location=Washington, DC |isbn=0-87590-851-9|chapter-url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archivedate=2006-10-16 |accessdate=2008-08-03|chapter-format=PDF |chapter=Geoid, Topography and Distribution of Landforms}}</ref> <ref name="Cox2000">{{cite book |editor=Arthur N. Cox |title=Allen's Astrophysical Quantities |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244 |edition=4th |date=2000 |publisher=AIP Press |location=New York |isbn=0-387-98746-0 |page=244 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=cordoba2004>{{cite web |first1=S. Sanz Fernández |last1=de Córdoba |date=21 June 2004 |url=http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115223732/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-date=15 January 2010 |title=Presentation of the Karman separation line, used as the boundary separating Aeronautics and Astronautics |publisher=Fédération Aéronautique Internationale |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709114431/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp }}</ref> <ref name=dole1970>{{cite book |first1=Stephen H. |last1=Dole |date=1970 |title=Habitable Planets for Man |edition=2nd |publisher=American Elsevier Publishing Co |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |access-date=11 March 2007 |isbn=978-0-444-00092-7 |archive-date=3 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103083736/http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |url-status=live }}</ref> <ref name=hydrologic_cycle>{{cite web |author=Various |date=21 July 1997 |url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml |title=The Hydrologic Cycle |publisher=University of Illinois |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=21 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FHAZ1iIh?url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml }}</ref> <ref name="Harrison 2002">{{cite book |first1=Roy M. |last1=Harrison |author-link1=Roy M. Harrison |last2=Hester |first2=Ronald E. |date=2002 |title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation |url=https://archive.org/details/causesenvironmen0000unse |publisher=Royal Society of Chemistry |isbn=978-0-85404-265-4}}</ref> <ref name=hessd4_439>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification |journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions |year=2007 |volume=4 |issue=2 |pages=439–73 |doi=10.5194/hessd-4-439-2007 |bibcode=2007HESSD...4..439P |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |doi-access=free }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |accessdate=24 November 2021 |archivedate=31 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190731170150/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf }}</ref> <ref name=hess5_4_569>{{cite journal |last1=Bounama |first1=Christine |year=2001 |last2=Franck |first2=S. |last3=Von Bloh |first3=W. |title=The fate of Earth's ocean |journal=Hydrology and Earth System Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=569–75 |publisher=Potsdam Institute for Climate Impact Research |location=Germany |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=3 July 2009 |doi=10.5194/hess-5-569-2001 |bibcode=2001HESS....5..569B |archive-date=27 June 2019 |access-date=24 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=28 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf }}</ref> <ref name=IERS>{{cite web |author=Staff |date=2007-08-07 |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html |title=Useful Constants |publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service |accessdate=2008-09-23 |archivedate=3 November 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Bto7IZMb?url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html }}</ref> <ref name="earth_fact_sheet">{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=2004-09-01 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet |publisher=NASA |accessdate=2010-08-09 |archivedate=25 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225024603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html }}</ref> <ref name=iers>{{cite conference |author=IERS Working Groups |editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard |title=General Definitions and Numerical Standards |date=2003 |work=IERS Technical Note No. 32 |publisher=U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures |url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDzc2unH?url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archivedate=1 February 2010 |accessdate=2008-08-03 |url-status=live }}</ref> <ref name=jessey>{{cite web |last1=Jessey |first1=David |url=http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-date=3 July 2007 |title=Weathering and Sedimentary Rocks |website=California State Polytechnic University, Pomona |access-date=20 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=3 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html }}</ref> <ref name=kinver20091210>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm |title=Global average temperature may hit record level in 2010 |last1=Kinver |first1=Mark |date=December 10, 2009 |work=BBC Online |accessdate=2010-04-22 |archivedate=5 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805084302/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm }}</ref> <ref name=hbcp2000>{{cite book |author=Various |editor=David R. Lide |date=2000 |title=Handbook of Chemistry and Physics |url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8 |edition=81st |publisher=CRC |isbn=0-8493-0481-4}}</ref> <ref name=kuhn2006>{{cite book |first1=Betsy |last1=Kuhn |date=2006 |title=The race for space: the United States and the Soviet Union compete for the new frontier |url=https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn |page=[https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn/page/34 34] |publisher=Twenty-First Century Books |isbn=978-0-8225-5984-9}}</ref> <ref name=milbert_smith96>{{cite web |last1=Milbert |first1=D. G. |last2=Smith |first2=D. A |url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html |title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model |publisher=National Geodetic Survey, NOAA |access-date=7 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=4 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604082642/http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html }}</ref> <ref name=michon2006>{{cite web |last1=Scott |first1=Michon |date=24 April 2006 |url=http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ |title=Earth's Big heat Bucket |publisher=NASA Earth Observatory |access-date=14 March 2007 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=16 September 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916014057/http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ }}</ref> <ref name="moran2005">{{cite web |last1=Moran |first1=Joseph M. |year=2005 |url=http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-date=13 December 2010 |title=Weather |work=World Book Online Reference Center |publisher=NASA/World Book, Inc |access-date=17 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html }}</ref> <ref name=nasa20051201>{{cite web |author=Astrophysicist team |date=1 December 2005 |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |title=Earth's location in the Milky Way |publisher=NASA |access-date=11 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |archive-date=1 July 2008 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=1 July 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html }}</ref> <ref name=nature412_708>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |last2=Asphaug |first2=E. |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=natsci_oxy4>{{cite web |last1=Morris |first1=Ron M |url=http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |title=Oceanic Processes |publisher=NASA Astrobiology Magazine |access-date=14 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |archive-date=15 April 2009 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=15 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html }}</ref> <ref name=nasa_rg_iss2007>{{cite web |date=16 January 2007 |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html |title=Reference Guide to the International Space Station |work=NASA |access-date=23 December 2008 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=19 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090119175052/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html }}</ref> <ref name="NIST2008">{{Cite book |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |title=The international system of units (SI) |publisher=United States Department of Commerce, National Institute of Standards and Technology Special Publication 330 |edition=2008 |page=52 |access-date=2 March 2016 |archive-date=3 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603215953/http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name=cia>{{cite web |author=Staff |date=2008-07-24 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=2008-08-05 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web |last1=Sandwell |first1=D. T. |last2=Smith |first2=Walter H. F. |author-link2=Walter H. F. Smith |date=7 July 2006 |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |title=Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data |publisher=NOAA/NGDC |access-date=21 April 2007 |archive-url=https://archive.today/20140715142212/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |archive-date=15 July 2014 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=26 February 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070226201911/https://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML }}</ref> <ref name="OWID_urbanization_2019">{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=H. |last2=Roser |first2=M. |author-link2=Max Roser |date=2019 |title=What share of people will live in urban areas in the future? |url=https://ourworldindata.org/urbanization#what-share-of-people-will-live-in-urban-areas-in-the-future |access-date=26 October 2020 |journal=Our World in Data }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://ourworldindata.org/urbanization |accessdate=24 November 2021 |archivedate=29 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029185610/https://ourworldindata.org/urbanization }}</ref> <ref name=pnas1_24_9576>{{cite journal |last1=Li |first1=King-Fai |last2=Pahlevan |first2=Kaveh |last3=Kirschvink |first3=Joseph L. |last4=Yung |first4=Yuk L. |year=2009 |title=Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=106 |issue=24 |pages=9576–79 |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=19 July 2009 |doi=10.1073/pnas.0809436106 |pmid=19487662 |pmc=2701016 |bibcode=2009PNAS..106.9576L }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=4 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704102832/http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf }}</ref> <ref name=pnas71_12_6973>{{cite journal |last1=Morgan |first1=J. W. |last2=Anders |first2=E. |title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1980-12_77_12/page/6973 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |year=1980 |volume=77 |issue=12 |pages=6973–77 |doi=10.1073/pnas.77.12.6973 |pmid=16592930 |pmc=350422 |bibcode=1980PNAS...77.6973M}}</ref> <ref name="Pidwirny2006_7">{{cite web |last1=Pidwirny |first1=Michael |year=2006 |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html |title=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |publisher=PhysicalGeography.net |accessdate=19 March 2007 |archivedate=22 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/617EhGJ8l?url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html }}</ref> <ref name=physorg20100304>{{cite news |author=Staff |title=Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between Sun and Earth for our atmosphere |date=4 March 2010 |work=Phys.org |url=http://www.physorg.com/news186922627.html |access-date=27 March 2010 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=27 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427064855/http://www.physorg.com/news186922627.html }}</ref> <ref name=rahmstorf2003>{{cite web |first1=Stefan |last1=Rahmstorf |author-link=Stefan Rahmstorf |year=2003 |url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html |title=The Thermohaline Ocean Circulation |work=Potsdam Institute for Climate Impact Research |access-date=21 April 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180jPsW?url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html }}</ref> <ref name=sadava_heller2006>{{cite book |last1=Sadava |first1=David E. |last2=Heller |first2=H. Craig |last3=Orians |first3=Gordon H. |author-link3=Gordon Orians|title=Life, the Science of Biology |publisher=MacMillan |date=2006 |edition=8th |page=[https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114 1114] |isbn=978-0-7167-7671-0 |url=https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114}}</ref> <ref name=sample2005>{{cite web |first1=Sharron |last1=Sample |date=21 June 2005 |url=http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html |title=Sea Surface Temperature |publisher=NASA |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427045816/http://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/ |archive-date=27 April 2013 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408000148/http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html }}</ref> <ref name=science_241_4872_1441>{{cite journal |last1=May |first1=Robert M. |title=How many species are there on earth? |url=https://archive.org/details/sim_science_1988-09-16_241_4872/page/1440 |journal=Science |year=1988 |volume=241 |issue=4872 |pages=1441–49 |bibcode=1988Sci...241.1441M |doi=10.1126/science.241.4872.1441 |pmid=17790039}}</ref> <ref name=sciweek2004>{{cite web |author=Staff |year=2004 |url=http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |title=Stratosphere and Weather; Discovery of the Stratosphere |work=Science Week |access-date=14 March 2007 |archive-date=13 July 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm }}</ref> <ref name="sun_future">{{cite journal |last1=Sackmann |first1=I.-J. |last2=Boothroyd |first2=A. I. |last3=Kraemer |first3=K. E. |title=Our Sun. III. Present and Future |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-11-20_418_1/page/456 |journal=Astrophysical Journal |year=1993 |volume=418 |pages=457–68 |doi=10.1086/173407 |bibcode=1993ApJ...418..457S}}</ref> <ref name="sun_future_schroder">{{cite journal |first1=K.-P. |last1=Schröder |last2=Connon Smith |first2=Robert |year=2008 |title=Distant future of the Sun and Earth revisited |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=0801.4031 |volume=386 |issue=1 |pages=155–63 |bibcode=2008MNRAS.386..155S}}<br />See also {{cite news |first=Jason |last=Palmer |url=https://www.newscientist.com/article/dn13369 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415105707/http://www.newscientist.com/article/dn13369 |archivedate=15 April 2012 |title=Hope dims that Earth will survive Sun's death |date=22 February 2008 |work=NewScientist.com news service |accessdate=24 March 2008}}</ref> <ref name=shayler_vis2005>{{cite book |first1=David |last1=Shayler |first2=Bert |last2=Vis |date=2005 |title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center |publisher=Birkhäuser |isbn=978-0-387-21894-6}}</ref> <ref name=ucs>{{cite web |url=https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database |title=UCS Satellite Database |work=Nuclear Weapons & Global Security |publisher=Union of Concerned Scientists |date=31 December 2020 |access-date=28 March 2021 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160125031401/https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database }}</ref> <ref name=usno>{{cite web |title=Selected Astronomical Constants, 2011 |work=The Astronomical Almanac |url=http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archivedate=2013-08-26 |accessdate=2011-02-25}}</ref> <ref name=USNO_TSD>{{cite web |title=Leap seconds |publisher=Time Service Department, USNO |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312003149/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |accessdate=23 September 2008 |archivedate=12 March 2015}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name=vazquez_etal2006>{{cite journal |last1=Vázquez |first1=M. |first2=P. Montañés |last2=Rodríguez |last3=Palle |first3=E. |year=2006 |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |title=The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets |journal=Lecture Notes and Essays in Astrophysics |volume=2 |page=49 |access-date=21 March 2007 |bibcode=2006LNEA....2...49V |archive-url=https://www.webcitation.org/617ElSxyd?url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |archive-date=22 August 2011 |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=17 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110817220342/http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf }}</ref> <ref name="watersource">{{cite journal |display-authors=1 |last1=Morbidelli |first1=A. |author-link1=Alessandro Morbidelli (astronomer)|last2=Chambers |first2=J. |last3=Lunine |first3=J. I. |last4=Petit |first4=J. M. |last5=Robert |first5=F. |last6=Valsecchi |first6=G. B. |last7=Cyr |first7=K. E. |title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth |url=https://archive.org/details/sim_meteoritics-planetary-science_2000-11_35_6/page/1309 |journal=Meteoritics & Planetary Science |year=2000 |volume=35 |issue=6 |pages=1309–20 |bibcode=2000M&PS...35.1309M |doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x|doi-access=free }}</ref> <ref name=ward_brownlee2002>{{cite book |last1=Ward |first1=Peter D. |last2=Brownlee |first2=Donald |date=2002 |title=The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World |url=https://archive.org/details/isbn_9780805067811 |publisher=Times Books, Henry Holt and Company |location=New York |isbn=0-8050-6781-7}}</ref> <ref name="Williams1994">{{cite journal |last1=Williams |first1=James G. |title=Contributions to the Earth's obliquity rate, precession, and nutation |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |date=1994 |page=711 |issn=00046256 |doi=10.1086/117108 |bibcode=1994AJ....108..711W}}</ref> <ref name="Pidwirny 2006_8">{{cite journal |last1=Pidwirny |first1=Michael |date=2006-02-02 |title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1) |publisher=University of British Columbia, Okanagan |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2007-11-26 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2 March 2016 |archivedate=9 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html }}</ref> <ref name="WGS-84-2">{{cite web |first1=Sigurd |last1=Humerfelt |date=October 26, 2010 |title=How WGS 84 defines Earth |url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html |accessdate=2011-04-29 |archivedate=24 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424104419/http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html }}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝသိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] ixm1xqkuu666cv87zxyvwze1bx1r4z6 0 2889 1057157 1056974 2026-10-10T17:23:51Z Dr Lotus Black 31011 /* လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု */ 1057157 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=160–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့် သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မြေမျက်နှာပြင် အကျယ်အဝန်းမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခြောက်သွေ့ ကုန်းမြေ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် သိပ်သည်းဆ နည်းပါးပြီး ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ကမ္ဘာ့ထုထည် ပမာဏ၏ ၁၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့် သာရှိသဖြင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လက်ရှိအချိန်၌ သိရှိထားသမျှတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[သဲကန္တာရ]]များနှင့် ဆင်တူသော မျက်နှာပြင်ရှိသည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်အမျိုးအစားဖြစ်သော သဲကန္တာရဂြိုဟ် (desert planet) ၏ တစ်ခုတည်းသော နမူနာ ဖြစ်သည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== [[File:Mars Internal Structure (2024).svg|thumb|left|အတွင်းပိုင်း ဝတ်ဆံ သို့မဟုတ် ဗဟိုအမြူတေ မရှိဟု ယူဆထားသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ]] ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကိုလည်း သိပ်သည်းဆ နည်းပါးသော ကျောက်ဆောင် အလွှာများ ဖုံးလွှမ်းထားသည့် သိပ်သည်းမှု မြင့်မားသော သတ္တု ဗဟိုအမြူတေအဖြစ် အလွှာများ ပိုင်းခြားထားသည်။ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာမှာ ဂျပ်ပြင် (crust) ဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၂ မှ ၅၆ ကီလိုမီတာ (၂၆ မှ ၃၅ မိုင်) ခန့် ထူထဲကာ Isidis Planitia ဒေသ၌ အနည်းဆုံး ထူထပ်မှု ၆ ကီလိုမီတာ (၃.၇ မိုင်) ရှိပြီး တောင်ဘက် Tharsis ကုန်းပြင်မြင့်၌ အများဆုံး ထူထပ်မှု ၁၁၇ ကီလိုမီတာ (၇၃ မိုင်) ရှိသည်။ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ ကမ္ဘာ့ဂျပ်ပြင်သည် ပျမ်းမျှ ၂၇.၃ ± ၄.၈ ကီလိုမီတာ အထူသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ဂျပ်ပြင်အတွင်း အများဆုံး ပါဝင်သော ဒြပ်စင်များမှာ [[ဆီလီကွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ သံ၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]]၊ [[အလူမီနီယမ်]]၊ [[ကယ်လ်စီယမ်]]နှင့် [[ပိုတက်စီယမ်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ငလျင်လှုပ်ရှားမှု ရှိကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် InSight အာကာသယာဉ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ငလျင် (marsquakes) နှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်စဉ်ပေါင်း ၄၅၀ ကျော်ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိကာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ==ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== [[File:Mars surface map.png|thumb|left|[[နာဆာ]]မှ ရရှိသော အမြင့်ပြမြေပုံနှင့် အရောင်ပြမြေပုံတို့ကို အသုံးပြု၍ ပုံဖော် ဖန်တီးထားသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပမြေပုံ ဖြစ်သည်။]] ဂျိုဟန်း ဟင်းရစ် ဖွန် မဒ်လာ (Johann Heinrich von Mädler) နှင့် ဗီးလ်ဟဲမ်း ဘီးယား (Wilhelm Beer) တို့သည် လမျက်နှာပြင် မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမို လူသိများသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပညာရှင်များ (areographers) ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2016 |title=What Mars Maps Got Right (and Wrong) Through Time |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221031131/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |url-status=dead |archive-date=21 February 2021 |access-date=15 January 2022 |website=National Geographic |language=en}}</ref> ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ရုပ်သွင်အများစုမှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ကာလကို ပိုမို တိကျစွာ တိုင်းတာခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဒ်လာသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို ပေါင်းစပ်၍ ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို အရင်းအမြစ် အမျိုးမျိုးမှ အမည်ပေးထားကြသည်။ အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များ (Albedo features) ကို ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ၅၀ ကီလိုမီတာခန့်ထက် ပိုမိုကြီးမားသော ဥက္ကာတွင်းများကို ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေ့လာရေးတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသူများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ပိုမိုသေးငယ်သော ဥက္ကာတွင်းများကို လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ အောက်ရှိသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့များနှင့် ကျေးရွာများ၏ အမည်များကို ပေးထားသည်။ လှိုဏ်ဝှမ်းကြီးများကို ဘာသာစကား အမျိုးမျိုးရှိ ''အင်္ဂါဂြိုဟ်'' သို့မဟုတ် ''ကြယ်'' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးဖြင့် အမည်ပေးထားပြီး ပိုမိုသေးငယ်သော လှိုဏ်ဝှမ်းများကို မြစ်များ၏ အမည်များ ပေးထားသည်။ ကြီးမားသော အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များသည် အမည်ဟောင်း အများအပြားကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ယင်းရုပ်သွင်များ၏ သဘာဝဆိုင်ရာ အသိပညာသစ်များကို ထိန်းညှိ ရောင်ပြန်ဟပ်ရန်အတွက် မကြာခဏ အသစ်ပြင်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Nix Olympica (အိုလင်ပတ်က၏ နှင်းများ) သည် [[အိုလန်ပတ်တောင်]] (Olympus Mons) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို အလင်းပြန်နှုန်း ကွဲပြားသော ဧရိယာ နှစ်မျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ နီရဲသော သံအောက်ဆိုဒ်များ ကြွယ်ဝသည့် ဖုန်မှုန့်များနှင့် သဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အရောင်ဖျော့သည့် လွင်ပြင်များကို တစ်ချိန်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ''တိုက်ကြီးများ'' ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး အရဗျ ကုန်းမြေ (Arabia Terra ) သို့မဟုတ် အမေဇုန်နီယံ လွင်ပြင် (Amazonis Planitia) ကဲ့သို့သော အမည်များ ပေးခဲ့ကြသည်။ အရောင်မှောင်သော ရုပ်သွင်များကို ပင်လယ်များဟု ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ''Mare Erythraeum''၊ ''Mare Sirenum'' နှင့် ''Aurorae Sinus'' ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အကြီးမားဆုံးသော အရောင်မှောင်သည့် ရုပ်သွင်မှာ ''Syrtis Major Planum'' ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |chapter=Syrtis Major (MC-13) |date=2019 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |title=The Atlas of Mars: Mapping its Geography and Geology |pages=136–139 |editor-last=Tanaka |editor-first=Kenneth L. |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781139567428.018 |isbn=978-1-139-56742-8 |s2cid=240843698 |access-date=18 January 2022 |editor2-last=Coles |editor2-first=Kenneth S. |editor3-last=Christensen |editor3-first=Philip R. |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160859/https://www.cambridge.org/core/books/abs/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |url-status=live|chapter-url-access=subscription }}</ref> မြောက်ဘက်ရှိ ဧရာမ ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Boreum'' ဟု အမည်ပေးထားပြီး တောင်ဘက် ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Australe'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အီကွေတာကို ယင်း၏ လည်ပတ်မှုဖြင့် သတ်မှတ်သော်လည်း ပင်မ မီရီဒီယန် (Prime Meridian) တည်နေရာကိုမူ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သကဲ့သို့ စိတ်ကြိုက် မှတ်တိုင်တစ်ခု ရွေးချယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊ မဒ်လာနှင့် ဘီးယားတို့သည် ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ရေးဆွဲခဲ့သော ပထမဆုံး အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံများအတွက် မျဉ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] အာကာသယာဉ်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျယ်ပြန့်သော ပုံရိပ်များကို ရရှိစေခဲ့ပြီးနောက် မူလ ရွေးချယ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေရန်အတွက် Merton E. Davies၊ Harold Masursky နှင့် Gérard de Vaucouleurs တို့က Sinus Meridiani ("အလယ်ပိုင်း ပင်လယ်ကွေ့" သို့မဟုတ် "မီရီဒီယန် ပင်လယ်ကွေ့") တွင် တည်ရှိသော ဥက္ကာတွင်းငယ်တစ်ခုကို (နောက်ပိုင်းတွင် Airy-0 ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့) လောင်ဂျီတွဒ် ၀.၀ ဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Davies |first1=Merton E. |last2=Berg |first2=Richard A. |date=10 January 1971 |title=A preliminary control net of Mars |url=http://doi.wiley.com/10.1029/JB076i002p00373 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=76 |issue=2 |pages=373–393 |doi=10.1029/JB076i002p00373 |bibcode=1971JGR....76..373D |access-date=22 March 2022 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160852/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JB076i002p00373 |url-status=live|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last1=de Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Mariner 9 Areographic Coordinate System |date=1973 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=78 |issue=20 |pages=4395–4404 |bibcode=1973JGR....78.4395D |doi=10.1029/JB078i020p04395 |last2=Davies |first2=Merton E. |last3=Sturms |first3=Francis M. Jr. |author-link=Gerard de Vaucouleurs |author2-link=Merton Davies}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သမုဒ္ဒရာများ မရှိသဖြင့် ''ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်'' မရှိသောကြောင့် အမြင့်ပိုင်း သုည မျက်နှာပြင်ကို ကိုးကားချက် ရေပြင်ညီအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ရသည်၊၊ ၎င်းကို ကမ္ဘာမြေ၏ ဂီယိုအိုက် (geoid) နှင့် အလားတူသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အာရီယိုအိုက် (areoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="ArdalanKarimi2009">{{cite journal |last1=Ardalan |first1=A. A. |last2=Karimi |first2=R. |last3=Grafarend |first3=E. W. |title=A New Reference Equipotential Surface, and Reference Ellipsoid for the Planet Mars |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=106 |issue=1 |year=2009 |pages=1–13 |issn=0167-9295 |doi=10.1007/s11038-009-9342-7 |s2cid=119952798}}</ref> အမြင့်ပိုင်း သုညကို လေထုဖိအား ၆၁၀.၅ ပက်စကယ် (၆.၁၀၅ မီလီဘား) ရှိသည့် အမြင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤလေထုဖိအားသည် ရေ၏ သုံးထပ်မှတ် (triple point) နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအား၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (၀.၀၀၆ atm) ရှိသည်။ မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲရေး ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ တိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို မြေပုံညွှန်း စတုဂံအကွက် ၃၀ (thirty cartographic quadrangles) ပိုင်းခြားထားပြီးအကွက်တစ်ခုစီကို ၎င်းအတွင်း ပါဝင်သော ရှေးဟောင်း အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်တစ်ခုစီအတွက် အမည်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |title=ESA Science & Technology – Using iMars: Viewing Mars Express data of the MC11 quadrangle |url=https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229234909/https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |archive-date=29 December 2021 |access-date=29 December 2021 |website=sci.esa.int}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် The New York Times သတင်းစာက Hope အာကာသယာဉ်မှ ပုံရိပ်များကို အခြေခံထားသော နောက်ဆုံးပေါ် အင်္ဂါဂြိုဟ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြေပုံတစ်ခုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="NYT-20230415">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=15 April 2023 |title=New Mars Map Lets You 'See the Whole Planet at Once' – Scientists assembled 3,000 images from an Emirati orbiter to create the prettiest atlas yet of the red planet. |url=https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516125940/https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=15 April 2023 |work=[[The New York Times]]}}</ref> ယင်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပိုမို အသေးစိတ်ကျသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံတစ်ခုကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="STD-20230416">{{cite news |author=Staff |title=Welcome to Mars! Caltech's Jaw-Dropping, 5.7 Terapixel Virtual Expedition Across the Red Planet |url=https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |date=16 April 2023 |work=[[:en:SciTech (magazine)|SciTech]] |access-date=6 April 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416204703/https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |url-status=live}}</ref> == ဂြိုဟ်ရံလများ == {{Main|အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)}} [[File:PIA17351-ApparentSizes-MarsDeimosPhobos-EarthMoon.jpg|thumb|left|အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှ မြင်တွေ့ရသည့် ဒီးမော့စ် (Deimos) နှင့် ဖိုးဘော့စ် (Phobos) အရံလများ၏ ထင်ရှားသော အရွယ်အစား (apparent size) ကို ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားရော အမှန်တကယ် အရွယ်အစားပါ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုကြီးမားသော ကမ္ဘာ့အရံလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာနှင့် လတို့၏ အကွာအဝေးကဲ့သို့ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဝေးကွာနေခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကောင်းကင်ထက်၌ အားနည်းသော ကြယ်ရောင်စဉ်လေးများအဖြစ်မျှသာ မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။]] [[File:Phobos fly-by animation ESA223006.gif|thumb|အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် သဘာဝဂြိုဟ်ရံလများနှင့် လူလုပ်ဂြိုဟ်တုများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများကို အရွယ်အစား အချိုးအစားအမှန် (scale) အလိုက် ဖော်ပြထားပုံ ဖြစ်ပြီး၊ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလ (ဒီးမော့စ် / Deimos) မှာ ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေး၌ တည်ရှိသည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် (ကမ္ဘာ့လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) အတော်အတန် သေးငယ်သော သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ နှစ်စင်း တည်ရှိပြီး အချင်းအားဖြင့် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြကာ၊ ဂြိုဟ်ကို ၉,၃၇၆ ကီလိုမီတာ (၅,၈၂၆ မိုင်) နှင့် ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေးတို့မှ အသီးသီး ပတ်လှည့်နေကြသည်။ ၎င်း အရံလ နှစ်စင်း၏ မူလအစမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ ရေပန်းစားသော ယူဆချက်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် [[ဥက္ကာခဲ]]များ (asteroids) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အရံဂြိုဟ် နှစ်စင်းစလုံးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အာဆက်ဖ် ဟောလ် (Asaph Hall) က စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ခမည်းတော် စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] (Ares) နှင့်အတူ စစ်ပွဲအတွင်း သို့ လိုက်ပါသွားကြသည့် အမြွှာညီနောင်များဖြစ်သော ဖိုးဘော့စ် (ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) နှင့် ဒီးမော့စ် (ထောက်လှန့်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Planetary Names |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |access-date=30 May 2022 |website=planetarynames.wr.usgs.gov |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230164721/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ရောမတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ အရီးစ် နတ်ဘုရားနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ခေတ်သစ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ယင်း၏ ရှေးဟောင်းအမည် အရီးစ် (Aris: Άρης) ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှကြည့်လျှင် ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုများသည် [[လကမ္ဘာ|ကမ္ဘာ့အရံလ]]၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်သည် အနောက်ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ရောက်ကာ ၁၁ နာရီအတွင်း၌ပင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒီးမော့စ်မှာမူ ပတ်လမ်းကြာချိန်နှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ပတ်ဝန်းကျင် တူညီသည့် တူညီချိန် ပတ်လမ်းကြောင်း (synchronous orbit) ၏ အပြင်ဘက်နားလေး၌သာ ရှိနေသဖြင့် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း အလွန် နှေးကွေးသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် တူညီချိန် အမြင့်ပိုင်းအောက်၌ တည်ရှိသောကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဒီရေဆိုင်ရာ အားများ (tidal forces) က ယင်း၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားစေသည်။ နောင် နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်အကြာတွင် ဖိုးဘော့စ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပျက်ကျသွားနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် ကွင်းဆက် ရုပ်သွင်တစ်ခုအဖြစ်သို့လည်း ပြိုကွဲသွားနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Phobos |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth |access-date=12 January 2022 |date=19 December 2019 |website=NASA Solar System Exploration |archive-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112004526/https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/ |url-status=live}}</ref> ဤအရံဂြိုဟ် နှစ်စင်း၏ မူလအစကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ၎င်းတို့၏ အလင်းပြန်နှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ကာဗွန်ဓာတ်ပါ ကာဗွန်နေးရှပ် ချွန်ဒရိုက် (carbonaceous chondrite) ပါဝင်မှုတို့သည် ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည်ဆိုသော ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ မတည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းသည်လည်း မကြာသေးမီကမှ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် သဘောသို့ ညွှန်းဆိုနေသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးသည် အီကွေတာ အနီးတွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းများ ရှိနေကြရာ၊ ၎င်းသည် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည့် အရာများအတွက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လိုအပ်သော ဖမ်းယူမှု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အရှိန်စနစ်များမှာလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် သမိုင်းအစောပိုင်းတွင် ဒြပ်ထု စုစည်းဖြစ်ပေါ်မှု (Accretion) သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင်ထက် ဥက္ကာခဲများနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည့် ပါဝင်မှုစနစ်အတွက်မူ အကြောင်းပြချက် ပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref>{{cite web |title=Explaining the Birth of the Martian Moons |date=23 September 2016 |url=https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |access-date=13 December 2021 |language=en-US |website=AAS Nova |publisher=[[American Astronomical Society]] |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213022350/https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် အချင်း မီတာ ၅၀ မှ ၁၀၀ (၁၆၀ မှ ၃၃၀ ပေ) ထက် သေးငယ်သော မတွေ့ရှိရသေးသည့် အရံလများ ရှိနေနိုင်သေးပြီး ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ် အကြားတွင် ဖုန်မှုန့်ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။<ref name="adler">{{cite conference |last1=Adler |first1=M. |last2=Owen |first2=W. |last3=Riedel |first3=J. |date=June 2012 |title=Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf |conference=Concepts and Approaches for Mars Exploration. 12–14 June 2012. Houston, Texas. |issue=1679 |at=4337 |bibcode=2012LPICo1679.4337A |access-date=28 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060810/https://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf%20 |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အရံဂြိုဟ်များ ဖြစ်လာစေသည့် တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ တတိယ ဒြပ်ထုတစ်ခု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ် ပျက်စီးမှု အမျိုးအစားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်ပင် ပေါက်ရောက်ဆန်သော အခေါင်းပွပုံစံ ရှိနေကြောင်းနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ သိရှိထားသည့် phyllosilicates နှင့် အခြား သတ္တုဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်နေကြောင်းကို ညွှန်းဆိုနေသည့် လတ်တလော အထောက်အထားများသည် ကမ္ဘာ့ အရံလ မူလအစ ဖြစ်တည်မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယူဆချက်နှင့် အလားတူစွာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်ထွက်သွားခဲ့သော ပစ္စည်းများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းအတွင်း၌ ပြန်လည် စုစည်းမိခြင်းမှ ဖိုးဘော့စ် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို ထောက်ပြနေသည်။ အဆိုပါ အရံလများ၏ မြင်နိုင်သော အရောင်နှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ရောင်စဉ်များသည် အပြင်ဘက် ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဖိုးဘော့စ်၏ အပူဆိုင်ရာ အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောမှာမူ မည်သည့် ချွန်ဒရိုက် (chondrites) အမျိုးအစားနှင့်မျှ ကိုက်ညီမှု မရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်မှုတစ်ရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပျက်အစီးများဖြင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း အရံလတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အရံလပေါ်သို့ ပိုမို၍ လတ်တလော ကျရောက်ခဲ့သည့် ရိုက်ခတ်မှုတစ်ခုကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal |title=Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor |doi=10.1038/s41550-021-01306-2 |journal=Nature Astronomy |date=22 February 2021 |volume=5 |pages=539–543 |first1=Amirhossein |last1=Bagheri |first2=Amir |last2=Khan |first3=Michael |last3=Efroimsky |first4=Mikhail |last4=Kruglyakov |first5=Domenico |last5=Giardini |issue=6 |bibcode=2021NatAs...5..539B |s2cid=233924981}}</ref> ပိုမို လတ်တလောအားဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားမှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ အတိတ်ကာလက ဖိုးဘော့စ်ထက် အနည်းဆုံး ၁၅ ဆမျှ ကြီးမားသော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အရံလတစ်စင်း တည်ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဒီရေဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ထောက်ပြနေသည့် ကျောက်ဆောင်များကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါ ဒီရေတက်မှုများကို အတိတ်က တည်ရှိခဲ့သော အရံလတစ်စင်းက ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=Benningfield |first=Damond |date=11 December 2025 |title=Ancient Lake on Mars May Have Risen and Fallen Under the Tidal Pull of a Long Lost Moon |url=https://www.zmescience.com/space/ancient-lake-on-mars-may-have-risen-and-fallen-under-the-tidal-pull-of-a-long-lost-moon/ |access-date=13 December 2025 |website=ZME Science |language=en-US}}</ref> ==လေထု== [[File:Mars - Atmosphere and Cassini Crater - Hope Mission, Orbit 19 (52252929420).png|alt=Image of Mars|thumb|''Hope'' အာကာသယာဉ်မှ မြင်ရသော အင်္ဂါဂြိုဟ်လေထု]] အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ ဘီလီယံက ဂြိုဟ်သိမ်များ မကြာခဏ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ၎င်း၏ သံလိုက်စက်ကွင်းအလွှာ (magnetosphere) ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရပြီး၊<ref>{{cite magazine |url=https://www.wired.com/2011/01/mars-dynamo-death/ |title=Multiple Asteroid Strikes May Have Killed Mars's Magnetic Field |date=20 January 2011 |access-date=30 March 2022 |magazine=Wired |last1=Grossman |first1=Lisa |archive-date=30 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230034219/http://www.wired.com/wiredscience/2011/01/mars-dynamo-death/ |url-status=live}}</ref> ယင်းကြောင့် နေမှလာသော လေပြင်းများ (solar wind) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အိုင်းယွန်းလွှာ (ionosphere) နှင့် တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ကာ အပြင်ဘက်အလွှာမှ အက်တမ်များကို တိုက်စားထုတ်ယူခြင်းဖြင့် လေထု၏ သိပ်သည်းဆကို လျော့ကျစေခဲ့သည်။<ref name=":7">{{Cite journal |last=Jakosky |first=Bruce M. |date=1 April 2022 |title=How did Mars lose its atmosphere and water? |journal=Physics Today |volume=75 |issue=4 |pages=62–63 |doi=10.1063/PT.3.4988 |bibcode=2022PhT....75d..62J |s2cid=247882540 |issn=0031-9228 |doi-access=free}}</ref> ''Mars Global Surveyor'' နှင့် ''Mars Express'' အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းစလုံးသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အနောက်ဘက် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ပါးထွက်ခွာသွားသော အိုင်းယွန်းဖြစ်နေသည့် လေထုအမှုန်အမွှားများကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကမ္ဘာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုသည် အလွန်တရာ ကျဲပါးလှသည်။ ယနေ့ခေတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ လေထုဖိအားသည် အိုလန်ပတ်တောင်ပေါ်တွင် အနိမ့်ဆုံး ၃၀ ပါစကယ် (၀.၀၀၄၄ psi) မှ Hellas Planitia ဒေသတွင် ၁,၁၅၅ ပါစကယ် (၀.၁၆၇၅ psi) အထက်အထိ ရှိပြီး မျက်နှာပြင် အဆင့်ရှိ ပျမ်းမျှ ဖိအားမှာ ၆၀၀ ပါစကယ် (၀.၀၈၇ psi) ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အမြင့်ဆုံး လေထုသိပ်သည်းဆသည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အထက် ကီလိုမီတာ ၃၅ (၂၂ မိုင်) ၌ တွေ့ရှိရသည့် သိပ်သည်းဆနှင့် ညီမျှသည်။ ထွက်ပေါ်လာသော ပျမ်းမျှ မျက်နှာပြင် ဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့ဖိအားဖြစ်သော ၁၀၁.၃ ကီလိုပါစကယ် (၁၄.၆၉ psi) ၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားသည် ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မျှသာ ရှိသောကြောင့်<ref>{{cite web |title=Mars Facts {{!}} All About Mars |url=https://mars.nasa.gov/all-about-mars/facts |access-date=27 December 2021 |website=NASA's Mars Exploration Program |date=10 November 2017 |language=en |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010080933/https://mars.nasa.gov/all-about-mars/facts/ |url-status=live}}</ref> လေထု၏ စကေးအမြင့် (scale height) မှာ ၁၀.၈ ကီလိုမီတာ (၆.၇ မိုင်) ခန့် ရှိပြီး ကမ္ဘာ့စကေးအမြင့်ဖြစ်သော ၆ ကီလိုမီတာ (၃.၇ မိုင်) ထက် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]] ၉၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်၊ [[အာဂွန်]] ၁.၉၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၁.၈၉ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် ရေဓာတ် ပမာဏ အနည်းငယ်တို့လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Abundance">{{cite journal |title=Abundance and Isotopic Composition of Gases in the Martian Atmosphere from the Curiosity Rover |volume=341 |issue=6143 |pages=263–266 |journal=Science |date=19 July 2013 |doi=10.1126/science.1237966 |pmid=23869014 |last1=Mahaffy |first1=P. R. |bibcode=2013Sci...341..263M |s2cid=206548973}}</ref> လေထုအတွင်း အချင်း ၁.၅ မိုက်ခရိုမီတာခန့်ရှိသော အမှုန်အမွှားများ ပါဝင်သဖြင့် အလွန် ဖုန်ထူထပ်ပြီး မျက်နှာပြင်မှ ကြည့်ရှုပါက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မိုးကောင်းကင်ကို ဝါညိုရောင် တင်ကျန်စေသည်။ လေထုအတွင်း လွင့်ပျံ့နေသော သံအောက်ဆိုက် အမှုန်များကြောင့် ပန်းရောင်သန်းသည့် အရောင်အဖြစ်သို့လည်း ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် မီသိန်းဓာတ်ကို မကြာခဏ စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း<ref>{{Cite web |last=Shekhtman |first=Lonnie |date=22 April 2024 |title=Why is Methane Seeping on Mars? NASA Scientists Have New Ideas – NASA Science |work=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/solar-system/planets/mars/why-is-methane-seeping-on-mars-nasa-scientists-have-new-ideas/ |access-date=1 January 2026 |language=en-US}}</ref> ယင်း၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ သိပ္ပံပညာရှင်များအကြား ဘုံသဘောတူညီချက် မရှိသေးပေ။<ref>{{Cite web |last=Sutter |first=Paul |date=16 November 2024 |title=What's Behind the Martian Methane Mystery? |url=https://www.universetoday.com/articles/whats-behind-the-martian-methane-mystery |access-date=1 January 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> အယူအဆတစ်ခုမှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် မီသိန်း တည်ရှိပြီး ယင်း၏ ပါဝင်မှု ပမာဏသည် ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှု ရှိသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Sample2018">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/science/2018/jun/07/nasa-mars-rover-finds-organic-matter-in-ancient-lake-bed |title=Nasa Mars rover finds organic matter in ancient lake bed |work=The Guardian |first=Ian |last=Sample |date=7 June 2018 |access-date=12 June 2018 |archive-date=18 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618030502/https://www.theguardian.com/science/2018/jun/07/nasa-mars-rover-finds-organic-matter-in-ancient-lake-bed |url-status=live}}</ref> မီသိန်း တည်ရှိမှုသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည့် အိုလီဗင်း (olivine) သတ္တုဓာတ်၊ ရေနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ ပါဝင်သော ဆာပင်တိုင်းနိုက်ဇေးရှင်း (serpentinization) ကဲ့သို့သော ဇီဝမဟုတ်သည့် ဖြစ်စဉ်များမှ သို့မဟုတ် အင်္ဂါဂြိုဟ် သက်ရှိများမှ ထွက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက လေထုအတွင်း ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားခြင်းနှင့် မျက်နှာပြင်ဖိအား နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် လေမှလွဲ၍ သဘာဝ အသံမြည်ရာ ရင်းမြစ်များ ရှားပါးသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသံတုန်ခါမှု ပိုမို လျော့နည်း ပျောက်ကွယ်သွားရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ''Perseverance'' စူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်မှ ဖမ်းယူရရှိသော အသံမှတ်တမ်းများကို အသုံးပြု၍ သုတေသနပြုသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသံ၏ အရှိန်မှာ ကြိမ်နှုန်း ၂၄၀ ဟာဇ် (Hz) အောက်အတွက် တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၄၀ မီတာခန့် ရှိပြီး ၂၄၀ ဟာဇ် အထက်အတွက် တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၅၀ မီတာခန့် ရှိကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=22 March 2022 |title=Sound Speed Measured on Mars |url=https://physics.aps.org/articles/v15/43 |journal=[[Physics (magazine)|Physics]] |volume=15 |article-number=43 |doi=10.1103/Physics.15.43 |bibcode=2022PhyOJ..15...43W |s2cid=247720720 |doi-access=free |access-date=6 April 2022 |archive-date=12 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220412151942/https://physics.aps.org/articles/v15/43 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Maurice |first1=S. |last2=Chide |first2=B. |last3=Murdoch |first3=N. |last4=Lorenz |first4=R. D. |last5=Mimoun |first5=D. |last6=Wiens |first6=R. C. |last7=Stott |first7=A. |last8=Jacob |first8=X. |last9=Bertrand |first9=T. |last10=Montmessin |first10=F. |last11=Lanza |first11=N. L. |date=1 April 2022 |title=In situ recording of Mars soundscape |journal=Nature |volume=605 |issue=7911 |pages=653–658 |doi=10.1038/s41586-022-04679-0 |pmid=35364602 |pmc=9132769 |bibcode=2022Natur.605..653M |s2cid=247865804 |issn=0028-0836}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် [[ဥတ္တရရောင်ခြည်|ဥတ္တရအလင်း]]များ (auroras) ကိုလည်း တွေ့ရှိထားသည်။<ref>{{cite web |title=In an ultraviolet glow, auroras on Mars spotted by UAE orbiter |url=https://www.nbcnews.com/science/space/ultraviolet-glow-auroras-mars-spotted-uae-orbiter-rcna1356 |first=Denise |last=Chow |access-date=7 December 2021 |date=7 December 2021 |website=NBC News |language=en |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207221852/https://www.nbcnews.com/science/space/ultraviolet-glow-auroras-mars-spotted-uae-orbiter-rcna1356 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Auroras on Mars – NASA Science |url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2015/11may_aurorasonmars/ |website=science.nasa.gov |date=10 May 2015 |access-date=12 May 2015 |archive-date=14 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514060513/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2015/11may_aurorasonmars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="NASA-20150318">{{cite web |last1=Brown |first1=Dwayne |last2=Neal-Jones |first2=Nancy |last3=Steigerwald |first3=Bill |last4=Scott |first4=Jim |url=http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-spacecraft-detects-aurora-and-mysterious-dust-cloud-around-mars |title=NASA Spacecraft Detects Aurora and Mysterious Dust Cloud around Mars |publisher=NASA |id=Release 15-045 |date=18 March 2015 |access-date=18 March 2015 |archive-date=19 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319152358/http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-spacecraft-detects-aurora-and-mysterious-dust-cloud-around-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၌ ဂြိုဟ်တခုလုံးဆိုင်ရာ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] မရှိသောကြောင့် ထိုနေရာရှိ ဥတ္တရအလင်း အမျိုးအစားများနှင့် ဖြန့်ကျက်မှုတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဥတ္တရအလင်းများနှင့် ကွဲပြားကြရာ<ref>{{Cite journal |last1=Deighan |first1=J. |last2=Jain |first2=S. K. |last3=Chaffin |first3=M. S. |last4=Fang |first4=X. |last5=Halekas |first5=J. S. |last6=Clarke |first6=J. T. |last7=Schneider |first7=N. M. |last8=Stewart |first8=A. I. F. |last9=Chaufray |first9=J.-Y. |last10=Evans |first10=J. S. |last11=Stevens |first11=M. H. |date=October 2018 |title=Discovery of a proton aurora at Mars |url=http://www.nature.com/articles/s41550-018-0538-5 |journal=Nature Astronomy |volume=2 |issue=10 |pages=802–807 |doi=10.1038/s41550-018-0538-5 |bibcode=2018NatAs...2..802D |s2cid=105560692 |issn=2397-3366 |access-date=5 April 2022 |archive-date=22 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522145256/https://www.nature.com/articles/s41550-018-0538-5 |url-status=live}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်၌ ဝန်ရိုးစွန်း ဒေသများ၌သာ အဓိက ကန့်သတ်ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ ဥတ္တရအလင်းများသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံးကို လွှမ်းခြုံဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Schneider |first1=N. M. |last2=Jain |first2=S. K. |last3=Deighan |first3=J. |last4=Nasr |first4=C. R. |last5=Brain |first5=D. A. |last6=Larson |first6=D. |last7=Lillis |first7=R. |last8=Rahmati |first8=Ali |last9=Halekas |first9=J. S. |last10=Lee |first10=C. O. |last11=Chaffin |first11=M. S. |date=16 August 2018 |title=Global Aurora on Mars During the September 2017 Space Weather Event |journal=Geophysical Research Letters |volume=45 |issue=15 |pages=7391–7398 |doi=10.1029/2018GL077772 |bibcode=2018GeoRL..45.7391S |s2cid=115149852 |doi-access=free |hdl=10150/631256 |hdl-access=free}}</ref> [[နာဆာ]]က ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလလယ်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော မထင်မှတ်ဘဲ ကြီးမားသည့် နေရောင်ခြည် မုန်တိုင်းကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု ပမာဏသည် ယာယီအားဖြင့် နှစ်ဆ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ယခင် စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသမျှထက် ၂၅ ဆမျှ ပိုမို လင်းလက်သော ဥတ္တရအလင်းနှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။<ref name=":8" /><ref name="nasa20170929">{{cite web |url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/large-solar-storm-sparks-global-aurora-and-doubles-radiation-levels-on-the-martian-surface |title=Large Solar Storm Sparks Global Aurora and Doubles Radiation Levels on the Martian Surface |publisher=NASA |first1=Guy |last1=Webster |first2=Nancy |last2=Neal-Jones |first3=Jim |last3=Scott |first4=Deb |last4=Schmid |first5=Laurie |last5=Cantillo |first6=Dwayne |last6=Brown |date=29 September 2017 |access-date=9 January 2018 |archive-date=1 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001181055/https://www.nasa.gov/feature/jpl/large-solar-storm-sparks-global-aurora-and-doubles-radiation-levels-on-the-martian-surface/ |url-status=dead}} {{PD-notice}}</ref> == သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်စွမ်း == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် [[ရာသီဥတု]]များမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == [[File:The War of the Worlds by Henrique Alvim Corrêa, original graphic 15.jpg|thumb|၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် အိပ်ခ်ျ ဂျီ ဝဲလ်စ် (H. G. Wells) ၏ ''ကမ္ဘာများ၏ စစ်ပွဲ'' ဝတ္ထုသည် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ပုံကို ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ဝတ္တုရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=233–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] fqt4oj8u7dxlnxo6xrottjokje17usu 0 2890 1057158 1030879 2026-10-10T18:05:25Z Dr Lotus Black 31011 1057158 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာ၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာသည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာသည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာ၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာ၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများသည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး အရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]။ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa)၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto) တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တီယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီတာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာကဲ့သို့သော နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက်ဂြိုဟ်များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် ဂဲနီမီးဒ် (Ganymede)၊ ကယ်လစ်စတို (Callisto)၊ အိုင်အို (Io) နှင့် ယူရိုပါ (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ မီးတောင်များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ် (ဂျူပီတာဂြိုဟ်) ၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] kglh640zg3331oximr56hon9lrmq78a 1057159 1057158 2026-10-10T18:11:27Z Dr Lotus Black 31011 1057159 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]။ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa)၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto) တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် ဂဲနီမီးဒ် (Ganymede)၊ ကယ်လစ်စတို (Callisto)၊ အိုင်အို (Io) နှင့် ယူရိုပါ (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ မီးတောင်များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ် (ဂျူပီတာဂြိုဟ်) ၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] svluekl193uyow1irhosfdev92n0qd9 1057160 1057159 2026-10-10T18:15:28Z Dr Lotus Black 31011 1057160 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် ဂဲနီမီးဒ် (Ganymede)၊ ကယ်လစ်စတို (Callisto)၊ အိုင်အို (Io) နှင့် ယူရိုပါ (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ မီးတောင်များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ် (ဂျူပီတာဂြိုဟ်) ၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] bzp8203sm1ibcx2ieb62yswjo9c3prt 1057161 1057160 2026-10-10T18:26:54Z Dr Lotus Black 31011 1057161 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် တစ်သန်းအကြာနှင့် ကမ္ဘာမြေ မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်စင်များ အခဲအဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် ဂဲနီမီးဒ် (Ganymede)၊ ကယ်လစ်စတို (Callisto)၊ အိုင်အို (Io) နှင့် ယူရိုပါ (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ မီးတောင်များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ် (ဂျူပီတာဂြိုဟ်) ၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] 5gl9iuml803225m8sx867dtwca4i4dr 1057162 1057161 2026-10-10T18:28:02Z Dr Lotus Black 31011 /* ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း */ 1057162 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် ဂဲနီမီးဒ် (Ganymede)၊ ကယ်လစ်စတို (Callisto)၊ အိုင်အို (Io) နှင့် ယူရိုပါ (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ မီးတောင်များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ် (ဂျူပီတာဂြိုဟ်) ၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] 203l09sffagy4q95kq9bhotruniri9d 1057174 1057162 2026-10-11T03:53:41Z Dr Lotus Black 31011 /* ဂြိုဟ်ရံလများ */ 1057174 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] 57kc5l8sw7pbxswxlfts3j3apvrbcgv 1057175 1057174 2026-10-11T04:00:11Z Dr Lotus Black 31011 /* ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း */ 1057175 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ==လေထု== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] bheb62b04z8zcbgr94lvulnhfh3hamn 1057176 1057175 2026-10-11T04:00:54Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1057176 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ==လေထု== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] i85b79nrbgal5c4l1zql5gnkd9r5wvp 1057177 1057176 2026-10-11T04:07:49Z Dr Lotus Black 31011 /* လေထု */ 1057177 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ==လေထု== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] fe6rlovh7lpx3f97nxuq6t0suzmu3q4 1057178 1057177 2026-10-11T04:09:16Z Dr Lotus Black 31011 /* လေထု */ 1057178 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] k9acgoebsr0ep1cmsha3l965hb1lza2 1057183 1057178 2026-10-11T04:24:44Z Dr Lotus Black 31011 /* ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ */ 1057183 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ထုထည်ပမာဏ (volume) အနေဖြင့် အထက်ပိုင်း လေထုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ဟီလီယံ အချိုးအစား နည်းပါးရခြင်းမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒြပ်စင်တွဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင် မော်လီကျူး (H2) ထက် ဟီလီယံ အက်တမ်က ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal| title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B. |journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ ဆာလဖာနှင့် [[နီယွန်]] ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သကဲ့သို့<ref>{{cite book|title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |editor-first=Fran |editor-last=Bagenal |editor-first2=Timothy E. |editor-last2=Dowling |editor-first3=William B. |editor-last3=McKinnon |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-03545-7 |pages=59–75}}</ref> [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက် နှင့် မီသိန်း၊ [[အီသိန်း]]၊ ဘင်ဇင်း ကဲ့သို့သော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K | last1=Kim | first1=S. J. | last2=Caldwell | first2=J. | last3=Rivolo | first3=A. R. | last4=Wagner | first4=R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာတွင် ခဲနေသော အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများ ပါရှိသည်။<ref>{{cite journal|title=Zonal Features in the Behavior of Weak Molecular Absorption Bands on Jupiter|first1=V. D. |last1=Vdovichenko |first2=A. M. |last2=Karimov |first3=G. A. |last3=Kirienko |first4=P. G. |last4=Lysenko |first5=V. G. |last5=Tejfel' |first6=V. A. |last6=Filippov |first7=G. A. |last7=Kharitonova |first8=A. P. |last8=Khozhenets |journal=Solar System Research |volume=55 |pages=35–46 |year=2021 |issue=1 |doi=10.1134/S003809462101010X |bibcode=2021SoSyR..55...35V |s2cid=255069821 }}</ref> ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ပိုမို သိပ်သည်းပြီး ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြား ဒြပ်စင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="voyager">{{cite journal | last1=Gautier | first1=D. | last2=Conrath | first2=B. | last3=Flasar | first3=M. | last4=Hanel | first4=R. | last5=Kunde | first5=V. | last6=Chedin | first6=A. | last7=Scott | first7=N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal | last1=Kunde | first1=V. G. | last2=Flasar | first2=F. M. | last3=Jennings | first3=D. E. | last4=Bézard | first4=B. | last5=Strobel | first5=D. F. | last6=Conrath | first6=B. J. | last7=Nixon | first7=C. A. | last8=Bjoraker | first8=G. L. | last9=Romani | first9=P. N. | last10=Achterberg | first10=R. K. | last11=Simon-Miller | first11=A. A. | last12=Irwin | first12=P. | last13=Brasunas | first13=J. C. | last14=Pearl | first14=J. C. | last15=Smith | first15=M. D. | last16=Orton | first16=G. S. | last17=Gierasch | first17=P. J. | last18=Spilker | first18=L. J. | last19=Carlson | first19=R. C. | last20=Mamoutkine | first20=A. A. | last21=Calcutt | first21=S. B. | last22=Read | first22=P. L. | last23=Taylor | first23=F. W. | last24=Fouchet | first24=T. | last25=Parrish | first25=P. | last26=Barucci | first26=A. | last27=Courtin | first27=R. | last28=Coustenis | first28=A. | last29=Gautier | first29=D. | last30=Lellouch | first30=E. | last31=Marten | first31=A. | last32=Prangé | first32=R. | last33=Biraud | first33=Y. | last34=Ferrari | first34=C. | last35=Owen | first35=T. C. | last36=Abbas | first36=M. M. | last37=Samuelson | first37=R. E. | last38=Raulin | first38=F. | last39=Ade | first39=P. | last40=Césarsky | first40=C. J. | last41=Grossman | first41=K. U. | last42=Coradini | first42=A. | display-authors=5 | title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment | journal=Science | date=September 10, 2004 | volume=305 | issue=5690 | pages=1582–1586 | doi=10.1126/science.1100240 | pmid=15319491 | bibcode=2004Sci...305.1582K | s2cid=45296656 | doi-access=free }}</ref> လေထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အချိုးအစားများသည် ဂြိုဟ်များဖြစ်တည်ခြင်း သီအိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နီးစပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Solar Nebula Supermarket|date=December 2017 |publisher=nasa.gov|url=https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|access-date=July 10, 2023|archive-date=July 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717222001/https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|url-status=live}}</ref> အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်းရှိ နီယွန် ပမာဏမှာ ထုထည်တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း ၂၀ ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ နေတွင်ရှိသော ပမာဏ၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | display-authors=5 | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ဟီလီယံကြွယ်ဝသော ရေစက်များအဖြစ် အနည်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းသောနေရာအထိ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |doi-access=free }}</ref> ရောင်စဉ်ဖတ်တိုင်းတာခြင်း (spectroscopy) ကို အခြေခံ၍ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အခြားဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ ပါဝင်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နည်းပါးပြီး အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် ဆာလဖာ အစရှိသော အဖြစ်များဆုံး အခြားဒြပ်စင်များ ပိုမိုပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> ဤဂြိုဟ်များကို [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး|ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်များ]] (ice giants) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်မှာ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်က အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ရေခဲအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် ရေခဲပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးစွာသာ ပါဝင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name=icegiantatmospheres>{{citation | url=https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | last=Hofstadter | first=Mark | title=The Atmospheres of the Ice Giants, Uranus and Neptune | year=2011 | publisher=[[National Research Council (United States)|US National Research Council]] | access-date=January 18, 2015 | work=White Paper for the [[Planetary Science Decadal Survey]] | pages=1–2 | archive-date=July 17, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230717232018/https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | url-status=live }}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] jgguiwp6kn81xl6dgmrcwrlg9dqv7tn 1057199 1057183 2026-10-11T04:49:11Z Dr Lotus Black 31011 /* ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ */ 1057199 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ထုထည်ပမာဏ (volume) အနေဖြင့် အထက်ပိုင်း လေထုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ဟီလီယံ အချိုးအစား နည်းပါးရခြင်းမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒြပ်စင်တွဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင် မော်လီကျူး (H2) ထက် ဟီလီယံ အက်တမ်က ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal| title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B. |journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ ဆာလဖာနှင့် [[နီယွန်]] ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သကဲ့သို့<ref>{{cite book|title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |editor-first=Fran |editor-last=Bagenal |editor-first2=Timothy E. |editor-last2=Dowling |editor-first3=William B. |editor-last3=McKinnon |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-03545-7 |pages=59–75}}</ref> [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက် နှင့် [[မီသိန်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ဘင်ဇင်း ကဲ့သို့သော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K | last1=Kim | first1=S. J. | last2=Caldwell | first2=J. | last3=Rivolo | first3=A. R. | last4=Wagner | first4=R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာတွင် ခဲနေသော အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများ ပါရှိသည်။<ref>{{cite journal|title=Zonal Features in the Behavior of Weak Molecular Absorption Bands on Jupiter|first1=V. D. |last1=Vdovichenko |first2=A. M. |last2=Karimov |first3=G. A. |last3=Kirienko |first4=P. G. |last4=Lysenko |first5=V. G. |last5=Tejfel' |first6=V. A. |last6=Filippov |first7=G. A. |last7=Kharitonova |first8=A. P. |last8=Khozhenets |journal=Solar System Research |volume=55 |pages=35–46 |year=2021 |issue=1 |doi=10.1134/S003809462101010X |bibcode=2021SoSyR..55...35V |s2cid=255069821 }}</ref> ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ပိုမို သိပ်သည်းပြီး ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြား ဒြပ်စင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="voyager">{{cite journal | last1=Gautier | first1=D. | last2=Conrath | first2=B. | last3=Flasar | first3=M. | last4=Hanel | first4=R. | last5=Kunde | first5=V. | last6=Chedin | first6=A. | last7=Scott | first7=N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal | last1=Kunde | first1=V. G. | last2=Flasar | first2=F. M. | last3=Jennings | first3=D. E. | last4=Bézard | first4=B. | last5=Strobel | first5=D. F. | last6=Conrath | first6=B. J. | last7=Nixon | first7=C. A. | last8=Bjoraker | first8=G. L. | last9=Romani | first9=P. N. | last10=Achterberg | first10=R. K. | last11=Simon-Miller | first11=A. A. | last12=Irwin | first12=P. | last13=Brasunas | first13=J. C. | last14=Pearl | first14=J. C. | last15=Smith | first15=M. D. | last16=Orton | first16=G. S. | last17=Gierasch | first17=P. J. | last18=Spilker | first18=L. J. | last19=Carlson | first19=R. C. | last20=Mamoutkine | first20=A. A. | last21=Calcutt | first21=S. B. | last22=Read | first22=P. L. | last23=Taylor | first23=F. W. | last24=Fouchet | first24=T. | last25=Parrish | first25=P. | last26=Barucci | first26=A. | last27=Courtin | first27=R. | last28=Coustenis | first28=A. | last29=Gautier | first29=D. | last30=Lellouch | first30=E. | last31=Marten | first31=A. | last32=Prangé | first32=R. | last33=Biraud | first33=Y. | last34=Ferrari | first34=C. | last35=Owen | first35=T. C. | last36=Abbas | first36=M. M. | last37=Samuelson | first37=R. E. | last38=Raulin | first38=F. | last39=Ade | first39=P. | last40=Césarsky | first40=C. J. | last41=Grossman | first41=K. U. | last42=Coradini | first42=A. | display-authors=5 | title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment | journal=Science | date=September 10, 2004 | volume=305 | issue=5690 | pages=1582–1586 | doi=10.1126/science.1100240 | pmid=15319491 | bibcode=2004Sci...305.1582K | s2cid=45296656 | doi-access=free }}</ref> လေထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အချိုးအစားများသည် ဂြိုဟ်များဖြစ်တည်ခြင်း သီအိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နီးစပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Solar Nebula Supermarket|date=December 2017 |publisher=nasa.gov|url=https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|access-date=July 10, 2023|archive-date=July 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717222001/https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|url-status=live}}</ref> အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်းရှိ နီယွန် ပမာဏမှာ ထုထည်တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း ၂၀ ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ နေတွင်ရှိသော ပမာဏ၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | display-authors=5 | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ဟီလီယံကြွယ်ဝသော ရေစက်များအဖြစ် အနည်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းသောနေရာအထိ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |doi-access=free }}</ref> ရောင်စဉ်ဖတ်တိုင်းတာခြင်း (spectroscopy) ကို အခြေခံ၍ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အခြားဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ ပါဝင်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နည်းပါးပြီး အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် ဆာလဖာ အစရှိသော အဖြစ်များဆုံး အခြားဒြပ်စင်များ ပိုမိုပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> ဤဂြိုဟ်များကို [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး|ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်များ]] (ice giants) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်မှာ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်က အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ရေခဲအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် ရေခဲပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးစွာသာ ပါဝင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name=icegiantatmospheres>{{citation | url=https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | last=Hofstadter | first=Mark | title=The Atmospheres of the Ice Giants, Uranus and Neptune | year=2011 | publisher=[[National Research Council (United States)|US National Research Council]] | access-date=January 18, 2015 | work=White Paper for the Planetary Science Decadal Survey | pages=1–2 | archive-date=July 17, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230717232018/https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | url-status=live }}</ref> ===အရွယ်အစားနှင့် ဒြပ်ထု=== {{Main|ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု|ဂျူပီတာ အချင်းဝက်}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၁ ဆခန့် ({{val|11.208|ul=R_Earth}}) ကျယ်ဝန်းပြီး ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၃၁၈ ဆ ရှိကာ<ref name="fact"/> ယင်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည်၏ ၂.၅ ဆ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပင် ကြီးမားထည်ဝါလှသဖြင့် နေနှင့် ဂျူပီတာတို့၏ ဒြပ်ထု လှည့်ပတ်ဗဟိုချက် (barycentre) သည် နေ၏ ဗဟိုချက်မှ နေ၏ အချင်းဝက် ၁.၀၆၈ ဆအကွာ၊ နေ၏ မျက်နှာပြင်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=MacDougal |first=Douglas W. |title=Newton's Gravity |url=https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd |url-access=limited |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=[https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd/page/n208 193]–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other |quote=the barycentre is 743,000&nbsp;km from the centre of the Sun. The Sun's radius is 696,000&nbsp;km, so it is 47,000&nbsp;km above the surface.|doi=10.1007/978-1-4614-5444-1_10 |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics }}</ref><ref name="burgess">{{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref> ဂျူပီတာ၏ အချင်းဝက်မှာ နေအချင်းဝက်၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့် ({{val|0.10275|ul=R_Solar}}) ရှိပြီး၊<ref name="shu82">{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 426] |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 }}</ref> ၎င်း၏ ထုထည်မှာ နေထုထည်၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ရှိကာ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုစလုံး၏ သိပ်သည်းဆမှာ အတူတူနီးပါး ဖြစ်သည်။<ref name="davis_turekian05">{{cite book | last1=Davis | first1=Andrew M. | last2=Turekian | first2=Karl K. | title=Meteorites, comets, and planets | volume=1 | series=Treatise on geochemistry | publisher=Elsevier | date=2005 | isbn=978-0-08-044720-9 | page=624}}</ref> အခြားသော အရာဝတ္ထုများ အထူးသဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များ (extrasolar planets) နှင့် [[ကြယ်ပုညို]]များ (brown dwarfs) ၏ ထုထည်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ''[[ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု]]'' ({{Jupiter mass}} သို့မဟုတ် {{Jupiter mass|Jup=y}}) ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ် HD 209458 b ၏ ထုထည်မှာ{{Jupiter mass|0.69}} ရှိပြီး ကြယ်ပုညို Gliese 229 b ၏ ထုထည်မှာ {{Jupiter mass|60.4}} ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://exoplanet.eu/home/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |first=Jean |last=Schneider |year=2009 |access-date=August 9, 2014 |archive-date=October 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028155019/https://exoplanet.eu/home/ |encyclopedia=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]] |url-status=live }}</ref><ref name="Feng2022">{{cite journal |last1=Feng |first1=Fabo |last2=Butler |first2=R. Paul |display-authors=etal |date=August 2022 |title=3D Selection of 167 Substellar Companions to Nearby Stars |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=262 |issue=21 |page=21 |doi=10.3847/1538-4365/ac7e57 |arxiv=2208.12720 |bibcode=2022ApJS..262...21F|s2cid=251864022 |doi-access=free }}</ref> ထို့အတူ ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာ အချင်းဝက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည့် [[ဂျူပီတာ အချင်းဝက်]]ကိုလည်း ဤအရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်အစားများကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "IAU XXIX">{{cite arXiv |eprint=1510.07674|last1=Mamajek|first1=E. E|title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties| last2=Prsa|first2=A|last3=Torres|first3=G|last4=Harmanec|first4=P|last5=Asplund|first5=M|last6=Bennett|first6=P. D|last7=Capitaine|first7=N|last8=Christensen-Dalsgaard|first8=J|last9=Depagne|first9=E|last10=Folkner|first10=W. M|last11=Haberreiter|first11=M|last12=Hekker|first12=S|last13=Hilton|first13=J. L|last14=Kostov|first14=V|last15=Kurtz|first15=D. W|last16=Laskar|first16=J|last17=Mason|first17=B. D|last18=Milone|first18=E. F|last19=Montgomery|first19=M. M|last20=Richards|first20=M. T|last21=Schou|first21=J|last22=Stewart|first22=S. G|class=astro-ph.SR|year=2015|display-authors= 3}}</ref> ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်နေမှုအတွင်းရှိ ''ကယ်လ်ဗင်-ဟယ်လ်ဟို့စ် ဖြစ်စဉ်'' (Kelvin–Helmholtz mechanism) ကြောင့် [[နေရောင်ခြည်]]မှ လက်ခံရရှိသည့် အပူထက် ပိုမိုများပြားသောအပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။<ref name="elkins-tanton">{{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton |date=2011 | title=Jupiter and Saturn | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=978-0-8160-7698-7 | edition=revised }}</ref>{{rp|30}}<ref>{{cite book | title=Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first=Patrick | last=Irwin | date=2003 | page=62 | isbn=978-3-540-00681-7 | publisher=Springer Science & Business Media | url=https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62 | access-date=April 23, 2022 | archive-date=June 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240619015914/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false | url-status=live }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဂျူပီတာသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁ မီလီမီတာ (၀.၀၃၉ လက်မ) ခန့် ကျုံ့ဝင်သွားစေသည်။<ref>{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first = Patrick G. J. | last = Irwin | publisher = Springer | orig-date = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63 | edition = Second | year = 2009 | page = 4 | quote = the radius of Jupiter is estimated to be currently shrinking by approximately 1&nbsp;mm/yr | isbn = 978-3-642-09888-8 | access-date = March 6, 2021 | archive-date = June 19, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240619015915/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63#v=snippet&q=%22kelvin%20helmholtz%20mechanism%22&f=false | url-status = live }}.</ref><ref name="guillot04">{{cite book | editor1-last=Bagenal | editor1-first=Fran | editor2-last=Dowling | editor2-first=Timothy E. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=William B. | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-81808-7 }}</ref> ဖြစ်တည်စ ကာလက ဂျူပီတာသည် ပိုမိုပူပြင်းခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ အချင်း၏ နှစ်ဆခန့် ကြီးမားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |year=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–325 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref><ref name="y168">{{cite web | title=Jupiter Was Formerly Twice Its Current Size and Had a Much Stronger Magnetic Field | website=California Institute of Technology | date=May 20, 2025 | url=https://www.caltech.edu/about/news/jupiter-was-formerly-twice-its-current-size-and-had-a-much-stronger-magnetic-field | access-date=October 30, 2025}}</ref> သီအိုရီဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာတွင် ထုထည် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုများပြားပါက အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်အမင်း ဖိသိပ်ခံရမည်ဖြစ်ရာ ဒြပ်ထု တိုးလာသော်လည်း ၎င်း၏ ထုထည်ပမာဏ (volume) မှာ ကျဆင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထုထည် အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်အတွက်မူ အချင်းဝက်မှာ သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="Seager2007">{{cite journal | last1=Seager | first1=S. | last2=Kuchner | first2=M. | last3=Hier-Majumder | first3=C. A. | last4=Militzer | first4=B. | title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=669 | issue=2 | pages=1279–1297 | year=2007 | doi=10.1086/521346 | arxiv=0707.2895 | bibcode=2007ApJ...669.1279S | s2cid=8369390 }}</ref> ရလဒ်အနေဖြင့် ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သမိုင်းကြောင်းတို့အရ ဂြိုဟ်တစ်စင်း ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့် အကြီးဆုံး အချင်းနီးပါးကို ရရှိထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="HTUW">{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? |year=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> ထုထည် တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်သည့် ဖြစ်စဉ်သည် သိသာထင်ရှားသော ကြယ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (stellar ignition) အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="tristan286">{{cite journal | last=Guillot | first=Tristan | title=Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System | journal=Science | year=1999 | volume=286 | issue=5437 | pages=72–77 | doi=10.1126/science.286.5437.72 | pmid=10506563 | bibcode=1999Sci...286...72G | access-date=April 24, 2022 | url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live }}</ref> ဟိုက်ဒရိုဂျင် ပေါင်းစပ်ပြီး [[ကြယ်]]တစ်စင်း ဖြစ်လာရန်အတွက် ဂျူပီတာသည် ထုထည် အဆ ၇၅ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားရန် လိုအပ်သော်လည်း၊ အသေးဆုံး [[ကြယ်ပုနီ]] (red dwarf) တစ်စင်းသည် [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် အချင်းဝက် အနည်းငယ်သာ ပိုကြီးနိုင်သဖြင့် ၎င်း၏ အချင်းမှာ လုံလောက်မှု ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal | title=The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets | last1=Burrows | first1=Adam | last2=Hubbard | first2=W. B. | last3=Lunine | first3=J. I. | last4=Liebert | first4=James | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=3 | pages=719–765 | date=July 2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.719 | arxiv=astro-ph/0103383 | bibcode=2001RvMP...73..719B | s2cid=204927572 | quote=Hence the HBMM at solar metallicity and Y_α = 50.25 is 0.07 – 0.074 {{solar mass}}, ... while the HBMM at zero metallicity is 0.092 {{solar mass}} }}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] dh7f84cwm0tri77ah7w96b9d8m3ko60 1057200 1057199 2026-10-11T04:55:10Z Dr Lotus Black 31011 /* အရွယ်အစားနှင့် ဒြပ်ထု */ 1057200 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ထုထည်ပမာဏ (volume) အနေဖြင့် အထက်ပိုင်း လေထုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ဟီလီယံ အချိုးအစား နည်းပါးရခြင်းမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒြပ်စင်တွဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင် မော်လီကျူး (H2) ထက် ဟီလီယံ အက်တမ်က ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal| title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B. |journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ ဆာလဖာနှင့် [[နီယွန်]] ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သကဲ့သို့<ref>{{cite book|title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |editor-first=Fran |editor-last=Bagenal |editor-first2=Timothy E. |editor-last2=Dowling |editor-first3=William B. |editor-last3=McKinnon |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-03545-7 |pages=59–75}}</ref> [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက် နှင့် [[မီသိန်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ဘင်ဇင်း ကဲ့သို့သော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K | last1=Kim | first1=S. J. | last2=Caldwell | first2=J. | last3=Rivolo | first3=A. R. | last4=Wagner | first4=R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာတွင် ခဲနေသော အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများ ပါရှိသည်။<ref>{{cite journal|title=Zonal Features in the Behavior of Weak Molecular Absorption Bands on Jupiter|first1=V. D. |last1=Vdovichenko |first2=A. M. |last2=Karimov |first3=G. A. |last3=Kirienko |first4=P. G. |last4=Lysenko |first5=V. G. |last5=Tejfel' |first6=V. A. |last6=Filippov |first7=G. A. |last7=Kharitonova |first8=A. P. |last8=Khozhenets |journal=Solar System Research |volume=55 |pages=35–46 |year=2021 |issue=1 |doi=10.1134/S003809462101010X |bibcode=2021SoSyR..55...35V |s2cid=255069821 }}</ref> ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ပိုမို သိပ်သည်းပြီး ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြား ဒြပ်စင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="voyager">{{cite journal | last1=Gautier | first1=D. | last2=Conrath | first2=B. | last3=Flasar | first3=M. | last4=Hanel | first4=R. | last5=Kunde | first5=V. | last6=Chedin | first6=A. | last7=Scott | first7=N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal | last1=Kunde | first1=V. G. | last2=Flasar | first2=F. M. | last3=Jennings | first3=D. E. | last4=Bézard | first4=B. | last5=Strobel | first5=D. F. | last6=Conrath | first6=B. J. | last7=Nixon | first7=C. A. | last8=Bjoraker | first8=G. L. | last9=Romani | first9=P. N. | last10=Achterberg | first10=R. K. | last11=Simon-Miller | first11=A. A. | last12=Irwin | first12=P. | last13=Brasunas | first13=J. C. | last14=Pearl | first14=J. C. | last15=Smith | first15=M. D. | last16=Orton | first16=G. S. | last17=Gierasch | first17=P. J. | last18=Spilker | first18=L. J. | last19=Carlson | first19=R. C. | last20=Mamoutkine | first20=A. A. | last21=Calcutt | first21=S. B. | last22=Read | first22=P. L. | last23=Taylor | first23=F. W. | last24=Fouchet | first24=T. | last25=Parrish | first25=P. | last26=Barucci | first26=A. | last27=Courtin | first27=R. | last28=Coustenis | first28=A. | last29=Gautier | first29=D. | last30=Lellouch | first30=E. | last31=Marten | first31=A. | last32=Prangé | first32=R. | last33=Biraud | first33=Y. | last34=Ferrari | first34=C. | last35=Owen | first35=T. C. | last36=Abbas | first36=M. M. | last37=Samuelson | first37=R. E. | last38=Raulin | first38=F. | last39=Ade | first39=P. | last40=Césarsky | first40=C. J. | last41=Grossman | first41=K. U. | last42=Coradini | first42=A. | display-authors=5 | title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment | journal=Science | date=September 10, 2004 | volume=305 | issue=5690 | pages=1582–1586 | doi=10.1126/science.1100240 | pmid=15319491 | bibcode=2004Sci...305.1582K | s2cid=45296656 | doi-access=free }}</ref> လေထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အချိုးအစားများသည် ဂြိုဟ်များဖြစ်တည်ခြင်း သီအိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နီးစပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Solar Nebula Supermarket|date=December 2017 |publisher=nasa.gov|url=https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|access-date=July 10, 2023|archive-date=July 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717222001/https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|url-status=live}}</ref> အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်းရှိ နီယွန် ပမာဏမှာ ထုထည်တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း ၂၀ ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ နေတွင်ရှိသော ပမာဏ၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | display-authors=5 | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ဟီလီယံကြွယ်ဝသော ရေစက်များအဖြစ် အနည်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းသောနေရာအထိ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |doi-access=free }}</ref> ရောင်စဉ်ဖတ်တိုင်းတာခြင်း (spectroscopy) ကို အခြေခံ၍ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အခြားဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ ပါဝင်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နည်းပါးပြီး အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် ဆာလဖာ အစရှိသော အဖြစ်များဆုံး အခြားဒြပ်စင်များ ပိုမိုပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> ဤဂြိုဟ်များကို [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး|ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်များ]] (ice giants) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်မှာ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်က အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ရေခဲအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် ရေခဲပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးစွာသာ ပါဝင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name=icegiantatmospheres>{{citation | url=https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | last=Hofstadter | first=Mark | title=The Atmospheres of the Ice Giants, Uranus and Neptune | year=2011 | publisher=[[National Research Council (United States)|US National Research Council]] | access-date=January 18, 2015 | work=White Paper for the Planetary Science Decadal Survey | pages=1–2 | archive-date=July 17, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230717232018/https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | url-status=live }}</ref> ===အရွယ်အစားနှင့် ဒြပ်ထု=== {{Main|ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု|ဂျူပီတာ အချင်းဝက်}} [[File:Jupiter size.png|alt=Refer to caption|thumb|ကြာသပတေးဂြိုဟ်အား ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၁ ဆခန့် ({{val|11.208|ul=R_Earth}}) ကျယ်ဝန်းပြီး ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၃၁၈ ဆ ရှိကာ<ref name="fact"/> ယင်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည်၏ ၂.၅ ဆ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပင် ကြီးမားထည်ဝါလှသဖြင့် နေနှင့် ဂျူပီတာတို့၏ ဒြပ်ထု လှည့်ပတ်ဗဟိုချက် (barycentre) သည် နေ၏ ဗဟိုချက်မှ နေ၏ အချင်းဝက် ၁.၀၆၈ ဆအကွာ၊ နေ၏ မျက်နှာပြင်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=MacDougal |first=Douglas W. |title=Newton's Gravity |url=https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd |url-access=limited |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=[https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd/page/n208 193]–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other |quote=the barycentre is 743,000&nbsp;km from the centre of the Sun. The Sun's radius is 696,000&nbsp;km, so it is 47,000&nbsp;km above the surface.|doi=10.1007/978-1-4614-5444-1_10 |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics }}</ref><ref name="burgess">{{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref> ဂျူပီတာ၏ အချင်းဝက်မှာ နေအချင်းဝက်၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့် ({{val|0.10275|ul=R_Solar}}) ရှိပြီး၊<ref name="shu82">{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 426] |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 }}</ref> ၎င်း၏ ထုထည်မှာ နေထုထည်၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ရှိကာ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုစလုံး၏ သိပ်သည်းဆမှာ အတူတူနီးပါး ဖြစ်သည်။<ref name="davis_turekian05">{{cite book | last1=Davis | first1=Andrew M. | last2=Turekian | first2=Karl K. | title=Meteorites, comets, and planets | volume=1 | series=Treatise on geochemistry | publisher=Elsevier | date=2005 | isbn=978-0-08-044720-9 | page=624}}</ref> အခြားသော အရာဝတ္ထုများ အထူးသဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များ (extrasolar planets) နှင့် [[ကြယ်ပုညို]]များ (brown dwarfs) ၏ ထုထည်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ''[[ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု]]'' ({{Jupiter mass}} သို့မဟုတ် {{Jupiter mass|Jup=y}}) ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ် HD 209458 b ၏ ထုထည်မှာ{{Jupiter mass|0.69}} ရှိပြီး ကြယ်ပုညို Gliese 229 b ၏ ထုထည်မှာ {{Jupiter mass|60.4}} ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://exoplanet.eu/home/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |first=Jean |last=Schneider |year=2009 |access-date=August 9, 2014 |archive-date=October 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028155019/https://exoplanet.eu/home/ |encyclopedia=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]] |url-status=live }}</ref><ref name="Feng2022">{{cite journal |last1=Feng |first1=Fabo |last2=Butler |first2=R. Paul |display-authors=etal |date=August 2022 |title=3D Selection of 167 Substellar Companions to Nearby Stars |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=262 |issue=21 |page=21 |doi=10.3847/1538-4365/ac7e57 |arxiv=2208.12720 |bibcode=2022ApJS..262...21F|s2cid=251864022 |doi-access=free }}</ref> ထို့အတူ ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာ အချင်းဝက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည့် [[ဂျူပီတာ အချင်းဝက်]]ကိုလည်း ဤအရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်အစားများကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "IAU XXIX">{{cite arXiv |eprint=1510.07674|last1=Mamajek|first1=E. E|title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties| last2=Prsa|first2=A|last3=Torres|first3=G|last4=Harmanec|first4=P|last5=Asplund|first5=M|last6=Bennett|first6=P. D|last7=Capitaine|first7=N|last8=Christensen-Dalsgaard|first8=J|last9=Depagne|first9=E|last10=Folkner|first10=W. M|last11=Haberreiter|first11=M|last12=Hekker|first12=S|last13=Hilton|first13=J. L|last14=Kostov|first14=V|last15=Kurtz|first15=D. W|last16=Laskar|first16=J|last17=Mason|first17=B. D|last18=Milone|first18=E. F|last19=Montgomery|first19=M. M|last20=Richards|first20=M. T|last21=Schou|first21=J|last22=Stewart|first22=S. G|class=astro-ph.SR|year=2015|display-authors= 3}}</ref> ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်နေမှုအတွင်းရှိ ''ကယ်လ်ဗင်-ဟယ်လ်ဟို့စ် ဖြစ်စဉ်'' (Kelvin–Helmholtz mechanism) ကြောင့် [[နေရောင်ခြည်]]မှ လက်ခံရရှိသည့် အပူထက် ပိုမိုများပြားသောအပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။<ref name="elkins-tanton">{{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton |date=2011 | title=Jupiter and Saturn | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=978-0-8160-7698-7 | edition=revised }}</ref>{{rp|30}}<ref>{{cite book | title=Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first=Patrick | last=Irwin | date=2003 | page=62 | isbn=978-3-540-00681-7 | publisher=Springer Science & Business Media | url=https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62 | access-date=April 23, 2022 | archive-date=June 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240619015914/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false | url-status=live }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဂျူပီတာသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁ မီလီမီတာ (၀.၀၃၉ လက်မ) ခန့် ကျုံ့ဝင်သွားစေသည်။<ref>{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first = Patrick G. J. | last = Irwin | publisher = Springer | orig-date = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63 | edition = Second | year = 2009 | page = 4 | quote = the radius of Jupiter is estimated to be currently shrinking by approximately 1&nbsp;mm/yr | isbn = 978-3-642-09888-8 | access-date = March 6, 2021 | archive-date = June 19, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240619015915/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63#v=snippet&q=%22kelvin%20helmholtz%20mechanism%22&f=false | url-status = live }}.</ref><ref name="guillot04">{{cite book | editor1-last=Bagenal | editor1-first=Fran | editor2-last=Dowling | editor2-first=Timothy E. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=William B. | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-81808-7 }}</ref> ဖြစ်တည်စ ကာလက ဂျူပီတာသည် ပိုမိုပူပြင်းခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ အချင်း၏ နှစ်ဆခန့် ကြီးမားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |year=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–325 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref><ref name="y168">{{cite web | title=Jupiter Was Formerly Twice Its Current Size and Had a Much Stronger Magnetic Field | website=California Institute of Technology | date=May 20, 2025 | url=https://www.caltech.edu/about/news/jupiter-was-formerly-twice-its-current-size-and-had-a-much-stronger-magnetic-field | access-date=October 30, 2025}}</ref> သီအိုရီဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာတွင် ထုထည် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုများပြားပါက အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်အမင်း ဖိသိပ်ခံရမည်ဖြစ်ရာ ဒြပ်ထု တိုးလာသော်လည်း ၎င်း၏ ထုထည်ပမာဏ (volume) မှာ ကျဆင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထုထည် အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်အတွက်မူ အချင်းဝက်မှာ သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="Seager2007">{{cite journal | last1=Seager | first1=S. | last2=Kuchner | first2=M. | last3=Hier-Majumder | first3=C. A. | last4=Militzer | first4=B. | title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=669 | issue=2 | pages=1279–1297 | year=2007 | doi=10.1086/521346 | arxiv=0707.2895 | bibcode=2007ApJ...669.1279S | s2cid=8369390 }}</ref> ရလဒ်အနေဖြင့် ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သမိုင်းကြောင်းတို့အရ ဂြိုဟ်တစ်စင်း ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့် အကြီးဆုံး အချင်းနီးပါးကို ရရှိထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="HTUW">{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? |year=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> ထုထည် တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်သည့် ဖြစ်စဉ်သည် သိသာထင်ရှားသော ကြယ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (stellar ignition) အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="tristan286">{{cite journal | last=Guillot | first=Tristan | title=Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System | journal=Science | year=1999 | volume=286 | issue=5437 | pages=72–77 | doi=10.1126/science.286.5437.72 | pmid=10506563 | bibcode=1999Sci...286...72G | access-date=April 24, 2022 | url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live }}</ref> ဟိုက်ဒရိုဂျင် ပေါင်းစပ်ပြီး [[ကြယ်]]တစ်စင်း ဖြစ်လာရန်အတွက် ဂျူပီတာသည် ထုထည် အဆ ၇၅ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားရန် လိုအပ်သော်လည်း၊ အသေးဆုံး [[ကြယ်ပုနီ]] (red dwarf) တစ်စင်းသည် [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် အချင်းဝက် အနည်းငယ်သာ ပိုကြီးနိုင်သဖြင့် ၎င်း၏ အချင်းမှာ လုံလောက်မှု ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal | title=The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets | last1=Burrows | first1=Adam | last2=Hubbard | first2=W. B. | last3=Lunine | first3=J. I. | last4=Liebert | first4=James | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=3 | pages=719–765 | date=July 2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.719 | arxiv=astro-ph/0103383 | bibcode=2001RvMP...73..719B | s2cid=204927572 | quote=Hence the HBMM at solar metallicity and Y_α = 50.25 is 0.07 – 0.074 {{solar mass}}, ... while the HBMM at zero metallicity is 0.092 {{solar mass}} }}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] jhqjr8ij5cq178vnuktfvwhvf9y5ra5 1057202 1057200 2026-10-11T04:57:37Z Dr Lotus Black 31011 /* ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း */ 1057202 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[ethane|အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ထို့နောက် ကြီးထွားလာနေသော ဂြိုဟ်သည် နှစ်ပေါင်း ၃ သန်းမှ ၄ သန်းအတွင်း ၎င်း၏ နောက်ဆုံး ထုထည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=Kruijer_et_al_2017>{{cite journal | title=Age of Jupiter inferred from the distinct genetics and formation times of meteorites | last1=Kruijer | first1=Thomas S. | last2=Burkhardt | first2=Christoph | last3=Budde | first3=Gerrit | last4=Kleine | first4=Thorsten | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=114 | issue=26 | pages=6712–6716 | date=June 2017 | doi=10.1073/pnas.1704461114 | pmid=28607079 | pmc=5495263 | bibcode=2017PNAS..114.6712K | doi-access=free }}</ref><ref name="dangelo2021"/> ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ထုထည်ပမာဏ (volume) အနေဖြင့် အထက်ပိုင်း လေထုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ဟီလီယံ အချိုးအစား နည်းပါးရခြင်းမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒြပ်စင်တွဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင် မော်လီကျူး (H2) ထက် ဟီလီယံ အက်တမ်က ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal| title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B. |journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ ဆာလဖာနှင့် [[နီယွန်]] ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သကဲ့သို့<ref>{{cite book|title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |editor-first=Fran |editor-last=Bagenal |editor-first2=Timothy E. |editor-last2=Dowling |editor-first3=William B. |editor-last3=McKinnon |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-03545-7 |pages=59–75}}</ref> [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက် နှင့် [[မီသိန်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ဘင်ဇင်း ကဲ့သို့သော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K | last1=Kim | first1=S. J. | last2=Caldwell | first2=J. | last3=Rivolo | first3=A. R. | last4=Wagner | first4=R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာတွင် ခဲနေသော အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများ ပါရှိသည်။<ref>{{cite journal|title=Zonal Features in the Behavior of Weak Molecular Absorption Bands on Jupiter|first1=V. D. |last1=Vdovichenko |first2=A. M. |last2=Karimov |first3=G. A. |last3=Kirienko |first4=P. G. |last4=Lysenko |first5=V. G. |last5=Tejfel' |first6=V. A. |last6=Filippov |first7=G. A. |last7=Kharitonova |first8=A. P. |last8=Khozhenets |journal=Solar System Research |volume=55 |pages=35–46 |year=2021 |issue=1 |doi=10.1134/S003809462101010X |bibcode=2021SoSyR..55...35V |s2cid=255069821 }}</ref> ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ပိုမို သိပ်သည်းပြီး ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြား ဒြပ်စင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="voyager">{{cite journal | last1=Gautier | first1=D. | last2=Conrath | first2=B. | last3=Flasar | first3=M. | last4=Hanel | first4=R. | last5=Kunde | first5=V. | last6=Chedin | first6=A. | last7=Scott | first7=N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal | last1=Kunde | first1=V. G. | last2=Flasar | first2=F. M. | last3=Jennings | first3=D. E. | last4=Bézard | first4=B. | last5=Strobel | first5=D. F. | last6=Conrath | first6=B. J. | last7=Nixon | first7=C. A. | last8=Bjoraker | first8=G. L. | last9=Romani | first9=P. N. | last10=Achterberg | first10=R. K. | last11=Simon-Miller | first11=A. A. | last12=Irwin | first12=P. | last13=Brasunas | first13=J. C. | last14=Pearl | first14=J. C. | last15=Smith | first15=M. D. | last16=Orton | first16=G. S. | last17=Gierasch | first17=P. J. | last18=Spilker | first18=L. J. | last19=Carlson | first19=R. C. | last20=Mamoutkine | first20=A. A. | last21=Calcutt | first21=S. B. | last22=Read | first22=P. L. | last23=Taylor | first23=F. W. | last24=Fouchet | first24=T. | last25=Parrish | first25=P. | last26=Barucci | first26=A. | last27=Courtin | first27=R. | last28=Coustenis | first28=A. | last29=Gautier | first29=D. | last30=Lellouch | first30=E. | last31=Marten | first31=A. | last32=Prangé | first32=R. | last33=Biraud | first33=Y. | last34=Ferrari | first34=C. | last35=Owen | first35=T. C. | last36=Abbas | first36=M. M. | last37=Samuelson | first37=R. E. | last38=Raulin | first38=F. | last39=Ade | first39=P. | last40=Césarsky | first40=C. J. | last41=Grossman | first41=K. U. | last42=Coradini | first42=A. | display-authors=5 | title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment | journal=Science | date=September 10, 2004 | volume=305 | issue=5690 | pages=1582–1586 | doi=10.1126/science.1100240 | pmid=15319491 | bibcode=2004Sci...305.1582K | s2cid=45296656 | doi-access=free }}</ref> လေထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အချိုးအစားများသည် ဂြိုဟ်များဖြစ်တည်ခြင်း သီအိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နီးစပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Solar Nebula Supermarket|date=December 2017 |publisher=nasa.gov|url=https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|access-date=July 10, 2023|archive-date=July 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717222001/https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|url-status=live}}</ref> အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်းရှိ နီယွန် ပမာဏမှာ ထုထည်တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း ၂၀ ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ နေတွင်ရှိသော ပမာဏ၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | display-authors=5 | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ဟီလီယံကြွယ်ဝသော ရေစက်များအဖြစ် အနည်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းသောနေရာအထိ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |doi-access=free }}</ref> ရောင်စဉ်ဖတ်တိုင်းတာခြင်း (spectroscopy) ကို အခြေခံ၍ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အခြားဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ ပါဝင်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နည်းပါးပြီး အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် ဆာလဖာ အစရှိသော အဖြစ်များဆုံး အခြားဒြပ်စင်များ ပိုမိုပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> ဤဂြိုဟ်များကို [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး|ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်များ]] (ice giants) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်မှာ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်က အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ရေခဲအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် ရေခဲပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးစွာသာ ပါဝင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name=icegiantatmospheres>{{citation | url=https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | last=Hofstadter | first=Mark | title=The Atmospheres of the Ice Giants, Uranus and Neptune | year=2011 | publisher=[[National Research Council (United States)|US National Research Council]] | access-date=January 18, 2015 | work=White Paper for the Planetary Science Decadal Survey | pages=1–2 | archive-date=July 17, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230717232018/https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | url-status=live }}</ref> ===အရွယ်အစားနှင့် ဒြပ်ထု=== {{Main|ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု|ဂျူပီတာ အချင်းဝက်}} [[File:Jupiter size.png|alt=Refer to caption|thumb|ကြာသပတေးဂြိုဟ်အား ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၁ ဆခန့် ({{val|11.208|ul=R_Earth}}) ကျယ်ဝန်းပြီး ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၃၁၈ ဆ ရှိကာ<ref name="fact"/> ယင်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည်၏ ၂.၅ ဆ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပင် ကြီးမားထည်ဝါလှသဖြင့် နေနှင့် ဂျူပီတာတို့၏ ဒြပ်ထု လှည့်ပတ်ဗဟိုချက် (barycentre) သည် နေ၏ ဗဟိုချက်မှ နေ၏ အချင်းဝက် ၁.၀၆၈ ဆအကွာ၊ နေ၏ မျက်နှာပြင်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=MacDougal |first=Douglas W. |title=Newton's Gravity |url=https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd |url-access=limited |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=[https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd/page/n208 193]–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other |quote=the barycentre is 743,000&nbsp;km from the centre of the Sun. The Sun's radius is 696,000&nbsp;km, so it is 47,000&nbsp;km above the surface.|doi=10.1007/978-1-4614-5444-1_10 |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics }}</ref><ref name="burgess">{{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref> ဂျူပီတာ၏ အချင်းဝက်မှာ နေအချင်းဝက်၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့် ({{val|0.10275|ul=R_Solar}}) ရှိပြီး၊<ref name="shu82">{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 426] |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 }}</ref> ၎င်း၏ ထုထည်မှာ နေထုထည်၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ရှိကာ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုစလုံး၏ သိပ်သည်းဆမှာ အတူတူနီးပါး ဖြစ်သည်။<ref name="davis_turekian05">{{cite book | last1=Davis | first1=Andrew M. | last2=Turekian | first2=Karl K. | title=Meteorites, comets, and planets | volume=1 | series=Treatise on geochemistry | publisher=Elsevier | date=2005 | isbn=978-0-08-044720-9 | page=624}}</ref> အခြားသော အရာဝတ္ထုများ အထူးသဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များ (extrasolar planets) နှင့် [[ကြယ်ပုညို]]များ (brown dwarfs) ၏ ထုထည်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ''[[ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု]]'' ({{Jupiter mass}} သို့မဟုတ် {{Jupiter mass|Jup=y}}) ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ် HD 209458 b ၏ ထုထည်မှာ{{Jupiter mass|0.69}} ရှိပြီး ကြယ်ပုညို Gliese 229 b ၏ ထုထည်မှာ {{Jupiter mass|60.4}} ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://exoplanet.eu/home/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |first=Jean |last=Schneider |year=2009 |access-date=August 9, 2014 |archive-date=October 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028155019/https://exoplanet.eu/home/ |encyclopedia=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]] |url-status=live }}</ref><ref name="Feng2022">{{cite journal |last1=Feng |first1=Fabo |last2=Butler |first2=R. Paul |display-authors=etal |date=August 2022 |title=3D Selection of 167 Substellar Companions to Nearby Stars |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=262 |issue=21 |page=21 |doi=10.3847/1538-4365/ac7e57 |arxiv=2208.12720 |bibcode=2022ApJS..262...21F|s2cid=251864022 |doi-access=free }}</ref> ထို့အတူ ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာ အချင်းဝက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည့် [[ဂျူပီတာ အချင်းဝက်]]ကိုလည်း ဤအရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်အစားများကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "IAU XXIX">{{cite arXiv |eprint=1510.07674|last1=Mamajek|first1=E. E|title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties| last2=Prsa|first2=A|last3=Torres|first3=G|last4=Harmanec|first4=P|last5=Asplund|first5=M|last6=Bennett|first6=P. D|last7=Capitaine|first7=N|last8=Christensen-Dalsgaard|first8=J|last9=Depagne|first9=E|last10=Folkner|first10=W. M|last11=Haberreiter|first11=M|last12=Hekker|first12=S|last13=Hilton|first13=J. L|last14=Kostov|first14=V|last15=Kurtz|first15=D. W|last16=Laskar|first16=J|last17=Mason|first17=B. D|last18=Milone|first18=E. F|last19=Montgomery|first19=M. M|last20=Richards|first20=M. T|last21=Schou|first21=J|last22=Stewart|first22=S. G|class=astro-ph.SR|year=2015|display-authors= 3}}</ref> ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်နေမှုအတွင်းရှိ ''ကယ်လ်ဗင်-ဟယ်လ်ဟို့စ် ဖြစ်စဉ်'' (Kelvin–Helmholtz mechanism) ကြောင့် [[နေရောင်ခြည်]]မှ လက်ခံရရှိသည့် အပူထက် ပိုမိုများပြားသောအပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။<ref name="elkins-tanton">{{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton |date=2011 | title=Jupiter and Saturn | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=978-0-8160-7698-7 | edition=revised }}</ref>{{rp|30}}<ref>{{cite book | title=Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first=Patrick | last=Irwin | date=2003 | page=62 | isbn=978-3-540-00681-7 | publisher=Springer Science & Business Media | url=https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62 | access-date=April 23, 2022 | archive-date=June 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240619015914/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false | url-status=live }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဂျူပီတာသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁ မီလီမီတာ (၀.၀၃၉ လက်မ) ခန့် ကျုံ့ဝင်သွားစေသည်။<ref>{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first = Patrick G. J. | last = Irwin | publisher = Springer | orig-date = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63 | edition = Second | year = 2009 | page = 4 | quote = the radius of Jupiter is estimated to be currently shrinking by approximately 1&nbsp;mm/yr | isbn = 978-3-642-09888-8 | access-date = March 6, 2021 | archive-date = June 19, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240619015915/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63#v=snippet&q=%22kelvin%20helmholtz%20mechanism%22&f=false | url-status = live }}.</ref><ref name="guillot04">{{cite book | editor1-last=Bagenal | editor1-first=Fran | editor2-last=Dowling | editor2-first=Timothy E. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=William B. | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-81808-7 }}</ref> ဖြစ်တည်စ ကာလက ဂျူပီတာသည် ပိုမိုပူပြင်းခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ အချင်း၏ နှစ်ဆခန့် ကြီးမားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |year=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–325 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref><ref name="y168">{{cite web | title=Jupiter Was Formerly Twice Its Current Size and Had a Much Stronger Magnetic Field | website=California Institute of Technology | date=May 20, 2025 | url=https://www.caltech.edu/about/news/jupiter-was-formerly-twice-its-current-size-and-had-a-much-stronger-magnetic-field | access-date=October 30, 2025}}</ref> သီအိုရီဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာတွင် ထုထည် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုများပြားပါက အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်အမင်း ဖိသိပ်ခံရမည်ဖြစ်ရာ ဒြပ်ထု တိုးလာသော်လည်း ၎င်း၏ ထုထည်ပမာဏ (volume) မှာ ကျဆင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထုထည် အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်အတွက်မူ အချင်းဝက်မှာ သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="Seager2007">{{cite journal | last1=Seager | first1=S. | last2=Kuchner | first2=M. | last3=Hier-Majumder | first3=C. A. | last4=Militzer | first4=B. | title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=669 | issue=2 | pages=1279–1297 | year=2007 | doi=10.1086/521346 | arxiv=0707.2895 | bibcode=2007ApJ...669.1279S | s2cid=8369390 }}</ref> ရလဒ်အနေဖြင့် ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သမိုင်းကြောင်းတို့အရ ဂြိုဟ်တစ်စင်း ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့် အကြီးဆုံး အချင်းနီးပါးကို ရရှိထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="HTUW">{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? |year=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> ထုထည် တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်သည့် ဖြစ်စဉ်သည် သိသာထင်ရှားသော ကြယ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (stellar ignition) အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="tristan286">{{cite journal | last=Guillot | first=Tristan | title=Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System | journal=Science | year=1999 | volume=286 | issue=5437 | pages=72–77 | doi=10.1126/science.286.5437.72 | pmid=10506563 | bibcode=1999Sci...286...72G | access-date=April 24, 2022 | url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live }}</ref> ဟိုက်ဒရိုဂျင် ပေါင်းစပ်ပြီး [[ကြယ်]]တစ်စင်း ဖြစ်လာရန်အတွက် ဂျူပီတာသည် ထုထည် အဆ ၇၅ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားရန် လိုအပ်သော်လည်း၊ အသေးဆုံး [[ကြယ်ပုနီ]] (red dwarf) တစ်စင်းသည် [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် အချင်းဝက် အနည်းငယ်သာ ပိုကြီးနိုင်သဖြင့် ၎င်း၏ အချင်းမှာ လုံလောက်မှု ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal | title=The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets | last1=Burrows | first1=Adam | last2=Hubbard | first2=W. B. | last3=Lunine | first3=J. I. | last4=Liebert | first4=James | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=3 | pages=719–765 | date=July 2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.719 | arxiv=astro-ph/0103383 | bibcode=2001RvMP...73..719B | s2cid=204927572 | quote=Hence the HBMM at solar metallicity and Y_α = 50.25 is 0.07 – 0.074 {{solar mass}}, ... while the HBMM at zero metallicity is 0.092 {{solar mass}} }}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] gfl14qi83t7z45m0udvvc1uw2fp9hm1 1057208 1057202 2026-10-11T05:14:32Z Dr Lotus Black 31011 1057208 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ထို့နောက် ကြီးထွားလာနေသော ဂြိုဟ်သည် နှစ်ပေါင်း ၃ သန်းမှ ၄ သန်းအတွင်း ၎င်း၏ နောက်ဆုံး ထုထည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=Kruijer_et_al_2017>{{cite journal | title=Age of Jupiter inferred from the distinct genetics and formation times of meteorites | last1=Kruijer | first1=Thomas S. | last2=Burkhardt | first2=Christoph | last3=Budde | first3=Gerrit | last4=Kleine | first4=Thorsten | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=114 | issue=26 | pages=6712–6716 | date=June 2017 | doi=10.1073/pnas.1704461114 | pmid=28607079 | pmc=5495263 | bibcode=2017PNAS..114.6712K | doi-access=free }} ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ထုထည်ပမာဏ (volume) အနေဖြင့် အထက်ပိုင်း လေထုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ဟီလီယံ အချိုးအစား နည်းပါးရခြင်းမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒြပ်စင်တွဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင် မော်လီကျူး (H2) ထက် ဟီလီယံ အက်တမ်က ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal| title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B. |journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ ဆာလဖာနှင့် [[နီယွန်]] ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သကဲ့သို့<ref>{{cite book|title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |editor-first=Fran |editor-last=Bagenal |editor-first2=Timothy E. |editor-last2=Dowling |editor-first3=William B. |editor-last3=McKinnon |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-03545-7 |pages=59–75}}</ref> [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက် နှင့် [[မီသိန်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ဘင်ဇင်း ကဲ့သို့သော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K | last1=Kim | first1=S. J. | last2=Caldwell | first2=J. | last3=Rivolo | first3=A. R. | last4=Wagner | first4=R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာတွင် ခဲနေသော အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများ ပါရှိသည်။<ref>{{cite journal|title=Zonal Features in the Behavior of Weak Molecular Absorption Bands on Jupiter|first1=V. D. |last1=Vdovichenko |first2=A. M. |last2=Karimov |first3=G. A. |last3=Kirienko |first4=P. G. |last4=Lysenko |first5=V. G. |last5=Tejfel' |first6=V. A. |last6=Filippov |first7=G. A. |last7=Kharitonova |first8=A. P. |last8=Khozhenets |journal=Solar System Research |volume=55 |pages=35–46 |year=2021 |issue=1 |doi=10.1134/S003809462101010X |bibcode=2021SoSyR..55...35V |s2cid=255069821 }}</ref> ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ပိုမို သိပ်သည်းပြီး ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြား ဒြပ်စင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="voyager">{{cite journal | last1=Gautier | first1=D. | last2=Conrath | first2=B. | last3=Flasar | first3=M. | last4=Hanel | first4=R. | last5=Kunde | first5=V. | last6=Chedin | first6=A. | last7=Scott | first7=N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal | last1=Kunde | first1=V. G. | last2=Flasar | first2=F. M. | last3=Jennings | first3=D. E. | last4=Bézard | first4=B. | last5=Strobel | first5=D. F. | last6=Conrath | first6=B. J. | last7=Nixon | first7=C. A. | last8=Bjoraker | first8=G. L. | last9=Romani | first9=P. N. | last10=Achterberg | first10=R. K. | last11=Simon-Miller | first11=A. A. | last12=Irwin | first12=P. | last13=Brasunas | first13=J. C. | last14=Pearl | first14=J. C. | last15=Smith | first15=M. D. | last16=Orton | first16=G. S. | last17=Gierasch | first17=P. J. | last18=Spilker | first18=L. J. | last19=Carlson | first19=R. C. | last20=Mamoutkine | first20=A. A. | last21=Calcutt | first21=S. B. | last22=Read | first22=P. L. | last23=Taylor | first23=F. W. | last24=Fouchet | first24=T. | last25=Parrish | first25=P. | last26=Barucci | first26=A. | last27=Courtin | first27=R. | last28=Coustenis | first28=A. | last29=Gautier | first29=D. | last30=Lellouch | first30=E. | last31=Marten | first31=A. | last32=Prangé | first32=R. | last33=Biraud | first33=Y. | last34=Ferrari | first34=C. | last35=Owen | first35=T. C. | last36=Abbas | first36=M. M. | last37=Samuelson | first37=R. E. | last38=Raulin | first38=F. | last39=Ade | first39=P. | last40=Césarsky | first40=C. J. | last41=Grossman | first41=K. U. | last42=Coradini | first42=A. | display-authors=5 | title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment | journal=Science | date=September 10, 2004 | volume=305 | issue=5690 | pages=1582–1586 | doi=10.1126/science.1100240 | pmid=15319491 | bibcode=2004Sci...305.1582K | s2cid=45296656 | doi-access=free }}</ref> လေထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အချိုးအစားများသည် ဂြိုဟ်များဖြစ်တည်ခြင်း သီအိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နီးစပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Solar Nebula Supermarket|date=December 2017 |publisher=nasa.gov|url=https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|access-date=July 10, 2023|archive-date=July 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717222001/https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|url-status=live}}</ref> အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်းရှိ နီယွန် ပမာဏမှာ ထုထည်တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း ၂၀ ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ နေတွင်ရှိသော ပမာဏ၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | display-authors=5 | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ဟီလီယံကြွယ်ဝသော ရေစက်များအဖြစ် အနည်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းသောနေရာအထိ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |doi-access=free }}</ref> ရောင်စဉ်ဖတ်တိုင်းတာခြင်း (spectroscopy) ကို အခြေခံ၍ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အခြားဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ ပါဝင်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နည်းပါးပြီး အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် ဆာလဖာ အစရှိသော အဖြစ်များဆုံး အခြားဒြပ်စင်များ ပိုမိုပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> ဤဂြိုဟ်များကို [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး|ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်များ]] (ice giants) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်မှာ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်က အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ရေခဲအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် ရေခဲပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးစွာသာ ပါဝင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name=icegiantatmospheres>{{citation | url=https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | last=Hofstadter | first=Mark | title=The Atmospheres of the Ice Giants, Uranus and Neptune | year=2011 | publisher=[[National Research Council (United States)|US National Research Council]] | access-date=January 18, 2015 | work=White Paper for the Planetary Science Decadal Survey | pages=1–2 | archive-date=July 17, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230717232018/https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | url-status=live }}</ref> ===အရွယ်အစားနှင့် ဒြပ်ထု=== {{Main|ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု|ဂျူပီတာ အချင်းဝက်}} [[File:Jupiter size.png|alt=Refer to caption|thumb|ကြာသပတေးဂြိုဟ်အား ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၁ ဆခန့် ({{val|11.208|ul=R_Earth}}) ကျယ်ဝန်းပြီး ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၃၁၈ ဆ ရှိကာ<ref name="fact"/> ယင်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည်၏ ၂.၅ ဆ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပင် ကြီးမားထည်ဝါလှသဖြင့် နေနှင့် ဂျူပီတာတို့၏ ဒြပ်ထု လှည့်ပတ်ဗဟိုချက် (barycentre) သည် နေ၏ ဗဟိုချက်မှ နေ၏ အချင်းဝက် ၁.၀၆၈ ဆအကွာ၊ နေ၏ မျက်နှာပြင်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=MacDougal |first=Douglas W. |title=Newton's Gravity |url=https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd |url-access=limited |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=[https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd/page/n208 193]–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other |quote=the barycentre is 743,000&nbsp;km from the centre of the Sun. The Sun's radius is 696,000&nbsp;km, so it is 47,000&nbsp;km above the surface.|doi=10.1007/978-1-4614-5444-1_10 |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics }}</ref><ref name="burgess">{{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref> ဂျူပီတာ၏ အချင်းဝက်မှာ နေအချင်းဝက်၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့် ({{val|0.10275|ul=R_Solar}}) ရှိပြီး၊<ref name="shu82">{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 426] |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 }}</ref> ၎င်း၏ ထုထည်မှာ နေထုထည်၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ရှိကာ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုစလုံး၏ သိပ်သည်းဆမှာ အတူတူနီးပါး ဖြစ်သည်။<ref name="davis_turekian05">{{cite book | last1=Davis | first1=Andrew M. | last2=Turekian | first2=Karl K. | title=Meteorites, comets, and planets | volume=1 | series=Treatise on geochemistry | publisher=Elsevier | date=2005 | isbn=978-0-08-044720-9 | page=624}}</ref> အခြားသော အရာဝတ္ထုများ အထူးသဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များ (extrasolar planets) နှင့် [[ကြယ်ပုညို]]များ (brown dwarfs) ၏ ထုထည်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ''[[ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု]]'' ({{Jupiter mass}} သို့မဟုတ် {{Jupiter mass|Jup=y}}) ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ် HD 209458 b ၏ ထုထည်မှာ{{Jupiter mass|0.69}} ရှိပြီး ကြယ်ပုညို Gliese 229 b ၏ ထုထည်မှာ {{Jupiter mass|60.4}} ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://exoplanet.eu/home/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |first=Jean |last=Schneider |year=2009 |access-date=August 9, 2014 |archive-date=October 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028155019/https://exoplanet.eu/home/ |encyclopedia=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]] |url-status=live }}</ref><ref name="Feng2022">{{cite journal |last1=Feng |first1=Fabo |last2=Butler |first2=R. Paul |display-authors=etal |date=August 2022 |title=3D Selection of 167 Substellar Companions to Nearby Stars |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=262 |issue=21 |page=21 |doi=10.3847/1538-4365/ac7e57 |arxiv=2208.12720 |bibcode=2022ApJS..262...21F|s2cid=251864022 |doi-access=free }}</ref> ထို့အတူ ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာ အချင်းဝက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည့် [[ဂျူပီတာ အချင်းဝက်]]ကိုလည်း ဤအရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်အစားများကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "IAU XXIX">{{cite arXiv |eprint=1510.07674|last1=Mamajek|first1=E. E|title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties| last2=Prsa|first2=A|last3=Torres|first3=G|last4=Harmanec|first4=P|last5=Asplund|first5=M|last6=Bennett|first6=P. D|last7=Capitaine|first7=N|last8=Christensen-Dalsgaard|first8=J|last9=Depagne|first9=E|last10=Folkner|first10=W. M|last11=Haberreiter|first11=M|last12=Hekker|first12=S|last13=Hilton|first13=J. L|last14=Kostov|first14=V|last15=Kurtz|first15=D. W|last16=Laskar|first16=J|last17=Mason|first17=B. D|last18=Milone|first18=E. F|last19=Montgomery|first19=M. M|last20=Richards|first20=M. T|last21=Schou|first21=J|last22=Stewart|first22=S. G|class=astro-ph.SR|year=2015|display-authors= 3}}</ref> ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်နေမှုအတွင်းရှိ ''ကယ်လ်ဗင်-ဟယ်လ်ဟို့စ် ဖြစ်စဉ်'' (Kelvin–Helmholtz mechanism) ကြောင့် [[နေရောင်ခြည်]]မှ လက်ခံရရှိသည့် အပူထက် ပိုမိုများပြားသောအပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။<ref name="elkins-tanton">{{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton |date=2011 | title=Jupiter and Saturn | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=978-0-8160-7698-7 | edition=revised }}</ref>{{rp|30}}<ref>{{cite book | title=Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first=Patrick | last=Irwin | date=2003 | page=62 | isbn=978-3-540-00681-7 | publisher=Springer Science & Business Media | url=https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62 | access-date=April 23, 2022 | archive-date=June 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240619015914/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false | url-status=live }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဂျူပီတာသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁ မီလီမီတာ (၀.၀၃၉ လက်မ) ခန့် ကျုံ့ဝင်သွားစေသည်။<ref>{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first = Patrick G. J. | last = Irwin | publisher = Springer | orig-date = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63 | edition = Second | year = 2009 | page = 4 | quote = the radius of Jupiter is estimated to be currently shrinking by approximately 1&nbsp;mm/yr | isbn = 978-3-642-09888-8 | access-date = March 6, 2021 | archive-date = June 19, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240619015915/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63#v=snippet&q=%22kelvin%20helmholtz%20mechanism%22&f=false | url-status = live }}.</ref><ref name="guillot04">{{cite book | editor1-last=Bagenal | editor1-first=Fran | editor2-last=Dowling | editor2-first=Timothy E. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=William B. | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-81808-7 }}</ref> ဖြစ်တည်စ ကာလက ဂျူပီတာသည် ပိုမိုပူပြင်းခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ အချင်း၏ နှစ်ဆခန့် ကြီးမားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |year=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–325 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref><ref name="y168">{{cite web | title=Jupiter Was Formerly Twice Its Current Size and Had a Much Stronger Magnetic Field | website=California Institute of Technology | date=May 20, 2025 | url=https://www.caltech.edu/about/news/jupiter-was-formerly-twice-its-current-size-and-had-a-much-stronger-magnetic-field | access-date=October 30, 2025}}</ref> သီအိုရီဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာတွင် ထုထည် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုများပြားပါက အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်အမင်း ဖိသိပ်ခံရမည်ဖြစ်ရာ ဒြပ်ထု တိုးလာသော်လည်း ၎င်း၏ ထုထည်ပမာဏ (volume) မှာ ကျဆင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထုထည် အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်အတွက်မူ အချင်းဝက်မှာ သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="Seager2007">{{cite journal | last1=Seager | first1=S. | last2=Kuchner | first2=M. | last3=Hier-Majumder | first3=C. A. | last4=Militzer | first4=B. | title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=669 | issue=2 | pages=1279–1297 | year=2007 | doi=10.1086/521346 | arxiv=0707.2895 | bibcode=2007ApJ...669.1279S | s2cid=8369390 }}</ref> ရလဒ်အနေဖြင့် ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သမိုင်းကြောင်းတို့အရ ဂြိုဟ်တစ်စင်း ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့် အကြီးဆုံး အချင်းနီးပါးကို ရရှိထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="HTUW">{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? |year=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> ထုထည် တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်သည့် ဖြစ်စဉ်သည် သိသာထင်ရှားသော ကြယ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (stellar ignition) အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="tristan286">{{cite journal | last=Guillot | first=Tristan | title=Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System | journal=Science | year=1999 | volume=286 | issue=5437 | pages=72–77 | doi=10.1126/science.286.5437.72 | pmid=10506563 | bibcode=1999Sci...286...72G | access-date=April 24, 2022 | url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live }}</ref> ဟိုက်ဒရိုဂျင် ပေါင်းစပ်ပြီး [[ကြယ်]]တစ်စင်း ဖြစ်လာရန်အတွက် ဂျူပီတာသည် ထုထည် အဆ ၇၅ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားရန် လိုအပ်သော်လည်း၊ အသေးဆုံး [[ကြယ်ပုနီ]] (red dwarf) တစ်စင်းသည် [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် အချင်းဝက် အနည်းငယ်သာ ပိုကြီးနိုင်သဖြင့် ၎င်း၏ အချင်းမှာ လုံလောက်မှု ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal | title=The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets | last1=Burrows | first1=Adam | last2=Hubbard | first2=W. B. | last3=Lunine | first3=J. I. | last4=Liebert | first4=James | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=3 | pages=719–765 | date=July 2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.719 | arxiv=astro-ph/0103383 | bibcode=2001RvMP...73..719B | s2cid=204927572 | quote=Hence the HBMM at solar metallicity and Y_α = 50.25 is 0.07 – 0.074 {{solar mass}}, ... while the HBMM at zero metallicity is 0.092 {{solar mass}} }}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ====တိမ်တိုက်လွှာများ==== [[File:790106-0203 Voyager 58M to 31M reduced.gif|thumb|တစ်လတာ ကာလအတွင်း ရွေ့လျားနေသော ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ တိမ်လွှာစနစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] အာကာသယာဉ်မှ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းစဉ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တိမ်လွှာများက အမြဲတမ်းလိုလို ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့တွင် အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုက် (ammonium hydrosulfide) လည်း ပါဝင်နိုင်ခြေရှိသည်။ ဤတိမ်များသည် လေထု၏ အပူချိန်ရပ်စဲရာ အလွှာ (tropopause) တွင် တည်ရှိကြပြီး လတ္တီတွဒ် အနေအထား အမျိုးမျိုး၌ အပူပိုင်း ဒေသများဟု လူသိများသော တန်းပြားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယင်းတို့ကို အရောင်လင်းလက်သော ဇုန်များနှင့် အရောင်ရင့်မှောင်သော ခါးပတ်များ (belts) ဟူ၍ ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် လည်ပတ်စီးဆင်းမှု ပုံစံများ၏ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုကြောင့် မုန်တိုင်းများနှင့် လေထု မငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဇုန်အလိုက် လေကြောင်းစီးကြောင်းများ (zonal jet streams) တွင် တစ်စက္ကန့်လျှင် မီတာ ၁၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၃၆၀ / မိုင် ၂၂၀) ရှိသော လေတိုက်နှုန်းမှာ သာမန်အားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဇုန်များသည် တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် အကျယ်အဝန်း အရောင်နှင့် အားကောင်းမှုတို့တွင် ပြောင်းလဲမှု ရှိတတ်သည်ကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိရသော်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များ အမည်ပေးနိုင်လောက်သည်အထိ လုံလောက်သော တည်ငြိမ်မှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ တိမ်လွှာသည် အနက်အားဖြင့် ကီလိုမီတာ ၅၀ (မိုင် ၃၁) ခန့်ရှိပြီး အမိုးနီးယား တိမ်ထပ် အနည်းဆုံး နှစ်ထပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် - ထိပ်ပိုင်းတွင် ပါးလွှာပြီး ပိုမိုကြည်လင်သော ဒေသတစ်ခုနှင့် အောက်ဘက်တွင် ပိုမိုထူထဲသော တိမ်ထပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုအတွင်း ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသော [[လျှပ်ပြက်ခြင်း|လျှပ်စီးလက်မှု]] အလင်းလက်များက ညွှန်ပြနေသည့်အတိုင်း အမိုးနီးယား တိမ်များ၏ အောက်ဘက်တွင် ပါးလွှာသော ရေတိမ်လွှာတစ်ခု တည်ရှိနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။ ဤလျှပ်စစ်ဓာတ် ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လျှပ်စီးလက်မှုထက် အဆပေါင်း တစ်ထောင်အထိ ပိုမိုအားကောင်းနိုင်သည်။ အတွင်းပိုင်းမှ မြင့်တက်လာသော အပူရှိန်ကြောင့် တွန်းအားပေးခံရသည့် ရေတိမ်များသည် ကမ္ဘာ့ မုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့သော နည်းလမ်းမျိုးဖြင့် မုန်တိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူနို (Juno) အာကာသယာဉ် စူးစမ်းလေ့လာမှုအရ လေထု၏ အတန်ငယ် မြင့်မားသော နေရာရှိ အမိုးနီးယား-ရေ တိမ်များမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ''ရေပေါ်ပိုင်း လျှပ်စီးလက်ခြင်း'' (shallow lightning) တည်ရှိမှုကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။ ဤလျှပ်စီးကြောင်းများသည် ရေခဲဖုံးလွှမ်းနေသော ရေနှင့်အမိုးနီးယား ရောစပ်ထားသည့် ''ပျော့ဖတ်လုံးများ'' (mushballs) ကို သယ်ဆောင်လာကြပြီး လေထု၏ အနက်ရှိုင်းသို့ ပြုတ်ကျကြသည်။ ဂျူပီတာ၏ အထက်ပိုင်း လေထုတွင် အထက်လေထု လျှပ်စီးလက်မှုများကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့မှာ ၁.၄ မီလီစက္ကန့်ခန့် ကြာမြင့်သည့် တောက်ပသော အလင်းလက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ''elves'' သို့မဟုတ် ''sprites'' ဟု လူသိကြပြီး ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကြောင့် အပြာရောင် သို့မဟုတ် ပန်းရောင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဂျူပီတာ၏ တိမ်များတွင် တွေ့ရသော လိမ္မော်ရောင်နှင့် အညိုရောင်တို့မှာ နေမှလာသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ အရောင်ပြောင်းသွားတတ်သော အပေါ်သို့ စီးဆင်းလာသည့် ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ တိကျသော ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ မသေချာသေးသော်လည်း အဆိုပါ ပစ္စည်းများသည် ဖော့စဖရပ်စ်၊ ဆာလဖာ သို့မဟုတ် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ခရိုမိုဖိုး (chromophores) ဟု လူသိများသော ဤအရောင်စုံ ဒြပ်ပေါင်းများသည် အောက်ဘက်တိမ်ထပ်၏ ပိုမိုနွေးထွေးသော တိမ်များနှင့် ရောနှောနေကြသည်။ အပေါ်သို့ တက်လာသော ပူအောင်းစီးဆင်းမှု ဆဲလ်များ (convection cells) က ခရိုမိုဖိုးများကို ဖုံးကွယ်ထားသည့် ပုံဆောင်ခဲဖြစ်ပေါ်နေသော အမိုးနီးယားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသောအခါ အရောင်လင်းလက်သည့် ဇုန်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဂျူပီတာတွင် လည်ပတ်ဝင်ရိုး စောင်းမှု နည်းပါးသဖြင့် ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာ ဒေသထက် ဝင်ရိုးစွန်းများက နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်ကို အမြဲတမ်း ပိုမိုနည်းပါးစွာ လက်ခံရရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းအတွင်းရှိ ပူအောင်းစီးဆင်းမှု (convection) က စွမ်းအင်များကို ဝင်ရိုးစွန်းများဆီသို့ သယ်ဆောင်ပေးကာ တိမ်လွှာရှိ အပူချိန်များကို မျှတစေသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] g802aif5zxv63ildkmhnhmdsqwjt0h3 1057209 1057208 2026-10-11T05:23:47Z Dr Lotus Black 31011 /* တိမ်တိုက်လွှာများ */ 1057209 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ထို့နောက် ကြီးထွားလာနေသော ဂြိုဟ်သည် နှစ်ပေါင်း ၃ သန်းမှ ၄ သန်းအတွင်း ၎င်း၏ နောက်ဆုံး ထုထည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=Kruijer_et_al_2017>{{cite journal | title=Age of Jupiter inferred from the distinct genetics and formation times of meteorites | last1=Kruijer | first1=Thomas S. | last2=Burkhardt | first2=Christoph | last3=Budde | first3=Gerrit | last4=Kleine | first4=Thorsten | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=114 | issue=26 | pages=6712–6716 | date=June 2017 | doi=10.1073/pnas.1704461114 | pmid=28607079 | pmc=5495263 | bibcode=2017PNAS..114.6712K | doi-access=free }} ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ထုထည်ပမာဏ (volume) အနေဖြင့် အထက်ပိုင်း လေထုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ဟီလီယံ အချိုးအစား နည်းပါးရခြင်းမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒြပ်စင်တွဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင် မော်လီကျူး (H2) ထက် ဟီလီယံ အက်တမ်က ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal| title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B. |journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ ဆာလဖာနှင့် [[နီယွန်]] ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သကဲ့သို့<ref>{{cite book|title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |editor-first=Fran |editor-last=Bagenal |editor-first2=Timothy E. |editor-last2=Dowling |editor-first3=William B. |editor-last3=McKinnon |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-03545-7 |pages=59–75}}</ref> [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက် နှင့် [[မီသိန်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ဘင်ဇင်း ကဲ့သို့သော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K | last1=Kim | first1=S. J. | last2=Caldwell | first2=J. | last3=Rivolo | first3=A. R. | last4=Wagner | first4=R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာတွင် ခဲနေသော အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများ ပါရှိသည်။<ref>{{cite journal|title=Zonal Features in the Behavior of Weak Molecular Absorption Bands on Jupiter|first1=V. D. |last1=Vdovichenko |first2=A. M. |last2=Karimov |first3=G. A. |last3=Kirienko |first4=P. G. |last4=Lysenko |first5=V. G. |last5=Tejfel' |first6=V. A. |last6=Filippov |first7=G. A. |last7=Kharitonova |first8=A. P. |last8=Khozhenets |journal=Solar System Research |volume=55 |pages=35–46 |year=2021 |issue=1 |doi=10.1134/S003809462101010X |bibcode=2021SoSyR..55...35V |s2cid=255069821 }}</ref> ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ပိုမို သိပ်သည်းပြီး ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြား ဒြပ်စင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="voyager">{{cite journal | last1=Gautier | first1=D. | last2=Conrath | first2=B. | last3=Flasar | first3=M. | last4=Hanel | first4=R. | last5=Kunde | first5=V. | last6=Chedin | first6=A. | last7=Scott | first7=N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal | last1=Kunde | first1=V. G. | last2=Flasar | first2=F. M. | last3=Jennings | first3=D. E. | last4=Bézard | first4=B. | last5=Strobel | first5=D. F. | last6=Conrath | first6=B. J. | last7=Nixon | first7=C. A. | last8=Bjoraker | first8=G. L. | last9=Romani | first9=P. N. | last10=Achterberg | first10=R. K. | last11=Simon-Miller | first11=A. A. | last12=Irwin | first12=P. | last13=Brasunas | first13=J. C. | last14=Pearl | first14=J. C. | last15=Smith | first15=M. D. | last16=Orton | first16=G. S. | last17=Gierasch | first17=P. J. | last18=Spilker | first18=L. J. | last19=Carlson | first19=R. C. | last20=Mamoutkine | first20=A. A. | last21=Calcutt | first21=S. B. | last22=Read | first22=P. L. | last23=Taylor | first23=F. W. | last24=Fouchet | first24=T. | last25=Parrish | first25=P. | last26=Barucci | first26=A. | last27=Courtin | first27=R. | last28=Coustenis | first28=A. | last29=Gautier | first29=D. | last30=Lellouch | first30=E. | last31=Marten | first31=A. | last32=Prangé | first32=R. | last33=Biraud | first33=Y. | last34=Ferrari | first34=C. | last35=Owen | first35=T. C. | last36=Abbas | first36=M. M. | last37=Samuelson | first37=R. E. | last38=Raulin | first38=F. | last39=Ade | first39=P. | last40=Césarsky | first40=C. J. | last41=Grossman | first41=K. U. | last42=Coradini | first42=A. | display-authors=5 | title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment | journal=Science | date=September 10, 2004 | volume=305 | issue=5690 | pages=1582–1586 | doi=10.1126/science.1100240 | pmid=15319491 | bibcode=2004Sci...305.1582K | s2cid=45296656 | doi-access=free }}</ref> လေထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အချိုးအစားများသည် ဂြိုဟ်များဖြစ်တည်ခြင်း သီအိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နီးစပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Solar Nebula Supermarket|date=December 2017 |publisher=nasa.gov|url=https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|access-date=July 10, 2023|archive-date=July 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717222001/https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|url-status=live}}</ref> အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်းရှိ နီယွန် ပမာဏမှာ ထုထည်တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း ၂၀ ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ နေတွင်ရှိသော ပမာဏ၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | display-authors=5 | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ဟီလီယံကြွယ်ဝသော ရေစက်များအဖြစ် အနည်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းသောနေရာအထိ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |doi-access=free }}</ref> ရောင်စဉ်ဖတ်တိုင်းတာခြင်း (spectroscopy) ကို အခြေခံ၍ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အခြားဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ ပါဝင်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နည်းပါးပြီး အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် ဆာလဖာ အစရှိသော အဖြစ်များဆုံး အခြားဒြပ်စင်များ ပိုမိုပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> ဤဂြိုဟ်များကို [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး|ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်များ]] (ice giants) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်မှာ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်က အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ရေခဲအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် ရေခဲပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးစွာသာ ပါဝင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name=icegiantatmospheres>{{citation | url=https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | last=Hofstadter | first=Mark | title=The Atmospheres of the Ice Giants, Uranus and Neptune | year=2011 | publisher=[[National Research Council (United States)|US National Research Council]] | access-date=January 18, 2015 | work=White Paper for the Planetary Science Decadal Survey | pages=1–2 | archive-date=July 17, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230717232018/https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | url-status=live }}</ref> ===အရွယ်အစားနှင့် ဒြပ်ထု=== {{Main|ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု|ဂျူပီတာ အချင်းဝက်}} [[File:Jupiter size.png|alt=Refer to caption|thumb|ကြာသပတေးဂြိုဟ်အား ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၁ ဆခန့် ({{val|11.208|ul=R_Earth}}) ကျယ်ဝန်းပြီး ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၃၁၈ ဆ ရှိကာ<ref name="fact"/> ယင်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည်၏ ၂.၅ ဆ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပင် ကြီးမားထည်ဝါလှသဖြင့် နေနှင့် ဂျူပီတာတို့၏ ဒြပ်ထု လှည့်ပတ်ဗဟိုချက် (barycentre) သည် နေ၏ ဗဟိုချက်မှ နေ၏ အချင်းဝက် ၁.၀၆၈ ဆအကွာ၊ နေ၏ မျက်နှာပြင်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=MacDougal |first=Douglas W. |title=Newton's Gravity |url=https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd |url-access=limited |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=[https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd/page/n208 193]–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other |quote=the barycentre is 743,000&nbsp;km from the centre of the Sun. The Sun's radius is 696,000&nbsp;km, so it is 47,000&nbsp;km above the surface.|doi=10.1007/978-1-4614-5444-1_10 |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics }}</ref><ref name="burgess">{{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref> ဂျူပီတာ၏ အချင်းဝက်မှာ နေအချင်းဝက်၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့် ({{val|0.10275|ul=R_Solar}}) ရှိပြီး၊<ref name="shu82">{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 426] |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 }}</ref> ၎င်း၏ ထုထည်မှာ နေထုထည်၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ရှိကာ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုစလုံး၏ သိပ်သည်းဆမှာ အတူတူနီးပါး ဖြစ်သည်။<ref name="davis_turekian05">{{cite book | last1=Davis | first1=Andrew M. | last2=Turekian | first2=Karl K. | title=Meteorites, comets, and planets | volume=1 | series=Treatise on geochemistry | publisher=Elsevier | date=2005 | isbn=978-0-08-044720-9 | page=624}}</ref> အခြားသော အရာဝတ္ထုများ အထူးသဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များ (extrasolar planets) နှင့် [[ကြယ်ပုညို]]များ (brown dwarfs) ၏ ထုထည်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ''[[ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု]]'' ({{Jupiter mass}} သို့မဟုတ် {{Jupiter mass|Jup=y}}) ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ် HD 209458 b ၏ ထုထည်မှာ{{Jupiter mass|0.69}} ရှိပြီး ကြယ်ပုညို Gliese 229 b ၏ ထုထည်မှာ {{Jupiter mass|60.4}} ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://exoplanet.eu/home/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |first=Jean |last=Schneider |year=2009 |access-date=August 9, 2014 |archive-date=October 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028155019/https://exoplanet.eu/home/ |encyclopedia=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]] |url-status=live }}</ref><ref name="Feng2022">{{cite journal |last1=Feng |first1=Fabo |last2=Butler |first2=R. Paul |display-authors=etal |date=August 2022 |title=3D Selection of 167 Substellar Companions to Nearby Stars |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=262 |issue=21 |page=21 |doi=10.3847/1538-4365/ac7e57 |arxiv=2208.12720 |bibcode=2022ApJS..262...21F|s2cid=251864022 |doi-access=free }}</ref> ထို့အတူ ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာ အချင်းဝက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည့် [[ဂျူပီတာ အချင်းဝက်]]ကိုလည်း ဤအရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်အစားများကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "IAU XXIX">{{cite arXiv |eprint=1510.07674|last1=Mamajek|first1=E. E|title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties| last2=Prsa|first2=A|last3=Torres|first3=G|last4=Harmanec|first4=P|last5=Asplund|first5=M|last6=Bennett|first6=P. D|last7=Capitaine|first7=N|last8=Christensen-Dalsgaard|first8=J|last9=Depagne|first9=E|last10=Folkner|first10=W. M|last11=Haberreiter|first11=M|last12=Hekker|first12=S|last13=Hilton|first13=J. L|last14=Kostov|first14=V|last15=Kurtz|first15=D. W|last16=Laskar|first16=J|last17=Mason|first17=B. D|last18=Milone|first18=E. F|last19=Montgomery|first19=M. M|last20=Richards|first20=M. T|last21=Schou|first21=J|last22=Stewart|first22=S. G|class=astro-ph.SR|year=2015|display-authors= 3}}</ref> ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်နေမှုအတွင်းရှိ ''ကယ်လ်ဗင်-ဟယ်လ်ဟို့စ် ဖြစ်စဉ်'' (Kelvin–Helmholtz mechanism) ကြောင့် [[နေရောင်ခြည်]]မှ လက်ခံရရှိသည့် အပူထက် ပိုမိုများပြားသောအပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။<ref name="elkins-tanton">{{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton |date=2011 | title=Jupiter and Saturn | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=978-0-8160-7698-7 | edition=revised }}</ref>{{rp|30}}<ref>{{cite book | title=Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first=Patrick | last=Irwin | date=2003 | page=62 | isbn=978-3-540-00681-7 | publisher=Springer Science & Business Media | url=https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62 | access-date=April 23, 2022 | archive-date=June 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240619015914/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false | url-status=live }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဂျူပီတာသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁ မီလီမီတာ (၀.၀၃၉ လက်မ) ခန့် ကျုံ့ဝင်သွားစေသည်။<ref>{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first = Patrick G. J. | last = Irwin | publisher = Springer | orig-date = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63 | edition = Second | year = 2009 | page = 4 | quote = the radius of Jupiter is estimated to be currently shrinking by approximately 1&nbsp;mm/yr | isbn = 978-3-642-09888-8 | access-date = March 6, 2021 | archive-date = June 19, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240619015915/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63#v=snippet&q=%22kelvin%20helmholtz%20mechanism%22&f=false | url-status = live }}.</ref><ref name="guillot04">{{cite book | editor1-last=Bagenal | editor1-first=Fran | editor2-last=Dowling | editor2-first=Timothy E. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=William B. | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-81808-7 }}</ref> ဖြစ်တည်စ ကာလက ဂျူပီတာသည် ပိုမိုပူပြင်းခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ အချင်း၏ နှစ်ဆခန့် ကြီးမားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |year=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–325 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref><ref name="y168">{{cite web | title=Jupiter Was Formerly Twice Its Current Size and Had a Much Stronger Magnetic Field | website=California Institute of Technology | date=May 20, 2025 | url=https://www.caltech.edu/about/news/jupiter-was-formerly-twice-its-current-size-and-had-a-much-stronger-magnetic-field | access-date=October 30, 2025}}</ref> သီအိုရီဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာတွင် ထုထည် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုများပြားပါက အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်အမင်း ဖိသိပ်ခံရမည်ဖြစ်ရာ ဒြပ်ထု တိုးလာသော်လည်း ၎င်း၏ ထုထည်ပမာဏ (volume) မှာ ကျဆင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထုထည် အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်အတွက်မူ အချင်းဝက်မှာ သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="Seager2007">{{cite journal | last1=Seager | first1=S. | last2=Kuchner | first2=M. | last3=Hier-Majumder | first3=C. A. | last4=Militzer | first4=B. | title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=669 | issue=2 | pages=1279–1297 | year=2007 | doi=10.1086/521346 | arxiv=0707.2895 | bibcode=2007ApJ...669.1279S | s2cid=8369390 }}</ref> ရလဒ်အနေဖြင့် ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သမိုင်းကြောင်းတို့အရ ဂြိုဟ်တစ်စင်း ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့် အကြီးဆုံး အချင်းနီးပါးကို ရရှိထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="HTUW">{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? |year=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> ထုထည် တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်သည့် ဖြစ်စဉ်သည် သိသာထင်ရှားသော ကြယ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (stellar ignition) အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="tristan286">{{cite journal | last=Guillot | first=Tristan | title=Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System | journal=Science | year=1999 | volume=286 | issue=5437 | pages=72–77 | doi=10.1126/science.286.5437.72 | pmid=10506563 | bibcode=1999Sci...286...72G | access-date=April 24, 2022 | url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live }}</ref> ဟိုက်ဒရိုဂျင် ပေါင်းစပ်ပြီး [[ကြယ်]]တစ်စင်း ဖြစ်လာရန်အတွက် ဂျူပီတာသည် ထုထည် အဆ ၇၅ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားရန် လိုအပ်သော်လည်း၊ အသေးဆုံး [[ကြယ်ပုနီ]] (red dwarf) တစ်စင်းသည် [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် အချင်းဝက် အနည်းငယ်သာ ပိုကြီးနိုင်သဖြင့် ၎င်း၏ အချင်းမှာ လုံလောက်မှု ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal | title=The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets | last1=Burrows | first1=Adam | last2=Hubbard | first2=W. B. | last3=Lunine | first3=J. I. | last4=Liebert | first4=James | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=3 | pages=719–765 | date=July 2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.719 | arxiv=astro-ph/0103383 | bibcode=2001RvMP...73..719B | s2cid=204927572 | quote=Hence the HBMM at solar metallicity and Y_α = 50.25 is 0.07 – 0.074 {{solar mass}}, ... while the HBMM at zero metallicity is 0.092 {{solar mass}} }}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ====တိမ်တိုက်လွှာများ==== [[File:790106-0203 Voyager 58M to 31M reduced.gif|thumb|တစ်လတာ ကာလအတွင်း ရွေ့လျားနေသော ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ တိမ်လွှာစနစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] အာကာသယာဉ်မှ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းစဉ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တိမ်လွှာများက အမြဲတမ်းလိုလို ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့တွင် အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုက် (ammonium hydrosulfide) လည်း ပါဝင်နိုင်ခြေရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Coloring Jupiter's clouds: Radiolysis of ammonium hydrosulfide (NH4SH) | last1=Loeffler | first1=Mark J. | last2=Hudson | first2=Reggie L. | journal=Icarus | volume=302 | pages=418–425 | date=March 2018 | doi=10.1016/j.icarus.2017.10.041 | bibcode=2018Icar..302..418L | url=https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=April 25, 2022 }}</ref> ဤတိမ်များသည် လေထု၏ အပူချိန်ရပ်စဲရာ အလွှာ (tropopause) တွင် တည်ရှိကြပြီး လတ္တီတွဒ် အနေအထား အမျိုးမျိုး၌ အပူပိုင်း ဒေသများဟု လူသိများသော တန်းပြားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယင်းတို့ကို အရောင်လင်းလက်သော ဇုန်များနှင့် အရောင်ရင့်မှောင်သော ခါးပတ်များ (belts) ဟူ၍ ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် လည်ပတ်စီးဆင်းမှု ပုံစံများ၏ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုကြောင့် မုန်တိုင်းများနှင့် လေထု မငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဇုန်အလိုက် လေကြောင်းစီးကြောင်းများ (zonal jet streams) တွင် တစ်စက္ကန့်လျှင် မီတာ ၁၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၃၆၀ / မိုင် ၂၂၀) ရှိသော လေတိုက်နှုန်းမှာ သာမန်အားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book | chapter=Dynamics of Jupiter's Atmosphere | last1=Ingersoll | first1=Andrew P. | author-link1=Andrew Ingersoll | last2=Dowling | first2=Timothy E. | last3=Gierasch | first3=Peter J. | last4=Orton | first4=Glenn S. | last5=Read | first5=Peter L. | last6=Sánchez-Lavega | first6=Agustin | last7=Showman | first7=Adam P. | last8=Simon-Miller | first8=Amy A. | last9=Vasavada | first9=Ashwin R. | title=Jupiter. The Planet, Satellites and Magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | pages=105–128 | bibcode=2004jpsm.book..105I | url=https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=March 8, 2022 }}</ref> ဇုန်များသည် တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် အကျယ်အဝန်း အရောင်နှင့် အားကောင်းမှုတို့တွင် ပြောင်းလဲမှု ရှိတတ်သည်ကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိရသော်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များ အမည်ပေးနိုင်လောက်သည်အထိ လုံလောက်သော တည်ငြိမ်မှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ တိမ်လွှာသည် အနက်အားဖြင့် ကီလိုမီတာ ၅၀ (မိုင် ၃၁) ခန့်ရှိပြီး အမိုးနီးယား တိမ်ထပ် အနည်းဆုံး နှစ်ထပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် - ထိပ်ပိုင်းတွင် ပါးလွှာပြီး ပိုမိုကြည်လင်သော ဒေသတစ်ခုနှင့် အောက်ဘက်တွင် ပိုမိုထူထဲသော တိမ်ထပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုအတွင်း ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသော [[လျှပ်ပြက်ခြင်း|လျှပ်စီးလက်မှု]] အလင်းလက်များက ညွှန်ပြနေသည့်အတိုင်း အမိုးနီးယား တိမ်များ၏ အောက်ဘက်တွင် ပါးလွှာသော ရေတိမ်လွှာတစ်ခု တည်ရှိနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Lightning Generation in Moist Convective Clouds and Constraints on the Water Abundance in Jupiter | last1=Aglyamov | first1=Yury S. | last2=Lunine | first2=Jonathan | last3=Becker | first3=Heidi N. |author3-link=Heidi N. Becker| last4=Guillot | first4=Tristan | last5=Gibbard | first5=Seran G. | last6=Atreya | first6=Sushil | last7=Bolton | first7=Scott J. | last8=Levin | first8=Steven | last9=Brown | first9=Shannon T. | last10=Wong | first10=Michael H. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | volume=126 | issue=2 | id=e06504 | date=February 2021 | article-number=e2020JE006504 | doi=10.1029/2020JE006504 | arxiv=2101.12361 | bibcode=2021JGRE..12606504A | s2cid=231728590 }}</ref> ဤလျှပ်စစ်ဓာတ် ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လျှပ်စီးလက်မှုထက် အဆပေါင်း တစ်ထောင်အထိ ပိုမိုအားကောင်းနိုင်သည်။<ref>{{cite web |editor1-last=Watanabe |editor1-first=Susan |date=February 25, 2006 |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html |title=Surprising Jupiter: Busy Galileo spacecraft showed jovian system is full of surprises |publisher=NASA |access-date=February 20, 2007 |archive-date=October 8, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008010724/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html }}</ref> အတွင်းပိုင်းမှ မြင့်တက်လာသော အပူရှိန်ကြောင့် တွန်းအားပေးခံရသည့် ရေတိမ်များသည် ကမ္ဘာ့ မုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့သော နည်းလမ်းမျိုးဖြင့် မုန်တိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite journal |last=Kerr |first=Richard A. |author-link=Richard Kerr (science journalist) |title=Deep, Moist Heat Drives Jovian Weather |journal=Science |year=2000 |volume=287 |issue=5455 |pages=946–947 |doi=10.1126/science.287.5455.946b |s2cid=129284864 |url=https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |access-date=April 26, 2022 |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203043417/https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |url-status=live }}</ref> ဂျူနို (Juno) အာကာသယာဉ် စူးစမ်းလေ့လာမှုအရ လေထု၏ အတန်ငယ် မြင့်မားသော နေရာရှိ အမိုးနီးယား-ရေ တိမ်များမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ''ရေပေါ်ပိုင်း လျှပ်စီးလက်ခြင်း'' (shallow lightning) တည်ရှိမှုကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | title=Small lightning flashes from shallow electrical storms on Jupiter | last1=Becker | first1=Heidi N. | author1-link=Heidi N. Becker | last2=Alexander | first2=James W. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Brennan | first5=Martin J. | last6=Brown | first6=Shannon T. | last7=Guillaume | first7=Alexandre | last8=Guillot | first8=Tristan | last9=Ingersoll | first9=Andrew P. | last10=Levin | first10=Steven M. | last11=Lunine | first11=Jonathan I. | last12=Aglyamov | first12=Yury S. | last13=Steffes | first13=Paul G. | journal=Nature | volume=584 | issue=7819 | pages=55–58 | year=2020 | doi=10.1038/s41586-020-2532-1 | pmid=32760043 | bibcode=2020Natur.584...55B | s2cid=220980694 | issn=0028-0836 | url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | access-date=March 6, 2021 | archive-date=September 29, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074856/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | url-status=live }}</ref> ဤလျှပ်စီးကြောင်းများသည် ရေခဲဖုံးလွှမ်းနေသော ရေနှင့်အမိုးနီးယား ရောစပ်ထားသည့် ''ပျော့ဖတ်လုံးများ'' (mushballs) ကို သယ်ဆောင်လာကြပြီး လေထု၏ အနက်ရှိုင်းသို့ ပြုတ်ကျကြသည်။<ref>{{cite journal | title=Storms and the Depletion of Ammonia in Jupiter: I. Microphysics of "Mushballs" | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Becker | first5=Heidi N.|author5-link=Heidi N. Becker | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=8 | page=e2020JE006403 | doi=10.1029/2020JE006404 | arxiv=2012.14316 | bibcode=2020JGRE..12506403G | s2cid=226194362 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ အထက်ပိုင်း လေထုတွင် အထက်လေထု လျှပ်စီးလက်မှုများကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့မှာ ၁.၄ မီလီစက္ကန့်ခန့် ကြာမြင့်သည့် တောက်ပသော အလင်းလက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ''elves'' သို့မဟုတ် ''sprites'' ဟု လူသိကြပြီး ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကြောင့် အပြာရောင် သို့မဟုတ် ပန်းရောင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite journal | title=Possible Transient Luminous Events Observed in Jupiter's Upper Atmosphere | last1=Giles | first1=Rohini S. | last2=Greathouse | first2=Thomas K. | last3=Bonfond | first3=Bertrand | last4=Gladstone | first4=G. Randall | last5=Kammer | first5=Joshua A. | last6=Hue | first6=Vincent | last7=Grodent | first7=Denis C. | last8=Gérard | first8=Jean-Claude | last9=Versteeg | first9=Maarten H. | last10=Wong | first10=Michael H. | last11=Bolton | first11=Scott J. | last12=Connerney | first12=John E. P. | last13=Levin | first13=Steven M. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=11 | article-number=e06659 | id=e06659 | doi=10.1029/2020JE006659 | arxiv=2010.13740 | bibcode=2020JGRE..12506659G | s2cid=225075904 }}</ref><ref>{{cite web | title=Juno Data Indicates 'Sprites' or 'Elves' Frolic in Jupiter's Atmosphere | date=October 27, 2020 | editor-first=Tony | editor-last=Greicius | website=NASA | url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere | access-date=December 30, 2020 | archive-date=January 27, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211238/https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere/ | url-status=live }}</ref> ဂျူပီတာ၏ တိမ်များတွင် တွေ့ရသော လိမ္မော်ရောင်နှင့် အညိုရောင်တို့မှာ နေမှလာသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ အရောင်ပြောင်းသွားတတ်သော အပေါ်သို့ စီးဆင်းလာသည့် ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ တိကျသော ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ မသေချာသေးသော်လည်း အဆိုပါ ပစ္စည်းများသည် ဖော့စဖရပ်စ်၊ ဆာလဖာ သို့မဟုတ် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite conference | last1=Strycker | first1=P. D. | last2=Chanover | first2=N. | last3=Sussman | first3=M. | last4=Simon-Miller | first4=A. |title=A Spectroscopic Search for Jupiter's Chromophores |work=DPS meeting No. 38, #11.15 |publisher=American Astronomical Society |year=2006 |bibcode=2006DPS....38.1115S}}</ref> ခရိုမိုဖိုး (chromophores) ဟု လူသိများသော ဤအရောင်စုံ ဒြပ်ပေါင်းများသည် အောက်ဘက်တိမ်ထပ်၏ ပိုမိုနွေးထွေးသော တိမ်များနှင့် ရောနှောနေကြသည်။ အပေါ်သို့ တက်လာသော ပူအောင်းစီးဆင်းမှု ဆဲလ်များ (convection cells) က ခရိုမိုဖိုးများကို ဖုံးကွယ်ထားသည့် ပုံဆောင်ခဲဖြစ်ပေါ်နေသော အမိုးနီးယားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသောအခါ အရောင်လင်းလက်သည့် ဇုန်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဂျူပီတာတွင် လည်ပတ်ဝင်ရိုး စောင်းမှု နည်းပါးသဖြင့် ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာ ဒေသထက် ဝင်ရိုးစွန်းများက နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်ကို အမြဲတမ်း ပိုမိုနည်းပါးစွာ လက်ခံရရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းအတွင်းရှိ ပူအောင်းစီးဆင်းမှု (convection) က စွမ်းအင်များကို ဝင်ရိုးစွန်းများဆီသို့ သယ်ဆောင်ပေးကာ တိမ်လွှာရှိ အပူချိန်များကို မျှတစေသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] 67hvi7k9bi4rgfj2irsr87yi0rsw3by 1057210 1057209 2026-10-11T05:30:02Z Dr Lotus Black 31011 1057210 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ထို့နောက် ကြီးထွားလာနေသော ဂြိုဟ်သည် နှစ်ပေါင်း ၃ သန်းမှ ၄ သန်းအတွင်း ၎င်း၏ နောက်ဆုံး ထုထည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=Kruijer_et_al_2017>{{cite journal | title=Age of Jupiter inferred from the distinct genetics and formation times of meteorites | last1=Kruijer | first1=Thomas S. | last2=Burkhardt | first2=Christoph | last3=Budde | first3=Gerrit | last4=Kleine | first4=Thorsten | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=114 | issue=26 | pages=6712–6716 | date=June 2017 | doi=10.1073/pnas.1704461114 | pmid=28607079 | pmc=5495263 | bibcode=2017PNAS..114.6712K | doi-access=free }}</ref> ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ထုထည်ပမာဏ (volume) အနေဖြင့် အထက်ပိုင်း လေထုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ဟီလီယံ အချိုးအစား နည်းပါးရခြင်းမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒြပ်စင်တွဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင် မော်လီကျူး (H2) ထက် ဟီလီယံ အက်တမ်က ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal| title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B. |journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ ဆာလဖာနှင့် [[နီယွန်]] ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သကဲ့သို့<ref>{{cite book|title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |editor-first=Fran |editor-last=Bagenal |editor-first2=Timothy E. |editor-last2=Dowling |editor-first3=William B. |editor-last3=McKinnon |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-03545-7 |pages=59–75}}</ref> [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက် နှင့် [[မီသိန်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ဘင်ဇင်း ကဲ့သို့သော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K | last1=Kim | first1=S. J. | last2=Caldwell | first2=J. | last3=Rivolo | first3=A. R. | last4=Wagner | first4=R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာတွင် ခဲနေသော အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများ ပါရှိသည်။<ref>{{cite journal|title=Zonal Features in the Behavior of Weak Molecular Absorption Bands on Jupiter|first1=V. D. |last1=Vdovichenko |first2=A. M. |last2=Karimov |first3=G. A. |last3=Kirienko |first4=P. G. |last4=Lysenko |first5=V. G. |last5=Tejfel' |first6=V. A. |last6=Filippov |first7=G. A. |last7=Kharitonova |first8=A. P. |last8=Khozhenets |journal=Solar System Research |volume=55 |pages=35–46 |year=2021 |issue=1 |doi=10.1134/S003809462101010X |bibcode=2021SoSyR..55...35V |s2cid=255069821 }}</ref> ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ပိုမို သိပ်သည်းပြီး ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြား ဒြပ်စင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="voyager">{{cite journal | last1=Gautier | first1=D. | last2=Conrath | first2=B. | last3=Flasar | first3=M. | last4=Hanel | first4=R. | last5=Kunde | first5=V. | last6=Chedin | first6=A. | last7=Scott | first7=N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal | last1=Kunde | first1=V. G. | last2=Flasar | first2=F. M. | last3=Jennings | first3=D. E. | last4=Bézard | first4=B. | last5=Strobel | first5=D. F. | last6=Conrath | first6=B. J. | last7=Nixon | first7=C. A. | last8=Bjoraker | first8=G. L. | last9=Romani | first9=P. N. | last10=Achterberg | first10=R. K. | last11=Simon-Miller | first11=A. A. | last12=Irwin | first12=P. | last13=Brasunas | first13=J. C. | last14=Pearl | first14=J. C. | last15=Smith | first15=M. D. | last16=Orton | first16=G. S. | last17=Gierasch | first17=P. J. | last18=Spilker | first18=L. J. | last19=Carlson | first19=R. C. | last20=Mamoutkine | first20=A. A. | last21=Calcutt | first21=S. B. | last22=Read | first22=P. L. | last23=Taylor | first23=F. W. | last24=Fouchet | first24=T. | last25=Parrish | first25=P. | last26=Barucci | first26=A. | last27=Courtin | first27=R. | last28=Coustenis | first28=A. | last29=Gautier | first29=D. | last30=Lellouch | first30=E. | last31=Marten | first31=A. | last32=Prangé | first32=R. | last33=Biraud | first33=Y. | last34=Ferrari | first34=C. | last35=Owen | first35=T. C. | last36=Abbas | first36=M. M. | last37=Samuelson | first37=R. E. | last38=Raulin | first38=F. | last39=Ade | first39=P. | last40=Césarsky | first40=C. J. | last41=Grossman | first41=K. U. | last42=Coradini | first42=A. | display-authors=5 | title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment | journal=Science | date=September 10, 2004 | volume=305 | issue=5690 | pages=1582–1586 | doi=10.1126/science.1100240 | pmid=15319491 | bibcode=2004Sci...305.1582K | s2cid=45296656 | doi-access=free }}</ref> လေထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အချိုးအစားများသည် ဂြိုဟ်များဖြစ်တည်ခြင်း သီအိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နီးစပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Solar Nebula Supermarket|date=December 2017 |publisher=nasa.gov|url=https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|access-date=July 10, 2023|archive-date=July 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717222001/https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|url-status=live}}</ref> အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်းရှိ နီယွန် ပမာဏမှာ ထုထည်တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း ၂၀ ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ နေတွင်ရှိသော ပမာဏ၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | display-authors=5 | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ဟီလီယံကြွယ်ဝသော ရေစက်များအဖြစ် အနည်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းသောနေရာအထိ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |doi-access=free }}</ref> ရောင်စဉ်ဖတ်တိုင်းတာခြင်း (spectroscopy) ကို အခြေခံ၍ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အခြားဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ ပါဝင်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နည်းပါးပြီး အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် ဆာလဖာ အစရှိသော အဖြစ်များဆုံး အခြားဒြပ်စင်များ ပိုမိုပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> ဤဂြိုဟ်များကို [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး|ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်များ]] (ice giants) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်မှာ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်က အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ရေခဲအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် ရေခဲပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးစွာသာ ပါဝင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name=icegiantatmospheres>{{citation | url=https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | last=Hofstadter | first=Mark | title=The Atmospheres of the Ice Giants, Uranus and Neptune | year=2011 | publisher=[[National Research Council (United States)|US National Research Council]] | access-date=January 18, 2015 | work=White Paper for the Planetary Science Decadal Survey | pages=1–2 | archive-date=July 17, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230717232018/https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | url-status=live }}</ref> ===အရွယ်အစားနှင့် ဒြပ်ထု=== {{Main|ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု|ဂျူပီတာ အချင်းဝက်}} [[File:Jupiter size.png|alt=Refer to caption|thumb|ကြာသပတေးဂြိုဟ်အား ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၁ ဆခန့် ({{val|11.208|ul=R_Earth}}) ကျယ်ဝန်းပြီး ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၃၁၈ ဆ ရှိကာ<ref name="fact"/> ယင်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည်၏ ၂.၅ ဆ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပင် ကြီးမားထည်ဝါလှသဖြင့် နေနှင့် ဂျူပီတာတို့၏ ဒြပ်ထု လှည့်ပတ်ဗဟိုချက် (barycentre) သည် နေ၏ ဗဟိုချက်မှ နေ၏ အချင်းဝက် ၁.၀၆၈ ဆအကွာ၊ နေ၏ မျက်နှာပြင်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=MacDougal |first=Douglas W. |title=Newton's Gravity |url=https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd |url-access=limited |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=[https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd/page/n208 193]–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other |quote=the barycentre is 743,000&nbsp;km from the centre of the Sun. The Sun's radius is 696,000&nbsp;km, so it is 47,000&nbsp;km above the surface.|doi=10.1007/978-1-4614-5444-1_10 |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics }}</ref><ref name="burgess">{{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref> ဂျူပီတာ၏ အချင်းဝက်မှာ နေအချင်းဝက်၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့် ({{val|0.10275|ul=R_Solar}}) ရှိပြီး၊<ref name="shu82">{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 426] |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 }}</ref> ၎င်း၏ ထုထည်မှာ နေထုထည်၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ရှိကာ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုစလုံး၏ သိပ်သည်းဆမှာ အတူတူနီးပါး ဖြစ်သည်။<ref name="davis_turekian05">{{cite book | last1=Davis | first1=Andrew M. | last2=Turekian | first2=Karl K. | title=Meteorites, comets, and planets | volume=1 | series=Treatise on geochemistry | publisher=Elsevier | date=2005 | isbn=978-0-08-044720-9 | page=624}}</ref> အခြားသော အရာဝတ္ထုများ အထူးသဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များ (extrasolar planets) နှင့် [[ကြယ်ပုညို]]များ (brown dwarfs) ၏ ထုထည်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ''[[ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု]]'' ({{Jupiter mass}} သို့မဟုတ် {{Jupiter mass|Jup=y}}) ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ် HD 209458 b ၏ ထုထည်မှာ{{Jupiter mass|0.69}} ရှိပြီး ကြယ်ပုညို Gliese 229 b ၏ ထုထည်မှာ {{Jupiter mass|60.4}} ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://exoplanet.eu/home/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |first=Jean |last=Schneider |year=2009 |access-date=August 9, 2014 |archive-date=October 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028155019/https://exoplanet.eu/home/ |encyclopedia=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]] |url-status=live }}</ref><ref name="Feng2022">{{cite journal |last1=Feng |first1=Fabo |last2=Butler |first2=R. Paul |display-authors=etal |date=August 2022 |title=3D Selection of 167 Substellar Companions to Nearby Stars |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=262 |issue=21 |page=21 |doi=10.3847/1538-4365/ac7e57 |arxiv=2208.12720 |bibcode=2022ApJS..262...21F|s2cid=251864022 |doi-access=free }}</ref> ထို့အတူ ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာ အချင်းဝက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည့် [[ဂျူပီတာ အချင်းဝက်]]ကိုလည်း ဤအရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်အစားများကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "IAU XXIX">{{cite arXiv |eprint=1510.07674|last1=Mamajek|first1=E. E|title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties| last2=Prsa|first2=A|last3=Torres|first3=G|last4=Harmanec|first4=P|last5=Asplund|first5=M|last6=Bennett|first6=P. D|last7=Capitaine|first7=N|last8=Christensen-Dalsgaard|first8=J|last9=Depagne|first9=E|last10=Folkner|first10=W. M|last11=Haberreiter|first11=M|last12=Hekker|first12=S|last13=Hilton|first13=J. L|last14=Kostov|first14=V|last15=Kurtz|first15=D. W|last16=Laskar|first16=J|last17=Mason|first17=B. D|last18=Milone|first18=E. F|last19=Montgomery|first19=M. M|last20=Richards|first20=M. T|last21=Schou|first21=J|last22=Stewart|first22=S. G|class=astro-ph.SR|year=2015|display-authors= 3}}</ref> ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်နေမှုအတွင်းရှိ ''ကယ်လ်ဗင်-ဟယ်လ်ဟို့စ် ဖြစ်စဉ်'' (Kelvin–Helmholtz mechanism) ကြောင့် [[နေရောင်ခြည်]]မှ လက်ခံရရှိသည့် အပူထက် ပိုမိုများပြားသောအပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။<ref name="elkins-tanton">{{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton |date=2011 | title=Jupiter and Saturn | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=978-0-8160-7698-7 | edition=revised }}</ref>{{rp|30}}<ref>{{cite book | title=Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first=Patrick | last=Irwin | date=2003 | page=62 | isbn=978-3-540-00681-7 | publisher=Springer Science & Business Media | url=https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62 | access-date=April 23, 2022 | archive-date=June 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240619015914/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false | url-status=live }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဂျူပီတာသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁ မီလီမီတာ (၀.၀၃၉ လက်မ) ခန့် ကျုံ့ဝင်သွားစေသည်။<ref>{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first = Patrick G. J. | last = Irwin | publisher = Springer | orig-date = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63 | edition = Second | year = 2009 | page = 4 | quote = the radius of Jupiter is estimated to be currently shrinking by approximately 1&nbsp;mm/yr | isbn = 978-3-642-09888-8 | access-date = March 6, 2021 | archive-date = June 19, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240619015915/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63#v=snippet&q=%22kelvin%20helmholtz%20mechanism%22&f=false | url-status = live }}.</ref><ref name="guillot04">{{cite book | editor1-last=Bagenal | editor1-first=Fran | editor2-last=Dowling | editor2-first=Timothy E. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=William B. | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-81808-7 }}</ref> ဖြစ်တည်စ ကာလက ဂျူပီတာသည် ပိုမိုပူပြင်းခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ အချင်း၏ နှစ်ဆခန့် ကြီးမားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |year=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–325 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref><ref name="y168">{{cite web | title=Jupiter Was Formerly Twice Its Current Size and Had a Much Stronger Magnetic Field | website=California Institute of Technology | date=May 20, 2025 | url=https://www.caltech.edu/about/news/jupiter-was-formerly-twice-its-current-size-and-had-a-much-stronger-magnetic-field | access-date=October 30, 2025}}</ref> သီအိုရီဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာတွင် ထုထည် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုများပြားပါက အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်အမင်း ဖိသိပ်ခံရမည်ဖြစ်ရာ ဒြပ်ထု တိုးလာသော်လည်း ၎င်း၏ ထုထည်ပမာဏ (volume) မှာ ကျဆင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထုထည် အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်အတွက်မူ အချင်းဝက်မှာ သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="Seager2007">{{cite journal | last1=Seager | first1=S. | last2=Kuchner | first2=M. | last3=Hier-Majumder | first3=C. A. | last4=Militzer | first4=B. | title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=669 | issue=2 | pages=1279–1297 | year=2007 | doi=10.1086/521346 | arxiv=0707.2895 | bibcode=2007ApJ...669.1279S | s2cid=8369390 }}</ref> ရလဒ်အနေဖြင့် ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သမိုင်းကြောင်းတို့အရ ဂြိုဟ်တစ်စင်း ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့် အကြီးဆုံး အချင်းနီးပါးကို ရရှိထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="HTUW">{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? |year=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> ထုထည် တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်သည့် ဖြစ်စဉ်သည် သိသာထင်ရှားသော ကြယ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (stellar ignition) အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="tristan286">{{cite journal | last=Guillot | first=Tristan | title=Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System | journal=Science | year=1999 | volume=286 | issue=5437 | pages=72–77 | doi=10.1126/science.286.5437.72 | pmid=10506563 | bibcode=1999Sci...286...72G | access-date=April 24, 2022 | url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live }}</ref> ဟိုက်ဒရိုဂျင် ပေါင်းစပ်ပြီး [[ကြယ်]]တစ်စင်း ဖြစ်လာရန်အတွက် ဂျူပီတာသည် ထုထည် အဆ ၇၅ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားရန် လိုအပ်သော်လည်း၊ အသေးဆုံး [[ကြယ်ပုနီ]] (red dwarf) တစ်စင်းသည် [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် အချင်းဝက် အနည်းငယ်သာ ပိုကြီးနိုင်သဖြင့် ၎င်း၏ အချင်းမှာ လုံလောက်မှု ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal | title=The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets | last1=Burrows | first1=Adam | last2=Hubbard | first2=W. B. | last3=Lunine | first3=J. I. | last4=Liebert | first4=James | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=3 | pages=719–765 | date=July 2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.719 | arxiv=astro-ph/0103383 | bibcode=2001RvMP...73..719B | s2cid=204927572 | quote=Hence the HBMM at solar metallicity and Y_α = 50.25 is 0.07 – 0.074 {{solar mass}}, ... while the HBMM at zero metallicity is 0.092 {{solar mass}} }}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ====တိမ်တိုက်လွှာများ==== [[File:790106-0203 Voyager 58M to 31M reduced.gif|thumb|တစ်လတာ ကာလအတွင်း ရွေ့လျားနေသော ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ တိမ်လွှာစနစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] အာကာသယာဉ်မှ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းစဉ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တိမ်လွှာများက အမြဲတမ်းလိုလို ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့တွင် အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုက် (ammonium hydrosulfide) လည်း ပါဝင်နိုင်ခြေရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Coloring Jupiter's clouds: Radiolysis of ammonium hydrosulfide (NH4SH) | last1=Loeffler | first1=Mark J. | last2=Hudson | first2=Reggie L. | journal=Icarus | volume=302 | pages=418–425 | date=March 2018 | doi=10.1016/j.icarus.2017.10.041 | bibcode=2018Icar..302..418L | url=https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=April 25, 2022 }}</ref> ဤတိမ်များသည် လေထု၏ အပူချိန်ရပ်စဲရာ အလွှာ (tropopause) တွင် တည်ရှိကြပြီး လတ္တီတွဒ် အနေအထား အမျိုးမျိုး၌ အပူပိုင်း ဒေသများဟု လူသိများသော တန်းပြားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယင်းတို့ကို အရောင်လင်းလက်သော ဇုန်များနှင့် အရောင်ရင့်မှောင်သော ခါးပတ်များ (belts) ဟူ၍ ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် လည်ပတ်စီးဆင်းမှု ပုံစံများ၏ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုကြောင့် မုန်တိုင်းများနှင့် လေထု မငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဇုန်အလိုက် လေကြောင်းစီးကြောင်းများ (zonal jet streams) တွင် တစ်စက္ကန့်လျှင် မီတာ ၁၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၃၆၀ / မိုင် ၂၂၀) ရှိသော လေတိုက်နှုန်းမှာ သာမန်အားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book | chapter=Dynamics of Jupiter's Atmosphere | last1=Ingersoll | first1=Andrew P. | author-link1=Andrew Ingersoll | last2=Dowling | first2=Timothy E. | last3=Gierasch | first3=Peter J. | last4=Orton | first4=Glenn S. | last5=Read | first5=Peter L. | last6=Sánchez-Lavega | first6=Agustin | last7=Showman | first7=Adam P. | last8=Simon-Miller | first8=Amy A. | last9=Vasavada | first9=Ashwin R. | title=Jupiter. The Planet, Satellites and Magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | pages=105–128 | bibcode=2004jpsm.book..105I | url=https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=March 8, 2022 }}</ref> ဇုန်များသည် တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် အကျယ်အဝန်း အရောင်နှင့် အားကောင်းမှုတို့တွင် ပြောင်းလဲမှု ရှိတတ်သည်ကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိရသော်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များ အမည်ပေးနိုင်လောက်သည်အထိ လုံလောက်သော တည်ငြိမ်မှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ တိမ်လွှာသည် အနက်အားဖြင့် ကီလိုမီတာ ၅၀ (မိုင် ၃၁) ခန့်ရှိပြီး အမိုးနီးယား တိမ်ထပ် အနည်းဆုံး နှစ်ထပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် - ထိပ်ပိုင်းတွင် ပါးလွှာပြီး ပိုမိုကြည်လင်သော ဒေသတစ်ခုနှင့် အောက်ဘက်တွင် ပိုမိုထူထဲသော တိမ်ထပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုအတွင်း ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသော [[လျှပ်ပြက်ခြင်း|လျှပ်စီးလက်မှု]] အလင်းလက်များက ညွှန်ပြနေသည့်အတိုင်း အမိုးနီးယား တိမ်များ၏ အောက်ဘက်တွင် ပါးလွှာသော ရေတိမ်လွှာတစ်ခု တည်ရှိနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Lightning Generation in Moist Convective Clouds and Constraints on the Water Abundance in Jupiter | last1=Aglyamov | first1=Yury S. | last2=Lunine | first2=Jonathan | last3=Becker | first3=Heidi N. |author3-link=Heidi N. Becker| last4=Guillot | first4=Tristan | last5=Gibbard | first5=Seran G. | last6=Atreya | first6=Sushil | last7=Bolton | first7=Scott J. | last8=Levin | first8=Steven | last9=Brown | first9=Shannon T. | last10=Wong | first10=Michael H. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | volume=126 | issue=2 | id=e06504 | date=February 2021 | article-number=e2020JE006504 | doi=10.1029/2020JE006504 | arxiv=2101.12361 | bibcode=2021JGRE..12606504A | s2cid=231728590 }}</ref> ဤလျှပ်စစ်ဓာတ် ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လျှပ်စီးလက်မှုထက် အဆပေါင်း တစ်ထောင်အထိ ပိုမိုအားကောင်းနိုင်သည်။<ref>{{cite web |editor1-last=Watanabe |editor1-first=Susan |date=February 25, 2006 |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html |title=Surprising Jupiter: Busy Galileo spacecraft showed jovian system is full of surprises |publisher=NASA |access-date=February 20, 2007 |archive-date=October 8, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008010724/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html }}</ref> အတွင်းပိုင်းမှ မြင့်တက်လာသော အပူရှိန်ကြောင့် တွန်းအားပေးခံရသည့် ရေတိမ်များသည် ကမ္ဘာ့ မုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့သော နည်းလမ်းမျိုးဖြင့် မုန်တိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite journal |last=Kerr |first=Richard A. |author-link=Richard Kerr (science journalist) |title=Deep, Moist Heat Drives Jovian Weather |journal=Science |year=2000 |volume=287 |issue=5455 |pages=946–947 |doi=10.1126/science.287.5455.946b |s2cid=129284864 |url=https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |access-date=April 26, 2022 |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203043417/https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |url-status=live }}</ref> ဂျူနို (Juno) အာကာသယာဉ် စူးစမ်းလေ့လာမှုအရ လေထု၏ အတန်ငယ် မြင့်မားသော နေရာရှိ အမိုးနီးယား-ရေ တိမ်များမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ''ရေပေါ်ပိုင်း လျှပ်စီးလက်ခြင်း'' (shallow lightning) တည်ရှိမှုကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | title=Small lightning flashes from shallow electrical storms on Jupiter | last1=Becker | first1=Heidi N. | author1-link=Heidi N. Becker | last2=Alexander | first2=James W. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Brennan | first5=Martin J. | last6=Brown | first6=Shannon T. | last7=Guillaume | first7=Alexandre | last8=Guillot | first8=Tristan | last9=Ingersoll | first9=Andrew P. | last10=Levin | first10=Steven M. | last11=Lunine | first11=Jonathan I. | last12=Aglyamov | first12=Yury S. | last13=Steffes | first13=Paul G. | journal=Nature | volume=584 | issue=7819 | pages=55–58 | year=2020 | doi=10.1038/s41586-020-2532-1 | pmid=32760043 | bibcode=2020Natur.584...55B | s2cid=220980694 | issn=0028-0836 | url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | access-date=March 6, 2021 | archive-date=September 29, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074856/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | url-status=live }}</ref> ဤလျှပ်စီးကြောင်းများသည် ရေခဲဖုံးလွှမ်းနေသော ရေနှင့်အမိုးနီးယား ရောစပ်ထားသည့် ''ပျော့ဖတ်လုံးများ'' (mushballs) ကို သယ်ဆောင်လာကြပြီး လေထု၏ အနက်ရှိုင်းသို့ ပြုတ်ကျကြသည်။<ref>{{cite journal | title=Storms and the Depletion of Ammonia in Jupiter: I. Microphysics of "Mushballs" | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Becker | first5=Heidi N.|author5-link=Heidi N. Becker | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=8 | page=e2020JE006403 | doi=10.1029/2020JE006404 | arxiv=2012.14316 | bibcode=2020JGRE..12506403G | s2cid=226194362 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ အထက်ပိုင်း လေထုတွင် အထက်လေထု လျှပ်စီးလက်မှုများကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့မှာ ၁.၄ မီလီစက္ကန့်ခန့် ကြာမြင့်သည့် တောက်ပသော အလင်းလက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ''elves'' သို့မဟုတ် ''sprites'' ဟု လူသိကြပြီး ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကြောင့် အပြာရောင် သို့မဟုတ် ပန်းရောင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite journal | title=Possible Transient Luminous Events Observed in Jupiter's Upper Atmosphere | last1=Giles | first1=Rohini S. | last2=Greathouse | first2=Thomas K. | last3=Bonfond | first3=Bertrand | last4=Gladstone | first4=G. Randall | last5=Kammer | first5=Joshua A. | last6=Hue | first6=Vincent | last7=Grodent | first7=Denis C. | last8=Gérard | first8=Jean-Claude | last9=Versteeg | first9=Maarten H. | last10=Wong | first10=Michael H. | last11=Bolton | first11=Scott J. | last12=Connerney | first12=John E. P. | last13=Levin | first13=Steven M. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=11 | article-number=e06659 | id=e06659 | doi=10.1029/2020JE006659 | arxiv=2010.13740 | bibcode=2020JGRE..12506659G | s2cid=225075904 }}</ref><ref>{{cite web | title=Juno Data Indicates 'Sprites' or 'Elves' Frolic in Jupiter's Atmosphere | date=October 27, 2020 | editor-first=Tony | editor-last=Greicius | website=NASA | url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere | access-date=December 30, 2020 | archive-date=January 27, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211238/https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere/ | url-status=live }}</ref> ဂျူပီတာ၏ တိမ်များတွင် တွေ့ရသော လိမ္မော်ရောင်နှင့် အညိုရောင်တို့မှာ နေမှလာသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ အရောင်ပြောင်းသွားတတ်သော အပေါ်သို့ စီးဆင်းလာသည့် ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ တိကျသော ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ မသေချာသေးသော်လည်း အဆိုပါ ပစ္စည်းများသည် ဖော့စဖရပ်စ်၊ ဆာလဖာ သို့မဟုတ် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite conference | last1=Strycker | first1=P. D. | last2=Chanover | first2=N. | last3=Sussman | first3=M. | last4=Simon-Miller | first4=A. |title=A Spectroscopic Search for Jupiter's Chromophores |work=DPS meeting No. 38, #11.15 |publisher=American Astronomical Society |year=2006 |bibcode=2006DPS....38.1115S}}</ref> ခရိုမိုဖိုး (chromophores) ဟု လူသိများသော ဤအရောင်စုံ ဒြပ်ပေါင်းများသည် အောက်ဘက်တိမ်ထပ်၏ ပိုမိုနွေးထွေးသော တိမ်များနှင့် ရောနှောနေကြသည်။ အပေါ်သို့ တက်လာသော ပူအောင်းစီးဆင်းမှု ဆဲလ်များ (convection cells) က ခရိုမိုဖိုးများကို ဖုံးကွယ်ထားသည့် ပုံဆောင်ခဲဖြစ်ပေါ်နေသော အမိုးနီးယားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသောအခါ အရောင်လင်းလက်သည့် ဇုန်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဂျူပီတာတွင် လည်ပတ်ဝင်ရိုး စောင်းမှု နည်းပါးသဖြင့် ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာ ဒေသထက် ဝင်ရိုးစွန်းများက နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်ကို အမြဲတမ်း ပိုမိုနည်းပါးစွာ လက်ခံရရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းအတွင်းရှိ ပူအောင်းစီးဆင်းမှု (convection) က စွမ်းအင်များကို ဝင်ရိုးစွန်းများဆီသို့ သယ်ဆောင်ပေးကာ တိမ်လွှာရှိ အပူချိန်များကို မျှတစေသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ === အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ === [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ === ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ === ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] 1h193wyr1rrmre0cw5eryjp8nbv8220 1057221 1057210 2026-10-11T05:46:29Z Dr Lotus Black 31011 /* ဂြိုဟ်ရံလများ */ 1057221 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ထို့နောက် ကြီးထွားလာနေသော ဂြိုဟ်သည် နှစ်ပေါင်း ၃ သန်းမှ ၄ သန်းအတွင်း ၎င်း၏ နောက်ဆုံး ထုထည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=Kruijer_et_al_2017>{{cite journal | title=Age of Jupiter inferred from the distinct genetics and formation times of meteorites | last1=Kruijer | first1=Thomas S. | last2=Burkhardt | first2=Christoph | last3=Budde | first3=Gerrit | last4=Kleine | first4=Thorsten | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=114 | issue=26 | pages=6712–6716 | date=June 2017 | doi=10.1073/pnas.1704461114 | pmid=28607079 | pmc=5495263 | bibcode=2017PNAS..114.6712K | doi-access=free }}</ref> ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ထုထည်ပမာဏ (volume) အနေဖြင့် အထက်ပိုင်း လေထုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ဟီလီယံ အချိုးအစား နည်းပါးရခြင်းမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒြပ်စင်တွဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင် မော်လီကျူး (H2) ထက် ဟီလီယံ အက်တမ်က ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal| title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B. |journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ ဆာလဖာနှင့် [[နီယွန်]] ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သကဲ့သို့<ref>{{cite book|title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |editor-first=Fran |editor-last=Bagenal |editor-first2=Timothy E. |editor-last2=Dowling |editor-first3=William B. |editor-last3=McKinnon |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-03545-7 |pages=59–75}}</ref> [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက် နှင့် [[မီသိန်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ဘင်ဇင်း ကဲ့သို့သော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K | last1=Kim | first1=S. J. | last2=Caldwell | first2=J. | last3=Rivolo | first3=A. R. | last4=Wagner | first4=R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာတွင် ခဲနေသော အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများ ပါရှိသည်။<ref>{{cite journal|title=Zonal Features in the Behavior of Weak Molecular Absorption Bands on Jupiter|first1=V. D. |last1=Vdovichenko |first2=A. M. |last2=Karimov |first3=G. A. |last3=Kirienko |first4=P. G. |last4=Lysenko |first5=V. G. |last5=Tejfel' |first6=V. A. |last6=Filippov |first7=G. A. |last7=Kharitonova |first8=A. P. |last8=Khozhenets |journal=Solar System Research |volume=55 |pages=35–46 |year=2021 |issue=1 |doi=10.1134/S003809462101010X |bibcode=2021SoSyR..55...35V |s2cid=255069821 }}</ref> ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ပိုမို သိပ်သည်းပြီး ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြား ဒြပ်စင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="voyager">{{cite journal | last1=Gautier | first1=D. | last2=Conrath | first2=B. | last3=Flasar | first3=M. | last4=Hanel | first4=R. | last5=Kunde | first5=V. | last6=Chedin | first6=A. | last7=Scott | first7=N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal | last1=Kunde | first1=V. G. | last2=Flasar | first2=F. M. | last3=Jennings | first3=D. E. | last4=Bézard | first4=B. | last5=Strobel | first5=D. F. | last6=Conrath | first6=B. J. | last7=Nixon | first7=C. A. | last8=Bjoraker | first8=G. L. | last9=Romani | first9=P. N. | last10=Achterberg | first10=R. K. | last11=Simon-Miller | first11=A. A. | last12=Irwin | first12=P. | last13=Brasunas | first13=J. C. | last14=Pearl | first14=J. C. | last15=Smith | first15=M. D. | last16=Orton | first16=G. S. | last17=Gierasch | first17=P. J. | last18=Spilker | first18=L. J. | last19=Carlson | first19=R. C. | last20=Mamoutkine | first20=A. A. | last21=Calcutt | first21=S. B. | last22=Read | first22=P. L. | last23=Taylor | first23=F. W. | last24=Fouchet | first24=T. | last25=Parrish | first25=P. | last26=Barucci | first26=A. | last27=Courtin | first27=R. | last28=Coustenis | first28=A. | last29=Gautier | first29=D. | last30=Lellouch | first30=E. | last31=Marten | first31=A. | last32=Prangé | first32=R. | last33=Biraud | first33=Y. | last34=Ferrari | first34=C. | last35=Owen | first35=T. C. | last36=Abbas | first36=M. M. | last37=Samuelson | first37=R. E. | last38=Raulin | first38=F. | last39=Ade | first39=P. | last40=Césarsky | first40=C. J. | last41=Grossman | first41=K. U. | last42=Coradini | first42=A. | display-authors=5 | title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment | journal=Science | date=September 10, 2004 | volume=305 | issue=5690 | pages=1582–1586 | doi=10.1126/science.1100240 | pmid=15319491 | bibcode=2004Sci...305.1582K | s2cid=45296656 | doi-access=free }}</ref> လေထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အချိုးအစားများသည် ဂြိုဟ်များဖြစ်တည်ခြင်း သီအိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နီးစပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Solar Nebula Supermarket|date=December 2017 |publisher=nasa.gov|url=https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|access-date=July 10, 2023|archive-date=July 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717222001/https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|url-status=live}}</ref> အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်းရှိ နီယွန် ပမာဏမှာ ထုထည်တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း ၂၀ ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ နေတွင်ရှိသော ပမာဏ၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | display-authors=5 | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ဟီလီယံကြွယ်ဝသော ရေစက်များအဖြစ် အနည်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းသောနေရာအထိ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |doi-access=free }}</ref> ရောင်စဉ်ဖတ်တိုင်းတာခြင်း (spectroscopy) ကို အခြေခံ၍ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အခြားဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ ပါဝင်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နည်းပါးပြီး အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် ဆာလဖာ အစရှိသော အဖြစ်များဆုံး အခြားဒြပ်စင်များ ပိုမိုပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> ဤဂြိုဟ်များကို [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး|ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်များ]] (ice giants) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်မှာ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်က အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ရေခဲအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် ရေခဲပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးစွာသာ ပါဝင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name=icegiantatmospheres>{{citation | url=https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | last=Hofstadter | first=Mark | title=The Atmospheres of the Ice Giants, Uranus and Neptune | year=2011 | publisher=[[National Research Council (United States)|US National Research Council]] | access-date=January 18, 2015 | work=White Paper for the Planetary Science Decadal Survey | pages=1–2 | archive-date=July 17, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230717232018/https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | url-status=live }}</ref> ===အရွယ်အစားနှင့် ဒြပ်ထု=== {{Main|ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု|ဂျူပီတာ အချင်းဝက်}} [[File:Jupiter size.png|alt=Refer to caption|thumb|ကြာသပတေးဂြိုဟ်အား ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၁ ဆခန့် ({{val|11.208|ul=R_Earth}}) ကျယ်ဝန်းပြီး ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၃၁၈ ဆ ရှိကာ<ref name="fact"/> ယင်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည်၏ ၂.၅ ဆ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပင် ကြီးမားထည်ဝါလှသဖြင့် နေနှင့် ဂျူပီတာတို့၏ ဒြပ်ထု လှည့်ပတ်ဗဟိုချက် (barycentre) သည် နေ၏ ဗဟိုချက်မှ နေ၏ အချင်းဝက် ၁.၀၆၈ ဆအကွာ၊ နေ၏ မျက်နှာပြင်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=MacDougal |first=Douglas W. |title=Newton's Gravity |url=https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd |url-access=limited |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=[https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd/page/n208 193]–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other |quote=the barycentre is 743,000&nbsp;km from the centre of the Sun. The Sun's radius is 696,000&nbsp;km, so it is 47,000&nbsp;km above the surface.|doi=10.1007/978-1-4614-5444-1_10 |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics }}</ref><ref name="burgess">{{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref> ဂျူပီတာ၏ အချင်းဝက်မှာ နေအချင်းဝက်၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့် ({{val|0.10275|ul=R_Solar}}) ရှိပြီး၊<ref name="shu82">{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 426] |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 }}</ref> ၎င်း၏ ထုထည်မှာ နေထုထည်၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ရှိကာ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုစလုံး၏ သိပ်သည်းဆမှာ အတူတူနီးပါး ဖြစ်သည်။<ref name="davis_turekian05">{{cite book | last1=Davis | first1=Andrew M. | last2=Turekian | first2=Karl K. | title=Meteorites, comets, and planets | volume=1 | series=Treatise on geochemistry | publisher=Elsevier | date=2005 | isbn=978-0-08-044720-9 | page=624}}</ref> အခြားသော အရာဝတ္ထုများ အထူးသဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များ (extrasolar planets) နှင့် [[ကြယ်ပုညို]]များ (brown dwarfs) ၏ ထုထည်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ''[[ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု]]'' ({{Jupiter mass}} သို့မဟုတ် {{Jupiter mass|Jup=y}}) ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ် HD 209458 b ၏ ထုထည်မှာ{{Jupiter mass|0.69}} ရှိပြီး ကြယ်ပုညို Gliese 229 b ၏ ထုထည်မှာ {{Jupiter mass|60.4}} ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://exoplanet.eu/home/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |first=Jean |last=Schneider |year=2009 |access-date=August 9, 2014 |archive-date=October 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028155019/https://exoplanet.eu/home/ |encyclopedia=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]] |url-status=live }}</ref><ref name="Feng2022">{{cite journal |last1=Feng |first1=Fabo |last2=Butler |first2=R. Paul |display-authors=etal |date=August 2022 |title=3D Selection of 167 Substellar Companions to Nearby Stars |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=262 |issue=21 |page=21 |doi=10.3847/1538-4365/ac7e57 |arxiv=2208.12720 |bibcode=2022ApJS..262...21F|s2cid=251864022 |doi-access=free }}</ref> ထို့အတူ ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာ အချင်းဝက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည့် [[ဂျူပီတာ အချင်းဝက်]]ကိုလည်း ဤအရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်အစားများကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "IAU XXIX">{{cite arXiv |eprint=1510.07674|last1=Mamajek|first1=E. E|title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties| last2=Prsa|first2=A|last3=Torres|first3=G|last4=Harmanec|first4=P|last5=Asplund|first5=M|last6=Bennett|first6=P. D|last7=Capitaine|first7=N|last8=Christensen-Dalsgaard|first8=J|last9=Depagne|first9=E|last10=Folkner|first10=W. M|last11=Haberreiter|first11=M|last12=Hekker|first12=S|last13=Hilton|first13=J. L|last14=Kostov|first14=V|last15=Kurtz|first15=D. W|last16=Laskar|first16=J|last17=Mason|first17=B. D|last18=Milone|first18=E. F|last19=Montgomery|first19=M. M|last20=Richards|first20=M. T|last21=Schou|first21=J|last22=Stewart|first22=S. G|class=astro-ph.SR|year=2015|display-authors= 3}}</ref> ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်နေမှုအတွင်းရှိ ''ကယ်လ်ဗင်-ဟယ်လ်ဟို့စ် ဖြစ်စဉ်'' (Kelvin–Helmholtz mechanism) ကြောင့် [[နေရောင်ခြည်]]မှ လက်ခံရရှိသည့် အပူထက် ပိုမိုများပြားသောအပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။<ref name="elkins-tanton">{{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton |date=2011 | title=Jupiter and Saturn | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=978-0-8160-7698-7 | edition=revised }}</ref>{{rp|30}}<ref>{{cite book | title=Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first=Patrick | last=Irwin | date=2003 | page=62 | isbn=978-3-540-00681-7 | publisher=Springer Science & Business Media | url=https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62 | access-date=April 23, 2022 | archive-date=June 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240619015914/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false | url-status=live }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဂျူပီတာသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁ မီလီမီတာ (၀.၀၃၉ လက်မ) ခန့် ကျုံ့ဝင်သွားစေသည်။<ref>{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first = Patrick G. J. | last = Irwin | publisher = Springer | orig-date = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63 | edition = Second | year = 2009 | page = 4 | quote = the radius of Jupiter is estimated to be currently shrinking by approximately 1&nbsp;mm/yr | isbn = 978-3-642-09888-8 | access-date = March 6, 2021 | archive-date = June 19, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240619015915/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63#v=snippet&q=%22kelvin%20helmholtz%20mechanism%22&f=false | url-status = live }}.</ref><ref name="guillot04">{{cite book | editor1-last=Bagenal | editor1-first=Fran | editor2-last=Dowling | editor2-first=Timothy E. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=William B. | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-81808-7 }}</ref> ဖြစ်တည်စ ကာလက ဂျူပီတာသည် ပိုမိုပူပြင်းခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ အချင်း၏ နှစ်ဆခန့် ကြီးမားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |year=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–325 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref><ref name="y168">{{cite web | title=Jupiter Was Formerly Twice Its Current Size and Had a Much Stronger Magnetic Field | website=California Institute of Technology | date=May 20, 2025 | url=https://www.caltech.edu/about/news/jupiter-was-formerly-twice-its-current-size-and-had-a-much-stronger-magnetic-field | access-date=October 30, 2025}}</ref> သီအိုရီဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာတွင် ထုထည် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုများပြားပါက အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်အမင်း ဖိသိပ်ခံရမည်ဖြစ်ရာ ဒြပ်ထု တိုးလာသော်လည်း ၎င်း၏ ထုထည်ပမာဏ (volume) မှာ ကျဆင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထုထည် အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်အတွက်မူ အချင်းဝက်မှာ သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="Seager2007">{{cite journal | last1=Seager | first1=S. | last2=Kuchner | first2=M. | last3=Hier-Majumder | first3=C. A. | last4=Militzer | first4=B. | title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=669 | issue=2 | pages=1279–1297 | year=2007 | doi=10.1086/521346 | arxiv=0707.2895 | bibcode=2007ApJ...669.1279S | s2cid=8369390 }}</ref> ရလဒ်အနေဖြင့် ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သမိုင်းကြောင်းတို့အရ ဂြိုဟ်တစ်စင်း ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့် အကြီးဆုံး အချင်းနီးပါးကို ရရှိထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="HTUW">{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? |year=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> ထုထည် တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်သည့် ဖြစ်စဉ်သည် သိသာထင်ရှားသော ကြယ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (stellar ignition) အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="tristan286">{{cite journal | last=Guillot | first=Tristan | title=Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System | journal=Science | year=1999 | volume=286 | issue=5437 | pages=72–77 | doi=10.1126/science.286.5437.72 | pmid=10506563 | bibcode=1999Sci...286...72G | access-date=April 24, 2022 | url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live }}</ref> ဟိုက်ဒရိုဂျင် ပေါင်းစပ်ပြီး [[ကြယ်]]တစ်စင်း ဖြစ်လာရန်အတွက် ဂျူပီတာသည် ထုထည် အဆ ၇၅ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားရန် လိုအပ်သော်လည်း၊ အသေးဆုံး [[ကြယ်ပုနီ]] (red dwarf) တစ်စင်းသည် [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် အချင်းဝက် အနည်းငယ်သာ ပိုကြီးနိုင်သဖြင့် ၎င်း၏ အချင်းမှာ လုံလောက်မှု ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal | title=The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets | last1=Burrows | first1=Adam | last2=Hubbard | first2=W. B. | last3=Lunine | first3=J. I. | last4=Liebert | first4=James | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=3 | pages=719–765 | date=July 2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.719 | arxiv=astro-ph/0103383 | bibcode=2001RvMP...73..719B | s2cid=204927572 | quote=Hence the HBMM at solar metallicity and Y_α = 50.25 is 0.07 – 0.074 {{solar mass}}, ... while the HBMM at zero metallicity is 0.092 {{solar mass}} }}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ====တိမ်တိုက်လွှာများ==== [[File:790106-0203 Voyager 58M to 31M reduced.gif|thumb|တစ်လတာ ကာလအတွင်း ရွေ့လျားနေသော ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ တိမ်လွှာစနစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] အာကာသယာဉ်မှ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းစဉ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တိမ်လွှာများက အမြဲတမ်းလိုလို ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့တွင် အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုက် (ammonium hydrosulfide) လည်း ပါဝင်နိုင်ခြေရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Coloring Jupiter's clouds: Radiolysis of ammonium hydrosulfide (NH4SH) | last1=Loeffler | first1=Mark J. | last2=Hudson | first2=Reggie L. | journal=Icarus | volume=302 | pages=418–425 | date=March 2018 | doi=10.1016/j.icarus.2017.10.041 | bibcode=2018Icar..302..418L | url=https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=April 25, 2022 }}</ref> ဤတိမ်များသည် လေထု၏ အပူချိန်ရပ်စဲရာ အလွှာ (tropopause) တွင် တည်ရှိကြပြီး လတ္တီတွဒ် အနေအထား အမျိုးမျိုး၌ အပူပိုင်း ဒေသများဟု လူသိများသော တန်းပြားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယင်းတို့ကို အရောင်လင်းလက်သော ဇုန်များနှင့် အရောင်ရင့်မှောင်သော ခါးပတ်များ (belts) ဟူ၍ ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် လည်ပတ်စီးဆင်းမှု ပုံစံများ၏ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုကြောင့် မုန်တိုင်းများနှင့် လေထု မငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဇုန်အလိုက် လေကြောင်းစီးကြောင်းများ (zonal jet streams) တွင် တစ်စက္ကန့်လျှင် မီတာ ၁၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၃၆၀ / မိုင် ၂၂၀) ရှိသော လေတိုက်နှုန်းမှာ သာမန်အားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book | chapter=Dynamics of Jupiter's Atmosphere | last1=Ingersoll | first1=Andrew P. | author-link1=Andrew Ingersoll | last2=Dowling | first2=Timothy E. | last3=Gierasch | first3=Peter J. | last4=Orton | first4=Glenn S. | last5=Read | first5=Peter L. | last6=Sánchez-Lavega | first6=Agustin | last7=Showman | first7=Adam P. | last8=Simon-Miller | first8=Amy A. | last9=Vasavada | first9=Ashwin R. | title=Jupiter. The Planet, Satellites and Magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | pages=105–128 | bibcode=2004jpsm.book..105I | url=https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=March 8, 2022 }}</ref> ဇုန်များသည် တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် အကျယ်အဝန်း အရောင်နှင့် အားကောင်းမှုတို့တွင် ပြောင်းလဲမှု ရှိတတ်သည်ကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိရသော်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များ အမည်ပေးနိုင်လောက်သည်အထိ လုံလောက်သော တည်ငြိမ်မှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ တိမ်လွှာသည် အနက်အားဖြင့် ကီလိုမီတာ ၅၀ (မိုင် ၃၁) ခန့်ရှိပြီး အမိုးနီးယား တိမ်ထပ် အနည်းဆုံး နှစ်ထပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် - ထိပ်ပိုင်းတွင် ပါးလွှာပြီး ပိုမိုကြည်လင်သော ဒေသတစ်ခုနှင့် အောက်ဘက်တွင် ပိုမိုထူထဲသော တိမ်ထပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုအတွင်း ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသော [[လျှပ်ပြက်ခြင်း|လျှပ်စီးလက်မှု]] အလင်းလက်များက ညွှန်ပြနေသည့်အတိုင်း အမိုးနီးယား တိမ်များ၏ အောက်ဘက်တွင် ပါးလွှာသော ရေတိမ်လွှာတစ်ခု တည်ရှိနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Lightning Generation in Moist Convective Clouds and Constraints on the Water Abundance in Jupiter | last1=Aglyamov | first1=Yury S. | last2=Lunine | first2=Jonathan | last3=Becker | first3=Heidi N. |author3-link=Heidi N. Becker| last4=Guillot | first4=Tristan | last5=Gibbard | first5=Seran G. | last6=Atreya | first6=Sushil | last7=Bolton | first7=Scott J. | last8=Levin | first8=Steven | last9=Brown | first9=Shannon T. | last10=Wong | first10=Michael H. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | volume=126 | issue=2 | id=e06504 | date=February 2021 | article-number=e2020JE006504 | doi=10.1029/2020JE006504 | arxiv=2101.12361 | bibcode=2021JGRE..12606504A | s2cid=231728590 }}</ref> ဤလျှပ်စစ်ဓာတ် ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လျှပ်စီးလက်မှုထက် အဆပေါင်း တစ်ထောင်အထိ ပိုမိုအားကောင်းနိုင်သည်။<ref>{{cite web |editor1-last=Watanabe |editor1-first=Susan |date=February 25, 2006 |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html |title=Surprising Jupiter: Busy Galileo spacecraft showed jovian system is full of surprises |publisher=NASA |access-date=February 20, 2007 |archive-date=October 8, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008010724/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html }}</ref> အတွင်းပိုင်းမှ မြင့်တက်လာသော အပူရှိန်ကြောင့် တွန်းအားပေးခံရသည့် ရေတိမ်များသည် ကမ္ဘာ့ မုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့သော နည်းလမ်းမျိုးဖြင့် မုန်တိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite journal |last=Kerr |first=Richard A. |author-link=Richard Kerr (science journalist) |title=Deep, Moist Heat Drives Jovian Weather |journal=Science |year=2000 |volume=287 |issue=5455 |pages=946–947 |doi=10.1126/science.287.5455.946b |s2cid=129284864 |url=https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |access-date=April 26, 2022 |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203043417/https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |url-status=live }}</ref> ဂျူနို (Juno) အာကာသယာဉ် စူးစမ်းလေ့လာမှုအရ လေထု၏ အတန်ငယ် မြင့်မားသော နေရာရှိ အမိုးနီးယား-ရေ တိမ်များမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ''ရေပေါ်ပိုင်း လျှပ်စီးလက်ခြင်း'' (shallow lightning) တည်ရှိမှုကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | title=Small lightning flashes from shallow electrical storms on Jupiter | last1=Becker | first1=Heidi N. | author1-link=Heidi N. Becker | last2=Alexander | first2=James W. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Brennan | first5=Martin J. | last6=Brown | first6=Shannon T. | last7=Guillaume | first7=Alexandre | last8=Guillot | first8=Tristan | last9=Ingersoll | first9=Andrew P. | last10=Levin | first10=Steven M. | last11=Lunine | first11=Jonathan I. | last12=Aglyamov | first12=Yury S. | last13=Steffes | first13=Paul G. | journal=Nature | volume=584 | issue=7819 | pages=55–58 | year=2020 | doi=10.1038/s41586-020-2532-1 | pmid=32760043 | bibcode=2020Natur.584...55B | s2cid=220980694 | issn=0028-0836 | url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | access-date=March 6, 2021 | archive-date=September 29, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074856/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | url-status=live }}</ref> ဤလျှပ်စီးကြောင်းများသည် ရေခဲဖုံးလွှမ်းနေသော ရေနှင့်အမိုးနီးယား ရောစပ်ထားသည့် ''ပျော့ဖတ်လုံးများ'' (mushballs) ကို သယ်ဆောင်လာကြပြီး လေထု၏ အနက်ရှိုင်းသို့ ပြုတ်ကျကြသည်။<ref>{{cite journal | title=Storms and the Depletion of Ammonia in Jupiter: I. Microphysics of "Mushballs" | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Becker | first5=Heidi N.|author5-link=Heidi N. Becker | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=8 | page=e2020JE006403 | doi=10.1029/2020JE006404 | arxiv=2012.14316 | bibcode=2020JGRE..12506403G | s2cid=226194362 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ အထက်ပိုင်း လေထုတွင် အထက်လေထု လျှပ်စီးလက်မှုများကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့မှာ ၁.၄ မီလီစက္ကန့်ခန့် ကြာမြင့်သည့် တောက်ပသော အလင်းလက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ''elves'' သို့မဟုတ် ''sprites'' ဟု လူသိကြပြီး ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကြောင့် အပြာရောင် သို့မဟုတ် ပန်းရောင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite journal | title=Possible Transient Luminous Events Observed in Jupiter's Upper Atmosphere | last1=Giles | first1=Rohini S. | last2=Greathouse | first2=Thomas K. | last3=Bonfond | first3=Bertrand | last4=Gladstone | first4=G. Randall | last5=Kammer | first5=Joshua A. | last6=Hue | first6=Vincent | last7=Grodent | first7=Denis C. | last8=Gérard | first8=Jean-Claude | last9=Versteeg | first9=Maarten H. | last10=Wong | first10=Michael H. | last11=Bolton | first11=Scott J. | last12=Connerney | first12=John E. P. | last13=Levin | first13=Steven M. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=11 | article-number=e06659 | id=e06659 | doi=10.1029/2020JE006659 | arxiv=2010.13740 | bibcode=2020JGRE..12506659G | s2cid=225075904 }}</ref><ref>{{cite web | title=Juno Data Indicates 'Sprites' or 'Elves' Frolic in Jupiter's Atmosphere | date=October 27, 2020 | editor-first=Tony | editor-last=Greicius | website=NASA | url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere | access-date=December 30, 2020 | archive-date=January 27, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211238/https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere/ | url-status=live }}</ref> ဂျူပီတာ၏ တိမ်များတွင် တွေ့ရသော လိမ္မော်ရောင်နှင့် အညိုရောင်တို့မှာ နေမှလာသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ အရောင်ပြောင်းသွားတတ်သော အပေါ်သို့ စီးဆင်းလာသည့် ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ တိကျသော ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ မသေချာသေးသော်လည်း အဆိုပါ ပစ္စည်းများသည် ဖော့စဖရပ်စ်၊ ဆာလဖာ သို့မဟုတ် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite conference | last1=Strycker | first1=P. D. | last2=Chanover | first2=N. | last3=Sussman | first3=M. | last4=Simon-Miller | first4=A. |title=A Spectroscopic Search for Jupiter's Chromophores |work=DPS meeting No. 38, #11.15 |publisher=American Astronomical Society |year=2006 |bibcode=2006DPS....38.1115S}}</ref> ခရိုမိုဖိုး (chromophores) ဟု လူသိများသော ဤအရောင်စုံ ဒြပ်ပေါင်းများသည် အောက်ဘက်တိမ်ထပ်၏ ပိုမိုနွေးထွေးသော တိမ်များနှင့် ရောနှောနေကြသည်။ အပေါ်သို့ တက်လာသော ပူအောင်းစီးဆင်းမှု ဆဲလ်များ (convection cells) က ခရိုမိုဖိုးများကို ဖုံးကွယ်ထားသည့် ပုံဆောင်ခဲဖြစ်ပေါ်နေသော အမိုးနီးယားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသောအခါ အရောင်လင်းလက်သည့် ဇုန်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဂျူပီတာတွင် လည်ပတ်ဝင်ရိုး စောင်းမှု နည်းပါးသဖြင့် ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာ ဒေသထက် ဝင်ရိုးစွန်းများက နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်ကို အမြဲတမ်း ပိုမိုနည်းပါးစွာ လက်ခံရရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းအတွင်းရှိ ပူအောင်းစီးဆင်းမှု (convection) က စွမ်းအင်များကို ဝင်ရိုးစွန်းများဆီသို့ သယ်ဆောင်ပေးကာ တိမ်လွှာရှိ အပူချိန်များကို မျှတစေသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ===ဂယ်လီလီယံ လများ=== [[ဂယ်လီလီယို]] ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အရံလများဖြစ်သည့် အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး အရံလများထဲတွင် ပါဝင်ကြသည်။ အိုင်အို၊ ယူရိုပါနှင့် ဂဲနီမီးဒ်တို့၏ ပတ်လမ်းများသည် လက်ပလပ်စ် အသံဟုန်ညီမျှမှု (Laplace resonance) ဟု လူသိများသော ပုံစံတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာကို ပတ်လမ်းလေးပတ် ပတ်သည့်အခါတိုင်း ယူရိုပါက နှစ်ပတ်တိတိ ပတ်ပြီး၊ ဂဲနီမီးဒ်က တစ်ပတ်တိတိ ပတ်သည်။ ဤအသံဟုန်ညီမျှမှုကြောင့် ကြီးမားသော အရံလသုံးစင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုများသည် ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများကို ဘဲဥပုံစံများအဖြစ် ပုံသဏ္ဌာန်ပျက်ယွင်းစေသည်။ အကြောင်းမှာ အရံလ တစ်စင်းစီသည် ၎င်း၏ ပတ်လမ်း တစ်ပတ်ချင်းစီရှိ တူညီသော အမှတ်တွင် အိမ်နီးချင်း အရံလများထံမှ အပိုအထူးဆွဲငင်အားများကို ခံရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ဂျူပီတာ၏ ဒီရေစွမ်းအား (tidal force) သည် ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများကို စက်ဝိုင်းပုံစံ ဖြစ်လာစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite journal | last1=Musotto | first1=S. | last2=Varadi | first2=F. | last3=Moore | first3=W. B. | last4=Schubert | first4=G. |title=Numerical simulations of the orbits of the Galilean satellites |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=13969974 |journal=Icarus |year=2002 |volume=159 |issue=2 |pages=500–504 |doi=10.1006/icar.2002.6939 |bibcode=2002Icar..159..500M |access-date=February 19, 2007 |archive-date=August 10, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810071532/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=13969974 }}</ref> ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများတွင် ဘဲဥပုံစံ လွဲမှားမှု (eccentricity) ရှိနေခြင်းကြောင့် အရံလသုံးစင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်များကို ပုံမှန် ပြောင်းလဲတွန့်လိမ်စေသည်။ ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဂျူပီတာ၏ ဆွဲငင်အားက ၎င်းတို့ကို ဆန့်ထွက်စေပြီး၊ ဝေးရာသို့ ရွေ့သွားသည့်အခါ ပိုမိုလုံးဝန်းသော ပုံစံများဆီသို့ ပြန်လည် တန်ပြန်ပျော့ပြောင်းသွားစေသည်။ ဤကဲ့သို့ ဒီရေကြောင့် တွန့်လိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ရာမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ပွတ်တိုက်အားသည် အရံလများ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် အပူရှိန်ကို ထုတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဒီရေစွမ်းအား အပြင်းထန်ဆုံး ခံရသည့် အိုင်အိုလ၏ မီးတောင် လှုပ်ရှားမှုများတွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့ရှိရပြီး ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တွင်မူ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ပိုင်း မကြာသေးမီက ပြန်လည် ဖုံးလွှမ်းခဲ့ခြင်းကို ညွှန်ပြနေသည့် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ နုပျိုမှုတွင် အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိ တွေ့ရှိရသည်။<ref>{{cite book|page=446|title=Encyclopedia of the Solar System|year=2006|last1=McFadden|first1=Lucy-Ann|last2=Weissmann|first2=Paul|last3=Johnson|first3=Torrence|publisher=Elsevier Science|isbn=978-0-08-047498-4}}</ref> ==== အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ ==== [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ==== ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ ==== ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> {| style="width:550px; margin:0 auto;" cellpadding=0 cellspacing=0 | {| class="wikitable" style="text-align:right; margin:0 auto;" |+ [[လကမ္ဘာ]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသော ဂယ်လီလီယံလများ |- ! rowspan=2 | အမည် ! rowspan=2 | [[Help:IPA/English|IPA]] ! colspan=2 | အချင်း ! colspan=2 | ဒြပ်ထု ! colspan=2 | ပတ်လမ်း အချင်းဝက် ! colspan=2 | ပတ်လမ်းကာလ |- ! km ! ''D''_☾ ! kg ! ''M''_☾ ! km ! ''a''_☾ ! days ! ''T''_☾ |- ! [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|ˈ|aɪ|.|oʊ}}}} | 3,643.2<ref name="jplfact"/> | 1.05 | 8.9×10²² | 1.20 | 421,700 | 1.10 | 1.77 | 0.07 |- ! [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|j|ʊ|ˈ|r|oʊ|p|ə}}}} | 3,121.6<ref name="jplfact">{{cite web|last=Yeomans|first=Donald K.|date=13 July 2006|title=Planetary Satellite Physical Parameters|publisher=JPL Solar System Dynamics|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|access-date=5 November 2007|archive-date=14 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090814111752/http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|url-status=live}}</ref> | 0.90 | 4.8×10²² | 0.65 | 671,034 | 1.75 | 3.55 | 0.13 |- ! [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|ˈ|ɡ|æ|n|ɪ|m|iː|d}}}} | 5,268.2<ref name="Showman1999">{{cite journal |last1=Showman |first1=Adam P. |last2=Malhotra |first2=Renu |title=The Galilean Satellites |date=October 1, 1999 |journal=Science |volume=286 |pages=77–84 |doi=10.1126/science.286.5437.77 |url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf |pmid=10506564 |issue=5437 |bibcode=1999Sci...286...77S |access-date=January 17, 2008 |archive-date=May 14, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514231040/http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf |url-status=live }}</ref> | 1.50 | 14.8×10²² | 2.00 | 1,070,412 | 2.80 | 7.15 | 0.26 |- ! [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|k|ə|ˈ|l|ɪ|s|t|oʊ}}}} | 4,820.6<ref name="Anderson 2001">{{cite journal|last1=Anderson|first1=J. D. |last2=Jacobson, R. A. |last3=McElrath, T. P. |title=Shape, mean radius, gravity field and interior structure of Callisto |journal=Icarus| year=2001| volume=153|issue=1|pages=157–161|doi=10.1006/icar.2001.6664| bibcode=2001Icar..153..157A| last4=Moore|first4=W. B.|last5=Schubert |first5=G. |last6=Thomas |first6=P. C.|s2cid=120591546 }}</ref> | 1.40 | 10.8×10²² | 1.50 | 1,882,709 | 4.90 | 16.69 | 0.61 |} |- | [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|frameless|561px|center|အရောင်တုများဖြင့် ပြသထားသော ဂယ်လီလီယို အရံလများ ဖြစ်သည့် အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို (ဂျူပီတာမှ အကွာအဝေး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အတိုင်းအတာအရ စီထားသည်။)]] |- | style="font-size:0.9em; text-align:center;" | အရောင်တုများဖြင့် ပြသထားသော ဂယ်လီလီယို အရံလများ ဖြစ်သည့် အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို (ဂျူပီတာဂြိုဟ်မှ အကွာအဝေး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အတိုင်းအတာအရ စီထားသည်။ |} ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] br3hy9czvey5mxytlfoqad1jycd2t5m 1057223 1057221 2026-10-11T05:49:48Z Dr Lotus Black 31011 /* ဂယ်လီလီယံ လများ */ 1057223 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ထို့နောက် ကြီးထွားလာနေသော ဂြိုဟ်သည် နှစ်ပေါင်း ၃ သန်းမှ ၄ သန်းအတွင်း ၎င်း၏ နောက်ဆုံး ထုထည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=Kruijer_et_al_2017>{{cite journal | title=Age of Jupiter inferred from the distinct genetics and formation times of meteorites | last1=Kruijer | first1=Thomas S. | last2=Burkhardt | first2=Christoph | last3=Budde | first3=Gerrit | last4=Kleine | first4=Thorsten | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=114 | issue=26 | pages=6712–6716 | date=June 2017 | doi=10.1073/pnas.1704461114 | pmid=28607079 | pmc=5495263 | bibcode=2017PNAS..114.6712K | doi-access=free }}</ref> ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ထုထည်ပမာဏ (volume) အနေဖြင့် အထက်ပိုင်း လေထုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ဟီလီယံ အချိုးအစား နည်းပါးရခြင်းမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒြပ်စင်တွဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင် မော်လီကျူး (H2) ထက် ဟီလီယံ အက်တမ်က ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal| title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B. |journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ ဆာလဖာနှင့် [[နီယွန်]] ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သကဲ့သို့<ref>{{cite book|title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |editor-first=Fran |editor-last=Bagenal |editor-first2=Timothy E. |editor-last2=Dowling |editor-first3=William B. |editor-last3=McKinnon |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-03545-7 |pages=59–75}}</ref> [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက် နှင့် [[မီသိန်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ဘင်ဇင်း ကဲ့သို့သော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K | last1=Kim | first1=S. J. | last2=Caldwell | first2=J. | last3=Rivolo | first3=A. R. | last4=Wagner | first4=R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာတွင် ခဲနေသော အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများ ပါရှိသည်။<ref>{{cite journal|title=Zonal Features in the Behavior of Weak Molecular Absorption Bands on Jupiter|first1=V. D. |last1=Vdovichenko |first2=A. M. |last2=Karimov |first3=G. A. |last3=Kirienko |first4=P. G. |last4=Lysenko |first5=V. G. |last5=Tejfel' |first6=V. A. |last6=Filippov |first7=G. A. |last7=Kharitonova |first8=A. P. |last8=Khozhenets |journal=Solar System Research |volume=55 |pages=35–46 |year=2021 |issue=1 |doi=10.1134/S003809462101010X |bibcode=2021SoSyR..55...35V |s2cid=255069821 }}</ref> ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ပိုမို သိပ်သည်းပြီး ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြား ဒြပ်စင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="voyager">{{cite journal | last1=Gautier | first1=D. | last2=Conrath | first2=B. | last3=Flasar | first3=M. | last4=Hanel | first4=R. | last5=Kunde | first5=V. | last6=Chedin | first6=A. | last7=Scott | first7=N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal | last1=Kunde | first1=V. G. | last2=Flasar | first2=F. M. | last3=Jennings | first3=D. E. | last4=Bézard | first4=B. | last5=Strobel | first5=D. F. | last6=Conrath | first6=B. J. | last7=Nixon | first7=C. A. | last8=Bjoraker | first8=G. L. | last9=Romani | first9=P. N. | last10=Achterberg | first10=R. K. | last11=Simon-Miller | first11=A. A. | last12=Irwin | first12=P. | last13=Brasunas | first13=J. C. | last14=Pearl | first14=J. C. | last15=Smith | first15=M. D. | last16=Orton | first16=G. S. | last17=Gierasch | first17=P. J. | last18=Spilker | first18=L. J. | last19=Carlson | first19=R. C. | last20=Mamoutkine | first20=A. A. | last21=Calcutt | first21=S. B. | last22=Read | first22=P. L. | last23=Taylor | first23=F. W. | last24=Fouchet | first24=T. | last25=Parrish | first25=P. | last26=Barucci | first26=A. | last27=Courtin | first27=R. | last28=Coustenis | first28=A. | last29=Gautier | first29=D. | last30=Lellouch | first30=E. | last31=Marten | first31=A. | last32=Prangé | first32=R. | last33=Biraud | first33=Y. | last34=Ferrari | first34=C. | last35=Owen | first35=T. C. | last36=Abbas | first36=M. M. | last37=Samuelson | first37=R. E. | last38=Raulin | first38=F. | last39=Ade | first39=P. | last40=Césarsky | first40=C. J. | last41=Grossman | first41=K. U. | last42=Coradini | first42=A. | display-authors=5 | title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment | journal=Science | date=September 10, 2004 | volume=305 | issue=5690 | pages=1582–1586 | doi=10.1126/science.1100240 | pmid=15319491 | bibcode=2004Sci...305.1582K | s2cid=45296656 | doi-access=free }}</ref> လေထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အချိုးအစားများသည် ဂြိုဟ်များဖြစ်တည်ခြင်း သီအိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နီးစပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Solar Nebula Supermarket|date=December 2017 |publisher=nasa.gov|url=https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|access-date=July 10, 2023|archive-date=July 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717222001/https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|url-status=live}}</ref> အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်းရှိ နီယွန် ပမာဏမှာ ထုထည်တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း ၂၀ ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ နေတွင်ရှိသော ပမာဏ၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | display-authors=5 | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ဟီလီယံကြွယ်ဝသော ရေစက်များအဖြစ် အနည်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းသောနေရာအထိ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |doi-access=free }}</ref> ရောင်စဉ်ဖတ်တိုင်းတာခြင်း (spectroscopy) ကို အခြေခံ၍ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အခြားဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ ပါဝင်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နည်းပါးပြီး အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် ဆာလဖာ အစရှိသော အဖြစ်များဆုံး အခြားဒြပ်စင်များ ပိုမိုပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> ဤဂြိုဟ်များကို [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး|ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်များ]] (ice giants) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်မှာ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်က အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ရေခဲအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် ရေခဲပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးစွာသာ ပါဝင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name=icegiantatmospheres>{{citation | url=https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | last=Hofstadter | first=Mark | title=The Atmospheres of the Ice Giants, Uranus and Neptune | year=2011 | publisher=[[National Research Council (United States)|US National Research Council]] | access-date=January 18, 2015 | work=White Paper for the Planetary Science Decadal Survey | pages=1–2 | archive-date=July 17, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230717232018/https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | url-status=live }}</ref> ===အရွယ်အစားနှင့် ဒြပ်ထု=== {{Main|ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု|ဂျူပီတာ အချင်းဝက်}} [[File:Jupiter size.png|alt=Refer to caption|thumb|ကြာသပတေးဂြိုဟ်အား ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၁ ဆခန့် ({{val|11.208|ul=R_Earth}}) ကျယ်ဝန်းပြီး ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၃၁၈ ဆ ရှိကာ<ref name="fact"/> ယင်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည်၏ ၂.၅ ဆ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပင် ကြီးမားထည်ဝါလှသဖြင့် နေနှင့် ဂျူပီတာတို့၏ ဒြပ်ထု လှည့်ပတ်ဗဟိုချက် (barycentre) သည် နေ၏ ဗဟိုချက်မှ နေ၏ အချင်းဝက် ၁.၀၆၈ ဆအကွာ၊ နေ၏ မျက်နှာပြင်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=MacDougal |first=Douglas W. |title=Newton's Gravity |url=https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd |url-access=limited |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=[https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd/page/n208 193]–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other |quote=the barycentre is 743,000&nbsp;km from the centre of the Sun. The Sun's radius is 696,000&nbsp;km, so it is 47,000&nbsp;km above the surface.|doi=10.1007/978-1-4614-5444-1_10 |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics }}</ref><ref name="burgess">{{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref> ဂျူပီတာ၏ အချင်းဝက်မှာ နေအချင်းဝက်၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့် ({{val|0.10275|ul=R_Solar}}) ရှိပြီး၊<ref name="shu82">{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 426] |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 }}</ref> ၎င်း၏ ထုထည်မှာ နေထုထည်၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ရှိကာ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုစလုံး၏ သိပ်သည်းဆမှာ အတူတူနီးပါး ဖြစ်သည်။<ref name="davis_turekian05">{{cite book | last1=Davis | first1=Andrew M. | last2=Turekian | first2=Karl K. | title=Meteorites, comets, and planets | volume=1 | series=Treatise on geochemistry | publisher=Elsevier | date=2005 | isbn=978-0-08-044720-9 | page=624}}</ref> အခြားသော အရာဝတ္ထုများ အထူးသဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များ (extrasolar planets) နှင့် [[ကြယ်ပုညို]]များ (brown dwarfs) ၏ ထုထည်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ''[[ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု]]'' ({{Jupiter mass}} သို့မဟုတ် {{Jupiter mass|Jup=y}}) ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ် HD 209458 b ၏ ထုထည်မှာ{{Jupiter mass|0.69}} ရှိပြီး ကြယ်ပုညို Gliese 229 b ၏ ထုထည်မှာ {{Jupiter mass|60.4}} ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://exoplanet.eu/home/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |first=Jean |last=Schneider |year=2009 |access-date=August 9, 2014 |archive-date=October 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028155019/https://exoplanet.eu/home/ |encyclopedia=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]] |url-status=live }}</ref><ref name="Feng2022">{{cite journal |last1=Feng |first1=Fabo |last2=Butler |first2=R. Paul |display-authors=etal |date=August 2022 |title=3D Selection of 167 Substellar Companions to Nearby Stars |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=262 |issue=21 |page=21 |doi=10.3847/1538-4365/ac7e57 |arxiv=2208.12720 |bibcode=2022ApJS..262...21F|s2cid=251864022 |doi-access=free }}</ref> ထို့အတူ ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာ အချင်းဝက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည့် [[ဂျူပီတာ အချင်းဝက်]]ကိုလည်း ဤအရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်အစားများကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "IAU XXIX">{{cite arXiv |eprint=1510.07674|last1=Mamajek|first1=E. E|title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties| last2=Prsa|first2=A|last3=Torres|first3=G|last4=Harmanec|first4=P|last5=Asplund|first5=M|last6=Bennett|first6=P. D|last7=Capitaine|first7=N|last8=Christensen-Dalsgaard|first8=J|last9=Depagne|first9=E|last10=Folkner|first10=W. M|last11=Haberreiter|first11=M|last12=Hekker|first12=S|last13=Hilton|first13=J. L|last14=Kostov|first14=V|last15=Kurtz|first15=D. W|last16=Laskar|first16=J|last17=Mason|first17=B. D|last18=Milone|first18=E. F|last19=Montgomery|first19=M. M|last20=Richards|first20=M. T|last21=Schou|first21=J|last22=Stewart|first22=S. G|class=astro-ph.SR|year=2015|display-authors= 3}}</ref> ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်နေမှုအတွင်းရှိ ''ကယ်လ်ဗင်-ဟယ်လ်ဟို့စ် ဖြစ်စဉ်'' (Kelvin–Helmholtz mechanism) ကြောင့် [[နေရောင်ခြည်]]မှ လက်ခံရရှိသည့် အပူထက် ပိုမိုများပြားသောအပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။<ref name="elkins-tanton">{{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton |date=2011 | title=Jupiter and Saturn | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=978-0-8160-7698-7 | edition=revised }}</ref>{{rp|30}}<ref>{{cite book | title=Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first=Patrick | last=Irwin | date=2003 | page=62 | isbn=978-3-540-00681-7 | publisher=Springer Science & Business Media | url=https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62 | access-date=April 23, 2022 | archive-date=June 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240619015914/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false | url-status=live }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဂျူပီတာသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁ မီလီမီတာ (၀.၀၃၉ လက်မ) ခန့် ကျုံ့ဝင်သွားစေသည်။<ref>{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first = Patrick G. J. | last = Irwin | publisher = Springer | orig-date = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63 | edition = Second | year = 2009 | page = 4 | quote = the radius of Jupiter is estimated to be currently shrinking by approximately 1&nbsp;mm/yr | isbn = 978-3-642-09888-8 | access-date = March 6, 2021 | archive-date = June 19, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240619015915/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63#v=snippet&q=%22kelvin%20helmholtz%20mechanism%22&f=false | url-status = live }}.</ref><ref name="guillot04">{{cite book | editor1-last=Bagenal | editor1-first=Fran | editor2-last=Dowling | editor2-first=Timothy E. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=William B. | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-81808-7 }}</ref> ဖြစ်တည်စ ကာလက ဂျူပီတာသည် ပိုမိုပူပြင်းခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ အချင်း၏ နှစ်ဆခန့် ကြီးမားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |year=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–325 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref><ref name="y168">{{cite web | title=Jupiter Was Formerly Twice Its Current Size and Had a Much Stronger Magnetic Field | website=California Institute of Technology | date=May 20, 2025 | url=https://www.caltech.edu/about/news/jupiter-was-formerly-twice-its-current-size-and-had-a-much-stronger-magnetic-field | access-date=October 30, 2025}}</ref> သီအိုရီဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာတွင် ထုထည် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုများပြားပါက အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်အမင်း ဖိသိပ်ခံရမည်ဖြစ်ရာ ဒြပ်ထု တိုးလာသော်လည်း ၎င်း၏ ထုထည်ပမာဏ (volume) မှာ ကျဆင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထုထည် အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်အတွက်မူ အချင်းဝက်မှာ သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="Seager2007">{{cite journal | last1=Seager | first1=S. | last2=Kuchner | first2=M. | last3=Hier-Majumder | first3=C. A. | last4=Militzer | first4=B. | title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=669 | issue=2 | pages=1279–1297 | year=2007 | doi=10.1086/521346 | arxiv=0707.2895 | bibcode=2007ApJ...669.1279S | s2cid=8369390 }}</ref> ရလဒ်အနေဖြင့် ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သမိုင်းကြောင်းတို့အရ ဂြိုဟ်တစ်စင်း ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့် အကြီးဆုံး အချင်းနီးပါးကို ရရှိထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="HTUW">{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? |year=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> ထုထည် တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်သည့် ဖြစ်စဉ်သည် သိသာထင်ရှားသော ကြယ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (stellar ignition) အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="tristan286">{{cite journal | last=Guillot | first=Tristan | title=Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System | journal=Science | year=1999 | volume=286 | issue=5437 | pages=72–77 | doi=10.1126/science.286.5437.72 | pmid=10506563 | bibcode=1999Sci...286...72G | access-date=April 24, 2022 | url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live }}</ref> ဟိုက်ဒရိုဂျင် ပေါင်းစပ်ပြီး [[ကြယ်]]တစ်စင်း ဖြစ်လာရန်အတွက် ဂျူပီတာသည် ထုထည် အဆ ၇၅ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားရန် လိုအပ်သော်လည်း၊ အသေးဆုံး [[ကြယ်ပုနီ]] (red dwarf) တစ်စင်းသည် [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် အချင်းဝက် အနည်းငယ်သာ ပိုကြီးနိုင်သဖြင့် ၎င်း၏ အချင်းမှာ လုံလောက်မှု ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal | title=The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets | last1=Burrows | first1=Adam | last2=Hubbard | first2=W. B. | last3=Lunine | first3=J. I. | last4=Liebert | first4=James | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=3 | pages=719–765 | date=July 2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.719 | arxiv=astro-ph/0103383 | bibcode=2001RvMP...73..719B | s2cid=204927572 | quote=Hence the HBMM at solar metallicity and Y_α = 50.25 is 0.07 – 0.074 {{solar mass}}, ... while the HBMM at zero metallicity is 0.092 {{solar mass}} }}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ====တိမ်တိုက်လွှာများ==== [[File:790106-0203 Voyager 58M to 31M reduced.gif|thumb|တစ်လတာ ကာလအတွင်း ရွေ့လျားနေသော ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ တိမ်လွှာစနစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] အာကာသယာဉ်မှ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းစဉ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တိမ်လွှာများက အမြဲတမ်းလိုလို ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့တွင် အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုက် (ammonium hydrosulfide) လည်း ပါဝင်နိုင်ခြေရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Coloring Jupiter's clouds: Radiolysis of ammonium hydrosulfide (NH4SH) | last1=Loeffler | first1=Mark J. | last2=Hudson | first2=Reggie L. | journal=Icarus | volume=302 | pages=418–425 | date=March 2018 | doi=10.1016/j.icarus.2017.10.041 | bibcode=2018Icar..302..418L | url=https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=April 25, 2022 }}</ref> ဤတိမ်များသည် လေထု၏ အပူချိန်ရပ်စဲရာ အလွှာ (tropopause) တွင် တည်ရှိကြပြီး လတ္တီတွဒ် အနေအထား အမျိုးမျိုး၌ အပူပိုင်း ဒေသများဟု လူသိများသော တန်းပြားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယင်းတို့ကို အရောင်လင်းလက်သော ဇုန်များနှင့် အရောင်ရင့်မှောင်သော ခါးပတ်များ (belts) ဟူ၍ ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် လည်ပတ်စီးဆင်းမှု ပုံစံများ၏ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုကြောင့် မုန်တိုင်းများနှင့် လေထု မငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဇုန်အလိုက် လေကြောင်းစီးကြောင်းများ (zonal jet streams) တွင် တစ်စက္ကန့်လျှင် မီတာ ၁၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၃၆၀ / မိုင် ၂၂၀) ရှိသော လေတိုက်နှုန်းမှာ သာမန်အားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book | chapter=Dynamics of Jupiter's Atmosphere | last1=Ingersoll | first1=Andrew P. | author-link1=Andrew Ingersoll | last2=Dowling | first2=Timothy E. | last3=Gierasch | first3=Peter J. | last4=Orton | first4=Glenn S. | last5=Read | first5=Peter L. | last6=Sánchez-Lavega | first6=Agustin | last7=Showman | first7=Adam P. | last8=Simon-Miller | first8=Amy A. | last9=Vasavada | first9=Ashwin R. | title=Jupiter. The Planet, Satellites and Magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | pages=105–128 | bibcode=2004jpsm.book..105I | url=https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=March 8, 2022 }}</ref> ဇုန်များသည် တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် အကျယ်အဝန်း အရောင်နှင့် အားကောင်းမှုတို့တွင် ပြောင်းလဲမှု ရှိတတ်သည်ကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိရသော်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များ အမည်ပေးနိုင်လောက်သည်အထိ လုံလောက်သော တည်ငြိမ်မှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ တိမ်လွှာသည် အနက်အားဖြင့် ကီလိုမီတာ ၅၀ (မိုင် ၃၁) ခန့်ရှိပြီး အမိုးနီးယား တိမ်ထပ် အနည်းဆုံး နှစ်ထပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် - ထိပ်ပိုင်းတွင် ပါးလွှာပြီး ပိုမိုကြည်လင်သော ဒေသတစ်ခုနှင့် အောက်ဘက်တွင် ပိုမိုထူထဲသော တိမ်ထပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုအတွင်း ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသော [[လျှပ်ပြက်ခြင်း|လျှပ်စီးလက်မှု]] အလင်းလက်များက ညွှန်ပြနေသည့်အတိုင်း အမိုးနီးယား တိမ်များ၏ အောက်ဘက်တွင် ပါးလွှာသော ရေတိမ်လွှာတစ်ခု တည်ရှိနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Lightning Generation in Moist Convective Clouds and Constraints on the Water Abundance in Jupiter | last1=Aglyamov | first1=Yury S. | last2=Lunine | first2=Jonathan | last3=Becker | first3=Heidi N. |author3-link=Heidi N. Becker| last4=Guillot | first4=Tristan | last5=Gibbard | first5=Seran G. | last6=Atreya | first6=Sushil | last7=Bolton | first7=Scott J. | last8=Levin | first8=Steven | last9=Brown | first9=Shannon T. | last10=Wong | first10=Michael H. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | volume=126 | issue=2 | id=e06504 | date=February 2021 | article-number=e2020JE006504 | doi=10.1029/2020JE006504 | arxiv=2101.12361 | bibcode=2021JGRE..12606504A | s2cid=231728590 }}</ref> ဤလျှပ်စစ်ဓာတ် ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လျှပ်စီးလက်မှုထက် အဆပေါင်း တစ်ထောင်အထိ ပိုမိုအားကောင်းနိုင်သည်။<ref>{{cite web |editor1-last=Watanabe |editor1-first=Susan |date=February 25, 2006 |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html |title=Surprising Jupiter: Busy Galileo spacecraft showed jovian system is full of surprises |publisher=NASA |access-date=February 20, 2007 |archive-date=October 8, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008010724/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html }}</ref> အတွင်းပိုင်းမှ မြင့်တက်လာသော အပူရှိန်ကြောင့် တွန်းအားပေးခံရသည့် ရေတိမ်များသည် ကမ္ဘာ့ မုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့သော နည်းလမ်းမျိုးဖြင့် မုန်တိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite journal |last=Kerr |first=Richard A. |author-link=Richard Kerr (science journalist) |title=Deep, Moist Heat Drives Jovian Weather |journal=Science |year=2000 |volume=287 |issue=5455 |pages=946–947 |doi=10.1126/science.287.5455.946b |s2cid=129284864 |url=https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |access-date=April 26, 2022 |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203043417/https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |url-status=live }}</ref> ဂျူနို (Juno) အာကာသယာဉ် စူးစမ်းလေ့လာမှုအရ လေထု၏ အတန်ငယ် မြင့်မားသော နေရာရှိ အမိုးနီးယား-ရေ တိမ်များမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ''ရေပေါ်ပိုင်း လျှပ်စီးလက်ခြင်း'' (shallow lightning) တည်ရှိမှုကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | title=Small lightning flashes from shallow electrical storms on Jupiter | last1=Becker | first1=Heidi N. | author1-link=Heidi N. Becker | last2=Alexander | first2=James W. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Brennan | first5=Martin J. | last6=Brown | first6=Shannon T. | last7=Guillaume | first7=Alexandre | last8=Guillot | first8=Tristan | last9=Ingersoll | first9=Andrew P. | last10=Levin | first10=Steven M. | last11=Lunine | first11=Jonathan I. | last12=Aglyamov | first12=Yury S. | last13=Steffes | first13=Paul G. | journal=Nature | volume=584 | issue=7819 | pages=55–58 | year=2020 | doi=10.1038/s41586-020-2532-1 | pmid=32760043 | bibcode=2020Natur.584...55B | s2cid=220980694 | issn=0028-0836 | url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | access-date=March 6, 2021 | archive-date=September 29, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074856/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | url-status=live }}</ref> ဤလျှပ်စီးကြောင်းများသည် ရေခဲဖုံးလွှမ်းနေသော ရေနှင့်အမိုးနီးယား ရောစပ်ထားသည့် ''ပျော့ဖတ်လုံးများ'' (mushballs) ကို သယ်ဆောင်လာကြပြီး လေထု၏ အနက်ရှိုင်းသို့ ပြုတ်ကျကြသည်။<ref>{{cite journal | title=Storms and the Depletion of Ammonia in Jupiter: I. Microphysics of "Mushballs" | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Becker | first5=Heidi N.|author5-link=Heidi N. Becker | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=8 | page=e2020JE006403 | doi=10.1029/2020JE006404 | arxiv=2012.14316 | bibcode=2020JGRE..12506403G | s2cid=226194362 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ အထက်ပိုင်း လေထုတွင် အထက်လေထု လျှပ်စီးလက်မှုများကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့မှာ ၁.၄ မီလီစက္ကန့်ခန့် ကြာမြင့်သည့် တောက်ပသော အလင်းလက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ''elves'' သို့မဟုတ် ''sprites'' ဟု လူသိကြပြီး ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကြောင့် အပြာရောင် သို့မဟုတ် ပန်းရောင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite journal | title=Possible Transient Luminous Events Observed in Jupiter's Upper Atmosphere | last1=Giles | first1=Rohini S. | last2=Greathouse | first2=Thomas K. | last3=Bonfond | first3=Bertrand | last4=Gladstone | first4=G. Randall | last5=Kammer | first5=Joshua A. | last6=Hue | first6=Vincent | last7=Grodent | first7=Denis C. | last8=Gérard | first8=Jean-Claude | last9=Versteeg | first9=Maarten H. | last10=Wong | first10=Michael H. | last11=Bolton | first11=Scott J. | last12=Connerney | first12=John E. P. | last13=Levin | first13=Steven M. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=11 | article-number=e06659 | id=e06659 | doi=10.1029/2020JE006659 | arxiv=2010.13740 | bibcode=2020JGRE..12506659G | s2cid=225075904 }}</ref><ref>{{cite web | title=Juno Data Indicates 'Sprites' or 'Elves' Frolic in Jupiter's Atmosphere | date=October 27, 2020 | editor-first=Tony | editor-last=Greicius | website=NASA | url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere | access-date=December 30, 2020 | archive-date=January 27, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211238/https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere/ | url-status=live }}</ref> ဂျူပီတာ၏ တိမ်များတွင် တွေ့ရသော လိမ္မော်ရောင်နှင့် အညိုရောင်တို့မှာ နေမှလာသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ အရောင်ပြောင်းသွားတတ်သော အပေါ်သို့ စီးဆင်းလာသည့် ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ တိကျသော ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ မသေချာသေးသော်လည်း အဆိုပါ ပစ္စည်းများသည် ဖော့စဖရပ်စ်၊ ဆာလဖာ သို့မဟုတ် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite conference | last1=Strycker | first1=P. D. | last2=Chanover | first2=N. | last3=Sussman | first3=M. | last4=Simon-Miller | first4=A. |title=A Spectroscopic Search for Jupiter's Chromophores |work=DPS meeting No. 38, #11.15 |publisher=American Astronomical Society |year=2006 |bibcode=2006DPS....38.1115S}}</ref> ခရိုမိုဖိုး (chromophores) ဟု လူသိများသော ဤအရောင်စုံ ဒြပ်ပေါင်းများသည် အောက်ဘက်တိမ်ထပ်၏ ပိုမိုနွေးထွေးသော တိမ်များနှင့် ရောနှောနေကြသည်။ အပေါ်သို့ တက်လာသော ပူအောင်းစီးဆင်းမှု ဆဲလ်များ (convection cells) က ခရိုမိုဖိုးများကို ဖုံးကွယ်ထားသည့် ပုံဆောင်ခဲဖြစ်ပေါ်နေသော အမိုးနီးယားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသောအခါ အရောင်လင်းလက်သည့် ဇုန်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဂျူပီတာတွင် လည်ပတ်ဝင်ရိုး စောင်းမှု နည်းပါးသဖြင့် ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာ ဒေသထက် ဝင်ရိုးစွန်းများက နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်ကို အမြဲတမ်း ပိုမိုနည်းပါးစွာ လက်ခံရရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းအတွင်းရှိ ပူအောင်းစီးဆင်းမှု (convection) က စွမ်းအင်များကို ဝင်ရိုးစွန်းများဆီသို့ သယ်ဆောင်ပေးကာ တိမ်လွှာရှိ အပူချိန်များကို မျှတစေသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ===ဂယ်လီလီယံ လများ=== [[ဂယ်လီလီယို]] ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အရံလများဖြစ်သည့် အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး အရံလများထဲတွင် ပါဝင်ကြသည်။ အိုင်အို၊ ယူရိုပါနှင့် ဂဲနီမီးဒ်တို့၏ ပတ်လမ်းများသည် လက်ပလပ်စ် အသံဟုန်ညီမျှမှု (Laplace resonance) ဟု လူသိများသော ပုံစံတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာကို ပတ်လမ်းလေးပတ် ပတ်သည့်အခါတိုင်း ယူရိုပါက နှစ်ပတ်တိတိ ပတ်ပြီး၊ ဂဲနီမီးဒ်က တစ်ပတ်တိတိ ပတ်သည်။ ဤအသံဟုန်ညီမျှမှုကြောင့် ကြီးမားသော အရံလသုံးစင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုများသည် ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများကို ဘဲဥပုံစံများအဖြစ် ပုံသဏ္ဌာန်ပျက်ယွင်းစေသည်။ အကြောင်းမှာ အရံလ တစ်စင်းစီသည် ၎င်း၏ ပတ်လမ်း တစ်ပတ်ချင်းစီရှိ တူညီသော အမှတ်တွင် အိမ်နီးချင်း အရံလများထံမှ အပိုအထူးဆွဲငင်အားများကို ခံရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ဂျူပီတာ၏ ဒီရေစွမ်းအား (tidal force) သည် ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများကို စက်ဝိုင်းပုံစံ ဖြစ်လာစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite journal | last1=Musotto | first1=S. | last2=Varadi | first2=F. | last3=Moore | first3=W. B. | last4=Schubert | first4=G. |title=Numerical simulations of the orbits of the Galilean satellites |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=13969974 |journal=Icarus |year=2002 |volume=159 |issue=2 |pages=500–504 |doi=10.1006/icar.2002.6939 |bibcode=2002Icar..159..500M |access-date=February 19, 2007 |archive-date=August 10, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810071532/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=13969974 }}</ref> ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများတွင် ဘဲဥပုံစံ လွဲမှားမှု (eccentricity) ရှိနေခြင်းကြောင့် အရံလသုံးစင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်များကို ပုံမှန် ပြောင်းလဲတွန့်လိမ်စေသည်။ ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဂျူပီတာ၏ ဆွဲငင်အားက ၎င်းတို့ကို ဆန့်ထွက်စေပြီး၊ ဝေးရာသို့ ရွေ့သွားသည့်အခါ ပိုမိုလုံးဝန်းသော ပုံစံများဆီသို့ ပြန်လည် တန်ပြန်ပျော့ပြောင်းသွားစေသည်။ ဤကဲ့သို့ ဒီရေကြောင့် တွန့်လိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ရာမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ပွတ်တိုက်အားသည် အရံလများ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် အပူရှိန်ကို ထုတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဒီရေစွမ်းအား အပြင်းထန်ဆုံး ခံရသည့် အိုင်အိုလ၏ မီးတောင် လှုပ်ရှားမှုများတွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့ရှိရပြီး ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တွင်မူ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ပိုင်း မကြာသေးမီက ပြန်လည် ဖုံးလွှမ်းခဲ့ခြင်းကို ညွှန်ပြနေသည့် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ နုပျိုမှုတွင် အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိ တွေ့ရှိရသည်။<ref>{{cite book|page=446|title=Encyclopedia of the Solar System|year=2006|last1=McFadden|first1=Lucy-Ann|last2=Weissmann|first2=Paul|last3=Johnson|first3=Torrence|publisher=Elsevier Science|isbn=978-0-08-047498-4}}</ref> ==== အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ ==== [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ==== ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ ==== ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> {| style="width:550px; margin:0 auto;" cellpadding=0 cellspacing=0 | {| class="wikitable" style="text-align:right; margin:0 auto;" |+ [[လကမ္ဘာ]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသော ဂယ်လီလီယံလများ |- ! rowspan=2 | အမည် ! rowspan=2 | [[Help:IPA/English|IPA]] ! colspan=2 | အချင်း ! colspan=2 | ဒြပ်ထု ! colspan=2 | ပတ်လမ်း အချင်းဝက် ! colspan=2 | ပတ်လမ်းကာလ |- ! km ! ''D''_☾ ! kg ! ''M''_☾ ! km ! ''a''_☾ ! days ! ''T''_☾ |- ! [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|ˈ|aɪ|.|oʊ}}}} | 3,643.2<ref name="jplfact"/> | 1.05 | 8.9×10²² | 1.20 | 421,700 | 1.10 | 1.77 | 0.07 |- ! [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|j|ʊ|ˈ|r|oʊ|p|ə}}}} | 3,121.6<ref name="jplfact">{{cite web|last=Yeomans|first=Donald K.|date=13 July 2006|title=Planetary Satellite Physical Parameters|publisher=JPL Solar System Dynamics|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|access-date=5 November 2007|archive-date=14 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090814111752/http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|url-status=live}}</ref> | 0.90 | 4.8×10²² | 0.65 | 671,034 | 1.75 | 3.55 | 0.13 |- ! [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|ˈ|ɡ|æ|n|ɪ|m|iː|d}}}} | 5,268.2<ref name="Showman1999">{{cite journal |last1=Showman |first1=Adam P. |last2=Malhotra |first2=Renu |title=The Galilean Satellites |date=October 1, 1999 |journal=Science |volume=286 |pages=77–84 |doi=10.1126/science.286.5437.77 |url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf |pmid=10506564 |issue=5437 |bibcode=1999Sci...286...77S |access-date=January 17, 2008 |archive-date=May 14, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514231040/http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf |url-status=live }}</ref> | 1.50 | 14.8×10²² | 2.00 | 1,070,412 | 2.80 | 7.15 | 0.26 |- ! [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|k|ə|ˈ|l|ɪ|s|t|oʊ}}}} | 4,820.6<ref name="Anderson 2001">{{cite journal|last1=Anderson|first1=J. D. |last2=Jacobson, R. A. |last3=McElrath, T. P. |title=Shape, mean radius, gravity field and interior structure of Callisto |journal=Icarus| year=2001| volume=153|issue=1|pages=157–161|doi=10.1006/icar.2001.6664| bibcode=2001Icar..153..157A| last4=Moore|first4=W. B.|last5=Schubert |first5=G. |last6=Thomas |first6=P. C.|s2cid=120591546 }}</ref> | 1.40 | 10.8×10²² | 1.50 | 1,882,709 | 4.90 | 16.69 | 0.61 |} |- | [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|frameless|561px|center|အရောင်တုများဖြင့် ပြသထားသော ဂယ်လီလီယို အရံလများ ဖြစ်သည့် အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို (ဂျူပီတာမှ အကွာအဝေး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အတိုင်းအတာအရ စီထားသည်။)]] |- | style="font-size:0.9em; text-align:center;" | အရောင်တုများဖြင့် ပြသထားသော ဂယ်လီလီယို အရံလများ ဖြစ်သည့် အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို (ဂျူပီတာဂြိုဟ်မှ အကွာအဝေး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အတိုင်းအတာအရ စီထားသည်။) |} ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] fvy3wu57y633bup1t6npkdr3gev43p6 1057226 1057223 2026-10-11T06:24:23Z Dr Lotus Black 31011 /* မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ် */ 1057226 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ထို့နောက် ကြီးထွားလာနေသော ဂြိုဟ်သည် နှစ်ပေါင်း ၃ သန်းမှ ၄ သန်းအတွင်း ၎င်း၏ နောက်ဆုံး ထုထည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=Kruijer_et_al_2017>{{cite journal | title=Age of Jupiter inferred from the distinct genetics and formation times of meteorites | last1=Kruijer | first1=Thomas S. | last2=Burkhardt | first2=Christoph | last3=Budde | first3=Gerrit | last4=Kleine | first4=Thorsten | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=114 | issue=26 | pages=6712–6716 | date=June 2017 | doi=10.1073/pnas.1704461114 | pmid=28607079 | pmc=5495263 | bibcode=2017PNAS..114.6712K | doi-access=free }}</ref> ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=419|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ထုထည်ပမာဏ (volume) အနေဖြင့် အထက်ပိုင်း လေထုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ဟီလီယံ အချိုးအစား နည်းပါးရခြင်းမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒြပ်စင်တွဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင် မော်လီကျူး (H2) ထက် ဟီလီယံ အက်တမ်က ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal| title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B. |journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ ဆာလဖာနှင့် [[နီယွန်]] ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သကဲ့သို့<ref>{{cite book|title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |editor-first=Fran |editor-last=Bagenal |editor-first2=Timothy E. |editor-last2=Dowling |editor-first3=William B. |editor-last3=McKinnon |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-03545-7 |pages=59–75}}</ref> [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက် နှင့် [[မီသိန်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ဘင်ဇင်း ကဲ့သို့သော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K | last1=Kim | first1=S. J. | last2=Caldwell | first2=J. | last3=Rivolo | first3=A. R. | last4=Wagner | first4=R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာတွင် ခဲနေသော အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများ ပါရှိသည်။<ref>{{cite journal|title=Zonal Features in the Behavior of Weak Molecular Absorption Bands on Jupiter|first1=V. D. |last1=Vdovichenko |first2=A. M. |last2=Karimov |first3=G. A. |last3=Kirienko |first4=P. G. |last4=Lysenko |first5=V. G. |last5=Tejfel' |first6=V. A. |last6=Filippov |first7=G. A. |last7=Kharitonova |first8=A. P. |last8=Khozhenets |journal=Solar System Research |volume=55 |pages=35–46 |year=2021 |issue=1 |doi=10.1134/S003809462101010X |bibcode=2021SoSyR..55...35V |s2cid=255069821 }}</ref> ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ပိုမို သိပ်သည်းပြီး ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြား ဒြပ်စင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="voyager">{{cite journal | last1=Gautier | first1=D. | last2=Conrath | first2=B. | last3=Flasar | first3=M. | last4=Hanel | first4=R. | last5=Kunde | first5=V. | last6=Chedin | first6=A. | last7=Scott | first7=N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal | last1=Kunde | first1=V. G. | last2=Flasar | first2=F. M. | last3=Jennings | first3=D. E. | last4=Bézard | first4=B. | last5=Strobel | first5=D. F. | last6=Conrath | first6=B. J. | last7=Nixon | first7=C. A. | last8=Bjoraker | first8=G. L. | last9=Romani | first9=P. N. | last10=Achterberg | first10=R. K. | last11=Simon-Miller | first11=A. A. | last12=Irwin | first12=P. | last13=Brasunas | first13=J. C. | last14=Pearl | first14=J. C. | last15=Smith | first15=M. D. | last16=Orton | first16=G. S. | last17=Gierasch | first17=P. J. | last18=Spilker | first18=L. J. | last19=Carlson | first19=R. C. | last20=Mamoutkine | first20=A. A. | last21=Calcutt | first21=S. B. | last22=Read | first22=P. L. | last23=Taylor | first23=F. W. | last24=Fouchet | first24=T. | last25=Parrish | first25=P. | last26=Barucci | first26=A. | last27=Courtin | first27=R. | last28=Coustenis | first28=A. | last29=Gautier | first29=D. | last30=Lellouch | first30=E. | last31=Marten | first31=A. | last32=Prangé | first32=R. | last33=Biraud | first33=Y. | last34=Ferrari | first34=C. | last35=Owen | first35=T. C. | last36=Abbas | first36=M. M. | last37=Samuelson | first37=R. E. | last38=Raulin | first38=F. | last39=Ade | first39=P. | last40=Césarsky | first40=C. J. | last41=Grossman | first41=K. U. | last42=Coradini | first42=A. | display-authors=5 | title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment | journal=Science | date=September 10, 2004 | volume=305 | issue=5690 | pages=1582–1586 | doi=10.1126/science.1100240 | pmid=15319491 | bibcode=2004Sci...305.1582K | s2cid=45296656 | doi-access=free }}</ref> လေထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အချိုးအစားများသည် ဂြိုဟ်များဖြစ်တည်ခြင်း သီအိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နီးစပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Solar Nebula Supermarket|date=December 2017 |publisher=nasa.gov|url=https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|access-date=July 10, 2023|archive-date=July 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717222001/https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|url-status=live}}</ref> အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်းရှိ နီယွန် ပမာဏမှာ ထုထည်တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း ၂၀ ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ နေတွင်ရှိသော ပမာဏ၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | display-authors=5 | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ဟီလီယံကြွယ်ဝသော ရေစက်များအဖြစ် အနည်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းသောနေရာအထိ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |doi-access=free }}</ref> ရောင်စဉ်ဖတ်တိုင်းတာခြင်း (spectroscopy) ကို အခြေခံ၍ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အခြားဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ ပါဝင်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နည်းပါးပြီး အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် ဆာလဖာ အစရှိသော အဖြစ်များဆုံး အခြားဒြပ်စင်များ ပိုမိုပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> ဤဂြိုဟ်များကို [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး|ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်များ]] (ice giants) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်မှာ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်က အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ရေခဲအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် ရေခဲပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးစွာသာ ပါဝင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name=icegiantatmospheres>{{citation | url=https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | last=Hofstadter | first=Mark | title=The Atmospheres of the Ice Giants, Uranus and Neptune | year=2011 | publisher=[[National Research Council (United States)|US National Research Council]] | access-date=January 18, 2015 | work=White Paper for the Planetary Science Decadal Survey | pages=1–2 | archive-date=July 17, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230717232018/https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | url-status=live }}</ref> ===အရွယ်အစားနှင့် ဒြပ်ထု=== {{Main|ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု|ဂျူပီတာ အချင်းဝက်}} [[File:Jupiter size.png|alt=Refer to caption|thumb|ကြာသပတေးဂြိုဟ်အား ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၁ ဆခန့် ({{val|11.208|ul=R_Earth}}) ကျယ်ဝန်းပြီး ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၃၁၈ ဆ ရှိကာ<ref name="fact"/> ယင်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည်၏ ၂.၅ ဆ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပင် ကြီးမားထည်ဝါလှသဖြင့် နေနှင့် ဂျူပီတာတို့၏ ဒြပ်ထု လှည့်ပတ်ဗဟိုချက် (barycentre) သည် နေ၏ ဗဟိုချက်မှ နေ၏ အချင်းဝက် ၁.၀၆၈ ဆအကွာ၊ နေ၏ မျက်နှာပြင်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=MacDougal |first=Douglas W. |title=Newton's Gravity |url=https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd |url-access=limited |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=[https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd/page/n208 193]–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other |quote=the barycentre is 743,000&nbsp;km from the centre of the Sun. The Sun's radius is 696,000&nbsp;km, so it is 47,000&nbsp;km above the surface.|doi=10.1007/978-1-4614-5444-1_10 |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics }}</ref><ref name="burgess">{{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref> ဂျူပီတာ၏ အချင်းဝက်မှာ နေအချင်းဝက်၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့် ({{val|0.10275|ul=R_Solar}}) ရှိပြီး၊<ref name="shu82">{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 426] |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 }}</ref> ၎င်း၏ ထုထည်မှာ နေထုထည်၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ရှိကာ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုစလုံး၏ သိပ်သည်းဆမှာ အတူတူနီးပါး ဖြစ်သည်။<ref name="davis_turekian05">{{cite book | last1=Davis | first1=Andrew M. | last2=Turekian | first2=Karl K. | title=Meteorites, comets, and planets | volume=1 | series=Treatise on geochemistry | publisher=Elsevier | date=2005 | isbn=978-0-08-044720-9 | page=624}}</ref> အခြားသော အရာဝတ္ထုများ အထူးသဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များ (extrasolar planets) နှင့် [[ကြယ်ပုညို]]များ (brown dwarfs) ၏ ထုထည်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ''[[ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု]]'' ({{Jupiter mass}} သို့မဟုတ် {{Jupiter mass|Jup=y}}) ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ် HD 209458 b ၏ ထုထည်မှာ{{Jupiter mass|0.69}} ရှိပြီး ကြယ်ပုညို Gliese 229 b ၏ ထုထည်မှာ {{Jupiter mass|60.4}} ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://exoplanet.eu/home/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |first=Jean |last=Schneider |year=2009 |access-date=August 9, 2014 |archive-date=October 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028155019/https://exoplanet.eu/home/ |encyclopedia=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]] |url-status=live }}</ref><ref name="Feng2022">{{cite journal |last1=Feng |first1=Fabo |last2=Butler |first2=R. Paul |display-authors=etal |date=August 2022 |title=3D Selection of 167 Substellar Companions to Nearby Stars |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=262 |issue=21 |page=21 |doi=10.3847/1538-4365/ac7e57 |arxiv=2208.12720 |bibcode=2022ApJS..262...21F|s2cid=251864022 |doi-access=free }}</ref> ထို့အတူ ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာ အချင်းဝက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည့် [[ဂျူပီတာ အချင်းဝက်]]ကိုလည်း ဤအရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်အစားများကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "IAU XXIX">{{cite arXiv |eprint=1510.07674|last1=Mamajek|first1=E. E|title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties| last2=Prsa|first2=A|last3=Torres|first3=G|last4=Harmanec|first4=P|last5=Asplund|first5=M|last6=Bennett|first6=P. D|last7=Capitaine|first7=N|last8=Christensen-Dalsgaard|first8=J|last9=Depagne|first9=E|last10=Folkner|first10=W. M|last11=Haberreiter|first11=M|last12=Hekker|first12=S|last13=Hilton|first13=J. L|last14=Kostov|first14=V|last15=Kurtz|first15=D. W|last16=Laskar|first16=J|last17=Mason|first17=B. D|last18=Milone|first18=E. F|last19=Montgomery|first19=M. M|last20=Richards|first20=M. T|last21=Schou|first21=J|last22=Stewart|first22=S. G|class=astro-ph.SR|year=2015|display-authors= 3}}</ref> ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်နေမှုအတွင်းရှိ ''ကယ်လ်ဗင်-ဟယ်လ်ဟို့စ် ဖြစ်စဉ်'' (Kelvin–Helmholtz mechanism) ကြောင့် [[နေရောင်ခြည်]]မှ လက်ခံရရှိသည့် အပူထက် ပိုမိုများပြားသောအပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။<ref name="elkins-tanton">{{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton |date=2011 | title=Jupiter and Saturn | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=978-0-8160-7698-7 | edition=revised }}</ref>{{rp|30}}<ref>{{cite book | title=Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first=Patrick | last=Irwin | date=2003 | page=62 | isbn=978-3-540-00681-7 | publisher=Springer Science & Business Media | url=https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62 | access-date=April 23, 2022 | archive-date=June 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240619015914/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false | url-status=live }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဂျူပီတာသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁ မီလီမီတာ (၀.၀၃၉ လက်မ) ခန့် ကျုံ့ဝင်သွားစေသည်။<ref>{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first = Patrick G. J. | last = Irwin | publisher = Springer | orig-date = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63 | edition = Second | year = 2009 | page = 4 | quote = the radius of Jupiter is estimated to be currently shrinking by approximately 1&nbsp;mm/yr | isbn = 978-3-642-09888-8 | access-date = March 6, 2021 | archive-date = June 19, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240619015915/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63#v=snippet&q=%22kelvin%20helmholtz%20mechanism%22&f=false | url-status = live }}.</ref><ref name="guillot04">{{cite book | editor1-last=Bagenal | editor1-first=Fran | editor2-last=Dowling | editor2-first=Timothy E. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=William B. | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-81808-7 }}</ref> ဖြစ်တည်စ ကာလက ဂျူပီတာသည် ပိုမိုပူပြင်းခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ အချင်း၏ နှစ်ဆခန့် ကြီးမားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |year=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–325 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref><ref name="y168">{{cite web | title=Jupiter Was Formerly Twice Its Current Size and Had a Much Stronger Magnetic Field | website=California Institute of Technology | date=May 20, 2025 | url=https://www.caltech.edu/about/news/jupiter-was-formerly-twice-its-current-size-and-had-a-much-stronger-magnetic-field | access-date=October 30, 2025}}</ref> သီအိုရီဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာတွင် ထုထည် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုများပြားပါက အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်အမင်း ဖိသိပ်ခံရမည်ဖြစ်ရာ ဒြပ်ထု တိုးလာသော်လည်း ၎င်း၏ ထုထည်ပမာဏ (volume) မှာ ကျဆင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထုထည် အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်အတွက်မူ အချင်းဝက်မှာ သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="Seager2007">{{cite journal | last1=Seager | first1=S. | last2=Kuchner | first2=M. | last3=Hier-Majumder | first3=C. A. | last4=Militzer | first4=B. | title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=669 | issue=2 | pages=1279–1297 | year=2007 | doi=10.1086/521346 | arxiv=0707.2895 | bibcode=2007ApJ...669.1279S | s2cid=8369390 }}</ref> ရလဒ်အနေဖြင့် ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သမိုင်းကြောင်းတို့အရ ဂြိုဟ်တစ်စင်း ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့် အကြီးဆုံး အချင်းနီးပါးကို ရရှိထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="HTUW">{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? |year=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> ထုထည် တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်သည့် ဖြစ်စဉ်သည် သိသာထင်ရှားသော ကြယ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (stellar ignition) အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="tristan286">{{cite journal | last=Guillot | first=Tristan | title=Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System | journal=Science | year=1999 | volume=286 | issue=5437 | pages=72–77 | doi=10.1126/science.286.5437.72 | pmid=10506563 | bibcode=1999Sci...286...72G | access-date=April 24, 2022 | url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live }}</ref> ဟိုက်ဒရိုဂျင် ပေါင်းစပ်ပြီး [[ကြယ်]]တစ်စင်း ဖြစ်လာရန်အတွက် ဂျူပီတာသည် ထုထည် အဆ ၇၅ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားရန် လိုအပ်သော်လည်း၊ အသေးဆုံး [[ကြယ်ပုနီ]] (red dwarf) တစ်စင်းသည် [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် အချင်းဝက် အနည်းငယ်သာ ပိုကြီးနိုင်သဖြင့် ၎င်း၏ အချင်းမှာ လုံလောက်မှု ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal | title=The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets | last1=Burrows | first1=Adam | last2=Hubbard | first2=W. B. | last3=Lunine | first3=J. I. | last4=Liebert | first4=James | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=3 | pages=719–765 | date=July 2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.719 | arxiv=astro-ph/0103383 | bibcode=2001RvMP...73..719B | s2cid=204927572 | quote=Hence the HBMM at solar metallicity and Y_α = 50.25 is 0.07 – 0.074 {{solar mass}}, ... while the HBMM at zero metallicity is 0.092 {{solar mass}} }}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ====တိမ်တိုက်လွှာများ==== [[File:790106-0203 Voyager 58M to 31M reduced.gif|thumb|တစ်လတာ ကာလအတွင်း ရွေ့လျားနေသော ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ တိမ်လွှာစနစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] အာကာသယာဉ်မှ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းစဉ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တိမ်လွှာများက အမြဲတမ်းလိုလို ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့တွင် အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုက် (ammonium hydrosulfide) လည်း ပါဝင်နိုင်ခြေရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Coloring Jupiter's clouds: Radiolysis of ammonium hydrosulfide (NH4SH) | last1=Loeffler | first1=Mark J. | last2=Hudson | first2=Reggie L. | journal=Icarus | volume=302 | pages=418–425 | date=March 2018 | doi=10.1016/j.icarus.2017.10.041 | bibcode=2018Icar..302..418L | url=https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=April 25, 2022 }}</ref> ဤတိမ်များသည် လေထု၏ အပူချိန်ရပ်စဲရာ အလွှာ (tropopause) တွင် တည်ရှိကြပြီး လတ္တီတွဒ် အနေအထား အမျိုးမျိုး၌ အပူပိုင်း ဒေသများဟု လူသိများသော တန်းပြားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယင်းတို့ကို အရောင်လင်းလက်သော ဇုန်များနှင့် အရောင်ရင့်မှောင်သော ခါးပတ်များ (belts) ဟူ၍ ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် လည်ပတ်စီးဆင်းမှု ပုံစံများ၏ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုကြောင့် မုန်တိုင်းများနှင့် လေထု မငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဇုန်အလိုက် လေကြောင်းစီးကြောင်းများ (zonal jet streams) တွင် တစ်စက္ကန့်လျှင် မီတာ ၁၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၃၆၀ / မိုင် ၂၂၀) ရှိသော လေတိုက်နှုန်းမှာ သာမန်အားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book | chapter=Dynamics of Jupiter's Atmosphere | last1=Ingersoll | first1=Andrew P. | author-link1=Andrew Ingersoll | last2=Dowling | first2=Timothy E. | last3=Gierasch | first3=Peter J. | last4=Orton | first4=Glenn S. | last5=Read | first5=Peter L. | last6=Sánchez-Lavega | first6=Agustin | last7=Showman | first7=Adam P. | last8=Simon-Miller | first8=Amy A. | last9=Vasavada | first9=Ashwin R. | title=Jupiter. The Planet, Satellites and Magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | pages=105–128 | bibcode=2004jpsm.book..105I | url=https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=March 8, 2022 }}</ref> ဇုန်များသည် တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် အကျယ်အဝန်း အရောင်နှင့် အားကောင်းမှုတို့တွင် ပြောင်းလဲမှု ရှိတတ်သည်ကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိရသော်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များ အမည်ပေးနိုင်လောက်သည်အထိ လုံလောက်သော တည်ငြိမ်မှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ တိမ်လွှာသည် အနက်အားဖြင့် ကီလိုမီတာ ၅၀ (မိုင် ၃၁) ခန့်ရှိပြီး အမိုးနီးယား တိမ်ထပ် အနည်းဆုံး နှစ်ထပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် - ထိပ်ပိုင်းတွင် ပါးလွှာပြီး ပိုမိုကြည်လင်သော ဒေသတစ်ခုနှင့် အောက်ဘက်တွင် ပိုမိုထူထဲသော တိမ်ထပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုအတွင်း ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသော [[လျှပ်ပြက်ခြင်း|လျှပ်စီးလက်မှု]] အလင်းလက်များက ညွှန်ပြနေသည့်အတိုင်း အမိုးနီးယား တိမ်များ၏ အောက်ဘက်တွင် ပါးလွှာသော ရေတိမ်လွှာတစ်ခု တည်ရှိနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Lightning Generation in Moist Convective Clouds and Constraints on the Water Abundance in Jupiter | last1=Aglyamov | first1=Yury S. | last2=Lunine | first2=Jonathan | last3=Becker | first3=Heidi N. |author3-link=Heidi N. Becker| last4=Guillot | first4=Tristan | last5=Gibbard | first5=Seran G. | last6=Atreya | first6=Sushil | last7=Bolton | first7=Scott J. | last8=Levin | first8=Steven | last9=Brown | first9=Shannon T. | last10=Wong | first10=Michael H. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | volume=126 | issue=2 | id=e06504 | date=February 2021 | article-number=e2020JE006504 | doi=10.1029/2020JE006504 | arxiv=2101.12361 | bibcode=2021JGRE..12606504A | s2cid=231728590 }}</ref> ဤလျှပ်စစ်ဓာတ် ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လျှပ်စီးလက်မှုထက် အဆပေါင်း တစ်ထောင်အထိ ပိုမိုအားကောင်းနိုင်သည်။<ref>{{cite web |editor1-last=Watanabe |editor1-first=Susan |date=February 25, 2006 |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html |title=Surprising Jupiter: Busy Galileo spacecraft showed jovian system is full of surprises |publisher=NASA |access-date=February 20, 2007 |archive-date=October 8, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008010724/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html }}</ref> အတွင်းပိုင်းမှ မြင့်တက်လာသော အပူရှိန်ကြောင့် တွန်းအားပေးခံရသည့် ရေတိမ်များသည် ကမ္ဘာ့ မုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့သော နည်းလမ်းမျိုးဖြင့် မုန်တိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite journal |last=Kerr |first=Richard A. |author-link=Richard Kerr (science journalist) |title=Deep, Moist Heat Drives Jovian Weather |journal=Science |year=2000 |volume=287 |issue=5455 |pages=946–947 |doi=10.1126/science.287.5455.946b |s2cid=129284864 |url=https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |access-date=April 26, 2022 |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203043417/https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |url-status=live }}</ref> ဂျူနို (Juno) အာကာသယာဉ် စူးစမ်းလေ့လာမှုအရ လေထု၏ အတန်ငယ် မြင့်မားသော နေရာရှိ အမိုးနီးယား-ရေ တိမ်များမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ''ရေပေါ်ပိုင်း လျှပ်စီးလက်ခြင်း'' (shallow lightning) တည်ရှိမှုကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | title=Small lightning flashes from shallow electrical storms on Jupiter | last1=Becker | first1=Heidi N. | author1-link=Heidi N. Becker | last2=Alexander | first2=James W. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Brennan | first5=Martin J. | last6=Brown | first6=Shannon T. | last7=Guillaume | first7=Alexandre | last8=Guillot | first8=Tristan | last9=Ingersoll | first9=Andrew P. | last10=Levin | first10=Steven M. | last11=Lunine | first11=Jonathan I. | last12=Aglyamov | first12=Yury S. | last13=Steffes | first13=Paul G. | journal=Nature | volume=584 | issue=7819 | pages=55–58 | year=2020 | doi=10.1038/s41586-020-2532-1 | pmid=32760043 | bibcode=2020Natur.584...55B | s2cid=220980694 | issn=0028-0836 | url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | access-date=March 6, 2021 | archive-date=September 29, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074856/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | url-status=live }}</ref> ဤလျှပ်စီးကြောင်းများသည် ရေခဲဖုံးလွှမ်းနေသော ရေနှင့်အမိုးနီးယား ရောစပ်ထားသည့် ''ပျော့ဖတ်လုံးများ'' (mushballs) ကို သယ်ဆောင်လာကြပြီး လေထု၏ အနက်ရှိုင်းသို့ ပြုတ်ကျကြသည်။<ref>{{cite journal | title=Storms and the Depletion of Ammonia in Jupiter: I. Microphysics of "Mushballs" | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Becker | first5=Heidi N.|author5-link=Heidi N. Becker | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=8 | page=e2020JE006403 | doi=10.1029/2020JE006404 | arxiv=2012.14316 | bibcode=2020JGRE..12506403G | s2cid=226194362 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ အထက်ပိုင်း လေထုတွင် အထက်လေထု လျှပ်စီးလက်မှုများကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့မှာ ၁.၄ မီလီစက္ကန့်ခန့် ကြာမြင့်သည့် တောက်ပသော အလင်းလက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ''elves'' သို့မဟုတ် ''sprites'' ဟု လူသိကြပြီး ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကြောင့် အပြာရောင် သို့မဟုတ် ပန်းရောင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite journal | title=Possible Transient Luminous Events Observed in Jupiter's Upper Atmosphere | last1=Giles | first1=Rohini S. | last2=Greathouse | first2=Thomas K. | last3=Bonfond | first3=Bertrand | last4=Gladstone | first4=G. Randall | last5=Kammer | first5=Joshua A. | last6=Hue | first6=Vincent | last7=Grodent | first7=Denis C. | last8=Gérard | first8=Jean-Claude | last9=Versteeg | first9=Maarten H. | last10=Wong | first10=Michael H. | last11=Bolton | first11=Scott J. | last12=Connerney | first12=John E. P. | last13=Levin | first13=Steven M. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=11 | article-number=e06659 | id=e06659 | doi=10.1029/2020JE006659 | arxiv=2010.13740 | bibcode=2020JGRE..12506659G | s2cid=225075904 }}</ref><ref>{{cite web | title=Juno Data Indicates 'Sprites' or 'Elves' Frolic in Jupiter's Atmosphere | date=October 27, 2020 | editor-first=Tony | editor-last=Greicius | website=NASA | url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere | access-date=December 30, 2020 | archive-date=January 27, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211238/https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere/ | url-status=live }}</ref> ဂျူပီတာ၏ တိမ်များတွင် တွေ့ရသော လိမ္မော်ရောင်နှင့် အညိုရောင်တို့မှာ နေမှလာသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ အရောင်ပြောင်းသွားတတ်သော အပေါ်သို့ စီးဆင်းလာသည့် ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ တိကျသော ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ မသေချာသေးသော်လည်း အဆိုပါ ပစ္စည်းများသည် ဖော့စဖရပ်စ်၊ ဆာလဖာ သို့မဟုတ် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite conference | last1=Strycker | first1=P. D. | last2=Chanover | first2=N. | last3=Sussman | first3=M. | last4=Simon-Miller | first4=A. |title=A Spectroscopic Search for Jupiter's Chromophores |work=DPS meeting No. 38, #11.15 |publisher=American Astronomical Society |year=2006 |bibcode=2006DPS....38.1115S}}</ref> ခရိုမိုဖိုး (chromophores) ဟု လူသိများသော ဤအရောင်စုံ ဒြပ်ပေါင်းများသည် အောက်ဘက်တိမ်ထပ်၏ ပိုမိုနွေးထွေးသော တိမ်များနှင့် ရောနှောနေကြသည်။ အပေါ်သို့ တက်လာသော ပူအောင်းစီးဆင်းမှု ဆဲလ်များ (convection cells) က ခရိုမိုဖိုးများကို ဖုံးကွယ်ထားသည့် ပုံဆောင်ခဲဖြစ်ပေါ်နေသော အမိုးနီးယားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသောအခါ အရောင်လင်းလက်သည့် ဇုန်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဂျူပီတာတွင် လည်ပတ်ဝင်ရိုး စောင်းမှု နည်းပါးသဖြင့် ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာ ဒေသထက် ဝင်ရိုးစွန်းများက နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်ကို အမြဲတမ်း ပိုမိုနည်းပါးစွာ လက်ခံရရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းအတွင်းရှိ ပူအောင်းစီးဆင်းမှု (convection) က စွမ်းအင်များကို ဝင်ရိုးစွန်းများဆီသို့ သယ်ဆောင်ပေးကာ တိမ်လွှာရှိ အပူချိန်များကို မျှတစေသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ===ဂယ်လီလီယံ လများ=== [[ဂယ်လီလီယို]] ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အရံလများဖြစ်သည့် အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး အရံလများထဲတွင် ပါဝင်ကြသည်။ အိုင်အို၊ ယူရိုပါနှင့် ဂဲနီမီးဒ်တို့၏ ပတ်လမ်းများသည် လက်ပလပ်စ် အသံဟုန်ညီမျှမှု (Laplace resonance) ဟု လူသိများသော ပုံစံတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာကို ပတ်လမ်းလေးပတ် ပတ်သည့်အခါတိုင်း ယူရိုပါက နှစ်ပတ်တိတိ ပတ်ပြီး၊ ဂဲနီမီးဒ်က တစ်ပတ်တိတိ ပတ်သည်။ ဤအသံဟုန်ညီမျှမှုကြောင့် ကြီးမားသော အရံလသုံးစင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုများသည် ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများကို ဘဲဥပုံစံများအဖြစ် ပုံသဏ္ဌာန်ပျက်ယွင်းစေသည်။ အကြောင်းမှာ အရံလ တစ်စင်းစီသည် ၎င်း၏ ပတ်လမ်း တစ်ပတ်ချင်းစီရှိ တူညီသော အမှတ်တွင် အိမ်နီးချင်း အရံလများထံမှ အပိုအထူးဆွဲငင်အားများကို ခံရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ဂျူပီတာ၏ ဒီရေစွမ်းအား (tidal force) သည် ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများကို စက်ဝိုင်းပုံစံ ဖြစ်လာစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite journal | last1=Musotto | first1=S. | last2=Varadi | first2=F. | last3=Moore | first3=W. B. | last4=Schubert | first4=G. |title=Numerical simulations of the orbits of the Galilean satellites |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=13969974 |journal=Icarus |year=2002 |volume=159 |issue=2 |pages=500–504 |doi=10.1006/icar.2002.6939 |bibcode=2002Icar..159..500M |access-date=February 19, 2007 |archive-date=August 10, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810071532/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=13969974 }}</ref> ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများတွင် ဘဲဥပုံစံ လွဲမှားမှု (eccentricity) ရှိနေခြင်းကြောင့် အရံလသုံးစင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်များကို ပုံမှန် ပြောင်းလဲတွန့်လိမ်စေသည်။ ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဂျူပီတာ၏ ဆွဲငင်အားက ၎င်းတို့ကို ဆန့်ထွက်စေပြီး၊ ဝေးရာသို့ ရွေ့သွားသည့်အခါ ပိုမိုလုံးဝန်းသော ပုံစံများဆီသို့ ပြန်လည် တန်ပြန်ပျော့ပြောင်းသွားစေသည်။ ဤကဲ့သို့ ဒီရေကြောင့် တွန့်လိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ရာမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ပွတ်တိုက်အားသည် အရံလများ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် အပူရှိန်ကို ထုတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဒီရေစွမ်းအား အပြင်းထန်ဆုံး ခံရသည့် အိုင်အိုလ၏ မီးတောင် လှုပ်ရှားမှုများတွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့ရှိရပြီး ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တွင်မူ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ပိုင်း မကြာသေးမီက ပြန်လည် ဖုံးလွှမ်းခဲ့ခြင်းကို ညွှန်ပြနေသည့် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ နုပျိုမှုတွင် အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိ တွေ့ရှိရသည်။<ref>{{cite book|page=446|title=Encyclopedia of the Solar System|year=2006|last1=McFadden|first1=Lucy-Ann|last2=Weissmann|first2=Paul|last3=Johnson|first3=Torrence|publisher=Elsevier Science|isbn=978-0-08-047498-4}}</ref> ==== အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ ==== [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ==== ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ ==== ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> {| style="width:550px; margin:0 auto;" cellpadding=0 cellspacing=0 | {| class="wikitable" style="text-align:right; margin:0 auto;" |+ [[လကမ္ဘာ]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသော ဂယ်လီလီယံလများ |- ! rowspan=2 | အမည် ! rowspan=2 | [[Help:IPA/English|IPA]] ! colspan=2 | အချင်း ! colspan=2 | ဒြပ်ထု ! colspan=2 | ပတ်လမ်း အချင်းဝက် ! colspan=2 | ပတ်လမ်းကာလ |- ! km ! ''D''_☾ ! kg ! ''M''_☾ ! km ! ''a''_☾ ! days ! ''T''_☾ |- ! [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|ˈ|aɪ|.|oʊ}}}} | 3,643.2<ref name="jplfact"/> | 1.05 | 8.9×10²² | 1.20 | 421,700 | 1.10 | 1.77 | 0.07 |- ! [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|j|ʊ|ˈ|r|oʊ|p|ə}}}} | 3,121.6<ref name="jplfact">{{cite web|last=Yeomans|first=Donald K.|date=13 July 2006|title=Planetary Satellite Physical Parameters|publisher=JPL Solar System Dynamics|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|access-date=5 November 2007|archive-date=14 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090814111752/http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|url-status=live}}</ref> | 0.90 | 4.8×10²² | 0.65 | 671,034 | 1.75 | 3.55 | 0.13 |- ! [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|ˈ|ɡ|æ|n|ɪ|m|iː|d}}}} | 5,268.2<ref name="Showman1999">{{cite journal |last1=Showman |first1=Adam P. |last2=Malhotra |first2=Renu |title=The Galilean Satellites |date=October 1, 1999 |journal=Science |volume=286 |pages=77–84 |doi=10.1126/science.286.5437.77 |url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf |pmid=10506564 |issue=5437 |bibcode=1999Sci...286...77S |access-date=January 17, 2008 |archive-date=May 14, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514231040/http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf |url-status=live }}</ref> | 1.50 | 14.8×10²² | 2.00 | 1,070,412 | 2.80 | 7.15 | 0.26 |- ! [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|k|ə|ˈ|l|ɪ|s|t|oʊ}}}} | 4,820.6<ref name="Anderson 2001">{{cite journal|last1=Anderson|first1=J. D. |last2=Jacobson, R. A. |last3=McElrath, T. P. |title=Shape, mean radius, gravity field and interior structure of Callisto |journal=Icarus| year=2001| volume=153|issue=1|pages=157–161|doi=10.1006/icar.2001.6664| bibcode=2001Icar..153..157A| last4=Moore|first4=W. B.|last5=Schubert |first5=G. |last6=Thomas |first6=P. C.|s2cid=120591546 }}</ref> | 1.40 | 10.8×10²² | 1.50 | 1,882,709 | 4.90 | 16.69 | 0.61 |} |- | [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|frameless|561px|center|အရောင်တုများဖြင့် ပြသထားသော ဂယ်လီလီယို အရံလများ ဖြစ်သည့် အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို (ဂျူပီတာမှ အကွာအဝေး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အတိုင်းအတာအရ စီထားသည်။)]] |- | style="font-size:0.9em; text-align:center;" | အရောင်တုများဖြင့် ပြသထားသော ဂယ်လီလီယို အရံလများ ဖြစ်သည့် အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို (ဂျူပီတာဂြိုဟ်မှ အကွာအဝေး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အတိုင်းအတာအရ စီထားသည်။) |} ==နေအဖွဲ့အစည်းအပေါ် သက်ရောက်မှုများ== [[File:Jupiter showing SL9 impact sites.jpg|thumb|[[ရှိုးမစ်ကာ လီဗီနိုင်း ကြယ်တံခွန်]] ရိုက်ခတ်ခဲ့သော ဂျူပီတာရှိ အညိုရောင်အစက်ပြောက်]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ကြီးမားလှသော ဆွဲငင်အားကျင်း (gravity well) နှင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းနှင့် နီးကပ်သော တည်နေရာတို့ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ [[ရှိုးမစ်ကာ လီဗီနိုင်း ကြယ်တံခွန်|ဖုန်စုပ်စက်]]ဟု<ref>{{cite news | title=Caught in the act: Fireballs light up Jupiter | work=ScienceDaily | date=September 10, 2010 | url=https://www.sciencedaily.com/releases/2010/09/100909212309.htm | access-date=April 26, 2022 | archive-date=April 27, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220427013242/https://www.sciencedaily.com/releases/2010/09/100909212309.htm | url-status=live }}</ref> အမည်တွင်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ဂျူပီတာတွင် [[ကြယ်တံခွန်]]များကဲ့သို့သော ဝင်ရောက်ရိုက်ခတ်မှုများ ပိုမိုများပြားစွာ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Nakamura | first1=T. | last2=Kurahashi | first2=H. | title=Collisional Probability of Periodic Comets with the Terrestrial Planets: An Invalid Case of Analytic Formulation | journal=Astronomical Journal | year=1998 | volume=115 | issue=2 | pages=848–854 | doi=10.1086/300206 | bibcode=1998AJ....115..848N | doi-access=free }}</ref> ဥပမာအားဖြင့် ဂျူပီတာသည် ကမ္ဘာမြေထက် ပုံမှန်အားဖြင့် [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]နှင့် ကြယ်တံခွန် ရိုက်ခတ်မှုများကို အဆပေါင်း ၂၀၀ ခန့် ပိုမိုခံစားရသည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များက ဂျူပီတာသည် အတွင်းပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းအား ကြယ်တံခွန်များ ဝင်ရောက်ရိုက်ခတ်ခြင်းမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကာကွယ်ပေးထားသည်ဟု ယခင်က ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၂၀၀၈ ခုနှစ်က ကွန်ပျူတာ စံနမူနာ ဖန်တီးမှုများ (computer simulations) အရ ဂျူပီတာ၏ ဆွဲငင်အားသည် ကြယ်တံခွန်များ၏ ပတ်လမ်းများကို အတွင်းဘက်သို့ ပြောင်းလဲစေသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့ကို စုစည်းဆွဲငင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖယ်ထုတ်ခြင်းတို့ အကြိမ်များစွာ ဖြစ်ပေါ်စေသဖြင့် ဂျူပီတာကြောင့် အတွင်းပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းကို ဖြတ်သန်းသွားသော ကြယ်တံခွန် အရေအတွက် စုစုပေါင်း လျော့ကျသွားခြင်း မရှိကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ အချို့က ဂျူပီတာသည် [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]]မှ ကြယ်တံခွန်များကို ကမ္ဘာဆီသို့ ဆွဲငင်လာစေသည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ အချို့ကမူ ဂျူပီတာသည် [[အောတိမ်တိုက်|အော့ဗ် တိမ်တိုက်]]မှ ကမ္ဘာကို ကာကွယ်ပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသဖြင့် ဤအကြောင်းအရာမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များအကြား ယခုတိုင် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် [[ရှိုးမစ်ကာ လီဗီနိုင်း ကြယ်တံခွန်|ရှူးမိတ်ကာ-လီဗီ ၉]] ကြယ်တံခွန်သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် ဝင်ရောက်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=In Depth {{!}} P/Shoemaker-Levy 9|url=https://solarsystem.nasa.gov/asteroids-comets-and-meteors/comets/p-shoemaker-levy-9/in-depth|access-date=December 3, 2021|website=NASA Solar System Exploration|date=December 9, 2017 |archive-date=February 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202124627/https://solarsystem.nasa.gov/asteroids-comets-and-meteors/comets/p-shoemaker-levy-9/in-depth/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Howell|first=Elizabeth|date=January 24, 2018|title=Shoemaker-Levy 9: Comet's Impact Left Its Mark on Jupiter|url=https://www.space.com/19855-shoemaker-levy-9.html|access-date=December 3, 2021|website=Space.com|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206063559/https://www.space.com/19855-shoemaker-levy-9.html|url-status=live}}</ref> အဆိုပါ ရိုက်ခတ်မှုများကို [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]နှင့် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ် အပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နက္ခတ်တာရာ လေ့လာရေးစခန်းများက အနီးကပ် စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|last=information@eso.org|title=The Big Comet Crash of 1994 – Intensive Observational Campaign at ESO|url=https://www.eso.org/public/news/eso9402/|access-date=December 3, 2021|website=eso.org|language=en|archive-date=December 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203094812/https://www.eso.org/public/news/eso9402/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Top 20 Comet Shoemaker-Levy Images|url=https://www2.jpl.nasa.gov/sl9/top20.html|access-date=December 3, 2021|website=www2.jpl.nasa.gov|archive-date=November 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127142402/https://www2.jpl.nasa.gov/sl9/top20.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web | title=Hubble Observations Shed New Light on Jupiter Collision | first1=Donald | last1=Savage | first2=Jim | last2=Elliott | first3=Ray | last3=Villard | url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/hst_obs.html | access-date=December 3, 2021 | date=December 30, 2004 | website=nssdc.gsfc.nasa.gov | archive-date=November 12, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211112014938/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/hst_obs.html | url-status=live }}</ref> ယင်းဖြစ်ရပ်ကို မီဒီယာများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=NASA TV Coverage on Comet Shoemaker-Levy|url=https://www2.jpl.nasa.gov/sl9/tv_nasa.html|access-date=December 3, 2021|website=www2.jpl.nasa.gov|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908101213/https://www2.jpl.nasa.gov/sl9/tv_nasa.html|url-status=live}}</ref> ရှေးဦးခေတ် နက္ခတ္တဗေဒ မှတ်တမ်းများနှင့် ပုံဥပမာများကို စစ်ဆေးချက်အရ ၁၆၆၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၃၉ ခုနှစ်ကြားတွင် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ရိုက်ခတ်မှု လေ့လာစောင့်ကြည့်မှု ဥပမာ ရှစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ပြန်လည်သုံးသပ်ချက် တစ်ရပ်အရ ဤလေ့လာစောင့်ကြည့်မှုများသည် ရိုက်ခတ်မှုများ၏ ရလဒ် ဖြစ်လာနိုင်ခြေ အလွန်နည်းပါးကြောင်း သို့မဟုတ် လုံးဝမရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ သုတေသနအဖွဲ့၏ နောက်ထပ် စုံစမ်းစစ်ဆေးချက်များအရ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဂျီယိုဗာနီ ကာဆီနီ (Giovanni Cassini) တွေ့ရှိခဲ့သော ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အမည်းစက် လက္ခဏာမှာ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အမာရွတ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal | last1=Tabe | first1=Isshi | last2=Watanabe | first2=Jun-ichi | last3=Jimbo | first3=Michiwo | date=February 1997 |title=Discovery of a Possible Impact SPOT on Jupiter Recorded in 1690 | journal=Publications of the Astronomical Society of Japan | volume=49 | pages=L1–L5 | bibcode=1997PASJ...49L...1T | doi=10.1093/pasj/49.1.l1 | doi-access=free }}</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] pwcvlf2js6c0de1ev1o6oecgpo7a447 0 2891 1057236 1047899 2026-10-11T07:36:16Z Dr Lotus Black 31011 1057236 wikitext text/x-wiki {{For|ဤဆောင်းပါးသည် ဂြိုဟ်အကြောင်းဖြစ်သည်၊ ဂရိနတ်ဘုရား|ယူရေးနပ်စ်}} {{Infobox planet | name = ယူရေးနပ်စ် | symbol = [[File:Uranus symbol (bold).svg|24px|⛢]] | image = [[File:Uranus2.jpg|260px]] | caption = ၁၉၈၆ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] မှ<br>ယူရေးနစ်ပ်အား ရိုက်ကူးထားပုံ | discovery = yes | discoverer = [[{{#property:P61}}]] | discovered = ၁၃ မတ် ၁၇၈၁ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" />{{efn | These are the mean elements from VSOP87, together with derived quantities.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|20.11|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|3008|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|18.33|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2742|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|19.2184|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2875.04|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.046381}} | period = {{plainlist | * {{val|84.0205|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|30688.5|u=days}}}}<ref name="nasafact" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|42718}}}} Uranian [[solar day]]s<ref name="CSeligman" /> }} | synodic_period = 369.66&nbsp;days<ref name="fact" /> | avg_speed = 6.80&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{val|0.773|u=°}} to ecliptic<br>6.48° နေ၏ အီကွေတာသို့<br>1.02° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = {{val|74.006|u=°}} | arg_peri = {{val|96.998857|u=°}} | mean_anomaly = {{val|142.238600|u=°}} | satellites = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၂၇]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0229|0.0008}}{{efn | Calculated using data from Seidelmann, 2007.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> }} | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25559|4|u=km}}}}<br>4.007&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24973|20|u=km}}}}<br>3.929&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25362|7|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | circumference = {{nowrap|{{val|fmt=commas|159354.1|u=km}}}}<ref name="nasafact" /> | surface_area = {{val|8.1156|e=9|u=km2}}<ref name="nasafact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 15.91&nbsp;Earths | volume = {{val|6.833|e=13|u=km3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 63.086&nbsp;Earths | mass = {{val|8.6810|0.0013|e=25|u=kg}} <br> 14.536&nbsp;Earths<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> <br> [[standard gravitational parameter|GM]]={{nowrap|{{val|fmt=commas|5793939|13|u=km³/s²}}}} | density = {{val|1.27|u=g/cm3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | surface_grav = {{val|8.69|ul=m/s2}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}}<br>0.886&nbsp;[[g-force|g]] | escape_velocity = 21.3&nbsp;km/s<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | sidereal_day = {{val|0.71833|u=day}}<br> {{nowrap|17 [[နာရီ|h]] 14 min 24 [[စက္ကန့်|s]]}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | rot_velocity = 2.59&nbsp;km/s <br> 9,320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97.77° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|17|9|15}}<br>257.311°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | declination = −15.175°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.300 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.51 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = 5.9<ref name="ephemeris" /> to 5.32<ref name="fact" /> | angular_size = 3.3″ to 4.1″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 1&nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] level<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> | min_temp_1 = | mean_temp_1 = {{Convert|76|K|C}} | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1&nbsp;bar<br>([[ထရိုပိုပေါ့စ်|tropopause]])<ref name="Lunine 1993" /> | min_temp_2 = 47&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp_2 = 57&nbsp;K | pronounced = {{IPAc-en|audio=uranus.ogg|ˈ|jʊər|ə|n|ə|s}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Uranus.ogg|j|ʊ|ˈ|r|eɪ|n|ə|s}}<ref name="OED" /><ref name="BBCOUP" /> | adjectives = Uranian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" />{{efn | Calculation of He, H₂ and CH₄ molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H₂ proportions measured at the tropopause. }} | scale_height = 27.7&nbsp;km<ref name="fact" /> | atmosphere_composition = ''(Below 1.3 bar)''<br> '''Gases''': * 83&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) * 15&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟီလီယမ်]] (He) * 2.3% [[မီသိန်း]] (CH₄) * 0.009%&nbsp;(0.007–0.015%) [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) '''ရေခဲ''': * [[အမိုးနီးယား]] * [[ရေ]] * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] * [[methane hydrate|မီသိန်း ဟိုက်ဒရိုဒ်]] }} '''ယူရေးနပ်စ်'''({{lang-en|Uranus}})သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်ပါက သတ္တမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသော [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အများစုကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ''ရေခဲ'' သို့မဟုတ် ''အငွေ့ပျံလွယ်သော ပစ္စည်းများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် အလွန်အမင်း ဆုံမှတ်လွန်အရည်အဆင့် (Supercritical fluid) ရှိ ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ရှုပ်ထွေးသော အလွှာလိုက် တိမ်စနစ် တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး [[အပူချိန်]] (၄၉ ကယ်လ်ဗင် / −၂၂၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးရပ်စ် / −၃၇၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ထင်ရှားသော ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု ရှိပြီး ၁၇ နာရီနှင့် ၁၄ မိနစ် ကြာမြင့်သော ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှုကာလ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ကမ္ဘာ့နှစ် ၈၄ နှစ် ကြာမြင့်သည့် ပတ်လမ်းကာလအတွင်း ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည် အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုစိုးမိုးသော ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး အချင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ထုထည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ၎င်း၏ အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်ဝတ္ထု ဝန်းရံအလွှာ၏ အတွင်းဘက်တွင် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တစ်ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းကို ထူထဲသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]] လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်း၌ ရေဖြင့် ဓာတ်ပြုကွဲထွက်ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ လေထုအတွင်း၌ တစ်နာရီလျှင် ၉၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးစွန်းခြမ်းရှိ အပြောင်းအလဲများနှင့် မမှန်ကန်သော တိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုများကဲ့သို့သော ရှင်းပြ၍မရသေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များစွာ ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဂြိုဟ်သည် အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတွင်းပိုင်း အပူချိန် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ယခုထိတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်တွင် ကွင်းစနစ်၊ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နယ်ပယ်နှင့် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များစွာ ရှိသည်။ အလွန်အမင်း မှောင်မည်းနေသော ကွင်းစနစ်သည် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းရောင်၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်းတွင် လူသိများသော ပုံမှန်အရံလ ၁၉ စင်း ပါဝင်ပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၄ စင်းမှာ အတွင်းဘက်ကျသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော နေရာများတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး မဟာဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းဖြစ်သည့် [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]] (Miranda)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီယယ်]] (Ariel)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီယယ်]] (Umbriel)၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေးနီးယား]] (Titania) နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အော်ဘီယွန်]] (Oberon) တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်မှ ပိုမိုဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် ပတ်နေကြသည်မှာ လူသိများသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အရံလ ၁၀ စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ်သည် အလွန်အမင်း အချိုးမညီဘဲ ဓာတ်ပြုနေသော အမှုန်အမွှားများစွာ ပါရှိကာ ယင်းတို့သည် ကွင်းများနှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ မှောင်မည်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း အလွန် မှိန်ဖျော့ပြီး နောက်ခံ ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားသဖြင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ပထမဆုံး စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ချိန်အထိ ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ၎င်းကို တွေ့ရှိပြီး ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုခန့် အကြာတွင် ဂရိ ရှေးဦးနတ်ဘုရားများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သော ဂရိနတ်ဘုရား [[ယူရေးနပ်စ်]]ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤဂြိုဟ်သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ် ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က တစ်ကြိမ်သာ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခုခေတ်တွင် မှန်ပြောင်းများဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၂၃-၂၀၃၂ ဆန်းစစ်ချက်တွင် အဆိုပြုထားသော ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေး မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် နက္ခတ္တဗေဒ ဆန်းစစ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Tianwen-4 အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ပျံသန်းရန် အဆိုပြုထားသဖြင့် ထိုဂြိုဟ်သို့ ထပ်မံသွားရောက် လည်ပတ်လိုသည့် ဆန္ဒများစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ရှေးကျသည့် ဂြိုဟ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မှိန်ဖျော့မှုနှင့် နှေးကွေးသော ပတ်လမ်းကြောင့် ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။<ref>{{cite web |title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program |url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |archive-date=1 May 2021 |access-date=5 May 2021 |work=Monterey Institute for Research in Astronomy}}</ref> [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ လူသိများသော နယ်နိမိတ်များကို ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]၏ အကူအညီဖြင့် အတန်းအစား သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယူရေးနပ်စ်၏ အကွာအဝေးမှာ [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် နေမှ နှစ်ဆခန့် ပိုဝေးသောကြောင့် ယူရေးနပ်စ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသိများသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အရွယ်အစားကို အမှန်တကယ်ပင် နှစ်ဆ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း=== [[File:William Herschel01.jpg|thumb|left|upright|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဝီလျံဟာရှယ်]] ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုမီက ယူရေးနပ်စ်ကို အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကြယ်]]တစ်စင်းအဖြစ်သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ကြယ်များ၏ တည်နေရာများကို တိုင်းတာခဲ့သော ဟပါခပ်စ် (Hipparchus) က လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ပုံရပြီး ၎င်း၏ ကြယ်စာရင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် [[တော်လမီ]]၏ အယ်လ်မာဂျက် (Almagest) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြယ်စာရင်းတွင် [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်း]] (Virgo) အတွင်း လေးထောင့်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကြယ်လေးစင်း၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကြယ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းမှာ မရှိတော့သော်လည်း ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယူရေးနပ်စ်သည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Bourtembourg |first=René |date=November 2013 |title=Was Uranus Observed by Hipparchus? |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |bibcode=2013JHA....44..377B |doi=10.1177/002182861304400401 |issn=0021-8286 |s2cid=122482074}}</ref> အစောဆုံး သေချာတိကျသော မြင်တွေ့မှုမှာ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး ဂျွန် ဖလက်စတီဒ် (John Flamsteed) ဆိုသူက ၎င်းကို အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကာ 34 Tauri ဟု ကြယ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘရက်ဒ်လေ (James Bradley) က ၁၇၄၈၊ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ တိုဘီးယပ်စ် မေယာ (Tobias Mayer) က ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ပီယာ ရှားလ် လီ မွန်နီယာ (Pierre Charles Le Monnier) သည် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်ကြားတွင် လေးညဆက်တိုက် အပါအဝင် ယူရေးနပ်စ်ကို အနည်းဆုံး ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ရှိ သူ၏ အိမ်ခြံဝင်း (ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒ ပြတိုက်)<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2007}}</ref> မှနေ၍ ယူရေးနပ်စ်ကို စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ (၁၇၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်) ၎င်းကို [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု အဖြစ် ကနဦး သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="Ref-1">{{cite journal |last1=Herschel |first1=Mr. |author1-link=William Herschel |date=1781 |title=Account of a Comet |url=https://www.jstor.org/stable/106542 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |issue=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |issn=0261-0523 |jstor=106542 |s2cid=186208953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114030451/https://www.jstor.org/stable/106542 |archive-date=14 January 2026 |access-date=30 January 2026 |url-status=live}}</ref> ဟာရှယ်သည် သူတွေ့ရှိခဲ့သော အရာဝတ္ထုအသစ်ကို ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း<ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> အခြားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များကမူ တခြားနည်းဖြင့် သံသယဝင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဖင်လန်-ဆွီဒင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အန်ဒါစ် ဂျိုဟန် လက်ဇယ် (Anders Johan Lexell) သည် ထိုအရာဝတ္ထုအသစ်၏ ပတ်လမ်းကို ပထမဆုံး တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းက ယင်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် [[ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ ဘာလင်မြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် အီလာ့တ် ဘိုဒီ (Johann Elert Bode) က ဟာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ''စနေဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို ကျော်လွန်၍ လှည့်ပတ်နေပြီး ယခုအချိန်အထိ မသိရှိရသေးသော ဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအဖြစ် ယူဆနိုင်သည့် ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်တစ်စင်း'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘိုဒီက ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံစံနီးပါးရှိသော ပတ်လမ်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပိုမိုဆင်တူကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ အဓိက နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီးများမှ ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသောအရာကို ဂရုတစိုက်နှင့်ကြည့်ကြရာတွင် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုက ပြုမူထိုက်သည်တို့ကို မပြုမူဘဲနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနောက် နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဇွဲဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါတွင် ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသော အရာသည် လမ်းတစ်ခုတွင် သွားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဟာရှယ်အား ထိုဂြိုဟ်ကို စတင်၍ တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ထိုအခါ ဟာရှယ်က ပထမတွင် သူ့အား စောင့်ရှောက်ထားသည့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကို အမွှမ်းတင်လိုသဖြင့် သူတွေ့ရှိခဲ့သည့် ထိုဂြိုဟ်ကို ဂျော်ဂျီ ယန်ဆိဒပ်ဟု အမည်ပေးလိုက်လေသည်။ ထိုအမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက သဘောမကျကြချေ။ ထိုကြောင့် နာမည်အမျိုးမျိုးကို ပေးခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ယူရေးနပ်စ်ဟူသော အမည်ကို အကြံပေး လိုက်လေသည်။ မကြာမီမှာပင် အရာဝတ္ထုကို ဂြိုဟ်အသစ်တစ်စင်းအဖြစ် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟာရှယ်က တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဇက် ဘန့်ခ်စ် (Joseph Banks) ထံသို့ ဤသို့ အသိအမှတ်ပြု ပြောကြားခဲ့သည် - ''ဥရောပရှိ အထင်ရှားဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များအရ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျွန်ုပ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ထောက်ပြခဲ့သော ကြယ်အသစ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ မူလဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။'' သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဘုရင် ဂျော့ချ် (King George III) က နန်းရင်းမိသားစုအနေဖြင့် သူ၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဝင်းဆာ (Windsor) သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရန် ဟာရှယ်အား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂၀၀ (၂၀၂၅ ခုနှစ် တန်ဖိုးအရ ပေါင် ၂၆,၀၀၀ နှင့် ညီမျှသော) နှစ်စဉ်စရိတ်ငွေကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ===အမည်ပေးခြင်း=== [[File:Uranus, Earth size comparison 2.jpg|thumb|ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]] ရှေးပညာရှင်များကမူ အထူးသဖြင့် ဂရိလူမျိုးတို့က ယူရေးနပ်စ်မှာ ရှေးအကျဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်အရ ကောင်းကင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနေလေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ထိုနတ်ကြီးက ကမ္ဘာမြေကြီးသို့ အပူ၊ အလင်းနှင့် မိုးများကို ပေးခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် ဂျီယာအမည်ရှိသော ကမ္ဘာမြေကြီး နတ်သမီး၏ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုင်းကလုပ်၊ တိုင်တန်နှင့် [[အဲရီးဇ်]] ဆိုသည့် လက်ပေါင်းတစ်ရာစီရှိသော ဘီလူးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ သားအငယ်ဆုံး ဆက်တန် (စနေဂြိုဟ်) က သူ၏ နန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ သူ့အား သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ဖျူရီးခေါ် ဒေါသတရားသည် ယူရေးနပ်စ်၏ သွေးမှ ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ယူရေးနပ်စ်၌ လ၊ သို့မဟုတ် အရံဂြိုဟ် ၅ လုံးရှိသည်။ ထိုလများကို (၁) အေရီယမ်၊ (၂) အမ်ဗရီယယ်၊ (၃) တိုင်တန်းနီးယား၊ (၄) အိုဗရွန်နှင့် (၅) မီရန်ဒါဟု အမည် ပေးထားသည်။ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခြောက်ခုမြောက် လတစ်လုံးပင် ရှိလိမ့်ဦးမည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်ကလေးများသည် သေးငယ်လှသဖြင့် လွန်စွာ မိန်ကြသည်။ ယင်းတို့၏ လမ်းများမှာလည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်လျက် တည်ရှိနေကြသည်၊ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ ထူးခြားချက်မှာ ယင်းတို့၏ ပြင်ညီသည် ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်၏ ပြင်ညီတွင်၊ သို့မဟုတ် ပြင်ညီလောက်တွင် တည်ရှိမနေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ယူရေးနပ်၏ ပြင်ညီတွင်မရှိဘဲ ထို့ပြင်ညီနှင့် မျဉ်းမတ်နီးနီးတွင် တည်ရှိနေကြသဖြင့် ထိုအရန်ဂြိုဟ်များသည် သွားလျက်ရှိသော ပြင်ညီများကို ကမ္ဘာမှ ကြည့်လျှင် တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ ပြားလိုက် မြင်ရလေသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ လမ်းများသည် ၉၈ ဒီဂရီ မျှတွင် တည်ရှိကြသဖြင့် မျဉ်းမတ်ထက်ပင် ကျော်လွန်နေလေသည်။ ထိုကြောင့် ယူရေးနပ်၏ အရန်ဂြိုဟ်များသည် ယင်းတို့၏ လမ်းများကို သွားကြရာတွင် ပြောင်းပြန် သွားလျက်ရှိကြသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== *[[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] == မှတ်စု == {{notes | notes = {{efn | name = atmospheric pressure | Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure. }} }} ==ကိုးကား== {{reflist|2 |refs= <ref name="OED"> {{cite encyclopedia | title = Uranus | encyclopedia = Oxford English Dictionary | edition = 2 | date = 1989 }}</ref> <ref name="BBCOUP"> The BBC Pronunciation Unit notes that {{IPA|/ˈjʊərənəs/}} "is the preferred usage of astronomers":{{cite book|last=Olausson|first=Lena|author2=Sangster, Catherine |title=The Oxford BBC Guide to Pronunciation|url=https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau/page/404 404]|isbn=978-0-19-280710-6 }}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = December 30, 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| publisher = American Geophysical Union| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}}</ref> <ref name="Conrath Gautier et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15003| last1 = Conrath| first1 = B.| last2 = Gautier| first2 = D.| last3 = Hanel| first3 = R.| last4 = Lindal| first4 = G.| last5 = Marten| first5 = A.| year = 1987| title = The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15003–15010| bibcode = 1987JGR....9215003C| ref = {{sfnRef|Conrath Gautier et al.|1987}}}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=April 3, 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=April 10, 2009 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}}</ref> <ref name="ephemeris"> {{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred |work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626153349/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archivedate=2007-06-26|date=2005|accessdate=June 14, 2007 }}</ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal| doi = 10.1146/annurev.aa.31.090193.001245| last = Lunine| first = Jonathan I.| date=September 1993 | title = The Atmospheres of Uranus and Neptune| journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics| volume = 31| pages = 217–263| bibcode = 1993ARA&A..31..217L| ref = harv}}</ref> <ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| url = https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| pmid = | pmc = | bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="nasafact">{{cite web|url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts|title = NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures|publisher = NASA|last = Munsell|first = Kirk|accessdate = August 13, 2007|date = May 14, 2007|archivedate = 9 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus}}</ref> <ref name="CSeligman"> {{cite web | last = Seligman | first = Courtney | title = Rotation Period and Day Length | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title = Uranus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = August 10, 2007|date = January 31, 2005|archive-date = 4 August 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html}}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] 5l7sywxp6lj6ufc8la4rvdjhhxztmcb 1057237 1057236 2026-10-11T07:38:46Z Dr Lotus Black 31011 /* ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း */ 1057237 wikitext text/x-wiki {{For|ဤဆောင်းပါးသည် ဂြိုဟ်အကြောင်းဖြစ်သည်၊ ဂရိနတ်ဘုရား|ယူရေးနပ်စ်}} {{Infobox planet | name = ယူရေးနပ်စ် | symbol = [[File:Uranus symbol (bold).svg|24px|⛢]] | image = [[File:Uranus2.jpg|260px]] | caption = ၁၉၈၆ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] မှ<br>ယူရေးနစ်ပ်အား ရိုက်ကူးထားပုံ | discovery = yes | discoverer = [[{{#property:P61}}]] | discovered = ၁၃ မတ် ၁၇၈၁ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" />{{efn | These are the mean elements from VSOP87, together with derived quantities.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|20.11|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|3008|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|18.33|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2742|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|19.2184|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2875.04|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.046381}} | period = {{plainlist | * {{val|84.0205|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|30688.5|u=days}}}}<ref name="nasafact" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|42718}}}} Uranian [[solar day]]s<ref name="CSeligman" /> }} | synodic_period = 369.66&nbsp;days<ref name="fact" /> | avg_speed = 6.80&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{val|0.773|u=°}} to ecliptic<br>6.48° နေ၏ အီကွေတာသို့<br>1.02° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = {{val|74.006|u=°}} | arg_peri = {{val|96.998857|u=°}} | mean_anomaly = {{val|142.238600|u=°}} | satellites = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၂၇]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0229|0.0008}}{{efn | Calculated using data from Seidelmann, 2007.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> }} | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25559|4|u=km}}}}<br>4.007&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24973|20|u=km}}}}<br>3.929&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25362|7|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | circumference = {{nowrap|{{val|fmt=commas|159354.1|u=km}}}}<ref name="nasafact" /> | surface_area = {{val|8.1156|e=9|u=km2}}<ref name="nasafact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 15.91&nbsp;Earths | volume = {{val|6.833|e=13|u=km3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 63.086&nbsp;Earths | mass = {{val|8.6810|0.0013|e=25|u=kg}} <br> 14.536&nbsp;Earths<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> <br> [[standard gravitational parameter|GM]]={{nowrap|{{val|fmt=commas|5793939|13|u=km³/s²}}}} | density = {{val|1.27|u=g/cm3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | surface_grav = {{val|8.69|ul=m/s2}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}}<br>0.886&nbsp;[[g-force|g]] | escape_velocity = 21.3&nbsp;km/s<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | sidereal_day = {{val|0.71833|u=day}}<br> {{nowrap|17 [[နာရီ|h]] 14 min 24 [[စက္ကန့်|s]]}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | rot_velocity = 2.59&nbsp;km/s <br> 9,320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97.77° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|17|9|15}}<br>257.311°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | declination = −15.175°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.300 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.51 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = 5.9<ref name="ephemeris" /> to 5.32<ref name="fact" /> | angular_size = 3.3″ to 4.1″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 1&nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] level<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> | min_temp_1 = | mean_temp_1 = {{Convert|76|K|C}} | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1&nbsp;bar<br>([[ထရိုပိုပေါ့စ်|tropopause]])<ref name="Lunine 1993" /> | min_temp_2 = 47&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp_2 = 57&nbsp;K | pronounced = {{IPAc-en|audio=uranus.ogg|ˈ|jʊər|ə|n|ə|s}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Uranus.ogg|j|ʊ|ˈ|r|eɪ|n|ə|s}}<ref name="OED" /><ref name="BBCOUP" /> | adjectives = Uranian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" />{{efn | Calculation of He, H₂ and CH₄ molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H₂ proportions measured at the tropopause. }} | scale_height = 27.7&nbsp;km<ref name="fact" /> | atmosphere_composition = ''(Below 1.3 bar)''<br> '''Gases''': * 83&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) * 15&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟီလီယမ်]] (He) * 2.3% [[မီသိန်း]] (CH₄) * 0.009%&nbsp;(0.007–0.015%) [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) '''ရေခဲ''': * [[အမိုးနီးယား]] * [[ရေ]] * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] * [[methane hydrate|မီသိန်း ဟိုက်ဒရိုဒ်]] }} '''ယူရေးနပ်စ်'''({{lang-en|Uranus}})သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်ပါက သတ္တမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသော [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အများစုကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ''ရေခဲ'' သို့မဟုတ် ''အငွေ့ပျံလွယ်သော ပစ္စည်းများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် အလွန်အမင်း ဆုံမှတ်လွန်အရည်အဆင့် (Supercritical fluid) ရှိ ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ရှုပ်ထွေးသော အလွှာလိုက် တိမ်စနစ် တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး [[အပူချိန်]] (၄၉ ကယ်လ်ဗင် / −၂၂၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးရပ်စ် / −၃၇၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ထင်ရှားသော ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု ရှိပြီး ၁၇ နာရီနှင့် ၁၄ မိနစ် ကြာမြင့်သော ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှုကာလ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ကမ္ဘာ့နှစ် ၈၄ နှစ် ကြာမြင့်သည့် ပတ်လမ်းကာလအတွင်း ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည် အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုစိုးမိုးသော ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး အချင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ထုထည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ၎င်း၏ အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်ဝတ္ထု ဝန်းရံအလွှာ၏ အတွင်းဘက်တွင် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တစ်ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းကို ထူထဲသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]] လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်း၌ ရေဖြင့် ဓာတ်ပြုကွဲထွက်ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ လေထုအတွင်း၌ တစ်နာရီလျှင် ၉၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးစွန်းခြမ်းရှိ အပြောင်းအလဲများနှင့် မမှန်ကန်သော တိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုများကဲ့သို့သော ရှင်းပြ၍မရသေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များစွာ ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဂြိုဟ်သည် အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတွင်းပိုင်း အပူချိန် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ယခုထိတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်တွင် ကွင်းစနစ်၊ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နယ်ပယ်နှင့် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များစွာ ရှိသည်။ အလွန်အမင်း မှောင်မည်းနေသော ကွင်းစနစ်သည် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းရောင်၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်းတွင် လူသိများသော ပုံမှန်အရံလ ၁၉ စင်း ပါဝင်ပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၄ စင်းမှာ အတွင်းဘက်ကျသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော နေရာများတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး မဟာဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းဖြစ်သည့် [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]] (Miranda)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီယယ်]] (Ariel)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီယယ်]] (Umbriel)၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေးနီးယား]] (Titania) နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အော်ဘီယွန်]] (Oberon) တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်မှ ပိုမိုဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် ပတ်နေကြသည်မှာ လူသိများသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အရံလ ၁၀ စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ်သည် အလွန်အမင်း အချိုးမညီဘဲ ဓာတ်ပြုနေသော အမှုန်အမွှားများစွာ ပါရှိကာ ယင်းတို့သည် ကွင်းများနှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ မှောင်မည်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း အလွန် မှိန်ဖျော့ပြီး နောက်ခံ ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားသဖြင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ပထမဆုံး စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ချိန်အထိ ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ၎င်းကို တွေ့ရှိပြီး ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုခန့် အကြာတွင် ဂရိ ရှေးဦးနတ်ဘုရားများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သော ဂရိနတ်ဘုရား [[ယူရေးနပ်စ်]]ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤဂြိုဟ်သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ် ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က တစ်ကြိမ်သာ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခုခေတ်တွင် မှန်ပြောင်းများဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၂၃-၂၀၃၂ ဆန်းစစ်ချက်တွင် အဆိုပြုထားသော ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေး မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် နက္ခတ္တဗေဒ ဆန်းစစ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Tianwen-4 အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ပျံသန်းရန် အဆိုပြုထားသဖြင့် ထိုဂြိုဟ်သို့ ထပ်မံသွားရောက် လည်ပတ်လိုသည့် ဆန္ဒများစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ရှေးကျသည့် ဂြိုဟ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မှိန်ဖျော့မှုနှင့် နှေးကွေးသော ပတ်လမ်းကြောင့် ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။<ref>{{cite web |title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program |url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |archive-date=1 May 2021 |access-date=5 May 2021 |work=Monterey Institute for Research in Astronomy}}</ref> [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ လူသိများသော နယ်နိမိတ်များကို ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]၏ အကူအညီဖြင့် အတန်းအစား သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယူရေးနပ်စ်၏ အကွာအဝေးမှာ [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် နေမှ နှစ်ဆခန့် ပိုဝေးသောကြောင့် ယူရေးနပ်စ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသိများသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အရွယ်အစားကို အမှန်တကယ်ပင် နှစ်ဆ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း=== [[File:William Herschel01.jpg|thumb|left|upright|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဝီလျံဟာရှယ်]] ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုမီက ယူရေးနပ်စ်ကို အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကြယ်]]တစ်စင်းအဖြစ်သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ကြယ်များ၏ တည်နေရာများကို တိုင်းတာခဲ့သော ဟစ်ပါခပ်စ် (Hipparchus) က လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ပုံရပြီး ၎င်း၏ ကြယ်စာရင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် [[တော်လမီ]]၏ အယ်လ်မာဂျက် (Almagest) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြယ်စာရင်းတွင် [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်း]] (Virgo) အတွင်း လေးထောင့်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကြယ်လေးစင်း၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကြယ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းမှာ မရှိတော့သော်လည်း ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယူရေးနပ်စ်သည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Bourtembourg |first=René |date=November 2013 |title=Was Uranus Observed by Hipparchus? |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |bibcode=2013JHA....44..377B |doi=10.1177/002182861304400401 |issn=0021-8286 |s2cid=122482074}}</ref> အစောဆုံး သေချာတိကျသော မြင်တွေ့မှုမှာ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး ဂျွန် ဖလက်စတီဒ် (John Flamsteed) ဆိုသူက ၎င်းကို အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကာ 34 Tauri ဟု ကြယ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘရက်ဒ်လေ (James Bradley) က ၁၇၄၈၊ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ တိုဘီးယပ်စ် မေယာ (Tobias Mayer) က ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ပီယာ ရှားလ် လီ မွန်နီယာ (Pierre Charles Le Monnier) သည် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်ကြားတွင် လေးညဆက်တိုက် အပါအဝင် ယူရေးနပ်စ်ကို အနည်းဆုံး ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ရှိ သူ၏ အိမ်ခြံဝင်း (ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒ ပြတိုက်)<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2007}}</ref> မှနေ၍ ယူရေးနပ်စ်ကို စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ (၁၇၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်) ၎င်းကို [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု အဖြစ် ကနဦး သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="Ref-1">{{cite journal |last1=Herschel |first1=Mr. |author1-link=William Herschel |date=1781 |title=Account of a Comet |url=https://www.jstor.org/stable/106542 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |issue=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |issn=0261-0523 |jstor=106542 |s2cid=186208953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114030451/https://www.jstor.org/stable/106542 |archive-date=14 January 2026 |access-date=30 January 2026 |url-status=live}}</ref> ဟာရှယ်သည် သူတွေ့ရှိခဲ့သော အရာဝတ္ထုအသစ်ကို ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း<ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> အခြားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များကမူ တခြားနည်းဖြင့် သံသယဝင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဖင်လန်-ဆွီဒင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အန်ဒါစ် ဂျိုဟန် လက်ဇယ် (Anders Johan Lexell) သည် ထိုအရာဝတ္ထုအသစ်၏ ပတ်လမ်းကို ပထမဆုံး တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းက ယင်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် [[ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ ဘာလင်မြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် အီလာ့တ် ဘိုဒီ (Johann Elert Bode) က ဟာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ''စနေဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို ကျော်လွန်၍ လှည့်ပတ်နေပြီး ယခုအချိန်အထိ မသိရှိရသေးသော ဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအဖြစ် ယူဆနိုင်သည့် ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်တစ်စင်း'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘိုဒီက ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံစံနီးပါးရှိသော ပတ်လမ်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပိုမိုဆင်တူကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ အဓိက နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီးများမှ ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသောအရာကို ဂရုတစိုက်နှင့်ကြည့်ကြရာတွင် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုက ပြုမူထိုက်သည်တို့ကို မပြုမူဘဲနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနောက် နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဇွဲဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါတွင် ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသော အရာသည် လမ်းတစ်ခုတွင် သွားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဟာရှယ်အား ထိုဂြိုဟ်ကို စတင်၍ တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ထိုအခါ ဟာရှယ်က ပထမတွင် သူ့အား စောင့်ရှောက်ထားသည့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကို အမွှမ်းတင်လိုသဖြင့် သူတွေ့ရှိခဲ့သည့် ထိုဂြိုဟ်ကို ဂျော်ဂျီ ယန်ဆိဒပ်ဟု အမည်ပေးလိုက်လေသည်။ ထိုအမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက သဘောမကျကြချေ။ ထိုကြောင့် နာမည်အမျိုးမျိုးကို ပေးခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ယူရေးနပ်စ်ဟူသော အမည်ကို အကြံပေး လိုက်လေသည်။ မကြာမီမှာပင် အရာဝတ္ထုကို ဂြိုဟ်အသစ်တစ်စင်းအဖြစ် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟာရှယ်က တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဇက် ဘန့်ခ်စ် (Joseph Banks) ထံသို့ ဤသို့ အသိအမှတ်ပြု ပြောကြားခဲ့သည် - ''ဥရောပရှိ အထင်ရှားဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များအရ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျွန်ုပ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ထောက်ပြခဲ့သော ကြယ်အသစ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ မူလဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။'' သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဘုရင် ဂျော့ချ် (King George III) က နန်းရင်းမိသားစုအနေဖြင့် သူ၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဝင်းဆာ (Windsor) သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရန် ဟာရှယ်အား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂၀၀ (၂၀၂၅ ခုနှစ် တန်ဖိုးအရ ပေါင် ၂၆,၀၀၀ နှင့် ညီမျှသော) နှစ်စဉ်စရိတ်ငွေကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ===အမည်ပေးခြင်း=== [[File:Uranus, Earth size comparison 2.jpg|thumb|ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]] ရှေးပညာရှင်များကမူ အထူးသဖြင့် ဂရိလူမျိုးတို့က ယူရေးနပ်စ်မှာ ရှေးအကျဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်အရ ကောင်းကင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနေလေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ထိုနတ်ကြီးက ကမ္ဘာမြေကြီးသို့ အပူ၊ အလင်းနှင့် မိုးများကို ပေးခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် ဂျီယာအမည်ရှိသော ကမ္ဘာမြေကြီး နတ်သမီး၏ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုင်းကလုပ်၊ တိုင်တန်နှင့် [[အဲရီးဇ်]] ဆိုသည့် လက်ပေါင်းတစ်ရာစီရှိသော ဘီလူးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ သားအငယ်ဆုံး ဆက်တန် (စနေဂြိုဟ်) က သူ၏ နန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ သူ့အား သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ဖျူရီးခေါ် ဒေါသတရားသည် ယူရေးနပ်စ်၏ သွေးမှ ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ယူရေးနပ်စ်၌ လ၊ သို့မဟုတ် အရံဂြိုဟ် ၅ လုံးရှိသည်။ ထိုလများကို (၁) အေရီယမ်၊ (၂) အမ်ဗရီယယ်၊ (၃) တိုင်တန်းနီးယား၊ (၄) အိုဗရွန်နှင့် (၅) မီရန်ဒါဟု အမည် ပေးထားသည်။ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခြောက်ခုမြောက် လတစ်လုံးပင် ရှိလိမ့်ဦးမည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်ကလေးများသည် သေးငယ်လှသဖြင့် လွန်စွာ မိန်ကြသည်။ ယင်းတို့၏ လမ်းများမှာလည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်လျက် တည်ရှိနေကြသည်၊ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ ထူးခြားချက်မှာ ယင်းတို့၏ ပြင်ညီသည် ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်၏ ပြင်ညီတွင်၊ သို့မဟုတ် ပြင်ညီလောက်တွင် တည်ရှိမနေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ယူရေးနပ်၏ ပြင်ညီတွင်မရှိဘဲ ထို့ပြင်ညီနှင့် မျဉ်းမတ်နီးနီးတွင် တည်ရှိနေကြသဖြင့် ထိုအရန်ဂြိုဟ်များသည် သွားလျက်ရှိသော ပြင်ညီများကို ကမ္ဘာမှ ကြည့်လျှင် တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ ပြားလိုက် မြင်ရလေသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ လမ်းများသည် ၉၈ ဒီဂရီ မျှတွင် တည်ရှိကြသဖြင့် မျဉ်းမတ်ထက်ပင် ကျော်လွန်နေလေသည်။ ထိုကြောင့် ယူရေးနပ်၏ အရန်ဂြိုဟ်များသည် ယင်းတို့၏ လမ်းများကို သွားကြရာတွင် ပြောင်းပြန် သွားလျက်ရှိကြသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== *[[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] == မှတ်စု == {{notes | notes = {{efn | name = atmospheric pressure | Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure. }} }} ==ကိုးကား== {{reflist|2 |refs= <ref name="OED"> {{cite encyclopedia | title = Uranus | encyclopedia = Oxford English Dictionary | edition = 2 | date = 1989 }}</ref> <ref name="BBCOUP"> The BBC Pronunciation Unit notes that {{IPA|/ˈjʊərənəs/}} "is the preferred usage of astronomers":{{cite book|last=Olausson|first=Lena|author2=Sangster, Catherine |title=The Oxford BBC Guide to Pronunciation|url=https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau/page/404 404]|isbn=978-0-19-280710-6 }}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = December 30, 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| publisher = American Geophysical Union| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}}</ref> <ref name="Conrath Gautier et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15003| last1 = Conrath| first1 = B.| last2 = Gautier| first2 = D.| last3 = Hanel| first3 = R.| last4 = Lindal| first4 = G.| last5 = Marten| first5 = A.| year = 1987| title = The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15003–15010| bibcode = 1987JGR....9215003C| ref = {{sfnRef|Conrath Gautier et al.|1987}}}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=April 3, 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=April 10, 2009 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}}</ref> <ref name="ephemeris"> {{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred |work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626153349/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archivedate=2007-06-26|date=2005|accessdate=June 14, 2007 }}</ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal| doi = 10.1146/annurev.aa.31.090193.001245| last = Lunine| first = Jonathan I.| date=September 1993 | title = The Atmospheres of Uranus and Neptune| journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics| volume = 31| pages = 217–263| bibcode = 1993ARA&A..31..217L| ref = harv}}</ref> <ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| url = https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| pmid = | pmc = | bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="nasafact">{{cite web|url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts|title = NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures|publisher = NASA|last = Munsell|first = Kirk|accessdate = August 13, 2007|date = May 14, 2007|archivedate = 9 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus}}</ref> <ref name="CSeligman"> {{cite web | last = Seligman | first = Courtney | title = Rotation Period and Day Length | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title = Uranus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = August 10, 2007|date = January 31, 2005|archive-date = 4 August 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html}}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] ti750ytjuvn8ic8mwm3n0io3wag8orq 1057253 1057237 2026-10-11T08:08:43Z Dr Lotus Black 31011 1057253 wikitext text/x-wiki {{For|ဤဆောင်းပါးသည် ဂြိုဟ်အကြောင်းဖြစ်သည်၊ ဂရိနတ်ဘုရား|ယူရေးနပ်စ်}} {{Infobox planet | name = ယူရေးနပ်စ် | symbol = [[File:Uranus symbol (bold).svg|24px|⛢]] | image = [[File:Uranus2.jpg|260px]] | caption = ၁၉၈၆ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] မှ<br>ယူရေးနစ်ပ်အား ရိုက်ကူးထားပုံ | discovery = yes | discoverer = [[{{#property:P61}}]] | discovered = ၁၃ မတ် ၁၇၈၁ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" />{{efn | These are the mean elements from VSOP87, together with derived quantities.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|20.11|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|3008|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|18.33|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2742|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|19.2184|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2875.04|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.046381}} | period = {{plainlist | * {{val|84.0205|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|30688.5|u=days}}}}<ref name="nasafact" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|42718}}}} Uranian [[solar day]]s<ref name="CSeligman" /> }} | synodic_period = 369.66&nbsp;days<ref name="fact" /> | avg_speed = 6.80&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{val|0.773|u=°}} to ecliptic<br>6.48° နေ၏ အီကွေတာသို့<br>1.02° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = {{val|74.006|u=°}} | arg_peri = {{val|96.998857|u=°}} | mean_anomaly = {{val|142.238600|u=°}} | satellites = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၂၇]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0229|0.0008}}{{efn | Calculated using data from Seidelmann, 2007.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> }} | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25559|4|u=km}}}}<br>4.007&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24973|20|u=km}}}}<br>3.929&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25362|7|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | circumference = {{nowrap|{{val|fmt=commas|159354.1|u=km}}}}<ref name="nasafact" /> | surface_area = {{val|8.1156|e=9|u=km2}}<ref name="nasafact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 15.91&nbsp;Earths | volume = {{val|6.833|e=13|u=km3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 63.086&nbsp;Earths | mass = {{val|8.6810|0.0013|e=25|u=kg}} <br> 14.536&nbsp;Earths<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> <br> [[standard gravitational parameter|GM]]={{nowrap|{{val|fmt=commas|5793939|13|u=km³/s²}}}} | density = {{val|1.27|u=g/cm3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | surface_grav = {{val|8.69|ul=m/s2}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}}<br>0.886&nbsp;[[g-force|g]] | escape_velocity = 21.3&nbsp;km/s<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | sidereal_day = {{val|0.71833|u=day}}<br> {{nowrap|17 [[နာရီ|h]] 14 min 24 [[စက္ကန့်|s]]}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | rot_velocity = 2.59&nbsp;km/s <br> 9,320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97.77° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|17|9|15}}<br>257.311°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | declination = −15.175°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.300 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.51 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = 5.9<ref name="ephemeris" /> to 5.32<ref name="fact" /> | angular_size = 3.3″ to 4.1″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 1&nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] level<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> | min_temp_1 = | mean_temp_1 = {{Convert|76|K|C}} | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1&nbsp;bar<br>([[ထရိုပိုပေါ့စ်|tropopause]])<ref name="Lunine 1993" /> | min_temp_2 = 47&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp_2 = 57&nbsp;K | pronounced = {{IPAc-en|audio=uranus.ogg|ˈ|jʊər|ə|n|ə|s}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Uranus.ogg|j|ʊ|ˈ|r|eɪ|n|ə|s}}<ref name="OED" /><ref name="BBCOUP" /> | adjectives = Uranian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" />{{efn | Calculation of He, H₂ and CH₄ molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H₂ proportions measured at the tropopause. }} | scale_height = 27.7&nbsp;km<ref name="fact" /> | atmosphere_composition = ''(Below 1.3 bar)''<br> '''Gases''': * 83&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) * 15&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟီလီယမ်]] (He) * 2.3% [[မီသိန်း]] (CH₄) * 0.009%&nbsp;(0.007–0.015%) [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) '''ရေခဲ''': * [[အမိုးနီးယား]] * [[ရေ]] * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] * [[methane hydrate|မီသိန်း ဟိုက်ဒရိုဒ်]] }} '''ယူရေးနပ်စ်'''({{lang-en|Uranus}})သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်ပါက သတ္တမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသော [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အများစုကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ''ရေခဲ'' သို့မဟုတ် ''အငွေ့ပျံလွယ်သော ပစ္စည်းများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် အလွန်အမင်း ဆုံမှတ်လွန်အရည်အဆင့် (Supercritical fluid) ရှိ ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ရှုပ်ထွေးသော အလွှာလိုက် တိမ်စနစ် တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး [[အပူချိန်]] (၄၉ ကယ်လ်ဗင် / −၂၂၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးရပ်စ် / −၃၇၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ထင်ရှားသော ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု ရှိပြီး ၁၇ နာရီနှင့် ၁၄ မိနစ် ကြာမြင့်သော ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှုကာလ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ကမ္ဘာ့နှစ် ၈၄ နှစ် ကြာမြင့်သည့် ပတ်လမ်းကာလအတွင်း ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည် အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုစိုးမိုးသော ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး အချင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ထုထည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ၎င်း၏ အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်ဝတ္ထု ဝန်းရံအလွှာ၏ အတွင်းဘက်တွင် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တစ်ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းကို ထူထဲသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]] လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်း၌ ရေဖြင့် ဓာတ်ပြုကွဲထွက်ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ လေထုအတွင်း၌ တစ်နာရီလျှင် ၉၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးစွန်းခြမ်းရှိ အပြောင်းအလဲများနှင့် မမှန်ကန်သော တိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုများကဲ့သို့သော ရှင်းပြ၍မရသေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များစွာ ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဂြိုဟ်သည် အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတွင်းပိုင်း အပူချိန် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ယခုထိတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်တွင် ကွင်းစနစ်၊ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နယ်ပယ်နှင့် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များစွာ ရှိသည်။ အလွန်အမင်း မှောင်မည်းနေသော ကွင်းစနစ်သည် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းရောင်၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်းတွင် လူသိများသော ပုံမှန်အရံလ ၁၉ စင်း ပါဝင်ပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၄ စင်းမှာ အတွင်းဘက်ကျသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော နေရာများတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး မဟာဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းဖြစ်သည့် [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]] (Miranda)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီယယ်]] (Ariel)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီယယ်]] (Umbriel)၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေးနီးယား]] (Titania) နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အော်ဘီယွန်]] (Oberon) တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်မှ ပိုမိုဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် ပတ်နေကြသည်မှာ လူသိများသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အရံလ ၁၀ စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ်သည် အလွန်အမင်း အချိုးမညီဘဲ ဓာတ်ပြုနေသော အမှုန်အမွှားများစွာ ပါရှိကာ ယင်းတို့သည် ကွင်းများနှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ မှောင်မည်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း အလွန် မှိန်ဖျော့ပြီး နောက်ခံ ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားသဖြင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ပထမဆုံး စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ချိန်အထိ ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ၎င်းကို တွေ့ရှိပြီး ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုခန့် အကြာတွင် ဂရိ ရှေးဦးနတ်ဘုရားများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သော ဂရိနတ်ဘုရား [[ယူရေးနပ်စ်]]ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤဂြိုဟ်သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ် ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က တစ်ကြိမ်သာ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခုခေတ်တွင် မှန်ပြောင်းများဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၂၃-၂၀၃၂ ဆန်းစစ်ချက်တွင် အဆိုပြုထားသော ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေး မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် နက္ခတ္တဗေဒ ဆန်းစစ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Tianwen-4 အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ပျံသန်းရန် အဆိုပြုထားသဖြင့် ထိုဂြိုဟ်သို့ ထပ်မံသွားရောက် လည်ပတ်လိုသည့် ဆန္ဒများစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ရှေးကျသည့် ဂြိုဟ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မှိန်ဖျော့မှုနှင့် နှေးကွေးသော ပတ်လမ်းကြောင့် ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။<ref>{{cite web |title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program |url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |archive-date=1 May 2021 |access-date=5 May 2021 |work=Monterey Institute for Research in Astronomy}}</ref> [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ လူသိများသော နယ်နိမိတ်များကို ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]၏ အကူအညီဖြင့် အတန်းအစား သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယူရေးနပ်စ်၏ အကွာအဝေးမှာ [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် နေမှ နှစ်ဆခန့် ပိုဝေးသောကြောင့် ယူရေးနပ်စ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသိများသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အရွယ်အစားကို အမှန်တကယ်ပင် နှစ်ဆ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း=== [[File:William Herschel01.jpg|thumb|left|upright|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဝီလျံဟာရှယ်]] ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုမီက ယူရေးနပ်စ်ကို အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကြယ်]]တစ်စင်းအဖြစ်သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ကြယ်များ၏ တည်နေရာများကို တိုင်းတာခဲ့သော ဟစ်ပါခပ်စ် (Hipparchus) က လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ပုံရပြီး ၎င်း၏ ကြယ်စာရင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် [[တော်လမီ]]၏ အယ်လ်မာဂျက် (Almagest) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြယ်စာရင်းတွင် [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်း]] (Virgo) အတွင်း လေးထောင့်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကြယ်လေးစင်း၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကြယ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းမှာ မရှိတော့သော်လည်း ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယူရေးနပ်စ်သည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Bourtembourg |first=René |date=November 2013 |title=Was Uranus Observed by Hipparchus? |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |bibcode=2013JHA....44..377B |doi=10.1177/002182861304400401 |issn=0021-8286 |s2cid=122482074}}</ref> အစောဆုံး သေချာတိကျသော မြင်တွေ့မှုမှာ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး ဂျွန် ဖလက်စတီဒ် (John Flamsteed) ဆိုသူက ၎င်းကို အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကာ 34 Tauri ဟု ကြယ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘရက်ဒ်လေ (James Bradley) က ၁၇၄၈၊ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ တိုဘီးယပ်စ် မေယာ (Tobias Mayer) က ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ပီယာ ရှားလ် လီ မွန်နီယာ (Pierre Charles Le Monnier) သည် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်ကြားတွင် လေးညဆက်တိုက် အပါအဝင် ယူရေးနပ်စ်ကို အနည်းဆုံး ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ရှိ သူ၏ အိမ်ခြံဝင်း (ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒ ပြတိုက်)<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2007}}</ref> မှနေ၍ ယူရေးနပ်စ်ကို စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ (၁၇၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်) ၎င်းကို [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု အဖြစ် ကနဦး သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="Ref-1">{{cite journal |last1=Herschel |first1=Mr. |author1-link=William Herschel |date=1781 |title=Account of a Comet |url=https://www.jstor.org/stable/106542 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |issue=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |issn=0261-0523 |jstor=106542 |s2cid=186208953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114030451/https://www.jstor.org/stable/106542 |archive-date=14 January 2026 |access-date=30 January 2026 |url-status=live}}</ref> ဟာရှယ်သည် သူတွေ့ရှိခဲ့သော အရာဝတ္ထုအသစ်ကို ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း<ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> အခြားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များကမူ တခြားနည်းဖြင့် သံသယဝင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဖင်လန်-ဆွီဒင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အန်ဒါစ် ဂျိုဟန် လက်ဇယ် (Anders Johan Lexell) သည် ထိုအရာဝတ္ထုအသစ်၏ ပတ်လမ်းကို ပထမဆုံး တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းက ယင်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် [[ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ ဘာလင်မြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် အီလာ့တ် ဘိုဒီ (Johann Elert Bode) က ဟာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ''စနေဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို ကျော်လွန်၍ လှည့်ပတ်နေပြီး ယခုအချိန်အထိ မသိရှိရသေးသော ဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအဖြစ် ယူဆနိုင်သည့် ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်တစ်စင်း'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘိုဒီက ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံစံနီးပါးရှိသော ပတ်လမ်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပိုမိုဆင်တူကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ အဓိက နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီးများမှ ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသောအရာကို ဂရုတစိုက်နှင့်ကြည့်ကြရာတွင် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုက ပြုမူထိုက်သည်တို့ကို မပြုမူဘဲနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနောက် နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဇွဲဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါတွင် ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသော အရာသည် လမ်းတစ်ခုတွင် သွားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဟာရှယ်အား ထိုဂြိုဟ်ကို စတင်၍ တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ထိုအခါ ဟာရှယ်က ပထမတွင် သူ့အား စောင့်ရှောက်ထားသည့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကို အမွှမ်းတင်လိုသဖြင့် သူတွေ့ရှိခဲ့သည့် ထိုဂြိုဟ်ကို ဂျော်ဂျီ ယန်ဆိဒပ်ဟု အမည်ပေးလိုက်လေသည်။ ထိုအမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက သဘောမကျကြချေ။ ထိုကြောင့် နာမည်အမျိုးမျိုးကို ပေးခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ယူရေးနပ်စ်ဟူသော အမည်ကို အကြံပေး လိုက်လေသည်။ မကြာမီမှာပင် အရာဝတ္ထုကို ဂြိုဟ်အသစ်တစ်စင်းအဖြစ် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟာရှယ်က တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဇက် ဘန့်ခ်စ် (Joseph Banks) ထံသို့ ဤသို့ အသိအမှတ်ပြု ပြောကြားခဲ့သည် - ''ဥရောပရှိ အထင်ရှားဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များအရ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျွန်ုပ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ထောက်ပြခဲ့သော ကြယ်အသစ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ မူလဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။'' သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဘုရင် ဂျော့ချ် (King George III) က နန်းရင်းမိသားစုအနေဖြင့် သူ၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဝင်းဆာ (Windsor) သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရန် ဟာရှယ်အား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂၀၀ (၂၀၂၅ ခုနှစ် တန်ဖိုးအရ ပေါင် ၂၆,၀၀၀ နှင့် ညီမျှသော) နှစ်စဉ်စရိတ်ငွေကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ===အမည်ပေးခြင်း=== [[File:Uranus, Earth size comparison 2.jpg|thumb|ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]] ရှေးပညာရှင်များကမူ အထူးသဖြင့် ဂရိလူမျိုးတို့က ယူရေးနပ်စ်မှာ ရှေးအကျဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်အရ ကောင်းကင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနေလေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ထိုနတ်ကြီးက ကမ္ဘာမြေကြီးသို့ အပူ၊ အလင်းနှင့် မိုးများကို ပေးခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် ဂျီယာအမည်ရှိသော ကမ္ဘာမြေကြီး နတ်သမီး၏ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုင်းကလုပ်၊ တိုင်တန်နှင့် [[အဲရီးဇ်]] ဆိုသည့် လက်ပေါင်းတစ်ရာစီရှိသော ဘီလူးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ သားအငယ်ဆုံး ဆက်တန် (စနေဂြိုဟ်) က သူ၏ နန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ သူ့အား သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ဖျူရီးခေါ် ဒေါသတရားသည် ယူရေးနပ်စ်၏ သွေးမှ ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်။ ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှု== ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၈၄ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကြာမြင့်သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍<ref>{{Cite news |last=McKie |first=Robin |date=16 July 2022 |title=Journey to the mystery planet: why Uranus is the new target for space exploration |url=https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106022932/https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |archive-date=6 January 2024 |access-date=28 April 2024 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}</ref> နောက်ခံကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဇီတာ တောရီ (Zeta Tauri) ဒွိကြယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ၎င်းအား ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည့် အမှတ်နေရာသို့ အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ၁၈၆၅ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လတို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၃၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်း အဆိုပါနေရာသို့ ထပ်မံရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Fahad |first=Engr |date=26 December 2022 |title=Uranus Size and Uranus Distance from the Sun |url=https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301094631/https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |archive-date=1 March 2023 |access-date=28 April 2024 |website=Electronic Clinic |language=en-US}}</ref> ပတ်လမ်းကာလသည် ၈၄ နှစ်နှင့် အလွန်နီးစပ်သောကြောင့် ကြယ်များအကြား ၎င်း၏ ထင်ရှားသော တည်နေရာသည် လွန်ခဲ့သော ၈၄ နှစ်အတိအကျက ရှိခဲ့သည့်နေရာနှင့် အလွန်ပင် တူညီနေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု (retrograde motion) က ၎င်းကို ယခင်နှစ်က ရှိခဲ့သည့် အရှေ့ဘက်အကျဆုံး တည်နေရာခန့်သို့ နှစ်စဉ် ပြန်လည်ရောက်ရှိစေသည်။ နေမှ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှအကွာအဝေးမှာ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် {{convert|20|AU|e9km+e9mi|sigfig=1|abbr=unit|lk=on}} ဖြစ်သည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာအဝေးနှင့် အဝေးဆုံး အကွာအဝေးတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၁.၈ AU ရှိပြီး၊ ဤပမာဏသည် ဂြိုဟ်သိမ် [[ပလူတို]]ခန့် မများပြားသော်လည်း အခြားမည်သည့်ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။<ref name="AA">Jean Meeus, ''Astronomical Algorithms'' (Richmond, VA: Willmann-Bell, 1998) p 271. From the 1841 aphelion to the 2092 one, perihelia are always 18.28 and aphelia always 20.10 astronomical units</ref> နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုသည် အကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်းနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျ ကွာခြားသည်ဖြစ်ရာ ယူရေးနပ်စ်ပေါ်တွင် (ကမ္ဘာနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နေမှ အကွာအဝေး အဆ ၂၀ ခန့်ဝေးသောနေရာတွင်) နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလင်းရောင် အားပြင်းမှု၏ ၄၀၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |date=1986 |title=Next Stop: Uranus |url=https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504003407/https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |archive-date=4 May 2021 |access-date=4 May 2021 |work=The Universe in the Classroom |publisher=Astronomical Society of the Pacific}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ ဒြပ်စင်များကို ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပီယာ-ဆီမွန် လပ်ပလက်စ် (Pierre-Simon Laplace) က ပထမဆုံး တွက်ချက်ခဲ့သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော ပတ်လမ်းများနှင့် လက်တွေ့စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိရသော ပတ်လမ်းများအကြား ကွာဟချက်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) က အဆိုပါ ကွာဟချက်များမှာ မမြင်ရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပထမဆုံး အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် သီးခြားသုတေသနကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) သည် လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာနီးပါးတွင် နောက်ပိုင်း၌ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ဟု အမည်ပေးမည့် ဂြိုဟ်သစ်တစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J J. |last2=Robertson |first2=E. F. |name-list-style=amp |date=September 1996 |title=Mathematical discovery of planets |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820080638/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |archive-date=20 August 2011 |access-date=13 June 2007 |website=MacTutor}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ အတွင်းပိုင်း လည်ပတ်နှုန်းမှာ ၁၇ နာရီ ၁၄ မိနစ်နှင့် ၅၂ စက္ကန့် ဖြစ်ပြီး<ref name="Lamy2025">{{cite journal |last1=Lamy |first1=L. |last2=Prangé |first2=R. |last3=Berthier |first3=J. |last4=Tao |first4=C. |last5=Kim |first5=T. |last6=Roth |first6=L. |last7=Barthélémy |first7=M. |last8=Chaufray |first8=J.-Y. |last9=Rymer |first9=A. |last10=Dunn |first10=W. R. |last11=Wibisono |first11=A. D. |last12=Melin |first12=H. |date=7 April 2025 |title=A new rotation period and longitude system for Uranus |url=https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=9 |issue=5 |pages=658–665 |bibcode=2025NatAs...9..658L |doi=10.1038/s41550-025-02492-z |issn=2397-3366 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408112907/https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |archive-date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |url-status=live}}</ref> ယင်းကို ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းအလင်းတန်းများ (aurorae) ၏ လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှုကို ခြေရာခံခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |date=9 April 2025 |title=Hubble Helps Determine Uranus' Rotation Rate with Unprecedented Precision |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |access-date=9 April 2025 |publisher=NASA Hubble Space Telescope imaging team |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702073541/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |archive-date=2 July 2025 |url-status=live}}</ref> ဧရာမဂြိုဟ်အားလုံးကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အထက်ပိုင်းလေထုသည် လည်ပတ်သည့်ဘက်သို့ ပြင်းထန်သော လေတိုက်ခတ်မှုများကို ခံစားရသည်။ တောင်ဘက် လတ္တီကျု ဒီဂရီ ၆၀ ခန့်ကဲ့သို့သော အချို့သော လတ္တီကျုများတွင် မြင်သာထင်သာရှိသော လေထု၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ရွေ့လျားကြပြီး ၁၄ နာရီအတွင်းပင် တစ်ပတ်ပြည့် လည်ပတ်မှု ပြီးမြောက်သည်။<ref>{{Cite web |last1=Gierasch |first1=Peter J. |last2=Nicholson |first2=Philip D. |name-list-style=amp |date=2004 |title=Uranus |url=http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112123/http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 March 2015 |website=World Book}}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ယူရေးနပ်စ်၌ လ၊ သို့မဟုတ် အရံဂြိုဟ် ၅ လုံးရှိသည်။ ထိုလများကို (၁) အေရီယမ်၊ (၂) အမ်ဗရီယယ်၊ (၃) တိုင်တန်းနီးယား၊ (၄) အိုဗရွန်နှင့် (၅) မီရန်ဒါဟု အမည် ပေးထားသည်။ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခြောက်ခုမြောက် လတစ်လုံးပင် ရှိလိမ့်ဦးမည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်ကလေးများသည် သေးငယ်လှသဖြင့် လွန်စွာ မိန်ကြသည်။ ယင်းတို့၏ လမ်းများမှာလည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်လျက် တည်ရှိနေကြသည်၊ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ ထူးခြားချက်မှာ ယင်းတို့၏ ပြင်ညီသည် ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်၏ ပြင်ညီတွင်၊ သို့မဟုတ် ပြင်ညီလောက်တွင် တည်ရှိမနေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ယူရေးနပ်၏ ပြင်ညီတွင်မရှိဘဲ ထို့ပြင်ညီနှင့် မျဉ်းမတ်နီးနီးတွင် တည်ရှိနေကြသဖြင့် ထိုအရန်ဂြိုဟ်များသည် သွားလျက်ရှိသော ပြင်ညီများကို ကမ္ဘာမှ ကြည့်လျှင် တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ ပြားလိုက် မြင်ရလေသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ လမ်းများသည် ၉၈ ဒီဂရီ မျှတွင် တည်ရှိကြသဖြင့် မျဉ်းမတ်ထက်ပင် ကျော်လွန်နေလေသည်။ ထိုကြောင့် ယူရေးနပ်၏ အရန်ဂြိုဟ်များသည် ယင်းတို့၏ လမ်းများကို သွားကြရာတွင် ပြောင်းပြန် သွားလျက်ရှိကြသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== *[[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] == မှတ်စု == {{notes | notes = {{efn | name = atmospheric pressure | Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure. }} }} ==ကိုးကား== {{reflist|2 |refs= <ref name="OED"> {{cite encyclopedia | title = Uranus | encyclopedia = Oxford English Dictionary | edition = 2 | date = 1989 }}</ref> <ref name="BBCOUP"> The BBC Pronunciation Unit notes that {{IPA|/ˈjʊərənəs/}} "is the preferred usage of astronomers":{{cite book|last=Olausson|first=Lena|author2=Sangster, Catherine |title=The Oxford BBC Guide to Pronunciation|url=https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau/page/404 404]|isbn=978-0-19-280710-6 }}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = December 30, 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| publisher = American Geophysical Union| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}}</ref> <ref name="Conrath Gautier et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15003| last1 = Conrath| first1 = B.| last2 = Gautier| first2 = D.| last3 = Hanel| first3 = R.| last4 = Lindal| first4 = G.| last5 = Marten| first5 = A.| year = 1987| title = The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15003–15010| bibcode = 1987JGR....9215003C| ref = {{sfnRef|Conrath Gautier et al.|1987}}}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=April 3, 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=April 10, 2009 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}}</ref> <ref name="ephemeris"> {{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred |work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626153349/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archivedate=2007-06-26|date=2005|accessdate=June 14, 2007 }}</ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal| doi = 10.1146/annurev.aa.31.090193.001245| last = Lunine| first = Jonathan I.| date=September 1993 | title = The Atmospheres of Uranus and Neptune| journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics| volume = 31| pages = 217–263| bibcode = 1993ARA&A..31..217L| ref = harv}}</ref> <ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| url = https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| pmid = | pmc = | bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="nasafact">{{cite web|url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts|title = NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures|publisher = NASA|last = Munsell|first = Kirk|accessdate = August 13, 2007|date = May 14, 2007|archivedate = 9 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus}}</ref> <ref name="CSeligman"> {{cite web | last = Seligman | first = Courtney | title = Rotation Period and Day Length | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title = Uranus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = August 10, 2007|date = January 31, 2005|archive-date = 4 August 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html}}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] brayv4gujtqi5icygdzgughpcjvy5mo 1057254 1057253 2026-10-11T08:25:10Z Dr Lotus Black 31011 /* ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှု */ 1057254 wikitext text/x-wiki {{For|ဤဆောင်းပါးသည် ဂြိုဟ်အကြောင်းဖြစ်သည်၊ ဂရိနတ်ဘုရား|ယူရေးနပ်စ်}} {{Infobox planet | name = ယူရေးနပ်စ် | symbol = [[File:Uranus symbol (bold).svg|24px|⛢]] | image = [[File:Uranus2.jpg|260px]] | caption = ၁၉၈၆ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] မှ<br>ယူရေးနစ်ပ်အား ရိုက်ကူးထားပုံ | discovery = yes | discoverer = [[{{#property:P61}}]] | discovered = ၁၃ မတ် ၁၇၈၁ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" />{{efn | These are the mean elements from VSOP87, together with derived quantities.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|20.11|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|3008|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|18.33|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2742|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|19.2184|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2875.04|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.046381}} | period = {{plainlist | * {{val|84.0205|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|30688.5|u=days}}}}<ref name="nasafact" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|42718}}}} Uranian [[solar day]]s<ref name="CSeligman" /> }} | synodic_period = 369.66&nbsp;days<ref name="fact" /> | avg_speed = 6.80&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{val|0.773|u=°}} to ecliptic<br>6.48° နေ၏ အီကွေတာသို့<br>1.02° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = {{val|74.006|u=°}} | arg_peri = {{val|96.998857|u=°}} | mean_anomaly = {{val|142.238600|u=°}} | satellites = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၂၇]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0229|0.0008}}{{efn | Calculated using data from Seidelmann, 2007.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> }} | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25559|4|u=km}}}}<br>4.007&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24973|20|u=km}}}}<br>3.929&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25362|7|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | circumference = {{nowrap|{{val|fmt=commas|159354.1|u=km}}}}<ref name="nasafact" /> | surface_area = {{val|8.1156|e=9|u=km2}}<ref name="nasafact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 15.91&nbsp;Earths | volume = {{val|6.833|e=13|u=km3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 63.086&nbsp;Earths | mass = {{val|8.6810|0.0013|e=25|u=kg}} <br> 14.536&nbsp;Earths<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> <br> [[standard gravitational parameter|GM]]={{nowrap|{{val|fmt=commas|5793939|13|u=km³/s²}}}} | density = {{val|1.27|u=g/cm3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | surface_grav = {{val|8.69|ul=m/s2}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}}<br>0.886&nbsp;[[g-force|g]] | escape_velocity = 21.3&nbsp;km/s<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | sidereal_day = {{val|0.71833|u=day}}<br> {{nowrap|17 [[နာရီ|h]] 14 min 24 [[စက္ကန့်|s]]}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | rot_velocity = 2.59&nbsp;km/s <br> 9,320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97.77° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|17|9|15}}<br>257.311°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | declination = −15.175°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.300 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.51 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = 5.9<ref name="ephemeris" /> to 5.32<ref name="fact" /> | angular_size = 3.3″ to 4.1″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 1&nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] level<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> | min_temp_1 = | mean_temp_1 = {{Convert|76|K|C}} | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1&nbsp;bar<br>([[ထရိုပိုပေါ့စ်|tropopause]])<ref name="Lunine 1993" /> | min_temp_2 = 47&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp_2 = 57&nbsp;K | pronounced = {{IPAc-en|audio=uranus.ogg|ˈ|jʊər|ə|n|ə|s}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Uranus.ogg|j|ʊ|ˈ|r|eɪ|n|ə|s}}<ref name="OED" /><ref name="BBCOUP" /> | adjectives = Uranian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" />{{efn | Calculation of He, H₂ and CH₄ molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H₂ proportions measured at the tropopause. }} | scale_height = 27.7&nbsp;km<ref name="fact" /> | atmosphere_composition = ''(Below 1.3 bar)''<br> '''Gases''': * 83&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) * 15&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟီလီယမ်]] (He) * 2.3% [[မီသိန်း]] (CH₄) * 0.009%&nbsp;(0.007–0.015%) [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) '''ရေခဲ''': * [[အမိုးနီးယား]] * [[ရေ]] * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] * [[methane hydrate|မီသိန်း ဟိုက်ဒရိုဒ်]] }} '''ယူရေးနပ်စ်'''({{lang-en|Uranus}})သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်ပါက သတ္တမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသော [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အများစုကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ''ရေခဲ'' သို့မဟုတ် ''အငွေ့ပျံလွယ်သော ပစ္စည်းများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် အလွန်အမင်း ဆုံမှတ်လွန်အရည်အဆင့် (Supercritical fluid) ရှိ ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ရှုပ်ထွေးသော အလွှာလိုက် တိမ်စနစ် တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး [[အပူချိန်]] (၄၉ ကယ်လ်ဗင် / −၂၂၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးရပ်စ် / −၃၇၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ထင်ရှားသော ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု ရှိပြီး ၁၇ နာရီနှင့် ၁၄ မိနစ် ကြာမြင့်သော ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှုကာလ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ကမ္ဘာ့နှစ် ၈၄ နှစ် ကြာမြင့်သည့် ပတ်လမ်းကာလအတွင်း ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည် အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုစိုးမိုးသော ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး အချင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ထုထည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ၎င်း၏ အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်ဝတ္ထု ဝန်းရံအလွှာ၏ အတွင်းဘက်တွင် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တစ်ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းကို ထူထဲသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]] လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်း၌ ရေဖြင့် ဓာတ်ပြုကွဲထွက်ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ လေထုအတွင်း၌ တစ်နာရီလျှင် ၉၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးစွန်းခြမ်းရှိ အပြောင်းအလဲများနှင့် မမှန်ကန်သော တိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုများကဲ့သို့သော ရှင်းပြ၍မရသေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များစွာ ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဂြိုဟ်သည် အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတွင်းပိုင်း အပူချိန် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ယခုထိတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်တွင် ကွင်းစနစ်၊ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နယ်ပယ်နှင့် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များစွာ ရှိသည်။ အလွန်အမင်း မှောင်မည်းနေသော ကွင်းစနစ်သည် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းရောင်၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်းတွင် လူသိများသော ပုံမှန်အရံလ ၁၉ စင်း ပါဝင်ပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၄ စင်းမှာ အတွင်းဘက်ကျသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော နေရာများတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး မဟာဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းဖြစ်သည့် [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]] (Miranda)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီယယ်]] (Ariel)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီယယ်]] (Umbriel)၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေးနီးယား]] (Titania) နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အော်ဘီယွန်]] (Oberon) တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်မှ ပိုမိုဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် ပတ်နေကြသည်မှာ လူသိများသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အရံလ ၁၀ စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ်သည် အလွန်အမင်း အချိုးမညီဘဲ ဓာတ်ပြုနေသော အမှုန်အမွှားများစွာ ပါရှိကာ ယင်းတို့သည် ကွင်းများနှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ မှောင်မည်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း အလွန် မှိန်ဖျော့ပြီး နောက်ခံ ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားသဖြင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ပထမဆုံး စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ချိန်အထိ ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ၎င်းကို တွေ့ရှိပြီး ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုခန့် အကြာတွင် ဂရိ ရှေးဦးနတ်ဘုရားများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သော ဂရိနတ်ဘုရား [[ယူရေးနပ်စ်]]ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤဂြိုဟ်သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ် ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က တစ်ကြိမ်သာ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခုခေတ်တွင် မှန်ပြောင်းများဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၂၃-၂၀၃၂ ဆန်းစစ်ချက်တွင် အဆိုပြုထားသော ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေး မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် နက္ခတ္တဗေဒ ဆန်းစစ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Tianwen-4 အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ပျံသန်းရန် အဆိုပြုထားသဖြင့် ထိုဂြိုဟ်သို့ ထပ်မံသွားရောက် လည်ပတ်လိုသည့် ဆန္ဒများစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ရှေးကျသည့် ဂြိုဟ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မှိန်ဖျော့မှုနှင့် နှေးကွေးသော ပတ်လမ်းကြောင့် ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။<ref>{{cite web |title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program |url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |archive-date=1 May 2021 |access-date=5 May 2021 |work=Monterey Institute for Research in Astronomy}}</ref> [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ လူသိများသော နယ်နိမိတ်များကို ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]၏ အကူအညီဖြင့် အတန်းအစား သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယူရေးနပ်စ်၏ အကွာအဝေးမှာ [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် နေမှ နှစ်ဆခန့် ပိုဝေးသောကြောင့် ယူရေးနပ်စ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသိများသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အရွယ်အစားကို အမှန်တကယ်ပင် နှစ်ဆ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း=== [[File:William Herschel01.jpg|thumb|left|upright|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဝီလျံဟာရှယ်]] ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုမီက ယူရေးနပ်စ်ကို အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကြယ်]]တစ်စင်းအဖြစ်သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ကြယ်များ၏ တည်နေရာများကို တိုင်းတာခဲ့သော ဟစ်ပါခပ်စ် (Hipparchus) က လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ပုံရပြီး ၎င်း၏ ကြယ်စာရင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် [[တော်လမီ]]၏ အယ်လ်မာဂျက် (Almagest) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြယ်စာရင်းတွင် [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်း]] (Virgo) အတွင်း လေးထောင့်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကြယ်လေးစင်း၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကြယ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းမှာ မရှိတော့သော်လည်း ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယူရေးနပ်စ်သည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Bourtembourg |first=René |date=November 2013 |title=Was Uranus Observed by Hipparchus? |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |bibcode=2013JHA....44..377B |doi=10.1177/002182861304400401 |issn=0021-8286 |s2cid=122482074}}</ref> အစောဆုံး သေချာတိကျသော မြင်တွေ့မှုမှာ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး ဂျွန် ဖလက်စတီဒ် (John Flamsteed) ဆိုသူက ၎င်းကို အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကာ 34 Tauri ဟု ကြယ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘရက်ဒ်လေ (James Bradley) က ၁၇၄၈၊ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ တိုဘီးယပ်စ် မေယာ (Tobias Mayer) က ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ပီယာ ရှားလ် လီ မွန်နီယာ (Pierre Charles Le Monnier) သည် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်ကြားတွင် လေးညဆက်တိုက် အပါအဝင် ယူရေးနပ်စ်ကို အနည်းဆုံး ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ရှိ သူ၏ အိမ်ခြံဝင်း (ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒ ပြတိုက်)<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2007}}</ref> မှနေ၍ ယူရေးနပ်စ်ကို စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ (၁၇၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်) ၎င်းကို [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု အဖြစ် ကနဦး သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="Ref-1">{{cite journal |last1=Herschel |first1=Mr. |author1-link=William Herschel |date=1781 |title=Account of a Comet |url=https://www.jstor.org/stable/106542 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |issue=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |issn=0261-0523 |jstor=106542 |s2cid=186208953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114030451/https://www.jstor.org/stable/106542 |archive-date=14 January 2026 |access-date=30 January 2026 |url-status=live}}</ref> ဟာရှယ်သည် သူတွေ့ရှိခဲ့သော အရာဝတ္ထုအသစ်ကို ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း<ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> အခြားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များကမူ တခြားနည်းဖြင့် သံသယဝင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဖင်လန်-ဆွီဒင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အန်ဒါစ် ဂျိုဟန် လက်ဇယ် (Anders Johan Lexell) သည် ထိုအရာဝတ္ထုအသစ်၏ ပတ်လမ်းကို ပထမဆုံး တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းက ယင်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် [[ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ ဘာလင်မြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် အီလာ့တ် ဘိုဒီ (Johann Elert Bode) က ဟာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ''စနေဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို ကျော်လွန်၍ လှည့်ပတ်နေပြီး ယခုအချိန်အထိ မသိရှိရသေးသော ဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအဖြစ် ယူဆနိုင်သည့် ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်တစ်စင်း'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘိုဒီက ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံစံနီးပါးရှိသော ပတ်လမ်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပိုမိုဆင်တူကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ အဓိက နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီးများမှ ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသောအရာကို ဂရုတစိုက်နှင့်ကြည့်ကြရာတွင် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုက ပြုမူထိုက်သည်တို့ကို မပြုမူဘဲနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနောက် နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဇွဲဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါတွင် ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသော အရာသည် လမ်းတစ်ခုတွင် သွားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဟာရှယ်အား ထိုဂြိုဟ်ကို စတင်၍ တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ထိုအခါ ဟာရှယ်က ပထမတွင် သူ့အား စောင့်ရှောက်ထားသည့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကို အမွှမ်းတင်လိုသဖြင့် သူတွေ့ရှိခဲ့သည့် ထိုဂြိုဟ်ကို ဂျော်ဂျီ ယန်ဆိဒပ်ဟု အမည်ပေးလိုက်လေသည်။ ထိုအမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက သဘောမကျကြချေ။ ထိုကြောင့် နာမည်အမျိုးမျိုးကို ပေးခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ယူရေးနပ်စ်ဟူသော အမည်ကို အကြံပေး လိုက်လေသည်။ မကြာမီမှာပင် အရာဝတ္ထုကို ဂြိုဟ်အသစ်တစ်စင်းအဖြစ် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟာရှယ်က တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဇက် ဘန့်ခ်စ် (Joseph Banks) ထံသို့ ဤသို့ အသိအမှတ်ပြု ပြောကြားခဲ့သည် - ''ဥရောပရှိ အထင်ရှားဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များအရ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျွန်ုပ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ထောက်ပြခဲ့သော ကြယ်အသစ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ မူလဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။'' သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဘုရင် ဂျော့ချ် (King George III) က နန်းရင်းမိသားစုအနေဖြင့် သူ၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဝင်းဆာ (Windsor) သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရန် ဟာရှယ်အား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂၀၀ (၂၀၂၅ ခုနှစ် တန်ဖိုးအရ ပေါင် ၂၆,၀၀၀ နှင့် ညီမျှသော) နှစ်စဉ်စရိတ်ငွေကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ===အမည်ပေးခြင်း=== [[File:Uranus, Earth size comparison 2.jpg|thumb|ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]] ရှေးပညာရှင်များကမူ အထူးသဖြင့် ဂရိလူမျိုးတို့က ယူရေးနပ်စ်မှာ ရှေးအကျဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်အရ ကောင်းကင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနေလေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ထိုနတ်ကြီးက ကမ္ဘာမြေကြီးသို့ အပူ၊ အလင်းနှင့် မိုးများကို ပေးခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် ဂျီယာအမည်ရှိသော ကမ္ဘာမြေကြီး နတ်သမီး၏ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုင်းကလုပ်၊ တိုင်တန်နှင့် [[အဲရီးဇ်]] ဆိုသည့် လက်ပေါင်းတစ်ရာစီရှိသော ဘီလူးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ သားအငယ်ဆုံး ဆက်တန် (စနေဂြိုဟ်) က သူ၏ နန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ သူ့အား သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ဖျူရီးခေါ် ဒေါသတရားသည် ယူရေးနပ်စ်၏ သွေးမှ ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်။ ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှု== ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၈၄ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကြာမြင့်သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍<ref>{{Cite news |last=McKie |first=Robin |date=16 July 2022 |title=Journey to the mystery planet: why Uranus is the new target for space exploration |url=https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106022932/https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |archive-date=6 January 2024 |access-date=28 April 2024 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}</ref> နောက်ခံကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဇီတာ တောရီ (Zeta Tauri) ဒွိကြယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ၎င်းအား ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည့် အမှတ်နေရာသို့ အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ၁၈၆၅ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လတို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၃၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်း အဆိုပါနေရာသို့ ထပ်မံရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Fahad |first=Engr |date=26 December 2022 |title=Uranus Size and Uranus Distance from the Sun |url=https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301094631/https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |archive-date=1 March 2023 |access-date=28 April 2024 |website=Electronic Clinic |language=en-US}}</ref> ပတ်လမ်းကာလသည် ၈၄ နှစ်နှင့် အလွန်နီးစပ်သောကြောင့် ကြယ်များအကြား ၎င်း၏ ထင်ရှားသော တည်နေရာသည် လွန်ခဲ့သော ၈၄ နှစ်အတိအကျက ရှိခဲ့သည့်နေရာနှင့် အလွန်ပင် တူညီနေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု (retrograde motion) က ၎င်းကို ယခင်နှစ်က ရှိခဲ့သည့် အရှေ့ဘက်အကျဆုံး တည်နေရာခန့်သို့ နှစ်စဉ် ပြန်လည်ရောက်ရှိစေသည်။ နေမှ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှအကွာအဝေးမှာ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် {{convert|20|AU|e9km+e9mi|sigfig=1|abbr=unit|lk=on}} ဖြစ်သည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာအဝေးနှင့် အဝေးဆုံး အကွာအဝေးတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၁.၈ AU ရှိပြီး၊ ဤပမာဏသည် ဂြိုဟ်သိမ် [[ပလူတို]]ခန့် မများပြားသော်လည်း အခြားမည်သည့်ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။<ref name="AA">Jean Meeus, ''Astronomical Algorithms'' (Richmond, VA: Willmann-Bell, 1998) p 271. From the 1841 aphelion to the 2092 one, perihelia are always 18.28 and aphelia always 20.10 astronomical units</ref> နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုသည် အကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်းနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျ ကွာခြားသည်ဖြစ်ရာ ယူရေးနပ်စ်ပေါ်တွင် (ကမ္ဘာနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နေမှ အကွာအဝေး အဆ ၂၀ ခန့်ဝေးသောနေရာတွင်) နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလင်းရောင် အားပြင်းမှု၏ ၄၀၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |date=1986 |title=Next Stop: Uranus |url=https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504003407/https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |archive-date=4 May 2021 |access-date=4 May 2021 |work=The Universe in the Classroom |publisher=Astronomical Society of the Pacific}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ ဒြပ်စင်များကို ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပီယာ-ဆီမွန် လပ်ပလက်စ် (Pierre-Simon Laplace) က ပထမဆုံး တွက်ချက်ခဲ့သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော ပတ်လမ်းများနှင့် လက်တွေ့စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိရသော ပတ်လမ်းများအကြား ကွာဟချက်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) က အဆိုပါ ကွာဟချက်များမှာ မမြင်ရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပထမဆုံး အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် သီးခြားသုတေသနကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) သည် လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာနီးပါးတွင် နောက်ပိုင်း၌ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ဟု အမည်ပေးမည့် ဂြိုဟ်သစ်တစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J J. |last2=Robertson |first2=E. F. |name-list-style=amp |date=September 1996 |title=Mathematical discovery of planets |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820080638/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |archive-date=20 August 2011 |access-date=13 June 2007 |website=MacTutor}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ အတွင်းပိုင်း လည်ပတ်နှုန်းမှာ ၁၇ နာရီ ၁၄ မိနစ်နှင့် ၅၂ စက္ကန့် ဖြစ်ပြီး<ref name="Lamy2025">{{cite journal |last1=Lamy |first1=L. |last2=Prangé |first2=R. |last3=Berthier |first3=J. |last4=Tao |first4=C. |last5=Kim |first5=T. |last6=Roth |first6=L. |last7=Barthélémy |first7=M. |last8=Chaufray |first8=J.-Y. |last9=Rymer |first9=A. |last10=Dunn |first10=W. R. |last11=Wibisono |first11=A. D. |last12=Melin |first12=H. |date=7 April 2025 |title=A new rotation period and longitude system for Uranus |url=https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=9 |issue=5 |pages=658–665 |bibcode=2025NatAs...9..658L |doi=10.1038/s41550-025-02492-z |issn=2397-3366 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408112907/https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |archive-date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |url-status=live}}</ref> ယင်းကို ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းအလင်းတန်းများ (aurorae) ၏ လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှုကို ခြေရာခံခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |date=9 April 2025 |title=Hubble Helps Determine Uranus' Rotation Rate with Unprecedented Precision |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |access-date=9 April 2025 |publisher=NASA Hubble Space Telescope imaging team |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702073541/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |archive-date=2 July 2025 |url-status=live}}</ref> ဧရာမဂြိုဟ်အားလုံးကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အထက်ပိုင်းလေထုသည် လည်ပတ်သည့်ဘက်သို့ ပြင်းထန်သော လေတိုက်ခတ်မှုများကို ခံစားရသည်။ တောင်ဘက် လတ္တီကျု ဒီဂရီ ၆၀ ခန့်ကဲ့သို့သော အချို့သော လတ္တီကျုများတွင် မြင်သာထင်သာရှိသော လေထု၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ရွေ့လျားကြပြီး ၁၄ နာရီအတွင်းပင် တစ်ပတ်ပြည့် လည်ပတ်မှု ပြီးမြောက်သည်။<ref>{{Cite web |last1=Gierasch |first1=Peter J. |last2=Nicholson |first2=Philip D. |name-list-style=amp |date=2004 |title=Uranus |url=http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112123/http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 March 2015 |website=World Book}}</ref> ==ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု== ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အပြိုင်နီးပါး ဖြစ်နေပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဘက်ဟု သတ်မှတ်သည်အပေါ်မူတည်၍ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ သို့မဟုတ် ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟူ၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ပထမနည်းလမ်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသော မျက်နှာပြင်၏ ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသော ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ အဖွဲ့ချုပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို လိုက်နာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ သတ်မှတ်ပါက ယူရေးနပ်စ်သည် ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှု ရှိသည်။ တနည်းအားဖြင့် ညာလက်စည်းမျဉ်း (right-hand rule) အရ လည်ပတ်သည့် ဦးတည်ချက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် [[ဝင်ရိုးစွန်း]]များကို သတ်မှတ်သော အလေ့အထအရ ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟု ဖော်ပြနိုင်ပြီး ယင်းက မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် မြောက်ဘက်ဖြစ်ပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် တောင်ဘက်ဖြစ်သည်ကို ပြောင်းပြန်ဖြစ်စေကာ ဂြိုဟ်အား တိုက်ရိုက်လည်ပတ်မှုကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web |date=2003 |title=Coordinate Frames Used in MASL |url=http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204061125/http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html <!--Added by H3llBot--> |archive-date=4 December 2004 |access-date=13 June 2007}}</ref> ဤအချက်က ၎င်းအား အခြားဂြိုဟ်များနှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်သိမ်နှင့် ဂြိုဟ်သိမ် 2 Pallas တို့တွင်လည်း အလွန်အမင်း စွန်းထွက်သော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုများ ရှိကြသည်။ နေအဝင်/အထွက် အစွန်းရောက်ချိန် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုသည် နေကို အဆက်မပြတ် မျက်နှာမူနေပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ လှည့်ထွက်နေကာ [[အီကွေတာ]]တစ်ဝိုက်ရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာငယ်တွင်သာ နေသည် ရေပြင်ညီအစွန်းနားတွင် နိမ့်ကျလျက်ဖြင့် မြန်ဆန်သော နေ့နှင့်ည စက်ဝန်းကို ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း၏ တစ်ဖက်ခြမ်းတွင်မူ နေဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသော ဝင်ရိုးစွန်းများ၏ တည်နေရာ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုစီသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည်အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုကို ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Sromovsky |first=Lawrence |date=2006 |title=Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus |url=http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720221646/http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |archive-date=20 July 2011 |access-date=9 June 2007 |website=University of Wisconsin Madison}}</ref> နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ နီးကပ်လာသည့်အခါ နေသည် ယူရေးနပ်စ်၏ အီကွေတာကို မျက်နှာမူလာပြီး အခြားဂြိုဟ်အများစုတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်း နေ့နှင့်ည စက်ဝန်း ကာလများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤဝင်ရိုး တည်နေရာ၏ ရလဒ်တစ်ခုမှာ ယူရေးနပ်စ်၏ တစ်နှစ်တာကာလကို ပျမ်းမျှတွက်ချက်ကြည့်ပါက ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသည် အီကွေတာဒေသများထက် နေမှလာသော စွမ်းအင်ပမာဏကို ပိုမိုရရှိကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ယူရေးနပ်စ်သည် ၎င်း၏ဝင်ရိုးစွန်းများထက် အီကွေတာတွင် ပိုမို ပူနွေးသည်။ ဤသို့ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အခြေခံ ယန္တရားကိုမူ မသိရသေးပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းရခြင်း အကြောင်းရင်းကိုလည်း အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်လာစဉ်က ကမ္ဘာအရွယ်အစားရှိ ရှေးဦးဂြိုဟ် (protoplanet) တစ်စင်းသည် ယူရေးနပ်စ်နှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုကဲ့သို့ စောင်းထွက်သွားရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{Cite book |title=Uranus |date=1991 |publisher=University of Arizona Press |isbn=978-0-8165-1208-9 |editor-last=Bergstralh |editor-first=Jay T. |location=Tucson |pages=485–486 |editor-last2=Miner |editor-first2=Ellis D. |editor-last3=Matthews |editor-first3=Mildred Shapley}}</ref> ဒါဟမ် တက္ကသိုလ်မှ ဂျေကော့ ကီဂယ်ရစ် (Jacob Kegerreis) ၏ သုတေသနပြုချက်အရ အဆိုပါ တိမ်းစောင်းမှုမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ဘီလီယံ ၃ မှ ၄ အတွင်း ကမ္ဘာထက် ပိုမိုကြီးမားသော ရှေးဦးဂြိုဟ်တစ်စင်းနှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |date=21 December 2018 |title=Science Says: A big space crash likely made Uranus lopsided |url=https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121444/https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |archive-date=19 January 2019 |access-date=17 January 2019 |work=[[Associated Press]]}}</ref> ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ယူရေးနပ်စ်၏ တောင်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းသည် နေဘက်သို့ တိုက်ရိုက်နီးပါး မျက်နှာမူလျက် ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Seidelmann |first1=P. K. |last2=Abalakin |first2=V. K. |last3=Bursa |first3=M. |last4=Davies |first4=M. E. |last5=De Bergh |first5=C. |last6=Lieske |first6=J. H. |last7=Oberst |first7=J. |last8=Simon |first8=J. L. |last9=Standish |first9=E. M. |last10=Stooke |first10=P. |last11=Thomas |first11=P. C. |date=2000 |title=Report of the IAU/IAG working group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites: 2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=82 |issue=1 |pages=83 |bibcode=2002CeMDA..82...83S |doi=10.1023/A:1013939327465 |s2cid=189823009 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |archive-date=12 May 2020 |access-date=13 June 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Cartographic Standards |url=http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407151631/http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |archive-date=7 April 2004 |access-date=13 June 2007 |work=NASA}}</ref> ဟာရှယ်က [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တီတေးနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ချိန်ကတည်းက ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းခဲ့ကြပြီး ၁၈၀၅ ခုနှစ်တွင် Pierre-Simon Laplace က ဂြိုဟ်ရံလများ၏ ပတ်လမ်းများ ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမျက်နှာပြင်နှင့် တိမ်းစောင်းနေမှုကို တွက်ချက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Laplace |first=Pierre-Simon |author-link=Pierre-Simon Laplace |title=Mécanique Céleste: 8th Book. Theory of the Satellites of Jupiter, Saturn, and Uranus |date=1839 |publisher=Little, Brown and Company |series=Traité de mécanique céleste |volume=4 |location=Boston |pages=356–360 |translator-last=Bowditch |translator-first=Nathaniel |chapter=On the Satellites of Uranus |doi=10.5479/sil.62028.39088001861954 |oclc=1493597 |orig-date=1st pub. in 1805 |translator-link=Nathaniel Bowditch |chapter-url=https://archive.org/details/meycaniqueceyle4lapl/page/356/mode/2up |via=the [[Internet Archive]]}}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ယူရေးနပ်စ်၌ လ၊ သို့မဟုတ် အရံဂြိုဟ် ၅ လုံးရှိသည်။ ထိုလများကို (၁) အေရီယမ်၊ (၂) အမ်ဗရီယယ်၊ (၃) တိုင်တန်းနီးယား၊ (၄) အိုဗရွန်နှင့် (၅) မီရန်ဒါဟု အမည် ပေးထားသည်။ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခြောက်ခုမြောက် လတစ်လုံးပင် ရှိလိမ့်ဦးမည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်ကလေးများသည် သေးငယ်လှသဖြင့် လွန်စွာ မိန်ကြသည်။ ယင်းတို့၏ လမ်းများမှာလည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်လျက် တည်ရှိနေကြသည်၊ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ ထူးခြားချက်မှာ ယင်းတို့၏ ပြင်ညီသည် ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်၏ ပြင်ညီတွင်၊ သို့မဟုတ် ပြင်ညီလောက်တွင် တည်ရှိမနေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ယူရေးနပ်၏ ပြင်ညီတွင်မရှိဘဲ ထို့ပြင်ညီနှင့် မျဉ်းမတ်နီးနီးတွင် တည်ရှိနေကြသဖြင့် ထိုအရန်ဂြိုဟ်များသည် သွားလျက်ရှိသော ပြင်ညီများကို ကမ္ဘာမှ ကြည့်လျှင် တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ ပြားလိုက် မြင်ရလေသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ လမ်းများသည် ၉၈ ဒီဂရီ မျှတွင် တည်ရှိကြသဖြင့် မျဉ်းမတ်ထက်ပင် ကျော်လွန်နေလေသည်။ ထိုကြောင့် ယူရေးနပ်၏ အရန်ဂြိုဟ်များသည် ယင်းတို့၏ လမ်းများကို သွားကြရာတွင် ပြောင်းပြန် သွားလျက်ရှိကြသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== *[[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] == မှတ်စု == {{notes | notes = {{efn | name = atmospheric pressure | Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure. }} }} ==ကိုးကား== {{reflist|2 |refs= <ref name="OED"> {{cite encyclopedia | title = Uranus | encyclopedia = Oxford English Dictionary | edition = 2 | date = 1989 }}</ref> <ref name="BBCOUP"> The BBC Pronunciation Unit notes that {{IPA|/ˈjʊərənəs/}} "is the preferred usage of astronomers":{{cite book|last=Olausson|first=Lena|author2=Sangster, Catherine |title=The Oxford BBC Guide to Pronunciation|url=https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau/page/404 404]|isbn=978-0-19-280710-6 }}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = December 30, 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| publisher = American Geophysical Union| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}}</ref> <ref name="Conrath Gautier et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15003| last1 = Conrath| first1 = B.| last2 = Gautier| first2 = D.| last3 = Hanel| first3 = R.| last4 = Lindal| first4 = G.| last5 = Marten| first5 = A.| year = 1987| title = The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15003–15010| bibcode = 1987JGR....9215003C| ref = {{sfnRef|Conrath Gautier et al.|1987}}}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=April 3, 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=April 10, 2009 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}}</ref> <ref name="ephemeris"> {{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred |work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626153349/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archivedate=2007-06-26|date=2005|accessdate=June 14, 2007 }}</ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal| doi = 10.1146/annurev.aa.31.090193.001245| last = Lunine| first = Jonathan I.| date=September 1993 | title = The Atmospheres of Uranus and Neptune| journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics| volume = 31| pages = 217–263| bibcode = 1993ARA&A..31..217L| ref = harv}}</ref> <ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| url = https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| pmid = | pmc = | bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="nasafact">{{cite web|url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts|title = NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures|publisher = NASA|last = Munsell|first = Kirk|accessdate = August 13, 2007|date = May 14, 2007|archivedate = 9 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus}}</ref> <ref name="CSeligman"> {{cite web | last = Seligman | first = Courtney | title = Rotation Period and Day Length | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title = Uranus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = August 10, 2007|date = January 31, 2005|archive-date = 4 August 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html}}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] jsxlwc04b6nxg8ftxqvg82pa6k05957 1057255 1057254 2026-10-11T08:30:26Z Dr Lotus Black 31011 /* ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု */ 1057255 wikitext text/x-wiki {{For|ဤဆောင်းပါးသည် ဂြိုဟ်အကြောင်းဖြစ်သည်၊ ဂရိနတ်ဘုရား|ယူရေးနပ်စ်}} {{Infobox planet | name = ယူရေးနပ်စ် | symbol = [[File:Uranus symbol (bold).svg|24px|⛢]] | image = [[File:Uranus2.jpg|260px]] | caption = ၁၉၈၆ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] မှ<br>ယူရေးနစ်ပ်အား ရိုက်ကူးထားပုံ | discovery = yes | discoverer = [[{{#property:P61}}]] | discovered = ၁၃ မတ် ၁၇၈၁ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" />{{efn | These are the mean elements from VSOP87, together with derived quantities.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|20.11|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|3008|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|18.33|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2742|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|19.2184|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2875.04|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.046381}} | period = {{plainlist | * {{val|84.0205|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|30688.5|u=days}}}}<ref name="nasafact" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|42718}}}} Uranian [[solar day]]s<ref name="CSeligman" /> }} | synodic_period = 369.66&nbsp;days<ref name="fact" /> | avg_speed = 6.80&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{val|0.773|u=°}} to ecliptic<br>6.48° နေ၏ အီကွေတာသို့<br>1.02° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = {{val|74.006|u=°}} | arg_peri = {{val|96.998857|u=°}} | mean_anomaly = {{val|142.238600|u=°}} | satellites = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၂၇]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0229|0.0008}}{{efn | Calculated using data from Seidelmann, 2007.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> }} | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25559|4|u=km}}}}<br>4.007&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24973|20|u=km}}}}<br>3.929&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25362|7|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | circumference = {{nowrap|{{val|fmt=commas|159354.1|u=km}}}}<ref name="nasafact" /> | surface_area = {{val|8.1156|e=9|u=km2}}<ref name="nasafact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 15.91&nbsp;Earths | volume = {{val|6.833|e=13|u=km3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 63.086&nbsp;Earths | mass = {{val|8.6810|0.0013|e=25|u=kg}} <br> 14.536&nbsp;Earths<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> <br> [[standard gravitational parameter|GM]]={{nowrap|{{val|fmt=commas|5793939|13|u=km³/s²}}}} | density = {{val|1.27|u=g/cm3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | surface_grav = {{val|8.69|ul=m/s2}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}}<br>0.886&nbsp;[[g-force|g]] | escape_velocity = 21.3&nbsp;km/s<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | sidereal_day = {{val|0.71833|u=day}}<br> {{nowrap|17 [[နာရီ|h]] 14 min 24 [[စက္ကန့်|s]]}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | rot_velocity = 2.59&nbsp;km/s <br> 9,320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97.77° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|17|9|15}}<br>257.311°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | declination = −15.175°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.300 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.51 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = 5.9<ref name="ephemeris" /> to 5.32<ref name="fact" /> | angular_size = 3.3″ to 4.1″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 1&nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] level<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> | min_temp_1 = | mean_temp_1 = {{Convert|76|K|C}} | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1&nbsp;bar<br>([[ထရိုပိုပေါ့စ်|tropopause]])<ref name="Lunine 1993" /> | min_temp_2 = 47&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp_2 = 57&nbsp;K | pronounced = {{IPAc-en|audio=uranus.ogg|ˈ|jʊər|ə|n|ə|s}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Uranus.ogg|j|ʊ|ˈ|r|eɪ|n|ə|s}}<ref name="OED" /><ref name="BBCOUP" /> | adjectives = Uranian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" />{{efn | Calculation of He, H₂ and CH₄ molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H₂ proportions measured at the tropopause. }} | scale_height = 27.7&nbsp;km<ref name="fact" /> | atmosphere_composition = ''(Below 1.3 bar)''<br> '''Gases''': * 83&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) * 15&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟီလီယမ်]] (He) * 2.3% [[မီသိန်း]] (CH₄) * 0.009%&nbsp;(0.007–0.015%) [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) '''ရေခဲ''': * [[အမိုးနီးယား]] * [[ရေ]] * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] * [[methane hydrate|မီသိန်း ဟိုက်ဒရိုဒ်]] }} '''ယူရေးနပ်စ်'''({{lang-en|Uranus}})သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်ပါက သတ္တမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသော [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အများစုကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ''ရေခဲ'' သို့မဟုတ် ''အငွေ့ပျံလွယ်သော ပစ္စည်းများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် အလွန်အမင်း ဆုံမှတ်လွန်အရည်အဆင့် (Supercritical fluid) ရှိ ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ရှုပ်ထွေးသော အလွှာလိုက် တိမ်စနစ် တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး [[အပူချိန်]] (၄၉ ကယ်လ်ဗင် / −၂၂၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးရပ်စ် / −၃၇၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ထင်ရှားသော ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု ရှိပြီး ၁၇ နာရီနှင့် ၁၄ မိနစ် ကြာမြင့်သော ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှုကာလ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ကမ္ဘာ့နှစ် ၈၄ နှစ် ကြာမြင့်သည့် ပတ်လမ်းကာလအတွင်း ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည် အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုစိုးမိုးသော ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး အချင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ထုထည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ၎င်း၏ အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်ဝတ္ထု ဝန်းရံအလွှာ၏ အတွင်းဘက်တွင် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တစ်ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းကို ထူထဲသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]] လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်း၌ ရေဖြင့် ဓာတ်ပြုကွဲထွက်ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ လေထုအတွင်း၌ တစ်နာရီလျှင် ၉၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးစွန်းခြမ်းရှိ အပြောင်းအလဲများနှင့် မမှန်ကန်သော တိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုများကဲ့သို့သော ရှင်းပြ၍မရသေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များစွာ ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဂြိုဟ်သည် အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတွင်းပိုင်း အပူချိန် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ယခုထိတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်တွင် ကွင်းစနစ်၊ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နယ်ပယ်နှင့် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များစွာ ရှိသည်။ အလွန်အမင်း မှောင်မည်းနေသော ကွင်းစနစ်သည် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းရောင်၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်းတွင် လူသိများသော ပုံမှန်အရံလ ၁၉ စင်း ပါဝင်ပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၄ စင်းမှာ အတွင်းဘက်ကျသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော နေရာများတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး မဟာဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းဖြစ်သည့် [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]] (Miranda)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီယယ်]] (Ariel)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီယယ်]] (Umbriel)၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေးနီးယား]] (Titania) နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အော်ဘီယွန်]] (Oberon) တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်မှ ပိုမိုဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် ပတ်နေကြသည်မှာ လူသိများသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အရံလ ၁၀ စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ်သည် အလွန်အမင်း အချိုးမညီဘဲ ဓာတ်ပြုနေသော အမှုန်အမွှားများစွာ ပါရှိကာ ယင်းတို့သည် ကွင်းများနှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ မှောင်မည်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း အလွန် မှိန်ဖျော့ပြီး နောက်ခံ ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားသဖြင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ပထမဆုံး စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ချိန်အထိ ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ၎င်းကို တွေ့ရှိပြီး ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုခန့် အကြာတွင် ဂရိ ရှေးဦးနတ်ဘုရားများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သော ဂရိနတ်ဘုရား [[ယူရေးနပ်စ်]]ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤဂြိုဟ်သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ် ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က တစ်ကြိမ်သာ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခုခေတ်တွင် မှန်ပြောင်းများဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၂၃-၂၀၃၂ ဆန်းစစ်ချက်တွင် အဆိုပြုထားသော ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေး မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် နက္ခတ္တဗေဒ ဆန်းစစ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Tianwen-4 အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ပျံသန်းရန် အဆိုပြုထားသဖြင့် ထိုဂြိုဟ်သို့ ထပ်မံသွားရောက် လည်ပတ်လိုသည့် ဆန္ဒများစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ရှေးကျသည့် ဂြိုဟ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မှိန်ဖျော့မှုနှင့် နှေးကွေးသော ပတ်လမ်းကြောင့် ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။<ref>{{cite web |title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program |url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |archive-date=1 May 2021 |access-date=5 May 2021 |work=Monterey Institute for Research in Astronomy}}</ref> [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ လူသိများသော နယ်နိမိတ်များကို ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]၏ အကူအညီဖြင့် အတန်းအစား သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယူရေးနပ်စ်၏ အကွာအဝေးမှာ [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် နေမှ နှစ်ဆခန့် ပိုဝေးသောကြောင့် ယူရေးနပ်စ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသိများသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အရွယ်အစားကို အမှန်တကယ်ပင် နှစ်ဆ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း=== [[File:William Herschel01.jpg|thumb|left|upright|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဝီလျံဟာရှယ်]] ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုမီက ယူရေးနပ်စ်ကို အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကြယ်]]တစ်စင်းအဖြစ်သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ကြယ်များ၏ တည်နေရာများကို တိုင်းတာခဲ့သော ဟစ်ပါခပ်စ် (Hipparchus) က လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ပုံရပြီး ၎င်း၏ ကြယ်စာရင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် [[တော်လမီ]]၏ အယ်လ်မာဂျက် (Almagest) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြယ်စာရင်းတွင် [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်း]] (Virgo) အတွင်း လေးထောင့်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကြယ်လေးစင်း၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကြယ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းမှာ မရှိတော့သော်လည်း ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယူရေးနပ်စ်သည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Bourtembourg |first=René |date=November 2013 |title=Was Uranus Observed by Hipparchus? |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |bibcode=2013JHA....44..377B |doi=10.1177/002182861304400401 |issn=0021-8286 |s2cid=122482074}}</ref> အစောဆုံး သေချာတိကျသော မြင်တွေ့မှုမှာ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး ဂျွန် ဖလက်စတီဒ် (John Flamsteed) ဆိုသူက ၎င်းကို အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကာ 34 Tauri ဟု ကြယ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘရက်ဒ်လေ (James Bradley) က ၁၇၄၈၊ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ တိုဘီးယပ်စ် မေယာ (Tobias Mayer) က ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ပီယာ ရှားလ် လီ မွန်နီယာ (Pierre Charles Le Monnier) သည် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်ကြားတွင် လေးညဆက်တိုက် အပါအဝင် ယူရေးနပ်စ်ကို အနည်းဆုံး ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ရှိ သူ၏ အိမ်ခြံဝင်း (ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒ ပြတိုက်)<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2007}}</ref> မှနေ၍ ယူရေးနပ်စ်ကို စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ (၁၇၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်) ၎င်းကို [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု အဖြစ် ကနဦး သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="Ref-1">{{cite journal |last1=Herschel |first1=Mr. |author1-link=William Herschel |date=1781 |title=Account of a Comet |url=https://www.jstor.org/stable/106542 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |issue=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |issn=0261-0523 |jstor=106542 |s2cid=186208953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114030451/https://www.jstor.org/stable/106542 |archive-date=14 January 2026 |access-date=30 January 2026 |url-status=live}}</ref> ဟာရှယ်သည် သူတွေ့ရှိခဲ့သော အရာဝတ္ထုအသစ်ကို ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း<ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> အခြားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များကမူ တခြားနည်းဖြင့် သံသယဝင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဖင်လန်-ဆွီဒင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အန်ဒါစ် ဂျိုဟန် လက်ဇယ် (Anders Johan Lexell) သည် ထိုအရာဝတ္ထုအသစ်၏ ပတ်လမ်းကို ပထမဆုံး တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းက ယင်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် [[ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ ဘာလင်မြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် အီလာ့တ် ဘိုဒီ (Johann Elert Bode) က ဟာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ''စနေဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို ကျော်လွန်၍ လှည့်ပတ်နေပြီး ယခုအချိန်အထိ မသိရှိရသေးသော ဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအဖြစ် ယူဆနိုင်သည့် ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်တစ်စင်း'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘိုဒီက ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံစံနီးပါးရှိသော ပတ်လမ်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပိုမိုဆင်တူကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ အဓိက နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီးများမှ ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသောအရာကို ဂရုတစိုက်နှင့်ကြည့်ကြရာတွင် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုက ပြုမူထိုက်သည်တို့ကို မပြုမူဘဲနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနောက် နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဇွဲဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါတွင် ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသော အရာသည် လမ်းတစ်ခုတွင် သွားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဟာရှယ်အား ထိုဂြိုဟ်ကို စတင်၍ တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ထိုအခါ ဟာရှယ်က ပထမတွင် သူ့အား စောင့်ရှောက်ထားသည့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကို အမွှမ်းတင်လိုသဖြင့် သူတွေ့ရှိခဲ့သည့် ထိုဂြိုဟ်ကို ဂျော်ဂျီ ယန်ဆိဒပ်ဟု အမည်ပေးလိုက်လေသည်။ ထိုအမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက သဘောမကျကြချေ။ ထိုကြောင့် နာမည်အမျိုးမျိုးကို ပေးခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ယူရေးနပ်စ်ဟူသော အမည်ကို အကြံပေး လိုက်လေသည်။ မကြာမီမှာပင် အရာဝတ္ထုကို ဂြိုဟ်အသစ်တစ်စင်းအဖြစ် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟာရှယ်က တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဇက် ဘန့်ခ်စ် (Joseph Banks) ထံသို့ ဤသို့ အသိအမှတ်ပြု ပြောကြားခဲ့သည် - ''ဥရောပရှိ အထင်ရှားဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များအရ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျွန်ုပ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ထောက်ပြခဲ့သော ကြယ်အသစ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ မူလဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။'' သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဘုရင် ဂျော့ချ် (King George III) က နန်းရင်းမိသားစုအနေဖြင့် သူ၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဝင်းဆာ (Windsor) သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရန် ဟာရှယ်အား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂၀၀ (၂၀၂၅ ခုနှစ် တန်ဖိုးအရ ပေါင် ၂၆,၀၀၀ နှင့် ညီမျှသော) နှစ်စဉ်စရိတ်ငွေကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ===အမည်ပေးခြင်း=== [[File:Uranus, Earth size comparison 2.jpg|thumb|ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]] ရှေးပညာရှင်များကမူ အထူးသဖြင့် ဂရိလူမျိုးတို့က ယူရေးနပ်စ်မှာ ရှေးအကျဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်အရ ကောင်းကင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနေလေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ထိုနတ်ကြီးက ကမ္ဘာမြေကြီးသို့ အပူ၊ အလင်းနှင့် မိုးများကို ပေးခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် ဂျီယာအမည်ရှိသော ကမ္ဘာမြေကြီး နတ်သမီး၏ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုင်းကလုပ်၊ တိုင်တန်နှင့် [[အဲရီးဇ်]] ဆိုသည့် လက်ပေါင်းတစ်ရာစီရှိသော ဘီလူးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ သားအငယ်ဆုံး ဆက်တန် (စနေဂြိုဟ်) က သူ၏ နန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ သူ့အား သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ဖျူရီးခေါ် ဒေါသတရားသည် ယူရေးနပ်စ်၏ သွေးမှ ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်။ ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှု== ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၈၄ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကြာမြင့်သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍<ref>{{Cite news |last=McKie |first=Robin |date=16 July 2022 |title=Journey to the mystery planet: why Uranus is the new target for space exploration |url=https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106022932/https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |archive-date=6 January 2024 |access-date=28 April 2024 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}</ref> နောက်ခံကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဇီတာ တောရီ (Zeta Tauri) ဒွိကြယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ၎င်းအား ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည့် အမှတ်နေရာသို့ အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ၁၈၆၅ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လတို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၃၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်း အဆိုပါနေရာသို့ ထပ်မံရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Fahad |first=Engr |date=26 December 2022 |title=Uranus Size and Uranus Distance from the Sun |url=https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301094631/https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |archive-date=1 March 2023 |access-date=28 April 2024 |website=Electronic Clinic |language=en-US}}</ref> ပတ်လမ်းကာလသည် ၈၄ နှစ်နှင့် အလွန်နီးစပ်သောကြောင့် ကြယ်များအကြား ၎င်း၏ ထင်ရှားသော တည်နေရာသည် လွန်ခဲ့သော ၈၄ နှစ်အတိအကျက ရှိခဲ့သည့်နေရာနှင့် အလွန်ပင် တူညီနေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု (retrograde motion) က ၎င်းကို ယခင်နှစ်က ရှိခဲ့သည့် အရှေ့ဘက်အကျဆုံး တည်နေရာခန့်သို့ နှစ်စဉ် ပြန်လည်ရောက်ရှိစေသည်။ နေမှ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှအကွာအဝေးမှာ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် {{convert|20|AU|e9km+e9mi|sigfig=1|abbr=unit|lk=on}} ဖြစ်သည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာအဝေးနှင့် အဝေးဆုံး အကွာအဝေးတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၁.၈ AU ရှိပြီး၊ ဤပမာဏသည် ဂြိုဟ်သိမ် [[ပလူတို]]ခန့် မများပြားသော်လည်း အခြားမည်သည့်ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။<ref name="AA">Jean Meeus, ''Astronomical Algorithms'' (Richmond, VA: Willmann-Bell, 1998) p 271. From the 1841 aphelion to the 2092 one, perihelia are always 18.28 and aphelia always 20.10 astronomical units</ref> နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုသည် အကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်းနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျ ကွာခြားသည်ဖြစ်ရာ ယူရေးနပ်စ်ပေါ်တွင် (ကမ္ဘာနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နေမှ အကွာအဝေး အဆ ၂၀ ခန့်ဝေးသောနေရာတွင်) နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလင်းရောင် အားပြင်းမှု၏ ၄၀၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |date=1986 |title=Next Stop: Uranus |url=https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504003407/https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |archive-date=4 May 2021 |access-date=4 May 2021 |work=The Universe in the Classroom |publisher=Astronomical Society of the Pacific}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ ဒြပ်စင်များကို ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပီယာ-ဆီမွန် လပ်ပလက်စ် (Pierre-Simon Laplace) က ပထမဆုံး တွက်ချက်ခဲ့သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော ပတ်လမ်းများနှင့် လက်တွေ့စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိရသော ပတ်လမ်းများအကြား ကွာဟချက်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) က အဆိုပါ ကွာဟချက်များမှာ မမြင်ရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပထမဆုံး အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် သီးခြားသုတေသနကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) သည် လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာနီးပါးတွင် နောက်ပိုင်း၌ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ဟု အမည်ပေးမည့် ဂြိုဟ်သစ်တစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J J. |last2=Robertson |first2=E. F. |name-list-style=amp |date=September 1996 |title=Mathematical discovery of planets |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820080638/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |archive-date=20 August 2011 |access-date=13 June 2007 |website=MacTutor}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ အတွင်းပိုင်း လည်ပတ်နှုန်းမှာ ၁၇ နာရီ ၁၄ မိနစ်နှင့် ၅၂ စက္ကန့် ဖြစ်ပြီး<ref name="Lamy2025">{{cite journal |last1=Lamy |first1=L. |last2=Prangé |first2=R. |last3=Berthier |first3=J. |last4=Tao |first4=C. |last5=Kim |first5=T. |last6=Roth |first6=L. |last7=Barthélémy |first7=M. |last8=Chaufray |first8=J.-Y. |last9=Rymer |first9=A. |last10=Dunn |first10=W. R. |last11=Wibisono |first11=A. D. |last12=Melin |first12=H. |date=7 April 2025 |title=A new rotation period and longitude system for Uranus |url=https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=9 |issue=5 |pages=658–665 |bibcode=2025NatAs...9..658L |doi=10.1038/s41550-025-02492-z |issn=2397-3366 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408112907/https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |archive-date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |url-status=live}}</ref> ယင်းကို ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းအလင်းတန်းများ (aurorae) ၏ လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှုကို ခြေရာခံခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |date=9 April 2025 |title=Hubble Helps Determine Uranus' Rotation Rate with Unprecedented Precision |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |access-date=9 April 2025 |publisher=NASA Hubble Space Telescope imaging team |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702073541/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |archive-date=2 July 2025 |url-status=live}}</ref> ဧရာမဂြိုဟ်အားလုံးကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အထက်ပိုင်းလေထုသည် လည်ပတ်သည့်ဘက်သို့ ပြင်းထန်သော လေတိုက်ခတ်မှုများကို ခံစားရသည်။ တောင်ဘက် လတ္တီကျု ဒီဂရီ ၆၀ ခန့်ကဲ့သို့သော အချို့သော လတ္တီကျုများတွင် မြင်သာထင်သာရှိသော လေထု၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ရွေ့လျားကြပြီး ၁၄ နာရီအတွင်းပင် တစ်ပတ်ပြည့် လည်ပတ်မှု ပြီးမြောက်သည်။<ref>{{Cite web |last1=Gierasch |first1=Peter J. |last2=Nicholson |first2=Philip D. |name-list-style=amp |date=2004 |title=Uranus |url=http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112123/http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 March 2015 |website=World Book}}</ref> ==ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု== [[File:Uranus orientation 1985-2030.gif|thumb|၁၉၈၆ ခုနှစ် တောင်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန်မှစတင်၍ ၂၀၀၇ ခုနှစ် နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ (equinox) နှင့် ၂၀၂၈ ခုနှစ် မြောက်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန် (solstice) အထိ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာမှ မြင်တွေ့ရသည့် ယူရေးနပ်စ်၏ တုပဖန်တီးထားသော မြင်ကွင်း။]] ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အပြိုင်နီးပါး ဖြစ်နေပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဘက်ဟု သတ်မှတ်သည်အပေါ်မူတည်၍ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ သို့မဟုတ် ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟူ၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ပထမနည်းလမ်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသော မျက်နှာပြင်၏ ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသော ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ အဖွဲ့ချုပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို လိုက်နာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ သတ်မှတ်ပါက ယူရေးနပ်စ်သည် ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှု ရှိသည်။ တနည်းအားဖြင့် ညာလက်စည်းမျဉ်း (right-hand rule) အရ လည်ပတ်သည့် ဦးတည်ချက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် [[ဝင်ရိုးစွန်း]]များကို သတ်မှတ်သော အလေ့အထအရ ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟု ဖော်ပြနိုင်ပြီး ယင်းက မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် မြောက်ဘက်ဖြစ်ပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် တောင်ဘက်ဖြစ်သည်ကို ပြောင်းပြန်ဖြစ်စေကာ ဂြိုဟ်အား တိုက်ရိုက်လည်ပတ်မှုကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web |date=2003 |title=Coordinate Frames Used in MASL |url=http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204061125/http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html <!--Added by H3llBot--> |archive-date=4 December 2004 |access-date=13 June 2007}}</ref> ဤအချက်က ၎င်းအား အခြားဂြိုဟ်များနှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်သိမ်နှင့် ဂြိုဟ်သိမ် 2 Pallas တို့တွင်လည်း အလွန်အမင်း စွန်းထွက်သော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုများ ရှိကြသည်။ နေအဝင်/အထွက် အစွန်းရောက်ချိန် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုသည် နေကို အဆက်မပြတ် မျက်နှာမူနေပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ လှည့်ထွက်နေကာ [[အီကွေတာ]]တစ်ဝိုက်ရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာငယ်တွင်သာ နေသည် ရေပြင်ညီအစွန်းနားတွင် နိမ့်ကျလျက်ဖြင့် မြန်ဆန်သော နေ့နှင့်ည စက်ဝန်းကို ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း၏ တစ်ဖက်ခြမ်းတွင်မူ နေဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသော ဝင်ရိုးစွန်းများ၏ တည်နေရာ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုစီသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည်အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုကို ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Sromovsky |first=Lawrence |date=2006 |title=Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus |url=http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720221646/http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |archive-date=20 July 2011 |access-date=9 June 2007 |website=University of Wisconsin Madison}}</ref> နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ နီးကပ်လာသည့်အခါ နေသည် ယူရေးနပ်စ်၏ အီကွေတာကို မျက်နှာမူလာပြီး အခြားဂြိုဟ်အများစုတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်း နေ့နှင့်ည စက်ဝန်း ကာလများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤဝင်ရိုး တည်နေရာ၏ ရလဒ်တစ်ခုမှာ ယူရေးနပ်စ်၏ တစ်နှစ်တာကာလကို ပျမ်းမျှတွက်ချက်ကြည့်ပါက ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသည် အီကွေတာဒေသများထက် နေမှလာသော စွမ်းအင်ပမာဏကို ပိုမိုရရှိကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ယူရေးနပ်စ်သည် ၎င်း၏ဝင်ရိုးစွန်းများထက် အီကွေတာတွင် ပိုမို ပူနွေးသည်။ ဤသို့ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အခြေခံ ယန္တရားကိုမူ မသိရသေးပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းရခြင်း အကြောင်းရင်းကိုလည်း အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်လာစဉ်က ကမ္ဘာအရွယ်အစားရှိ ရှေးဦးဂြိုဟ် (protoplanet) တစ်စင်းသည် ယူရေးနပ်စ်နှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုကဲ့သို့ စောင်းထွက်သွားရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{Cite book |title=Uranus |date=1991 |publisher=University of Arizona Press |isbn=978-0-8165-1208-9 |editor-last=Bergstralh |editor-first=Jay T. |location=Tucson |pages=485–486 |editor-last2=Miner |editor-first2=Ellis D. |editor-last3=Matthews |editor-first3=Mildred Shapley}}</ref> ဒါဟမ် တက္ကသိုလ်မှ ဂျေကော့ ကီဂယ်ရစ် (Jacob Kegerreis) ၏ သုတေသနပြုချက်အရ အဆိုပါ တိမ်းစောင်းမှုမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ဘီလီယံ ၃ မှ ၄ အတွင်း ကမ္ဘာထက် ပိုမိုကြီးမားသော ရှေးဦးဂြိုဟ်တစ်စင်းနှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |date=21 December 2018 |title=Science Says: A big space crash likely made Uranus lopsided |url=https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121444/https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |archive-date=19 January 2019 |access-date=17 January 2019 |work=Associated Press}}</ref> ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ယူရေးနပ်စ်၏ တောင်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းသည် နေဘက်သို့ တိုက်ရိုက်နီးပါး မျက်နှာမူလျက် ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Seidelmann |first1=P. K. |last2=Abalakin |first2=V. K. |last3=Bursa |first3=M. |last4=Davies |first4=M. E. |last5=De Bergh |first5=C. |last6=Lieske |first6=J. H. |last7=Oberst |first7=J. |last8=Simon |first8=J. L. |last9=Standish |first9=E. M. |last10=Stooke |first10=P. |last11=Thomas |first11=P. C. |date=2000 |title=Report of the IAU/IAG working group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites: 2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=82 |issue=1 |pages=83 |bibcode=2002CeMDA..82...83S |doi=10.1023/A:1013939327465 |s2cid=189823009 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |archive-date=12 May 2020 |access-date=13 June 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Cartographic Standards |url=http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407151631/http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |archive-date=7 April 2004 |access-date=13 June 2007 |work=NASA}}</ref> ဟာရှယ်က [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တီတေးနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ချိန်ကတည်းက ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းခဲ့ကြပြီး ၁၈၀၅ ခုနှစ်တွင် Pierre-Simon Laplace က ဂြိုဟ်ရံလများ၏ ပတ်လမ်းများ ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမျက်နှာပြင်နှင့် တိမ်းစောင်းနေမှုကို တွက်ချက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Laplace |first=Pierre-Simon |author-link=Pierre-Simon Laplace |title=Mécanique Céleste: 8th Book. Theory of the Satellites of Jupiter, Saturn, and Uranus |date=1839 |publisher=Little, Brown and Company |series=Traité de mécanique céleste |volume=4 |location=Boston |pages=356–360 |translator-last=Bowditch |translator-first=Nathaniel |chapter=On the Satellites of Uranus |doi=10.5479/sil.62028.39088001861954 |oclc=1493597 |orig-date=1st pub. in 1805 |translator-link=Nathaniel Bowditch |chapter-url=https://archive.org/details/meycaniqueceyle4lapl/page/356/mode/2up |via=the [[Internet Archive]]}}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ယူရေးနပ်စ်၌ လ၊ သို့မဟုတ် အရံဂြိုဟ် ၅ လုံးရှိသည်။ ထိုလများကို (၁) အေရီယမ်၊ (၂) အမ်ဗရီယယ်၊ (၃) တိုင်တန်းနီးယား၊ (၄) အိုဗရွန်နှင့် (၅) မီရန်ဒါဟု အမည် ပေးထားသည်။ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခြောက်ခုမြောက် လတစ်လုံးပင် ရှိလိမ့်ဦးမည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်ကလေးများသည် သေးငယ်လှသဖြင့် လွန်စွာ မိန်ကြသည်။ ယင်းတို့၏ လမ်းများမှာလည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်လျက် တည်ရှိနေကြသည်၊ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ ထူးခြားချက်မှာ ယင်းတို့၏ ပြင်ညီသည် ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်၏ ပြင်ညီတွင်၊ သို့မဟုတ် ပြင်ညီလောက်တွင် တည်ရှိမနေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ယူရေးနပ်၏ ပြင်ညီတွင်မရှိဘဲ ထို့ပြင်ညီနှင့် မျဉ်းမတ်နီးနီးတွင် တည်ရှိနေကြသဖြင့် ထိုအရန်ဂြိုဟ်များသည် သွားလျက်ရှိသော ပြင်ညီများကို ကမ္ဘာမှ ကြည့်လျှင် တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ ပြားလိုက် မြင်ရလေသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ လမ်းများသည် ၉၈ ဒီဂရီ မျှတွင် တည်ရှိကြသဖြင့် မျဉ်းမတ်ထက်ပင် ကျော်လွန်နေလေသည်။ ထိုကြောင့် ယူရေးနပ်၏ အရန်ဂြိုဟ်များသည် ယင်းတို့၏ လမ်းများကို သွားကြရာတွင် ပြောင်းပြန် သွားလျက်ရှိကြသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== *[[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] == မှတ်စု == {{notes | notes = {{efn | name = atmospheric pressure | Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure. }} }} ==ကိုးကား== {{reflist|2 |refs= <ref name="OED"> {{cite encyclopedia | title = Uranus | encyclopedia = Oxford English Dictionary | edition = 2 | date = 1989 }}</ref> <ref name="BBCOUP"> The BBC Pronunciation Unit notes that {{IPA|/ˈjʊərənəs/}} "is the preferred usage of astronomers":{{cite book|last=Olausson|first=Lena|author2=Sangster, Catherine |title=The Oxford BBC Guide to Pronunciation|url=https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau/page/404 404]|isbn=978-0-19-280710-6 }}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = December 30, 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| publisher = American Geophysical Union| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}}</ref> <ref name="Conrath Gautier et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15003| last1 = Conrath| first1 = B.| last2 = Gautier| first2 = D.| last3 = Hanel| first3 = R.| last4 = Lindal| first4 = G.| last5 = Marten| first5 = A.| year = 1987| title = The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15003–15010| bibcode = 1987JGR....9215003C| ref = {{sfnRef|Conrath Gautier et al.|1987}}}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=April 3, 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=April 10, 2009 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}}</ref> <ref name="ephemeris"> {{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred |work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626153349/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archivedate=2007-06-26|date=2005|accessdate=June 14, 2007 }}</ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal| doi = 10.1146/annurev.aa.31.090193.001245| last = Lunine| first = Jonathan I.| date=September 1993 | title = The Atmospheres of Uranus and Neptune| journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics| volume = 31| pages = 217–263| bibcode = 1993ARA&A..31..217L| ref = harv}}</ref> <ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| url = https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| pmid = | pmc = | bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="nasafact">{{cite web|url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts|title = NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures|publisher = NASA|last = Munsell|first = Kirk|accessdate = August 13, 2007|date = May 14, 2007|archivedate = 9 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus}}</ref> <ref name="CSeligman"> {{cite web | last = Seligman | first = Courtney | title = Rotation Period and Day Length | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title = Uranus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = August 10, 2007|date = January 31, 2005|archive-date = 4 August 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html}}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] rhc2fh64bxum24sczs85b7cbr31jnwe 1057257 1057255 2026-10-11T08:40:03Z Dr Lotus Black 31011 1057257 wikitext text/x-wiki {{For|ဤဆောင်းပါးသည် ဂြိုဟ်အကြောင်းဖြစ်သည်၊ ဂရိနတ်ဘုရား|ယူရေးနပ်စ်}} {{Infobox planet | name = ယူရေးနပ်စ် | symbol = [[File:Uranus symbol (bold).svg|24px|⛢]] | image = [[File:Uranus2.jpg|260px]] | caption = ၁၉၈၆ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] မှ<br>ယူရေးနစ်ပ်အား ရိုက်ကူးထားပုံ | discovery = yes | discoverer = [[{{#property:P61}}]] | discovered = ၁၃ မတ် ၁၇၈၁ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" />{{efn | These are the mean elements from VSOP87, together with derived quantities.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|20.11|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|3008|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|18.33|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2742|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|19.2184|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2875.04|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.046381}} | period = {{plainlist | * {{val|84.0205|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|30688.5|u=days}}}}<ref name="nasafact" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|42718}}}} Uranian [[solar day]]s<ref name="CSeligman" /> }} | synodic_period = 369.66&nbsp;days<ref name="fact" /> | avg_speed = 6.80&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{val|0.773|u=°}} to ecliptic<br>6.48° နေ၏ အီကွေတာသို့<br>1.02° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = {{val|74.006|u=°}} | arg_peri = {{val|96.998857|u=°}} | mean_anomaly = {{val|142.238600|u=°}} | satellites = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၂၇]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0229|0.0008}}{{efn | Calculated using data from Seidelmann, 2007.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> }} | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25559|4|u=km}}}}<br>4.007&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24973|20|u=km}}}}<br>3.929&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25362|7|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | circumference = {{nowrap|{{val|fmt=commas|159354.1|u=km}}}}<ref name="nasafact" /> | surface_area = {{val|8.1156|e=9|u=km2}}<ref name="nasafact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 15.91&nbsp;Earths | volume = {{val|6.833|e=13|u=km3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 63.086&nbsp;Earths | mass = {{val|8.6810|0.0013|e=25|u=kg}} <br> 14.536&nbsp;Earths<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> <br> [[standard gravitational parameter|GM]]={{nowrap|{{val|fmt=commas|5793939|13|u=km³/s²}}}} | density = {{val|1.27|u=g/cm3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | surface_grav = {{val|8.69|ul=m/s2}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}}<br>0.886&nbsp;[[g-force|g]] | escape_velocity = 21.3&nbsp;km/s<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | sidereal_day = {{val|0.71833|u=day}}<br> {{nowrap|17 [[နာရီ|h]] 14 min 24 [[စက္ကန့်|s]]}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | rot_velocity = 2.59&nbsp;km/s <br> 9,320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97.77° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|17|9|15}}<br>257.311°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | declination = −15.175°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.300 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.51 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = 5.9<ref name="ephemeris" /> to 5.32<ref name="fact" /> | angular_size = 3.3″ to 4.1″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 1&nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] level<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> | min_temp_1 = | mean_temp_1 = {{Convert|76|K|C}} | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1&nbsp;bar<br>([[ထရိုပိုပေါ့စ်|tropopause]])<ref name="Lunine 1993" /> | min_temp_2 = 47&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp_2 = 57&nbsp;K | pronounced = {{IPAc-en|audio=uranus.ogg|ˈ|jʊər|ə|n|ə|s}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Uranus.ogg|j|ʊ|ˈ|r|eɪ|n|ə|s}}<ref name="OED" /><ref name="BBCOUP" /> | adjectives = Uranian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" />{{efn | Calculation of He, H₂ and CH₄ molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H₂ proportions measured at the tropopause. }} | scale_height = 27.7&nbsp;km<ref name="fact" /> | atmosphere_composition = ''(Below 1.3 bar)''<br> '''Gases''': * 83&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) * 15&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟီလီယမ်]] (He) * 2.3% [[မီသိန်း]] (CH₄) * 0.009%&nbsp;(0.007–0.015%) [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) '''ရေခဲ''': * [[အမိုးနီးယား]] * [[ရေ]] * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] * [[methane hydrate|မီသိန်း ဟိုက်ဒရိုဒ်]] }} '''ယူရေးနပ်စ်'''({{lang-en|Uranus}})သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်ပါက သတ္တမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသော [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အများစုကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ''ရေခဲ'' သို့မဟုတ် ''အငွေ့ပျံလွယ်သော ပစ္စည်းများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် အလွန်အမင်း ဆုံမှတ်လွန်အရည်အဆင့် (Supercritical fluid) ရှိ ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ရှုပ်ထွေးသော အလွှာလိုက် တိမ်စနစ် တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး [[အပူချိန်]] (၄၉ ကယ်လ်ဗင် / −၂၂၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးရပ်စ် / −၃၇၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ထင်ရှားသော ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု ရှိပြီး ၁၇ နာရီနှင့် ၁၄ မိနစ် ကြာမြင့်သော ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှုကာလ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ကမ္ဘာ့နှစ် ၈၄ နှစ် ကြာမြင့်သည့် ပတ်လမ်းကာလအတွင်း ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည် အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုစိုးမိုးသော ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး အချင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ထုထည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ၎င်း၏ အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်ဝတ္ထု ဝန်းရံအလွှာ၏ အတွင်းဘက်တွင် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တစ်ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းကို ထူထဲသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]] လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်း၌ ရေဖြင့် ဓာတ်ပြုကွဲထွက်ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ လေထုအတွင်း၌ တစ်နာရီလျှင် ၉၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးစွန်းခြမ်းရှိ အပြောင်းအလဲများနှင့် မမှန်ကန်သော တိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုများကဲ့သို့သော ရှင်းပြ၍မရသေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များစွာ ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဂြိုဟ်သည် အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတွင်းပိုင်း အပူချိန် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ယခုထိတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်တွင် ကွင်းစနစ်၊ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နယ်ပယ်နှင့် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များစွာ ရှိသည်။ အလွန်အမင်း မှောင်မည်းနေသော ကွင်းစနစ်သည် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းရောင်၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်းတွင် လူသိများသော ပုံမှန်အရံလ ၁၉ စင်း ပါဝင်ပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၄ စင်းမှာ အတွင်းဘက်ကျသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော နေရာများတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး မဟာဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းဖြစ်သည့် [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]] (Miranda)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီယယ်]] (Ariel)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီယယ်]] (Umbriel)၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေးနီးယား]] (Titania) နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အော်ဘီယွန်]] (Oberon) တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်မှ ပိုမိုဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် ပတ်နေကြသည်မှာ လူသိများသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အရံလ ၁၀ စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ်သည် အလွန်အမင်း အချိုးမညီဘဲ ဓာတ်ပြုနေသော အမှုန်အမွှားများစွာ ပါရှိကာ ယင်းတို့သည် ကွင်းများနှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ မှောင်မည်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း အလွန် မှိန်ဖျော့ပြီး နောက်ခံ ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားသဖြင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ပထမဆုံး စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ချိန်အထိ ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ၎င်းကို တွေ့ရှိပြီး ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုခန့် အကြာတွင် ဂရိ ရှေးဦးနတ်ဘုရားများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သော ဂရိနတ်ဘုရား [[ယူရေးနပ်စ်]]ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤဂြိုဟ်သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ် ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က တစ်ကြိမ်သာ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခုခေတ်တွင် မှန်ပြောင်းများဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၂၃-၂၀၃၂ ဆန်းစစ်ချက်တွင် အဆိုပြုထားသော ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေး မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် နက္ခတ္တဗေဒ ဆန်းစစ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Tianwen-4 အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ပျံသန်းရန် အဆိုပြုထားသဖြင့် ထိုဂြိုဟ်သို့ ထပ်မံသွားရောက် လည်ပတ်လိုသည့် ဆန္ဒများစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ရှေးကျသည့် ဂြိုဟ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မှိန်ဖျော့မှုနှင့် နှေးကွေးသော ပတ်လမ်းကြောင့် ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။<ref>{{cite web |title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program |url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |archive-date=1 May 2021 |access-date=5 May 2021 |work=Monterey Institute for Research in Astronomy}}</ref> [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ လူသိများသော နယ်နိမိတ်များကို ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]၏ အကူအညီဖြင့် အတန်းအစား သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယူရေးနပ်စ်၏ အကွာအဝေးမှာ [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် နေမှ နှစ်ဆခန့် ပိုဝေးသောကြောင့် ယူရေးနပ်စ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသိများသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အရွယ်အစားကို အမှန်တကယ်ပင် နှစ်ဆ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း=== [[File:William Herschel01.jpg|thumb|left|upright|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဝီလျံဟာရှယ်]] ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုမီက ယူရေးနပ်စ်ကို အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကြယ်]]တစ်စင်းအဖြစ်သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ကြယ်များ၏ တည်နေရာများကို တိုင်းတာခဲ့သော ဟစ်ပါခပ်စ် (Hipparchus) က လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ပုံရပြီး ၎င်း၏ ကြယ်စာရင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် [[တော်လမီ]]၏ အယ်လ်မာဂျက် (Almagest) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြယ်စာရင်းတွင် [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်း]] (Virgo) အတွင်း လေးထောင့်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကြယ်လေးစင်း၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကြယ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းမှာ မရှိတော့သော်လည်း ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယူရေးနပ်စ်သည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Bourtembourg |first=René |date=November 2013 |title=Was Uranus Observed by Hipparchus? |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |bibcode=2013JHA....44..377B |doi=10.1177/002182861304400401 |issn=0021-8286 |s2cid=122482074}}</ref> အစောဆုံး သေချာတိကျသော မြင်တွေ့မှုမှာ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး ဂျွန် ဖလက်စတီဒ် (John Flamsteed) ဆိုသူက ၎င်းကို အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကာ 34 Tauri ဟု ကြယ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘရက်ဒ်လေ (James Bradley) က ၁၇၄၈၊ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ တိုဘီးယပ်စ် မေယာ (Tobias Mayer) က ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ပီယာ ရှားလ် လီ မွန်နီယာ (Pierre Charles Le Monnier) သည် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်ကြားတွင် လေးညဆက်တိုက် အပါအဝင် ယူရေးနပ်စ်ကို အနည်းဆုံး ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ရှိ သူ၏ အိမ်ခြံဝင်း (ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒ ပြတိုက်)<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2007}}</ref> မှနေ၍ ယူရေးနပ်စ်ကို စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ (၁၇၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်) ၎င်းကို [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု အဖြစ် ကနဦး သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="Ref-1">{{cite journal |last1=Herschel |first1=Mr. |author1-link=William Herschel |date=1781 |title=Account of a Comet |url=https://www.jstor.org/stable/106542 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |issue=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |issn=0261-0523 |jstor=106542 |s2cid=186208953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114030451/https://www.jstor.org/stable/106542 |archive-date=14 January 2026 |access-date=30 January 2026 |url-status=live}}</ref> ဟာရှယ်သည် သူတွေ့ရှိခဲ့သော အရာဝတ္ထုအသစ်ကို ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း<ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> အခြားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များကမူ တခြားနည်းဖြင့် သံသယဝင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဖင်လန်-ဆွီဒင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အန်ဒါစ် ဂျိုဟန် လက်ဇယ် (Anders Johan Lexell) သည် ထိုအရာဝတ္ထုအသစ်၏ ပတ်လမ်းကို ပထမဆုံး တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းက ယင်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် [[ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ ဘာလင်မြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် အီလာ့တ် ဘိုဒီ (Johann Elert Bode) က ဟာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ''စနေဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို ကျော်လွန်၍ လှည့်ပတ်နေပြီး ယခုအချိန်အထိ မသိရှိရသေးသော ဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအဖြစ် ယူဆနိုင်သည့် ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်တစ်စင်း'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘိုဒီက ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံစံနီးပါးရှိသော ပတ်လမ်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပိုမိုဆင်တူကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ အဓိက နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီးများမှ ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသောအရာကို ဂရုတစိုက်နှင့်ကြည့်ကြရာတွင် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုက ပြုမူထိုက်သည်တို့ကို မပြုမူဘဲနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနောက် နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဇွဲဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါတွင် ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသော အရာသည် လမ်းတစ်ခုတွင် သွားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဟာရှယ်အား ထိုဂြိုဟ်ကို စတင်၍ တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ထိုအခါ ဟာရှယ်က ပထမတွင် သူ့အား စောင့်ရှောက်ထားသည့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကို အမွှမ်းတင်လိုသဖြင့် သူတွေ့ရှိခဲ့သည့် ထိုဂြိုဟ်ကို ဂျော်ဂျီ ယန်ဆိဒပ်ဟု အမည်ပေးလိုက်လေသည်။ ထိုအမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက သဘောမကျကြချေ။ ထိုကြောင့် နာမည်အမျိုးမျိုးကို ပေးခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ယူရေးနပ်စ်ဟူသော အမည်ကို အကြံပေး လိုက်လေသည်။ မကြာမီမှာပင် အရာဝတ္ထုကို ဂြိုဟ်အသစ်တစ်စင်းအဖြစ် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟာရှယ်က တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဇက် ဘန့်ခ်စ် (Joseph Banks) ထံသို့ ဤသို့ အသိအမှတ်ပြု ပြောကြားခဲ့သည် - ''ဥရောပရှိ အထင်ရှားဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များအရ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျွန်ုပ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ထောက်ပြခဲ့သော ကြယ်အသစ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ မူလဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။'' သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဘုရင် ဂျော့ချ် (King George III) က နန်းရင်းမိသားစုအနေဖြင့် သူ၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဝင်းဆာ (Windsor) သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရန် ဟာရှယ်အား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂၀၀ (၂၀၂၅ ခုနှစ် တန်ဖိုးအရ ပေါင် ၂၆,၀၀၀ နှင့် ညီမျှသော) နှစ်စဉ်စရိတ်ငွေကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ===အမည်ပေးခြင်း=== [[File:Uranus, Earth size comparison 2.jpg|thumb|ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]] ရှေးပညာရှင်များကမူ အထူးသဖြင့် ဂရိလူမျိုးတို့က ယူရေးနပ်စ်မှာ ရှေးအကျဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်အရ ကောင်းကင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနေလေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ထိုနတ်ကြီးက ကမ္ဘာမြေကြီးသို့ အပူ၊ အလင်းနှင့် မိုးများကို ပေးခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် ဂျီယာအမည်ရှိသော ကမ္ဘာမြေကြီး နတ်သမီး၏ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုင်းကလုပ်၊ တိုင်တန်နှင့် [[အဲရီးဇ်]] ဆိုသည့် လက်ပေါင်းတစ်ရာစီရှိသော ဘီလူးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ သားအငယ်ဆုံး ဆက်တန် (စနေဂြိုဟ်) က သူ၏ နန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ သူ့အား သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ဖျူရီးခေါ် ဒေါသတရားသည် ယူရေးနပ်စ်၏ သွေးမှ ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်။ ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှု== ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၈၄ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကြာမြင့်သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍<ref>{{Cite news |last=McKie |first=Robin |date=16 July 2022 |title=Journey to the mystery planet: why Uranus is the new target for space exploration |url=https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106022932/https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |archive-date=6 January 2024 |access-date=28 April 2024 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}</ref> နောက်ခံကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဇီတာ တောရီ (Zeta Tauri) ဒွိကြယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ၎င်းအား ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည့် အမှတ်နေရာသို့ အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ၁၈၆၅ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လတို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၃၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်း အဆိုပါနေရာသို့ ထပ်မံရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Fahad |first=Engr |date=26 December 2022 |title=Uranus Size and Uranus Distance from the Sun |url=https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301094631/https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |archive-date=1 March 2023 |access-date=28 April 2024 |website=Electronic Clinic |language=en-US}}</ref> ပတ်လမ်းကာလသည် ၈၄ နှစ်နှင့် အလွန်နီးစပ်သောကြောင့် ကြယ်များအကြား ၎င်း၏ ထင်ရှားသော တည်နေရာသည် လွန်ခဲ့သော ၈၄ နှစ်အတိအကျက ရှိခဲ့သည့်နေရာနှင့် အလွန်ပင် တူညီနေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု (retrograde motion) က ၎င်းကို ယခင်နှစ်က ရှိခဲ့သည့် အရှေ့ဘက်အကျဆုံး တည်နေရာခန့်သို့ နှစ်စဉ် ပြန်လည်ရောက်ရှိစေသည်။ နေမှ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှအကွာအဝေးမှာ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် {{convert|20|AU|e9km+e9mi|sigfig=1|abbr=unit|lk=on}} ဖြစ်သည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာအဝေးနှင့် အဝေးဆုံး အကွာအဝေးတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၁.၈ AU ရှိပြီး၊ ဤပမာဏသည် ဂြိုဟ်သိမ် [[ပလူတို]]ခန့် မများပြားသော်လည်း အခြားမည်သည့်ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။<ref name="AA">Jean Meeus, ''Astronomical Algorithms'' (Richmond, VA: Willmann-Bell, 1998) p 271. From the 1841 aphelion to the 2092 one, perihelia are always 18.28 and aphelia always 20.10 astronomical units</ref> နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုသည် အကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်းနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျ ကွာခြားသည်ဖြစ်ရာ ယူရေးနပ်စ်ပေါ်တွင် (ကမ္ဘာနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နေမှ အကွာအဝေး အဆ ၂၀ ခန့်ဝေးသောနေရာတွင်) နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလင်းရောင် အားပြင်းမှု၏ ၄၀၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |date=1986 |title=Next Stop: Uranus |url=https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504003407/https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |archive-date=4 May 2021 |access-date=4 May 2021 |work=The Universe in the Classroom |publisher=Astronomical Society of the Pacific}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ ဒြပ်စင်များကို ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပီယာ-ဆီမွန် လပ်ပလက်စ် (Pierre-Simon Laplace) က ပထမဆုံး တွက်ချက်ခဲ့သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော ပတ်လမ်းများနှင့် လက်တွေ့စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိရသော ပတ်လမ်းများအကြား ကွာဟချက်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) က အဆိုပါ ကွာဟချက်များမှာ မမြင်ရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပထမဆုံး အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် သီးခြားသုတေသနကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) သည် လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာနီးပါးတွင် နောက်ပိုင်း၌ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ဟု အမည်ပေးမည့် ဂြိုဟ်သစ်တစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J J. |last2=Robertson |first2=E. F. |name-list-style=amp |date=September 1996 |title=Mathematical discovery of planets |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820080638/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |archive-date=20 August 2011 |access-date=13 June 2007 |website=MacTutor}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ အတွင်းပိုင်း လည်ပတ်နှုန်းမှာ ၁၇ နာရီ ၁၄ မိနစ်နှင့် ၅၂ စက္ကန့် ဖြစ်ပြီး<ref name="Lamy2025">{{cite journal |last1=Lamy |first1=L. |last2=Prangé |first2=R. |last3=Berthier |first3=J. |last4=Tao |first4=C. |last5=Kim |first5=T. |last6=Roth |first6=L. |last7=Barthélémy |first7=M. |last8=Chaufray |first8=J.-Y. |last9=Rymer |first9=A. |last10=Dunn |first10=W. R. |last11=Wibisono |first11=A. D. |last12=Melin |first12=H. |date=7 April 2025 |title=A new rotation period and longitude system for Uranus |url=https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=9 |issue=5 |pages=658–665 |bibcode=2025NatAs...9..658L |doi=10.1038/s41550-025-02492-z |issn=2397-3366 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408112907/https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |archive-date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |url-status=live}}</ref> ယင်းကို ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းအလင်းတန်းများ (aurorae) ၏ လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှုကို ခြေရာခံခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |date=9 April 2025 |title=Hubble Helps Determine Uranus' Rotation Rate with Unprecedented Precision |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |access-date=9 April 2025 |publisher=NASA Hubble Space Telescope imaging team |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702073541/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |archive-date=2 July 2025 |url-status=live}}</ref> ဧရာမဂြိုဟ်အားလုံးကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အထက်ပိုင်းလေထုသည် လည်ပတ်သည့်ဘက်သို့ ပြင်းထန်သော လေတိုက်ခတ်မှုများကို ခံစားရသည်။ တောင်ဘက် လတ္တီကျု ဒီဂရီ ၆၀ ခန့်ကဲ့သို့သော အချို့သော လတ္တီကျုများတွင် မြင်သာထင်သာရှိသော လေထု၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ရွေ့လျားကြပြီး ၁၄ နာရီအတွင်းပင် တစ်ပတ်ပြည့် လည်ပတ်မှု ပြီးမြောက်သည်။<ref>{{Cite web |last1=Gierasch |first1=Peter J. |last2=Nicholson |first2=Philip D. |name-list-style=amp |date=2004 |title=Uranus |url=http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112123/http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 March 2015 |website=World Book}}</ref> ===ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု=== [[File:Uranus orientation 1985-2030.gif|thumb|၁၉၈၆ ခုနှစ် တောင်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန်မှစတင်၍ ၂၀၀၇ ခုနှစ် နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ (equinox) နှင့် ၂၀၂၈ ခုနှစ် မြောက်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန် (solstice) အထိ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာမှ မြင်တွေ့ရသည့် ယူရေးနပ်စ်၏ တုပဖန်တီးထားသော မြင်ကွင်း။]] ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အပြိုင်နီးပါး ဖြစ်နေပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဘက်ဟု သတ်မှတ်သည်အပေါ်မူတည်၍ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ သို့မဟုတ် ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟူ၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ပထမနည်းလမ်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသော မျက်နှာပြင်၏ ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသော ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ အဖွဲ့ချုပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို လိုက်နာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ သတ်မှတ်ပါက ယူရေးနပ်စ်သည် ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှု ရှိသည်။ တနည်းအားဖြင့် ညာလက်စည်းမျဉ်း (right-hand rule) အရ လည်ပတ်သည့် ဦးတည်ချက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် [[ဝင်ရိုးစွန်း]]များကို သတ်မှတ်သော အလေ့အထအရ ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟု ဖော်ပြနိုင်ပြီး ယင်းက မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် မြောက်ဘက်ဖြစ်ပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် တောင်ဘက်ဖြစ်သည်ကို ပြောင်းပြန်ဖြစ်စေကာ ဂြိုဟ်အား တိုက်ရိုက်လည်ပတ်မှုကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web |date=2003 |title=Coordinate Frames Used in MASL |url=http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204061125/http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html <!--Added by H3llBot--> |archive-date=4 December 2004 |access-date=13 June 2007}}</ref> ဤအချက်က ၎င်းအား အခြားဂြိုဟ်များနှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်သိမ်နှင့် ဂြိုဟ်သိမ် 2 Pallas တို့တွင်လည်း အလွန်အမင်း စွန်းထွက်သော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုများ ရှိကြသည်။ နေအဝင်/အထွက် အစွန်းရောက်ချိန် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုသည် နေကို အဆက်မပြတ် မျက်နှာမူနေပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ လှည့်ထွက်နေကာ [[အီကွေတာ]]တစ်ဝိုက်ရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာငယ်တွင်သာ နေသည် ရေပြင်ညီအစွန်းနားတွင် နိမ့်ကျလျက်ဖြင့် မြန်ဆန်သော နေ့နှင့်ည စက်ဝန်းကို ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း၏ တစ်ဖက်ခြမ်းတွင်မူ နေဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသော ဝင်ရိုးစွန်းများ၏ တည်နေရာ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုစီသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည်အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုကို ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Sromovsky |first=Lawrence |date=2006 |title=Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus |url=http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720221646/http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |archive-date=20 July 2011 |access-date=9 June 2007 |website=University of Wisconsin Madison}}</ref> နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ နီးကပ်လာသည့်အခါ နေသည် ယူရေးနပ်စ်၏ အီကွေတာကို မျက်နှာမူလာပြီး အခြားဂြိုဟ်အများစုတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်း နေ့နှင့်ည စက်ဝန်း ကာလများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤဝင်ရိုး တည်နေရာ၏ ရလဒ်တစ်ခုမှာ ယူရေးနပ်စ်၏ တစ်နှစ်တာကာလကို ပျမ်းမျှတွက်ချက်ကြည့်ပါက ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသည် အီကွေတာဒေသများထက် နေမှလာသော စွမ်းအင်ပမာဏကို ပိုမိုရရှိကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ယူရေးနပ်စ်သည် ၎င်း၏ဝင်ရိုးစွန်းများထက် အီကွေတာတွင် ပိုမို ပူနွေးသည်။ ဤသို့ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အခြေခံ ယန္တရားကိုမူ မသိရသေးပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းရခြင်း အကြောင်းရင်းကိုလည်း အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်လာစဉ်က ကမ္ဘာအရွယ်အစားရှိ ရှေးဦးဂြိုဟ် (protoplanet) တစ်စင်းသည် ယူရေးနပ်စ်နှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုကဲ့သို့ စောင်းထွက်သွားရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{Cite book |title=Uranus |date=1991 |publisher=University of Arizona Press |isbn=978-0-8165-1208-9 |editor-last=Bergstralh |editor-first=Jay T. |location=Tucson |pages=485–486 |editor-last2=Miner |editor-first2=Ellis D. |editor-last3=Matthews |editor-first3=Mildred Shapley}}</ref> ဒါဟမ် တက္ကသိုလ်မှ ဂျေကော့ ကီဂယ်ရစ် (Jacob Kegerreis) ၏ သုတေသနပြုချက်အရ အဆိုပါ တိမ်းစောင်းမှုမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ဘီလီယံ ၃ မှ ၄ အတွင်း ကမ္ဘာထက် ပိုမိုကြီးမားသော ရှေးဦးဂြိုဟ်တစ်စင်းနှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |date=21 December 2018 |title=Science Says: A big space crash likely made Uranus lopsided |url=https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121444/https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |archive-date=19 January 2019 |access-date=17 January 2019 |work=Associated Press}}</ref> ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ယူရေးနပ်စ်၏ တောင်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းသည် နေဘက်သို့ တိုက်ရိုက်နီးပါး မျက်နှာမူလျက် ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Seidelmann |first1=P. K. |last2=Abalakin |first2=V. K. |last3=Bursa |first3=M. |last4=Davies |first4=M. E. |last5=De Bergh |first5=C. |last6=Lieske |first6=J. H. |last7=Oberst |first7=J. |last8=Simon |first8=J. L. |last9=Standish |first9=E. M. |last10=Stooke |first10=P. |last11=Thomas |first11=P. C. |date=2000 |title=Report of the IAU/IAG working group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites: 2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=82 |issue=1 |pages=83 |bibcode=2002CeMDA..82...83S |doi=10.1023/A:1013939327465 |s2cid=189823009 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |archive-date=12 May 2020 |access-date=13 June 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Cartographic Standards |url=http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407151631/http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |archive-date=7 April 2004 |access-date=13 June 2007 |work=NASA}}</ref> ဟာရှယ်က [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တီတေးနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ချိန်ကတည်းက ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းခဲ့ကြပြီး ၁၈၀၅ ခုနှစ်တွင် Pierre-Simon Laplace က ဂြိုဟ်ရံလများ၏ ပတ်လမ်းများ ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမျက်နှာပြင်နှင့် တိမ်းစောင်းနေမှုကို တွက်ချက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Laplace |first=Pierre-Simon |author-link=Pierre-Simon Laplace |title=Mécanique Céleste: 8th Book. Theory of the Satellites of Jupiter, Saturn, and Uranus |date=1839 |publisher=Little, Brown and Company |series=Traité de mécanique céleste |volume=4 |location=Boston |pages=356–360 |translator-last=Bowditch |translator-first=Nathaniel |chapter=On the Satellites of Uranus |doi=10.5479/sil.62028.39088001861954 |oclc=1493597 |orig-date=1st pub. in 1805 |translator-link=Nathaniel Bowditch |chapter-url=https://archive.org/details/meycaniqueceyle4lapl/page/356/mode/2up |via=the [[Internet Archive]]}}</ref> ===ကမ္ဘာမြေမှ မြင်နိုင်စွမ်း=== [[File:UranusAndMoon 20221108 fromJP (crop).jpg|thumb|၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ လကြတ်ချိန်တွင် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းဖြင့် မြင်တွေ့ရသော ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပုံရိပ်]] ယူရေးနပ်စ်၏ ပျမ်းမျှ ထင်ရှားသော တောက်ပမှုပမာဏ (Apparent magnitude) မှာ ၅.၆၈ ဖြစ်ပြီး စံသွေဖည်မှုမှာ ၀.၁၇ ရှိကာ အစွန်းရောက် တန်ဖိုးများမှာ ၅.၃၈ နှင့် ၆.၀၃ ဖြစ်ကြသည်။ ဤတောက်ပမှု အတိုင်းအတာသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်စွမ်း၏ ကန့်သတ်ချက်အနီးတွင် ရှိနေသည်။ အဆိုပါ ပြောင်းလဲတတ်မှု အများစုသည် နေမှ အလင်းရောင်ပေးခြင်းခံရပြီး ကမ္ဘာမှ ကြည့်ရှုရသည့် ဂြိုဟ်၏ လတ္တီကျုများအပေါ်တွင် မူတည်နေသည်။ ၎င်း၏ ထောင့်အချင်းမှာ ၃.၄ မှ ၃.၇ အာ့ခ်စက္ကန့် (arcsecond) ကြားတွင် ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]အတွက် ၁၆ မှ ၂၀ အာ့ခ်စက္ကန့်နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]အတွက် ၃၂ မှ ၄၅ အာ့ခ်စက္ကန့် ရှိသည်တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် အနေအထားတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို မှောင်မည်းသော ကောင်းကင်ယံ၌ သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ပြီး မြို့ပြအခြေအနေများတွင်ပင် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှစ်လက်ဖြင့် အလွယ်တကူ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အချင်း ၁၅ မှ ၂၃ စင်တီမီတာကြား ရှိသော ပိုမိုကြီးမားသည့် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းများတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ထင်ရှားသော အစွန်းဘက်သို့ မည်းမှောင်သွားသည့် ပုံစံပါရှိသော ဖျော့တော့သော စိမ်းပြာရောင် ပြားဝိုင်းငယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ အချင်း ၂၅ စင်တီမီတာ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုကြီးသော ကြီးမားသည့် မှန်ပြောင်းများဖြင့်ဆိုလျှင် တိမ်ပုံစံများအပြင် တီတေးနီးယားနှင့် အိုဘီရွန်ကဲ့သို့သော ပိုမိုကြီးမားသည့် ရံလအချို့ကိုပါ မြင်တွေ့နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Nowak |first=Gary T. |date=2006 |title=Uranus: the Threshold Planet of 2006 |url=http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727233304/http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-date=27 July 2011 |access-date=14 June 2007 |website=Vtastro.org}}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ယူရေးနပ်စ်၌ လ၊ သို့မဟုတ် အရံဂြိုဟ် ၅ လုံးရှိသည်။ ထိုလများကို (၁) အေရီယမ်၊ (၂) အမ်ဗရီယယ်၊ (၃) တိုင်တန်းနီးယား၊ (၄) အိုဗရွန်နှင့် (၅) မီရန်ဒါဟု အမည် ပေးထားသည်။ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခြောက်ခုမြောက် လတစ်လုံးပင် ရှိလိမ့်ဦးမည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်ကလေးများသည် သေးငယ်လှသဖြင့် လွန်စွာ မိန်ကြသည်။ ယင်းတို့၏ လမ်းများမှာလည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်လျက် တည်ရှိနေကြသည်၊ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ ထူးခြားချက်မှာ ယင်းတို့၏ ပြင်ညီသည် ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်၏ ပြင်ညီတွင်၊ သို့မဟုတ် ပြင်ညီလောက်တွင် တည်ရှိမနေကြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ယူရေးနပ်၏ ပြင်ညီတွင်မရှိဘဲ ထို့ပြင်ညီနှင့် မျဉ်းမတ်နီးနီးတွင် တည်ရှိနေကြသဖြင့် ထိုအရန်ဂြိုဟ်များသည် သွားလျက်ရှိသော ပြင်ညီများကို ကမ္ဘာမှ ကြည့်လျှင် တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ ပြားလိုက် မြင်ရလေသည်။ ထိုအရန်ဂြိုဟ်များ၏ လမ်းများသည် ၉၈ ဒီဂရီ မျှတွင် တည်ရှိကြသဖြင့် မျဉ်းမတ်ထက်ပင် ကျော်လွန်နေလေသည်။ ထိုကြောင့် ယူရေးနပ်၏ အရန်ဂြိုဟ်များသည် ယင်းတို့၏ လမ်းများကို သွားကြရာတွင် ပြောင်းပြန် သွားလျက်ရှိကြသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== *[[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] == မှတ်စု == {{notes | notes = {{efn | name = atmospheric pressure | Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure. }} }} ==ကိုးကား== {{reflist|2 |refs= <ref name="OED"> {{cite encyclopedia | title = Uranus | encyclopedia = Oxford English Dictionary | edition = 2 | date = 1989 }}</ref> <ref name="BBCOUP"> The BBC Pronunciation Unit notes that {{IPA|/ˈjʊərənəs/}} "is the preferred usage of astronomers":{{cite book|last=Olausson|first=Lena|author2=Sangster, Catherine |title=The Oxford BBC Guide to Pronunciation|url=https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau/page/404 404]|isbn=978-0-19-280710-6 }}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = December 30, 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| publisher = American Geophysical Union| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}}</ref> <ref name="Conrath Gautier et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15003| last1 = Conrath| first1 = B.| last2 = Gautier| first2 = D.| last3 = Hanel| first3 = R.| last4 = Lindal| first4 = G.| last5 = Marten| first5 = A.| year = 1987| title = The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15003–15010| bibcode = 1987JGR....9215003C| ref = {{sfnRef|Conrath Gautier et al.|1987}}}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=April 3, 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=April 10, 2009 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}}</ref> <ref name="ephemeris"> {{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred |work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626153349/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archivedate=2007-06-26|date=2005|accessdate=June 14, 2007 }}</ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal| doi = 10.1146/annurev.aa.31.090193.001245| last = Lunine| first = Jonathan I.| date=September 1993 | title = The Atmospheres of Uranus and Neptune| journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics| volume = 31| pages = 217–263| bibcode = 1993ARA&A..31..217L| ref = harv}}</ref> <ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| url = https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| pmid = | pmc = | bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="nasafact">{{cite web|url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts|title = NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures|publisher = NASA|last = Munsell|first = Kirk|accessdate = August 13, 2007|date = May 14, 2007|archivedate = 9 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus}}</ref> <ref name="CSeligman"> {{cite web | last = Seligman | first = Courtney | title = Rotation Period and Day Length | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title = Uranus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = August 10, 2007|date = January 31, 2005|archive-date = 4 August 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html}}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] 7wih493au39izv1jpnna99lukjvlmvr 1057260 1057257 2026-10-11T09:01:54Z Dr Lotus Black 31011 /* ဂြိုဟ်ရံလများ */ 1057260 wikitext text/x-wiki {{For|ဤဆောင်းပါးသည် ဂြိုဟ်အကြောင်းဖြစ်သည်၊ ဂရိနတ်ဘုရား|ယူရေးနပ်စ်}} {{Infobox planet | name = ယူရေးနပ်စ် | symbol = [[File:Uranus symbol (bold).svg|24px|⛢]] | image = [[File:Uranus2.jpg|260px]] | caption = ၁၉၈၆ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] မှ<br>ယူရေးနစ်ပ်အား ရိုက်ကူးထားပုံ | discovery = yes | discoverer = [[{{#property:P61}}]] | discovered = ၁၃ မတ် ၁၇၈၁ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" />{{efn | These are the mean elements from VSOP87, together with derived quantities.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|20.11|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|3008|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|18.33|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2742|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|19.2184|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2875.04|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.046381}} | period = {{plainlist | * {{val|84.0205|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|30688.5|u=days}}}}<ref name="nasafact" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|42718}}}} Uranian [[solar day]]s<ref name="CSeligman" /> }} | synodic_period = 369.66&nbsp;days<ref name="fact" /> | avg_speed = 6.80&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{val|0.773|u=°}} to ecliptic<br>6.48° နေ၏ အီကွေတာသို့<br>1.02° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = {{val|74.006|u=°}} | arg_peri = {{val|96.998857|u=°}} | mean_anomaly = {{val|142.238600|u=°}} | satellites = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၂၇]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0229|0.0008}}{{efn | Calculated using data from Seidelmann, 2007.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> }} | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25559|4|u=km}}}}<br>4.007&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24973|20|u=km}}}}<br>3.929&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25362|7|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | circumference = {{nowrap|{{val|fmt=commas|159354.1|u=km}}}}<ref name="nasafact" /> | surface_area = {{val|8.1156|e=9|u=km2}}<ref name="nasafact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 15.91&nbsp;Earths | volume = {{val|6.833|e=13|u=km3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 63.086&nbsp;Earths | mass = {{val|8.6810|0.0013|e=25|u=kg}} <br> 14.536&nbsp;Earths<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> <br> [[standard gravitational parameter|GM]]={{nowrap|{{val|fmt=commas|5793939|13|u=km³/s²}}}} | density = {{val|1.27|u=g/cm3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | surface_grav = {{val|8.69|ul=m/s2}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}}<br>0.886&nbsp;[[g-force|g]] | escape_velocity = 21.3&nbsp;km/s<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | sidereal_day = {{val|0.71833|u=day}}<br> {{nowrap|17 [[နာရီ|h]] 14 min 24 [[စက္ကန့်|s]]}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | rot_velocity = 2.59&nbsp;km/s <br> 9,320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97.77° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|17|9|15}}<br>257.311°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | declination = −15.175°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.300 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.51 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = 5.9<ref name="ephemeris" /> to 5.32<ref name="fact" /> | angular_size = 3.3″ to 4.1″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 1&nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] level<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> | min_temp_1 = | mean_temp_1 = {{Convert|76|K|C}} | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1&nbsp;bar<br>([[ထရိုပိုပေါ့စ်|tropopause]])<ref name="Lunine 1993" /> | min_temp_2 = 47&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp_2 = 57&nbsp;K | pronounced = {{IPAc-en|audio=uranus.ogg|ˈ|jʊər|ə|n|ə|s}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Uranus.ogg|j|ʊ|ˈ|r|eɪ|n|ə|s}}<ref name="OED" /><ref name="BBCOUP" /> | adjectives = Uranian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" />{{efn | Calculation of He, H₂ and CH₄ molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H₂ proportions measured at the tropopause. }} | scale_height = 27.7&nbsp;km<ref name="fact" /> | atmosphere_composition = ''(Below 1.3 bar)''<br> '''Gases''': * 83&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) * 15&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟီလီယမ်]] (He) * 2.3% [[မီသိန်း]] (CH₄) * 0.009%&nbsp;(0.007–0.015%) [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) '''ရေခဲ''': * [[အမိုးနီးယား]] * [[ရေ]] * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] * [[methane hydrate|မီသိန်း ဟိုက်ဒရိုဒ်]] }} '''ယူရေးနပ်စ်'''({{lang-en|Uranus}})သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်ပါက သတ္တမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသော [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အများစုကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ''ရေခဲ'' သို့မဟုတ် ''အငွေ့ပျံလွယ်သော ပစ္စည်းများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် အလွန်အမင်း ဆုံမှတ်လွန်အရည်အဆင့် (Supercritical fluid) ရှိ ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ရှုပ်ထွေးသော အလွှာလိုက် တိမ်စနစ် တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး [[အပူချိန်]] (၄၉ ကယ်လ်ဗင် / −၂၂၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးရပ်စ် / −၃၇၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ထင်ရှားသော ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု ရှိပြီး ၁၇ နာရီနှင့် ၁၄ မိနစ် ကြာမြင့်သော ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှုကာလ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ကမ္ဘာ့နှစ် ၈၄ နှစ် ကြာမြင့်သည့် ပတ်လမ်းကာလအတွင်း ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည် အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုစိုးမိုးသော ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး အချင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ထုထည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ၎င်း၏ အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်ဝတ္ထု ဝန်းရံအလွှာ၏ အတွင်းဘက်တွင် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တစ်ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းကို ထူထဲသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]] လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်း၌ ရေဖြင့် ဓာတ်ပြုကွဲထွက်ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ လေထုအတွင်း၌ တစ်နာရီလျှင် ၉၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးစွန်းခြမ်းရှိ အပြောင်းအလဲများနှင့် မမှန်ကန်သော တိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုများကဲ့သို့သော ရှင်းပြ၍မရသေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များစွာ ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဂြိုဟ်သည် အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတွင်းပိုင်း အပူချိန် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ယခုထိတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်တွင် ကွင်းစနစ်၊ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နယ်ပယ်နှင့် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များစွာ ရှိသည်။ အလွန်အမင်း မှောင်မည်းနေသော ကွင်းစနစ်သည် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းရောင်၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်းတွင် လူသိများသော ပုံမှန်အရံလ ၁၉ စင်း ပါဝင်ပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၄ စင်းမှာ အတွင်းဘက်ကျသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော နေရာများတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး မဟာဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းဖြစ်သည့် [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]] (Miranda)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီယယ်]] (Ariel)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီယယ်]] (Umbriel)၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေးနီးယား]] (Titania) နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အော်ဘီယွန်]] (Oberon) တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်မှ ပိုမိုဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် ပတ်နေကြသည်မှာ လူသိများသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အရံလ ၁၀ စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ်သည် အလွန်အမင်း အချိုးမညီဘဲ ဓာတ်ပြုနေသော အမှုန်အမွှားများစွာ ပါရှိကာ ယင်းတို့သည် ကွင်းများနှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ မှောင်မည်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း အလွန် မှိန်ဖျော့ပြီး နောက်ခံ ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားသဖြင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ပထမဆုံး စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ချိန်အထိ ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ၎င်းကို တွေ့ရှိပြီး ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုခန့် အကြာတွင် ဂရိ ရှေးဦးနတ်ဘုရားများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သော ဂရိနတ်ဘုရား [[ယူရေးနပ်စ်]]ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤဂြိုဟ်သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ် ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က တစ်ကြိမ်သာ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခုခေတ်တွင် မှန်ပြောင်းများဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၂၃-၂၀၃၂ ဆန်းစစ်ချက်တွင် အဆိုပြုထားသော ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေး မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် နက္ခတ္တဗေဒ ဆန်းစစ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Tianwen-4 အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ပျံသန်းရန် အဆိုပြုထားသဖြင့် ထိုဂြိုဟ်သို့ ထပ်မံသွားရောက် လည်ပတ်လိုသည့် ဆန္ဒများစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ရှေးကျသည့် ဂြိုဟ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မှိန်ဖျော့မှုနှင့် နှေးကွေးသော ပတ်လမ်းကြောင့် ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။<ref>{{cite web |title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program |url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |archive-date=1 May 2021 |access-date=5 May 2021 |work=Monterey Institute for Research in Astronomy}}</ref> [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ လူသိများသော နယ်နိမိတ်များကို ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]၏ အကူအညီဖြင့် အတန်းအစား သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယူရေးနပ်စ်၏ အကွာအဝေးမှာ [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် နေမှ နှစ်ဆခန့် ပိုဝေးသောကြောင့် ယူရေးနပ်စ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသိများသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အရွယ်အစားကို အမှန်တကယ်ပင် နှစ်ဆ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း=== [[File:William Herschel01.jpg|thumb|left|upright|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဝီလျံဟာရှယ်]] ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုမီက ယူရေးနပ်စ်ကို အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကြယ်]]တစ်စင်းအဖြစ်သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ကြယ်များ၏ တည်နေရာများကို တိုင်းတာခဲ့သော ဟစ်ပါခပ်စ် (Hipparchus) က လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ပုံရပြီး ၎င်း၏ ကြယ်စာရင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် [[တော်လမီ]]၏ အယ်လ်မာဂျက် (Almagest) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြယ်စာရင်းတွင် [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်း]] (Virgo) အတွင်း လေးထောင့်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကြယ်လေးစင်း၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကြယ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းမှာ မရှိတော့သော်လည်း ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယူရေးနပ်စ်သည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Bourtembourg |first=René |date=November 2013 |title=Was Uranus Observed by Hipparchus? |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |bibcode=2013JHA....44..377B |doi=10.1177/002182861304400401 |issn=0021-8286 |s2cid=122482074}}</ref> အစောဆုံး သေချာတိကျသော မြင်တွေ့မှုမှာ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး ဂျွန် ဖလက်စတီဒ် (John Flamsteed) ဆိုသူက ၎င်းကို အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကာ 34 Tauri ဟု ကြယ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘရက်ဒ်လေ (James Bradley) က ၁၇၄၈၊ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ တိုဘီးယပ်စ် မေယာ (Tobias Mayer) က ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ပီယာ ရှားလ် လီ မွန်နီယာ (Pierre Charles Le Monnier) သည် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်ကြားတွင် လေးညဆက်တိုက် အပါအဝင် ယူရေးနပ်စ်ကို အနည်းဆုံး ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ရှိ သူ၏ အိမ်ခြံဝင်း (ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒ ပြတိုက်)<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2007}}</ref> မှနေ၍ ယူရေးနပ်စ်ကို စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ (၁၇၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်) ၎င်းကို [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု အဖြစ် ကနဦး သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="Ref-1">{{cite journal |last1=Herschel |first1=Mr. |author1-link=William Herschel |date=1781 |title=Account of a Comet |url=https://www.jstor.org/stable/106542 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |issue=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |issn=0261-0523 |jstor=106542 |s2cid=186208953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114030451/https://www.jstor.org/stable/106542 |archive-date=14 January 2026 |access-date=30 January 2026 |url-status=live}}</ref> ဟာရှယ်သည် သူတွေ့ရှိခဲ့သော အရာဝတ္ထုအသစ်ကို ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း<ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> အခြားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များကမူ တခြားနည်းဖြင့် သံသယဝင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဖင်လန်-ဆွီဒင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အန်ဒါစ် ဂျိုဟန် လက်ဇယ် (Anders Johan Lexell) သည် ထိုအရာဝတ္ထုအသစ်၏ ပတ်လမ်းကို ပထမဆုံး တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းက ယင်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် [[ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ ဘာလင်မြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် အီလာ့တ် ဘိုဒီ (Johann Elert Bode) က ဟာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ''စနေဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို ကျော်လွန်၍ လှည့်ပတ်နေပြီး ယခုအချိန်အထိ မသိရှိရသေးသော ဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအဖြစ် ယူဆနိုင်သည့် ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်တစ်စင်း'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘိုဒီက ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံစံနီးပါးရှိသော ပတ်လမ်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပိုမိုဆင်တူကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ အဓိက နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီးများမှ ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသောအရာကို ဂရုတစိုက်နှင့်ကြည့်ကြရာတွင် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုက ပြုမူထိုက်သည်တို့ကို မပြုမူဘဲနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနောက် နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဇွဲဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါတွင် ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသော အရာသည် လမ်းတစ်ခုတွင် သွားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဟာရှယ်အား ထိုဂြိုဟ်ကို စတင်၍ တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ထိုအခါ ဟာရှယ်က ပထမတွင် သူ့အား စောင့်ရှောက်ထားသည့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကို အမွှမ်းတင်လိုသဖြင့် သူတွေ့ရှိခဲ့သည့် ထိုဂြိုဟ်ကို ဂျော်ဂျီ ယန်ဆိဒပ်ဟု အမည်ပေးလိုက်လေသည်။ ထိုအမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက သဘောမကျကြချေ။ ထိုကြောင့် နာမည်အမျိုးမျိုးကို ပေးခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ယူရေးနပ်စ်ဟူသော အမည်ကို အကြံပေး လိုက်လေသည်။ မကြာမီမှာပင် အရာဝတ္ထုကို ဂြိုဟ်အသစ်တစ်စင်းအဖြစ် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟာရှယ်က တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဇက် ဘန့်ခ်စ် (Joseph Banks) ထံသို့ ဤသို့ အသိအမှတ်ပြု ပြောကြားခဲ့သည် - ''ဥရောပရှိ အထင်ရှားဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များအရ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျွန်ုပ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ထောက်ပြခဲ့သော ကြယ်အသစ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ မူလဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။'' သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဘုရင် ဂျော့ချ် (King George III) က နန်းရင်းမိသားစုအနေဖြင့် သူ၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဝင်းဆာ (Windsor) သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရန် ဟာရှယ်အား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂၀၀ (၂၀၂၅ ခုနှစ် တန်ဖိုးအရ ပေါင် ၂၆,၀၀၀ နှင့် ညီမျှသော) နှစ်စဉ်စရိတ်ငွေကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ===အမည်ပေးခြင်း=== [[File:Uranus, Earth size comparison 2.jpg|thumb|ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]] ရှေးပညာရှင်များကမူ အထူးသဖြင့် ဂရိလူမျိုးတို့က ယူရေးနပ်စ်မှာ ရှေးအကျဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်အရ ကောင်းကင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနေလေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ထိုနတ်ကြီးက ကမ္ဘာမြေကြီးသို့ အပူ၊ အလင်းနှင့် မိုးများကို ပေးခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် ဂျီယာအမည်ရှိသော ကမ္ဘာမြေကြီး နတ်သမီး၏ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုင်းကလုပ်၊ တိုင်တန်နှင့် [[အဲရီးဇ်]] ဆိုသည့် လက်ပေါင်းတစ်ရာစီရှိသော ဘီလူးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ သားအငယ်ဆုံး ဆက်တန် (စနေဂြိုဟ်) က သူ၏ နန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ သူ့အား သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ဖျူရီးခေါ် ဒေါသတရားသည် ယူရေးနပ်စ်၏ သွေးမှ ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်။ ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှု== ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၈၄ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကြာမြင့်သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍<ref>{{Cite news |last=McKie |first=Robin |date=16 July 2022 |title=Journey to the mystery planet: why Uranus is the new target for space exploration |url=https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106022932/https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |archive-date=6 January 2024 |access-date=28 April 2024 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}</ref> နောက်ခံကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဇီတာ တောရီ (Zeta Tauri) ဒွိကြယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ၎င်းအား ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည့် အမှတ်နေရာသို့ အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ၁၈၆၅ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လတို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၃၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်း အဆိုပါနေရာသို့ ထပ်မံရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Fahad |first=Engr |date=26 December 2022 |title=Uranus Size and Uranus Distance from the Sun |url=https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301094631/https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |archive-date=1 March 2023 |access-date=28 April 2024 |website=Electronic Clinic |language=en-US}}</ref> ပတ်လမ်းကာလသည် ၈၄ နှစ်နှင့် အလွန်နီးစပ်သောကြောင့် ကြယ်များအကြား ၎င်း၏ ထင်ရှားသော တည်နေရာသည် လွန်ခဲ့သော ၈၄ နှစ်အတိအကျက ရှိခဲ့သည့်နေရာနှင့် အလွန်ပင် တူညီနေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု (retrograde motion) က ၎င်းကို ယခင်နှစ်က ရှိခဲ့သည့် အရှေ့ဘက်အကျဆုံး တည်နေရာခန့်သို့ နှစ်စဉ် ပြန်လည်ရောက်ရှိစေသည်။ နေမှ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှအကွာအဝေးမှာ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် {{convert|20|AU|e9km+e9mi|sigfig=1|abbr=unit|lk=on}} ဖြစ်သည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာအဝေးနှင့် အဝေးဆုံး အကွာအဝေးတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၁.၈ AU ရှိပြီး၊ ဤပမာဏသည် ဂြိုဟ်သိမ် [[ပလူတို]]ခန့် မများပြားသော်လည်း အခြားမည်သည့်ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။<ref name="AA">Jean Meeus, ''Astronomical Algorithms'' (Richmond, VA: Willmann-Bell, 1998) p 271. From the 1841 aphelion to the 2092 one, perihelia are always 18.28 and aphelia always 20.10 astronomical units</ref> နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုသည် အကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်းနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျ ကွာခြားသည်ဖြစ်ရာ ယူရေးနပ်စ်ပေါ်တွင် (ကမ္ဘာနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နေမှ အကွာအဝေး အဆ ၂၀ ခန့်ဝေးသောနေရာတွင်) နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလင်းရောင် အားပြင်းမှု၏ ၄၀၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |date=1986 |title=Next Stop: Uranus |url=https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504003407/https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |archive-date=4 May 2021 |access-date=4 May 2021 |work=The Universe in the Classroom |publisher=Astronomical Society of the Pacific}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ ဒြပ်စင်များကို ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပီယာ-ဆီမွန် လပ်ပလက်စ် (Pierre-Simon Laplace) က ပထမဆုံး တွက်ချက်ခဲ့သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော ပတ်လမ်းများနှင့် လက်တွေ့စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိရသော ပတ်လမ်းများအကြား ကွာဟချက်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) က အဆိုပါ ကွာဟချက်များမှာ မမြင်ရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပထမဆုံး အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် သီးခြားသုတေသနကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) သည် လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာနီးပါးတွင် နောက်ပိုင်း၌ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ဟု အမည်ပေးမည့် ဂြိုဟ်သစ်တစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J J. |last2=Robertson |first2=E. F. |name-list-style=amp |date=September 1996 |title=Mathematical discovery of planets |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820080638/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |archive-date=20 August 2011 |access-date=13 June 2007 |website=MacTutor}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ အတွင်းပိုင်း လည်ပတ်နှုန်းမှာ ၁၇ နာရီ ၁၄ မိနစ်နှင့် ၅၂ စက္ကန့် ဖြစ်ပြီး<ref name="Lamy2025">{{cite journal |last1=Lamy |first1=L. |last2=Prangé |first2=R. |last3=Berthier |first3=J. |last4=Tao |first4=C. |last5=Kim |first5=T. |last6=Roth |first6=L. |last7=Barthélémy |first7=M. |last8=Chaufray |first8=J.-Y. |last9=Rymer |first9=A. |last10=Dunn |first10=W. R. |last11=Wibisono |first11=A. D. |last12=Melin |first12=H. |date=7 April 2025 |title=A new rotation period and longitude system for Uranus |url=https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=9 |issue=5 |pages=658–665 |bibcode=2025NatAs...9..658L |doi=10.1038/s41550-025-02492-z |issn=2397-3366 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408112907/https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |archive-date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |url-status=live}}</ref> ယင်းကို ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းအလင်းတန်းများ (aurorae) ၏ လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှုကို ခြေရာခံခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |date=9 April 2025 |title=Hubble Helps Determine Uranus' Rotation Rate with Unprecedented Precision |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |access-date=9 April 2025 |publisher=NASA Hubble Space Telescope imaging team |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702073541/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |archive-date=2 July 2025 |url-status=live}}</ref> ဧရာမဂြိုဟ်အားလုံးကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အထက်ပိုင်းလေထုသည် လည်ပတ်သည့်ဘက်သို့ ပြင်းထန်သော လေတိုက်ခတ်မှုများကို ခံစားရသည်။ တောင်ဘက် လတ္တီကျု ဒီဂရီ ၆၀ ခန့်ကဲ့သို့သော အချို့သော လတ္တီကျုများတွင် မြင်သာထင်သာရှိသော လေထု၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ရွေ့လျားကြပြီး ၁၄ နာရီအတွင်းပင် တစ်ပတ်ပြည့် လည်ပတ်မှု ပြီးမြောက်သည်။<ref>{{Cite web |last1=Gierasch |first1=Peter J. |last2=Nicholson |first2=Philip D. |name-list-style=amp |date=2004 |title=Uranus |url=http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112123/http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 March 2015 |website=World Book}}</ref> ===ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု=== [[File:Uranus orientation 1985-2030.gif|thumb|၁၉၈၆ ခုနှစ် တောင်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန်မှစတင်၍ ၂၀၀၇ ခုနှစ် နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ (equinox) နှင့် ၂၀၂၈ ခုနှစ် မြောက်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန် (solstice) အထိ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာမှ မြင်တွေ့ရသည့် ယူရေးနပ်စ်၏ တုပဖန်တီးထားသော မြင်ကွင်း။]] ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အပြိုင်နီးပါး ဖြစ်နေပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဘက်ဟု သတ်မှတ်သည်အပေါ်မူတည်၍ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ သို့မဟုတ် ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟူ၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ပထမနည်းလမ်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသော မျက်နှာပြင်၏ ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသော ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ အဖွဲ့ချုပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို လိုက်နာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ သတ်မှတ်ပါက ယူရေးနပ်စ်သည် ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှု ရှိသည်။ တနည်းအားဖြင့် ညာလက်စည်းမျဉ်း (right-hand rule) အရ လည်ပတ်သည့် ဦးတည်ချက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် [[ဝင်ရိုးစွန်း]]များကို သတ်မှတ်သော အလေ့အထအရ ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟု ဖော်ပြနိုင်ပြီး ယင်းက မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် မြောက်ဘက်ဖြစ်ပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် တောင်ဘက်ဖြစ်သည်ကို ပြောင်းပြန်ဖြစ်စေကာ ဂြိုဟ်အား တိုက်ရိုက်လည်ပတ်မှုကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web |date=2003 |title=Coordinate Frames Used in MASL |url=http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204061125/http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html <!--Added by H3llBot--> |archive-date=4 December 2004 |access-date=13 June 2007}}</ref> ဤအချက်က ၎င်းအား အခြားဂြိုဟ်များနှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်သိမ်နှင့် ဂြိုဟ်သိမ် 2 Pallas တို့တွင်လည်း အလွန်အမင်း စွန်းထွက်သော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုများ ရှိကြသည်။ နေအဝင်/အထွက် အစွန်းရောက်ချိန် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုသည် နေကို အဆက်မပြတ် မျက်နှာမူနေပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ လှည့်ထွက်နေကာ [[အီကွေတာ]]တစ်ဝိုက်ရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာငယ်တွင်သာ နေသည် ရေပြင်ညီအစွန်းနားတွင် နိမ့်ကျလျက်ဖြင့် မြန်ဆန်သော နေ့နှင့်ည စက်ဝန်းကို ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း၏ တစ်ဖက်ခြမ်းတွင်မူ နေဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသော ဝင်ရိုးစွန်းများ၏ တည်နေရာ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုစီသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည်အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုကို ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Sromovsky |first=Lawrence |date=2006 |title=Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus |url=http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720221646/http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |archive-date=20 July 2011 |access-date=9 June 2007 |website=University of Wisconsin Madison}}</ref> နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ နီးကပ်လာသည့်အခါ နေသည် ယူရေးနပ်စ်၏ အီကွေတာကို မျက်နှာမူလာပြီး အခြားဂြိုဟ်အများစုတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်း နေ့နှင့်ည စက်ဝန်း ကာလများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤဝင်ရိုး တည်နေရာ၏ ရလဒ်တစ်ခုမှာ ယူရေးနပ်စ်၏ တစ်နှစ်တာကာလကို ပျမ်းမျှတွက်ချက်ကြည့်ပါက ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသည် အီကွေတာဒေသများထက် နေမှလာသော စွမ်းအင်ပမာဏကို ပိုမိုရရှိကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ယူရေးနပ်စ်သည် ၎င်း၏ဝင်ရိုးစွန်းများထက် အီကွေတာတွင် ပိုမို ပူနွေးသည်။ ဤသို့ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အခြေခံ ယန္တရားကိုမူ မသိရသေးပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းရခြင်း အကြောင်းရင်းကိုလည်း အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်လာစဉ်က ကမ္ဘာအရွယ်အစားရှိ ရှေးဦးဂြိုဟ် (protoplanet) တစ်စင်းသည် ယူရေးနပ်စ်နှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုကဲ့သို့ စောင်းထွက်သွားရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{Cite book |title=Uranus |date=1991 |publisher=University of Arizona Press |isbn=978-0-8165-1208-9 |editor-last=Bergstralh |editor-first=Jay T. |location=Tucson |pages=485–486 |editor-last2=Miner |editor-first2=Ellis D. |editor-last3=Matthews |editor-first3=Mildred Shapley}}</ref> ဒါဟမ် တက္ကသိုလ်မှ ဂျေကော့ ကီဂယ်ရစ် (Jacob Kegerreis) ၏ သုတေသနပြုချက်အရ အဆိုပါ တိမ်းစောင်းမှုမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ဘီလီယံ ၃ မှ ၄ အတွင်း ကမ္ဘာထက် ပိုမိုကြီးမားသော ရှေးဦးဂြိုဟ်တစ်စင်းနှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |date=21 December 2018 |title=Science Says: A big space crash likely made Uranus lopsided |url=https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121444/https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |archive-date=19 January 2019 |access-date=17 January 2019 |work=Associated Press}}</ref> ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ယူရေးနပ်စ်၏ တောင်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းသည် နေဘက်သို့ တိုက်ရိုက်နီးပါး မျက်နှာမူလျက် ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Seidelmann |first1=P. K. |last2=Abalakin |first2=V. K. |last3=Bursa |first3=M. |last4=Davies |first4=M. E. |last5=De Bergh |first5=C. |last6=Lieske |first6=J. H. |last7=Oberst |first7=J. |last8=Simon |first8=J. L. |last9=Standish |first9=E. M. |last10=Stooke |first10=P. |last11=Thomas |first11=P. C. |date=2000 |title=Report of the IAU/IAG working group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites: 2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=82 |issue=1 |pages=83 |bibcode=2002CeMDA..82...83S |doi=10.1023/A:1013939327465 |s2cid=189823009 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |archive-date=12 May 2020 |access-date=13 June 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Cartographic Standards |url=http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407151631/http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |archive-date=7 April 2004 |access-date=13 June 2007 |work=NASA}}</ref> ဟာရှယ်က [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တီတေးနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ချိန်ကတည်းက ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းခဲ့ကြပြီး ၁၈၀၅ ခုနှစ်တွင် Pierre-Simon Laplace က ဂြိုဟ်ရံလများ၏ ပတ်လမ်းများ ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမျက်နှာပြင်နှင့် တိမ်းစောင်းနေမှုကို တွက်ချက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Laplace |first=Pierre-Simon |author-link=Pierre-Simon Laplace |title=Mécanique Céleste: 8th Book. Theory of the Satellites of Jupiter, Saturn, and Uranus |date=1839 |publisher=Little, Brown and Company |series=Traité de mécanique céleste |volume=4 |location=Boston |pages=356–360 |translator-last=Bowditch |translator-first=Nathaniel |chapter=On the Satellites of Uranus |doi=10.5479/sil.62028.39088001861954 |oclc=1493597 |orig-date=1st pub. in 1805 |translator-link=Nathaniel Bowditch |chapter-url=https://archive.org/details/meycaniqueceyle4lapl/page/356/mode/2up |via=the [[Internet Archive]]}}</ref> ===ကမ္ဘာမြေမှ မြင်နိုင်စွမ်း=== [[File:UranusAndMoon 20221108 fromJP (crop).jpg|thumb|၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ လကြတ်ချိန်တွင် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းဖြင့် မြင်တွေ့ရသော ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပုံရိပ်]] ယူရေးနပ်စ်၏ ပျမ်းမျှ ထင်ရှားသော တောက်ပမှုပမာဏ (Apparent magnitude) မှာ ၅.၆၈ ဖြစ်ပြီး စံသွေဖည်မှုမှာ ၀.၁၇ ရှိကာ အစွန်းရောက် တန်ဖိုးများမှာ ၅.၃၈ နှင့် ၆.၀၃ ဖြစ်ကြသည်။ ဤတောက်ပမှု အတိုင်းအတာသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်စွမ်း၏ ကန့်သတ်ချက်အနီးတွင် ရှိနေသည်။ အဆိုပါ ပြောင်းလဲတတ်မှု အများစုသည် နေမှ အလင်းရောင်ပေးခြင်းခံရပြီး ကမ္ဘာမှ ကြည့်ရှုရသည့် ဂြိုဟ်၏ လတ္တီကျုများအပေါ်တွင် မူတည်နေသည်။ ၎င်း၏ ထောင့်အချင်းမှာ ၃.၄ မှ ၃.၇ အာ့ခ်စက္ကန့် (arcsecond) ကြားတွင် ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]အတွက် ၁၆ မှ ၂၀ အာ့ခ်စက္ကန့်နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]အတွက် ၃၂ မှ ၄၅ အာ့ခ်စက္ကန့် ရှိသည်တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် အနေအထားတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို မှောင်မည်းသော ကောင်းကင်ယံ၌ သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ပြီး မြို့ပြအခြေအနေများတွင်ပင် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှစ်လက်ဖြင့် အလွယ်တကူ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အချင်း ၁၅ မှ ၂၃ စင်တီမီတာကြား ရှိသော ပိုမိုကြီးမားသည့် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းများတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ထင်ရှားသော အစွန်းဘက်သို့ မည်းမှောင်သွားသည့် ပုံစံပါရှိသော ဖျော့တော့သော စိမ်းပြာရောင် ပြားဝိုင်းငယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ အချင်း ၂၅ စင်တီမီတာ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုကြီးသော ကြီးမားသည့် မှန်ပြောင်းများဖြင့်ဆိုလျှင် တိမ်ပုံစံများအပြင် တီတေးနီးယားနှင့် အိုဘီရွန်ကဲ့သို့သော ပိုမိုကြီးမားသည့် ရံလအချို့ကိုပါ မြင်တွေ့နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Nowak |first=Gary T. |date=2006 |title=Uranus: the Threshold Planet of 2006 |url=http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727233304/http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-date=27 July 2011 |access-date=14 June 2007 |website=Vtastro.org}}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Annotated_Moons_of_Uranus.png|thumb|[[ဂျိန်းစ်ဝဘ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]၏ အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ကင်မရာ (NIRCam) ဖြင့် ရိုက်ကူးထားသည့် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့်တကွ ၎င်း၏ အဓိက အရံလကြီး ငါးစင်းနှင့် အတွင်းဘက်ကျသော အရံလ ကိုးစင်းပုံရိပ်]] ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် လူသိများသော [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်း ရှိသည်။<ref name="Sheppardmoons2024" /><ref name="NASA-29" /> ယင်းဂြိုဟ်ရံလများ၏ အမည်များကို [[ရှိတ်စပီးယား|ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား]]နှင့် [[အလက်ဇန္ဒား ပုပ်]]တို့၏ လက်ရာများထဲမှ ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ ရွေးချယ်ထားသည်။<ref name="Faure2007" /><ref name="Nineplanets" /> အဓိက ဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းမှာ [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]]၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီရယ်]]၊ [[အမ်ဘရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီရယ်]]၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Faure2007" /> ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလစနစ်သည် ဧရာမဂြိုဟ်များအနက် ထုထည်အပေါ့ပါးဆုံး ဖြစ်ပြီး အဓိက ဂြိုဟ်ရံလကြီး ငါးစင်း၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]] (Triton) တစ်ခုတည်း၏ ထုထည် ထက်ဝက်တောင် မပြည့်ပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော တီတေးနီးယားသည် အချင်းဝက် ကီလိုမီတာ ၇၈၈.၉ (မိုင် ၄၉၀.၂) သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ထက်ဝက်အောက်သာ ရှိသော်လည်း [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယာ]]ထက် အနည်းငယ် ပိုကြီးကာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ရှစ်ခုမြောက် အကြီးဆုံးလ ဖြစ်လာစေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများသည် ရောင်ပြန်ဟပ်မှုနှုန်း (albedo) အလွန်နည်းပါးပြီး (အစိမ်းရောင်အလင်းဖြင့်) အမ်ဘရီရယ်အတွက် ၀.၂၀ မှ အေရီရယ်အတွက် ၀.၃၅ အထိ ရှိကြသည်။ ယင်းတို့သည် ရေခဲ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ကျောက်သား ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ရေခဲ-ကျောက်သား ဒြပ်ပေါင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အဆိုပါ ရေခဲများတွင် အမိုးနီးယားနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများအနက် အေရီရယ်သည် တိုက်ခိုက်မှုဒဏ်ရာ အနည်းဆုံးနှင့် မျက်နှာပြင် အကင်းဆုံးဖြစ်ပုံပေါပြီး အမ်ဘရီရယ်မှာ အဟောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ မီရန်ဒါတွင် မျက်နှာပြင် သက်တမ်းနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာများတွင် ရောထွေးနေသော ပြောင်းလဲမှုများအပြင် အနက် ကီလိုမီတာ ၂၀ (မိုင် ၁၂) ရှိသော လှေကားထစ်ကဲ့သို့ အလွှာများ ရှိသည်။ မီရန်ဒါ၏ အတိတ်က ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများသည် လက်ရှိထက် ပိုမိုလွန်ကဲသော ပတ်လမ်းရှိခဲ့စဉ်က ဒီရေအပူပေးခြင်း (tidal heating) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== *[[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] == မှတ်စု == {{notes | notes = {{efn | name = atmospheric pressure | Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure. }} }} ==ကိုးကား== {{reflist|2 |refs= <ref name="OED"> {{cite encyclopedia | title = Uranus | encyclopedia = Oxford English Dictionary | edition = 2 | date = 1989 }}</ref> <ref name="BBCOUP"> The BBC Pronunciation Unit notes that {{IPA|/ˈjʊərənəs/}} "is the preferred usage of astronomers":{{cite book|last=Olausson|first=Lena|author2=Sangster, Catherine |title=The Oxford BBC Guide to Pronunciation|url=https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau/page/404 404]|isbn=978-0-19-280710-6 }}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = December 30, 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| publisher = American Geophysical Union| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}}</ref> <ref name="Conrath Gautier et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15003| last1 = Conrath| first1 = B.| last2 = Gautier| first2 = D.| last3 = Hanel| first3 = R.| last4 = Lindal| first4 = G.| last5 = Marten| first5 = A.| year = 1987| title = The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15003–15010| bibcode = 1987JGR....9215003C| ref = {{sfnRef|Conrath Gautier et al.|1987}}}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=April 3, 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=April 10, 2009 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}}</ref> <ref name="ephemeris"> {{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred |work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626153349/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archivedate=2007-06-26|date=2005|accessdate=June 14, 2007 }}</ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal| doi = 10.1146/annurev.aa.31.090193.001245| last = Lunine| first = Jonathan I.| date=September 1993 | title = The Atmospheres of Uranus and Neptune| journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics| volume = 31| pages = 217–263| bibcode = 1993ARA&A..31..217L| ref = harv}}</ref> <ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| url = https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| pmid = | pmc = | bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="nasafact">{{cite web|url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts|title = NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures|publisher = NASA|last = Munsell|first = Kirk|accessdate = August 13, 2007|date = May 14, 2007|archivedate = 9 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus}}</ref> <ref name="CSeligman"> {{cite web | last = Seligman | first = Courtney | title = Rotation Period and Day Length | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title = Uranus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = August 10, 2007|date = January 31, 2005|archive-date = 4 August 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html}}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] 6rpsilezr6ba8zebrjzhl9g0pdy87u0 1057261 1057260 2026-10-11T09:05:30Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1057261 wikitext text/x-wiki {{For|ဤဆောင်းပါးသည် ဂြိုဟ်အကြောင်းဖြစ်သည်၊ ဂရိနတ်ဘုရား|ယူရေးနပ်စ်}} {{Infobox planet | name = ယူရေးနပ်စ် | symbol = [[File:Uranus symbol (bold).svg|24px|⛢]] | image = [[File:Uranus2.jpg|260px]] | caption = ၁၉၈၆ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] မှ<br>ယူရေးနစ်ပ်အား ရိုက်ကူးထားပုံ | discovery = yes | discoverer = [[{{#property:P61}}]] | discovered = ၁၃ မတ် ၁၇၈၁ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" />{{efn | These are the mean elements from VSOP87, together with derived quantities.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|20.11|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|3008|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|18.33|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2742|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|19.2184|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2875.04|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.046381}} | period = {{plainlist | * {{val|84.0205|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|30688.5|u=days}}}}<ref name="nasafact" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|42718}}}} Uranian [[solar day]]s<ref name="CSeligman" /> }} | synodic_period = 369.66&nbsp;days<ref name="fact" /> | avg_speed = 6.80&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{val|0.773|u=°}} to ecliptic<br>6.48° နေ၏ အီကွေတာသို့<br>1.02° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = {{val|74.006|u=°}} | arg_peri = {{val|96.998857|u=°}} | mean_anomaly = {{val|142.238600|u=°}} | satellites = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၂၇]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0229|0.0008}}{{efn | Calculated using data from Seidelmann, 2007.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> }} | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25559|4|u=km}}}}<br>4.007&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24973|20|u=km}}}}<br>3.929&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25362|7|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | circumference = {{nowrap|{{val|fmt=commas|159354.1|u=km}}}}<ref name="nasafact" /> | surface_area = {{val|8.1156|e=9|u=km2}}<ref name="nasafact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 15.91&nbsp;Earths | volume = {{val|6.833|e=13|u=km3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 63.086&nbsp;Earths | mass = {{val|8.6810|0.0013|e=25|u=kg}} <br> 14.536&nbsp;Earths<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> <br> [[standard gravitational parameter|GM]]={{nowrap|{{val|fmt=commas|5793939|13|u=km³/s²}}}} | density = {{val|1.27|u=g/cm3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | surface_grav = {{val|8.69|ul=m/s2}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}}<br>0.886&nbsp;[[g-force|g]] | escape_velocity = 21.3&nbsp;km/s<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | sidereal_day = {{val|0.71833|u=day}}<br> {{nowrap|17 [[နာရီ|h]] 14 min 24 [[စက္ကန့်|s]]}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | rot_velocity = 2.59&nbsp;km/s <br> 9,320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97.77° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|17|9|15}}<br>257.311°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | declination = −15.175°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.300 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.51 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = 5.9<ref name="ephemeris" /> to 5.32<ref name="fact" /> | angular_size = 3.3″ to 4.1″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 1&nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] level<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> | min_temp_1 = | mean_temp_1 = {{Convert|76|K|C}} | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1&nbsp;bar<br>([[ထရိုပိုပေါ့စ်|tropopause]])<ref name="Lunine 1993" /> | min_temp_2 = 47&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp_2 = 57&nbsp;K | pronounced = {{IPAc-en|audio=uranus.ogg|ˈ|jʊər|ə|n|ə|s}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Uranus.ogg|j|ʊ|ˈ|r|eɪ|n|ə|s}}<ref name="OED" /><ref name="BBCOUP" /> | adjectives = Uranian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" />{{efn | Calculation of He, H₂ and CH₄ molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H₂ proportions measured at the tropopause. }} | scale_height = 27.7&nbsp;km<ref name="fact" /> | atmosphere_composition = ''(Below 1.3 bar)''<br> '''Gases''': * 83&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) * 15&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟီလီယမ်]] (He) * 2.3% [[မီသိန်း]] (CH₄) * 0.009%&nbsp;(0.007–0.015%) [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) '''ရေခဲ''': * [[အမိုးနီးယား]] * [[ရေ]] * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] * [[methane hydrate|မီသိန်း ဟိုက်ဒရိုဒ်]] }} '''ယူရေးနပ်စ်'''({{lang-en|Uranus}})သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်ပါက သတ္တမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသော [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အများစုကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ''ရေခဲ'' သို့မဟုတ် ''အငွေ့ပျံလွယ်သော ပစ္စည်းများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် အလွန်အမင်း ဆုံမှတ်လွန်အရည်အဆင့် (Supercritical fluid) ရှိ ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ရှုပ်ထွေးသော အလွှာလိုက် တိမ်စနစ် တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး [[အပူချိန်]] (၄၉ ကယ်လ်ဗင် / −၂၂၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးရပ်စ် / −၃၇၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ထင်ရှားသော ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု ရှိပြီး ၁၇ နာရီနှင့် ၁၄ မိနစ် ကြာမြင့်သော ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှုကာလ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ကမ္ဘာ့နှစ် ၈၄ နှစ် ကြာမြင့်သည့် ပတ်လမ်းကာလအတွင်း ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည် အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုစိုးမိုးသော ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး အချင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ထုထည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ၎င်း၏ အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်ဝတ္ထု ဝန်းရံအလွှာ၏ အတွင်းဘက်တွင် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တစ်ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းကို ထူထဲသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]] လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်း၌ ရေဖြင့် ဓာတ်ပြုကွဲထွက်ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ လေထုအတွင်း၌ တစ်နာရီလျှင် ၉၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးစွန်းခြမ်းရှိ အပြောင်းအလဲများနှင့် မမှန်ကန်သော တိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုများကဲ့သို့သော ရှင်းပြ၍မရသေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များစွာ ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဂြိုဟ်သည် အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတွင်းပိုင်း အပူချိန် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ယခုထိတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်တွင် ကွင်းစနစ်၊ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နယ်ပယ်နှင့် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များစွာ ရှိသည်။ အလွန်အမင်း မှောင်မည်းနေသော ကွင်းစနစ်သည် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းရောင်၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်းတွင် လူသိများသော ပုံမှန်အရံလ ၁၉ စင်း ပါဝင်ပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၄ စင်းမှာ အတွင်းဘက်ကျသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော နေရာများတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး မဟာဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းဖြစ်သည့် [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]] (Miranda)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီယယ်]] (Ariel)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီယယ်]] (Umbriel)၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေးနီးယား]] (Titania) နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အော်ဘီယွန်]] (Oberon) တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်မှ ပိုမိုဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် ပတ်နေကြသည်မှာ လူသိများသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အရံလ ၁၀ စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ်သည် အလွန်အမင်း အချိုးမညီဘဲ ဓာတ်ပြုနေသော အမှုန်အမွှားများစွာ ပါရှိကာ ယင်းတို့သည် ကွင်းများနှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ မှောင်မည်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း အလွန် မှိန်ဖျော့ပြီး နောက်ခံ ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားသဖြင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ပထမဆုံး စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ချိန်အထိ ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ၎င်းကို တွေ့ရှိပြီး ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုခန့် အကြာတွင် ဂရိ ရှေးဦးနတ်ဘုရားများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သော ဂရိနတ်ဘုရား [[ယူရေးနပ်စ်]]ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤဂြိုဟ်သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ် ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က တစ်ကြိမ်သာ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခုခေတ်တွင် မှန်ပြောင်းများဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၂၃-၂၀၃၂ ဆန်းစစ်ချက်တွင် အဆိုပြုထားသော ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေး မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် နက္ခတ္တဗေဒ ဆန်းစစ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Tianwen-4 အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ပျံသန်းရန် အဆိုပြုထားသဖြင့် ထိုဂြိုဟ်သို့ ထပ်မံသွားရောက် လည်ပတ်လိုသည့် ဆန္ဒများစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ရှေးကျသည့် ဂြိုဟ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မှိန်ဖျော့မှုနှင့် နှေးကွေးသော ပတ်လမ်းကြောင့် ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။<ref>{{cite web |title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program |url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |archive-date=1 May 2021 |access-date=5 May 2021 |work=Monterey Institute for Research in Astronomy}}</ref> [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ လူသိများသော နယ်နိမိတ်များကို ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]၏ အကူအညီဖြင့် အတန်းအစား သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယူရေးနပ်စ်၏ အကွာအဝေးမှာ [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် နေမှ နှစ်ဆခန့် ပိုဝေးသောကြောင့် ယူရေးနပ်စ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသိများသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အရွယ်အစားကို အမှန်တကယ်ပင် နှစ်ဆ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း=== [[File:William Herschel01.jpg|thumb|left|upright|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဝီလျံဟာရှယ်]] ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုမီက ယူရေးနပ်စ်ကို အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကြယ်]]တစ်စင်းအဖြစ်သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ကြယ်များ၏ တည်နေရာများကို တိုင်းတာခဲ့သော ဟစ်ပါခပ်စ် (Hipparchus) က လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ပုံရပြီး ၎င်း၏ ကြယ်စာရင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် [[တော်လမီ]]၏ အယ်လ်မာဂျက် (Almagest) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြယ်စာရင်းတွင် [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်း]] (Virgo) အတွင်း လေးထောင့်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကြယ်လေးစင်း၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကြယ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းမှာ မရှိတော့သော်လည်း ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယူရေးနပ်စ်သည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Bourtembourg |first=René |date=November 2013 |title=Was Uranus Observed by Hipparchus? |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |bibcode=2013JHA....44..377B |doi=10.1177/002182861304400401 |issn=0021-8286 |s2cid=122482074}}</ref> အစောဆုံး သေချာတိကျသော မြင်တွေ့မှုမှာ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး ဂျွန် ဖလက်စတီဒ် (John Flamsteed) ဆိုသူက ၎င်းကို အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကာ 34 Tauri ဟု ကြယ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘရက်ဒ်လေ (James Bradley) က ၁၇၄၈၊ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ တိုဘီးယပ်စ် မေယာ (Tobias Mayer) က ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ပီယာ ရှားလ် လီ မွန်နီယာ (Pierre Charles Le Monnier) သည် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်ကြားတွင် လေးညဆက်တိုက် အပါအဝင် ယူရေးနပ်စ်ကို အနည်းဆုံး ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ရှိ သူ၏ အိမ်ခြံဝင်း (ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒ ပြတိုက်)<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2007}}</ref> မှနေ၍ ယူရေးနပ်စ်ကို စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ (၁၇၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်) ၎င်းကို [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု အဖြစ် ကနဦး သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="Ref-1">{{cite journal |last1=Herschel |first1=Mr. |author1-link=William Herschel |date=1781 |title=Account of a Comet |url=https://www.jstor.org/stable/106542 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |issue=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |issn=0261-0523 |jstor=106542 |s2cid=186208953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114030451/https://www.jstor.org/stable/106542 |archive-date=14 January 2026 |access-date=30 January 2026 |url-status=live}}</ref> ဟာရှယ်သည် သူတွေ့ရှိခဲ့သော အရာဝတ္ထုအသစ်ကို ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း<ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> အခြားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များကမူ တခြားနည်းဖြင့် သံသယဝင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဖင်လန်-ဆွီဒင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အန်ဒါစ် ဂျိုဟန် လက်ဇယ် (Anders Johan Lexell) သည် ထိုအရာဝတ္ထုအသစ်၏ ပတ်လမ်းကို ပထမဆုံး တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းက ယင်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် [[ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ ဘာလင်မြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် အီလာ့တ် ဘိုဒီ (Johann Elert Bode) က ဟာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ''စနေဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို ကျော်လွန်၍ လှည့်ပတ်နေပြီး ယခုအချိန်အထိ မသိရှိရသေးသော ဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအဖြစ် ယူဆနိုင်သည့် ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်တစ်စင်း'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘိုဒီက ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံစံနီးပါးရှိသော ပတ်လမ်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပိုမိုဆင်တူကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ အဓိက နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီးများမှ ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသောအရာကို ဂရုတစိုက်နှင့်ကြည့်ကြရာတွင် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုက ပြုမူထိုက်သည်တို့ကို မပြုမူဘဲနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနောက် နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဇွဲဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါတွင် ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသော အရာသည် လမ်းတစ်ခုတွင် သွားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဟာရှယ်အား ထိုဂြိုဟ်ကို စတင်၍ တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ထိုအခါ ဟာရှယ်က ပထမတွင် သူ့အား စောင့်ရှောက်ထားသည့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကို အမွှမ်းတင်လိုသဖြင့် သူတွေ့ရှိခဲ့သည့် ထိုဂြိုဟ်ကို ဂျော်ဂျီ ယန်ဆိဒပ်ဟု အမည်ပေးလိုက်လေသည်။ ထိုအမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက သဘောမကျကြချေ။ ထိုကြောင့် နာမည်အမျိုးမျိုးကို ပေးခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ယူရေးနပ်စ်ဟူသော အမည်ကို အကြံပေး လိုက်လေသည်။ မကြာမီမှာပင် အရာဝတ္ထုကို ဂြိုဟ်အသစ်တစ်စင်းအဖြစ် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟာရှယ်က တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဇက် ဘန့်ခ်စ် (Joseph Banks) ထံသို့ ဤသို့ အသိအမှတ်ပြု ပြောကြားခဲ့သည် - ''ဥရောပရှိ အထင်ရှားဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များအရ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျွန်ုပ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ထောက်ပြခဲ့သော ကြယ်အသစ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ မူလဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။'' သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဘုရင် ဂျော့ချ် (King George III) က နန်းရင်းမိသားစုအနေဖြင့် သူ၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဝင်းဆာ (Windsor) သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရန် ဟာရှယ်အား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂၀၀ (၂၀၂၅ ခုနှစ် တန်ဖိုးအရ ပေါင် ၂၆,၀၀၀ နှင့် ညီမျှသော) နှစ်စဉ်စရိတ်ငွေကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ===အမည်ပေးခြင်း=== [[File:Uranus, Earth size comparison 2.jpg|thumb|ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]] ရှေးပညာရှင်များကမူ အထူးသဖြင့် ဂရိလူမျိုးတို့က ယူရေးနပ်စ်မှာ ရှေးအကျဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်အရ ကောင်းကင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနေလေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ထိုနတ်ကြီးက ကမ္ဘာမြေကြီးသို့ အပူ၊ အလင်းနှင့် မိုးများကို ပေးခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် ဂျီယာအမည်ရှိသော ကမ္ဘာမြေကြီး နတ်သမီး၏ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုင်းကလုပ်၊ တိုင်တန်နှင့် [[အဲရီးဇ်]] ဆိုသည့် လက်ပေါင်းတစ်ရာစီရှိသော ဘီလူးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ သားအငယ်ဆုံး ဆက်တန် (စနေဂြိုဟ်) က သူ၏ နန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ သူ့အား သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ဖျူရီးခေါ် ဒေါသတရားသည် ယူရေးနပ်စ်၏ သွေးမှ ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်။ ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှု== ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၈၄ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကြာမြင့်သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍<ref>{{Cite news |last=McKie |first=Robin |date=16 July 2022 |title=Journey to the mystery planet: why Uranus is the new target for space exploration |url=https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106022932/https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |archive-date=6 January 2024 |access-date=28 April 2024 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}</ref> နောက်ခံကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဇီတာ တောရီ (Zeta Tauri) ဒွိကြယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ၎င်းအား ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည့် အမှတ်နေရာသို့ အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ၁၈၆၅ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လတို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၃၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်း အဆိုပါနေရာသို့ ထပ်မံရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Fahad |first=Engr |date=26 December 2022 |title=Uranus Size and Uranus Distance from the Sun |url=https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301094631/https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |archive-date=1 March 2023 |access-date=28 April 2024 |website=Electronic Clinic |language=en-US}}</ref> ပတ်လမ်းကာလသည် ၈၄ နှစ်နှင့် အလွန်နီးစပ်သောကြောင့် ကြယ်များအကြား ၎င်း၏ ထင်ရှားသော တည်နေရာသည် လွန်ခဲ့သော ၈၄ နှစ်အတိအကျက ရှိခဲ့သည့်နေရာနှင့် အလွန်ပင် တူညီနေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု (retrograde motion) က ၎င်းကို ယခင်နှစ်က ရှိခဲ့သည့် အရှေ့ဘက်အကျဆုံး တည်နေရာခန့်သို့ နှစ်စဉ် ပြန်လည်ရောက်ရှိစေသည်။ နေမှ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှအကွာအဝေးမှာ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် {{convert|20|AU|e9km+e9mi|sigfig=1|abbr=unit|lk=on}} ဖြစ်သည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာအဝေးနှင့် အဝေးဆုံး အကွာအဝေးတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၁.၈ AU ရှိပြီး၊ ဤပမာဏသည် ဂြိုဟ်သိမ် [[ပလူတို]]ခန့် မများပြားသော်လည်း အခြားမည်သည့်ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။<ref name="AA">Jean Meeus, ''Astronomical Algorithms'' (Richmond, VA: Willmann-Bell, 1998) p 271. From the 1841 aphelion to the 2092 one, perihelia are always 18.28 and aphelia always 20.10 astronomical units</ref> နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုသည် အကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်းနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျ ကွာခြားသည်ဖြစ်ရာ ယူရေးနပ်စ်ပေါ်တွင် (ကမ္ဘာနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နေမှ အကွာအဝေး အဆ ၂၀ ခန့်ဝေးသောနေရာတွင်) နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလင်းရောင် အားပြင်းမှု၏ ၄၀၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |date=1986 |title=Next Stop: Uranus |url=https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504003407/https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |archive-date=4 May 2021 |access-date=4 May 2021 |work=The Universe in the Classroom |publisher=Astronomical Society of the Pacific}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ ဒြပ်စင်များကို ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပီယာ-ဆီမွန် လပ်ပလက်စ် (Pierre-Simon Laplace) က ပထမဆုံး တွက်ချက်ခဲ့သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော ပတ်လမ်းများနှင့် လက်တွေ့စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိရသော ပတ်လမ်းများအကြား ကွာဟချက်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) က အဆိုပါ ကွာဟချက်များမှာ မမြင်ရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပထမဆုံး အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် သီးခြားသုတေသနကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) သည် လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာနီးပါးတွင် နောက်ပိုင်း၌ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ဟု အမည်ပေးမည့် ဂြိုဟ်သစ်တစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J J. |last2=Robertson |first2=E. F. |name-list-style=amp |date=September 1996 |title=Mathematical discovery of planets |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820080638/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |archive-date=20 August 2011 |access-date=13 June 2007 |website=MacTutor}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ အတွင်းပိုင်း လည်ပတ်နှုန်းမှာ ၁၇ နာရီ ၁၄ မိနစ်နှင့် ၅၂ စက္ကန့် ဖြစ်ပြီး<ref name="Lamy2025">{{cite journal |last1=Lamy |first1=L. |last2=Prangé |first2=R. |last3=Berthier |first3=J. |last4=Tao |first4=C. |last5=Kim |first5=T. |last6=Roth |first6=L. |last7=Barthélémy |first7=M. |last8=Chaufray |first8=J.-Y. |last9=Rymer |first9=A. |last10=Dunn |first10=W. R. |last11=Wibisono |first11=A. D. |last12=Melin |first12=H. |date=7 April 2025 |title=A new rotation period and longitude system for Uranus |url=https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=9 |issue=5 |pages=658–665 |bibcode=2025NatAs...9..658L |doi=10.1038/s41550-025-02492-z |issn=2397-3366 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408112907/https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |archive-date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |url-status=live}}</ref> ယင်းကို ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းအလင်းတန်းများ (aurorae) ၏ လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှုကို ခြေရာခံခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |date=9 April 2025 |title=Hubble Helps Determine Uranus' Rotation Rate with Unprecedented Precision |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |access-date=9 April 2025 |publisher=NASA Hubble Space Telescope imaging team |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702073541/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |archive-date=2 July 2025 |url-status=live}}</ref> ဧရာမဂြိုဟ်အားလုံးကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အထက်ပိုင်းလေထုသည် လည်ပတ်သည့်ဘက်သို့ ပြင်းထန်သော လေတိုက်ခတ်မှုများကို ခံစားရသည်။ တောင်ဘက် လတ္တီကျု ဒီဂရီ ၆၀ ခန့်ကဲ့သို့သော အချို့သော လတ္တီကျုများတွင် မြင်သာထင်သာရှိသော လေထု၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ရွေ့လျားကြပြီး ၁၄ နာရီအတွင်းပင် တစ်ပတ်ပြည့် လည်ပတ်မှု ပြီးမြောက်သည်။<ref>{{Cite web |last1=Gierasch |first1=Peter J. |last2=Nicholson |first2=Philip D. |name-list-style=amp |date=2004 |title=Uranus |url=http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112123/http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 March 2015 |website=World Book}}</ref> ===ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု=== [[File:Uranus orientation 1985-2030.gif|thumb|၁၉၈၆ ခုနှစ် တောင်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန်မှစတင်၍ ၂၀၀၇ ခုနှစ် နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ (equinox) နှင့် ၂၀၂၈ ခုနှစ် မြောက်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန် (solstice) အထိ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာမှ မြင်တွေ့ရသည့် ယူရေးနပ်စ်၏ တုပဖန်တီးထားသော မြင်ကွင်း။]] ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အပြိုင်နီးပါး ဖြစ်နေပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဘက်ဟု သတ်မှတ်သည်အပေါ်မူတည်၍ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ သို့မဟုတ် ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟူ၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ပထမနည်းလမ်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသော မျက်နှာပြင်၏ ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသော ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ အဖွဲ့ချုပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို လိုက်နာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ သတ်မှတ်ပါက ယူရေးနပ်စ်သည် ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှု ရှိသည်။ တနည်းအားဖြင့် ညာလက်စည်းမျဉ်း (right-hand rule) အရ လည်ပတ်သည့် ဦးတည်ချက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် [[ဝင်ရိုးစွန်း]]များကို သတ်မှတ်သော အလေ့အထအရ ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟု ဖော်ပြနိုင်ပြီး ယင်းက မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် မြောက်ဘက်ဖြစ်ပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် တောင်ဘက်ဖြစ်သည်ကို ပြောင်းပြန်ဖြစ်စေကာ ဂြိုဟ်အား တိုက်ရိုက်လည်ပတ်မှုကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web |date=2003 |title=Coordinate Frames Used in MASL |url=http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204061125/http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html <!--Added by H3llBot--> |archive-date=4 December 2004 |access-date=13 June 2007}}</ref> ဤအချက်က ၎င်းအား အခြားဂြိုဟ်များနှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်သိမ်နှင့် ဂြိုဟ်သိမ် 2 Pallas တို့တွင်လည်း အလွန်အမင်း စွန်းထွက်သော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုများ ရှိကြသည်။ နေအဝင်/အထွက် အစွန်းရောက်ချိန် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုသည် နေကို အဆက်မပြတ် မျက်နှာမူနေပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ လှည့်ထွက်နေကာ [[အီကွေတာ]]တစ်ဝိုက်ရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာငယ်တွင်သာ နေသည် ရေပြင်ညီအစွန်းနားတွင် နိမ့်ကျလျက်ဖြင့် မြန်ဆန်သော နေ့နှင့်ည စက်ဝန်းကို ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း၏ တစ်ဖက်ခြမ်းတွင်မူ နေဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသော ဝင်ရိုးစွန်းများ၏ တည်နေရာ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုစီသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည်အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုကို ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Sromovsky |first=Lawrence |date=2006 |title=Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus |url=http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720221646/http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |archive-date=20 July 2011 |access-date=9 June 2007 |website=University of Wisconsin Madison}}</ref> နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ နီးကပ်လာသည့်အခါ နေသည် ယူရေးနပ်စ်၏ အီကွေတာကို မျက်နှာမူလာပြီး အခြားဂြိုဟ်အများစုတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်း နေ့နှင့်ည စက်ဝန်း ကာလများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤဝင်ရိုး တည်နေရာ၏ ရလဒ်တစ်ခုမှာ ယူရေးနပ်စ်၏ တစ်နှစ်တာကာလကို ပျမ်းမျှတွက်ချက်ကြည့်ပါက ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသည် အီကွေတာဒေသများထက် နေမှလာသော စွမ်းအင်ပမာဏကို ပိုမိုရရှိကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ယူရေးနပ်စ်သည် ၎င်း၏ဝင်ရိုးစွန်းများထက် အီကွေတာတွင် ပိုမို ပူနွေးသည်။ ဤသို့ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အခြေခံ ယန္တရားကိုမူ မသိရသေးပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းရခြင်း အကြောင်းရင်းကိုလည်း အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်လာစဉ်က ကမ္ဘာအရွယ်အစားရှိ ရှေးဦးဂြိုဟ် (protoplanet) တစ်စင်းသည် ယူရေးနပ်စ်နှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုကဲ့သို့ စောင်းထွက်သွားရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{Cite book |title=Uranus |date=1991 |publisher=University of Arizona Press |isbn=978-0-8165-1208-9 |editor-last=Bergstralh |editor-first=Jay T. |location=Tucson |pages=485–486 |editor-last2=Miner |editor-first2=Ellis D. |editor-last3=Matthews |editor-first3=Mildred Shapley}}</ref> ဒါဟမ် တက္ကသိုလ်မှ ဂျေကော့ ကီဂယ်ရစ် (Jacob Kegerreis) ၏ သုတေသနပြုချက်အရ အဆိုပါ တိမ်းစောင်းမှုမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ဘီလီယံ ၃ မှ ၄ အတွင်း ကမ္ဘာထက် ပိုမိုကြီးမားသော ရှေးဦးဂြိုဟ်တစ်စင်းနှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |date=21 December 2018 |title=Science Says: A big space crash likely made Uranus lopsided |url=https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121444/https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |archive-date=19 January 2019 |access-date=17 January 2019 |work=Associated Press}}</ref> ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ယူရေးနပ်စ်၏ တောင်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းသည် နေဘက်သို့ တိုက်ရိုက်နီးပါး မျက်နှာမူလျက် ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Seidelmann |first1=P. K. |last2=Abalakin |first2=V. K. |last3=Bursa |first3=M. |last4=Davies |first4=M. E. |last5=De Bergh |first5=C. |last6=Lieske |first6=J. H. |last7=Oberst |first7=J. |last8=Simon |first8=J. L. |last9=Standish |first9=E. M. |last10=Stooke |first10=P. |last11=Thomas |first11=P. C. |date=2000 |title=Report of the IAU/IAG working group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites: 2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=82 |issue=1 |pages=83 |bibcode=2002CeMDA..82...83S |doi=10.1023/A:1013939327465 |s2cid=189823009 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |archive-date=12 May 2020 |access-date=13 June 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Cartographic Standards |url=http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407151631/http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |archive-date=7 April 2004 |access-date=13 June 2007 |work=NASA}}</ref> ဟာရှယ်က [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တီတေးနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ချိန်ကတည်းက ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းခဲ့ကြပြီး ၁၈၀၅ ခုနှစ်တွင် Pierre-Simon Laplace က ဂြိုဟ်ရံလများ၏ ပတ်လမ်းများ ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမျက်နှာပြင်နှင့် တိမ်းစောင်းနေမှုကို တွက်ချက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Laplace |first=Pierre-Simon |author-link=Pierre-Simon Laplace |title=Mécanique Céleste: 8th Book. Theory of the Satellites of Jupiter, Saturn, and Uranus |date=1839 |publisher=Little, Brown and Company |series=Traité de mécanique céleste |volume=4 |location=Boston |pages=356–360 |translator-last=Bowditch |translator-first=Nathaniel |chapter=On the Satellites of Uranus |doi=10.5479/sil.62028.39088001861954 |oclc=1493597 |orig-date=1st pub. in 1805 |translator-link=Nathaniel Bowditch |chapter-url=https://archive.org/details/meycaniqueceyle4lapl/page/356/mode/2up |via=the [[Internet Archive]]}}</ref> ===ကမ္ဘာမြေမှ မြင်နိုင်စွမ်း=== [[File:UranusAndMoon 20221108 fromJP (crop).jpg|thumb|၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ လကြတ်ချိန်တွင် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းဖြင့် မြင်တွေ့ရသော ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပုံရိပ်]] ယူရေးနပ်စ်၏ ပျမ်းမျှ ထင်ရှားသော တောက်ပမှုပမာဏ (Apparent magnitude) မှာ ၅.၆၈ ဖြစ်ပြီး စံသွေဖည်မှုမှာ ၀.၁၇ ရှိကာ အစွန်းရောက် တန်ဖိုးများမှာ ၅.၃၈ နှင့် ၆.၀၃ ဖြစ်ကြသည်။ ဤတောက်ပမှု အတိုင်းအတာသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်စွမ်း၏ ကန့်သတ်ချက်အနီးတွင် ရှိနေသည်။ အဆိုပါ ပြောင်းလဲတတ်မှု အများစုသည် နေမှ အလင်းရောင်ပေးခြင်းခံရပြီး ကမ္ဘာမှ ကြည့်ရှုရသည့် ဂြိုဟ်၏ လတ္တီကျုများအပေါ်တွင် မူတည်နေသည်။ ၎င်း၏ ထောင့်အချင်းမှာ ၃.၄ မှ ၃.၇ အာ့ခ်စက္ကန့် (arcsecond) ကြားတွင် ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]အတွက် ၁၆ မှ ၂၀ အာ့ခ်စက္ကန့်နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]အတွက် ၃၂ မှ ၄၅ အာ့ခ်စက္ကန့် ရှိသည်တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် အနေအထားတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို မှောင်မည်းသော ကောင်းကင်ယံ၌ သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ပြီး မြို့ပြအခြေအနေများတွင်ပင် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှစ်လက်ဖြင့် အလွယ်တကူ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အချင်း ၁၅ မှ ၂၃ စင်တီမီတာကြား ရှိသော ပိုမိုကြီးမားသည့် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းများတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ထင်ရှားသော အစွန်းဘက်သို့ မည်းမှောင်သွားသည့် ပုံစံပါရှိသော ဖျော့တော့သော စိမ်းပြာရောင် ပြားဝိုင်းငယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ အချင်း ၂၅ စင်တီမီတာ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုကြီးသော ကြီးမားသည့် မှန်ပြောင်းများဖြင့်ဆိုလျှင် တိမ်ပုံစံများအပြင် တီတေးနီးယားနှင့် အိုဘီရွန်ကဲ့သို့သော ပိုမိုကြီးမားသည့် ရံလအချို့ကိုပါ မြင်တွေ့နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Nowak |first=Gary T. |date=2006 |title=Uranus: the Threshold Planet of 2006 |url=http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727233304/http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-date=27 July 2011 |access-date=14 June 2007 |website=Vtastro.org}}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Annotated_Moons_of_Uranus.png|thumb|[[ဂျိန်းစ်ဝဘ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]၏ အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ကင်မရာ (NIRCam) ဖြင့် ရိုက်ကူးထားသည့် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့်တကွ ၎င်း၏ အဓိက အရံလကြီး ငါးစင်းနှင့် အတွင်းဘက်ကျသော အရံလ ကိုးစင်းပုံရိပ်]] ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် လူသိများသော [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်း ရှိသည်။<ref name="Sheppardmoons2024" /><ref name="NASA-29" /> ယင်းဂြိုဟ်ရံလများ၏ အမည်များကို [[ရှိတ်စပီးယား|ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား]]နှင့် [[အလက်ဇန္ဒား ပုပ်]]တို့၏ လက်ရာများထဲမှ ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ ရွေးချယ်ထားသည်။<ref name="Faure2007" /><ref name="Nineplanets" /> အဓိက ဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းမှာ [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]]၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီရယ်]]၊ [[အမ်ဘရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီရယ်]]၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Faure2007" /> ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလစနစ်သည် ဧရာမဂြိုဟ်များအနက် ထုထည်အပေါ့ပါးဆုံး ဖြစ်ပြီး အဓိက ဂြိုဟ်ရံလကြီး ငါးစင်း၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]] (Triton) တစ်ခုတည်း၏ ထုထည် ထက်ဝက်တောင် မပြည့်ပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော တီတေးနီးယားသည် အချင်းဝက် ကီလိုမီတာ ၇၈၈.၉ (မိုင် ၄၉၀.၂) သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ထက်ဝက်အောက်သာ ရှိသော်လည်း [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယာ]]ထက် အနည်းငယ် ပိုကြီးကာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ရှစ်ခုမြောက် အကြီးဆုံးလ ဖြစ်လာစေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများသည် ရောင်ပြန်ဟပ်မှုနှုန်း (albedo) အလွန်နည်းပါးပြီး (အစိမ်းရောင်အလင်းဖြင့်) အမ်ဘရီရယ်အတွက် ၀.၂၀ မှ အေရီရယ်အတွက် ၀.၃၅ အထိ ရှိကြသည်။ ယင်းတို့သည် ရေခဲ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ကျောက်သား ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ရေခဲ-ကျောက်သား ဒြပ်ပေါင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အဆိုပါ ရေခဲများတွင် အမိုးနီးယားနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများအနက် အေရီရယ်သည် တိုက်ခိုက်မှုဒဏ်ရာ အနည်းဆုံးနှင့် မျက်နှာပြင် အကင်းဆုံးဖြစ်ပုံပေါပြီး အမ်ဘရီရယ်မှာ အဟောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ မီရန်ဒါတွင် မျက်နှာပြင် သက်တမ်းနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာများတွင် ရောထွေးနေသော ပြောင်းလဲမှုများအပြင် အနက် ကီလိုမီတာ ၂၀ (မိုင် ၁၂) ရှိသော လှေကားထစ်ကဲ့သို့ အလွှာများ ရှိသည်။ မီရန်ဒါ၏ အတိတ်က ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများသည် လက်ရှိထက် ပိုမိုလွန်ကဲသော ပတ်လမ်းရှိခဲ့စဉ်က ဒီရေအပူပေးခြင်း (tidal heating) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ ==အခြားကြည့်ရန်== *[[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] == မှတ်စု == {{notes | notes = {{efn | name = atmospheric pressure | Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure. }} }} ==ကိုးကား== {{reflist|2 |refs= <ref name="OED"> {{cite encyclopedia | title = Uranus | encyclopedia = Oxford English Dictionary | edition = 2 | date = 1989 }}</ref> <ref name="BBCOUP"> The BBC Pronunciation Unit notes that {{IPA|/ˈjʊərənəs/}} "is the preferred usage of astronomers":{{cite book|last=Olausson|first=Lena|author2=Sangster, Catherine |title=The Oxford BBC Guide to Pronunciation|url=https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau/page/404 404]|isbn=978-0-19-280710-6 }}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = December 30, 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| publisher = American Geophysical Union| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}}</ref> <ref name="Conrath Gautier et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15003| last1 = Conrath| first1 = B.| last2 = Gautier| first2 = D.| last3 = Hanel| first3 = R.| last4 = Lindal| first4 = G.| last5 = Marten| first5 = A.| year = 1987| title = The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15003–15010| bibcode = 1987JGR....9215003C| ref = {{sfnRef|Conrath Gautier et al.|1987}}}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=April 3, 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=April 10, 2009 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}}</ref> <ref name="ephemeris"> {{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred |work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626153349/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archivedate=2007-06-26|date=2005|accessdate=June 14, 2007 }}</ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal| doi = 10.1146/annurev.aa.31.090193.001245| last = Lunine| first = Jonathan I.| date=September 1993 | title = The Atmospheres of Uranus and Neptune| journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics| volume = 31| pages = 217–263| bibcode = 1993ARA&A..31..217L| ref = harv}}</ref> <ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| url = https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| pmid = | pmc = | bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="nasafact">{{cite web|url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts|title = NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures|publisher = NASA|last = Munsell|first = Kirk|accessdate = August 13, 2007|date = May 14, 2007|archivedate = 9 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus}}</ref> <ref name="CSeligman"> {{cite web | last = Seligman | first = Courtney | title = Rotation Period and Day Length | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title = Uranus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = August 10, 2007|date = January 31, 2005|archive-date = 4 August 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html}}</ref> <ref name="Sheppardmoons2024">{{cite web |date=23 February 2024 |title=New Uranus and Neptune Moons |url=https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/home/newuranusneptunemoons |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223160326/https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/home/newuranusneptunemoons |archive-date=23 February 2024 |accessdate=23 February 2024 |work=Earth & Planetary Laboratory |publisher=Carnegie Institution for Science}}</ref> <ref name="NASA-29">{{cite news |last=El Moutamid |first=Maryame |date=2025-08-19 |title=New Moon Discovered Orbiting Uranus Using NASA's Webb Telescope |url=https://science.nasa.gov/blogs/webb/2025/08/19/new-moon-discovered-orbiting-uranus-using-nasas-webb-telescope/ |accessdate=2025-08-23 |publisher=NASA |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825012929/https://science.nasa.gov/blogs/webb/2025/08/19/new-moon-discovered-orbiting-uranus-using-nasas-webb-telescope/ |archive-date=25 August 2025 |url-status=live}}</ref> <ref name="Faure2007"> {{Cite encyclopedia |title=Uranus: What Happened Here? |encyclopedia=Introduction to Planetary Science |publisher=Springer Netherlands |date=2007 |pages=369–384 |doi=10.1007/978-1-4020-5544-7_18 |isbn=978-1-4020-5233-0 |last2=Mensing |first2=Teresa M. |last1=Faure |first1=Gunter}}</ref> <ref name="Nineplanets"> {{cite web |title=Uranus |url=http://www.nineplanets.org/uranus.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811232656/http://nineplanets.org/uranus.html |archive-date=11 August 2011 |access-date=3 July 2007 |publisher=nineplanets.org}}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] gt8hl0xjlsup54ulsip267txwd2pf7r 1057262 1057261 2026-10-11T09:16:17Z Dr Lotus Black 31011 /* အခြားကြည့်ရန် */ 1057262 wikitext text/x-wiki {{For|ဤဆောင်းပါးသည် ဂြိုဟ်အကြောင်းဖြစ်သည်၊ ဂရိနတ်ဘုရား|ယူရေးနပ်စ်}} {{Infobox planet | name = ယူရေးနပ်စ် | symbol = [[File:Uranus symbol (bold).svg|24px|⛢]] | image = [[File:Uranus2.jpg|260px]] | caption = ၁၉၈၆ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] မှ<br>ယူရေးနစ်ပ်အား ရိုက်ကူးထားပုံ | discovery = yes | discoverer = [[{{#property:P61}}]] | discovered = ၁၃ မတ် ၁၇၈၁ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" />{{efn | These are the mean elements from VSOP87, together with derived quantities.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|20.11|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|3008|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|18.33|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2742|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|19.2184|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2875.04|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.046381}} | period = {{plainlist | * {{val|84.0205|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|30688.5|u=days}}}}<ref name="nasafact" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|42718}}}} Uranian [[solar day]]s<ref name="CSeligman" /> }} | synodic_period = 369.66&nbsp;days<ref name="fact" /> | avg_speed = 6.80&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{val|0.773|u=°}} to ecliptic<br>6.48° နေ၏ အီကွေတာသို့<br>1.02° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = {{val|74.006|u=°}} | arg_peri = {{val|96.998857|u=°}} | mean_anomaly = {{val|142.238600|u=°}} | satellites = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၂၇]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0229|0.0008}}{{efn | Calculated using data from Seidelmann, 2007.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> }} | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25559|4|u=km}}}}<br>4.007&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24973|20|u=km}}}}<br>3.929&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25362|7|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | circumference = {{nowrap|{{val|fmt=commas|159354.1|u=km}}}}<ref name="nasafact" /> | surface_area = {{val|8.1156|e=9|u=km2}}<ref name="nasafact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 15.91&nbsp;Earths | volume = {{val|6.833|e=13|u=km3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 63.086&nbsp;Earths | mass = {{val|8.6810|0.0013|e=25|u=kg}} <br> 14.536&nbsp;Earths<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> <br> [[standard gravitational parameter|GM]]={{nowrap|{{val|fmt=commas|5793939|13|u=km³/s²}}}} | density = {{val|1.27|u=g/cm3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | surface_grav = {{val|8.69|ul=m/s2}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}}<br>0.886&nbsp;[[g-force|g]] | escape_velocity = 21.3&nbsp;km/s<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | sidereal_day = {{val|0.71833|u=day}}<br> {{nowrap|17 [[နာရီ|h]] 14 min 24 [[စက္ကန့်|s]]}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | rot_velocity = 2.59&nbsp;km/s <br> 9,320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97.77° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|17|9|15}}<br>257.311°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | declination = −15.175°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.300 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.51 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = 5.9<ref name="ephemeris" /> to 5.32<ref name="fact" /> | angular_size = 3.3″ to 4.1″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 1&nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] level<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> | min_temp_1 = | mean_temp_1 = {{Convert|76|K|C}} | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1&nbsp;bar<br>([[ထရိုပိုပေါ့စ်|tropopause]])<ref name="Lunine 1993" /> | min_temp_2 = 47&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp_2 = 57&nbsp;K | pronounced = {{IPAc-en|audio=uranus.ogg|ˈ|jʊər|ə|n|ə|s}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Uranus.ogg|j|ʊ|ˈ|r|eɪ|n|ə|s}}<ref name="OED" /><ref name="BBCOUP" /> | adjectives = Uranian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" />{{efn | Calculation of He, H₂ and CH₄ molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H₂ proportions measured at the tropopause. }} | scale_height = 27.7&nbsp;km<ref name="fact" /> | atmosphere_composition = ''(Below 1.3 bar)''<br> '''Gases''': * 83&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) * 15&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟီလီယမ်]] (He) * 2.3% [[မီသိန်း]] (CH₄) * 0.009%&nbsp;(0.007–0.015%) [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) '''ရေခဲ''': * [[အမိုးနီးယား]] * [[ရေ]] * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] * [[methane hydrate|မီသိန်း ဟိုက်ဒရိုဒ်]] }} '''ယူရေးနပ်စ်'''({{lang-en|Uranus}})သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်ပါက သတ္တမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသော [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အများစုကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ''ရေခဲ'' သို့မဟုတ် ''အငွေ့ပျံလွယ်သော ပစ္စည်းများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် အလွန်အမင်း ဆုံမှတ်လွန်အရည်အဆင့် (Supercritical fluid) ရှိ ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ရှုပ်ထွေးသော အလွှာလိုက် တိမ်စနစ် တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး [[အပူချိန်]] (၄၉ ကယ်လ်ဗင် / −၂၂၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးရပ်စ် / −၃၇၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ထင်ရှားသော ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု ရှိပြီး ၁၇ နာရီနှင့် ၁၄ မိနစ် ကြာမြင့်သော ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှုကာလ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ကမ္ဘာ့နှစ် ၈၄ နှစ် ကြာမြင့်သည့် ပတ်လမ်းကာလအတွင်း ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည် အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုစိုးမိုးသော ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး အချင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ထုထည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ၎င်း၏ အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်ဝတ္ထု ဝန်းရံအလွှာ၏ အတွင်းဘက်တွင် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တစ်ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းကို ထူထဲသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]] လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်း၌ ရေဖြင့် ဓာတ်ပြုကွဲထွက်ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ လေထုအတွင်း၌ တစ်နာရီလျှင် ၉၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးစွန်းခြမ်းရှိ အပြောင်းအလဲများနှင့် မမှန်ကန်သော တိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုများကဲ့သို့သော ရှင်းပြ၍မရသေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များစွာ ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဂြိုဟ်သည် အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတွင်းပိုင်း အပူချိန် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ယခုထိတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်တွင် ကွင်းစနစ်၊ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နယ်ပယ်နှင့် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များစွာ ရှိသည်။ အလွန်အမင်း မှောင်မည်းနေသော ကွင်းစနစ်သည် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းရောင်၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်းတွင် လူသိများသော ပုံမှန်အရံလ ၁၉ စင်း ပါဝင်ပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၄ စင်းမှာ အတွင်းဘက်ကျသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော နေရာများတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး မဟာဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းဖြစ်သည့် [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]] (Miranda)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီယယ်]] (Ariel)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီယယ်]] (Umbriel)၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေးနီးယား]] (Titania) နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အော်ဘီယွန်]] (Oberon) တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်မှ ပိုမိုဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် ပတ်နေကြသည်မှာ လူသိများသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အရံလ ၁၀ စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ်သည် အလွန်အမင်း အချိုးမညီဘဲ ဓာတ်ပြုနေသော အမှုန်အမွှားများစွာ ပါရှိကာ ယင်းတို့သည် ကွင်းများနှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ မှောင်မည်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း အလွန် မှိန်ဖျော့ပြီး နောက်ခံ ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားသဖြင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ပထမဆုံး စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ချိန်အထိ ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ၎င်းကို တွေ့ရှိပြီး ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုခန့် အကြာတွင် ဂရိ ရှေးဦးနတ်ဘုရားများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သော ဂရိနတ်ဘုရား [[ယူရေးနပ်စ်]]ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤဂြိုဟ်သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ် ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က တစ်ကြိမ်သာ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခုခေတ်တွင် မှန်ပြောင်းများဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၂၃-၂၀၃၂ ဆန်းစစ်ချက်တွင် အဆိုပြုထားသော ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေး မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် နက္ခတ္တဗေဒ ဆန်းစစ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Tianwen-4 အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ပျံသန်းရန် အဆိုပြုထားသဖြင့် ထိုဂြိုဟ်သို့ ထပ်မံသွားရောက် လည်ပတ်လိုသည့် ဆန္ဒများစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ရှေးကျသည့် ဂြိုဟ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မှိန်ဖျော့မှုနှင့် နှေးကွေးသော ပတ်လမ်းကြောင့် ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။<ref>{{cite web |title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program |url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |archive-date=1 May 2021 |access-date=5 May 2021 |work=Monterey Institute for Research in Astronomy}}</ref> [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ လူသိများသော နယ်နိမိတ်များကို ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]၏ အကူအညီဖြင့် အတန်းအစား သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယူရေးနပ်စ်၏ အကွာအဝေးမှာ [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် နေမှ နှစ်ဆခန့် ပိုဝေးသောကြောင့် ယူရေးနပ်စ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသိများသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အရွယ်အစားကို အမှန်တကယ်ပင် နှစ်ဆ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း=== [[File:William Herschel01.jpg|thumb|left|upright|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဝီလျံဟာရှယ်]] ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုမီက ယူရေးနပ်စ်ကို အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကြယ်]]တစ်စင်းအဖြစ်သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ကြယ်များ၏ တည်နေရာများကို တိုင်းတာခဲ့သော ဟစ်ပါခပ်စ် (Hipparchus) က လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ပုံရပြီး ၎င်း၏ ကြယ်စာရင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် [[တော်လမီ]]၏ အယ်လ်မာဂျက် (Almagest) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြယ်စာရင်းတွင် [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်း]] (Virgo) အတွင်း လေးထောင့်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကြယ်လေးစင်း၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကြယ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းမှာ မရှိတော့သော်လည်း ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယူရေးနပ်စ်သည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Bourtembourg |first=René |date=November 2013 |title=Was Uranus Observed by Hipparchus? |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |bibcode=2013JHA....44..377B |doi=10.1177/002182861304400401 |issn=0021-8286 |s2cid=122482074}}</ref> အစောဆုံး သေချာတိကျသော မြင်တွေ့မှုမှာ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး ဂျွန် ဖလက်စတီဒ် (John Flamsteed) ဆိုသူက ၎င်းကို အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကာ 34 Tauri ဟု ကြယ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘရက်ဒ်လေ (James Bradley) က ၁၇၄၈၊ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ တိုဘီးယပ်စ် မေယာ (Tobias Mayer) က ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ပီယာ ရှားလ် လီ မွန်နီယာ (Pierre Charles Le Monnier) သည် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်ကြားတွင် လေးညဆက်တိုက် အပါအဝင် ယူရေးနပ်စ်ကို အနည်းဆုံး ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ရှိ သူ၏ အိမ်ခြံဝင်း (ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒ ပြတိုက်)<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2007}}</ref> မှနေ၍ ယူရေးနပ်စ်ကို စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ (၁၇၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်) ၎င်းကို [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု အဖြစ် ကနဦး သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="Ref-1">{{cite journal |last1=Herschel |first1=Mr. |author1-link=William Herschel |date=1781 |title=Account of a Comet |url=https://www.jstor.org/stable/106542 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |issue=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |issn=0261-0523 |jstor=106542 |s2cid=186208953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114030451/https://www.jstor.org/stable/106542 |archive-date=14 January 2026 |access-date=30 January 2026 |url-status=live}}</ref> ဟာရှယ်သည် သူတွေ့ရှိခဲ့သော အရာဝတ္ထုအသစ်ကို ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း<ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> အခြားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များကမူ တခြားနည်းဖြင့် သံသယဝင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဖင်လန်-ဆွီဒင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အန်ဒါစ် ဂျိုဟန် လက်ဇယ် (Anders Johan Lexell) သည် ထိုအရာဝတ္ထုအသစ်၏ ပတ်လမ်းကို ပထမဆုံး တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းက ယင်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် [[ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ ဘာလင်မြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် အီလာ့တ် ဘိုဒီ (Johann Elert Bode) က ဟာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ''စနေဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို ကျော်လွန်၍ လှည့်ပတ်နေပြီး ယခုအချိန်အထိ မသိရှိရသေးသော ဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအဖြစ် ယူဆနိုင်သည့် ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်တစ်စင်း'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘိုဒီက ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံစံနီးပါးရှိသော ပတ်လမ်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပိုမိုဆင်တူကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ အဓိက နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီးများမှ ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသောအရာကို ဂရုတစိုက်နှင့်ကြည့်ကြရာတွင် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုက ပြုမူထိုက်သည်တို့ကို မပြုမူဘဲနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနောက် နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဇွဲဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါတွင် ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသော အရာသည် လမ်းတစ်ခုတွင် သွားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဟာရှယ်အား ထိုဂြိုဟ်ကို စတင်၍ တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ထိုအခါ ဟာရှယ်က ပထမတွင် သူ့အား စောင့်ရှောက်ထားသည့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကို အမွှမ်းတင်လိုသဖြင့် သူတွေ့ရှိခဲ့သည့် ထိုဂြိုဟ်ကို ဂျော်ဂျီ ယန်ဆိဒပ်ဟု အမည်ပေးလိုက်လေသည်။ ထိုအမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက သဘောမကျကြချေ။ ထိုကြောင့် နာမည်အမျိုးမျိုးကို ပေးခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ယူရေးနပ်စ်ဟူသော အမည်ကို အကြံပေး လိုက်လေသည်။ မကြာမီမှာပင် အရာဝတ္ထုကို ဂြိုဟ်အသစ်တစ်စင်းအဖြစ် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟာရှယ်က တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဇက် ဘန့်ခ်စ် (Joseph Banks) ထံသို့ ဤသို့ အသိအမှတ်ပြု ပြောကြားခဲ့သည် - ''ဥရောပရှိ အထင်ရှားဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များအရ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျွန်ုပ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ထောက်ပြခဲ့သော ကြယ်အသစ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ မူလဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။'' သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဘုရင် ဂျော့ချ် (King George III) က နန်းရင်းမိသားစုအနေဖြင့် သူ၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဝင်းဆာ (Windsor) သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရန် ဟာရှယ်အား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂၀၀ (၂၀၂၅ ခုနှစ် တန်ဖိုးအရ ပေါင် ၂၆,၀၀၀ နှင့် ညီမျှသော) နှစ်စဉ်စရိတ်ငွေကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ===အမည်ပေးခြင်း=== [[File:Uranus, Earth size comparison 2.jpg|thumb|ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]] ရှေးပညာရှင်များကမူ အထူးသဖြင့် ဂရိလူမျိုးတို့က ယူရေးနပ်စ်မှာ ရှေးအကျဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်အရ ကောင်းကင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနေလေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ထိုနတ်ကြီးက ကမ္ဘာမြေကြီးသို့ အပူ၊ အလင်းနှင့် မိုးများကို ပေးခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် ဂျီယာအမည်ရှိသော ကမ္ဘာမြေကြီး နတ်သမီး၏ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုင်းကလုပ်၊ တိုင်တန်နှင့် [[အဲရီးဇ်]] ဆိုသည့် လက်ပေါင်းတစ်ရာစီရှိသော ဘီလူးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ သားအငယ်ဆုံး ဆက်တန် (စနေဂြိုဟ်) က သူ၏ နန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ သူ့အား သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ဖျူရီးခေါ် ဒေါသတရားသည် ယူရေးနပ်စ်၏ သွေးမှ ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်။ ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှု== ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၈၄ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကြာမြင့်သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍<ref>{{Cite news |last=McKie |first=Robin |date=16 July 2022 |title=Journey to the mystery planet: why Uranus is the new target for space exploration |url=https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106022932/https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |archive-date=6 January 2024 |access-date=28 April 2024 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}</ref> နောက်ခံကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဇီတာ တောရီ (Zeta Tauri) ဒွိကြယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ၎င်းအား ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည့် အမှတ်နေရာသို့ အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ၁၈၆၅ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လတို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၃၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်း အဆိုပါနေရာသို့ ထပ်မံရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Fahad |first=Engr |date=26 December 2022 |title=Uranus Size and Uranus Distance from the Sun |url=https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301094631/https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |archive-date=1 March 2023 |access-date=28 April 2024 |website=Electronic Clinic |language=en-US}}</ref> ပတ်လမ်းကာလသည် ၈၄ နှစ်နှင့် အလွန်နီးစပ်သောကြောင့် ကြယ်များအကြား ၎င်း၏ ထင်ရှားသော တည်နေရာသည် လွန်ခဲ့သော ၈၄ နှစ်အတိအကျက ရှိခဲ့သည့်နေရာနှင့် အလွန်ပင် တူညီနေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု (retrograde motion) က ၎င်းကို ယခင်နှစ်က ရှိခဲ့သည့် အရှေ့ဘက်အကျဆုံး တည်နေရာခန့်သို့ နှစ်စဉ် ပြန်လည်ရောက်ရှိစေသည်။ နေမှ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှအကွာအဝေးမှာ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် {{convert|20|AU|e9km+e9mi|sigfig=1|abbr=unit|lk=on}} ဖြစ်သည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာအဝေးနှင့် အဝေးဆုံး အကွာအဝေးတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၁.၈ AU ရှိပြီး၊ ဤပမာဏသည် ဂြိုဟ်သိမ် [[ပလူတို]]ခန့် မများပြားသော်လည်း အခြားမည်သည့်ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။<ref name="AA">Jean Meeus, ''Astronomical Algorithms'' (Richmond, VA: Willmann-Bell, 1998) p 271. From the 1841 aphelion to the 2092 one, perihelia are always 18.28 and aphelia always 20.10 astronomical units</ref> နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုသည် အကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်းနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျ ကွာခြားသည်ဖြစ်ရာ ယူရေးနပ်စ်ပေါ်တွင် (ကမ္ဘာနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နေမှ အကွာအဝေး အဆ ၂၀ ခန့်ဝေးသောနေရာတွင်) နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလင်းရောင် အားပြင်းမှု၏ ၄၀၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |date=1986 |title=Next Stop: Uranus |url=https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504003407/https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |archive-date=4 May 2021 |access-date=4 May 2021 |work=The Universe in the Classroom |publisher=Astronomical Society of the Pacific}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ ဒြပ်စင်များကို ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပီယာ-ဆီမွန် လပ်ပလက်စ် (Pierre-Simon Laplace) က ပထမဆုံး တွက်ချက်ခဲ့သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော ပတ်လမ်းများနှင့် လက်တွေ့စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိရသော ပတ်လမ်းများအကြား ကွာဟချက်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) က အဆိုပါ ကွာဟချက်များမှာ မမြင်ရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပထမဆုံး အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် သီးခြားသုတေသနကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) သည် လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာနီးပါးတွင် နောက်ပိုင်း၌ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ဟု အမည်ပေးမည့် ဂြိုဟ်သစ်တစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J J. |last2=Robertson |first2=E. F. |name-list-style=amp |date=September 1996 |title=Mathematical discovery of planets |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820080638/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |archive-date=20 August 2011 |access-date=13 June 2007 |website=MacTutor}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ အတွင်းပိုင်း လည်ပတ်နှုန်းမှာ ၁၇ နာရီ ၁၄ မိနစ်နှင့် ၅၂ စက္ကန့် ဖြစ်ပြီး<ref name="Lamy2025">{{cite journal |last1=Lamy |first1=L. |last2=Prangé |first2=R. |last3=Berthier |first3=J. |last4=Tao |first4=C. |last5=Kim |first5=T. |last6=Roth |first6=L. |last7=Barthélémy |first7=M. |last8=Chaufray |first8=J.-Y. |last9=Rymer |first9=A. |last10=Dunn |first10=W. R. |last11=Wibisono |first11=A. D. |last12=Melin |first12=H. |date=7 April 2025 |title=A new rotation period and longitude system for Uranus |url=https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=9 |issue=5 |pages=658–665 |bibcode=2025NatAs...9..658L |doi=10.1038/s41550-025-02492-z |issn=2397-3366 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408112907/https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |archive-date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |url-status=live}}</ref> ယင်းကို ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းအလင်းတန်းများ (aurorae) ၏ လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှုကို ခြေရာခံခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |date=9 April 2025 |title=Hubble Helps Determine Uranus' Rotation Rate with Unprecedented Precision |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |access-date=9 April 2025 |publisher=NASA Hubble Space Telescope imaging team |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702073541/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |archive-date=2 July 2025 |url-status=live}}</ref> ဧရာမဂြိုဟ်အားလုံးကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အထက်ပိုင်းလေထုသည် လည်ပတ်သည့်ဘက်သို့ ပြင်းထန်သော လေတိုက်ခတ်မှုများကို ခံစားရသည်။ တောင်ဘက် လတ္တီကျု ဒီဂရီ ၆၀ ခန့်ကဲ့သို့သော အချို့သော လတ္တီကျုများတွင် မြင်သာထင်သာရှိသော လေထု၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ရွေ့လျားကြပြီး ၁၄ နာရီအတွင်းပင် တစ်ပတ်ပြည့် လည်ပတ်မှု ပြီးမြောက်သည်။<ref>{{Cite web |last1=Gierasch |first1=Peter J. |last2=Nicholson |first2=Philip D. |name-list-style=amp |date=2004 |title=Uranus |url=http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112123/http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 March 2015 |website=World Book}}</ref> ===ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု=== [[File:Uranus orientation 1985-2030.gif|thumb|၁၉၈၆ ခုနှစ် တောင်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန်မှစတင်၍ ၂၀၀၇ ခုနှစ် နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ (equinox) နှင့် ၂၀၂၈ ခုနှစ် မြောက်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန် (solstice) အထိ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာမှ မြင်တွေ့ရသည့် ယူရေးနပ်စ်၏ တုပဖန်တီးထားသော မြင်ကွင်း။]] ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အပြိုင်နီးပါး ဖြစ်နေပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဘက်ဟု သတ်မှတ်သည်အပေါ်မူတည်၍ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ သို့မဟုတ် ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟူ၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ပထမနည်းလမ်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသော မျက်နှာပြင်၏ ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသော ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ အဖွဲ့ချုပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို လိုက်နာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ သတ်မှတ်ပါက ယူရေးနပ်စ်သည် ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှု ရှိသည်။ တနည်းအားဖြင့် ညာလက်စည်းမျဉ်း (right-hand rule) အရ လည်ပတ်သည့် ဦးတည်ချက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် [[ဝင်ရိုးစွန်း]]များကို သတ်မှတ်သော အလေ့အထအရ ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟု ဖော်ပြနိုင်ပြီး ယင်းက မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် မြောက်ဘက်ဖြစ်ပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် တောင်ဘက်ဖြစ်သည်ကို ပြောင်းပြန်ဖြစ်စေကာ ဂြိုဟ်အား တိုက်ရိုက်လည်ပတ်မှုကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web |date=2003 |title=Coordinate Frames Used in MASL |url=http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204061125/http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html <!--Added by H3llBot--> |archive-date=4 December 2004 |access-date=13 June 2007}}</ref> ဤအချက်က ၎င်းအား အခြားဂြိုဟ်များနှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်သိမ်နှင့် ဂြိုဟ်သိမ် 2 Pallas တို့တွင်လည်း အလွန်အမင်း စွန်းထွက်သော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုများ ရှိကြသည်။ နေအဝင်/အထွက် အစွန်းရောက်ချိန် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုသည် နေကို အဆက်မပြတ် မျက်နှာမူနေပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ လှည့်ထွက်နေကာ [[အီကွေတာ]]တစ်ဝိုက်ရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာငယ်တွင်သာ နေသည် ရေပြင်ညီအစွန်းနားတွင် နိမ့်ကျလျက်ဖြင့် မြန်ဆန်သော နေ့နှင့်ည စက်ဝန်းကို ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း၏ တစ်ဖက်ခြမ်းတွင်မူ နေဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသော ဝင်ရိုးစွန်းများ၏ တည်နေရာ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုစီသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည်အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုကို ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Sromovsky |first=Lawrence |date=2006 |title=Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus |url=http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720221646/http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |archive-date=20 July 2011 |access-date=9 June 2007 |website=University of Wisconsin Madison}}</ref> နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ နီးကပ်လာသည့်အခါ နေသည် ယူရေးနပ်စ်၏ အီကွေတာကို မျက်နှာမူလာပြီး အခြားဂြိုဟ်အများစုတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်း နေ့နှင့်ည စက်ဝန်း ကာလများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤဝင်ရိုး တည်နေရာ၏ ရလဒ်တစ်ခုမှာ ယူရေးနပ်စ်၏ တစ်နှစ်တာကာလကို ပျမ်းမျှတွက်ချက်ကြည့်ပါက ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသည် အီကွေတာဒေသများထက် နေမှလာသော စွမ်းအင်ပမာဏကို ပိုမိုရရှိကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ယူရေးနပ်စ်သည် ၎င်း၏ဝင်ရိုးစွန်းများထက် အီကွေတာတွင် ပိုမို ပူနွေးသည်။ ဤသို့ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အခြေခံ ယန္တရားကိုမူ မသိရသေးပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းရခြင်း အကြောင်းရင်းကိုလည်း အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်လာစဉ်က ကမ္ဘာအရွယ်အစားရှိ ရှေးဦးဂြိုဟ် (protoplanet) တစ်စင်းသည် ယူရေးနပ်စ်နှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုကဲ့သို့ စောင်းထွက်သွားရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{Cite book |title=Uranus |date=1991 |publisher=University of Arizona Press |isbn=978-0-8165-1208-9 |editor-last=Bergstralh |editor-first=Jay T. |location=Tucson |pages=485–486 |editor-last2=Miner |editor-first2=Ellis D. |editor-last3=Matthews |editor-first3=Mildred Shapley}}</ref> ဒါဟမ် တက္ကသိုလ်မှ ဂျေကော့ ကီဂယ်ရစ် (Jacob Kegerreis) ၏ သုတေသနပြုချက်အရ အဆိုပါ တိမ်းစောင်းမှုမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ဘီလီယံ ၃ မှ ၄ အတွင်း ကမ္ဘာထက် ပိုမိုကြီးမားသော ရှေးဦးဂြိုဟ်တစ်စင်းနှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |date=21 December 2018 |title=Science Says: A big space crash likely made Uranus lopsided |url=https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121444/https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |archive-date=19 January 2019 |access-date=17 January 2019 |work=Associated Press}}</ref> ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ယူရေးနပ်စ်၏ တောင်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းသည် နေဘက်သို့ တိုက်ရိုက်နီးပါး မျက်နှာမူလျက် ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Seidelmann |first1=P. K. |last2=Abalakin |first2=V. K. |last3=Bursa |first3=M. |last4=Davies |first4=M. E. |last5=De Bergh |first5=C. |last6=Lieske |first6=J. H. |last7=Oberst |first7=J. |last8=Simon |first8=J. L. |last9=Standish |first9=E. M. |last10=Stooke |first10=P. |last11=Thomas |first11=P. C. |date=2000 |title=Report of the IAU/IAG working group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites: 2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=82 |issue=1 |pages=83 |bibcode=2002CeMDA..82...83S |doi=10.1023/A:1013939327465 |s2cid=189823009 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |archive-date=12 May 2020 |access-date=13 June 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Cartographic Standards |url=http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407151631/http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |archive-date=7 April 2004 |access-date=13 June 2007 |work=NASA}}</ref> ဟာရှယ်က [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တီတေးနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ချိန်ကတည်းက ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းခဲ့ကြပြီး ၁၈၀၅ ခုနှစ်တွင် Pierre-Simon Laplace က ဂြိုဟ်ရံလများ၏ ပတ်လမ်းများ ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမျက်နှာပြင်နှင့် တိမ်းစောင်းနေမှုကို တွက်ချက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Laplace |first=Pierre-Simon |author-link=Pierre-Simon Laplace |title=Mécanique Céleste: 8th Book. Theory of the Satellites of Jupiter, Saturn, and Uranus |date=1839 |publisher=Little, Brown and Company |series=Traité de mécanique céleste |volume=4 |location=Boston |pages=356–360 |translator-last=Bowditch |translator-first=Nathaniel |chapter=On the Satellites of Uranus |doi=10.5479/sil.62028.39088001861954 |oclc=1493597 |orig-date=1st pub. in 1805 |translator-link=Nathaniel Bowditch |chapter-url=https://archive.org/details/meycaniqueceyle4lapl/page/356/mode/2up |via=the [[Internet Archive]]}}</ref> ===ကမ္ဘာမြေမှ မြင်နိုင်စွမ်း=== [[File:UranusAndMoon 20221108 fromJP (crop).jpg|thumb|၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ လကြတ်ချိန်တွင် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းဖြင့် မြင်တွေ့ရသော ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပုံရိပ်]] ယူရေးနပ်စ်၏ ပျမ်းမျှ ထင်ရှားသော တောက်ပမှုပမာဏ (Apparent magnitude) မှာ ၅.၆၈ ဖြစ်ပြီး စံသွေဖည်မှုမှာ ၀.၁၇ ရှိကာ အစွန်းရောက် တန်ဖိုးများမှာ ၅.၃၈ နှင့် ၆.၀၃ ဖြစ်ကြသည်။ ဤတောက်ပမှု အတိုင်းအတာသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်စွမ်း၏ ကန့်သတ်ချက်အနီးတွင် ရှိနေသည်။ အဆိုပါ ပြောင်းလဲတတ်မှု အများစုသည် နေမှ အလင်းရောင်ပေးခြင်းခံရပြီး ကမ္ဘာမှ ကြည့်ရှုရသည့် ဂြိုဟ်၏ လတ္တီကျုများအပေါ်တွင် မူတည်နေသည်။ ၎င်း၏ ထောင့်အချင်းမှာ ၃.၄ မှ ၃.၇ အာ့ခ်စက္ကန့် (arcsecond) ကြားတွင် ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]အတွက် ၁၆ မှ ၂၀ အာ့ခ်စက္ကန့်နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]အတွက် ၃၂ မှ ၄၅ အာ့ခ်စက္ကန့် ရှိသည်တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် အနေအထားတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို မှောင်မည်းသော ကောင်းကင်ယံ၌ သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ပြီး မြို့ပြအခြေအနေများတွင်ပင် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှစ်လက်ဖြင့် အလွယ်တကူ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အချင်း ၁၅ မှ ၂၃ စင်တီမီတာကြား ရှိသော ပိုမိုကြီးမားသည့် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းများတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ထင်ရှားသော အစွန်းဘက်သို့ မည်းမှောင်သွားသည့် ပုံစံပါရှိသော ဖျော့တော့သော စိမ်းပြာရောင် ပြားဝိုင်းငယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ အချင်း ၂၅ စင်တီမီတာ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုကြီးသော ကြီးမားသည့် မှန်ပြောင်းများဖြင့်ဆိုလျှင် တိမ်ပုံစံများအပြင် တီတေးနီးယားနှင့် အိုဘီရွန်ကဲ့သို့သော ပိုမိုကြီးမားသည့် ရံလအချို့ကိုပါ မြင်တွေ့နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Nowak |first=Gary T. |date=2006 |title=Uranus: the Threshold Planet of 2006 |url=http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727233304/http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-date=27 July 2011 |access-date=14 June 2007 |website=Vtastro.org}}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Annotated_Moons_of_Uranus.png|thumb|[[ဂျိန်းစ်ဝဘ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]၏ အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ကင်မရာ (NIRCam) ဖြင့် ရိုက်ကူးထားသည့် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့်တကွ ၎င်း၏ အဓိက အရံလကြီး ငါးစင်းနှင့် အတွင်းဘက်ကျသော အရံလ ကိုးစင်းပုံရိပ်]] ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် လူသိများသော [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်း ရှိသည်။<ref name="Sheppardmoons2024" /><ref name="NASA-29" /> ယင်းဂြိုဟ်ရံလများ၏ အမည်များကို [[ရှိတ်စပီးယား|ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား]]နှင့် [[အလက်ဇန္ဒား ပုပ်]]တို့၏ လက်ရာများထဲမှ ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ ရွေးချယ်ထားသည်။<ref name="Faure2007" /><ref name="Nineplanets" /> အဓိက ဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းမှာ [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]]၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီရယ်]]၊ [[အမ်ဘရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီရယ်]]၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Faure2007" /> ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလစနစ်သည် ဧရာမဂြိုဟ်များအနက် ထုထည်အပေါ့ပါးဆုံး ဖြစ်ပြီး အဓိက ဂြိုဟ်ရံလကြီး ငါးစင်း၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]] (Triton) တစ်ခုတည်း၏ ထုထည် ထက်ဝက်တောင် မပြည့်ပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော တီတေးနီးယားသည် အချင်းဝက် ကီလိုမီတာ ၇၈၈.၉ (မိုင် ၄၉၀.၂) သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ထက်ဝက်အောက်သာ ရှိသော်လည်း [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယာ]]ထက် အနည်းငယ် ပိုကြီးကာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ရှစ်ခုမြောက် အကြီးဆုံးလ ဖြစ်လာစေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများသည် ရောင်ပြန်ဟပ်မှုနှုန်း (albedo) အလွန်နည်းပါးပြီး (အစိမ်းရောင်အလင်းဖြင့်) အမ်ဘရီရယ်အတွက် ၀.၂၀ မှ အေရီရယ်အတွက် ၀.၃၅ အထိ ရှိကြသည်။ ယင်းတို့သည် ရေခဲ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ကျောက်သား ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ရေခဲ-ကျောက်သား ဒြပ်ပေါင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အဆိုပါ ရေခဲများတွင် အမိုးနီးယားနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများအနက် အေရီရယ်သည် တိုက်ခိုက်မှုဒဏ်ရာ အနည်းဆုံးနှင့် မျက်နှာပြင် အကင်းဆုံးဖြစ်ပုံပေါပြီး အမ်ဘရီရယ်မှာ အဟောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ မီရန်ဒါတွင် မျက်နှာပြင် သက်တမ်းနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာများတွင် ရောထွေးနေသော ပြောင်းလဲမှုများအပြင် အနက် ကီလိုမီတာ ၂၀ (မိုင် ၁၂) ရှိသော လှေကားထစ်ကဲ့သို့ အလွှာများ ရှိသည်။ မီရန်ဒါ၏ အတိတ်က ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများသည် လက်ရှိထက် ပိုမိုလွန်ကဲသော ပတ်လမ်းရှိခဲ့စဉ်က ဒီရေအပူပေးခြင်း (tidal heating) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ ==စူးစမ်းလေ့လာခြင်း== ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်ခဲ့သော ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်သည် နက်ပကျွန်းဆီသို့ ဆက်လက်မသွားမီ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ တိမ်ထိပ်ဖျားများနှင့် ကီလိုမီတာ ၈၁,၅၀၀ (မိုင် ၅၀,၆၀၀) အကွာအဝေးသို့ အနီးကပ်ဆုံး ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ အာကာသယာဉ်သည် ယူရေးနပ်စ်၏ အလွန်အမင်း စွန်းထွက်သော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ထူးခြားသော ရာသီဥတုအပါအဝင် လေထု၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့် ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံတို့ကို လေ့လာခဲ့သည်။<ref name="Tyler 1986" /> ၎င်းသည် ၎င်း၏ အဓိကအရံလကြီး ငါးစင်းကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အသေးစိတ် စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ပြီး အရံလအသစ် ၁၀ စင်းကိုပါ ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ သည် ယူရေးနပ်စ်စနစ်၏ လူသိများသော ကွင်းကိုးခုစလုံးကို စစ်ဆေးခဲ့ပြီးနောက် ကွင်းနှစ်ခုကို ထပ်မံရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /><ref name="summary" /><ref>{{cite web |date=2004 |title=Voyager: The Interstellar Mission: Uranus |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/uranus.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807215103/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/uranus.html |archive-date=7 August 2011 |access-date=9 June 2007 |work=JPL}}</ref> ထို့အပြင် ၎င်းသည် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]၊ ၎င်း၏ ပုံမှန်မဟုတ်သော တည်ဆောက်ပုံ၊ စောင်းနေသည့် အနေအထားနှင့် ယူရေးနပ်စ်၏ ဘက်စောင်းနေသော တည်နေရာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ထူးခြားသော ဖော့ဆို့ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ သံလိုက်အမြီးပိုင်း (magnetotail) တို့ကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကစ၍ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ဆီသို့ အခြားသော အာကာသယာဉ်တစ်စင်းမျှ ထပ်မံပျံသန်းသွားရောက်ခဲ့ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ယူရေးနပ်စ်စနစ်ထံသို့ ပြန်လည်သွားရောက်ရန် အဆိုပြုထားသော မစ်ရှင်များစွာ ရှိခဲ့သည်။ [[စနေဂြိုဟ်]]ရှိ ''[[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|ကာစီနီ]]'' အာကာသယာဉ်ကို ယူရေးနပ်စ်ဆီသို့ လမ်းကြောင်းပြောင်းလဲပေးရန် ဖြစ်နိုင်ခြေကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် မစ်ရှင် တိုးချဲ့ရေး အစီအစဉ်ဆွဲသည့် အဆင့်တွင် ဆန်းစစ်ခဲ့ကြသော်လည်း စနေဂြိုဟ်လေထုအတွင်းသို့ ပစ်ချဖျက်ဆီးပစ်ရန်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်၊ အကြောင်းမှာ စနေဂြိုဟ်မှ ထွက်ခွာပြီးနောက် ယူရေးနပ်စ်စနစ်သို့ ရောက်ရှိရန်အချိန် အနှစ် ၂၀ ခန့် ကြာမြင့်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယူရေးနပ်စ် ဝင်ရောက်စူးစမ်းရေးယာဉ် (entry probe) တစ်စင်းသည် ''Pioneer Venus Multiprobe'' ၏ နည်းပညာအမွေအနှစ်ကို အသုံးပြုနိုင်ပြီး လေထုဖိအား ၁ မှ ၅ အထိ ဆင်းသက်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေးယာဉ် (''Uranus Orbiter and Probe'') ကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ၂၀၁၃-၂၀၂၂ ''Planetary Science Decadal Survey'' က အကြံပြုခဲ့ပြီး အဆိုပါ အဆိုပြုချက်တွင် ၂၀၂၀-၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း လွှတ်တင်ရန်နှင့် ယူရေးနပ်စ်သို့ ၁၃ နှစ်ကြာ ခရီးနှင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများအကြောင်း ဗဟုသုတ နည်းပါးမှုကြောင့် ယူရေးနပ်စ် စူးစမ်းရေးယာဉ်/ပတ်လမ်းယာဉ် မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကာ ကော်မတီ၏ သဘောထားကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံ အတည်ပြုခဲ့သည်။ အနီးစပ်ဆုံးအနေဖြင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (CNSA) ၏ ၂၀၂၉ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်မည့် ''Tianwen-4'' အာကာသယာဉ်အား ဂျူပီတာ ပတ်လမ်းယာဉ်တွင် ပတ်လမ်းထဲသို့ ဝင်ရောက်မည့်အစား ဆွဲငင်အား အကူအညီ (gravity assist) ရယူမည့် အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ငယ် (subprobe) ပါဝင်ရန် စီစဉ်ထားပြီး အဆိုပါယာဉ်သည် ကြယ်တာရာကြား အာကာသဆီသို့ ဦးတည်မသွားမီ ၂၀၄၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ဖြတ်ပျံသန်းမည် ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံအနေဖြင့် ယူရေးနပ်စ် သို့မဟုတ် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] တစ်ခုခုကို ပတ်မည့် ''Tianwen-5'' အစီအစဉ်အတွက်လည်း အစီအစဉ်များ ရှိထားသေးသော်လည်း လက်တွေ့ အကောင်အထည် မပေါ်သေးပေ။<ref name="TianwenPlSoc"/> ==အခြားကြည့်ရန်== *[[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] == မှတ်စု == {{notes | notes = {{efn | name = atmospheric pressure | Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure. }} }} ==ကိုးကား== {{reflist|2 |refs= <ref name="OED"> {{cite encyclopedia | title = Uranus | encyclopedia = Oxford English Dictionary | edition = 2 | date = 1989 }}</ref> <ref name="BBCOUP"> The BBC Pronunciation Unit notes that {{IPA|/ˈjʊərənəs/}} "is the preferred usage of astronomers":{{cite book|last=Olausson|first=Lena|author2=Sangster, Catherine |title=The Oxford BBC Guide to Pronunciation|url=https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau/page/404 404]|isbn=978-0-19-280710-6 }}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = December 30, 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| publisher = American Geophysical Union| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}}</ref> <ref name="Conrath Gautier et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15003| last1 = Conrath| first1 = B.| last2 = Gautier| first2 = D.| last3 = Hanel| first3 = R.| last4 = Lindal| first4 = G.| last5 = Marten| first5 = A.| year = 1987| title = The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15003–15010| bibcode = 1987JGR....9215003C| ref = {{sfnRef|Conrath Gautier et al.|1987}}}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=April 3, 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=April 10, 2009 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}}</ref> <ref name="ephemeris"> {{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred |work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626153349/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archivedate=2007-06-26|date=2005|accessdate=June 14, 2007 }}</ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal| doi = 10.1146/annurev.aa.31.090193.001245| last = Lunine| first = Jonathan I.| date=September 1993 | title = The Atmospheres of Uranus and Neptune| journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics| volume = 31| pages = 217–263| bibcode = 1993ARA&A..31..217L| ref = harv}}</ref> <ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| url = https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| pmid = | pmc = | bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="nasafact">{{cite web|url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts|title = NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures|publisher = NASA|last = Munsell|first = Kirk|accessdate = August 13, 2007|date = May 14, 2007|archivedate = 9 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus}}</ref> <ref name="CSeligman"> {{cite web | last = Seligman | first = Courtney | title = Rotation Period and Day Length | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title = Uranus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = August 10, 2007|date = January 31, 2005|archive-date = 4 August 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html}}</ref> <ref name="Sheppardmoons2024">{{cite web |date=23 February 2024 |title=New Uranus and Neptune Moons |url=https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/home/newuranusneptunemoons |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223160326/https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/home/newuranusneptunemoons |archive-date=23 February 2024 |accessdate=23 February 2024 |work=Earth & Planetary Laboratory |publisher=Carnegie Institution for Science}}</ref> <ref name="NASA-29">{{cite news |last=El Moutamid |first=Maryame |date=2025-08-19 |title=New Moon Discovered Orbiting Uranus Using NASA's Webb Telescope |url=https://science.nasa.gov/blogs/webb/2025/08/19/new-moon-discovered-orbiting-uranus-using-nasas-webb-telescope/ |accessdate=2025-08-23 |publisher=NASA |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825012929/https://science.nasa.gov/blogs/webb/2025/08/19/new-moon-discovered-orbiting-uranus-using-nasas-webb-telescope/ |archive-date=25 August 2025 |url-status=live}}</ref> <ref name="Faure2007"> {{Cite encyclopedia |title=Uranus: What Happened Here? |encyclopedia=Introduction to Planetary Science |publisher=Springer Netherlands |date=2007 |pages=369–384 |doi=10.1007/978-1-4020-5544-7_18 |isbn=978-1-4020-5233-0 |last2=Mensing |first2=Teresa M. |last1=Faure |first1=Gunter}}</ref> <ref name="Nineplanets"> {{cite web |title=Uranus |url=http://www.nineplanets.org/uranus.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811232656/http://nineplanets.org/uranus.html |archive-date=11 August 2011 |access-date=3 July 2007 |publisher=nineplanets.org}}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] r35nw77htnezor4jy5wgnxn29cfg826 1057263 1057262 2026-10-11T09:20:15Z Dr Lotus Black 31011 1057263 wikitext text/x-wiki {{For|ဤဆောင်းပါးသည် ဂြိုဟ်အကြောင်းဖြစ်သည်၊ ဂရိနတ်ဘုရား|ယူရေးနပ်စ်}} {{Infobox planet | name = ယူရေးနပ်စ် | symbol = [[File:Uranus symbol (bold).svg|24px|⛢]] | image = [[File:Uranus2.jpg|260px]] | caption = ၁၉၈၆ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] မှ<br>ယူရေးနစ်ပ်အား ရိုက်ကူးထားပုံ | discovery = yes | discoverer = [[{{#property:P61}}]] | discovered = ၁၃ မတ် ၁၇၈၁ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" />{{efn | These are the mean elements from VSOP87, together with derived quantities.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|20.11|ul=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|3008|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|18.33|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2742|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|19.2184|u=AU}}<br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|2875.04|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.046381}} | period = {{plainlist | * {{val|84.0205|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|30688.5|u=days}}}}<ref name="nasafact" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|42718}}}} Uranian [[solar day]]s<ref name="CSeligman" /> }} | synodic_period = 369.66&nbsp;days<ref name="fact" /> | avg_speed = 6.80&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{val|0.773|u=°}} to ecliptic<br>6.48° နေ၏ အီကွေတာသို့<br>1.02° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = {{val|74.006|u=°}} | arg_peri = {{val|96.998857|u=°}} | mean_anomaly = {{val|142.238600|u=°}} | satellites = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၂၇]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0229|0.0008}}{{efn | Calculated using data from Seidelmann, 2007.<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> }} | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25559|4|u=km}}}}<br>4.007&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24973|20|u=km}}}}<br>3.929&nbsp;Earths<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25362|7|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | circumference = {{nowrap|{{val|fmt=commas|159354.1|u=km}}}}<ref name="nasafact" /> | surface_area = {{val|8.1156|e=9|u=km2}}<ref name="nasafact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 15.91&nbsp;Earths | volume = {{val|6.833|e=13|u=km3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} <br> 63.086&nbsp;Earths | mass = {{val|8.6810|0.0013|e=25|u=kg}} <br> 14.536&nbsp;Earths<ref name="Jacobson Campbell et al. 1992" /> <br> [[standard gravitational parameter|GM]]={{nowrap|{{val|fmt=commas|5793939|13|u=km³/s²}}}} | density = {{val|1.27|u=g/cm3}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | surface_grav = {{val|8.69|ul=m/s2}}<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}}<br>0.886&nbsp;[[g-force|g]] | escape_velocity = 21.3&nbsp;km/s<ref name="fact" />{{efn|name=atmospheric pressure}} | sidereal_day = {{val|0.71833|u=day}}<br> {{nowrap|17 [[နာရီ|h]] 14 min 24 [[စက္ကန့်|s]]}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | rot_velocity = 2.59&nbsp;km/s <br> 9,320&nbsp;km/h | axial_tilt = 97.77° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|17|9|15}}<br>257.311°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | declination = −15.175°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.300 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.51 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = 5.9<ref name="ephemeris" /> to 5.32<ref name="fact" /> | angular_size = 3.3″ to 4.1″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 1&nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] level<ref name="Podolak Weizman et al. 1995" /> | min_temp_1 = | mean_temp_1 = {{Convert|76|K|C}} | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1&nbsp;bar<br>([[ထရိုပိုပေါ့စ်|tropopause]])<ref name="Lunine 1993" /> | min_temp_2 = 47&nbsp;K | mean_temp_2 = 53&nbsp;K | max_temp_2 = 57&nbsp;K | pronounced = {{IPAc-en|audio=uranus.ogg|ˈ|jʊər|ə|n|ə|s}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Uranus.ogg|j|ʊ|ˈ|r|eɪ|n|ə|s}}<ref name="OED" /><ref name="BBCOUP" /> | adjectives = Uranian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="Lunine 1993" /><ref name="Lindal Lyons et al. 1987" /><ref name="Conrath Gautier et al. 1987" />{{efn | Calculation of He, H₂ and CH₄ molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H₂ proportions measured at the tropopause. }} | scale_height = 27.7&nbsp;km<ref name="fact" /> | atmosphere_composition = ''(Below 1.3 bar)''<br> '''Gases''': * 83&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) * 15&nbsp;±&nbsp;3% [[ဟီလီယမ်]] (He) * 2.3% [[မီသိန်း]] (CH₄) * 0.009%&nbsp;(0.007–0.015%) [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD) '''ရေခဲ''': * [[အမိုးနီးယား]] * [[ရေ]] * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]] * [[methane hydrate|မီသိန်း ဟိုက်ဒရိုဒ်]] }} '''ယူရေးနပ်စ်'''({{lang-en|Uranus}})သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်ပါက သတ္တမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသော [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အများစုကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ''ရေခဲ'' သို့မဟုတ် ''အငွေ့ပျံလွယ်သော ပစ္စည်းများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် အလွန်အမင်း ဆုံမှတ်လွန်အရည်အဆင့် (Supercritical fluid) ရှိ ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ရှုပ်ထွေးသော အလွှာလိုက် တိမ်စနစ် တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး [[အပူချိန်]] (၄၉ ကယ်လ်ဗင် / −၂၂၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးရပ်စ် / −၃၇၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ထင်ရှားသော ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု ရှိပြီး ၁၇ နာရီနှင့် ၁၄ မိနစ် ကြာမြင့်သော ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှုကာလ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ကမ္ဘာ့နှစ် ၈၄ နှစ် ကြာမြင့်သည့် ပတ်လမ်းကာလအတွင်း ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည် အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုစိုးမိုးသော ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး အချင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ထုထည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ၎င်း၏ အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်ဝတ္ထု ဝန်းရံအလွှာ၏ အတွင်းဘက်တွင် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တစ်ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းကို ထူထဲသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]] လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်း၌ ရေဖြင့် ဓာတ်ပြုကွဲထွက်ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ လေထုအတွင်း၌ တစ်နာရီလျှင် ၉၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးစွန်းခြမ်းရှိ အပြောင်းအလဲများနှင့် မမှန်ကန်သော တိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုများကဲ့သို့သော ရှင်းပြ၍မရသေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များစွာ ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဂြိုဟ်သည် အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတွင်းပိုင်း အပူချိန် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ယခုထိတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။ အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်တွင် ကွင်းစနစ်၊ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နယ်ပယ်နှင့် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များစွာ ရှိသည်။ အလွန်အမင်း မှောင်မည်းနေသော ကွင်းစနစ်သည် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းရောင်၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်းတွင် လူသိများသော ပုံမှန်အရံလ ၁၉ စင်း ပါဝင်ပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၄ စင်းမှာ အတွင်းဘက်ကျသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော နေရာများတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး မဟာဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းဖြစ်သည့် [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]] (Miranda)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီယယ်]] (Ariel)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီယယ်]] (Umbriel)၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေးနီးယား]] (Titania) နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အော်ဘီယွန်]] (Oberon) တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်မှ ပိုမိုဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် ပတ်နေကြသည်မှာ လူသိများသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အရံလ ၁၀ စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ်သည် အလွန်အမင်း အချိုးမညီဘဲ ဓာတ်ပြုနေသော အမှုန်အမွှားများစွာ ပါရှိကာ ယင်းတို့သည် ကွင်းများနှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ မှောင်မည်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း အလွန် မှိန်ဖျော့ပြီး နောက်ခံ ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားသဖြင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ပထမဆုံး စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ချိန်အထိ ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ၎င်းကို တွေ့ရှိပြီး ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုခန့် အကြာတွင် ဂရိ ရှေးဦးနတ်ဘုရားများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သော ဂရိနတ်ဘုရား [[ယူရေးနပ်စ်]]ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤဂြိုဟ်သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ် ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က တစ်ကြိမ်သာ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခုခေတ်တွင် မှန်ပြောင်းများဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၂၃-၂၀၃၂ ဆန်းစစ်ချက်တွင် အဆိုပြုထားသော ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေး မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် နက္ခတ္တဗေဒ ဆန်းစစ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Tianwen-4 အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ပျံသန်းရန် အဆိုပြုထားသဖြင့် ထိုဂြိုဟ်သို့ ထပ်မံသွားရောက် လည်ပတ်လိုသည့် ဆန္ဒများစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ရှေးကျသည့် ဂြိုဟ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မှိန်ဖျော့မှုနှင့် နှေးကွေးသော ပတ်လမ်းကြောင့် ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။<ref>{{cite web |title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program |url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |archive-date=1 May 2021 |access-date=5 May 2021 |work=Monterey Institute for Research in Astronomy}}</ref> [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ လူသိများသော နယ်နိမိတ်များကို ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]၏ အကူအညီဖြင့် အတန်းအစား သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယူရေးနပ်စ်၏ အကွာအဝေးမှာ [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် နေမှ နှစ်ဆခန့် ပိုဝေးသောကြောင့် ယူရေးနပ်စ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသိများသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အရွယ်အစားကို အမှန်တကယ်ပင် နှစ်ဆ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ ===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း=== [[File:William Herschel01.jpg|thumb|left|upright|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဝီလျံဟာရှယ်]] ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုမီက ယူရေးနပ်စ်ကို အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကြယ်]]တစ်စင်းအဖြစ်သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ကြယ်များ၏ တည်နေရာများကို တိုင်းတာခဲ့သော ဟစ်ပါခပ်စ် (Hipparchus) က လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ပုံရပြီး ၎င်း၏ ကြယ်စာရင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် [[တော်လမီ]]၏ အယ်လ်မာဂျက် (Almagest) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြယ်စာရင်းတွင် [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်း]] (Virgo) အတွင်း လေးထောင့်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကြယ်လေးစင်း၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကြယ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းမှာ မရှိတော့သော်လည်း ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယူရေးနပ်စ်သည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Bourtembourg |first=René |date=November 2013 |title=Was Uranus Observed by Hipparchus? |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |bibcode=2013JHA....44..377B |doi=10.1177/002182861304400401 |issn=0021-8286 |s2cid=122482074}}</ref> အစောဆုံး သေချာတိကျသော မြင်တွေ့မှုမှာ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး ဂျွန် ဖလက်စတီဒ် (John Flamsteed) ဆိုသူက ၎င်းကို အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကာ 34 Tauri ဟု ကြယ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘရက်ဒ်လေ (James Bradley) က ၁၇၄၈၊ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ တိုဘီးယပ်စ် မေယာ (Tobias Mayer) က ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ပီယာ ရှားလ် လီ မွန်နီယာ (Pierre Charles Le Monnier) သည် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်ကြားတွင် လေးညဆက်တိုက် အပါအဝင် ယူရေးနပ်စ်ကို အနည်းဆုံး ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ရှိ သူ၏ အိမ်ခြံဝင်း (ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒ ပြတိုက်)<ref>{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2007}}</ref> မှနေ၍ ယူရေးနပ်စ်ကို စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ (၁၇၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်) ၎င်းကို [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု အဖြစ် ကနဦး သတင်းပို့ခဲ့သည်။<ref name="Ref-1">{{cite journal |last1=Herschel |first1=Mr. |author1-link=William Herschel |date=1781 |title=Account of a Comet |url=https://www.jstor.org/stable/106542 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |issue=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |issn=0261-0523 |jstor=106542 |s2cid=186208953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114030451/https://www.jstor.org/stable/106542 |archive-date=14 January 2026 |access-date=30 January 2026 |url-status=live}}</ref> ဟာရှယ်သည် သူတွေ့ရှိခဲ့သော အရာဝတ္ထုအသစ်ကို ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း<ref>Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.</ref> အခြားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များကမူ တခြားနည်းဖြင့် သံသယဝင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဖင်လန်-ဆွီဒင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အန်ဒါစ် ဂျိုဟန် လက်ဇယ် (Anders Johan Lexell) သည် ထိုအရာဝတ္ထုအသစ်၏ ပတ်လမ်းကို ပထမဆုံး တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းက ယင်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် [[ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ ဘာလင်မြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် အီလာ့တ် ဘိုဒီ (Johann Elert Bode) က ဟာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ''စနေဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို ကျော်လွန်၍ လှည့်ပတ်နေပြီး ယခုအချိန်အထိ မသိရှိရသေးသော ဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအဖြစ် ယူဆနိုင်သည့် ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်တစ်စင်း'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘိုဒီက ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံစံနီးပါးရှိသော ပတ်လမ်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပိုမိုဆင်တူကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။ ဥရောပတိုက်ရှိ အဓိက နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီးများမှ ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသောအရာကို ဂရုတစိုက်နှင့်ကြည့်ကြရာတွင် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုက ပြုမူထိုက်သည်တို့ကို မပြုမူဘဲနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနောက် နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဇွဲဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါတွင် ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသော အရာသည် လမ်းတစ်ခုတွင် သွားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဟာရှယ်အား ထိုဂြိုဟ်ကို စတင်၍ တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ထိုအခါ ဟာရှယ်က ပထမတွင် သူ့အား စောင့်ရှောက်ထားသည့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကို အမွှမ်းတင်လိုသဖြင့် သူတွေ့ရှိခဲ့သည့် ထိုဂြိုဟ်ကို ဂျော်ဂျီ ယန်ဆိဒပ်ဟု အမည်ပေးလိုက်လေသည်။ ထိုအမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက သဘောမကျကြချေ။ ထိုကြောင့် နာမည်အမျိုးမျိုးကို ပေးခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ယူရေးနပ်စ်ဟူသော အမည်ကို အကြံပေး လိုက်လေသည်။ မကြာမီမှာပင် အရာဝတ္ထုကို ဂြိုဟ်အသစ်တစ်စင်းအဖြစ် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟာရှယ်က တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဇက် ဘန့်ခ်စ် (Joseph Banks) ထံသို့ ဤသို့ အသိအမှတ်ပြု ပြောကြားခဲ့သည် - ''ဥရောပရှိ အထင်ရှားဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များအရ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျွန်ုပ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ထောက်ပြခဲ့သော ကြယ်အသစ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ မူလဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။'' သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဘုရင် ဂျော့ချ် (King George III) က နန်းရင်းမိသားစုအနေဖြင့် သူ၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဝင်းဆာ (Windsor) သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရန် ဟာရှယ်အား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂၀၀ (၂၀၂၅ ခုနှစ် တန်ဖိုးအရ ပေါင် ၂၆,၀၀၀ နှင့် ညီမျှသော) နှစ်စဉ်စရိတ်ငွေကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ===အမည်ပေးခြင်း=== [[File:Uranus, Earth size comparison 2.jpg|thumb|ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]] ရှေးပညာရှင်များကမူ အထူးသဖြင့် ဂရိလူမျိုးတို့က ယူရေးနပ်စ်မှာ ရှေးအကျဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်အရ ကောင်းကင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနေလေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ထိုနတ်ကြီးက ကမ္ဘာမြေကြီးသို့ အပူ၊ အလင်းနှင့် မိုးများကို ပေးခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် ဂျီယာအမည်ရှိသော ကမ္ဘာမြေကြီး နတ်သမီး၏ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုင်းကလုပ်၊ တိုင်တန်နှင့် [[အဲရီးဇ်]] ဆိုသည့် လက်ပေါင်းတစ်ရာစီရှိသော ဘီလူးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ သားအငယ်ဆုံး ဆက်တန် (စနေဂြိုဟ်) က သူ၏ နန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ သူ့အား သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ဖျူရီးခေါ် ဒေါသတရားသည် ယူရေးနပ်စ်၏ သွေးမှ ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်။ ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှု== ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၈၄ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကြာမြင့်သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍<ref>{{Cite news |last=McKie |first=Robin |date=16 July 2022 |title=Journey to the mystery planet: why Uranus is the new target for space exploration |url=https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106022932/https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |archive-date=6 January 2024 |access-date=28 April 2024 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}</ref> နောက်ခံကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဇီတာ တောရီ (Zeta Tauri) ဒွိကြယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ၎င်းအား ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည့် အမှတ်နေရာသို့ အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ၁၈၆၅ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လတို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၃၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်း အဆိုပါနေရာသို့ ထပ်မံရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Fahad |first=Engr |date=26 December 2022 |title=Uranus Size and Uranus Distance from the Sun |url=https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301094631/https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |archive-date=1 March 2023 |access-date=28 April 2024 |website=Electronic Clinic |language=en-US}}</ref> ပတ်လမ်းကာလသည် ၈၄ နှစ်နှင့် အလွန်နီးစပ်သောကြောင့် ကြယ်များအကြား ၎င်း၏ ထင်ရှားသော တည်နေရာသည် လွန်ခဲ့သော ၈၄ နှစ်အတိအကျက ရှိခဲ့သည့်နေရာနှင့် အလွန်ပင် တူညီနေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု (retrograde motion) က ၎င်းကို ယခင်နှစ်က ရှိခဲ့သည့် အရှေ့ဘက်အကျဆုံး တည်နေရာခန့်သို့ နှစ်စဉ် ပြန်လည်ရောက်ရှိစေသည်။ နေမှ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှအကွာအဝေးမှာ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် {{convert|20|AU|e9km+e9mi|sigfig=1|abbr=unit|lk=on}} ဖြစ်သည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာအဝေးနှင့် အဝေးဆုံး အကွာအဝေးတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၁.၈ AU ရှိပြီး၊ ဤပမာဏသည် ဂြိုဟ်သိမ် [[ပလူတို]]ခန့် မများပြားသော်လည်း အခြားမည်သည့်ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။<ref name="AA">Jean Meeus, ''Astronomical Algorithms'' (Richmond, VA: Willmann-Bell, 1998) p 271. From the 1841 aphelion to the 2092 one, perihelia are always 18.28 and aphelia always 20.10 astronomical units</ref> နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုသည် အကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်းနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျ ကွာခြားသည်ဖြစ်ရာ ယူရေးနပ်စ်ပေါ်တွင် (ကမ္ဘာနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နေမှ အကွာအဝေး အဆ ၂၀ ခန့်ဝေးသောနေရာတွင်) နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလင်းရောင် အားပြင်းမှု၏ ၄၀၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |date=1986 |title=Next Stop: Uranus |url=https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504003407/https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |archive-date=4 May 2021 |access-date=4 May 2021 |work=The Universe in the Classroom |publisher=Astronomical Society of the Pacific}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ ဒြပ်စင်များကို ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပီယာ-ဆီမွန် လပ်ပလက်စ် (Pierre-Simon Laplace) က ပထမဆုံး တွက်ချက်ခဲ့သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော ပတ်လမ်းများနှင့် လက်တွေ့စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိရသော ပတ်လမ်းများအကြား ကွာဟချက်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) က အဆိုပါ ကွာဟချက်များမှာ မမြင်ရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပထမဆုံး အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် သီးခြားသုတေသနကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) သည် လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာနီးပါးတွင် နောက်ပိုင်း၌ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ဟု အမည်ပေးမည့် ဂြိုဟ်သစ်တစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J J. |last2=Robertson |first2=E. F. |name-list-style=amp |date=September 1996 |title=Mathematical discovery of planets |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820080638/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |archive-date=20 August 2011 |access-date=13 June 2007 |website=MacTutor}}</ref> ယူရေးနပ်စ်၏ အတွင်းပိုင်း လည်ပတ်နှုန်းမှာ ၁၇ နာရီ ၁၄ မိနစ်နှင့် ၅၂ စက္ကန့် ဖြစ်ပြီး<ref name="Lamy2025">{{cite journal |last1=Lamy |first1=L. |last2=Prangé |first2=R. |last3=Berthier |first3=J. |last4=Tao |first4=C. |last5=Kim |first5=T. |last6=Roth |first6=L. |last7=Barthélémy |first7=M. |last8=Chaufray |first8=J.-Y. |last9=Rymer |first9=A. |last10=Dunn |first10=W. R. |last11=Wibisono |first11=A. D. |last12=Melin |first12=H. |date=7 April 2025 |title=A new rotation period and longitude system for Uranus |url=https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=9 |issue=5 |pages=658–665 |bibcode=2025NatAs...9..658L |doi=10.1038/s41550-025-02492-z |issn=2397-3366 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408112907/https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |archive-date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |url-status=live}}</ref> ယင်းကို ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းအလင်းတန်းများ (aurorae) ၏ လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှုကို ခြေရာခံခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |date=9 April 2025 |title=Hubble Helps Determine Uranus' Rotation Rate with Unprecedented Precision |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |access-date=9 April 2025 |publisher=NASA Hubble Space Telescope imaging team |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702073541/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |archive-date=2 July 2025 |url-status=live}}</ref> ဧရာမဂြိုဟ်အားလုံးကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အထက်ပိုင်းလေထုသည် လည်ပတ်သည့်ဘက်သို့ ပြင်းထန်သော လေတိုက်ခတ်မှုများကို ခံစားရသည်။ တောင်ဘက် လတ္တီကျု ဒီဂရီ ၆၀ ခန့်ကဲ့သို့သော အချို့သော လတ္တီကျုများတွင် မြင်သာထင်သာရှိသော လေထု၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ရွေ့လျားကြပြီး ၁၄ နာရီအတွင်းပင် တစ်ပတ်ပြည့် လည်ပတ်မှု ပြီးမြောက်သည်။<ref>{{Cite web |last1=Gierasch |first1=Peter J. |last2=Nicholson |first2=Philip D. |name-list-style=amp |date=2004 |title=Uranus |url=http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112123/http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 March 2015 |website=World Book}}</ref> ===ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု=== [[File:Uranus orientation 1985-2030.gif|thumb|၁၉၈၆ ခုနှစ် တောင်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန်မှစတင်၍ ၂၀၀၇ ခုနှစ် နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ (equinox) နှင့် ၂၀၂၈ ခုနှစ် မြောက်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန် (solstice) အထိ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာမှ မြင်တွေ့ရသည့် ယူရေးနပ်စ်၏ တုပဖန်တီးထားသော မြင်ကွင်း။]] ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အပြိုင်နီးပါး ဖြစ်နေပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဘက်ဟု သတ်မှတ်သည်အပေါ်မူတည်၍ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ သို့မဟုတ် ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟူ၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ပထမနည်းလမ်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသော မျက်နှာပြင်၏ ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသော ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ အဖွဲ့ချုပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို လိုက်နာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ သတ်မှတ်ပါက ယူရေးနပ်စ်သည် ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှု ရှိသည်။ တနည်းအားဖြင့် ညာလက်စည်းမျဉ်း (right-hand rule) အရ လည်ပတ်သည့် ဦးတည်ချက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် [[ဝင်ရိုးစွန်း]]များကို သတ်မှတ်သော အလေ့အထအရ ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟု ဖော်ပြနိုင်ပြီး ယင်းက မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် မြောက်ဘက်ဖြစ်ပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် တောင်ဘက်ဖြစ်သည်ကို ပြောင်းပြန်ဖြစ်စေကာ ဂြိုဟ်အား တိုက်ရိုက်လည်ပတ်မှုကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web |date=2003 |title=Coordinate Frames Used in MASL |url=http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204061125/http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html <!--Added by H3llBot--> |archive-date=4 December 2004 |access-date=13 June 2007}}</ref> ဤအချက်က ၎င်းအား အခြားဂြိုဟ်များနှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်သိမ်နှင့် ဂြိုဟ်သိမ် 2 Pallas တို့တွင်လည်း အလွန်အမင်း စွန်းထွက်သော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုများ ရှိကြသည်။ နေအဝင်/အထွက် အစွန်းရောက်ချိန် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုသည် နေကို အဆက်မပြတ် မျက်နှာမူနေပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ လှည့်ထွက်နေကာ [[အီကွေတာ]]တစ်ဝိုက်ရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာငယ်တွင်သာ နေသည် ရေပြင်ညီအစွန်းနားတွင် နိမ့်ကျလျက်ဖြင့် မြန်ဆန်သော နေ့နှင့်ည စက်ဝန်းကို ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း၏ တစ်ဖက်ခြမ်းတွင်မူ နေဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသော ဝင်ရိုးစွန်းများ၏ တည်နေရာ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုစီသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည်အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုကို ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။<ref>{{Cite web |last=Sromovsky |first=Lawrence |date=2006 |title=Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus |url=http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720221646/http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |archive-date=20 July 2011 |access-date=9 June 2007 |website=University of Wisconsin Madison}}</ref> နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ နီးကပ်လာသည့်အခါ နေသည် ယူရေးနပ်စ်၏ အီကွေတာကို မျက်နှာမူလာပြီး အခြားဂြိုဟ်အများစုတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်း နေ့နှင့်ည စက်ဝန်း ကာလများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဤဝင်ရိုး တည်နေရာ၏ ရလဒ်တစ်ခုမှာ ယူရေးနပ်စ်၏ တစ်နှစ်တာကာလကို ပျမ်းမျှတွက်ချက်ကြည့်ပါက ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသည် အီကွေတာဒေသများထက် နေမှလာသော စွမ်းအင်ပမာဏကို ပိုမိုရရှိကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ယူရေးနပ်စ်သည် ၎င်း၏ဝင်ရိုးစွန်းများထက် အီကွေတာတွင် ပိုမို ပူနွေးသည်။ ဤသို့ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အခြေခံ ယန္တရားကိုမူ မသိရသေးပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းရခြင်း အကြောင်းရင်းကိုလည်း အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်လာစဉ်က ကမ္ဘာအရွယ်အစားရှိ ရှေးဦးဂြိုဟ် (protoplanet) တစ်စင်းသည် ယူရေးနပ်စ်နှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုကဲ့သို့ စောင်းထွက်သွားရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ခန့်မှန်းကြသည်။<ref>{{Cite book |title=Uranus |date=1991 |publisher=University of Arizona Press |isbn=978-0-8165-1208-9 |editor-last=Bergstralh |editor-first=Jay T. |location=Tucson |pages=485–486 |editor-last2=Miner |editor-first2=Ellis D. |editor-last3=Matthews |editor-first3=Mildred Shapley}}</ref> ဒါဟမ် တက္ကသိုလ်မှ ဂျေကော့ ကီဂယ်ရစ် (Jacob Kegerreis) ၏ သုတေသနပြုချက်အရ အဆိုပါ တိမ်းစောင်းမှုမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ဘီလီယံ ၃ မှ ၄ အတွင်း ကမ္ဘာထက် ပိုမိုကြီးမားသော ရှေးဦးဂြိုဟ်တစ်စင်းနှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |date=21 December 2018 |title=Science Says: A big space crash likely made Uranus lopsided |url=https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121444/https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |archive-date=19 January 2019 |access-date=17 January 2019 |work=Associated Press}}</ref> ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ယူရေးနပ်စ်၏ တောင်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းသည် နေဘက်သို့ တိုက်ရိုက်နီးပါး မျက်နှာမူလျက် ရှိနေခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last1=Seidelmann |first1=P. K. |last2=Abalakin |first2=V. K. |last3=Bursa |first3=M. |last4=Davies |first4=M. E. |last5=De Bergh |first5=C. |last6=Lieske |first6=J. H. |last7=Oberst |first7=J. |last8=Simon |first8=J. L. |last9=Standish |first9=E. M. |last10=Stooke |first10=P. |last11=Thomas |first11=P. C. |date=2000 |title=Report of the IAU/IAG working group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites: 2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=82 |issue=1 |pages=83 |bibcode=2002CeMDA..82...83S |doi=10.1023/A:1013939327465 |s2cid=189823009 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |archive-date=12 May 2020 |access-date=13 June 2007}}</ref><ref>{{cite web |title=Cartographic Standards |url=http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407151631/http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |archive-date=7 April 2004 |access-date=13 June 2007 |work=NASA}}</ref> ဟာရှယ်က [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တီတေးနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ချိန်ကတည်းက ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းခဲ့ကြပြီး ၁၈၀၅ ခုနှစ်တွင် Pierre-Simon Laplace က ဂြိုဟ်ရံလများ၏ ပတ်လမ်းများ ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမျက်နှာပြင်နှင့် တိမ်းစောင်းနေမှုကို တွက်ချက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Laplace |first=Pierre-Simon |author-link=Pierre-Simon Laplace |title=Mécanique Céleste: 8th Book. Theory of the Satellites of Jupiter, Saturn, and Uranus |date=1839 |publisher=Little, Brown and Company |series=Traité de mécanique céleste |volume=4 |location=Boston |pages=356–360 |translator-last=Bowditch |translator-first=Nathaniel |chapter=On the Satellites of Uranus |doi=10.5479/sil.62028.39088001861954 |oclc=1493597 |orig-date=1st pub. in 1805 |translator-link=Nathaniel Bowditch |chapter-url=https://archive.org/details/meycaniqueceyle4lapl/page/356/mode/2up |via=the [[Internet Archive]]}}</ref> ===ကမ္ဘာမြေမှ မြင်နိုင်စွမ်း=== [[File:UranusAndMoon 20221108 fromJP (crop).jpg|thumb|၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ လကြတ်ချိန်တွင် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းဖြင့် မြင်တွေ့ရသော ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပုံရိပ်]] ယူရေးနပ်စ်၏ ပျမ်းမျှ ထင်ရှားသော တောက်ပမှုပမာဏ (Apparent magnitude) မှာ ၅.၆၈ ဖြစ်ပြီး စံသွေဖည်မှုမှာ ၀.၁၇ ရှိကာ အစွန်းရောက် တန်ဖိုးများမှာ ၅.၃၈ နှင့် ၆.၀၃ ဖြစ်ကြသည်။ ဤတောက်ပမှု အတိုင်းအတာသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်စွမ်း၏ ကန့်သတ်ချက်အနီးတွင် ရှိနေသည်။ အဆိုပါ ပြောင်းလဲတတ်မှု အများစုသည် နေမှ အလင်းရောင်ပေးခြင်းခံရပြီး ကမ္ဘာမှ ကြည့်ရှုရသည့် ဂြိုဟ်၏ လတ္တီကျုများအပေါ်တွင် မူတည်နေသည်။ ၎င်း၏ ထောင့်အချင်းမှာ ၃.၄ မှ ၃.၇ အာ့ခ်စက္ကန့် (arcsecond) ကြားတွင် ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]အတွက် ၁၆ မှ ၂၀ အာ့ခ်စက္ကန့်နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]အတွက် ၃၂ မှ ၄၅ အာ့ခ်စက္ကန့် ရှိသည်တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် အနေအထားတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို မှောင်မည်းသော ကောင်းကင်ယံ၌ သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ပြီး မြို့ပြအခြေအနေများတွင်ပင် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှစ်လက်ဖြင့် အလွယ်တကူ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အချင်း ၁၅ မှ ၂၃ စင်တီမီတာကြား ရှိသော ပိုမိုကြီးမားသည့် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းများတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ထင်ရှားသော အစွန်းဘက်သို့ မည်းမှောင်သွားသည့် ပုံစံပါရှိသော ဖျော့တော့သော စိမ်းပြာရောင် ပြားဝိုင်းငယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ အချင်း ၂၅ စင်တီမီတာ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုကြီးသော ကြီးမားသည့် မှန်ပြောင်းများဖြင့်ဆိုလျှင် တိမ်ပုံစံများအပြင် တီတေးနီးယားနှင့် အိုဘီရွန်ကဲ့သို့သော ပိုမိုကြီးမားသည့် ရံလအချို့ကိုပါ မြင်တွေ့နိုင်မည် ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |last=Nowak |first=Gary T. |date=2006 |title=Uranus: the Threshold Planet of 2006 |url=http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727233304/http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-date=27 July 2011 |access-date=14 June 2007 |website=Vtastro.org}}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Annotated_Moons_of_Uranus.png|thumb|[[ဂျိန်းစ်ဝဘ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]၏ အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ကင်မရာ (NIRCam) ဖြင့် ရိုက်ကူးထားသည့် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့်တကွ ၎င်း၏ အဓိက အရံလကြီး ငါးစင်းနှင့် အတွင်းဘက်ကျသော အရံလ ကိုးစင်းပုံရိပ်]] ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် လူသိများသော [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်း ရှိသည်။<ref name="Sheppardmoons2024" /><ref name="NASA-29" /> ယင်းဂြိုဟ်ရံလများ၏ အမည်များကို [[ရှိတ်စပီးယား|ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား]]နှင့် [[အလက်ဇန္ဒား ပုပ်]]တို့၏ လက်ရာများထဲမှ ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ ရွေးချယ်ထားသည်။<ref name="Faure2007" /><ref name="Nineplanets" /> အဓိက ဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းမှာ [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]]၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီရယ်]]၊ [[အမ်ဘရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီရယ်]]၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Faure2007" /> ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလစနစ်သည် ဧရာမဂြိုဟ်များအနက် ထုထည်အပေါ့ပါးဆုံး ဖြစ်ပြီး အဓိက ဂြိုဟ်ရံလကြီး ငါးစင်း၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]] (Triton) တစ်ခုတည်း၏ ထုထည် ထက်ဝက်တောင် မပြည့်ပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော တီတေးနီးယားသည် အချင်းဝက် ကီလိုမီတာ ၇၈၈.၉ (မိုင် ၄၉၀.၂) သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ထက်ဝက်အောက်သာ ရှိသော်လည်း [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယာ]]ထက် အနည်းငယ် ပိုကြီးကာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ရှစ်ခုမြောက် အကြီးဆုံးလ ဖြစ်လာစေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများသည် ရောင်ပြန်ဟပ်မှုနှုန်း (albedo) အလွန်နည်းပါးပြီး (အစိမ်းရောင်အလင်းဖြင့်) အမ်ဘရီရယ်အတွက် ၀.၂၀ မှ အေရီရယ်အတွက် ၀.၃၅ အထိ ရှိကြသည်။ ယင်းတို့သည် ရေခဲ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ကျောက်သား ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ရေခဲ-ကျောက်သား ဒြပ်ပေါင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အဆိုပါ ရေခဲများတွင် အမိုးနီးယားနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများအနက် အေရီရယ်သည် တိုက်ခိုက်မှုဒဏ်ရာ အနည်းဆုံးနှင့် မျက်နှာပြင် အကင်းဆုံးဖြစ်ပုံပေါပြီး အမ်ဘရီရယ်မှာ အဟောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ မီရန်ဒါတွင် မျက်နှာပြင် သက်တမ်းနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာများတွင် ရောထွေးနေသော ပြောင်းလဲမှုများအပြင် အနက် ကီလိုမီတာ ၂၀ (မိုင် ၁၂) ရှိသော လှေကားထစ်ကဲ့သို့ အလွှာများ ရှိသည်။ မီရန်ဒါ၏ အတိတ်က ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများသည် လက်ရှိထက် ပိုမိုလွန်ကဲသော ပတ်လမ်းရှိခဲ့စဉ်က ဒီရေအပူပေးခြင်း (tidal heating) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။ ==စူးစမ်းလေ့လာခြင်း== ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်ခဲ့သော ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်သည် နက်ပကျွန်းဆီသို့ ဆက်လက်မသွားမီ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ တိမ်ထိပ်ဖျားများနှင့် ကီလိုမီတာ ၈၁,၅၀၀ (မိုင် ၅၀,၆၀၀) အကွာအဝေးသို့ အနီးကပ်ဆုံး ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ အာကာသယာဉ်သည် ယူရေးနပ်စ်၏ အလွန်အမင်း စွန်းထွက်သော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ထူးခြားသော ရာသီဥတုအပါအဝင် လေထု၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့် ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံတို့ကို လေ့လာခဲ့သည်။<ref name="Tyler 1986" /> ၎င်းသည် ၎င်း၏ အဓိကအရံလကြီး ငါးစင်းကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အသေးစိတ် စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ပြီး အရံလအသစ် ၁၀ စင်းကိုပါ ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ သည် ယူရေးနပ်စ်စနစ်၏ လူသိများသော ကွင်းကိုးခုစလုံးကို စစ်ဆေးခဲ့ပြီးနောက် ကွင်းနှစ်ခုကို ထပ်မံရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name="Smith Soderblom et al. 1986" /><ref name="summary" /><ref>{{cite web |date=2004 |title=Voyager: The Interstellar Mission: Uranus |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/uranus.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807215103/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/uranus.html |archive-date=7 August 2011 |access-date=9 June 2007 |work=JPL}}</ref> ထို့အပြင် ၎င်းသည် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]၊ ၎င်း၏ ပုံမှန်မဟုတ်သော တည်ဆောက်ပုံ၊ စောင်းနေသည့် အနေအထားနှင့် ယူရေးနပ်စ်၏ ဘက်စောင်းနေသော တည်နေရာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ထူးခြားသော ဖော့ဆို့ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ သံလိုက်အမြီးပိုင်း (magnetotail) တို့ကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်ကစ၍ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ဆီသို့ အခြားသော အာကာသယာဉ်တစ်စင်းမျှ ထပ်မံပျံသန်းသွားရောက်ခဲ့ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ယူရေးနပ်စ်စနစ်ထံသို့ ပြန်လည်သွားရောက်ရန် အဆိုပြုထားသော မစ်ရှင်များစွာ ရှိခဲ့သည်။ [[စနေဂြိုဟ်]]ရှိ ''[[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|ကာစီနီ]]'' အာကာသယာဉ်ကို ယူရေးနပ်စ်ဆီသို့ လမ်းကြောင်းပြောင်းလဲပေးရန် ဖြစ်နိုင်ခြေကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် မစ်ရှင် တိုးချဲ့ရေး အစီအစဉ်ဆွဲသည့် အဆင့်တွင် ဆန်းစစ်ခဲ့ကြသော်လည်း စနေဂြိုဟ်လေထုအတွင်းသို့ ပစ်ချဖျက်ဆီးပစ်ရန်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်၊ အကြောင်းမှာ စနေဂြိုဟ်မှ ထွက်ခွာပြီးနောက် ယူရေးနပ်စ်စနစ်သို့ ရောက်ရှိရန်အချိန် အနှစ် ၂၀ ခန့် ကြာမြင့်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယူရေးနပ်စ် ဝင်ရောက်စူးစမ်းရေးယာဉ် (entry probe) တစ်စင်းသည် ''Pioneer Venus Multiprobe'' ၏ နည်းပညာအမွေအနှစ်ကို အသုံးပြုနိုင်ပြီး လေထုဖိအား ၁ မှ ၅ အထိ ဆင်းသက်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေးယာဉ် (''Uranus Orbiter and Probe'') ကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ၂၀၁၃-၂၀၂၂ ''Planetary Science Decadal Survey'' က အကြံပြုခဲ့ပြီး အဆိုပါ အဆိုပြုချက်တွင် ၂၀၂၀-၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း လွှတ်တင်ရန်နှင့် ယူရေးနပ်စ်သို့ ၁၃ နှစ်ကြာ ခရီးနှင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများအကြောင်း ဗဟုသုတ နည်းပါးမှုကြောင့် ယူရေးနပ်စ် စူးစမ်းရေးယာဉ်/ပတ်လမ်းယာဉ် မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကာ ကော်မတီ၏ သဘောထားကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံ အတည်ပြုခဲ့သည်။ အနီးစပ်ဆုံးအနေဖြင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (CNSA) ၏ ၂၀၂၉ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်မည့် ''Tianwen-4'' အာကာသယာဉ်အား ဂျူပီတာ ပတ်လမ်းယာဉ်တွင် ပတ်လမ်းထဲသို့ ဝင်ရောက်မည့်အစား ဆွဲငင်အား အကူအညီ (gravity assist) ရယူမည့် အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ငယ် (subprobe) ပါဝင်ရန် စီစဉ်ထားပြီး အဆိုပါယာဉ်သည် ကြယ်တာရာကြား အာကာသဆီသို့ ဦးတည်မသွားမီ ၂၀၄၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ဖြတ်ပျံသန်းမည် ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံအနေဖြင့် ယူရေးနပ်စ် သို့မဟုတ် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] တစ်ခုခုကို ပတ်မည့် ''Tianwen-5'' အစီအစဉ်အတွက်လည်း အစီအစဉ်များ ရှိထားသေးသော်လည်း လက်တွေ့ အကောင်အထည် မပေါ်သေးပေ။<ref name="TianwenPlSoc"/> ==အခြားကြည့်ရန်== *[[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] *[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] == မှတ်စု == {{notes | notes = {{efn | name = atmospheric pressure | Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure. }} }} ==ကိုးကား== {{reflist|2 |refs= <ref name="OED"> {{cite encyclopedia | title = Uranus | encyclopedia = Oxford English Dictionary | edition = 2 | date = 1989 }}</ref> <ref name="BBCOUP"> The BBC Pronunciation Unit notes that {{IPA|/ˈjʊərənəs/}} "is the preferred usage of astronomers":{{cite book|last=Olausson|first=Lena|author2=Sangster, Catherine |title=The Oxford BBC Guide to Pronunciation|url=https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau/page/404 404]|isbn=978-0-19-280710-6 }}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Lindal Lyons et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = December 30, 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| publisher = American Geophysical Union| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}}</ref> <ref name="Conrath Gautier et al. 1987"> {{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15003| last1 = Conrath| first1 = B.| last2 = Gautier| first2 = D.| last3 = Hanel| first3 = R.| last4 = Lindal| first4 = G.| last5 = Marten| first5 = A.| year = 1987| title = The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15003–15010| bibcode = 1987JGR....9215003C| ref = {{sfnRef|Conrath Gautier et al.|1987}}}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=April 3, 2009 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=April 10, 2009 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="Jacobson Campbell et al. 1992"> {{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}}</ref> <ref name="ephemeris"> {{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred |work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626153349/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archivedate=2007-06-26|date=2005|accessdate=June 14, 2007 }}</ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal| doi = 10.1146/annurev.aa.31.090193.001245| last = Lunine| first = Jonathan I.| date=September 1993 | title = The Atmospheres of Uranus and Neptune| journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics| volume = 31| pages = 217–263| bibcode = 1993ARA&A..31..217L| ref = harv}}</ref> <ref name="Podolak Weizman et al. 1995"> {{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| url = https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| pmid = | pmc = | bibcode = 1995P&SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="nasafact">{{cite web|url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&Display=Facts|title = NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts & Figures|publisher = NASA|last = Munsell|first = Kirk|accessdate = August 13, 2007|date = May 14, 2007|archivedate = 9 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus}}</ref> <ref name="CSeligman"> {{cite web | last = Seligman | first = Courtney | title = Rotation Period and Day Length | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title = Uranus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = August 10, 2007|date = January 31, 2005|archive-date = 4 August 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html}}</ref> <ref name="Sheppardmoons2024">{{cite web |date=23 February 2024 |title=New Uranus and Neptune Moons |url=https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/home/newuranusneptunemoons |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223160326/https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/home/newuranusneptunemoons |archive-date=23 February 2024 |accessdate=23 February 2024 |work=Earth & Planetary Laboratory |publisher=Carnegie Institution for Science}}</ref> <ref name="NASA-29">{{cite news |last=El Moutamid |first=Maryame |date=2025-08-19 |title=New Moon Discovered Orbiting Uranus Using NASA's Webb Telescope |url=https://science.nasa.gov/blogs/webb/2025/08/19/new-moon-discovered-orbiting-uranus-using-nasas-webb-telescope/ |accessdate=2025-08-23 |publisher=NASA |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825012929/https://science.nasa.gov/blogs/webb/2025/08/19/new-moon-discovered-orbiting-uranus-using-nasas-webb-telescope/ |archive-date=25 August 2025 |url-status=live}}</ref> <ref name="Faure2007"> {{Cite encyclopedia |title=Uranus: What Happened Here? |encyclopedia=Introduction to Planetary Science |publisher=Springer Netherlands |date=2007 |pages=369–384 |doi=10.1007/978-1-4020-5544-7_18 |isbn=978-1-4020-5233-0 |last2=Mensing |first2=Teresa M. |last1=Faure |first1=Gunter}}</ref> <ref name="Nineplanets"> {{cite web |title=Uranus |url=http://www.nineplanets.org/uranus.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811232656/http://nineplanets.org/uranus.html |archive-date=11 August 2011 |access-date=3 July 2007 |publisher=nineplanets.org}}</ref> <ref name="Tyler 1986"> {{cite journal |last1=Tyler |first1=J.L. |last2=Sweetnam |first2=D.N. |last3=Anderson |first3=J.D. |last4=Campbell |first4=J. K. |last5=Eshleman |first5=V. R. |last6=Hinson |first6=D. P. |last7=Levy |first7=G. S. |last8=Lindal |first8=G. F. |last9=Marouf |first9=E. A. |last10=Simpson |first10=R. A. |date=1986 |title=Voyager 2 Radio Science Observations of the Uranian System: Atmosphere, Rings, and Satellites |journal=Science |volume=233 |issue=4759 |pages=79–84 |bibcode=1986Sci...233...79T |doi=10.1126/science.233.4759.79 |pmid=17812893 |s2cid=1374796}} </ref> <ref name="Smith Soderblom et al. 1986"> {{cite journal |last1=Smith |first1=B. A. |last2=Soderblom |first2=L. A. |last3=Beebe |first3=A. |last4=Bliss |first4=D. |last5=Boyce |first5=J. M. |last6=Brahic |first6=A. |last7=Briggs |first7=G. A. |last8=Brown |first8=R. H. |last9=Collins |first9=S. A. |date=4 July 1986 |title=Voyager&nbsp;2 in the Uranian System: Imaging Science Results |url=https://zenodo.org/record/1230972 |url-status=live |journal=Science |volume=233 |issue=4759 |pages=43–64 |bibcode=1986Sci...233...43S |doi=10.1126/science.233.4759.43 |pmid=17812889 |s2cid=5895824 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023120045/https://zenodo.org/record/1230972 |archive-date=23 October 2018 |access-date=23 October 2018 |ref={{sfnRef|Smith Soderblom et al.|1986}}}}</ref> <ref name="summary">{{cite web |date=1988 |title=Voyager Uranus Science Summary |url=http://www.solarviews.com/eng/vgrur.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726164339/http://www.solarviews.com/eng/vgrur.htm |archive-date=26 July 2011 |access-date=9 June 2007 |work=NASA/JPL}}</ref> <ref name="TianwenPlSoc">{{cite news |last1=Jones |first1=Andrew |date=21 December 2023 |title=China's plans for outer Solar System exploration |url=https://www.planetary.org/articles/chinas-plans-for-outer-solar-system-exploration |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231044006/https://www.planetary.org/articles/chinas-plans-for-outer-solar-system-exploration |archive-date=31 December 2023 |access-date=24 January 2024 |work=The Planetary Society |language=en}}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] j7upha158qbusgmft35oqkxqgpgc51p 0 2892 1057271 954212 2026-10-11T09:48:01Z Dr Lotus Black 31011 1057271 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = နက်ပကျွန်း | symbol = [[File:Neptune symbol (bold).svg|24px|♆]] | image = Neptune Voyager2 color calibrated.png | imagesize = 350px | caption = နက်ပကျွန်း၏ နာမည်ကြီး အမည်းစက်အား မြင်နိုင်သည်။ | discovery = yes | discoverer = {{plainlist | * [[Urbains Le Verrier]] * [[:en:Johann Gottfried Galle|Johann Galle]] }} | discovered = ၁၈၄၆ စက်တင်ဘာ ၂၃<ref name="Hamilton"> {{cite web |first = Calvin J.|last = Hamilton |date = 4 August 2001 |url=http://www.solarviews.com/eng/neptune.htm |title = Neptune |publisher = Views of the Solar System |accessdate = 13 August 2007 }}</ref> | orbit_ref = <ref name=VSOP87> {{cite web |first = Donald K.|last = Yeomans |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=8 |title = HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8)|publisher = JPL Horizons On-Line Ephemeris System |accessdate = 18 July 2014 }}</ref> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|30.33|ul=AU}} <br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|4540|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|29.81|u=AU}} <br> ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4460|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|30.110387|u=AU}} <br> ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4504.45|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.009456}} | period = 164.8&nbsp;[[julian year (astronomy)|yr]]<br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|60182|u=days}}}}<br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|89666}}}}&nbsp;Neptunian [[:en:solar day]]s<ref name="planet_years"> {{cite web |last = Seligman |first = Courtney |url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm |title = Rotation Period and Day Length |accessdate = 13 August 2009 }}</ref> | synodic_period = 367.49&nbsp;days<ref name="fact">{{cite web |last = Williams |first = David R. |date = 1 September 2004 |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |title = Neptune Fact Sheet |publisher = NASA |accessdate = 14 August 2007 |archive-date = 1 July 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html }}</ref> | avg_speed = 5.43&nbsp;km/s<ref name="fact"/> | inclination = {{val|1.767975|u=°}} to [[ecliptic]] <br> 6.43° နေ၏ အီကွေတာသို့ <br> 0.72° to invariable plane<ref name=meanplane>{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> | asc_node = {{val|131.784|u=°}} | arg_peri = {{val|276.336|u=°}} | mean_anomaly = {{val|256.228|u=°}} | satellites = [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၁၄]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0171|0.0013}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24764|15|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/>Refers to the level of {{convert|1|bar|kPa}} atmospheric pressure</ref> <br> 3.883 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24341|30|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> <br> 3.829 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24622|19|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> | surface_area = {{val|7.6183|e=9|u=km2}} <br> 14.98 Earths | volume = {{val|6.254|e=13|u=km3}}<ref name="fact"/> <br> 57.74 Earths | mass = {{val|1.0243|e=26|u=kg}}<ref name="fact"/> <br> 17.147 Earths<br> 5.15{{e|-5}}&nbsp;Suns | density = {{val|1.638|u=g/cm3}}<ref name="fact"/> | surface_grav = 11.15&nbsp;[[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact"/> <br> 1.14&nbsp;''[[:en:g-force|g]]'' | escape_velocity = 23.5&nbsp;km/s<ref name="fact"/> | sidereal_day = 0.6713&nbsp;day<ref name="fact"/> <br> 16&nbsp;h 6&nbsp;min 36&nbsp;s | rot_velocity = 2.68&nbsp;km/s <br> {{nowrap|{{val|fmt=commas|9660|u=km/h}}}} | axial_tilt = 28.32° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|19|57|20}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> <br> 299.3° | declination = 42.950°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> | albedo = 0.290 ([[:en:Bond albedo|bond]]) <br> 0.41 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact"/> | magnitude = 8.02 to 7.78<ref name="fact"/> | angular_size = 2.2–2.4″<ref name="fact"/> | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 72&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−201 °C)<ref name="fact"/> | max_temp_1 = | temp_name2 = {{convert|0.1|bar|kPa|abbr=on}} | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 55&nbsp;K<ref name="fact"/> | max_temp = | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Neptune.ogg|ˈ|n|ɛ|p|t|uː|n}}<br>{{IPAc-en|ˈ|n|ɛ|p|tj|uː|n}}<ref> {{cite book |first= Elizabeth |last=Walter |date=21 April 2003 |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary |publisher=Cambridge University Press |edition=2nd | isbn = 978-0-521-53106-1 }}</ref> | adjectives = Neptunian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact"/> | scale_height = 19.7&nbsp;±&nbsp;0.6&nbsp;km | atmosphere_composition = 80 ± 3.2% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂)<br>19 ± 3.2% [[ဟီလီယမ်]] (He)<br>1.5 ± 0.5% [[မီသိန်း]] (CH₄)<br>~0.019% [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD)<br>~0.00015% [[အီသိန်း]] (C₂H₆)<br>'''ရေခဲ''':<br>[[အမိုးနီးယား]] (NH₃)<br> [[ရေ]] (H₂O)<br> [[ammonium hydrosulfide]] (NH₄SH)<br> [[Methane clathrate|methane ice]] (?) (CH₄•5.75H₂O) }} '''နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Neptune}})သည် [[နေ]]ကို လှည့်ပတ်နေသည့် ဂြိုဟ်များအနက် အစွန်ဆုံးနှင့် အဝေးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အချင်းအားဖြင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးဂြိုဟ်၊ ထုထည်အားဖြင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးဂြိုဟ် ဖြစ်ပြီး ဧရာမဂြိုဟ်များအနက် သိပ်သည်းဆ ပိုများသောဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ထုထည်သည် ကမ္ဘာထက် ၁၇ ဆ ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အိမ်နီးချင်း [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]ဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နက်ပကျွန်းသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် အနည်းငယ် ပို၍ သေးငယ်သော်လည်း ထုထည်နှင့် သိပ်သည်းဆမှာ ပိုမိုများပြားသည်။ အဓိကအားဖြင့် ဓာတ်ငွေ့များနှင့် အရည်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့်<ref name="c102">{{cite web | title=Neptune | website=NASA Science | date=10 November 2017 | url=https://science.nasa.gov/neptune/neptune-facts/ | access-date=19 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240722143724/https://science.nasa.gov/neptune/neptune-facts/ | archive-date=22 July 2024 | url-status=live}}</ref> ၎င်းတွင် ကွဲကွဲပြားပြား မြင်သာထင်သာရှိသော ခိုင်မာသည့် မျက်နှာပြင် မရှိပေ။ နက်ပကျွန်းသည် နေကို ၁၆၄.၈ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအရ အကွာအဝေး [[AU|နက္ခတ္တယူနစ်]] ၃၀.၁ AU (ကီလိုမီတာ ဘီလီယံ ၄.၅၊ မိုင် ဘီလီယံ ၂.၈) ဖြင့် လှည့်ပတ်သည်။ ၎င်းကို ရောမတို့၏ ပင်လယ်ဘုရားကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားပြီး နက်ပကျွန်း၏ သုံးချွန်ဆံခြစ် (trident) ကို ကိုယ်စားပြုသည့် နက္ခတ္တဗေဒ သင်္ကေတ [[file:Uranus monogram (fixed width).svg|16px|♅]]ရှိသည်။ နက်ပကျွန်းကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်ဘဲ လက်တွေ့စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများအရ ကနဦး ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း မရှိခဲ့သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းအစား ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော မမျှော်လင့်ဘဲ ပြောင်းလဲမှုများက ၎င်း၏ ပတ်လမ်းသည် မသိရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု အဲလက်စ်စစ် ဘူဗာ (Alexis Bouvard) က ယူဆချက်ထုတ်ရန် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဘူဗာ ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) နှင့် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) တို့က ၎င်း၏ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို အခြေခံ၍ နက်ပကျွန်း၏ တည်နေရာကို တစ်သီးတခြားစီဖြင့် သင်္ချာနည်းအရ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာ၏ ဒီဂရီဝက်အတွင်း၌ ဂျိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) က ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နက်ပကျွန်းကို အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် တိုက်ရိုက် စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော ထရီတွန် (Triton) ကို မကြာမီမှာပင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဂြိုဟ်ရံလများကိုမူ ၂၀ ရာစုတိုင်အောင် မှန်ပြောင်းဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ကမ္ဘာမှ ၎င်း၏ အကွာအဝေးကြောင့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားမှာ သေးငယ်ပြီး နေမှ ဝေးကွာမှုကြောင့် မှိန်ဖျော့နေခြင်းက ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မှန်ပြောင်းများဖြင့် လေ့လာရန် ခက်ခဲစေသည်။ ဟာဘယ် အာကာသမှန်ပြောင်း နှင့် adaptive optics ပါရှိသော မြေပြင်အခြေစိုက် ကြီးမားသည့် အဝေးမှန်ပြောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာမှသာလျှင် အသေးစိတ် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် နက်ပကျွန်းဆီသို့ ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့သော [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] သည် ယခုတိုင် ထိုဂြိုဟ်သို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် တစ်ခုတည်းသော အာကာသယာဉ် ဖြစ်ဆဲဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20141018-KC">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Dark Spots in Our Knowledge of Neptune |url=https://www.nytimes.com/2014/08/19/science/dark-spots-in-our-knowledge-of-neptune.html |date=18 October 2014 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=21 October 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028062618/http://www.nytimes.com/2014/08/19/science/dark-spots-in-our-knowledge-of-neptune.html |archive-date=28 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/neptune/exploration?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Neptune&category=33|title=Exploration {{!}} Neptune|website=NASA Solar System Exploration|date=10 November 2017 |access-date=3 February 2020|quote="In 1989, NASA's Voyager 2 became the first-and only-spacecraft to study Neptune up close."|archive-date=17 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717140051/https://solarsystem.nasa.gov/planets/neptune/exploration/?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Neptune&category=33|url-status=live}}</ref> [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များ]] ([[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]) ကဲ့သို့ပင် နက်ပကျွန်း၏ လေထုသည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယမ်]]တို့အပြင် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]]တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]စသည့် ရေခဲအချိုးအစား ပိုမို မြင့်မားစွာ ပါဝင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်းကို အဓိကအားဖြင့် ရေခဲနှင့် ကျောက်သားတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဂြိုဟ်နှစ်စင်းစလုံးကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ရန် ''ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ'' ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်ကြသည်။ အချိန်အကြာကြီး အသွင်အပြင် ကင်းမဲ့နေတတ်သော ယူရေးနပ်စ်၏ ပြင်းထန်သော ရာသီဥတု လက္ခဏာများနှင့် မတူဘဲ နက်ပကျွန်း၏ လေထုတွင် တက်ကြွပြီး တစ်သမတ်တည်း မြင်သာထင်သာရှိသော ရာသီဥတု ပုံစံများ ရှိသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ဂျူပီတာပေါ်ရှိ ဧရာမ အနီရောင်အစက်အပြောက်နှင့် ဆင်တူသော ဧရာမ အမည်းစက်ကြီး (Great Dark Spot) တစ်ခုကို ဂြိုဟ်၏ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုသစ်လွင်သော ပင်မအမည်းစက်အသစ်နှင့် ပိုမိုသေးငယ်သော အမည်းစက်များကို ဖော်ထုတ်လေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။ ဤရာသီဥတု ပုံစံများကို နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း မည်သည့်ဂြိုဟ်တွင်မဆို အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်သည့် တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၂,၁၀၀ (မီတာ/စက္ကန့် ၅၈၀၊ မိုင် ၁,၃၀၀) အထိ တိုက်ခတ်သော လေပြင်းများက မောင်းနှင်ပေးနေသည်။<ref name="Suomi1991">{{Cite journal |last1=Suomi |first1=V. E. |last2=Limaye |first2=S. S. |last3=Johnson |first3=D. R. |date=22 February 1991 |title=High Winds of Neptune: A Possible Mechanism |journal=[[:en:Science (journal)|Science]] |volume=251 |issue=4996 |pages=929–932 |bibcode=1991Sci...251..929S |doi=10.1126/science.251.4996.929 |pmid=17847386 }}</ref> နေနှင့် အလွန်ဝေးကွာသောကြောင့် နက်ပကျွန်း၏ အပြင်ဘက်လေထုသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အအေးဆုံးနေရာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး တိမ်ထိပ်ဖျားများ၏ အပူချိန်မှာ ကယ်လ်ဗင် ၅၅ (ဖာရင်ဟိုက် -၃၆၁ ဒီဂရီ၊ ဆဲလ်စီးယက် -၂၁၈ ဒီဂရီ) အထိ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ဗဟိုကျသော အပူချိန်မှာ ခန့်မှန်းခြေ ကယ်လ်ဗင် ၅,၄၀၀ (ဆဲလ်စီးယက် ၅,၁၀၀၊ ဖာရင်ဟိုက် ၉,၃၀၀) ရှိသည်။ နက်ပကျွန်းတွင် ၁၉၈၄ ခုနှစ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ က အတည်ပြုပေးခဲ့သော အားပျော့ပြီး အပိုင်းပိုင်းကွဲနေသည့် ကွင်းစနစ် ရှိသည်။<ref name=ring1/> ==ဖွဲ့စည်းပုံ== [[File:Neptune,_Earth_size_comparison_true color.jpg|thumb|left|ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား အရွယ်အစားနှိုင်းယှဉ်ပြပုံ]] နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏လေထု (ဂြိုဟ်၏အပေါ်တွင်လွှင့်မျောနေသော ဓာတ်ငွေ့အလွှာ) မှာ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ဓာတ်ငွေ့ နှင့် ဟီလီယံဓာတ်ငွေ့တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မီသိန်းဓာတ်အနည်းငယ်မျှပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဂြိုဟ်၏အရောင်မှာ အပြာရောင်ဖြစ်နေသည်။<ref name=bluecolour>{{cite web |first=Kirk |last=Munsell |author2=Smith, Harman |author3=Harvey, Samantha |date=13 November 2007 |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong |title=Neptune overview |work=Solar System Exploration |publisher=NASA |accessdate=20 February 2008 |archivedate=3 March 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303045911/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong }}</ref> နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြာရောင်မှာ မီသိန်းဓာတ်ငွေ့ ဆတူမျှပါရှိသော ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်၏အပြာရောင်ထက် များစွာပို၍တောက်ပသည်။ ထို့ကြောင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် အပြာရောင်တောက်ပခြင်းမှာ အခြားအကြောင်းများလည်း ရှိနိုင်သည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တိုက်ခတ်သော လေမှာ နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းရှိ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်ပြီး အမြန်ဆုံးအနေနှင့် တစ်နာရီလျှင် ၂၁၀၀ ကီလိုမီတာနှုန်း (မိုင် ၁၃၀၀ နှုန်း) အထိတိုက်ခတ်သည်ဟု တိုင်းတာရရှိသည်။<ref name="Suomi1991"> {{cite journal |last=Suomi |first=V. E. |author2=Limaye, S. S. |author3=Johnson, D. R. |date=1991 |title=High Winds of Neptune: A possible mechanism |url=https://archive.org/details/sim_science_1991-02-22_251_4996/page/928 |journal=Science |volume=251 |issue=4996 |pages=929–932 |doi=10.1126/science.251.4996.929 |pmid=17847386 |bibcode=1991Sci...251..929S }}</ref> နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်သည် [[ကမ္ဘာ]]ဂြိုဟ်ထက် ၁၇ ဆပိုမိုကြီးမားသော်လည်း [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ ၁၉ ပုံတစ်ပုံသာ ရှိသည်။<ref>{{cite web | last = Williams|first = David R. | date = 29 November 2007 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/ | title = Planetary Fact Sheet&nbsp;– Metric|publisher=NASA | accessdate = 13 March 2008 }}</ref> ==ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု== [[File:Urbain Le Verrier.jpg|thumb||upright|left|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ အာဘိန်လီ ဗဲရီယာ]] အချို့သော အစောဆုံး မှတ်တမ်းများအား တယ်လီစကုပ်များမှ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ၁၆၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် [[ဂယ်လီလီယို]]မှ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ သူသည် ကြယ်တစ်စင်းနှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား မှားယွင်းခဲ့ဟန်တူသည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို အာကာသပညာရှင်များ ဖြစ်သော အာဘိန်လီဗဲရီယာ(Urbain Le Verrier) နှင့် ဂျွန်ကော့ရှ်အဒမ်(John Couch Adams) တို့က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင့်းဖြစ်ပြီး ၂ ဦးစလုံးမှာ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုအတွက် ဂုဏ်ပြုခံခဲ့ရသည်။ ထိုဂြိုဟ်မှာ တယ်လီစကုပ်ကို သုံး၍ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းမဟုတ်ပဲ သင်္ချာနည်းဖြင့်တွက်ချက်မှုကြောင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ပထမဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။<ref> {{cite journal |author= William Sheehan |author2= Nicholas Kollerstrom |author3= Craig B. Waff | date=December 2004 |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-case-of-the-pilfered |title=The Case of the Pilfered Planet&nbsp;– Did the British steal Neptune? |work=Scientific American |accessdate=20 January 2011 }}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Proteus (Voyager 2).jpg|thumb|left|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ပရိုသီယပ်စ်]] နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်ရံလ ၁၄ စင်းရှိသည်။ <ref name="fact" /><ref>[http://www.news.com.au/technology/sci-tech/hubble-space-telescope-discovers-fourteenth-tiny-moon-orbiting-neptune/story-fn5fsgyc-1226679913807 Hubble Space Telescope discovers fourteenth tiny moon orbiting Neptune | Space, Military and Medicine]. News.com.au (16 July 2013). Retrieved on 28 July 2013.</ref> [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]] (Triton)သည် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ထိုဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၁၇ ရက်အကြာတွင် [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]]ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တချိန်တုန်းကမူ [[ကျူးပါး ခါးပတ်]]ထဲမှ ဂြိုဟ်သိမ်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့နိုင်ကောင်းပါသည်။<ref>{{cite journal |first=Craig B.|last=Agnor|author2=Hamilton, Douglas P. |title=Neptune's capture of its moon Triton in a binary–planet gravitational encounter |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-11_441_7090/page/192|journal=Nature|date=2006 |volume=441|issue=7090|pages=192–194 |doi=10.1038/nature04792 |publisher=Nature Publishing Group |pmid=16688170|bibcode=2006Natur.441..192A}}</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ထရိုင်တွန်သည် [[ကမ္ဘာ]]မြေနှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထရိုင်တွန်သည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၃.၆ [[ဘီလီယံ]]အကြာတွင် ကျိုးကြေပျက်စီးသွားမည်ဖြစ်သည်။]<ref>{{cite journal |first1=Christopher F. |last1=Chyba |last2=Jankowski |first2=D. G. |last3=Nicholson |first3=P. D. |title = Tidal evolution in the Neptune-Triton system |journal = Astronomy and Astrophysics |date = 1989|volume = 219 |issue = 1–2|pages=L23–L26 |bibcode = 1989A&A...219L..23C |publisher=EDP Sciences}}</ref> ထရိုင်တွန်၏ ပတ်လမ်းမှာ အခြားသာမန်ဂြိုဟ်ရံလများနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက် ပတ်လမ်းအတိုင်း ၂၃ ဒီဂရီတိမ်းစောင်းလျက် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား လှည့်ပတ်နေသည်။ ထရိုင်တန်သည် ကျွန်တော်တို့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ရံလနှင့် [[ပလူတို]]ဂြိုဟ်သိမ်ထက်ပင် ကြီးမားသည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အခြားဒုတိယအကြီးဆုံးဂြိုဟ်ရံလမှာ [[နီရီး (ဂြိုဟ်ရံလ)|နီရီး]] (Nereid) ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဗွိင်ယေဂျာ ၂ မှ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ နီးရီးဂြိုဟ်ရံလသည် ထရိုင်တွန်၏ ဝ.၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသော ထုထည်သာ ရှိသည်။ အခြားသော ပုံစံမမှန်သော အတွင်းဘက်ဂြိုဟ်ရံလများအား ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်မှ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးနှင့် အသေးငယ်ဆုံးသော ဂြိုဟ်ရံလကိုမူ ၂ဝ၁၃ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ==လက်ရှိအခြေနေ== [[File:New Webb Image Captures Clearest View of Neptune’s Rings in Decades.png|thumb|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ခါးပတ်ကွင်းအား [[ဂျိန်စ်းဝဘ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ရပုံ]] ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်သည် သူ၏နေပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ထူးခြားသော ရွေ့လျားမှုများကြောင့် အာကာသပညာရှင်များသည် ဂြိုဟ်အသစ်ကို ရှာဖွေစေခဲ့သည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်]]တစ်စင်းကသာ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ရက်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သေးသည်။ တစ်ခါတုန်းက နတ်ပကျွန်းမှာ အလွန်ကြီးမားတဲ့မုန်တိုင်း "မဟာမှောင်မဲသောအစက်"ဟု လူသိတဲ့မုန်တိုင်းကို ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်က ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှာ တွေ့ခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အမှောင်စက်ကြီးအား ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် မြင်ခဲ့ရသည် မဟုတ်ပါ။ ထိုအချိန်နောက်ပိုင်းကတည်းက အသစ်သော အစက်များကိုလည်း မြင်ခဲ့ရသည်။ အဘယ်ကြောင့် အမည်းစက် ပျောက်ကွယ်ခဲ့သည်ကိုမူ မသိရပေ။ [[နာဆာ]]၏ အနာဂတ်အာကာသယာဉ်များက နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိရန် အကြံပေးထားသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|2}} == အခြား ကြည့်ရန် == * [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] == ပြင်ပ လင့် == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html NASA's Neptune fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |date=1 July 2010 }} * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune Neptune Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213204351/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune |date=13 December 2006 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/NeptuneTrojans.html MPC's List Of Neptune Trojans] * [http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html Planets - Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606055326/http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html |date=6 June 2011 }} A kid's guide to Neptune. * [http://www.worldclimatereport.com/index.php/2007/05/08/neptune-news/#more-241 Neptune and global warming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512230322/http://www.worldclimatereport.com/index.php/2007/05/08/neptune-news/#more-241 |date=12 May 2008 }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] jk49s1vx82sioy96lkzvu4ovaf6er52 1057274 1057271 2026-10-11T10:13:38Z Dr Lotus Black 31011 1057274 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = နက်ပကျွန်း | symbol = [[File:Neptune symbol (bold).svg|24px|♆]] | image = Neptune Voyager2 color calibrated.png | imagesize = 350px | caption = နက်ပကျွန်း၏ နာမည်ကြီး အမည်းစက်အား မြင်နိုင်သည်။ | discovery = yes | discoverer = {{plainlist | * [[Urbains Le Verrier]] * [[:en:Johann Gottfried Galle|Johann Galle]] }} | discovered = ၁၈၄၆ စက်တင်ဘာ ၂၃<ref name="Hamilton"> {{cite web |first = Calvin J.|last = Hamilton |date = 4 August 2001 |url=http://www.solarviews.com/eng/neptune.htm |title = Neptune |publisher = Views of the Solar System |accessdate = 13 August 2007 }}</ref> | orbit_ref = <ref name=VSOP87> {{cite web |first = Donald K.|last = Yeomans |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=8 |title = HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8)|publisher = JPL Horizons On-Line Ephemeris System |accessdate = 18 July 2014 }}</ref> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|30.33|ul=AU}} <br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|4540|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|29.81|u=AU}} <br> ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4460|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|30.110387|u=AU}} <br> ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4504.45|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.009456}} | period = 164.8&nbsp;[[julian year (astronomy)|yr]]<br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|60182|u=days}}}}<br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|89666}}}}&nbsp;Neptunian [[:en:solar day]]s<ref name="planet_years"> {{cite web |last = Seligman |first = Courtney |url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm |title = Rotation Period and Day Length |accessdate = 13 August 2009 }}</ref> | synodic_period = 367.49&nbsp;days<ref name="fact">{{cite web |last = Williams |first = David R. |date = 1 September 2004 |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |title = Neptune Fact Sheet |publisher = NASA |accessdate = 14 August 2007 |archive-date = 1 July 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html }}</ref> | avg_speed = 5.43&nbsp;km/s<ref name="fact"/> | inclination = {{val|1.767975|u=°}} to [[ecliptic]] <br> 6.43° နေ၏ အီကွေတာသို့ <br> 0.72° to invariable plane<ref name=meanplane>{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> | asc_node = {{val|131.784|u=°}} | arg_peri = {{val|276.336|u=°}} | mean_anomaly = {{val|256.228|u=°}} | satellites = [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၁၄]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0171|0.0013}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24764|15|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/>Refers to the level of {{convert|1|bar|kPa}} atmospheric pressure</ref> <br> 3.883 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24341|30|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> <br> 3.829 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24622|19|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> | surface_area = {{val|7.6183|e=9|u=km2}} <br> 14.98 Earths | volume = {{val|6.254|e=13|u=km3}}<ref name="fact"/> <br> 57.74 Earths | mass = {{val|1.0243|e=26|u=kg}}<ref name="fact"/> <br> 17.147 Earths<br> 5.15{{e|-5}}&nbsp;Suns | density = {{val|1.638|u=g/cm3}}<ref name="fact"/> | surface_grav = 11.15&nbsp;[[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact"/> <br> 1.14&nbsp;''[[:en:g-force|g]]'' | escape_velocity = 23.5&nbsp;km/s<ref name="fact"/> | sidereal_day = 0.6713&nbsp;day<ref name="fact"/> <br> 16&nbsp;h 6&nbsp;min 36&nbsp;s | rot_velocity = 2.68&nbsp;km/s <br> {{nowrap|{{val|fmt=commas|9660|u=km/h}}}} | axial_tilt = 28.32° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|19|57|20}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> <br> 299.3° | declination = 42.950°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> | albedo = 0.290 ([[:en:Bond albedo|bond]]) <br> 0.41 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact"/> | magnitude = 8.02 to 7.78<ref name="fact"/> | angular_size = 2.2–2.4″<ref name="fact"/> | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 72&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−201 °C)<ref name="fact"/> | max_temp_1 = | temp_name2 = {{convert|0.1|bar|kPa|abbr=on}} | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 55&nbsp;K<ref name="fact"/> | max_temp = | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Neptune.ogg|ˈ|n|ɛ|p|t|uː|n}}<br>{{IPAc-en|ˈ|n|ɛ|p|tj|uː|n}}<ref> {{cite book |first= Elizabeth |last=Walter |date=21 April 2003 |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary |publisher=Cambridge University Press |edition=2nd | isbn = 978-0-521-53106-1 }}</ref> | adjectives = Neptunian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact"/> | scale_height = 19.7&nbsp;±&nbsp;0.6&nbsp;km | atmosphere_composition = 80 ± 3.2% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂)<br>19 ± 3.2% [[ဟီလီယမ်]] (He)<br>1.5 ± 0.5% [[မီသိန်း]] (CH₄)<br>~0.019% [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD)<br>~0.00015% [[အီသိန်း]] (C₂H₆)<br>'''ရေခဲ''':<br>[[အမိုးနီးယား]] (NH₃)<br> [[ရေ]] (H₂O)<br> [[ammonium hydrosulfide]] (NH₄SH)<br> [[Methane clathrate|methane ice]] (?) (CH₄•5.75H₂O) }} '''နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Neptune}})သည် [[နေ]]ကို လှည့်ပတ်နေသည့် ဂြိုဟ်များအနက် အစွန်ဆုံးနှင့် အဝေးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အချင်းအားဖြင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးဂြိုဟ်၊ ထုထည်အားဖြင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးဂြိုဟ် ဖြစ်ပြီး ဧရာမဂြိုဟ်များအနက် သိပ်သည်းဆ ပိုများသောဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ထုထည်သည် ကမ္ဘာထက် ၁၇ ဆ ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အိမ်နီးချင်း [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]ဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နက်ပကျွန်းသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် အနည်းငယ် ပို၍ သေးငယ်သော်လည်း ထုထည်နှင့် သိပ်သည်းဆမှာ ပိုမိုများပြားသည်။ အဓိကအားဖြင့် ဓာတ်ငွေ့များနှင့် အရည်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့်<ref name="c102">{{cite web | title=Neptune | website=NASA Science | date=10 November 2017 | url=https://science.nasa.gov/neptune/neptune-facts/ | access-date=19 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240722143724/https://science.nasa.gov/neptune/neptune-facts/ | archive-date=22 July 2024 | url-status=live}}</ref> ၎င်းတွင် ကွဲကွဲပြားပြား မြင်သာထင်သာရှိသော ခိုင်မာသည့် မျက်နှာပြင် မရှိပေ။ နက်ပကျွန်းသည် နေကို ၁၆၄.၈ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအရ အကွာအဝေး [[AU|နက္ခတ္တယူနစ်]] ၃၀.၁ AU (ကီလိုမီတာ ဘီလီယံ ၄.၅၊ မိုင် ဘီလီယံ ၂.၈) ဖြင့် လှည့်ပတ်သည်။ ၎င်းကို ရောမတို့၏ ပင်လယ်ဘုရားကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားပြီး နက်ပကျွန်း၏ သုံးချွန်ဆံခြစ် (trident) ကို ကိုယ်စားပြုသည့် နက္ခတ္တဗေဒ သင်္ကေတ [[file:Uranus monogram (fixed width).svg|16px|♅]]ရှိသည်။ နက်ပကျွန်းကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်ဘဲ လက်တွေ့စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများအရ ကနဦး ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း မရှိခဲ့သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းအစား ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော မမျှော်လင့်ဘဲ ပြောင်းလဲမှုများက ၎င်း၏ ပတ်လမ်းသည် မသိရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု အဲလက်စ်စစ် ဘူဗာ (Alexis Bouvard) က ယူဆချက်ထုတ်ရန် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဘူဗာ ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) နှင့် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) တို့က ၎င်း၏ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို အခြေခံ၍ နက်ပကျွန်း၏ တည်နေရာကို တစ်သီးတခြားစီဖြင့် သင်္ချာနည်းအရ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာ၏ ဒီဂရီဝက်အတွင်း၌ ဂျိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) က ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နက်ပကျွန်းကို အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် တိုက်ရိုက် စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော ထရီတွန် (Triton) ကို မကြာမီမှာပင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဂြိုဟ်ရံလများကိုမူ ၂၀ ရာစုတိုင်အောင် မှန်ပြောင်းဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ကမ္ဘာမှ ၎င်း၏ အကွာအဝေးကြောင့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားမှာ သေးငယ်ပြီး နေမှ ဝေးကွာမှုကြောင့် မှိန်ဖျော့နေခြင်းက ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မှန်ပြောင်းများဖြင့် လေ့လာရန် ခက်ခဲစေသည်။ ဟာဘယ် အာကာသမှန်ပြောင်း နှင့် adaptive optics ပါရှိသော မြေပြင်အခြေစိုက် ကြီးမားသည့် အဝေးမှန်ပြောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာမှသာလျှင် အသေးစိတ် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် နက်ပကျွန်းဆီသို့ ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့သော [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] သည် ယခုတိုင် ထိုဂြိုဟ်သို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် တစ်ခုတည်းသော အာကာသယာဉ် ဖြစ်ဆဲဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20141018-KC">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Dark Spots in Our Knowledge of Neptune |url=https://www.nytimes.com/2014/08/19/science/dark-spots-in-our-knowledge-of-neptune.html |date=18 October 2014 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=21 October 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028062618/http://www.nytimes.com/2014/08/19/science/dark-spots-in-our-knowledge-of-neptune.html |archive-date=28 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/neptune/exploration?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Neptune&category=33|title=Exploration {{!}} Neptune|website=NASA Solar System Exploration|date=10 November 2017 |access-date=3 February 2020|quote="In 1989, NASA's Voyager 2 became the first-and only-spacecraft to study Neptune up close."|archive-date=17 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717140051/https://solarsystem.nasa.gov/planets/neptune/exploration/?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Neptune&category=33|url-status=live}}</ref> [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များ]] ([[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]) ကဲ့သို့ပင် နက်ပကျွန်း၏ လေထုသည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယမ်]]တို့အပြင် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]]တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]စသည့် ရေခဲအချိုးအစား ပိုမို မြင့်မားစွာ ပါဝင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်းကို အဓိကအားဖြင့် ရေခဲနှင့် ကျောက်သားတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဂြိုဟ်နှစ်စင်းစလုံးကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ရန် ''ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ'' ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်ကြသည်။ အချိန်အကြာကြီး အသွင်အပြင် ကင်းမဲ့နေတတ်သော ယူရေးနပ်စ်၏ ပြင်းထန်သော ရာသီဥတု လက္ခဏာများနှင့် မတူဘဲ နက်ပကျွန်း၏ လေထုတွင် တက်ကြွပြီး တစ်သမတ်တည်း မြင်သာထင်သာရှိသော ရာသီဥတု ပုံစံများ ရှိသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ဂျူပီတာပေါ်ရှိ ဧရာမ အနီရောင်အစက်အပြောက်နှင့် ဆင်တူသော ဧရာမ အမည်းစက်ကြီး (Great Dark Spot) တစ်ခုကို ဂြိုဟ်၏ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုသစ်လွင်သော ပင်မအမည်းစက်အသစ်နှင့် ပိုမိုသေးငယ်သော အမည်းစက်များကို ဖော်ထုတ်လေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။ ဤရာသီဥတု ပုံစံများကို နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း မည်သည့်ဂြိုဟ်တွင်မဆို အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်သည့် တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၂,၁၀၀ (မီတာ/စက္ကန့် ၅၈၀၊ မိုင် ၁,၃၀၀) အထိ တိုက်ခတ်သော လေပြင်းများက မောင်းနှင်ပေးနေသည်။<ref name="Suomi1991">{{Cite journal |last1=Suomi |first1=V. E. |last2=Limaye |first2=S. S. |last3=Johnson |first3=D. R. |date=22 February 1991 |title=High Winds of Neptune: A Possible Mechanism |journal=[[:en:Science (journal)|Science]] |volume=251 |issue=4996 |pages=929–932 |bibcode=1991Sci...251..929S |doi=10.1126/science.251.4996.929 |pmid=17847386 }}</ref> နေနှင့် အလွန်ဝေးကွာသောကြောင့် နက်ပကျွန်း၏ အပြင်ဘက်လေထုသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အအေးဆုံးနေရာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး တိမ်ထိပ်ဖျားများ၏ အပူချိန်မှာ ကယ်လ်ဗင် ၅၅ (ဖာရင်ဟိုက် -၃၆၁ ဒီဂရီ၊ ဆဲလ်စီးယက် -၂၁၈ ဒီဂရီ) အထိ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ဗဟိုကျသော အပူချိန်မှာ ခန့်မှန်းခြေ ကယ်လ်ဗင် ၅,၄၀၀ (ဆဲလ်စီးယက် ၅,၁၀၀၊ ဖာရင်ဟိုက် ၉,၃၀၀) ရှိသည်။ နက်ပကျွန်းတွင် ၁၉၈၄ ခုနှစ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ က အတည်ပြုပေးခဲ့သော အားပျော့ပြီး အပိုင်းပိုင်းကွဲနေသည့် ကွင်းစနစ် ရှိသည်။<ref name=ring1/> ==ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု== [[File:Urbain Le Verrier.jpg|thumb||upright|left|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ အာဘိန်လီ ဗဲရီယာ]] နက်ပကျွန်းကို တိုက်ရိုက် မစောင့်ကြည့်ရသေးမီကပင် သင်္ချာနည်းအရ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) ၏ ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်အရ လီ ဗာရီယာ၏ တွက်ချက်မှုများကို အခြေခံကာ ဘာလင် နက္ခတ္တလေ့လာရေးစခန်းတွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) က ဟိုင်းရစ်ချ် လူးဝစ် ဒ်အာရက်စ် (Heinrich Louis d'Arrest) ၏ အကူအညီဖြင့် ၁၈၄၆ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီ နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ (autumnal equinox) စက်တင်ဘာ ၂၃ ရက်မှ ၂၄ ရက်ညတွင် အဓိကဂြိုဟ်ကြီးတစ်စင်း တည်ရှိနေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သော မှန်ပြောင်းဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံပညာ၏ ရင်ခုန်စရာအကောင်းဆုံး အခိုက်အတန့်တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[နယူတန်]]၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ သီအိုရီအတွက် ထင်ရှားသော အတည်ပြုချက်တစ်ခုလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖရန်ဆွာ အာရာဂို (François Arago) ၏ သင့်လျော်သော အသုံးအနှုန်းအရ လီ ဗာရီယာသည် ''သူ၏ ဘောပင်ဖျားဖြင့်'' ဂြိုဟ်တစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်ပါက ၎င်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ယင်းကို ယခင်က အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း အသိအမှတ်မပြုခဲ့ကြကြောင်းနှင့် ၎င်း၏ တည်နေရာနှင့် ပတ်သက်၍ စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုဆီသို့ မရောက်ရှိခဲ့သော တွက်ချက်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် အခြားသူများလည်း ရှိခဲ့ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ်ရောက်ချိန်တွင် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]အား [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍ ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးနီးပါးကို လှည့်ပတ်ပြီးစီးခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် နယူတန်၏ စကြဝဠာ ဆွဲငင်အားဥပဒေဖြင့် လုံးဝရှင်းပြ၍မရနိုင်သော မမှန်ကန်မှု အစဉ်လိုက်များကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း အဆိုပါ မမှန်ကန်မှုများကို ပိုမိုဝေးကွာပြီး မသိရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အားက နေကို ပတ်နေသည့် ၎င်း၏ လမ်းကြောင်းကို အနှောင့်အယှက်ပေးနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဆိုပါက ဖြေရှင်းနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် ပါရီမြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) နှင့် ကိန်းဘရစ်ချ်မြို့မှ ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) တို့သည် ထိုကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်၏ သဘောသဘာဝနှင့် တည်နေရာကို ဆုံးဖြတ်ရန် သီးခြားစီ တွက်ချက်မှုများကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ လီ ဗာရီယာ၏ အောင်မြင်မှုက ဦးစားပေးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ တင်းမာသော နိုင်ငံတကာ အငြင်းပွားမှုကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှ တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်ချုပ် (Astronomer Royal) ဖြစ်သူ ဂျော့ချ် အေရီ (George Airy) က အဒမ်စ်သည်လည်း ဂြိုဟ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမည့်အကြောင်းကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့ဖူးကြောင်း ကြေညာခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော်ငြားလည်း တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) သည် ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် အဒမ်စ်ကို ဖော်ပြခြင်းမရှိဘဲ လီ ဗာရီယာ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ကော့ပလေ ဆုတံဆိပ် (Copley medal) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် တော်ဝင်အသင်းသည် ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် အဒမ်စ်အား ကော့ပလေကိုလည်း ဆုတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ ==ဖွဲ့စည်းပုံ== [[File:Neptune,_Earth_size_comparison_true color.jpg|thumb|left|ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား အရွယ်အစားနှိုင်းယှဉ်ပြပုံ]] နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏လေထု (ဂြိုဟ်၏အပေါ်တွင်လွှင့်မျောနေသော ဓာတ်ငွေ့အလွှာ) မှာ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ဓာတ်ငွေ့ နှင့် ဟီလီယံဓာတ်ငွေ့တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မီသိန်းဓာတ်အနည်းငယ်မျှပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဂြိုဟ်၏အရောင်မှာ အပြာရောင်ဖြစ်နေသည်။<ref name=bluecolour>{{cite web |first=Kirk |last=Munsell |author2=Smith, Harman |author3=Harvey, Samantha |date=13 November 2007 |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong |title=Neptune overview |work=Solar System Exploration |publisher=NASA |accessdate=20 February 2008 |archivedate=3 March 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303045911/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong }}</ref> နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြာရောင်မှာ မီသိန်းဓာတ်ငွေ့ ဆတူမျှပါရှိသော ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်၏အပြာရောင်ထက် များစွာပို၍တောက်ပသည်။ ထို့ကြောင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် အပြာရောင်တောက်ပခြင်းမှာ အခြားအကြောင်းများလည်း ရှိနိုင်သည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တိုက်ခတ်သော လေမှာ နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းရှိ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်ပြီး အမြန်ဆုံးအနေနှင့် တစ်နာရီလျှင် ၂၁၀၀ ကီလိုမီတာနှုန်း (မိုင် ၁၃၀၀ နှုန်း) အထိတိုက်ခတ်သည်ဟု တိုင်းတာရရှိသည်။<ref name="Suomi1991"> {{cite journal |last=Suomi |first=V. E. |author2=Limaye, S. S. |author3=Johnson, D. R. |date=1991 |title=High Winds of Neptune: A possible mechanism |url=https://archive.org/details/sim_science_1991-02-22_251_4996/page/928 |journal=Science |volume=251 |issue=4996 |pages=929–932 |doi=10.1126/science.251.4996.929 |pmid=17847386 |bibcode=1991Sci...251..929S }}</ref> နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်သည် [[ကမ္ဘာ]]ဂြိုဟ်ထက် ၁၇ ဆပိုမိုကြီးမားသော်လည်း [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ ၁၉ ပုံတစ်ပုံသာ ရှိသည်။<ref>{{cite web | last = Williams|first = David R. | date = 29 November 2007 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/ | title = Planetary Fact Sheet&nbsp;– Metric|publisher=NASA | accessdate = 13 March 2008 }}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Proteus (Voyager 2).jpg|thumb|left|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ပရိုသီယပ်စ်]] နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်ရံလ ၁၄ စင်းရှိသည်။ <ref name="fact" /><ref>[http://www.news.com.au/technology/sci-tech/hubble-space-telescope-discovers-fourteenth-tiny-moon-orbiting-neptune/story-fn5fsgyc-1226679913807 Hubble Space Telescope discovers fourteenth tiny moon orbiting Neptune | Space, Military and Medicine]. News.com.au (16 July 2013). Retrieved on 28 July 2013.</ref> [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]] (Triton)သည် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ထိုဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၁၇ ရက်အကြာတွင် [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]]ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တချိန်တုန်းကမူ [[ကျူးပါး ခါးပတ်]]ထဲမှ ဂြိုဟ်သိမ်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့နိုင်ကောင်းပါသည်။<ref>{{cite journal |first=Craig B.|last=Agnor|author2=Hamilton, Douglas P. |title=Neptune's capture of its moon Triton in a binary–planet gravitational encounter |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-11_441_7090/page/192|journal=Nature|date=2006 |volume=441|issue=7090|pages=192–194 |doi=10.1038/nature04792 |publisher=Nature Publishing Group |pmid=16688170|bibcode=2006Natur.441..192A}}</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ထရိုင်တွန်သည် [[ကမ္ဘာ]]မြေနှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထရိုင်တွန်သည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၃.၆ [[ဘီလီယံ]]အကြာတွင် ကျိုးကြေပျက်စီးသွားမည်ဖြစ်သည်။]<ref>{{cite journal |first1=Christopher F. |last1=Chyba |last2=Jankowski |first2=D. G. |last3=Nicholson |first3=P. D. |title = Tidal evolution in the Neptune-Triton system |journal = Astronomy and Astrophysics |date = 1989|volume = 219 |issue = 1–2|pages=L23–L26 |bibcode = 1989A&A...219L..23C |publisher=EDP Sciences}}</ref> ထရိုင်တွန်၏ ပတ်လမ်းမှာ အခြားသာမန်ဂြိုဟ်ရံလများနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက် ပတ်လမ်းအတိုင်း ၂၃ ဒီဂရီတိမ်းစောင်းလျက် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား လှည့်ပတ်နေသည်။ ထရိုင်တန်သည် ကျွန်တော်တို့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ရံလနှင့် [[ပလူတို]]ဂြိုဟ်သိမ်ထက်ပင် ကြီးမားသည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အခြားဒုတိယအကြီးဆုံးဂြိုဟ်ရံလမှာ [[နီရီး (ဂြိုဟ်ရံလ)|နီရီး]] (Nereid) ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဗွိင်ယေဂျာ ၂ မှ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ နီးရီးဂြိုဟ်ရံလသည် ထရိုင်တွန်၏ ဝ.၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသော ထုထည်သာ ရှိသည်။ အခြားသော ပုံစံမမှန်သော အတွင်းဘက်ဂြိုဟ်ရံလများအား ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်မှ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးနှင့် အသေးငယ်ဆုံးသော ဂြိုဟ်ရံလကိုမူ ၂ဝ၁၃ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ==လက်ရှိအခြေနေ== [[File:New Webb Image Captures Clearest View of Neptune’s Rings in Decades.png|thumb|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ခါးပတ်ကွင်းအား [[ဂျိန်စ်းဝဘ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ရပုံ]] ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်သည် သူ၏နေပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ထူးခြားသော ရွေ့လျားမှုများကြောင့် အာကာသပညာရှင်များသည် ဂြိုဟ်အသစ်ကို ရှာဖွေစေခဲ့သည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်]]တစ်စင်းကသာ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ရက်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သေးသည်။ တစ်ခါတုန်းက နတ်ပကျွန်းမှာ အလွန်ကြီးမားတဲ့မုန်တိုင်း "မဟာမှောင်မဲသောအစက်"ဟု လူသိတဲ့မုန်တိုင်းကို ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်က ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှာ တွေ့ခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အမှောင်စက်ကြီးအား ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် မြင်ခဲ့ရသည် မဟုတ်ပါ။ ထိုအချိန်နောက်ပိုင်းကတည်းက အသစ်သော အစက်များကိုလည်း မြင်ခဲ့ရသည်။ အဘယ်ကြောင့် အမည်းစက် ပျောက်ကွယ်ခဲ့သည်ကိုမူ မသိရပေ။ [[နာဆာ]]၏ အနာဂတ်အာကာသယာဉ်များက နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိရန် အကြံပေးထားသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|2}} == အခြား ကြည့်ရန် == * [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] == ပြင်ပ လင့် == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html NASA's Neptune fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |date=1 July 2010 }} * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune Neptune Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213204351/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune |date=13 December 2006 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/NeptuneTrojans.html MPC's List Of Neptune Trojans] * [http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html Planets - Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606055326/http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html |date=6 June 2011 }} A kid's guide to Neptune. * [http://www.worldclimatereport.com/index.php/2007/05/08/neptune-news/#more-241 Neptune and global warming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512230322/http://www.worldclimatereport.com/index.php/2007/05/08/neptune-news/#more-241 |date=12 May 2008 }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] mrsu8bqrcpqui1jqhbn1q8bss86hxx3 1057279 1057274 2026-10-11T11:42:02Z Dr Lotus Black 31011 /* ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု */ 1057279 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = နက်ပကျွန်း | symbol = [[File:Neptune symbol (bold).svg|24px|♆]] | image = Neptune Voyager2 color calibrated.png | imagesize = 350px | caption = နက်ပကျွန်း၏ နာမည်ကြီး အမည်းစက်အား မြင်နိုင်သည်။ | discovery = yes | discoverer = {{plainlist | * [[Urbains Le Verrier]] * [[:en:Johann Gottfried Galle|Johann Galle]] }} | discovered = ၁၈၄၆ စက်တင်ဘာ ၂၃<ref name="Hamilton"> {{cite web |first = Calvin J.|last = Hamilton |date = 4 August 2001 |url=http://www.solarviews.com/eng/neptune.htm |title = Neptune |publisher = Views of the Solar System |accessdate = 13 August 2007 }}</ref> | orbit_ref = <ref name=VSOP87> {{cite web |first = Donald K.|last = Yeomans |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=8 |title = HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8)|publisher = JPL Horizons On-Line Ephemeris System |accessdate = 18 July 2014 }}</ref> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|30.33|ul=AU}} <br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|4540|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|29.81|u=AU}} <br> ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4460|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|30.110387|u=AU}} <br> ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4504.45|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.009456}} | period = 164.8&nbsp;[[julian year (astronomy)|yr]]<br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|60182|u=days}}}}<br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|89666}}}}&nbsp;Neptunian [[:en:solar day]]s<ref name="planet_years"> {{cite web |last = Seligman |first = Courtney |url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm |title = Rotation Period and Day Length |accessdate = 13 August 2009 }}</ref> | synodic_period = 367.49&nbsp;days<ref name="fact">{{cite web |last = Williams |first = David R. |date = 1 September 2004 |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |title = Neptune Fact Sheet |publisher = NASA |accessdate = 14 August 2007 |archive-date = 1 July 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html }}</ref> | avg_speed = 5.43&nbsp;km/s<ref name="fact"/> | inclination = {{val|1.767975|u=°}} to [[ecliptic]] <br> 6.43° နေ၏ အီကွေတာသို့ <br> 0.72° to invariable plane<ref name=meanplane>{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> | asc_node = {{val|131.784|u=°}} | arg_peri = {{val|276.336|u=°}} | mean_anomaly = {{val|256.228|u=°}} | satellites = [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၁၄]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0171|0.0013}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24764|15|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/>Refers to the level of {{convert|1|bar|kPa}} atmospheric pressure</ref> <br> 3.883 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24341|30|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> <br> 3.829 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24622|19|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> | surface_area = {{val|7.6183|e=9|u=km2}} <br> 14.98 Earths | volume = {{val|6.254|e=13|u=km3}}<ref name="fact"/> <br> 57.74 Earths | mass = {{val|1.0243|e=26|u=kg}}<ref name="fact"/> <br> 17.147 Earths<br> 5.15{{e|-5}}&nbsp;Suns | density = {{val|1.638|u=g/cm3}}<ref name="fact"/> | surface_grav = 11.15&nbsp;[[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact"/> <br> 1.14&nbsp;''[[:en:g-force|g]]'' | escape_velocity = 23.5&nbsp;km/s<ref name="fact"/> | sidereal_day = 0.6713&nbsp;day<ref name="fact"/> <br> 16&nbsp;h 6&nbsp;min 36&nbsp;s | rot_velocity = 2.68&nbsp;km/s <br> {{nowrap|{{val|fmt=commas|9660|u=km/h}}}} | axial_tilt = 28.32° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|19|57|20}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> <br> 299.3° | declination = 42.950°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> | albedo = 0.290 ([[:en:Bond albedo|bond]]) <br> 0.41 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact"/> | magnitude = 8.02 to 7.78<ref name="fact"/> | angular_size = 2.2–2.4″<ref name="fact"/> | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 72&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−201 °C)<ref name="fact"/> | max_temp_1 = | temp_name2 = {{convert|0.1|bar|kPa|abbr=on}} | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 55&nbsp;K<ref name="fact"/> | max_temp = | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Neptune.ogg|ˈ|n|ɛ|p|t|uː|n}}<br>{{IPAc-en|ˈ|n|ɛ|p|tj|uː|n}}<ref> {{cite book |first= Elizabeth |last=Walter |date=21 April 2003 |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary |publisher=Cambridge University Press |edition=2nd | isbn = 978-0-521-53106-1 }}</ref> | adjectives = Neptunian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact"/> | scale_height = 19.7&nbsp;±&nbsp;0.6&nbsp;km | atmosphere_composition = 80 ± 3.2% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂)<br>19 ± 3.2% [[ဟီလီယမ်]] (He)<br>1.5 ± 0.5% [[မီသိန်း]] (CH₄)<br>~0.019% [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD)<br>~0.00015% [[အီသိန်း]] (C₂H₆)<br>'''ရေခဲ''':<br>[[အမိုးနီးယား]] (NH₃)<br> [[ရေ]] (H₂O)<br> [[ammonium hydrosulfide]] (NH₄SH)<br> [[Methane clathrate|methane ice]] (?) (CH₄•5.75H₂O) }} '''နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Neptune}})သည် [[နေ]]ကို လှည့်ပတ်နေသည့် ဂြိုဟ်များအနက် အစွန်ဆုံးနှင့် အဝေးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အချင်းအားဖြင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးဂြိုဟ်၊ ထုထည်အားဖြင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးဂြိုဟ် ဖြစ်ပြီး ဧရာမဂြိုဟ်များအနက် သိပ်သည်းဆ ပိုများသောဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ထုထည်သည် ကမ္ဘာထက် ၁၇ ဆ ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အိမ်နီးချင်း [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]ဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နက်ပကျွန်းသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် အနည်းငယ် ပို၍ သေးငယ်သော်လည်း ထုထည်နှင့် သိပ်သည်းဆမှာ ပိုမိုများပြားသည်။ အဓိကအားဖြင့် ဓာတ်ငွေ့များနှင့် အရည်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့်<ref name="c102">{{cite web | title=Neptune | website=NASA Science | date=10 November 2017 | url=https://science.nasa.gov/neptune/neptune-facts/ | access-date=19 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240722143724/https://science.nasa.gov/neptune/neptune-facts/ | archive-date=22 July 2024 | url-status=live}}</ref> ၎င်းတွင် ကွဲကွဲပြားပြား မြင်သာထင်သာရှိသော ခိုင်မာသည့် မျက်နှာပြင် မရှိပေ။ နက်ပကျွန်းသည် နေကို ၁၆၄.၈ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအရ အကွာအဝေး [[AU|နက္ခတ္တယူနစ်]] ၃၀.၁ AU (ကီလိုမီတာ ဘီလီယံ ၄.၅၊ မိုင် ဘီလီယံ ၂.၈) ဖြင့် လှည့်ပတ်သည်။ ၎င်းကို ရောမတို့၏ ပင်လယ်ဘုရားကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားပြီး နက်ပကျွန်း၏ သုံးချွန်ဆံခြစ် (trident) ကို ကိုယ်စားပြုသည့် နက္ခတ္တဗေဒ သင်္ကေတ [[file:Uranus monogram (fixed width).svg|16px|♅]]ရှိသည်။ နက်ပကျွန်းကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်ဘဲ လက်တွေ့စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများအရ ကနဦး ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း မရှိခဲ့သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းအစား ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော မမျှော်လင့်ဘဲ ပြောင်းလဲမှုများက ၎င်း၏ ပတ်လမ်းသည် မသိရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု အဲလက်စ်စစ် ဘူဗာ (Alexis Bouvard) က ယူဆချက်ထုတ်ရန် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဘူဗာ ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) နှင့် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) တို့က ၎င်း၏ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို အခြေခံ၍ နက်ပကျွန်း၏ တည်နေရာကို တစ်သီးတခြားစီဖြင့် သင်္ချာနည်းအရ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာ၏ ဒီဂရီဝက်အတွင်း၌ ဂျိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) က ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နက်ပကျွန်းကို အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် တိုက်ရိုက် စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော ထရီတွန် (Triton) ကို မကြာမီမှာပင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဂြိုဟ်ရံလများကိုမူ ၂၀ ရာစုတိုင်အောင် မှန်ပြောင်းဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ကမ္ဘာမှ ၎င်း၏ အကွာအဝေးကြောင့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားမှာ သေးငယ်ပြီး နေမှ ဝေးကွာမှုကြောင့် မှိန်ဖျော့နေခြင်းက ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မှန်ပြောင်းများဖြင့် လေ့လာရန် ခက်ခဲစေသည်။ ဟာဘယ် အာကာသမှန်ပြောင်း နှင့် adaptive optics ပါရှိသော မြေပြင်အခြေစိုက် ကြီးမားသည့် အဝေးမှန်ပြောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာမှသာလျှင် အသေးစိတ် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် နက်ပကျွန်းဆီသို့ ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့သော [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] သည် ယခုတိုင် ထိုဂြိုဟ်သို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် တစ်ခုတည်းသော အာကာသယာဉ် ဖြစ်ဆဲဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20141018-KC">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Dark Spots in Our Knowledge of Neptune |url=https://www.nytimes.com/2014/08/19/science/dark-spots-in-our-knowledge-of-neptune.html |date=18 October 2014 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=21 October 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028062618/http://www.nytimes.com/2014/08/19/science/dark-spots-in-our-knowledge-of-neptune.html |archive-date=28 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/neptune/exploration?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Neptune&category=33|title=Exploration {{!}} Neptune|website=NASA Solar System Exploration|date=10 November 2017 |access-date=3 February 2020|quote="In 1989, NASA's Voyager 2 became the first-and only-spacecraft to study Neptune up close."|archive-date=17 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717140051/https://solarsystem.nasa.gov/planets/neptune/exploration/?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Neptune&category=33|url-status=live}}</ref> [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များ]] ([[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]) ကဲ့သို့ပင် နက်ပကျွန်း၏ လေထုသည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယမ်]]တို့အပြင် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]]တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]စသည့် ရေခဲအချိုးအစား ပိုမို မြင့်မားစွာ ပါဝင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်းကို အဓိကအားဖြင့် ရေခဲနှင့် ကျောက်သားတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဂြိုဟ်နှစ်စင်းစလုံးကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ရန် ''ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ'' ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်ကြသည်။ အချိန်အကြာကြီး အသွင်အပြင် ကင်းမဲ့နေတတ်သော ယူရေးနပ်စ်၏ ပြင်းထန်သော ရာသီဥတု လက္ခဏာများနှင့် မတူဘဲ နက်ပကျွန်း၏ လေထုတွင် တက်ကြွပြီး တစ်သမတ်တည်း မြင်သာထင်သာရှိသော ရာသီဥတု ပုံစံများ ရှိသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ဂျူပီတာပေါ်ရှိ ဧရာမ အနီရောင်အစက်အပြောက်နှင့် ဆင်တူသော ဧရာမ အမည်းစက်ကြီး (Great Dark Spot) တစ်ခုကို ဂြိုဟ်၏ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုသစ်လွင်သော ပင်မအမည်းစက်အသစ်နှင့် ပိုမိုသေးငယ်သော အမည်းစက်များကို ဖော်ထုတ်လေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။ ဤရာသီဥတု ပုံစံများကို နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း မည်သည့်ဂြိုဟ်တွင်မဆို အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်သည့် တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၂,၁၀၀ (မီတာ/စက္ကန့် ၅၈၀၊ မိုင် ၁,၃၀၀) အထိ တိုက်ခတ်သော လေပြင်းများက မောင်းနှင်ပေးနေသည်။<ref name="Suomi1991">{{Cite journal |last1=Suomi |first1=V. E. |last2=Limaye |first2=S. S. |last3=Johnson |first3=D. R. |date=22 February 1991 |title=High Winds of Neptune: A Possible Mechanism |journal=[[:en:Science (journal)|Science]] |volume=251 |issue=4996 |pages=929–932 |bibcode=1991Sci...251..929S |doi=10.1126/science.251.4996.929 |pmid=17847386 }}</ref> နေနှင့် အလွန်ဝေးကွာသောကြောင့် နက်ပကျွန်း၏ အပြင်ဘက်လေထုသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အအေးဆုံးနေရာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး တိမ်ထိပ်ဖျားများ၏ အပူချိန်မှာ ကယ်လ်ဗင် ၅၅ (ဖာရင်ဟိုက် -၃၆၁ ဒီဂရီ၊ ဆဲလ်စီးယက် -၂၁၈ ဒီဂရီ) အထိ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ဗဟိုကျသော အပူချိန်မှာ ခန့်မှန်းခြေ ကယ်လ်ဗင် ၅,၄၀၀ (ဆဲလ်စီးယက် ၅,၁၀၀၊ ဖာရင်ဟိုက် ၉,၃၀၀) ရှိသည်။ နက်ပကျွန်းတွင် ၁၉၈၄ ခုနှစ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ က အတည်ပြုပေးခဲ့သော အားပျော့ပြီး အပိုင်းပိုင်းကွဲနေသည့် ကွင်းစနစ် ရှိသည်။<ref name=ring1/> ==ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု== [[File:Urbain Le Verrier.jpg|thumb||upright|left|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ အာဘိန်လီ ဗဲရီယာ]] အစောဆုံး အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာခဲ့မှုများအနက် [[ဂယ်လီလီယို]]၏ ၁၆၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နှင့် ၁၆၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက် (ပြက္ခဒိန်အသစ်အရ) တို့တွင် ရေးဆွဲခဲ့သော ပုံစံထုတ်ချက်များတွင် ထိုအချိန်က နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ တည်နေရာများနှင့် ကိုက်ညီနေသော အမှတ်အသားများ ပါဝင်နေသည်။ အဆိုပါ နှစ်ကြိမ်စလုံးတွင် ဂယ်လီလီယိုသည် ညကောင်းကင်ယံ၌ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် အလွန်အမင်း နီးကပ်စွာ (conjunction အနေအထားဖြင့်) ရောက်ရှိလာချိန်တွင် နက်ပကျွန်းကို ရွှေ့လျားခြင်းမရှိသော ကြယ်တစ်စင်းအဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ပုံရသည်။<ref> {{cite book |first=Alan |last=Hirschfeld |title=Parallax: The Race to Measure the Cosmos |date=2001 |publisher=Henry Holt |location=New York, New York |isbn=978-0-8050-7133-7}}</ref> ထို့ကြောင့် ၎င်းကို နက်ပကျွန်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသူအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုပေ။ ၁၆၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ပထမဆုံးအကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့စဉ်က နက်ပကျွန်းသည် ထိုနေ့တွင်မှ ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု (retrograde) စတင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ကောင်းကင်ယံတွင် လုံးဝနီးပါး ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ထင်ရှားသော နောက်ပြန်ရွေ့လျားမှုမှာ ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းက အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်တစ်စင်းကို ကျော်ဖြတ်သွားသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နက်ပကျွန်းသည် ၎င်း၏ နှစ်စဉ် ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု စက်ဝန်းကို အစပြုခါစသာ ရှိသေးသောကြောင့် ဂယ်လီလီယို၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်ဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိရန်မှာ အလွန်ပင် သေးငယ်လွန်းနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Littmann |first=Mark |title=Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System |date=2004 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-43602-9 |location=Mineola, New York}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ဂယ်လီလီယိုသည် သူစောင့်ကြည့်ခဲ့သော ''ကြယ်'' ဆိုသည်မှာ ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ရွေ့လျားသွားခဲ့ကြောင်း အနည်းဆုံးတော့ သတိပြုမိခဲ့ဖွယ်ရှိသည်ဟု ညွှန်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite web |title=Galileo discovered Neptune, new theory claims |first=Robert Roy |last=Britt |date=2009 |work=NBC News |access-date=10 July 2009 |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna31835303 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104140532/http://www.nbcnews.com/id/31835303 |url-status=live }}</ref> ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် အဲလက်စ်စစ် ဘူဗာ (Alexis Bouvard) သည် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ စာရင်းဇယားများကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများအရ အဆိုပါ စာရင်းဇယားများနှင့် သိသာထင်ရှားစွာ ကွာဟနေမှုများကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ယင်းက မသိရှိရသေးသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုမှတစ်ဆင့် ပတ်လမ်းကို အနှောင့်အယှက်ပေးနေသည်ဟူသော ယူဆချက်ကို ဘူဗာ ထုတ်ဖော်လာစေရန် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) သည် သူရရှိထားသော အချက်အလက်များကို အသုံးပြု၍ ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်ချုပ် (Astronomer Royal) ဖြစ်သူ ဆာ ဂျော့ချ် အေရီ (Sir George Airy) ထံမှ အချက်အလက်အပိုများကို တောင်းခံခဲ့ပြီး ဆာ ဂျော့ချ် အေရီက ၁၈၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ယင်းတို့ကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ အဒမ်စ်သည် ၁၈၄၅ မှ ၁၈၄၆ ခုနှစ်အတွင်း ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ ယူရေးနပ်စ်ထက် ကျော်လွန်၍ တည်ရှိနေသော ရှာဖွေမတွေ့သေးသည့် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ တည်နေရာအတွက် ကွဲပြားခြားနားသော ခန့်မှန်းချက် အချို့ကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last1=O'Connor |first1=John J. |last2=Robertson |first2=Edmund F. |date=2006 |title=John Couch Adams' account of the discovery of Neptune |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Extras/Adams_Neptune.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080126124928/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Extras/Adams_Neptune.html |archive-date=26 January 2008 |access-date=18 February 2008 |publisher=University of St Andrews}}{{self-published inline|date=March 2026}}</ref><ref>{{cite journal |first=J. C. |last=Adams |bibcode=1846MNRAS...7..149A |title=Explanation of the observed irregularities in the motion of Uranus, on the hypothesis of disturbance by a more distant planet |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=7 |issue=9 |pages=149–152 |date=13 November 1846 |doi=10.1093/mnras/7.9.149 |doi-access=free }}</ref> အဒမ်စ်နှင့် သီးခြားစီပင် အာဘိန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ၁၈၄၅ မှ ၁၈၄၆ ခုနှစ်အတွင်း ရှာဖွေမတွေ့သေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြနေသည့် သူ၏ ကိုယ်ပိုင် တွက်ချက်မှုများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နိုင်ငံသားချင်းများထံတွင် မည်သည့် စိတ်အားထက်သန်မှုကိုမျှ မဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပေ။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် သံသယရှိဖွယ် ရှာဖွေမတွေ့သေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ လောင်ဂျီကျူ့ (longitude) နှင့် ပတ်သက်၍ လီ ဗာရီယာ၏ ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သော ခန့်မှန်းချက်ကို တွေ့ရှိရပြီး အဒမ်စ်၏ ခန့်မှန်းချက်နှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရှိရသောအခါ အေရီက ဂျိမ်းစ် ချာလစ် (James Challis) အား ယင်းကို ရှာဖွေရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ချာလစ်သည် ဩဂုတ်လနှင့် စက်တင်ဘာလ တစ်ခုလုံးတွင် ကောင်းကင်ယံကို အချည်းနှီး လှည့်လည်ရှာဖွေခဲ့သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ချာလစ်သည် နက်ပကျွန်းကို နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းအား ရှာဖွေတွေ့ရှိသူ ဖြစ်လာမည့် ဂျိုဟန် ဂေါ့တ်ဖရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) ထက် တစ်နှစ်စော၍ ၁၈၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နှင့် ၁၂ ရက်နေ့တို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name=MNRAS7>{{cite journal |first=G.B. |last=Airy |bibcode=1846MNRAS...7..121A |title=Account of some circumstances historically connected with the discovery of the planet exterior to Uranus |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=7 |issue=10 |pages=121–144 |date=13 November 1846 |doi= 10.1093/mnras/7.9.121|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |first=J. |last=Challis |bibcode=1846MNRAS...7..145C |title=Account of observations at the Cambridge observatory for detecting the planet exterior to Uranus |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=7 |issue=9 |pages=145–149 |date=13 November 1846 |doi=10.1093/mnras/7.9.145 |doi-access=free }}</ref> သို့သော်လည်း သူ၏ ခေတ်မမီတော့သော ကြယ်မြေပုံများနှင့် ညံ့ဖျင်းသော စောင့်ကြည့်လေ့လာရေး နည်းစနစ်များကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် လေ့လာဆန်းစစ်မှုများ ပြုလုပ်မှသာ အဆိုပါ စောင့်ကြည့်ချက်များသည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် ဖြစ်ကြောင်း သူ မသိရှိခဲ့ပေ။ ချာလစ်သည် အလွန်အမင်း နောင်တရခဲ့သော်လည်း သူ၏ ပေါ့ဆမှုကို သူ၏ မြေပုံများနှင့် တစ်ချိန်တည်းတွင် လုပ်ဆောင်နေခဲ့ရသည့် ကြယ်တံခွန် လေ့လာစောင့်ကြည့်ရေး လုပ်ငန်းများကြောင့် အာရုံနောက်သွားခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အပြစ်တင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://scihi.org/james-challis-neptune/ |title=James Challis and his failure to discover the planet Neptune |first=Harald |last=Sack |website=scihi.org |date=12 December 2017 |access-date=15 November 2021 |archive-date=15 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115120435/http://scihi.org/james-challis-neptune/ |url-status=live }}</ref><ref name=MNRAS7/><ref>{{cite journal |first=J. G. |last=Galle |bibcode=1846MNRAS...7..153G |title=Account of the discovery of the planet of Le&nbsp;Verrier at Berlin |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=7 |issue=9 |page=153 |date=13 November 1846 |doi=10.1093/mnras/7.9.153|doi-access=free }}</ref> ထိုအချိန်တွင် လီ ဗာရီယာသည် စာတစ်စောင် ပေးပို့ခဲ့ပြီး ဘာလင် နက္ခတ္တလေ့လာရေးစခန်းမှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဂါလီ (Galle) အား လေ့လာရေးစခန်း၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း (refractor) ဖြင့် ရှာဖွေရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ လေ့လာရေးစခန်းမှ ကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သော ဟိုင်းရစ်ချ် ဒီအာရက်စ် (Heinrich d'Arrest) က လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းထားသည့် တည်နေရာဒေသရှိ မကြာသေးမီက ရေးဆွဲထားသော ကောင်းကင်မြေပုံကို လက်ရှိကောင်းကင်ယံနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကာ ရွှေ့လျားခြင်းမရှိသော ကြယ်တစ်စင်းနှင့် မတူဘဲ ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ထူးခြားသော ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှုကို ရှာဖွေနိုင်ကြောင်း ဂါလီအား အကြံပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် ၎င်းသည် လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် ''ဒယ်တာ ကပရီကွန်'' (Delta Capricorn) ၏ အရှေ့ဘက် ၅ ဒီဂရီ တည်နေရာမှ ၁ ဒီဂရီခန့်အကွာ<ref name="auto">{{cite web | url=https://www.space.com/12249-neptune-completes-orbit-discovery-1846.html | title=Neptune Completes First Orbit Since Its Discovery in 1846 | date=12 July 2011 | first=Geoff | last=Gaherty | publisher=space.com | access-date=3 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190825071538/https://www.space.com/12249-neptune-completes-orbit-discovery-1846.html | archive-date=25 August 2019 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last=Levenson |first=Thomas |title=The Hunt for Vulcan ... and how Albert Einstein Destroyed a Planet, Discovered Relativity, and Deciphered the Universe |publisher=Random House |year=2015 |page=38}}</ref>အဒမ်စ်၏ ခန့်မှန်းချက်မှ ၁၂ ဒီဂရီခန့်အကွာနှင့် [[:en:IAU designated constellations|ခေတ်မီ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ အဖွဲ့ချုပ်၏ ကြယ်စုတန်းများ]] နယ်နိမိတ်များအရ [[ကုံ နက္ခတ်တာရာ]]နှင့် [[မကာရ နက္ခတ်တာရာ]]တို့၏ နယ်စပ်ရှိ ကြယ်စုံတွဲဖြစ်သော အိုင်အိုတာ အကွာရီ (Iota Aquarii) ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်နားတွင် နက်ပကျွန်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မည်သူက ဂုဏ်ပြုခံထိုက်သည်နှင့် ပတ်သက်၍ ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိသျှတို့အကြား နိုင်ငံအလိုက် ယှဉ်ပြိုင်လိုစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် လီ ဗာရီယာနှင့် အဒမ်စ်တို့ နှစ်ဦးစလုံးက ပူးတွဲဂုဏ်ပြုခံထိုက်သည်ဟူသော နိုင်ငံတကာ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matt |date=14 September 2015 |title=The gas (and ice) giant Neptune |url=https://www.universetoday.com/tag/urbain-le-verrier/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927053751/https://www.universetoday.com/tag/urbain-le-verrier/ |archive-date=27 September 2023 |access-date=26 April 2024 |website=Universe Today}}</ref> ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဒင်းနစ် ရောလင်းစ် (Dennis Rawlins) က ပူးတွဲရှာဖွေတွေ့ရှိသူအဖြစ် အဒမ်စ်၏ တောင်းဆိုပိုင်ခွင့် ယုံကြည်ကိုးစားနိုင်မှုကို သံသယဖြစ်ဖွယ် ထုတ်ဖော်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ''နက်ပကျွန်း စာတမ်းများ'' (သမိုင်းဝင် စာရွက်စာတမ်းများ) ကို ဂရင်းနစ် တော်ဝင် နက္ခတ္တလေ့လာရေးစခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာစေခဲ့ခြင်းနှင့်အတူ သမိုင်းပညာရှင်များက အဆိုပါကိစ္စရပ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Neptdisc"> {{cite web |last=Kollerstrom |first=Nick |date=2001 |title=Neptune's Discovery. The British Case for Co-Prediction |url=http://www.ucl.ac.uk/sts/nk/neptune/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20051111190351/http://www.ucl.ac.uk/sts/nk/neptune/ |archive-date=11 November 2005 |access-date=19 March 2007 |publisher=University College London}}</ref><ref>{{Cite magazine |last1=Sheehan |first1=William |last2=Kollerstrom |first2=Nicholas |last3=Waff |first3=Craig B. |date=December 2004 |title=The case of the pilfered planet – did the British steal Neptune? |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-case-of-the-pilfered |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110319155153/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-case-of-the-pilfered |archive-date=19 March 2011 |access-date=20 January 2011 |magazine=Scientific American |jstor=26060804}}</ref> ==ဖွဲ့စည်းပုံ== [[File:Neptune,_Earth_size_comparison_true color.jpg|thumb|left|ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား အရွယ်အစားနှိုင်းယှဉ်ပြပုံ]] နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏လေထု (ဂြိုဟ်၏အပေါ်တွင်လွှင့်မျောနေသော ဓာတ်ငွေ့အလွှာ) မှာ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ဓာတ်ငွေ့ နှင့် ဟီလီယံဓာတ်ငွေ့တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မီသိန်းဓာတ်အနည်းငယ်မျှပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဂြိုဟ်၏အရောင်မှာ အပြာရောင်ဖြစ်နေသည်။<ref name=bluecolour>{{cite web |first=Kirk |last=Munsell |author2=Smith, Harman |author3=Harvey, Samantha |date=13 November 2007 |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong |title=Neptune overview |work=Solar System Exploration |publisher=NASA |accessdate=20 February 2008 |archivedate=3 March 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303045911/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong }}</ref> နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြာရောင်မှာ မီသိန်းဓာတ်ငွေ့ ဆတူမျှပါရှိသော ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်၏အပြာရောင်ထက် များစွာပို၍တောက်ပသည်။ ထို့ကြောင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် အပြာရောင်တောက်ပခြင်းမှာ အခြားအကြောင်းများလည်း ရှိနိုင်သည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တိုက်ခတ်သော လေမှာ နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းရှိ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်ပြီး အမြန်ဆုံးအနေနှင့် တစ်နာရီလျှင် ၂၁၀၀ ကီလိုမီတာနှုန်း (မိုင် ၁၃၀၀ နှုန်း) အထိတိုက်ခတ်သည်ဟု တိုင်းတာရရှိသည်။<ref name="Suomi1991"> {{cite journal |last=Suomi |first=V. E. |author2=Limaye, S. S. |author3=Johnson, D. R. |date=1991 |title=High Winds of Neptune: A possible mechanism |url=https://archive.org/details/sim_science_1991-02-22_251_4996/page/928 |journal=Science |volume=251 |issue=4996 |pages=929–932 |doi=10.1126/science.251.4996.929 |pmid=17847386 |bibcode=1991Sci...251..929S }}</ref> နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်သည် [[ကမ္ဘာ]]ဂြိုဟ်ထက် ၁၇ ဆပိုမိုကြီးမားသော်လည်း [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ ၁၉ ပုံတစ်ပုံသာ ရှိသည်။<ref>{{cite web | last = Williams|first = David R. | date = 29 November 2007 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/ | title = Planetary Fact Sheet&nbsp;– Metric|publisher=NASA | accessdate = 13 March 2008 }}</ref> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Proteus (Voyager 2).jpg|thumb|left|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ပရိုသီယပ်စ်]] နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်ရံလ ၁၄ စင်းရှိသည်။ <ref name="fact" /><ref>[http://www.news.com.au/technology/sci-tech/hubble-space-telescope-discovers-fourteenth-tiny-moon-orbiting-neptune/story-fn5fsgyc-1226679913807 Hubble Space Telescope discovers fourteenth tiny moon orbiting Neptune | Space, Military and Medicine]. News.com.au (16 July 2013). Retrieved on 28 July 2013.</ref> [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]] (Triton)သည် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ထိုဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၁၇ ရက်အကြာတွင် [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]]ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ တချိန်တုန်းကမူ [[ကျူးပါး ခါးပတ်]]ထဲမှ ဂြိုဟ်သိမ်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့နိုင်ကောင်းပါသည်။<ref>{{cite journal |first=Craig B.|last=Agnor|author2=Hamilton, Douglas P. |title=Neptune's capture of its moon Triton in a binary–planet gravitational encounter |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2006-05-11_441_7090/page/192|journal=Nature|date=2006 |volume=441|issue=7090|pages=192–194 |doi=10.1038/nature04792 |publisher=Nature Publishing Group |pmid=16688170|bibcode=2006Natur.441..192A}}</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ထရိုင်တွန်သည် [[ကမ္ဘာ]]မြေနှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထရိုင်တွန်သည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၃.၆ [[ဘီလီယံ]]အကြာတွင် ကျိုးကြေပျက်စီးသွားမည်ဖြစ်သည်။]<ref>{{cite journal |first1=Christopher F. |last1=Chyba |last2=Jankowski |first2=D. G. |last3=Nicholson |first3=P. D. |title = Tidal evolution in the Neptune-Triton system |journal = Astronomy and Astrophysics |date = 1989|volume = 219 |issue = 1–2|pages=L23–L26 |bibcode = 1989A&A...219L..23C |publisher=EDP Sciences}}</ref> ထရိုင်တွန်၏ ပတ်လမ်းမှာ အခြားသာမန်ဂြိုဟ်ရံလများနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက် ပတ်လမ်းအတိုင်း ၂၃ ဒီဂရီတိမ်းစောင်းလျက် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား လှည့်ပတ်နေသည်။ ထရိုင်တန်သည် ကျွန်တော်တို့ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ရံလနှင့် [[ပလူတို]]ဂြိုဟ်သိမ်ထက်ပင် ကြီးမားသည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အခြားဒုတိယအကြီးဆုံးဂြိုဟ်ရံလမှာ [[နီရီး (ဂြိုဟ်ရံလ)|နီရီး]] (Nereid) ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဗွိင်ယေဂျာ ၂ မှ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ နီးရီးဂြိုဟ်ရံလသည် ထရိုင်တွန်၏ ဝ.၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသော ထုထည်သာ ရှိသည်။ အခြားသော ပုံစံမမှန်သော အတွင်းဘက်ဂြိုဟ်ရံလများအား ၂ဝဝ၂ ခုနှစ်မှ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးနှင့် အသေးငယ်ဆုံးသော ဂြိုဟ်ရံလကိုမူ ၂ဝ၁၃ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ==လက်ရှိအခြေနေ== [[File:New Webb Image Captures Clearest View of Neptune’s Rings in Decades.png|thumb|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ခါးပတ်ကွင်းအား [[ဂျိန်စ်းဝဘ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ရပုံ]] ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်သည် သူ၏နေပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ထူးခြားသော ရွေ့လျားမှုများကြောင့် အာကာသပညာရှင်များသည် ဂြိုဟ်အသစ်ကို ရှာဖွေစေခဲ့သည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်]]တစ်စင်းကသာ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ရက်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သေးသည်။ တစ်ခါတုန်းက နတ်ပကျွန်းမှာ အလွန်ကြီးမားတဲ့မုန်တိုင်း "မဟာမှောင်မဲသောအစက်"ဟု လူသိတဲ့မုန်တိုင်းကို ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်က ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှာ တွေ့ခဲ့သည်။ မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အမှောင်စက်ကြီးအား ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် မြင်ခဲ့ရသည် မဟုတ်ပါ။ ထိုအချိန်နောက်ပိုင်းကတည်းက အသစ်သော အစက်များကိုလည်း မြင်ခဲ့ရသည်။ အဘယ်ကြောင့် အမည်းစက် ပျောက်ကွယ်ခဲ့သည်ကိုမူ မသိရပေ။ [[နာဆာ]]၏ အနာဂတ်အာကာသယာဉ်များက နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိရန် အကြံပေးထားသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|2}} == အခြား ကြည့်ရန် == * [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] == ပြင်ပ လင့် == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html NASA's Neptune fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |date=1 July 2010 }} * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune Neptune Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213204351/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune |date=13 December 2006 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/NeptuneTrojans.html MPC's List Of Neptune Trojans] * [http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html Planets - Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606055326/http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html |date=6 June 2011 }} A kid's guide to Neptune. * [http://www.worldclimatereport.com/index.php/2007/05/08/neptune-news/#more-241 Neptune and global warming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512230322/http://www.worldclimatereport.com/index.php/2007/05/08/neptune-news/#more-241 |date=12 May 2008 }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] 6x5qao9mqprze3m7bhlgmbjk9dpgwf5 0 2893 1057164 1048295 2026-10-10T18:39:45Z Dr Lotus Black 31011 /* ကိုးကား */ 1057164 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ပလူတို | symbol = [[File:Pluto symbol (large orb, bold).svg|24px|⯓]] | image = [[File:Pluto in True Color - High-Res.jpg|280px]] | caption = ''[[New Horizons]]'' အာကာသယဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ပလူတိုဂြိုဟ်{{efn|name = caption|This is a Digital compositing of four near-true color photographs taken by the ''[[New Horizons]]'' spacecraft on July 14, 2015 from a distance of {{convert|450,000|mi|km|disp=flip|abbr=on}}. The most prominent feature in the image, the bright, youthful plains of Tombaugh Regio and Sputnik Planum, can be seen at lower right. It contrasts the darker, more cratered terrain of Cthulhu Regio at lower left. Because of Pluto's 119.591° tilt at its axis, the southern hemisphere is barely visible in this image; the equator runs through Cthulhu and the southern parts of Sputnik Planum.}} | discovery = yes | discoverer = Clyde Tombaugh | discovered = February 18, 1930 | mp_name = '''134340 Pluto''' | named_after = ပလူတို | mp_category = {{plainlist | * [[ဂြိုဟ်ပု]] * Trans-Neptunian object * Plutoid * [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] အရာဝတ္ထု * Plutino }} | orbit_ref =<ref name="TOP2013" />{{efn|name = MeanElements|The mean elements here are from the Theory of the Outer Planets (TOP2013) solution by the Institut de mécanique céleste et de calcul des éphémérides (IMCCE). They refer to the standard equinox J2000, the barycenter of the Solar System, and the epoch J2000.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * {{val|49.319|ul=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|7378.07|u=Gm}}}}) * February, 2114 }} | perihelion = {{plainlist | * {{val|29.656|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4436.4|u=Gm}}}}) * (September 5, 1989)<ref name="jpl-ssd-horizons" /> }} | semimajor = {{plainlist | * {{val|39.54|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|5915|u=Gm}}}}) }} | eccentricity = {{val|0.24905}} | inclination = {{plainlist | * {{val|17.1405|u=°}} * (11.88° နေ၏ အီကွေတာဆီသို့) }} | asc_node = {{val|110.299|u=°}} | arg_peri = {{val|113.834|u=°}} | period = {{plainlist | * {{val|248.00}} [[:en:julian year (astronomy)|years]]<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|90581|u=days}}}}<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|14164.4}}}} Plutonian solar days<ref name="planet_years" /> }} | synodic_period = 366.73 days<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | avg_speed = 4.67&nbsp;km/s<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | mean_anomaly = {{val|14.53|u=[[:en:Degree (angle)|deg]]}} | satellites = [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၅]] စင်း | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|1187|4|u=km}}}}<ref name="Stern2015">{{cite journal |last1=Stern |first1=S. A. |displayauthors=etal |title=The Pluto system: Initial results from its exploration by New Horizons |url=http://www.sciencemag.org/content/350/6258/aad1815/T1.expansion.html |journal=Science |date=2015 |volume=350 |issue=6258 |pages=249–352 |doi=10.1126/science.aad1815 |bibcode=2015Sci...350.1815S |pmid=26472913 |arxiv=1510.07704}}</ref> * 0.18 [[ကမ္ဘာ အချင်းဝက်|ကမ္ဘာ]] }} | surface_area = {{plainlist | * {{val|1.77|e=7|u=km2}}{{efn|name=Surface area}} * 0.035 ကမ္ဘာ }} | volume = {{plainlist | * {{val|7.006|0.071|e=9|u=km3}}{{efn|name=Volume}} * {{val|0.00647|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.303|0.003|e = 22|u=kg}}<ref name="Stern2015" /><!-- Calculated from GM=869.6 ± 1.8 km3 s–2 --> * {{val|0.00218|u=[[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|ကမ္ဘာ]]}} * 0.177 [[လဒြပ်ထု|လကမ္ဘာ]] }} | density = {{val|1.860|0.013|u=g/cm3}}<ref name="Stern2015" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|0.620|}} [[အလျင်|m/s²]]{{efn|name = Surface gravity}} * 0.063 [[:en:g-force|g]] }} | escape_velocity = {{val|1.212}}&nbsp;km/s{{efn|name = Escape velocity}} | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|6.387230|u=day}} * 6 d, 9 h, 17&nbsp;m, 36 s }} | rot_velocity = 47.18&nbsp;km/h | axial_tilt = {{val|119.591|0.014|u=°}} (to orbit)<ref name="Young2007">{{cite journal | bibcode = 2007DPS....39.6205Y | title = Pluto's Radius | last = Young | first = Eliot F. | last2 = Young | first2 = Leslie A. | last3 = Buie | first3 = Marc W. | journal = American Astronomical Society, DPS meeting No. 39, #62.05; Bulletin of the American Astronomical Society | volume = 39 | page = 541 | date = 2007 }}</ref>{{efn|name = Axial tilt}} | right_asc_north_pole = 132.993°<ref name="Archinal" /> | declination = −6.163°<ref name="Archinal" /> | albedo = 0.49 to 0.66 ([[:en:Geometric albedo|geometric]], varies by 35%)<ref name="Pluto Fact Sheet" /><ref name="Hamilton" /> | magnitude = 13.65<ref name="Pluto Fact Sheet" /> to 16.3<ref name="AstDys-Pluto" /> <br /> (mean is 15.1)<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | abs_magnitude = −0.7<ref name="jpldata" /> | angular_size = 0.06″ to 0.11″<ref name="Pluto Fact Sheet" />{{efn|name = Angular size}} | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Pluto.ogg|ˈ|p|l|uː|t|oʊ}} | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်|Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K (−229 °C) | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 1.0 [[:en:pascal (unit)|Pa]] (2015)<ref name=Stern2015/><ref>{{cite news |last=Amos |first=Jonathan |url=http://www.bbc.com/news/science-environment-33657447 |title=New Horizons: Pluto may have 'nitrogen glaciers' |work=BBC News |date=July 23, 2015 |accessdate=July 26, 2015 |quote=It could tell from the passage of sunlight and radiowaves through the Plutonian "air" that the pressure was only about 10 microbars at the surface }}</ref> | atmosphere_composition = [[နိုက်ထရိုဂျင်]]၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]]<ref name="Physorg April 19, 2011" /> | note = no | scale_height = | flattening = <1%<ref name="Stern2015" /> }} '''ပလူတို''' ({{lang-en|Pluto}}; သင်္ကေတ: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> ၎င်း [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433 |edition= 2 |page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433/page/n78 64] |publisher=Elsevier}}</ref>) သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျောက်သား နှင့် ရေခဲတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အလွန်အေးပြီး အပူချိန် အနှုတ် ၂၁၈ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၃၆၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ အနှုတ် ၂၄၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၄၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိရှိသည်။ ပလူတိုသည် ၂၃၉၀ [[ကီလိုမီတာ]]အချင်းရှိပြီး [[လကမ္ဘာ]] ၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံမျှရှိကာ [[ကမ္ဘာ]]၏ ၅ ပုံ ၁ ပုံမျှရှိသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အလေးချိန်မှာ တန်ချိန် ၁၃ သန်းမျှရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အဆ ၄၆၀ မျှလေးပြီး ကမ္ဘာရံလသည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၅ ဆခွဲမျှလေးသည်။ အရီဇိုးနား ပြည်နယ် Flagstaff ရှိ Lowell observatory မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ကလိုက်တွမ်ဘော့ (Clyde Tombaugh) မှ ပလူတိုဂြိုဟ်ကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ရောမငရဲနှင့်ဆိုင်သော နတ်ဘုရား ပလူတို၏ အမည်ကို ပေးခဲ့သည်။ ထိုအမည်ကို အကြံပြုခဲ့သူမှာ အင်္ဂလန်မှ ဗဲနက်တီယာ ဘာနေး (Venetia Burney) ဖြစ်ပြီး သူမသည် ထိုအချိန်က ၁၁ နှစ် သမီးမျှသာရှိသေးသည်။ ပလူတိုတွင် [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]] (Charon)၊ [[စတိခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|စတိုက်]] (Styrx)၊ [[ခေးဘရောစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကီးဘရော့စ်]] (Kerberos)၊ [[နစ်ခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|နစ်စ်]] (Nix) နှင့် [[ဟိုက်ဒရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဟိုက်ဒရာ]] (Hydra) ဟူသော ဂြိုဟ်ရံလ ၅ ခု ရှိသည်။ ချာရွန်မှာ ၁၁၉၀ ကီလိုမီတာ အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အချင်း၏ တစ်ဝက်မျှရှိသည်။ ပလူတိုနှင့် ချာရွန်တို့သည် တစ်ခုကို တစ်ခု အပြန်အလှန်လှည့်ပတ်နေကြပြီး ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား ၂ ခုပမာရှိသည်။ နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာတို့မှာ ပိုမိုသေးငယ်ပြီး ၄၅ ကီလိုမီတာမှ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ အတွင်းသာ ကျယ်ဝန်းသော အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်မှ ၄၄၀၀၀ ကီလိုမီတာမျှ ကွာဝေးသည်။ ချာရွန်ကို ၁၉၇၈ ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ [[နေအဖွဲ့အစည်း]] အတွင်းတွင် ဂြိုဟ် ၈ ခု ရှိသည်။ ပလူတိုသည် ထိုဂြိုဟ် ၈ ခုနှင့် လွန်စွာမှပင် ကွဲပြားခြားနား နေသည်။ ၎င်းသည် အခြားဂြိုဟ်များထက် သေးငယ်နေပြီး နေ၏ ပတ်လည်တွင် ပုံစံကွဲပြားသော လမ်းကြောင်းဖြင့် သွားလာနေသည်။ ပလူတိုသည် ၎င်း သွားလာသော လမ်းကြောင်းကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ထက် ပို၍ နေနှင့် နီးကပ်နေလေ့ ရှိသည်။ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်များစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခဲ့သော အချိန်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်|မာကျူရီဂြိုဟ်]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ အသေးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်လာသည်။ မာကျူရီဂြိုဟ်သည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၂ ဆမျှ ပို၍ ကျယ်ဝန်းပြီး ဒြပ်ထု ပမာဏမှာ ပလူတိုထက် ၂၅ဆမျှ ပိုသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်အား ၉ ခုမြောက် ဂြိုဟ်အဖြစ် သတ်မှတ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း ကျူးပါး ခါးပတ်မှ ပလူတိုထက် ပိုကြီးသောဂြိုဟ်များအား ထပ်မံတွေရှိခဲ့သောကြောင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံတကာ အာကာသ အဖွဲ့အစည်းမှ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်ဟု မသတ်မှတ်သင့်တော့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ပလူတိုအား ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သင့်သည်ဟု သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="BBC-Akwagyiram 2005-08-02">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm | title = Farewell Pluto? | first = Alexis | last = Akwagyiram | work = BBC News | date = August 2, 2005 | accessdate = March 5, 2006 }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၄ တွင် [[New Horizons]] အာကာသယာဉ်သည် ပလူတိုအနီးဖြတ်၍ပျံသန်းသည့် ပထမဆုံးယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="NYT-20150714-kc">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=NASA's New Horizons Spacecraft Completes Flyby of Pluto |url=http://www.nytimes.com/2015/07/15/science/space/nasa-new-horizons-spacecraft-reaches-pluto.html |date=July 14, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 14, 2015}}</ref><ref name="AP-20150714">{{cite news |last=Dunn |first=Marcia |title=Pluto close-up: Spacecraft makes flyby of icy, mystery world |url=http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html |date=July 14, 2015 |work=AP News |accessdate=July 14, 2015 |archivedate=16 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716165559/http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html }}</ref><ref name="NYT-20150718">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=The Long, Strange Trip to Pluto, and How NASA Nearly Missed It |url=http://www.nytimes.com/2015/07/19/us/the-long-strange-trip-to-pluto-and-how-nasa-nearly-missed-it.html |date=July 18, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 19, 2015}}</ref> ယင်းကဲ့သို့ပျံသန်းစဉ် ပလူတိုအား အသေးစိတ် လေ့လာတိုင်းတာခဲ့သည်။ == မှတ်စုများ == {{notelist| colwidth = 30em| notes = {{efn| name = Surface area| Surface area derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^2</math>'''.}} {{efn| name = Volume| Volume ''v'' derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^3/3</math>'''.}} {{efn| name = Surface gravity| Surface gravity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>GM/r^2</math>.}} {{efn| name = Escape velocity| Escape velocity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>\sqrt{2GM/r}</math>.}} {{efn| name = Axial tilt| Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual tidal locking.}} {{efn| name = Angular size| Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet}} }} == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] * [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] * [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|2 | refs = <ref name="Archinal">{{cite journal |doi = 10.1007/s10569-010-9320-4 |title = Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009 |url = http://astropedia.astrogeology.usgs.gov/alfresco/d/d/workspace/SpacesStore/28fd9e81-1964-44d6-a58b-fbbf61e64e15/WGCCRE2009reprint.pdf |journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume = 109 |issue = 2 |pages = 101–135 |year = 2010 |last1 = Archinal |first1 = Brent A. |last2 = A'Hearn |first2 = Michael F. |last3 = Bowell |first3 = Edward G. |last4 = Conrad |first4 = Albert R. |last5 = Consolmagno |first5 = Guy J. |display-authors = 5 |last6 = Courtin |first6 = Régis |last7 = Fukushima |first7 = Toshio |last8 = Hestroffer |first8 = Daniel |last9 = Hilton |first9 = James L. |last10 = Krasinsky |first10 = George A. |last11 = Neumann |first11 = Gregory A. |last12 = Oberst |first12 = Jürgen |last13 = Seidelmann |first13 = P. Kenneth |last14 = Stooke |first14 = Philip J. |last15 = Tholen |first15 = David J. |last16 = Thomas |first16 = Paul C. |last17 = Williams |first17 = Iwan P. |bibcode = 2011CeMDA.109..101A |access-date = September 26, 2018 |archive-url = https://web.archive.org/web/20160304065344/http://astropedia.astrogeology.usgs.gov/alfresco/d/d/workspace/SpacesStore/28fd9e81-1964-44d6-a58b-fbbf61e64e15/WGCCRE2009reprint.pdf |archive-date = March 4, 2016 }}</ref> <ref name=Grundy_2013>{{cite journal |last1=Grundy |first1=W.M. |last2=Olkin |first2=C.B. |last3=Young |first3=L.A. |last4=Buie |first4=M.W. |last5=Young |first5=E.F. |title=Near-infrared spectral monitoring of Pluto's ices: Spatial distribution and secular evolution |journal=Icarus |date=April 2013 |volume=223 |issue=2 |pages=710–721 |doi=10.1016/j.icarus.2013.01.019 |bibcode=2013Icar..223..710G |arxiv=1301.6284 }}</ref> <ref name="Gugliotta2005">{{Cite news | first = Guy | last = Gugliotta | url = https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/31/AR2005103101426.html | title = Possible New Moons for Pluto | newspaper = [[The Washington Post]] | date = November 1, 2005 | access-date = October 10, 2006 | archive-date = October 20, 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121020224406/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/31/AR2005103101426.html | url-status = live }}</ref> <ref name="AstDys-Pluto">{{cite web | title = AstDys (134340) Pluto Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days | access-date = June 27, 2010 | archive-date = January 17, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200117190306/https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days | url-status = live }}</ref> <ref name="jpl-ssd-horizons">{{cite web | title = Horizon Online Ephemeris System for Pluto Barycenter | publisher = JPL Horizons On-Line Ephemeris System @ Solar System Dynamics Group | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=9 | accessdate = January 16, 2011 }} (set Observer Location to @0 to place the observer at the center of the Sun-Jupiter system)</ref> <ref name="AstDys-Pluto">{{cite web | title = AstDys (134340) Pluto Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days | accessdate = June 27, 2010 }}</ref> <ref name="Physorg April 19, 2011">{{cite web | title = Pluto has carbon monoxide in its atmosphere | publisher = Physorg.com | date = April 19, 2011 | url = http://www.physorg.com/news/2011-04-pluto-carbon-monoxide-atmosphere.html | accessdate = November 22, 2011 }}</ref> <ref name=TOP2013>{{cite journal |title=New analytical planetary theories VSOP2013 and TOP2013 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=557 |issue=2 |pages=A49 |date=September 2013 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Francou |first2=G. |last3=Fienga |first3=A. |last4=Manche |first4=H. |bibcode=2013A&A...557A..49S |doi=10.1051/0004-6361/201321843}} The elements in the clearer and usual format [https://drive.google.com/file/d/0B7EgQjYURXMTSGE5LVMyMUMwa00/view?usp=sharing is in the spreadsheet] and the original TOP2013 [ftp://ftp.imcce.fr/pub/ephem/planets/top2013/TOP2013-secular.txt elements here.]</ref> <ref name="Archinal">{{Cite journal | doi = 10.1007/s10569-010-9320-4 | title = Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009 | journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume = 109 | issue = 2 | pages = 101–135 | year = 2010 | last1 = Archinal | first1 = B. A. | last2 = a'Hearn | first2 = M. F. | last3 = Bowell | first3 = E. | last4 = Conrad | first4 = A. | last5 = Consolmagno | first5 = G. J. | display-authors = 5 | last6 = Courtin | first6 = R. | last7 = Fukushima | first7 = T. | last8 = Hestroffer | first8 = D. | last9 = Hilton | first9 = J. L. | last10 = Krasinsky | first10 = G. A. | last11 = Neumann | first11 = G. | last12 = Oberst | first12 = J. | last13 = Seidelmann | first13 = P. K. | last14 = Stooke | first14 = P. | last15 = Tholen | first15 = D. J. | last16 = Thomas | first16 = P. C. | last17 = Williams | first17 = I. P.}}</ref> <ref name="Archinal"/> <ref name="planet_years">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="Hamilton">{{cite web | date = February 12, 2006 | title = Dwarf Planet Pluto | publisher = Views of the Solar System | first = Calvin J. | last = Hamilton | url = http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm | accessdate = January 10, 2007 }}</ref> <ref name="Pluto Fact Sheet">{{cite web | first = David R. | last = Williams | title = Pluto Fact Sheet | publisher = NASA | date = July 24, 2015 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html | accessdate = August 6, 2015 | archive-date = 19 November 2015 | archive-url = https://archive.today/20151119095810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html }}</ref> <ref name="AstDys-Pluto"/> <ref name="jpldata">{{cite web | title = JPL Small-Body Database Browser: 134340 Pluto | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Pluto | accessdate = June 12, 2008 }}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:ပလူတို]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] jm4bfp661qq73rzv21ug47nrf2nkgq8 1057165 1057164 2026-10-10T18:40:27Z Dr Lotus Black 31011 [[Special:Contributions/Dr Lotus Black|Dr Lotus Black]] ([[User talk:Dr Lotus Black|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1057164|1057164]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1057165 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ပလူတို | symbol = [[File:Pluto symbol (large orb, bold).svg|24px|⯓]] | image = [[File:Pluto in True Color - High-Res.jpg|280px]] | caption = ''[[New Horizons]]'' အာကာသယဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ပလူတိုဂြိုဟ်{{efn|name = caption|This is a Digital compositing of four near-true color photographs taken by the ''[[New Horizons]]'' spacecraft on July 14, 2015 from a distance of {{convert|450,000|mi|km|disp=flip|abbr=on}}. The most prominent feature in the image, the bright, youthful plains of Tombaugh Regio and Sputnik Planum, can be seen at lower right. It contrasts the darker, more cratered terrain of Cthulhu Regio at lower left. Because of Pluto's 119.591° tilt at its axis, the southern hemisphere is barely visible in this image; the equator runs through Cthulhu and the southern parts of Sputnik Planum.}} | discovery = yes | discoverer = Clyde Tombaugh | discovered = February 18, 1930 | mp_name = '''134340 Pluto''' | named_after = ပလူတို | mp_category = {{plainlist | * [[ဂြိုဟ်ပု]] * Trans-Neptunian object * Plutoid * [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] အရာဝတ္ထု * Plutino }} | orbit_ref =<ref name="TOP2013" />{{efn|name = MeanElements|The mean elements here are from the Theory of the Outer Planets (TOP2013) solution by the Institut de mécanique céleste et de calcul des éphémérides (IMCCE). They refer to the standard equinox J2000, the barycenter of the Solar System, and the epoch J2000.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * {{val|49.319|ul=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|7378.07|u=Gm}}}}) * February, 2114 }} | perihelion = {{plainlist | * {{val|29.656|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4436.4|u=Gm}}}}) * (September 5, 1989)<ref name="jpl-ssd-horizons" /> }} | semimajor = {{plainlist | * {{val|39.54|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|5915|u=Gm}}}}) }} | eccentricity = {{val|0.24905}} | inclination = {{plainlist | * {{val|17.1405|u=°}} * (11.88° နေ၏ အီကွေတာဆီသို့) }} | asc_node = {{val|110.299|u=°}} | arg_peri = {{val|113.834|u=°}} | period = {{plainlist | * {{val|248.00}} [[:en:julian year (astronomy)|years]]<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|90581|u=days}}}}<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|14164.4}}}} Plutonian solar days<ref name="planet_years" /> }} | synodic_period = 366.73 days<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | avg_speed = 4.67&nbsp;km/s<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | mean_anomaly = {{val|14.53|u=[[:en:Degree (angle)|deg]]}} | satellites = [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၅]] စင်း | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|1187|4|u=km}}}}<ref name="Stern2015">{{cite journal |last1=Stern |first1=S. A. |displayauthors=etal |title=The Pluto system: Initial results from its exploration by New Horizons |url=http://www.sciencemag.org/content/350/6258/aad1815/T1.expansion.html |journal=Science |date=2015 |volume=350 |issue=6258 |pages=249–352 |doi=10.1126/science.aad1815 |bibcode=2015Sci...350.1815S |pmid=26472913 |arxiv=1510.07704}}</ref> * 0.18 [[ကမ္ဘာ အချင်းဝက်|ကမ္ဘာ]] }} | surface_area = {{plainlist | * {{val|1.77|e=7|u=km2}}{{efn|name=Surface area}} * 0.035 ကမ္ဘာ }} | volume = {{plainlist | * {{val|7.006|0.071|e=9|u=km3}}{{efn|name=Volume}} * {{val|0.00647|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.303|0.003|e = 22|u=kg}}<ref name="Stern2015" /><!-- Calculated from GM=869.6 ± 1.8 km3 s–2 --> * {{val|0.00218|u=[[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|ကမ္ဘာ]]}} * 0.177 [[လဒြပ်ထု|လကမ္ဘာ]] }} | density = {{val|1.860|0.013|u=g/cm3}}<ref name="Stern2015" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|0.620|}} [[အလျင်|m/s²]]{{efn|name = Surface gravity}} * 0.063 [[:en:g-force|g]] }} | escape_velocity = {{val|1.212}}&nbsp;km/s{{efn|name = Escape velocity}} | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|6.387230|u=day}} * 6 d, 9 h, 17&nbsp;m, 36 s }} | rot_velocity = 47.18&nbsp;km/h | axial_tilt = {{val|119.591|0.014|u=°}} (to orbit)<ref name="Young2007">{{cite journal | bibcode = 2007DPS....39.6205Y | title = Pluto's Radius | last = Young | first = Eliot F. | last2 = Young | first2 = Leslie A. | last3 = Buie | first3 = Marc W. | journal = American Astronomical Society, DPS meeting No. 39, #62.05; Bulletin of the American Astronomical Society | volume = 39 | page = 541 | date = 2007 }}</ref>{{efn|name = Axial tilt}} | right_asc_north_pole = 132.993°<ref name="Archinal" /> | declination = −6.163°<ref name="Archinal" /> | albedo = 0.49 to 0.66 ([[:en:Geometric albedo|geometric]], varies by 35%)<ref name="Pluto Fact Sheet" /><ref name="Hamilton" /> | magnitude = 13.65<ref name="Pluto Fact Sheet" /> to 16.3<ref name="AstDys-Pluto" /> <br /> (mean is 15.1)<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | abs_magnitude = −0.7<ref name="jpldata" /> | angular_size = 0.06″ to 0.11″<ref name="Pluto Fact Sheet" />{{efn|name = Angular size}} | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Pluto.ogg|ˈ|p|l|uː|t|oʊ}} | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်|Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K (−229 °C) | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 1.0 [[:en:pascal (unit)|Pa]] (2015)<ref name=Stern2015/><ref>{{cite news |last=Amos |first=Jonathan |url=http://www.bbc.com/news/science-environment-33657447 |title=New Horizons: Pluto may have 'nitrogen glaciers' |work=BBC News |date=July 23, 2015 |accessdate=July 26, 2015 |quote=It could tell from the passage of sunlight and radiowaves through the Plutonian "air" that the pressure was only about 10 microbars at the surface }}</ref> | atmosphere_composition = [[နိုက်ထရိုဂျင်]]၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]]<ref name="Physorg April 19, 2011" /> | note = no | scale_height = | flattening = <1%<ref name="Stern2015" /> }} '''ပလူတို''' ({{lang-en|Pluto}}; သင်္ကေတ: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> ၎င်း [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433 |edition= 2 |page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433/page/n78 64] |publisher=Elsevier}}</ref>) သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျောက်သား နှင့် ရေခဲတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အလွန်အေးပြီး အပူချိန် အနှုတ် ၂၁၈ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၃၆၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ အနှုတ် ၂၄၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၄၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိရှိသည်။ ပလူတိုသည် ၂၃၉၀ [[ကီလိုမီတာ]]အချင်းရှိပြီး [[လကမ္ဘာ]] ၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံမျှရှိကာ [[ကမ္ဘာ]]၏ ၅ ပုံ ၁ ပုံမျှရှိသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အလေးချိန်မှာ တန်ချိန် ၁၃ သန်းမျှရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အဆ ၄၆၀ မျှလေးပြီး ကမ္ဘာရံလသည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၅ ဆခွဲမျှလေးသည်။ အရီဇိုးနား ပြည်နယ် Flagstaff ရှိ Lowell observatory မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ကလိုက်တွမ်ဘော့ (Clyde Tombaugh) မှ ပလူတိုဂြိုဟ်ကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ရောမငရဲနှင့်ဆိုင်သော နတ်ဘုရား ပလူတို၏ အမည်ကို ပေးခဲ့သည်။ ထိုအမည်ကို အကြံပြုခဲ့သူမှာ အင်္ဂလန်မှ ဗဲနက်တီယာ ဘာနေး (Venetia Burney) ဖြစ်ပြီး သူမသည် ထိုအချိန်က ၁၁ နှစ် သမီးမျှသာရှိသေးသည်။ ပလူတိုတွင် [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]] (Charon)၊ [[စတိခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|စတိုက်]] (Styrx)၊ [[ခေးဘရောစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကီးဘရော့စ်]] (Kerberos)၊ [[နစ်ခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|နစ်စ်]] (Nix) နှင့် [[ဟိုက်ဒရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဟိုက်ဒရာ]] (Hydra) ဟူသော ဂြိုဟ်ရံလ ၅ ခု ရှိသည်။ ချာရွန်မှာ ၁၁၉၀ ကီလိုမီတာ အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အချင်း၏ တစ်ဝက်မျှရှိသည်။ ပလူတိုနှင့် ချာရွန်တို့သည် တစ်ခုကို တစ်ခု အပြန်အလှန်လှည့်ပတ်နေကြပြီး ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား ၂ ခုပမာရှိသည်။ နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာတို့မှာ ပိုမိုသေးငယ်ပြီး ၄၅ ကီလိုမီတာမှ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ အတွင်းသာ ကျယ်ဝန်းသော အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်မှ ၄၄၀၀၀ ကီလိုမီတာမျှ ကွာဝေးသည်။ ချာရွန်ကို ၁၉၇၈ ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ [[နေအဖွဲ့အစည်း]] အတွင်းတွင် ဂြိုဟ် ၈ ခု ရှိသည်။ ပလူတိုသည် ထိုဂြိုဟ် ၈ ခုနှင့် လွန်စွာမှပင် ကွဲပြားခြားနား နေသည်။ ၎င်းသည် အခြားဂြိုဟ်များထက် သေးငယ်နေပြီး နေ၏ ပတ်လည်တွင် ပုံစံကွဲပြားသော လမ်းကြောင်းဖြင့် သွားလာနေသည်။ ပလူတိုသည် ၎င်း သွားလာသော လမ်းကြောင်းကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ထက် ပို၍ နေနှင့် နီးကပ်နေလေ့ ရှိသည်။ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်များစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခဲ့သော အချိန်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်|မာကျူရီဂြိုဟ်]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ အသေးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်လာသည်။ မာကျူရီဂြိုဟ်သည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၂ ဆမျှ ပို၍ ကျယ်ဝန်းပြီး ဒြပ်ထု ပမာဏမှာ ပလူတိုထက် ၂၅ဆမျှ ပိုသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်အား ၉ ခုမြောက် ဂြိုဟ်အဖြစ် သတ်မှတ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း ကျူးပါး ခါးပတ်မှ ပလူတိုထက် ပိုကြီးသောဂြိုဟ်များအား ထပ်မံတွေရှိခဲ့သောကြောင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံတကာ အာကာသ အဖွဲ့အစည်းမှ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်ဟု မသတ်မှတ်သင့်တော့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ပလူတိုအား ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သင့်သည်ဟု သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="BBC-Akwagyiram 2005-08-02">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm | title = Farewell Pluto? | first = Alexis | last = Akwagyiram | work = BBC News | date = August 2, 2005 | accessdate = March 5, 2006 }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၄ တွင် [[New Horizons]] အာကာသယာဉ်သည် ပလူတိုအနီးဖြတ်၍ပျံသန်းသည့် ပထမဆုံးယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="NYT-20150714-kc">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=NASA's New Horizons Spacecraft Completes Flyby of Pluto |url=http://www.nytimes.com/2015/07/15/science/space/nasa-new-horizons-spacecraft-reaches-pluto.html |date=July 14, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 14, 2015}}</ref><ref name="AP-20150714">{{cite news |last=Dunn |first=Marcia |title=Pluto close-up: Spacecraft makes flyby of icy, mystery world |url=http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html |date=July 14, 2015 |work=AP News |accessdate=July 14, 2015 |archivedate=16 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716165559/http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html }}</ref><ref name="NYT-20150718">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=The Long, Strange Trip to Pluto, and How NASA Nearly Missed It |url=http://www.nytimes.com/2015/07/19/us/the-long-strange-trip-to-pluto-and-how-nasa-nearly-missed-it.html |date=July 18, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 19, 2015}}</ref> ယင်းကဲ့သို့ပျံသန်းစဉ် ပလူတိုအား အသေးစိတ် လေ့လာတိုင်းတာခဲ့သည်။ == မှတ်စုများ == {{notelist| colwidth = 30em| notes = {{efn| name = Surface area| Surface area derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^2</math>'''.}} {{efn| name = Volume| Volume ''v'' derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^3/3</math>'''.}} {{efn| name = Surface gravity| Surface gravity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>GM/r^2</math>.}} {{efn| name = Escape velocity| Escape velocity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>\sqrt{2GM/r}</math>.}} {{efn| name = Axial tilt| Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual tidal locking.}} {{efn| name = Angular size| Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet}} }} == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] * [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] * [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|2 | refs = <ref name="jpl-ssd-horizons">{{cite web | title = Horizon Online Ephemeris System for Pluto Barycenter | publisher = JPL Horizons On-Line Ephemeris System @ Solar System Dynamics Group | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=9 | accessdate = January 16, 2011 }} (set Observer Location to @0 to place the observer at the center of the Sun-Jupiter system)</ref> <ref name="AstDys-Pluto">{{cite web | title = AstDys (134340) Pluto Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days | accessdate = June 27, 2010 }}</ref> <ref name="Physorg April 19, 2011">{{cite web | title = Pluto has carbon monoxide in its atmosphere | publisher = Physorg.com | date = April 19, 2011 | url = http://www.physorg.com/news/2011-04-pluto-carbon-monoxide-atmosphere.html | accessdate = November 22, 2011 }}</ref> <ref name=TOP2013>{{cite journal |title=New analytical planetary theories VSOP2013 and TOP2013 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=557 |issue=2 |pages=A49 |date=September 2013 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Francou |first2=G. |last3=Fienga |first3=A. |last4=Manche |first4=H. |bibcode=2013A&A...557A..49S |doi=10.1051/0004-6361/201321843}} The elements in the clearer and usual format [https://drive.google.com/file/d/0B7EgQjYURXMTSGE5LVMyMUMwa00/view?usp=sharing is in the spreadsheet] and the original TOP2013 [ftp://ftp.imcce.fr/pub/ephem/planets/top2013/TOP2013-secular.txt elements here.]</ref> <ref name="Archinal">{{Cite journal | doi = 10.1007/s10569-010-9320-4 | title = Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009 | journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume = 109 | issue = 2 | pages = 101–135 | year = 2010 | last1 = Archinal | first1 = B. A. | last2 = a'Hearn | first2 = M. F. | last3 = Bowell | first3 = E. | last4 = Conrad | first4 = A. | last5 = Consolmagno | first5 = G. J. | display-authors = 5 | last6 = Courtin | first6 = R. | last7 = Fukushima | first7 = T. | last8 = Hestroffer | first8 = D. | last9 = Hilton | first9 = J. L. | last10 = Krasinsky | first10 = G. A. | last11 = Neumann | first11 = G. | last12 = Oberst | first12 = J. | last13 = Seidelmann | first13 = P. K. | last14 = Stooke | first14 = P. | last15 = Tholen | first15 = D. J. | last16 = Thomas | first16 = P. C. | last17 = Williams | first17 = I. P.}}</ref> <ref name="Archinal"/> <ref name="planet_years">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="Hamilton">{{cite web | date = February 12, 2006 | title = Dwarf Planet Pluto | publisher = Views of the Solar System | first = Calvin J. | last = Hamilton | url = http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm | accessdate = January 10, 2007 }}</ref> <ref name="Pluto Fact Sheet">{{cite web | first = David R. | last = Williams | title = Pluto Fact Sheet | publisher = NASA | date = July 24, 2015 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html | accessdate = August 6, 2015 | archive-date = 19 November 2015 | archive-url = https://archive.today/20151119095810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html }}</ref> <ref name="AstDys-Pluto"/> <ref name="jpldata">{{cite web | title = JPL Small-Body Database Browser: 134340 Pluto | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Pluto | accessdate = June 12, 2008 }}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:ပလူတို]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] j57v019wn4oqdzxzns2lhzxlyey6if8 0 2895 1057163 1048273 2026-10-10T18:31:01Z Dr Lotus Black 31011 1057163 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #D6D6D6 | name = စီးရပ်စ် | symbol = [[File:Ceres symbol (bold).svg|24px|⚳]] | image = Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691) (cropped).jpg | caption = A view of Ceres in natural color, pictured by the ''[[:en:Dawn (spacecraft)|Dawn]]'' spacecraft in May 2015.<ref group="lower-alpha">This image was taken by the ''Dawn'' spacecraft on 2 May 2015, during a "rotation characterization" orbit, {{convert|13,642|km|mi}} above the surface of Ceres. Visible at center and center right are two [[:en:Bright spots on Ceres|bright spots]], a phenomenon common on Ceres, in Oxo and [[:en:Haulani (crater)|Haulani]] craters respectively. Ahuna Mons is also visible in the image as a noticeable, bluff hill, seen just right of bottom.</ref> | discovery = yes | discovery_ref =<ref>{{cite book |last=Schmadel |first=Lutz |authorlink=Lutz D. Schmadel |title=Dictionary of minor planet names |url=https://books.google.com/?id=KWrB1jPCa8AC&pg=PA15 |edition=5th |year=2003 |publisher=Springer |location=Germany |isbn=978-3-540-00238-3 |page=15 }}</ref> | discoverer = Giuseppe Piazzi | discovered = 1 January 1801 | designations = yes | mpc_name = (1) Ceres | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|s|ɪər|iː|z}} | named_after = [[:en:Ceres (mythology)|Cerēs]] | alt_names = A899 OF; 1943 XB | adjectives = Cererian {{IPAc-en|s|ᵻ|ˈ|r|ɪər|i|ə|n}},<br />rarely Cererean {{IPAc-en|s|ɛr|ᵻ|ˈ|r|iː|ə|n}}<ref name="Simpson1979">{{cite book |last=Simpson |first=D. P. |title=Cassell's Latin Dictionary |url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1 |publisher=Cassell Ltd |year=1979 |edition=5th |location=London |isbn=978-0-304-52257-6 |page=883 }}</ref> | mp_category = [[ဂြိုဟ်ပု]]<br />[[ဂြိုဟ်သိမ် ခါးပတ်]] | orbit_ref =<ref name="jpl_sbdb">{{cite web|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Ceres |title=1 Ceres |publisher=JPL Small-Body Database Browser |accessdate=8 January 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/69fuVB1N8?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Ceres |archivedate=4 August 2012 |deadurl=no |df= }}</ref> | epoch = 2014-Dec-09<br />([[:en:Julian day|JD]] {{nowrap|{{val|fmt=commas|2457000.5}}}}) | aphelion = {{val|2.9773|ul=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|445410000|u=km}}}}) | perihelion = {{val|2.5577|u=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|382620000|u=km}}}}) | semimajor = {{val|2.7675|u=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|414010000|u=km}}}}) | eccentricity = {{val|0.075823}} | period = 4.60&nbsp;[[:en:julian year (astronomy)|yr]]<br />1,681.63&nbsp;d | synodic_period = 466.6&nbsp;[[:en:Julian day|d]]<br />1.278&nbsp;[[:en:julian year (astronomy)|yr]] | inclination = {{val|10.593|u=°}} to ecliptic<br />9.20° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane">{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif |archivedate=14 May 2009 |deadurl=yes |df=dmy }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also [[Invariable plane]])</ref> | arg_peri = {{val|72.5220|u=°}} | asc_node = {{val|80.3293|u=°}} | mean_anomaly = {{val|95.9891|ul=°}} | avg_speed = {{val|17.905|u=km/s}} | p_orbit_ref =<ref name="Ceres-POE">{{cite web|title=AstDyS-2 Ceres Synthetic Proper Orbital Elements |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.6&n=1 |accessdate=1 October 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/62D4xP3TU?url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.6&n=1 |archivedate=5 October 2011 |deadurl=no |df= }}</ref> | p_semimajor = {{val|2.7670962}} | p_eccentricity = {{val|0.1161977}} | p_inclination = {{val|9.6474122|u=°}} | p_mean_motion = 78.193318 | perihelion_rate = {{val|54.070272}} | node_rate = {{val|-59.170034}} | satellites = | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | dimensions = {{nowrap|({{val|965.2}} × {{val|961.2}}<br />× {{val|891.2}}) ± 2.0 km<ref name=presentation>{{cite web |url=http://nesf2015.arc.nasa.gov/sites/default/files/downloads/pdf/05.pdf |title=05. Dawn Explores Ceres Results from the Survey Orbit |publisher= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905125337/http://nesf2015.arc.nasa.gov/sites/default/files/downloads/pdf/05.pdf |archivedate=5 September 2015 |df=dmy-all }}</ref>}} | mean_radius = {{val|473|u=km}}<ref name=presentation/> | surface_area = {{nowrap|{{val|fmt=commas|2770000|u=km2}}}}<ref name="fact2">Calculated based on the known parameters</ref> | volume = {{nowrap|{{val|fmt=commas|421000000|u=km3}}}}<ref name="fact2" /> | mass={{val|9.393|e=20|u=kg|0.005}}<ref name=presentation/><br /> {{val|0.00015|u=[[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|Earths]]}}<br />0.0128 [[လကမ္ဘာ|Moon]]s | density={{val|2.161|0.009|u=g/cm3}}<ref name="jpl_sbdb" /> | surface_grav = {{Gr|.939|469|2}} [[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact2"/><br />0.029 [[:en:g-force|''g'']] | moment_of_inertia_factor = {{val|0.37|}}<ref name="Park2016" />{{refn |The value of 0.37 is the mean moment of inertia, which is thought to better represent Ceres' interior structure than the polar moment of inertia (0.39), due to the high polar flattening.<ref name="Park2016" />| group = lower-alpha }} (estimate) | escape_velocity={{V2|0.943|476.2|2}}&nbsp;km/s<ref name="fact2" /> | sidereal_day = {{val|0.3781|u=d}}<br />{{val|9.074170|0.000002|u=h}}<ref name="Chamberlain2007">{{cite journal |last1=Chamberlain |first1=Matthew A. |author2=Sykes, Mark V.; Esquerdo, Gilbert A. |year=2007 |title=Ceres lightcurve analysis – Period determination |journal=Icarus |volume=188 |issue=2 |pages=451–456 |doi=10.1016/j.icarus.2006.11.025 |bibcode=2007Icar..188..451C }}</ref> | rot_velocity= {{val|92.61|u=m/s}}<ref name="fact2"/> | right_asc_north_pole = 291.42744°<ref name="Icarus2017">{{cite journal |date= |title=The Ceres gravity field, spin pole, rotation period and orbit from the Dawn radiometric tracking and optical data |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001910351730341X |journal=Icarus |volume= 299|issue= |pages= 411–429|doi=10.1016/j.icarus.2017.08.005 |access-date= |bibcode=2018Icar..299..411K |year=2018 | last1 = Konopliv | first1 = A.S. | last2 = Park | first2 = R.S. | last3 = Vaughan | first3 = A.T. | last4 = Bills | first4 = B.G. | last5 = Asmar | first5 = S.W. | last6 = Ermakov | first6 = A.I. | last7 = Rambaux | first7 = N. | last8 = Raymond | first8 = C.A. | last9 = Castillo-Rogez | first9 = J.C. | last10 = Russell | first10 = C.T. | last11 = Smith | first11 = D.E. | last12 = Zuber | first12 = M.T.}}</ref> | declination = 66.764°<ref name="SPICE">{{cite web |title=Asteroid Ceres P_constants (PcK) SPICE kernel file |url=http://naif.jpl.nasa.gov/pub/naif/DAWN/kernels/pck/dawn_ceres_v05.tpc |accessdate=5 November 2015}}</ref> | axial_tilt = 4°<ref name=SPICE/> | albedo={{val|0.090|0.0033}} {{small|(V-band)}}<ref name="Li2006" /> | temperatures = yes | temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်]] | min_temp_1 = | mean_temp_1 = ≈&thinsp;168&nbsp;K<ref>{{cite book |author=Angelo, Joseph A., Jr |year=2006 |title=Encyclopedia of Space and Astronomy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofsp0000ange |publisher=Infobase |location=New York |isbn=0-8160-5330-8 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofsp0000ange/page/122 122] }}</ref> | max_temp_1 = 235±4<ref>{{Cite journal |title=Surface temperature of dwarf planet Ceres: Preliminary results from Dawn |journal=46th Lunar and Planetary Science Conference |first1=F.|last1=Tosi|first2=M. T.|last2=Capria|display-authors=etal|year=2015|page=11960 |bibcode=2015EGUGA..1711960T |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015EGUGA..1711960T/abstract |access-date=25 May 2021}}</ref> | spectral_type=[[:en:C-type asteroid|C]]<ref name="Rivkin2006">{{Cite journal |last1=Rivkin |first1=A. S. |last2=Volquardsen, E. L. |last3=Clark, B. E. |year=2006 |title=The surface composition of Ceres: Discovery of carbonates and iron-rich clays |url=http://irtfweb.ifa.hawaii.edu/~elv/icarus185.563.pdf |url-status=live |journal=Icarus |volume=185 |issue=2 |pages=563–567 |bibcode=2006Icar..185..563R |doi=10.1016/j.icarus.2006.08.022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128201130/http://irtfweb.ifa.hawaii.edu/~elv/icarus185.563.pdf |archive-date=28 November 2007 |access-date=8 December 2007}}</ref> | magnitude = {{Ubl |7.6<ref name="skyand">{{Cite web |title=Let's Get Serious About Ceres |url=https://skyandtelescope.org/observing/celestial-objects-to-watch/lets-get-serious-about-ceres/|access-date=25 July 2022|last=King|first=Bob|date=5 August 2015 |publisher=[[Sky & Telescope]]}}</ref> | 9.27 {{small|July 2021}}<ref name="AstDys-object" /> }} | abs_magnitude = {{val|3.34}}<ref name="jpl_sbdb" /> | angular_size = 0.854″ <!-- Horizons 1636-Feb-11 --> to 0.339″ }} '''စီးရပ်စ်''' (သင်္ကေတ: [[File:Ceres symbol (bold).svg|16px|⚳]];<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> {{lang-en|Ceres}}; {{IPAc-en|pron|ˈ|s|ɪər|iː|z}}) သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းမှ အသေးငယ်ဆုံးသော [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]ဖြစ်ပြီး [[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်]] (asteroid belt) အတွင်းတွင် ရှိသော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားဖြစ်သည်။ အဲရစ်ကို ၁၈၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် Giuseppe Piazzi မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book | first=Giuseppe | last=Piazzi | authorlink=Giuseppe Piazzi | year=1801 | language=Italian | title=Risultati delle osservazioni della nuova Stella scoperta il dì 1 gennajo all'Osservatorio Reale di Palermo | location=Palermo }}</ref> သစ်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မိခင်မေတ္တာနှင့်ဆိုင်သော ရောမနတ်ဘုရားမ စီးရပ်စ်ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့်မျှကြာသော အချိန်တွင် နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တ သမဂ္ဂ (International Astronomical Union) မှ အဲရစ်စ်အား ဥက္ကာခဲ သို့မဟုတ် အသေးစားဂြိုဟ် (asteroid or minor planet) အဖြစ်မှ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဆင့် (dwarf planetary status) သို့ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ အချင်းအားဖြင့် ၉၅၀ [[ကီလိုမီတာ]]သာ ရှိသဖြင့် စီးရပ်စ်သည် ဥက္ကာခါးပတ်အတွင်းမှ အကြီးဆုံးအရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခါးပတ်တစ်ခုလုံး အလေးချိန်၏ သုံးပုံတစ်ပုံမျှရှိသည်။ လတ်တလော လေ့လာမှုများအရ စီးရပ်သည် ပုံသဏ္ဌန်မမှန်ပဲ ဆွဲငင်အားနည်းသော အသေးစားအရာဝတ္တုများကဲ့သို့မဟုတ်ပဲ လုံးဝန်းသော ပုံသဏ္ဍန်ရှိကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ သူ၏ အလင်းလက်ဆုံး အချိန်၌ပင်လျှင် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ရန် အလွန်မှုန်ဝါးနေသေးသည်။<ref>[http://www.solarviews.com/eng/ceres.htm Ceres at Solarviews.com]</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]မှ [[:en:Dawn Mission|Dawn Mission]] အာကာသလေ့လာစူးစမ်းရေးယာဉ်ကို စီးရပ်စ် နှင့် [[ဗက်စ်တာ]] (Vesta) တို့ကို စူးစမ်းရန်အတွက် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ==မှတ်စု== {{reflist|group=lower-alpha}} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Park2016">{{Cite journal |last1=Park |first1=R. S. |last2=Konopliv |first2=A. S. |last3=Bills |first3=B. G. |last4=Rambaux |first4=N. |last5=Castillo-Rogez |first5=J. C. |last6=Raymond |first6=C. A. |last7=Vaughan |first7=A. T. |last8=Ermakov |first8=A. I. |last9=Zuber |first9=M. T. |last10=Fu |first10=R. R. |last11=Toplis |first11=M. J. |date=3 August 2016 |title=A partially differentiated interior for (1) Ceres deduced from its gravity field and shape |url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-09-22_537_7621/page/515 |journal=Nature |volume=537 |issue=7621 |pages=515–517 |bibcode=2016Natur.537..515P |doi=10.1038/nature18955 |pmid=27487219 |last12=Russell |first12=C. T. |last13=Nathues |first13=A. |last14=Preusker |first14=F. |s2cid=4459985}}</ref> <ref name="AstDys-object">{{Cite web |title=Asteroid (1) Ceres{{Snd}} Summary |url=https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.0&n=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726111025/https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?n=1&pc=1.1.0 |archive-date=26 July 2020 |access-date=15 October 2019 |publisher=AstDyS-2, Asteroids{{Snd}} Dynamic Site}}</ref> <ref name="Li2006">{{Cite journal |last1=Li |first1=Jian-Yang |last2=McFadden, Lucy A. |last3=Parker, Joel Wm. |year=2006 |title=Photometric analysis of 1 Ceres and surface mapping from HST observations |journal=Icarus |volume=182 |issue=1 |pages=143–160 |bibcode=2006Icar..182..143L |doi=10.1016/j.icarus.2005.12.012}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] bcf652t96kkxq718ydexj96zemo54vt 0 3020 1057212 1037228 2026-10-11T05:33:02Z ~2026-54331-35 149257 1057212 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ရဝမ် (Rawang) | image = RaYoum.jpg | caption = ရဝမ်တိုင်းရင်းသားများ | population = ခန့်မှန်း ~ ၇၀,၀၀၀ – ၁၀၀,၀၀၀+ (မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း – ပူတာအို၊ မချန်ဘော၊ နောင်မွန်၊ [[ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်|ခေါင်လန်ဖူး]])၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်) | languages = [[ရဝမ်ဘာသာစကား]] (မျိုးနွယ်စုကွဲများစွာ ရှိသည်) | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]] နှင့် အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ }} '''ရဝမ်လူမျိုး''' (အင်္ဂလိပ်: Rawang) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Eberhard2023">Eberhard, David M. (2023). "Rawang: A language of Myanmar". ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]အတွင်းရှိ ပူတာအို၊ မချန်ဘော၊ နောင်မွန်၊ [[ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်|ခေါင်လန်ဖူး]] ဒေသများနှင့် [[ခါကာဘိုရာဇီ]] တောင်ခြေ၊ [[မေခမြစ်]]ဝှမ်းတို့တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="LaPolla2003">LaPolla, R. J. (2003). "The Qiang-type Subgroup of Tibeto-Burman". ''Language and Linguistics''.</ref> == အမည်နာမနှင့် လူမျိုးဗေဒ == ရဝမ်လူမျိုးများကို အိမ်နီးချင်း [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]နှင့် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တို့က '''နုံလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ခနုံ''' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဘက်တွင်မူ ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများတွင် နေထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် '''ကျူးဇီ''' (Dulong / Drung) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref>Sun, Hongkai (1999). "The Dulong Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area''.</ref> "ရဝမ်" ဟူသော အမည်မှာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး "ဖြူစင်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်သူများ" သို့မဟုတ် "မြစ်ဖျားခံရာဒေသတွင် နေထိုင်သူများ" ဟု အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆင်းသက်လာပုံ == ရဝမ်လူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် သမိုင်းသုတေသနများအရ ၎င်းတို့သည် "ခူနန်" (Khu-Nung) သို့မဟုတ် "နန်" (Nung) ဟု ခေါ်တွင်သော အုပ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ [[ချင်းဟိုင်]] (Qinghai) ဒေသများမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ခေတ်အဆက်ဆက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြကာ [[မေခမြစ်]]နှင့် [[မလိခမြစ်]] ဝှမ်းများအတွင်းသို့ အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရဝမ်လူမျိုးစုအတွင်း၌ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ နမ်ဖိုက် (Nung Phit)၊ တရုံ (Taron) အစရှိသော မျိုးနွယ်စုွဲပေါင်း ၇၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံဘက်ရှိ [[နုံလူမျိုး]] (Nu people) နှင့် [[ဒုလုံလူမျိုး]] (Dulong people) တို့နှင့် မျိုးနွယ်စုချင်း နီးစပ် ဆက်နွယ်နေကြသည်။ ခေတ်သစ် DNA နှင့် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ ရဝမ်လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များအကြား သန့်စင်သော မျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ရဝမ်အမျိုးသားများတွင် Haplogroup O2 (M122) နှင့် Haplogroup D (M174) ဗီဇများကို အဓိက တွေ့ရှိရသည်။ O2 (M122) ဗီဇသည် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]]နှင့် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]]တို့နှင့် ဘိုးဘေးချင်း တူညီမှုကို ပြသနေပြီး၊ D (M174) ဗီဇမှာမူ ရှေးဦးတိဗက်လူမျိုးများနှင့် ဆက်စပ်နေကာ အခြားတိဗက်-ဗမာနွယ်များထက် ပိုမိုရှေးကျသော Paleolithic Tibetan မျိုးရိုးဗီဇ အမွေအနှစ်များကို ပိုမိုပိုင်ဆိုင်ထားကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref>မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သည့် ဗီဇလေ့လာချက်များတွင် Haplogroup M9a, F1g နှင့် M13 တို့ကို တွေ့ရပြီး ၎င်းတို့သည် မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမြင့်ဒေသ မျိုးနွယ်စုများ၏ သီးသန့် ဝိသေသလက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> == မျိုးနွယ်စုများနှင့် ဘာသာစကား == ရဝမ်လူမျိုးများတွင် ပြောဆိုသည့် စကားနှင့် လေယူလေသိမ်းအလိုက် ခွဲခြားထားသော လူမျိုးစုငယ် အဓိကလေးစု ရှိကြသည် - 1. '''မတ်ဝမ် (Matwang)''' 2. '''ဒရူ (Druk)''' 3. '''တန်ဆာရ် (Tansar)''' 4. '''လုံမီ (Lumee)''' ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်း အနည်းငယ် ကွဲပြားကြသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် အုပ်စုတစ်ခုတည်း ဖြစ်ကြသည်။ ဘာသာစကား ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ မြန်မာစကားကဲ့သို့ပင် [[SOV]] (ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။<ref name="LaPolla2003" /><ref>LaPolla, Randy J. (2003). "A Grammar of Rawang". ''Mouton de Gruyter''.</ref> == လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ရဝမ်လူမျိုးတို့သည် တောင်တန်းဒေသ၏ ကြမ်းတမ်းသော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး ကိုယ်ကာယ ကြံ့ခိုင်တုတ်ခိုင်ကြသည်။ တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းတို့ကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ တောင်စောင်းများတွင် လှေကားထစ်စိုက်ခင်းများ ဖန်တီး၍ အာလူး၊ မြေပဲ၊ မုန်ညင်းနှင့် နှမ်းများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ အမျိုးသားရော အမျိုးသမီးပါ အဖြူရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြလေ့ရှိပြီး အမျိုးသားများမှာ ကြိမ်ဖြင့်ရက်လုပ်ကာ ဝက်စွယ်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရိုးရာဦးထုပ်များကို ဆောင်းကြသည်။ ရက်ကန်းလုပ်ငန်းတွင် အဇီးအီး (ဂုံလျှော်ပင်) မှ ချည်မျှင်ထုတ်ယူသည့် ပညာရပ်မှာ အလွန်ထင်ရှားသည်။ == အမည်မှည့်ခေါ်ပုံ အစဉ်အလာ == ရဝမ်လူမျိုးများသည် သားသမီးများအား အမည်ပေးရာတွင် မွေးဖွားသည့် အစဉ်လိုက် (အကြီးမှ အငယ်သို့) အောက်ပါအတိုင်း စနစ်တကျ မှည့်ခေါ်ကြိုးလေ့ ရှိကြသည် - {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! အစဉ်လိုက် !! သား (ယောက်ျားလေး) !! သသမီး (မိန်းကလေး) |- | ပထမ || ဖုန် || နန် |- | ဒုတိယ || ဒီး၊ ထင် || နင် |- | တတိယ || ခင်၊ ဂျုံ || ချန်၊ ခေါ် |- | စတုတ္ထ || ဆင် || နွန်၊ ထီ |- | ပဉ္စမ || မင် || ဇင်၊ ခူရ် |- | ဆဌမ || ဖီ || ထန်၊ ဂင်း |- | သတ္တမ || ယုန် || ထမ်း |} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကချင်ပြည်နယ်]] 94vs2svs54ynfzwks68cdamza7ub8p3 1057216 1057212 2026-10-11T05:40:51Z ~2026-54331-35 149257 /* မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆင်းသက်လာပုံ */ 1057216 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ရဝမ် (Rawang) | image = RaYoum.jpg | caption = ရဝမ်တိုင်းရင်းသားများ | population = ခန့်မှန်း ~ ၇၀,၀၀၀ – ၁၀၀,၀၀၀+ (မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း – ပူတာအို၊ မချန်ဘော၊ နောင်မွန်၊ [[ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်|ခေါင်လန်ဖူး]])၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်) | languages = [[ရဝမ်ဘာသာစကား]] (မျိုးနွယ်စုကွဲများစွာ ရှိသည်) | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]] နှင့် အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ }} '''ရဝမ်လူမျိုး''' (အင်္ဂလိပ်: Rawang) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Eberhard2023">Eberhard, David M. (2023). "Rawang: A language of Myanmar". ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]အတွင်းရှိ ပူတာအို၊ မချန်ဘော၊ နောင်မွန်၊ [[ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်|ခေါင်လန်ဖူး]] ဒေသများနှင့် [[ခါကာဘိုရာဇီ]] တောင်ခြေ၊ [[မေခမြစ်]]ဝှမ်းတို့တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="LaPolla2003">LaPolla, R. J. (2003). "The Qiang-type Subgroup of Tibeto-Burman". ''Language and Linguistics''.</ref> == အမည်နာမနှင့် လူမျိုးဗေဒ == ရဝမ်လူမျိုးများကို အိမ်နီးချင်း [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]နှင့် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တို့က '''နုံလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ခနုံ''' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဘက်တွင်မူ ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများတွင် နေထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် '''ကျူးဇီ''' (Dulong / Drung) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref>Sun, Hongkai (1999). "The Dulong Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area''.</ref> "ရဝမ်" ဟူသော အမည်မှာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး "ဖြူစင်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်သူများ" သို့မဟုတ် "မြစ်ဖျားခံရာဒေသတွင် နေထိုင်သူများ" ဟု အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆင်းသက်လာပုံ == ရဝမ်လူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် သမိုင်းသုတေသနများအရ ၎င်းတို့သည် "ခူနန်" (Khu-Nung) သို့မဟုတ် "နန်" (Nung) ဟု ခေါ်တွင်သော အုပ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်း ဒေသများမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ခေတ်အဆက်ဆက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြကာ [[မေခမြစ်]]နှင့် [[မလိခမြစ်]] ဝှမ်းများအတွင်းသို့ အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရဝမ်လူမျိုးစုအတွင်း၌ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ နမ်ဖိုက် (Nung Phit)၊ တရုံ (Taron) အစရှိသော မျိုးနွယ်စုွဲပေါင်း ၇၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံဘက်ရှိ [[နုံလူမျိုး]] (Nu people) နှင့် [[ဒုလုံလူမျိုး]] (Dulong people) တို့နှင့် မျိုးနွယ်စုချင်း နီးစပ် ဆက်နွယ်နေကြသည်။ ခေတ်သစ် DNA နှင့် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ ရဝမ်လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များအကြား သန့်စင်သော မျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ရဝမ်အမျိုးသားများတွင် Haplogroup O2 (M122) နှင့် Haplogroup D (M174) ဗီဇများကို အဓိက တွေ့ရှိရသည်။ O2 (M122) ဗီဇသည် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]]နှင့် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]]တို့နှင့် ဘိုးဘေးချင်း တူညီမှုကို ပြသနေပြီး၊ D (M174) ဗီဇမှာမူ ရှေးဦးတိဗက်လူမျိုးများနှင့် ဆက်စပ်နေကာ အခြားတိဗက်-ဗမာနွယ်များထက် ပိုမိုရှေးကျသော Paleolithic Tibetan မျိုးရိုးဗီဇ အမွေအနှစ်များကို ပိုမိုပိုင်ဆိုင်ထားကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref>မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သည့် ဗီဇလေ့လာချက်များတွင် Haplogroup M9a, F1g နှင့် M13 တို့ကို တွေ့ရပြီး ၎င်းတို့သည် မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမြင့်ဒေသ မျိုးနွယ်စုများ၏ သီးသန့် ဝိသေသလက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> == မျိုးနွယ်စုများနှင့် ဘာသာစကား == ရဝမ်လူမျိုးများတွင် ပြောဆိုသည့် စကားနှင့် လေယူလေသိမ်းအလိုက် ခွဲခြားထားသော လူမျိုးစုငယ် အဓိကလေးစု ရှိကြသည် - 1. '''မတ်ဝမ် (Matwang)''' 2. '''ဒရူ (Druk)''' 3. '''တန်ဆာရ် (Tansar)''' 4. '''လုံမီ (Lumee)''' ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်း အနည်းငယ် ကွဲပြားကြသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် အုပ်စုတစ်ခုတည်း ဖြစ်ကြသည်။ ဘာသာစကား ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ မြန်မာစကားကဲ့သို့ပင် [[SOV]] (ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။<ref name="LaPolla2003" /><ref>LaPolla, Randy J. (2003). "A Grammar of Rawang". ''Mouton de Gruyter''.</ref> == လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ရဝမ်လူမျိုးတို့သည် တောင်တန်းဒေသ၏ ကြမ်းတမ်းသော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး ကိုယ်ကာယ ကြံ့ခိုင်တုတ်ခိုင်ကြသည်။ တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းတို့ကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ တောင်စောင်းများတွင် လှေကားထစ်စိုက်ခင်းများ ဖန်တီး၍ အာလူး၊ မြေပဲ၊ မုန်ညင်းနှင့် နှမ်းများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ အမျိုးသားရော အမျိုးသမီးပါ အဖြူရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြလေ့ရှိပြီး အမျိုးသားများမှာ ကြိမ်ဖြင့်ရက်လုပ်ကာ ဝက်စွယ်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရိုးရာဦးထုပ်များကို ဆောင်းကြသည်။ ရက်ကန်းလုပ်ငန်းတွင် အဇီးအီး (ဂုံလျှော်ပင်) မှ ချည်မျှင်ထုတ်ယူသည့် ပညာရပ်မှာ အလွန်ထင်ရှားသည်။ == အမည်မှည့်ခေါ်ပုံ အစဉ်အလာ == ရဝမ်လူမျိုးများသည် သားသမီးများအား အမည်ပေးရာတွင် မွေးဖွားသည့် အစဉ်လိုက် (အကြီးမှ အငယ်သို့) အောက်ပါအတိုင်း စနစ်တကျ မှည့်ခေါ်ကြိုးလေ့ ရှိကြသည် - {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! အစဉ်လိုက် !! သား (ယောက်ျားလေး) !! သသမီး (မိန်းကလေး) |- | ပထမ || ဖုန် || နန် |- | ဒုတိယ || ဒီး၊ ထင် || နင် |- | တတိယ || ခင်၊ ဂျုံ || ချန်၊ ခေါ် |- | စတုတ္ထ || ဆင် || နွန်၊ ထီ |- | ပဉ္စမ || မင် || ဇင်၊ ခူရ် |- | ဆဌမ || ဖီ || ထန်၊ ဂင်း |- | သတ္တမ || ယုန် || ထမ်း |} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကချင်ပြည်နယ်]] 2hh4pw4ylcrw99gtob9fkdkza2jvubb 1057217 1057216 2026-10-11T05:41:15Z ~2026-54331-35 149257 /* မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆင်းသက်လာပုံ */ 1057217 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ရဝမ် (Rawang) | image = RaYoum.jpg | caption = ရဝမ်တိုင်းရင်းသားများ | population = ခန့်မှန်း ~ ၇၀,၀၀၀ – ၁၀၀,၀၀၀+ (မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း) | regions = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း – ပူတာအို၊ မချန်ဘော၊ နောင်မွန်၊ [[ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်|ခေါင်လန်ဖူး]])၊ [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]] (အာရုဏာချာပရာဒေ့ရှ်)၊ [[တရုတ်နိုင်ငံ]] (ယူနန်) | languages = [[ရဝမ်ဘာသာစကား]] (မျိုးနွယ်စုကွဲများစွာ ရှိသည်) | religions = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] (အများစု)၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှု | related = [[ဗမာလူမျိုး]]၊ [[ယီလူမျိုး]]၊ [[တိဗက်လူမျိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး]] နှင့် အခြား တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များ }} '''ရဝမ်လူမျိုး''' (အင်္ဂလိပ်: Rawang) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ တရားဝင်အသိအမှတ်ပြု တိုင်းရင်းသား (၁၃၅) မျိုးတွင် ပါဝင်ပြီး၊ [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]ဝင် [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]] လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Eberhard2023">Eberhard, David M. (2023). "Rawang: A language of Myanmar". ''Ethnologue: Languages of the World''.</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]အတွင်းရှိ ပူတာအို၊ မချန်ဘော၊ နောင်မွန်၊ [[ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်|ခေါင်လန်ဖူး]] ဒေသများနှင့် [[ခါကာဘိုရာဇီ]] တောင်ခြေ၊ [[မေခမြစ်]]ဝှမ်းတို့တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။<ref name="LaPolla2003">LaPolla, R. J. (2003). "The Qiang-type Subgroup of Tibeto-Burman". ''Language and Linguistics''.</ref> == အမည်နာမနှင့် လူမျိုးဗေဒ == ရဝမ်လူမျိုးများကို အိမ်နီးချင်း [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]နှင့် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တို့က '''နုံလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''ခနုံ''' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်နိုင်ငံဘက်တွင်မူ ဧရာဝတီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသများတွင် နေထိုင်သူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် '''ကျူးဇီ''' (Dulong / Drung) ဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။<ref>Sun, Hongkai (1999). "The Dulong Language". ''Linguistics of the Tibeto-Burman Area''.</ref> "ရဝမ်" ဟူသော အမည်မှာ ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး "ဖြူစင်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်သူများ" သို့မဟုတ် "မြစ်ဖျားခံရာဒေသတွင် နေထိုင်သူများ" ဟု အဓိပ္ပာယ် သက်ရောက်သည်။ == မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆင်းသက်လာပုံ == ရဝမ်လူမျိုးတို့၏ ပါးစပ်ရာဇဝင်နှင့် သမိုင်းသုတေသနများအရ ၎င်းတို့သည် "ခူနန်" (Khu-Nung) သို့မဟုတ် "နန်" (Nung) ဟု ခေါ်တွင်သော အုပ်စုကြီးမှ ဆင်းသက်လာကြသည်။ ၎င်းတို့၏ ဘိုးဘေးများသည် [[တိဗက်|တိဗက်ကုန်းပြင်မြင့်]]နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်း ဒေသများမှတစ်ဆင့် တောင်ဘက်သို့ ခေတ်အဆက်ဆက် ရွှေ့ပြောင်းလာကြကာ [[မေခမြစ်]]နှင့် [[မလိခမြစ်]] ဝှမ်းများအတွင်းသို့ အခြေချခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ရဝမ်လူမျိုးစုအတွင်း၌ မတ်ဝမ် (Matwang)၊ နမ်ဖိုက် (Nung Phit)၊ တရုံ (Taron) အစရှိသော မျိုးနွယ်စုပေါင်း ၇၀ ကျော် ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံဘက်ရှိ [[နုံလူမျိုး]] (Nu people) နှင့် [[ဒုလုံလူမျိုး]] (Dulong people) တို့နှင့် မျိုးနွယ်စုချင်း နီးစပ် ဆက်နွယ်နေကြသည်။ ခေတ်သစ် DNA နှင့် မျိုးရိုးဗီဇ သုတေသနပြုချက်များအရ ရဝမ်လူမျိုးများသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင်များအကြား သန့်စင်သော မျိုးရိုးဗီဇ အမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ရဝမ်အမျိုးသားများတွင် Haplogroup O2 (M122) နှင့် Haplogroup D (M174) ဗီဇများကို အဓိက တွေ့ရှိရသည်။ O2 (M122) ဗီဇသည် [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ယီလူမျိုး|ယီ]]နှင့် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်တရုတ်]]တို့နှင့် ဘိုးဘေးချင်း တူညီမှုကို ပြသနေပြီး၊ D (M174) ဗီဇမှာမူ ရှေးဦးတိဗက်လူမျိုးများနှင့် ဆက်စပ်နေကာ အခြားတိဗက်-ဗမာနွယ်များထက် ပိုမိုရှေးကျသော Paleolithic Tibetan မျိုးရိုးဗီဇ အမွေအနှစ်များကို ပိုမိုပိုင်ဆိုင်ထားကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="Wang2021">Wang, C. C., et al. (2021). "The Genomic Formation of Human Populations in East Asia". ''Nature''.</ref>မိခင်ဘက်မှ ဆင်းသက်သည့် ဗီဇလေ့လာချက်များတွင် Haplogroup M9a, F1g နှင့် M13 တို့ကို တွေ့ရပြီး ၎င်းတို့သည် မြောက်ပိုင်းအာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်းမြင့်ဒေသ မျိုးနွယ်စုများ၏ သီးသန့် ဝိသေသလက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Summerer2014">Summerer, M., et al. (2014). "The genetic distinctness of the Tibeto-Burman populations in Myanmar". ''Molecular Biology and Evolution''.</ref> == မျိုးနွယ်စုများနှင့် ဘာသာစကား == ရဝမ်လူမျိုးများတွင် ပြောဆိုသည့် စကားနှင့် လေယူလေသိမ်းအလိုက် ခွဲခြားထားသော လူမျိုးစုငယ် အဓိကလေးစု ရှိကြသည် - 1. '''မတ်ဝမ် (Matwang)''' 2. '''ဒရူ (Druk)''' 3. '''တန်ဆာရ် (Tansar)''' 4. '''လုံမီ (Lumee)''' ဒေသအလိုက် လေယူလေသိမ်း အနည်းငယ် ကွဲပြားကြသော်လည်း အခြေခံအားဖြင့် အုပ်စုတစ်ခုတည်း ဖြစ်ကြသည်။ ဘာသာစကား ဝါကျတည်ဆောက်ပုံမှာ မြန်မာစကားကဲ့သို့ပင် [[SOV]] (ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။<ref name="LaPolla2003" /><ref>LaPolla, Randy J. (2003). "A Grammar of Rawang". ''Mouton de Gruyter''.</ref> == လူမှုဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == ရဝမ်လူမျိုးတို့သည် တောင်တန်းဒေသ၏ ကြမ်းတမ်းသော ရာသီဥတုကို ခံနိုင်ရည်ရှိပြီး ကိုယ်ကာယ ကြံ့ခိုင်တုတ်ခိုင်ကြသည်။ တောင်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရက်ကန်းရက်ခြင်းနှင့် အမဲလိုက်ခြင်းတို့ကို အဓိက လုပ်ကိုင်ကြသည်။ တောင်စောင်းများတွင် လှေကားထစ်စိုက်ခင်းများ ဖန်တီး၍ အာလူး၊ မြေပဲ၊ မုန်ညင်းနှင့် နှမ်းများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ အမျိုးသားရော အမျိုးသမီးပါ အဖြူရောင် ဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ကြလေ့ရှိပြီး အမျိုးသားများမှာ ကြိမ်ဖြင့်ရက်လုပ်ကာ ဝက်စွယ်ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ရိုးရာဦးထုပ်များကို ဆောင်းကြသည်။ ရက်ကန်းလုပ်ငန်းတွင် အဇီးအီး (ဂုံလျှော်ပင်) မှ ချည်မျှင်ထုတ်ယူသည့် ပညာရပ်မှာ အလွန်ထင်ရှားသည်။ == အမည်မှည့်ခေါ်ပုံ အစဉ်အလာ == ရဝမ်လူမျိုးများသည် သားသမီးများအား အမည်ပေးရာတွင် မွေးဖွားသည့် အစဉ်လိုက် (အကြီးမှ အငယ်သို့) အောက်ပါအတိုင်း စနစ်တကျ မှည့်ခေါ်ကြိုးလေ့ ရှိကြသည် - {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! အစဉ်လိုက် !! သား (ယောက်ျားလေး) !! သသမီး (မိန်းကလေး) |- | ပထမ || ဖုန် || နန် |- | ဒုတိယ || ဒီး၊ ထင် || နင် |- | တတိယ || ခင်၊ ဂျုံ || ချန်၊ ခေါ် |- | စတုတ္ထ || ဆင် || နွန်၊ ထီ |- | ပဉ္စမ || မင် || ဇင်၊ ခူရ် |- | ဆဌမ || ဖီ || ထန်၊ ဂင်း |- | သတ္တမ || ယုန် || ထမ်း |} == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံလူမျိုးများ]] [[Category:ကချင်ပြည်နယ်]] 2plxyhmll71ppifd1pd61uu5jhdwb81 0 5027 1057238 1029907 2026-10-11T07:46:32Z ~2026-54593-53 149300 /* */ 1057238 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။ တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀ဝ၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းလေ့ရှိသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြသည်။ ယင်းကျောက်စိမ်း ကျောက်မျက်ကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိသည်။ တရုတ်လူမျိုးများ၏ ကျောက်စိမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ယုံကြည်ထားသော ရှေးဟောင်းပုံပြင်တစ်ပုဒ်မှာ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ယူဟန်းဟုခေါ်သော ကျောက်စိမ်းနတ်သားသည် ကောင်းကင်ဘုံ တောင်ထွတ်ပေါ်တွင် တောင်ခြေတွင် ကျောက်စိမ်းပင်များ ပေါက်ရောက်သည်ဆို၏။ တရုတ်တို့၏ တာအို (Taoiam) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြ၏။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကိုအသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ၎င်းကျောက်စိမ်းသည်ဝတ်ဆင်အသုံးပြုသူပိုင်ရှင်အား အန္တာရယ်မှကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ပိုင်ရှင်၏ကျန်းမာရေးကိုကောင်းအောင် စောင့်လျှောက်ပေးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ ကျောက်စိမ်းကိုတရုတ်လူမျိုးများသည် ကံကောင်းခြင်းကိုယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကိုကာကွယ်တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပထမဦးဆုံးစတင်အသုံးပြုခဲ့သည့်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်စဉ်တွင် ၎င်းတို့အသုံးပြုခဲ့ကြသောကျောက်စိမ်းပန်းပုများ၊ ကျောက်စိမ်းဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော လူ့အသုံးအဆောင်၊ လက်ဝတ်ရတနာများကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကိုတရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ်အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင်မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ကျောက်စိမ်းကိုပို၍ တန်ဖိုးထားတက်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင်မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ရာခိုင်နှုန်းအထိအဓိကထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို <nowiki>[[翡翠|Fěicuì]]</nowiki>သို့မဟုတ် <nowiki>[[硬玉|Yìngyù]]</nowiki> ဟုခေါ်ဆိုပြီး တရုတ်ပြည်နှင့်အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင်ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို <nowiki>[[软玉|Ruǎn yù]]</nowiki> ဟုခေါ်ဆိုသည်။ တရုတ်ပြည်တွင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိသည်။ တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများအား ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြသည်။ == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px| right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း ]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များမှာ ယင်းကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးလုံးသည် ဖြစ်ပုံ ရင်းမြစ် အနေအထား အသွင်ပြောင်းကျောက်များ ရှိရာ ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်းမတူဘဲ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်၍ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အမ်ပီဖိုး(Amphipole) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့်နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များထဲမှ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသောတစ်ချက်မှာ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ယင်ကောင်၏အတောင်ပံကဲ့သို့စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသောကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်တွင်းထွက်တွင်မှမမြင်တွေ့နိုင်သော ယမ်းဆိုသည့်အလွှာပါရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ကြွေကဲ့သို့သောစူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာပါရှိချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသောရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင်ဖန်ပုလင်းကိုကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးကို ပေးစွမ်းစေနိုင်ပြီး နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင်ကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးသာပေးစွမ်းနိုင်ချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် လက်ယှက်ထိုးအနေအထားမှာ ရှိသော ပုံဆောင်ခဲကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများ၊ အဖုအထစ်ကလေးများနှင့် ပြည့်နေသည်။ ၎င်းတို့ကို အဏုကြည့် ကိရိယာ မှန်ဘီလူးအောက်တွင် ကောင်းစွာ မြင်ရသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကား လက်ယှက်ထိုးအနေအထားရှိသော အမျှင်ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမျှင်အလိုက် အနေအထားရှိသည်။ အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း၌ သစ်ရွက်စိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး၊ မီးခိုးနှင့် အစိမ်းရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို အပူပေးသောအခါ အရည်ပျော်၍ ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲချေ။ ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ ထူးခြားချက်မှာ အပူရှိန်ပြင်း၍ ကြီးမားသော ဖိအားရှိသည့် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်သော အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း အပေါ်ယံအခွံအကာများအား ဖဲ့ထုတ်လိုက်သည့်အခါမှ အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည့် ကျောက်စိမ်း၏ အတွင်းပိုင်းကို မြင်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် ပိုမို၍ကောင်းမွန်ပြီး ပိုရှားသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်ပြည် ဟိုတန်ဒေသ၊ ဗြိတိသျှ၊ ကိုလံဘီယာ၊ ဩစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန်၊ ရုရှား၊ တောင်ကိုရီးယား၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အီတလီ၊ ပိုလန်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အလက်စကား၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား ဒေသများ၌ တွေ့ရှိရသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို ဂွာတီမာလာ၊ ဆိုက်ဗေးရီးယားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု == သန့်စင်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ စံထား ဓာတ်ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကိတ်တို့ ပါဝင်ပြီး ယင်း၏ပုံသေနည်းမှာ NaAlSi2O6 ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ဆီလီကွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ၅၉.၄ ရာခိုင်နှုန်း၊ အလူမီနီယံအောက်ဆိုဒ် ၂၅.၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဆိုဒီယမ်အောက်ဆိုဒ် ၁၅.၄ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။ သို့ရာတွင် ဤအချိုးအတိုင်း ဖော်ပြပါဒြပ်အောက်ဆိုဒ်များ ပါဝင်သော ကျောက်စိမ်းသည် သဘာဝတွင် မရှိနိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျောက်စိမ်း၏ ဇာကွက် (Lattice) တွင် ဆိုဒီယမ်နှင့် အလူမီနီယမ်တို့၏ နေရာကို အခြားသော အိုင်ယွန် (Iron) များက ဝင်ရောက်နေရာယူ အစားထိုးဖလှယ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းအစားထိုးဖလှယ်သော အိုင်ယွန်များ၏ ပမာဏမှာ နှစ် ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိသည်။ == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] 3ubmc16ruhffqhr23y04nolbn8dbo6v 1057240 1057238 2026-10-11T07:51:28Z ~2026-54593-53 149300 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1057240 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px| right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း ]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များမှာ ယင်းကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးလုံးသည် ဖြစ်ပုံ ရင်းမြစ် အနေအထား အသွင်ပြောင်းကျောက်များ ရှိရာ ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်းမတူဘဲ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်၍ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အမ်ပီဖိုး(Amphipole) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့်နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များထဲမှ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသောတစ်ချက်မှာ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ယင်ကောင်၏အတောင်ပံကဲ့သို့စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသောကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်တွင်းထွက်တွင်မှမမြင်တွေ့နိုင်သော ယမ်းဆိုသည့်အလွှာပါရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ကြွေကဲ့သို့သောစူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာပါရှိချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသောရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင်ဖန်ပုလင်းကိုကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးကို ပေးစွမ်းစေနိုင်ပြီး နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင်ကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးသာပေးစွမ်းနိုင်ချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် လက်ယှက်ထိုးအနေအထားမှာ ရှိသော ပုံဆောင်ခဲကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများ၊ အဖုအထစ်ကလေးများနှင့် ပြည့်နေသည်။ ၎င်းတို့ကို အဏုကြည့် ကိရိယာ မှန်ဘီလူးအောက်တွင် ကောင်းစွာ မြင်ရသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကား လက်ယှက်ထိုးအနေအထားရှိသော အမျှင်ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမျှင်အလိုက် အနေအထားရှိသည်။ အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း၌ သစ်ရွက်စိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး၊ မီးခိုးနှင့် အစိမ်းရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို အပူပေးသောအခါ အရည်ပျော်၍ ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲချေ။ ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ ထူးခြားချက်မှာ အပူရှိန်ပြင်း၍ ကြီးမားသော ဖိအားရှိသည့် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်သော အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း အပေါ်ယံအခွံအကာများအား ဖဲ့ထုတ်လိုက်သည့်အခါမှ အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည့် ကျောက်စိမ်း၏ အတွင်းပိုင်းကို မြင်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် ပိုမို၍ကောင်းမွန်ပြီး ပိုရှားသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်ပြည် ဟိုတန်ဒေသ၊ ဗြိတိသျှ၊ ကိုလံဘီယာ၊ ဩစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန်၊ ရုရှား၊ တောင်ကိုရီးယား၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အီတလီ၊ ပိုလန်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အလက်စကား၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား ဒေသများ၌ တွေ့ရှိရသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို ဂွာတီမာလာ၊ ဆိုက်ဗေးရီးယားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု == သန့်စင်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ စံထား ဓာတ်ဖွဲ့စည်းပုံတွင် ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကိတ်တို့ ပါဝင်ပြီး ယင်း၏ပုံသေနည်းမှာ NaAlSi2O6 ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ဆီလီကွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ၅၉.၄ ရာခိုင်နှုန်း၊ အလူမီနီယံအောက်ဆိုဒ် ၂၅.၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဆိုဒီယမ်အောက်ဆိုဒ် ၁၅.၄ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။ သို့ရာတွင် ဤအချိုးအတိုင်း ဖော်ပြပါဒြပ်အောက်ဆိုဒ်များ ပါဝင်သော ကျောက်စိမ်းသည် သဘာဝတွင် မရှိနိုင်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကျောက်စိမ်း၏ ဇာကွက် (Lattice) တွင် ဆိုဒီယမ်နှင့် အလူမီနီယမ်တို့၏ နေရာကို အခြားသော အိုင်ယွန် (Iron) များက ဝင်ရောက်နေရာယူ အစားထိုးဖလှယ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၎င်းအစားထိုးဖလှယ်သော အိုင်ယွန်များ၏ ပမာဏမှာ နှစ် ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိသည်။ == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] j9k89bqv4a9w08w7upi2ss63wvk9sqb 1057241 1057240 2026-10-11T07:54:39Z ~2026-54593-53 149300 /* ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ */ 1057241 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px| right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း ]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များမှာ ယင်းကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးလုံးသည် ဖြစ်ပုံ ရင်းမြစ် အနေအထား အသွင်ပြောင်းကျောက်များ ရှိရာ ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်းမတူဘဲ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်၍ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အမ်ပီဖိုး(Amphipole) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့်နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များထဲမှ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသောတစ်ချက်မှာ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ယင်ကောင်၏အတောင်ပံကဲ့သို့စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသောကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်တွင်းထွက်တွင်မှမမြင်တွေ့နိုင်သော ယမ်းဆိုသည့်အလွှာပါရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ကြွေကဲ့သို့သောစူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာပါရှိချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသောရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင်ဖန်ပုလင်းကိုကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးကို ပေးစွမ်းစေနိုင်ပြီး နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင်ကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးသာပေးစွမ်းနိုင်ချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် လက်ယှက်ထိုးအနေအထားမှာ ရှိသော ပုံဆောင်ခဲကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများ၊ အဖုအထစ်ကလေးများနှင့် ပြည့်နေသည်။ ၎င်းတို့ကို အဏုကြည့် ကိရိယာ မှန်ဘီလူးအောက်တွင် ကောင်းစွာ မြင်ရသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကား လက်ယှက်ထိုးအနေအထားရှိသော အမျှင်ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမျှင်အလိုက် အနေအထားရှိသည်။ အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း၌ သစ်ရွက်စိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး၊ မီးခိုးနှင့် အစိမ်းရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို အပူပေးသောအခါ အရည်ပျော်၍ ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲချေ။ ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ ထူးခြားချက်မှာ အပူရှိန်ပြင်း၍ ကြီးမားသော ဖိအားရှိသည့် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်သော အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း အပေါ်ယံအခွံအကာများအား ဖဲ့ထုတ်လိုက်သည့်အခါမှ အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည့် ကျောက်စိမ်း၏ အတွင်းပိုင်းကို မြင်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် ပိုမို၍ကောင်းမွန်ပြီး ပိုရှားသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်ပြည် ဟိုတန်ဒေသ၊ ဗြိတိသျှ၊ ကိုလံဘီယာ၊ ဩစတြေးလျ၊ နယူးဇီလန်၊ ရုရှား၊ တောင်ကိုရီးယား၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အီတလီ၊ ပိုလန်၊ ထိုင်ဝမ်၊ အလက်စကား၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား ဒေသများ၌ တွေ့ရှိရသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို ဂွာတီမာလာ၊ ဆိုက်ဗေးရီးယားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်။ == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ == ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ [[အင်နိုစီလီကိတ်]] (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် [[စပိုင်ရော့ဆင်း]] (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi₂O₆ (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |last2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> === ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) === ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် - * '''M1 Site:''' Al³⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''M2 Site:''' Na⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''T Site:''' ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O^2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO₄ ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al³⁺ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. '''အစိမ်းရောင် (Imperial Green):''' Al³⁺ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr³⁺) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe³⁺) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။<ref name="Hughes2000">{{cite journal |last=Hughes |first=R. W. |title=Burmese Jade: The Gemology of Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=36 |issue=1 |year=2000 |pages=2–26 |doi=10.5741/GEMS.36.1.2}}</ref> 2. '''အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor):''' Cr³⁺ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi₂O₆) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe²⁺ နှင့် Mg²⁺ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si₂O₆) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> 3. '''ခရမ်းရောင် (Lavender Jade):''' Al³⁺ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn³⁺) သို့မဟုတ် Fe<sup>2+}-Fe³⁺ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="Lu2012">{{cite journal |last=Lu |first=R. |title=Color Origin of Lavender Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=48 |issue=4 |year=2012 |pages=283–290}}</ref> === ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite) === ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဂုဏ်သတ္တိများ !! ဂျေဒိုက် (Jadeite) !! နက်ဖရိုက် (Nephrite) |- | '''ဓာတုအုပ်စု''' || စပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene) || အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite) |- | '''ဓာတုဖော်မြူလာ''' || NaAlSi₂O₆ || Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ |- | '''ခရစ်စတယ်စနစ်''' || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c) || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m) |- | '''သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)''' || ၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm³ || ၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm³ |- | '''မားကျောမှု (Mohs Hardness)''' || ၆.၅ – ၇.၀ || ၆.၀ – ၆.၅ |- | '''ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များ''' || ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင် || ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက် |} === ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis) === ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။<ref name="Harlow1999" /> မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] 6uiu2nbpzgoswsrquf97b6e1wez9sng 1057242 1057241 2026-10-11T07:57:20Z ~2026-54593-53 149300 /* ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ */ 1057242 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px| right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း ]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များမှာ ယင်းကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးလုံးသည် ဖြစ်ပုံ ရင်းမြစ် အနေအထား အသွင်ပြောင်းကျောက်များ ရှိရာ ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်းမတူဘဲ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်၍ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အမ်ပီဖိုး(Amphipole) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့်နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များထဲမှ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသောတစ်ချက်မှာ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ယင်ကောင်၏အတောင်ပံကဲ့သို့စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသောကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်တွင်းထွက်တွင်မှမမြင်တွေ့နိုင်သော ယမ်းဆိုသည့်အလွှာပါရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ကြွေကဲ့သို့သောစူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာပါရှိချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသောရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင်ဖန်ပုလင်းကိုကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးကို ပေးစွမ်းစေနိုင်ပြီး နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင်ကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးသာပေးစွမ်းနိုင်ချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် လက်ယှက်ထိုးအနေအထားမှာ ရှိသော ပုံဆောင်ခဲကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများ၊ အဖုအထစ်ကလေးများနှင့် ပြည့်နေသည်။ ၎င်းတို့ကို အဏုကြည့် ကိရိယာ မှန်ဘီလူးအောက်တွင် ကောင်းစွာ မြင်ရသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကား လက်ယှက်ထိုးအနေအထားရှိသော အမျှင်ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမျှင်အလိုက် အနေအထားရှိသည်။ အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း၌ သစ်ရွက်စိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး၊ မီးခိုးနှင့် အစိမ်းရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို အပူပေးသောအခါ အရည်ပျော်၍ ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲချေ။ ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ ထူးခြားချက်မှာ အပူရှိန်ပြင်း၍ ကြီးမားသော ဖိအားရှိသည့် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်သော အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း အပေါ်ယံအခွံအကာများအား ဖဲ့ထုတ်လိုက်သည့်အခါမှ အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည့် ကျောက်စိမ်း၏ အတွင်းပိုင်းကို မြင်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် ပိုမို၍ကောင်းမွန်ပြီး ပိုရှားသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == ကျောက်စိမ်း (အထူးသဖြင့် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ရှားပါးစွာသာ ထွက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် ပမာဏအများဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ထွက်ရှိရာ အဓိက ဗဟိုချက်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref name="Hughes2000">{{cite journal |last=Hughes |first=R. W. |title=Burmese Jade: The Gemology of Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=36 |issue=1 |year=2000 |pages=2–26 |doi=10.5741/GEMS.36.1.2}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျောက်စိမ်းထွက်ရှိရာ ဒေသမှာ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]နှင့် [[မိုးညှင်းခရိုင်]]အတွင်းရှိ [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်ဒေသ]] (Phakant) ဖြစ်ပြီး၊ လုံးတို၊ ဆယ်ဇင်၊ ကန်စွန်းနှင့် မိုးကောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများတစ်လျှောက်တွင်လည်း အဓိက တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> မြန်မာ့ဖားကန့်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းများသည် အထူးသဖြင့် ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင် (Imperial Green) နှင့် ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် အမျက်တမ်းအតម្លៃဆုံးနှင့် ထိပ်တန်းအရည်အသွေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံထားကြရသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျေဒိုက် သို့မဟုတ် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ (Russia - ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသနှင့် ဥရယ်တောင်တန်းများ)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ (Canada - ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (United States - ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ဝိုင်ယိုးမင်း)၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (New Zealand) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (ဆင်ကျန်နှင့် ဂွမ်ရှီဒေသများ - အဓိကအားဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများ) တို့တွင်လည်း အသီးသီး ထွက်ရှိကြသည်။<ref name="Laufer1912">{{cite book |last=Laufer |first=Berthold |title=Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion |publisher=Field Museum of Natural History |year=1912}}</ref> သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်တွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည့် ကျောက်စိမ်းအများစုမှာ နက်ဖရိုက် (Nephrite) အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ လက်ဝတ်ရတနာဈေးကွက်တွင် အန်ထရိုက်အဖြစ် အမြင့်ဆုံး ရပ်တည်နေသည့် အဖိုးတန် ဂျေဒိုက် (Jadeite) ကျောက်စိမ်းစစ်စစ်များ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာမူ မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသမှသာ တစ်ခုတည်း အဓိက ထွက်ရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ == ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ [[အင်နိုစီလီကိတ်]] (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် [[စပိုင်ရော့ဆင်း]] (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi₂O₆ (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |last2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> === ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) === ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် - * '''M1 Site:''' Al³⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''M2 Site:''' Na⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''T Site:''' ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O^2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO₄ ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al³⁺ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. '''အစိမ်းရောင် (Imperial Green):''' Al³⁺ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr³⁺) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe³⁺) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။<ref name="Hughes2000">{{cite journal |last=Hughes |first=R. W. |title=Burmese Jade: The Gemology of Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=36 |issue=1 |year=2000 |pages=2–26 |doi=10.5741/GEMS.36.1.2}}</ref> 2. '''အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor):''' Cr³⁺ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi₂O₆) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe²⁺ နှင့် Mg²⁺ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si₂O₆) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> 3. '''ခရမ်းရောင် (Lavender Jade):''' Al³⁺ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn³⁺) သို့မဟုတ် Fe<sup>2+}-Fe³⁺ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="Lu2012">{{cite journal |last=Lu |first=R. |title=Color Origin of Lavender Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=48 |issue=4 |year=2012 |pages=283–290}}</ref> === ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite) === ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဂုဏ်သတ္တိများ !! ဂျေဒိုက် (Jadeite) !! နက်ဖရိုက် (Nephrite) |- | '''ဓာတုအုပ်စု''' || စပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene) || အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite) |- | '''ဓာတုဖော်မြူလာ''' || NaAlSi₂O₆ || Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ |- | '''ခရစ်စတယ်စနစ်''' || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c) || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m) |- | '''သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)''' || ၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm³ || ၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm³ |- | '''မားကျောမှု (Mohs Hardness)''' || ၆.၅ – ၇.၀ || ၆.၀ – ၆.၅ |- | '''ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များ''' || ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင် || ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက် |} === ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis) === ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။<ref name="Harlow1999" /> မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] anmhknng78tz7mz40seo64n5gsx8yd6 1057243 1057242 2026-10-11T07:58:23Z ~2026-54593-53 149300 /* ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ */ 1057243 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px| right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း ]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များမှာ ယင်းကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးလုံးသည် ဖြစ်ပုံ ရင်းမြစ် အနေအထား အသွင်ပြောင်းကျောက်များ ရှိရာ ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်းမတူဘဲ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်၍ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အမ်ပီဖိုး(Amphipole) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့်နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များထဲမှ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသောတစ်ချက်မှာ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ယင်ကောင်၏အတောင်ပံကဲ့သို့စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသောကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်တွင်းထွက်တွင်မှမမြင်တွေ့နိုင်သော ယမ်းဆိုသည့်အလွှာပါရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ကြွေကဲ့သို့သောစူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာပါရှိချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသောရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင်ဖန်ပုလင်းကိုကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးကို ပေးစွမ်းစေနိုင်ပြီး နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင်ကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးသာပေးစွမ်းနိုင်ချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် လက်ယှက်ထိုးအနေအထားမှာ ရှိသော ပုံဆောင်ခဲကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများ၊ အဖုအထစ်ကလေးများနှင့် ပြည့်နေသည်။ ၎င်းတို့ကို အဏုကြည့် ကိရိယာ မှန်ဘီလူးအောက်တွင် ကောင်းစွာ မြင်ရသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကား လက်ယှက်ထိုးအနေအထားရှိသော အမျှင်ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမျှင်အလိုက် အနေအထားရှိသည်။ အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း၌ သစ်ရွက်စိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး၊ မီးခိုးနှင့် အစိမ်းရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို အပူပေးသောအခါ အရည်ပျော်၍ ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲချေ။ ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ ထူးခြားချက်မှာ အပူရှိန်ပြင်း၍ ကြီးမားသော ဖိအားရှိသည့် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်သော အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း အပေါ်ယံအခွံအကာများအား ဖဲ့ထုတ်လိုက်သည့်အခါမှ အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည့် ကျောက်စိမ်း၏ အတွင်းပိုင်းကို မြင်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် ပိုမို၍ကောင်းမွန်ပြီး ပိုရှားသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == ကျောက်စိမ်း (အထူးသဖြင့် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ရှားပါးစွာသာ ထွက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် ပမာဏအများဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ထွက်ရှိရာ အဓိက ဗဟိုချက်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref name="Hughes2000">{{cite journal |last=Hughes |first=R. W. |title=Burmese Jade: The Gemology of Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=36 |issue=1 |year=2000 |pages=2–26 |doi=10.5741/GEMS.36.1.2}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျောက်စိမ်းထွက်ရှိရာ ဒေသမှာ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]နှင့် [[မိုးညှင်းခရိုင်]]အတွင်းရှိ [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်ဒေသ]] (Phakant) ဖြစ်ပြီး၊ လုံးတို၊ ဆယ်ဇင်၊ ကန်စွန်းနှင့် မိုးကောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများတစ်လျှောက်တွင်လည်း အဓိက တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> မြန်မာ့ဖားကန့်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းများသည် အထူးသဖြင့် ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင် (Imperial Green) နှင့် ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် အမျက်တမ်းအតម្លៃဆုံးနှင့် ထိပ်တန်းအရည်အသွေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံထားကြရသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျေဒိုက် သို့မဟုတ် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ (Russia - ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသနှင့် ဥရယ်တောင်တန်းများ)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ (Canada - ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (United States - ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ဝိုင်ယိုးမင်း)၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (New Zealand) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (ဆင်ကျန်နှင့် ဂွမ်ရှီဒေသများ - အဓိကအားဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများ) တို့တွင်လည်း အသီးသီး ထွက်ရှိကြသည်။<ref name="Laufer1912" />သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်တွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည့် ကျောက်စိမ်းအများစုမှာ နက်ဖရိုက် (Nephrite) အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ လက်ဝတ်ရတနာဈေးကွက်တွင် အန်ထရိုက်အဖြစ် အမြင့်ဆုံး ရပ်တည်နေသည့် အဖိုးတန် ဂျေဒိုက် (Jadeite) ကျောက်စိမ်းစစ်စစ်များ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာမူ မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသမှသာ တစ်ခုတည်း အဓိက ထွက်ရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ == ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ [[အင်နိုစီလီကိတ်]] (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် [[စပိုင်ရော့ဆင်း]] (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi₂O₆ (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |last2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> === ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) === ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် - * '''M1 Site:''' Al³⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''M2 Site:''' Na⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''T Site:''' ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O^2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO₄ ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al³⁺ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. '''အစိမ်းရောင် (Imperial Green):''' Al³⁺ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr³⁺) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe³⁺) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။<ref name="Hughes2000">{{cite journal |last=Hughes |first=R. W. |title=Burmese Jade: The Gemology of Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=36 |issue=1 |year=2000 |pages=2–26 |doi=10.5741/GEMS.36.1.2}}</ref> 2. '''အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor):''' Cr³⁺ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi₂O₆) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe²⁺ နှင့် Mg²⁺ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si₂O₆) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> 3. '''ခရမ်းရောင် (Lavender Jade):''' Al³⁺ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn³⁺) သို့မဟုတ် Fe<sup>2+}-Fe³⁺ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="Lu2012">{{cite journal |last=Lu |first=R. |title=Color Origin of Lavender Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=48 |issue=4 |year=2012 |pages=283–290}}</ref> === ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite) === ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဂုဏ်သတ္တိများ !! ဂျေဒိုက် (Jadeite) !! နက်ဖရိုက် (Nephrite) |- | '''ဓာတုအုပ်စု''' || စပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene) || အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite) |- | '''ဓာတုဖော်မြူလာ''' || NaAlSi₂O₆ || Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ |- | '''ခရစ်စတယ်စနစ်''' || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c) || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m) |- | '''သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)''' || ၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm³ || ၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm³ |- | '''မားကျောမှု (Mohs Hardness)''' || ၆.၅ – ၇.၀ || ၆.၀ – ၆.၅ |- | '''ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များ''' || ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင် || ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက် |} === ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis) === ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။<ref name="Harlow1999" /> မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] o17tgfhha1pno7i9n1rne0z6faxdo3r 1057244 1057243 2026-10-11T07:58:48Z ~2026-54593-53 149300 /* ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ */ 1057244 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px| right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း ]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များမှာ ယင်းကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးလုံးသည် ဖြစ်ပုံ ရင်းမြစ် အနေအထား အသွင်ပြောင်းကျောက်များ ရှိရာ ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်းမတူဘဲ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်၍ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အမ်ပီဖိုး(Amphipole) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့်နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များထဲမှ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသောတစ်ချက်မှာ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ယင်ကောင်၏အတောင်ပံကဲ့သို့စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသောကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်တွင်းထွက်တွင်မှမမြင်တွေ့နိုင်သော ယမ်းဆိုသည့်အလွှာပါရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ကြွေကဲ့သို့သောစူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာပါရှိချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသောရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင်ဖန်ပုလင်းကိုကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးကို ပေးစွမ်းစေနိုင်ပြီး နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင်ကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးသာပေးစွမ်းနိုင်ချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် လက်ယှက်ထိုးအနေအထားမှာ ရှိသော ပုံဆောင်ခဲကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများ၊ အဖုအထစ်ကလေးများနှင့် ပြည့်နေသည်။ ၎င်းတို့ကို အဏုကြည့် ကိရိယာ မှန်ဘီလူးအောက်တွင် ကောင်းစွာ မြင်ရသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကား လက်ယှက်ထိုးအနေအထားရှိသော အမျှင်ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမျှင်အလိုက် အနေအထားရှိသည်။ အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း၌ သစ်ရွက်စိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး၊ မီးခိုးနှင့် အစိမ်းရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို အပူပေးသောအခါ အရည်ပျော်၍ ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲချေ။ ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ ထူးခြားချက်မှာ အပူရှိန်ပြင်း၍ ကြီးမားသော ဖိအားရှိသည့် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်သော အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း အပေါ်ယံအခွံအကာများအား ဖဲ့ထုတ်လိုက်သည့်အခါမှ အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည့် ကျောက်စိမ်း၏ အတွင်းပိုင်းကို မြင်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် ပိုမို၍ကောင်းမွန်ပြီး ပိုရှားသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == ကျောက်စိမ်း (အထူးသဖြင့် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ရှားပါးစွာသာ ထွက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် ပမာဏအများဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ထွက်ရှိရာ အဓိက ဗဟိုချက်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref name="Hughes2000">{{cite journal |last=Hughes |first=R. W. |title=Burmese Jade: The Gemology of Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=36 |issue=1 |year=2000 |pages=2–26 |doi=10.5741/GEMS.36.1.2}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျောက်စိမ်းထွက်ရှိရာ ဒေသမှာ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]နှင့် [[မိုးညှင်းခရိုင်]]အတွင်းရှိ [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်ဒေသ]] (Phakant) ဖြစ်ပြီး၊ လုံးတို၊ ဆယ်ဇင်၊ ကန်စွန်းနှင့် မိုးကောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများတစ်လျှောက်တွင်လည်း အဓိက တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> မြန်မာ့ဖားကန့်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းများသည် အထူးသဖြင့် ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင် (Imperial Green) နှင့် ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ထိပ်တန်းအရည်အသွေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံထားကြရသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျေဒိုက် သို့မဟုတ် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ (Russia - ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသနှင့် ဥရယ်တောင်တန်းများ)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ (Canada - ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (United States - ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ဝိုင်ယိုးမင်း)၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (New Zealand) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (ဆင်ကျန်နှင့် ဂွမ်ရှီဒေသများ - အဓိကအားဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများ) တို့တွင်လည်း အသီးသီး ထွက်ရှိကြသည်။<ref name="Laufer1912" />သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်တွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည့် ကျောက်စိမ်းအများစုမှာ နက်ဖရိုက် (Nephrite) အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ လက်ဝတ်ရတနာဈေးကွက်တွင် အန်ထရိုက်အဖြစ် အမြင့်ဆုံး ရပ်တည်နေသည့် အဖိုးတန် ဂျေဒိုက် (Jadeite) ကျောက်စိမ်းစစ်စစ်များ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာမူ မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသမှသာ တစ်ခုတည်း အဓိက ထွက်ရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ == ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ [[အင်နိုစီလီကိတ်]] (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် [[စပိုင်ရော့ဆင်း]] (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi₂O₆ (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |last2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> === ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) === ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် - * '''M1 Site:''' Al³⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''M2 Site:''' Na⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''T Site:''' ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O^2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO₄ ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al³⁺ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. '''အစိမ်းရောင် (Imperial Green):''' Al³⁺ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr³⁺) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe³⁺) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။<ref name="Hughes2000">{{cite journal |last=Hughes |first=R. W. |title=Burmese Jade: The Gemology of Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=36 |issue=1 |year=2000 |pages=2–26 |doi=10.5741/GEMS.36.1.2}}</ref> 2. '''အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor):''' Cr³⁺ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi₂O₆) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe²⁺ နှင့် Mg²⁺ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si₂O₆) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> 3. '''ခရမ်းရောင် (Lavender Jade):''' Al³⁺ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn³⁺) သို့မဟုတ် Fe<sup>2+}-Fe³⁺ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="Lu2012">{{cite journal |last=Lu |first=R. |title=Color Origin of Lavender Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=48 |issue=4 |year=2012 |pages=283–290}}</ref> === ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite) === ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဂုဏ်သတ္တိများ !! ဂျေဒိုက် (Jadeite) !! နက်ဖရိုက် (Nephrite) |- | '''ဓာတုအုပ်စု''' || စပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene) || အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite) |- | '''ဓာတုဖော်မြူလာ''' || NaAlSi₂O₆ || Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ |- | '''ခရစ်စတယ်စနစ်''' || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c) || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m) |- | '''သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)''' || ၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm³ || ၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm³ |- | '''မားကျောမှု (Mohs Hardness)''' || ၆.၅ – ၇.၀ || ၆.၀ – ၆.၅ |- | '''ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များ''' || ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင် || ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက် |} === ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis) === ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။<ref name="Harlow1999" /> မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] m1l55uz03yfx86m8jfncq02wqucwz5p 1057245 1057244 2026-10-11T07:59:32Z ~2026-54593-53 149300 /* ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) */ 1057245 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px| right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း ]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များမှာ ယင်းကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးလုံးသည် ဖြစ်ပုံ ရင်းမြစ် အနေအထား အသွင်ပြောင်းကျောက်များ ရှိရာ ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်းမတူဘဲ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်၍ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အမ်ပီဖိုး(Amphipole) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့်နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များထဲမှ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသောတစ်ချက်မှာ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ယင်ကောင်၏အတောင်ပံကဲ့သို့စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသောကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်တွင်းထွက်တွင်မှမမြင်တွေ့နိုင်သော ယမ်းဆိုသည့်အလွှာပါရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ကြွေကဲ့သို့သောစူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာပါရှိချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသောရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင်ဖန်ပုလင်းကိုကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးကို ပေးစွမ်းစေနိုင်ပြီး နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင်ကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးသာပေးစွမ်းနိုင်ချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် လက်ယှက်ထိုးအနေအထားမှာ ရှိသော ပုံဆောင်ခဲကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများ၊ အဖုအထစ်ကလေးများနှင့် ပြည့်နေသည်။ ၎င်းတို့ကို အဏုကြည့် ကိရိယာ မှန်ဘီလူးအောက်တွင် ကောင်းစွာ မြင်ရသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကား လက်ယှက်ထိုးအနေအထားရှိသော အမျှင်ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမျှင်အလိုက် အနေအထားရှိသည်။ အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း၌ သစ်ရွက်စိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး၊ မီးခိုးနှင့် အစိမ်းရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို အပူပေးသောအခါ အရည်ပျော်၍ ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲချေ။ ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ ထူးခြားချက်မှာ အပူရှိန်ပြင်း၍ ကြီးမားသော ဖိအားရှိသည့် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်သော အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း အပေါ်ယံအခွံအကာများအား ဖဲ့ထုတ်လိုက်သည့်အခါမှ အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည့် ကျောက်စိမ်း၏ အတွင်းပိုင်းကို မြင်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် ပိုမို၍ကောင်းမွန်ပြီး ပိုရှားသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == ကျောက်စိမ်း (အထူးသဖြင့် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ရှားပါးစွာသာ ထွက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် ပမာဏအများဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ထွက်ရှိရာ အဓိက ဗဟိုချက်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref name="Hughes2000">{{cite journal |last=Hughes |first=R. W. |title=Burmese Jade: The Gemology of Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=36 |issue=1 |year=2000 |pages=2–26 |doi=10.5741/GEMS.36.1.2}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျောက်စိမ်းထွက်ရှိရာ ဒေသမှာ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]နှင့် [[မိုးညှင်းခရိုင်]]အတွင်းရှိ [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်ဒေသ]] (Phakant) ဖြစ်ပြီး၊ လုံးတို၊ ဆယ်ဇင်၊ ကန်စွန်းနှင့် မိုးကောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများတစ်လျှောက်တွင်လည်း အဓိက တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> မြန်မာ့ဖားကန့်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းများသည် အထူးသဖြင့် ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင် (Imperial Green) နှင့် ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ထိပ်တန်းအရည်အသွေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံထားကြရသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျေဒိုက် သို့မဟုတ် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ (Russia - ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသနှင့် ဥရယ်တောင်တန်းများ)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ (Canada - ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (United States - ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ဝိုင်ယိုးမင်း)၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (New Zealand) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (ဆင်ကျန်နှင့် ဂွမ်ရှီဒေသများ - အဓိကအားဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများ) တို့တွင်လည်း အသီးသီး ထွက်ရှိကြသည်။<ref name="Laufer1912" />သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်တွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည့် ကျောက်စိမ်းအများစုမှာ နက်ဖရိုက် (Nephrite) အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ လက်ဝတ်ရတနာဈေးကွက်တွင် အန်ထရိုက်အဖြစ် အမြင့်ဆုံး ရပ်တည်နေသည့် အဖိုးတန် ဂျေဒိုက် (Jadeite) ကျောက်စိမ်းစစ်စစ်များ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာမူ မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသမှသာ တစ်ခုတည်း အဓိက ထွက်ရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ == ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ [[အင်နိုစီလီကိတ်]] (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် [[စပိုင်ရော့ဆင်း]] (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi₂O₆ (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |last2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> === ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) === ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် - * '''M1 Site:''' Al³⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''M2 Site:''' Na⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''T Site:''' ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O^2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO₄ ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al³⁺ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. '''အစိမ်းရောင် (Imperial Green):''' Al³⁺ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr³⁺) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe³⁺) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။<ref name="Hughes2000" /> 2. '''အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor):''' Cr³⁺ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi₂O₆) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe²⁺ နှင့် Mg²⁺ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si₂O₆) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> 3. '''ခရမ်းရောင် (Lavender Jade):''' Al³⁺ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn³⁺) သို့မဟုတ် Fe<sup>2+}-Fe³⁺ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="Lu2012">{{cite journal |last=Lu |first=R. |title=Color Origin of Lavender Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=48 |issue=4 |year=2012 |pages=283–290}}</ref> === ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite) === ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဂုဏ်သတ္တိများ !! ဂျေဒိုက် (Jadeite) !! နက်ဖရိုက် (Nephrite) |- | '''ဓာတုအုပ်စု''' || စပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene) || အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite) |- | '''ဓာတုဖော်မြူလာ''' || NaAlSi₂O₆ || Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ |- | '''ခရစ်စတယ်စနစ်''' || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c) || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m) |- | '''သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)''' || ၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm³ || ၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm³ |- | '''မားကျောမှု (Mohs Hardness)''' || ၆.၅ – ၇.၀ || ၆.၀ – ၆.၅ |- | '''ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များ''' || ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင် || ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက် |} === ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis) === ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။<ref name="Harlow1999" /> မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] 3oag5je279ilsz6cvb9sotv73dbx03i 1057247 1057245 2026-10-11T08:00:15Z ~2026-54593-53 149300 /* ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ */ 1057247 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px| right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း ]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များမှာ ယင်းကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးလုံးသည် ဖြစ်ပုံ ရင်းမြစ် အနေအထား အသွင်ပြောင်းကျောက်များ ရှိရာ ဝန်းကျင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်းမတူဘဲ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်၍ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အမ်ပီဖိုး(Amphipole) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းနှင့်နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတို့၏ ခြားနားချက်များထဲမှ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသောတစ်ချက်မှာ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ယင်ကောင်၏အတောင်ပံကဲ့သို့စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသောကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်တွင်းထွက်တွင်မှမမြင်တွေ့နိုင်သော ယမ်းဆိုသည့်အလွှာပါရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ကြွေကဲ့သို့သောစူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာပါရှိချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသောရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင်ဖန်ပုလင်းကိုကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးကို ပေးစွမ်းစေနိုင်ပြီး နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင်ကြည့်နေရသကဲ့သို့သောရသမျိုးသာပေးစွမ်းနိုင်ချေသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် လက်ယှက်ထိုးအနေအထားမှာ ရှိသော ပုံဆောင်ခဲကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများ၊ အဖုအထစ်ကလေးများနှင့် ပြည့်နေသည်။ ၎င်းတို့ကို အဏုကြည့် ကိရိယာ မှန်ဘီလူးအောက်တွင် ကောင်းစွာ မြင်ရသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းကား လက်ယှက်ထိုးအနေအထားရှိသော အမျှင်ကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမျှင်အလိုက် အနေအထားရှိသည်။ အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးရှိသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း၌ သစ်ရွက်စိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး၊ မီးခိုးနှင့် အစိမ်းရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို အပူပေးသောအခါ အရည်ပျော်၍ ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားသည်။ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲချေ။ ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ ထူးခြားချက်မှာ အပူရှိန်ပြင်း၍ ကြီးမားသော ဖိအားရှိသည့် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်သော အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း အပေါ်ယံအခွံအကာများအား ဖဲ့ထုတ်လိုက်သည့်အခါမှ အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသည့် ကျောက်စိမ်း၏ အတွင်းပိုင်းကို မြင်ရသည်။ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်သော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် ပိုမို၍ကောင်းမွန်ပြီး ပိုရှားသော အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == ကျောက်စိမ်း (အထူးသဖြင့် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ရှားပါးစွာသာ ထွက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် ပမာဏအများဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ထွက်ရှိရာ အဓိက ဗဟိုချက်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref name="Hughes2000" />မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျောက်စိမ်းထွက်ရှိရာ ဒေသမှာ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]နှင့် [[မိုးညှင်းခရိုင်]]အတွင်းရှိ [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်ဒေသ]] (Phakant) ဖြစ်ပြီး၊ လုံးတို၊ ဆယ်ဇင်၊ ကန်စွန်းနှင့် မိုးကောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများတစ်လျှောက်တွင်လည်း အဓိက တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> မြန်မာ့ဖားကန့်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းများသည် အထူးသဖြင့် ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင် (Imperial Green) နှင့် ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ထိပ်တန်းအရည်အသွေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံထားကြရသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျေဒိုက် သို့မဟုတ် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ (Russia - ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသနှင့် ဥရယ်တောင်တန်းများ)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ (Canada - ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (United States - ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ဝိုင်ယိုးမင်း)၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (New Zealand) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (ဆင်ကျန်နှင့် ဂွမ်ရှီဒေသများ - အဓိကအားဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများ) တို့တွင်လည်း အသီးသီး ထွက်ရှိကြသည်။<ref name="Laufer1912" />သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်တွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည့် ကျောက်စိမ်းအများစုမှာ နက်ဖရိုက် (Nephrite) အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ လက်ဝတ်ရတနာဈေးကွက်တွင် အန်ထရိုက်အဖြစ် အမြင့်ဆုံး ရပ်တည်နေသည့် အဖိုးတန် ဂျေဒိုက် (Jadeite) ကျောက်စိမ်းစစ်စစ်များ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာမူ မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသမှသာ တစ်ခုတည်း အဓိက ထွက်ရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ == ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ [[အင်နိုစီလီကိတ်]] (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် [[စပိုင်ရော့ဆင်း]] (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi₂O₆ (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |last2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> === ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) === ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် - * '''M1 Site:''' Al³⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''M2 Site:''' Na⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''T Site:''' ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O^2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO₄ ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al³⁺ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. '''အစိမ်းရောင် (Imperial Green):''' Al³⁺ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr³⁺) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe³⁺) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။<ref name="Hughes2000" /> 2. '''အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor):''' Cr³⁺ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi₂O₆) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe²⁺ နှင့် Mg²⁺ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si₂O₆) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> 3. '''ခရမ်းရောင် (Lavender Jade):''' Al³⁺ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn³⁺) သို့မဟုတ် Fe<sup>2+}-Fe³⁺ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="Lu2012">{{cite journal |last=Lu |first=R. |title=Color Origin of Lavender Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=48 |issue=4 |year=2012 |pages=283–290}}</ref> === ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite) === ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဂုဏ်သတ္တိများ !! ဂျေဒိုက် (Jadeite) !! နက်ဖရိုက် (Nephrite) |- | '''ဓာတုအုပ်စု''' || စပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene) || အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite) |- | '''ဓာတုဖော်မြူလာ''' || NaAlSi₂O₆ || Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ |- | '''ခရစ်စတယ်စနစ်''' || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c) || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m) |- | '''သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)''' || ၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm³ || ၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm³ |- | '''မားကျောမှု (Mohs Hardness)''' || ၆.၅ – ၇.၀ || ၆.၀ – ၆.၅ |- | '''ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များ''' || ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင် || ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက် |} === ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis) === ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။<ref name="Harlow1999" /> မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] pp5tuu31hf6edqk2t94aao2mkld9kdh 1057248 1057247 2026-10-11T08:01:48Z ~2026-54593-53 149300 /* ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် */ 1057248 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite)]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px|right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite)]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite) နှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite) တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ပုံ ရင်းမြစ်အနေအထားအရ အသွင်ပြောင်းကျောက်များ (Metamorphic rocks) ရှိရာ ဝန်းကျင်များတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်း လုံးဝ ကွာခြားကြသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အမ်ဖီဘိုး (Amphibole / Tremolite-Actinolite) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။<ref name="Hughes2000">{{cite journal |last=Hughes |first=R. W. |title=Burmese Jade: The Gemology of Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=36 |issue=1 |year=2000 |pages=2–26 |doi=10.5741/GEMS.36.1.2}}</ref> ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်တို့၏ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသော ကွာခြားချက်မှာ အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ ရောင်ပြန်ဟပ်မှုနှင့် အလွှာဖွဲ့စည်းပုံတို့ ဖြစ်သည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ ယင်ကောင်၏ အတောင်ပံကဲ့သို့ စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသော ကျောက်စိမ်းလောကတွင်သာ တွေ့ရသည့် "ယမ်း" ဟုခေါ်ဆိုသည့် ထူးခြားသော အလွှာပါရှိတတ်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ ကြွေထည်ကဲ့သို့ စူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာ ပါရှိတတ်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏ အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသော ရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင် ဖန်ပုလင်းကို ကြည့်နေရသကဲ့သို့သော နက်ရှိုင်းသည့် ရသမျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင် ကြည့်နေရသကဲ့သို့ ပုံမှန်အစိမ်းရောင် သက်သက်သာ ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">{{cite journal |last=Goforth |first=Cori |title=The History of Burmese Jadeite Trade with China |journal=Asian Perspectives |year=2002}}</ref> အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ရှုသည့်အခါ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပြန်အလှန် လက်ယှက်ထိုးနေသည့် ပုံဆောင်ခဲငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများနှင့် အဖုအထစ်များ ပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ လက်ယှက်ထိုးနေသော အမျှင်ငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ အမျှင်အလိုက် တည်ရှိပြီး အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name="Harlow1999" /> အရောင်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၌ ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး ပါဝင်နိုင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ သစ်ရွက်စိမ်းရောင်၊ မီးခိုးရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးတို့သာ အဓိက ပါရှိကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပူပေးသည့်အခါ အရည်ပျော်လွယ်ပြီး ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားတတ်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲပေ။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်ရှိုင်းပြီး အလွန်မြင့်မားသော ဖိအားနှင့် အပူချိန်ရှိသည့် အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ အပေါ်ယံ အခွံအကာများကို ဖဲ့ထုတ်လိုက်မှသာ အတွင်းပိုင်းမှ လှပထူးခြားသော အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများကို တွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် အရည်အသွေး ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှားပါး၍ အဖိုးတန်ဆုံး အမျိုးအစားတစ်ခု အဖြစ် ရပ်တည်လျက် ရှိပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == ကျောက်စိမ်း (အထူးသဖြင့် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ရှားပါးစွာသာ ထွက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် ပမာဏအများဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ထွက်ရှိရာ အဓိက ဗဟိုချက်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref name="Hughes2000" />မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျောက်စိမ်းထွက်ရှိရာ ဒေသမှာ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]နှင့် [[မိုးညှင်းခရိုင်]]အတွင်းရှိ [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်ဒေသ]] (Phakant) ဖြစ်ပြီး၊ လုံးတို၊ ဆယ်ဇင်၊ ကန်စွန်းနှင့် မိုးကောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများတစ်လျှောက်တွင်လည်း အဓိက တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> မြန်မာ့ဖားကန့်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းများသည် အထူးသဖြင့် ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင် (Imperial Green) နှင့် ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ထိပ်တန်းအရည်အသွေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံထားကြရသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျေဒိုက် သို့မဟုတ် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ (Russia - ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသနှင့် ဥရယ်တောင်တန်းများ)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ (Canada - ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (United States - ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ဝိုင်ယိုးမင်း)၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (New Zealand) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (ဆင်ကျန်နှင့် ဂွမ်ရှီဒေသများ - အဓိကအားဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများ) တို့တွင်လည်း အသီးသီး ထွက်ရှိကြသည်။<ref name="Laufer1912" />သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်တွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည့် ကျောက်စိမ်းအများစုမှာ နက်ဖရိုက် (Nephrite) အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ လက်ဝတ်ရတနာဈေးကွက်တွင် အန်ထရိုက်အဖြစ် အမြင့်ဆုံး ရပ်တည်နေသည့် အဖိုးတန် ဂျေဒိုက် (Jadeite) ကျောက်စိမ်းစစ်စစ်များ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာမူ မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသမှသာ တစ်ခုတည်း အဓိက ထွက်ရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ == ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ [[အင်နိုစီလီကိတ်]] (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် [[စပိုင်ရော့ဆင်း]] (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi₂O₆ (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |last2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> === ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) === ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် - * '''M1 Site:''' Al³⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''M2 Site:''' Na⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''T Site:''' ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O^2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO₄ ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al³⁺ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. '''အစိမ်းရောင် (Imperial Green):''' Al³⁺ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr³⁺) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe³⁺) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။<ref name="Hughes2000" /> 2. '''အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor):''' Cr³⁺ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi₂O₆) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe²⁺ နှင့် Mg²⁺ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si₂O₆) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> 3. '''ခရမ်းရောင် (Lavender Jade):''' Al³⁺ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn³⁺) သို့မဟုတ် Fe<sup>2+}-Fe³⁺ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="Lu2012">{{cite journal |last=Lu |first=R. |title=Color Origin of Lavender Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=48 |issue=4 |year=2012 |pages=283–290}}</ref> === ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite) === ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဂုဏ်သတ္တိများ !! ဂျေဒိုက် (Jadeite) !! နက်ဖရိုက် (Nephrite) |- | '''ဓာတုအုပ်စု''' || စပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene) || အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite) |- | '''ဓာတုဖော်မြူလာ''' || NaAlSi₂O₆ || Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ |- | '''ခရစ်စတယ်စနစ်''' || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c) || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m) |- | '''သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)''' || ၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm³ || ၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm³ |- | '''မားကျောမှု (Mohs Hardness)''' || ၆.၅ – ၇.၀ || ၆.၀ – ၆.၅ |- | '''ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များ''' || ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင် || ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက် |} === ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis) === ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။<ref name="Harlow1999" /> မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] p0ugytsvp0yhx57bvk3sha5ulqxql7l 1057249 1057248 2026-10-11T08:02:44Z ~2026-54593-53 149300 /* ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် */ 1057249 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite)]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px|right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite)]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite) နှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite) တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ပုံ ရင်းမြစ်အနေအထားအရ အသွင်ပြောင်းကျောက်များ (Metamorphic rocks) ရှိရာ ဝန်းကျင်များတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်း လုံးဝ ကွာခြားကြသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အမ်ဖီဘိုး (Amphibole / Tremolite-Actinolite) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။<ref name="Hughes2000">{{cite journal |last=Hughes |first=R. W. |title=Burmese Jade: The Gemology of Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=36 |issue=1 |year=2000 |pages=2–26 |doi=10.5741/GEMS.36.1.2}}</ref> ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်တို့၏ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသော ကွာခြားချက်မှာ အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ ရောင်ပြန်ဟပ်မှုနှင့် အလွှာဖွဲ့စည်းပုံတို့ ဖြစ်သည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ ယင်ကောင်၏ အတောင်ပံကဲ့သို့ စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသော ကျောက်စိမ်းလောကတွင်သာ တွေ့ရသည့် "ယမ်း" ဟုခေါ်ဆိုသည့် ထူးခြားသော အလွှာပါရှိတတ်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ ကြွေထည်ကဲ့သို့ စူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာ ပါရှိတတ်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏ အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသော ရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင် ဖန်ပုလင်းကို ကြည့်နေရသကဲ့သို့သော နက်ရှိုင်းသည့် ရသမျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင် ကြည့်နေရသကဲ့သို့ ပုံမှန်အစိမ်းရောင် သက်သက်သာ ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002" /> အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ရှုသည့်အခါ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပြန်အလှန် လက်ယှက်ထိုးနေသည့် ပုံဆောင်ခဲငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများနှင့် အဖုအထစ်များ ပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ လက်ယှက်ထိုးနေသော အမျှင်ငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ အမျှင်အလိုက် တည်ရှိပြီး အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name="Harlow1999" /> အရောင်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၌ ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး ပါဝင်နိုင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ သစ်ရွက်စိမ်းရောင်၊ မီးခိုးရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးတို့သာ အဓိက ပါရှိကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပူပေးသည့်အခါ အရည်ပျော်လွယ်ပြီး ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားတတ်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲပေ။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်ရှိုင်းပြီး အလွန်မြင့်မားသော ဖိအားနှင့် အပူချိန်ရှိသည့် အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ အပေါ်ယံ အခွံအကာများကို ဖဲ့ထုတ်လိုက်မှသာ အတွင်းပိုင်းမှ လှပထူးခြားသော အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများကို တွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် အရည်အသွေး ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှားပါး၍ အဖိုးတန်ဆုံး အမျိုးအစားတစ်ခု အဖြစ် ရပ်တည်လျက် ရှိပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == ကျောက်စိမ်း (အထူးသဖြင့် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ရှားပါးစွာသာ ထွက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် ပမာဏအများဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ထွက်ရှိရာ အဓိက ဗဟိုချက်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref name="Hughes2000" />မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျောက်စိမ်းထွက်ရှိရာ ဒေသမှာ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]နှင့် [[မိုးညှင်းခရိုင်]]အတွင်းရှိ [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်ဒေသ]] (Phakant) ဖြစ်ပြီး၊ လုံးတို၊ ဆယ်ဇင်၊ ကန်စွန်းနှင့် မိုးကောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများတစ်လျှောက်တွင်လည်း အဓိက တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> မြန်မာ့ဖားကန့်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းများသည် အထူးသဖြင့် ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင် (Imperial Green) နှင့် ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ထိပ်တန်းအရည်အသွေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံထားကြရသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျေဒိုက် သို့မဟုတ် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ (Russia - ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသနှင့် ဥရယ်တောင်တန်းများ)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ (Canada - ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (United States - ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ဝိုင်ယိုးမင်း)၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (New Zealand) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (ဆင်ကျန်နှင့် ဂွမ်ရှီဒေသများ - အဓိကအားဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများ) တို့တွင်လည်း အသီးသီး ထွက်ရှိကြသည်။<ref name="Laufer1912" />သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်တွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည့် ကျောက်စိမ်းအများစုမှာ နက်ဖရိုက် (Nephrite) အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ လက်ဝတ်ရတနာဈေးကွက်တွင် အန်ထရိုက်အဖြစ် အမြင့်ဆုံး ရပ်တည်နေသည့် အဖိုးတန် ဂျေဒိုက် (Jadeite) ကျောက်စိမ်းစစ်စစ်များ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာမူ မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသမှသာ တစ်ခုတည်း အဓိက ထွက်ရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ == ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ [[အင်နိုစီလီကိတ်]] (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် [[စပိုင်ရော့ဆင်း]] (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi₂O₆ (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |last2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> === ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) === ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် - * '''M1 Site:''' Al³⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''M2 Site:''' Na⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''T Site:''' ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O^2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO₄ ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al³⁺ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. '''အစိမ်းရောင် (Imperial Green):''' Al³⁺ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr³⁺) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe³⁺) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။<ref name="Hughes2000" /> 2. '''အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor):''' Cr³⁺ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi₂O₆) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe²⁺ နှင့် Mg²⁺ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si₂O₆) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> 3. '''ခရမ်းရောင် (Lavender Jade):''' Al³⁺ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn³⁺) သို့မဟုတ် Fe<sup>2+}-Fe³⁺ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="Lu2012">{{cite journal |last=Lu |first=R. |title=Color Origin of Lavender Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=48 |issue=4 |year=2012 |pages=283–290}}</ref> === ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite) === ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဂုဏ်သတ္တိများ !! ဂျေဒိုက် (Jadeite) !! နက်ဖရိုက် (Nephrite) |- | '''ဓာတုအုပ်စု''' || စပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene) || အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite) |- | '''ဓာတုဖော်မြူလာ''' || NaAlSi₂O₆ || Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ |- | '''ခရစ်စတယ်စနစ်''' || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c) || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m) |- | '''သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)''' || ၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm³ || ၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm³ |- | '''မားကျောမှု (Mohs Hardness)''' || ၆.၅ – ၇.၀ || ၆.၀ – ၆.၅ |- | '''ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များ''' || ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင် || ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက် |} === ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis) === ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။<ref name="Harlow1999" /> မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] cos2ejeok8o92lv97sgls3ltkolasm4 1057250 1057249 2026-10-11T08:03:19Z ~2026-54593-53 149300 /* ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် */ 1057250 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite)]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px|right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite)]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite) နှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite) တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ပုံ ရင်းမြစ်အနေအထားအရ အသွင်ပြောင်းကျောက်များ (Metamorphic rocks) ရှိရာ ဝန်းကျင်များတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်း လုံးဝ ကွာခြားကြသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အမ်ဖီဘိုး (Amphibole / Tremolite-Actinolite) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။<ref name="Hughes2000" /> ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်တို့၏ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသော ကွာခြားချက်မှာ အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ ရောင်ပြန်ဟပ်မှုနှင့် အလွှာဖွဲ့စည်းပုံတို့ ဖြစ်သည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ ယင်ကောင်၏ အတောင်ပံကဲ့သို့ စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသော ကျောက်စိမ်းလောကတွင်သာ တွေ့ရသည့် "ယမ်း" ဟုခေါ်ဆိုသည့် ထူးခြားသော အလွှာပါရှိတတ်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ ကြွေထည်ကဲ့သို့ စူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာ ပါရှိတတ်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏ အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသော ရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင် ဖန်ပုလင်းကို ကြည့်နေရသကဲ့သို့သော နက်ရှိုင်းသည့် ရသမျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင် ကြည့်နေရသကဲ့သို့ ပုံမှန်အစိမ်းရောင် သက်သက်သာ ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002" /> အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ရှုသည့်အခါ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပြန်အလှန် လက်ယှက်ထိုးနေသည့် ပုံဆောင်ခဲငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများနှင့် အဖုအထစ်များ ပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ လက်ယှက်ထိုးနေသော အမျှင်ငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ အမျှင်အလိုက် တည်ရှိပြီး အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name="Harlow1999" /> အရောင်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၌ ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး ပါဝင်နိုင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ သစ်ရွက်စိမ်းရောင်၊ မီးခိုးရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးတို့သာ အဓိက ပါရှိကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပူပေးသည့်အခါ အရည်ပျော်လွယ်ပြီး ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားတတ်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲပေ။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်ရှိုင်းပြီး အလွန်မြင့်မားသော ဖိအားနှင့် အပူချိန်ရှိသည့် အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ အပေါ်ယံ အခွံအကာများကို ဖဲ့ထုတ်လိုက်မှသာ အတွင်းပိုင်းမှ လှပထူးခြားသော အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများကို တွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် အရည်အသွေး ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှားပါး၍ အဖိုးတန်ဆုံး အမျိုးအစားတစ်ခု အဖြစ် ရပ်တည်လျက် ရှိပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == ကျောက်စိမ်း (အထူးသဖြင့် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ရှားပါးစွာသာ ထွက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် ပမာဏအများဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ထွက်ရှိရာ အဓိက ဗဟိုချက်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref name="Hughes2000" />မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျောက်စိမ်းထွက်ရှိရာ ဒေသမှာ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]နှင့် [[မိုးညှင်းခရိုင်]]အတွင်းရှိ [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်ဒေသ]] (Phakant) ဖြစ်ပြီး၊ လုံးတို၊ ဆယ်ဇင်၊ ကန်စွန်းနှင့် မိုးကောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများတစ်လျှောက်တွင်လည်း အဓိက တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> မြန်မာ့ဖားကန့်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းများသည် အထူးသဖြင့် ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင် (Imperial Green) နှင့် ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ထိပ်တန်းအရည်အသွေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံထားကြရသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျေဒိုက် သို့မဟုတ် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ (Russia - ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသနှင့် ဥရယ်တောင်တန်းများ)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ (Canada - ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (United States - ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ဝိုင်ယိုးမင်း)၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (New Zealand) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (ဆင်ကျန်နှင့် ဂွမ်ရှီဒေသများ - အဓိကအားဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများ) တို့တွင်လည်း အသီးသီး ထွက်ရှိကြသည်။<ref name="Laufer1912" />သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်တွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည့် ကျောက်စိမ်းအများစုမှာ နက်ဖရိုက် (Nephrite) အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ လက်ဝတ်ရတနာဈေးကွက်တွင် အန်ထရိုက်အဖြစ် အမြင့်ဆုံး ရပ်တည်နေသည့် အဖိုးတန် ဂျေဒိုက် (Jadeite) ကျောက်စိမ်းစစ်စစ်များ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာမူ မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသမှသာ တစ်ခုတည်း အဓိက ထွက်ရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ == ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ [[အင်နိုစီလီကိတ်]] (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် [[စပိုင်ရော့ဆင်း]] (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi₂O₆ (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |last2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> === ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) === ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် - * '''M1 Site:''' Al³⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''M2 Site:''' Na⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''T Site:''' ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O^2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO₄ ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al³⁺ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. '''အစိမ်းရောင် (Imperial Green):''' Al³⁺ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr³⁺) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe³⁺) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။<ref name="Hughes2000" /> 2. '''အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor):''' Cr³⁺ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi₂O₆) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe²⁺ နှင့် Mg²⁺ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si₂O₆) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> 3. '''ခရမ်းရောင် (Lavender Jade):''' Al³⁺ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn³⁺) သို့မဟုတ် Fe<sup>2+}-Fe³⁺ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="Lu2012">{{cite journal |last=Lu |first=R. |title=Color Origin of Lavender Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=48 |issue=4 |year=2012 |pages=283–290}}</ref> === ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite) === ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဂုဏ်သတ္တိများ !! ဂျေဒိုက် (Jadeite) !! နက်ဖရိုက် (Nephrite) |- | '''ဓာတုအုပ်စု''' || စပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene) || အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite) |- | '''ဓာတုဖော်မြူလာ''' || NaAlSi₂O₆ || Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ |- | '''ခရစ်စတယ်စနစ်''' || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c) || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m) |- | '''သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)''' || ၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm³ || ၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm³ |- | '''မားကျောမှု (Mohs Hardness)''' || ၆.၅ – ၇.၀ || ၆.၀ – ၆.၅ |- | '''ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များ''' || ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင် || ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက် |} === ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis) === ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။<ref name="Harlow1999" /> မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ==မန်း== ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို မန်းဟုခေါ်သည်။ အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက် ဟု စကားပုံရှိသည်။ ဟောက်နေသည်မန်း(မန်းပိပြားသည်)အရည်ဝင်ပြီး၊ မောက်နေသော နေရာမှာအသားကောင်းတတ်သည်။မန်းကိုကျောက်အပေါ်ပါဝင်တည်ရှိမှုအရ ကျောက်ရည်ဝင်နိင်မှုအနည်းအများကိုတွက်ဆနိင်သည်။ တချို့မန်းသည် အခွံပေးတွင်ခပ်ပါးပါးတည်ရှိပြီး ၊ တချို့မန်းခပ်ထူထူရှိသောအခုံးလေးများဖြစ်သည်။ မန်း(၂)မျိုးရှိသည် ၎င်းတို့မှာ (၁)အရည်မန်း (၂)အသားမန်းတို့ဖြစ်သည် ===အသားမန်း=== အသားမန်းမှာ မန်းနေရာကိုတိုက်လျင်အရည်မတွေ့ရပဲ အသားကိုသာတွေ့ရသည်။ ====ကောက်ရော့မန်း==== အခွံပေါ်တွင်ကပ်နေသည့်ပုံစံရှိသောမန်းဖြစ်သည် ကျောက်၏မျက်နာပြင်တဖက်သို့မဟုတ် ထောင့်စွန်တခုတွင်ကပ်နေတတ်သည်။အရည်မဝင်နိင်ပါ။ ====စည်ပိတ်မန်း==== စည်တော်ကြီးတွင် သားရေပျားမှာ မျက်နာချင်းဆိုင်ဘက်တွင်ကပ်ထားသလို ကျောက်တွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နာချင်ဆိုင်၂ဘက်တွင်ကပ်နေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည်။ ====ဓါးဆို့ထိုးမန်း==== အားလူးသီးမီးဖုတ်ရန်ဓားဆို့ဖြင့်ထုတ်ချင်းဖောက်ထိုးထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင်ရှိသောမန်းတို့မှာတဖြောင့်ထဲရှိသည် အရည်ဝင်သည်။ ====ကျားကိုက်မန်း==== ကျောက်၏မျက်နာပြင်အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လျင်သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်းဖြစ်သည်။အရည်ဝင်နိင်သည် ။ ====ကြိုး==== ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေး ကဲ့သို့ဖြစ်နေသောမန်းဖြစ်သည် တိုက်ဖောက်(ကွမ်)ရန်အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး အရည်ဝင်နိင်ခြေနည်းသည်။ ====ကြိုးပါတ်==== ကျောက်တွင်ကြိုးလုံးလေးဖြင့်ပါတ်ထားသကဲ့သို့ဖြစ်သည် မန်းပိပြာက ရာနုန်းပြည့်အရည်ဝင်သည်။ ====ကြိုးငုတ်==== ကြိုးပါတ်မန်းပါသောလည်း ကြိုးမှာပေါ်လိုကပျောက်လိုက်ဖြစ်သည် အရည်ဝင်နိင်သည်။ဗျက်သေးတတ်သည်(ကြိုးမျှင်တတ်သည်)။ ====မန်းတုံး==== တတုံးလုံးအရည်ခဲဖြစ်သည်။အကာမျိုးတွင်ပိုတွေ့ရတတ်သည်။ ====မန်းကာ==== မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်ပါက အကာခံနေလျှင် အောင်ကျောက်ဖြစ်သည်အသားဆန်းမည် ====ကွန်ချာမန်း==== အသိနဲပါတယ် တကယ်လေ့လာဆဲ ကျောက်လုပ်နေသူတွေတောင်မသိသောမန်းပါဗျ ကွန်ချာမန်းက ဖြတ်လိုက်လျှင်ကျားပီးပန်းဆန်ပါတယ် ။ ==မှတ်စု== ကျောက်စိမ်းရဲ့ ရှေ့ဆိုရိုးစကားက မန်းမှာအဟောက် ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုထားတာပါ မျက်နှာပြင်နဲ့လာတဲ့မန်းက ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်ဟောက်နေတဲ့နေရာ အချိုင့်ရှိတဲ့နေရာ ခွက်နေတဲ့နေရာမှာ တွေ့ရင် အရည်အဝင်ရဲတယ်လို့ဆိုထာတာပါ အောင်နိုင်ချေ 80% ရာခိုင်နှုံး သေချာတယ် အထောက်ပါ ကြိုးမှာအမောက်လို့ဆိုရိုးက (ဥပမာ )လက်သန်းလုံးလောရှိတဲ့ကြိုးတစ်ချောင်းဟာ ကျောက်စိမ်းတုံး အပေါ်မှာတစ်ဝက်လောက်မြုပ်နေပြီး ညီညီညာညာလေး တစ်ပါတ်ပါတ်ထားတာကိုဆိုထားတာပါ (မှတ်ချက် - ကျောက်စိမ်တုံး အရွယ်အစား အနေအထားလေးပေါ်မူတည်ပြီး ကြိုးလုံးအနေအထား ကွဲပြာမှု့ရှိပါသည် ကြိုးတစ်ချောင်းလို ညီညာမှုရှိဖို့လိုအပ်ပါသည်) ရာနှုန်းပြည့်အရည် အဝင်ရဲပါသည် ကျောက်စိမ်းရဲ့ မိစစ်ဖစစ်မှော်မှန်သမျှ အကျုံးဝင်ပါသည် ❆ ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ်များ ➳ ၁။ယမ်း ။ ။ အသားကောင်း၊ မကောင်း၊ "ယမ်း" ကိုကြည့်၍ခန့်မှန်းနိုင်သည်။ ၂။ ရှင်းမည်း ။ ။ အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ ၃။ ကုန်းကျောက် ။ ။ အခွံကြမ်းသည်။ ၄။ ရေကျောက် ။ ။ အခွံချောသည်။ ၅။ ငုတ်ကျောက် ။ ။ တောမှော်ကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ရိုက်ပဲ့အဖြစ်တွေ့မြင်ရသည်။ အခွံမရှိပါ။ ၆။ အရည်ပွေး ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လျင် "အရည်ပွေး" ဟုခေါ်သည်။ ၇။ အရည်ပွင့် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတို့၏ အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေလျှင် "အရည်ပွင့်" ဟုခေါ်သည်။ ၈။ ကပ်ရည် ။ ။ အခွံ့ပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်သည်။ အတွင်းသို့မဝင်ပါ။ များသောအားဖြင့် ကပ်ရည်သည် ပြင်ကျယ်ပြီး ထုမရှိတတ်ပါ။ ၉။ ကြိုးပတ် ။ ။ အရည်မှန်းသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွေးသည်လည်းကောင်း၊ အရည်ပွင့်သည်လည်းကောင်း၊ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထိစပ်နေပြီး ကျောက်စိမ်းတုံးတစ်တုံးလုံး ပတ်နေလျှင် "ကြိုးပတ်" ဟုခေါ်သည်။ ကြိုးပတ်ရှိလျှင် အရည်အောင်ရန်သေချာသလောက်ဖြစ်သည်။ ကြိုးတစ်ပင်၊ နှစ်ပင်၊ သုံးပင်၊ စသည်ဖြင့်ရှိသည်။ ကြိုးတစ်ပင်ထက် နှစ်ပင်၊ နှစ်ပင်ထက်သုံးပင်က ပို၍ အရည်အောင်နိုင်သည်။ အရည်များသောကျောက်တွင် ကြိုးသည် အုံးဆံကြိုးတင်ထားသကဲ့သို့ အမြှောင်းလိုက် ထနေသည်။ ၁၀။ ကြိုးငုတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အခွံပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်နေသောကြိုးသည် တစ်တုံးလုံးမပတ်ဘဲ တစ်နေရာတွင်ပျက်တောက်နေပါက "ကြိုးငုတ်" <ကြိုးပျက်> ဟုခေါ်သည်။ ၁၁။ တည်စေ့ ။ ။ အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော အစိမ်းရောင် သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့. အစိမ်းရောင် Crystal လေးကိုခေါ်သည်။ ၁၂။ ကောက်ရော့ ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏တစ်ဖက်မှာ အရည်ပြချက်ရှိပြိး ကျန်နေရာများမှာ အရည်ပြချက်မရှိသော ကျောက်ကို "ကောက်ရော့" ဟုခေါ်သည်။ သို့မဟုတ် ကျောက်စိမ်းတုံး၏ ထိပ်ပိုင်းကလေးမှာဘဲ အရည်ပြချက်ရှိပြီး ကျန်တစ်တုံးလုံး မည်သည်နေရာမှ အရည်ပြချက်မရှိပါက "ကောက်ရော့"ဟုခေါ်သည်။ ၁၃။ စည်ပိတ် ။ ။ ကျောက်စိမ်းတုံး၏ အလျားလိုက် တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင် ပြချက်ရှိသည်။ ၁၄။ တံစို့ထိုး ။ ။အရည်မှန်း၊ အရည်ပွေး တို့သည် ကျောက်၏ အပေါ်အောက်တစ်ဖက်တစ်ချက်စီတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်နေပါက " တံစို့ထိုး" ဟုခေါ်သည်။ ၁၅။ ကျားကိုက် ။ ။ အရည်မန်း၊ အရည်ပွေး၊ အရည်ပွင့် စသည်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုထိစပ်နေပြီး တစ်ဖက်မှအပ ကျန်သုံးဖက်တွင်ပါရှိနေပါက "ကျားကိုက်" ဟုခေါ်သည်။ <ref>ဆရာဦးဉာဏ်သင်း ၏ မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း စာအုပ်</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:က}} [[Category:ဘူမိဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝတွင်းထွက် ကျောက်မျက်များ]] dbd3kmsd1sz6ig6whs58enh0hg30eiy 1057251 1057250 2026-10-11T08:04:48Z ~2026-54593-53 149300 1057251 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite)]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px|right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite)]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite) နှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite) တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ပုံ ရင်းမြစ်အနေအထားအရ အသွင်ပြောင်းကျောက်များ (Metamorphic rocks) ရှိရာ ဝန်းကျင်များတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်း လုံးဝ ကွာခြားကြသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အမ်ဖီဘိုး (Amphibole / Tremolite-Actinolite) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။<ref name="Hughes2000" /> ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်တို့၏ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသော ကွာခြားချက်မှာ အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ ရောင်ပြန်ဟပ်မှုနှင့် အလွှာဖွဲ့စည်းပုံတို့ ဖြစ်သည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ ယင်ကောင်၏ အတောင်ပံကဲ့သို့ စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသော ကျောက်စိမ်းလောကတွင်သာ တွေ့ရသည့် "ယမ်း" ဟုခေါ်ဆိုသည့် ထူးခြားသော အလွှာပါရှိတတ်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ ကြွေထည်ကဲ့သို့ စူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာ ပါရှိတတ်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏ အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသော ရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင် ဖန်ပုလင်းကို ကြည့်နေရသကဲ့သို့သော နက်ရှိုင်းသည့် ရသမျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင် ကြည့်နေရသကဲ့သို့ ပုံမှန်အစိမ်းရောင် သက်သက်သာ ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002" /> အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ရှုသည့်အခါ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပြန်အလှန် လက်ယှက်ထိုးနေသည့် ပုံဆောင်ခဲငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများနှင့် အဖုအထစ်များ ပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ လက်ယှက်ထိုးနေသော အမျှင်ငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ အမျှင်အလိုက် တည်ရှိပြီး အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name="Harlow1999" /> အရောင်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၌ ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး ပါဝင်နိုင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ သစ်ရွက်စိမ်းရောင်၊ မီးခိုးရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးတို့သာ အဓိက ပါရှိကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပူပေးသည့်အခါ အရည်ပျော်လွယ်ပြီး ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားတတ်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲပေ။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်ရှိုင်းပြီး အလွန်မြင့်မားသော ဖိအားနှင့် အပူချိန်ရှိသည့် အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ အပေါ်ယံ အခွံအကာများကို ဖဲ့ထုတ်လိုက်မှသာ အတွင်းပိုင်းမှ လှပထူးခြားသော အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများကို တွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် အရည်အသွေး ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှားပါး၍ အဖိုးတန်ဆုံး အမျိုးအစားတစ်ခု အဖြစ် ရပ်တည်လျက် ရှိပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == ကျောက်စိမ်း (အထူးသဖြင့် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ရှားပါးစွာသာ ထွက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် ပမာဏအများဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ထွက်ရှိရာ အဓိက ဗဟိုချက်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref name="Hughes2000" />မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျောက်စိမ်းထွက်ရှိရာ ဒေသမှာ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]နှင့် [[မိုးညှင်းခရိုင်]]အတွင်းရှိ [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်ဒေသ]] (Phakant) ဖြစ်ပြီး၊ လုံးတို၊ ဆယ်ဇင်၊ ကန်စွန်းနှင့် မိုးကောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများတစ်လျှောက်တွင်လည်း အဓိက တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> မြန်မာ့ဖားကန့်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းများသည် အထူးသဖြင့် ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင် (Imperial Green) နှင့် ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ထိပ်တန်းအရည်အသွေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံထားကြရသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျေဒိုက် သို့မဟုတ် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ (Russia - ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသနှင့် ဥရယ်တောင်တန်းများ)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ (Canada - ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (United States - ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ဝိုင်ယိုးမင်း)၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (New Zealand) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (ဆင်ကျန်နှင့် ဂွမ်ရှီဒေသများ - အဓိကအားဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများ) တို့တွင်လည်း အသီးသီး ထွက်ရှိကြသည်။<ref name="Laufer1912" />သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်တွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည့် ကျောက်စိမ်းအများစုမှာ နက်ဖရိုက် (Nephrite) အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ လက်ဝတ်ရတနာဈေးကွက်တွင် အန်ထရိုက်အဖြစ် အမြင့်ဆုံး ရပ်တည်နေသည့် အဖိုးတန် ဂျေဒိုက် (Jadeite) ကျောက်စိမ်းစစ်စစ်များ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာမူ မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသမှသာ တစ်ခုတည်း အဓိက ထွက်ရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ == ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ [[အင်နိုစီလီကိတ်]] (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် [[စပိုင်ရော့ဆင်း]] (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi₂O₆ (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |last2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> === ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) === ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် - * '''M1 Site:''' Al³⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''M2 Site:''' Na⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''T Site:''' ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O^2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO₄ ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al³⁺ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. '''အစိမ်းရောင် (Imperial Green):''' Al³⁺ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr³⁺) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe³⁺) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။<ref name="Hughes2000" /> 2. '''အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor):''' Cr³⁺ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi₂O₆) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe²⁺ နှင့် Mg²⁺ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si₂O₆) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> 3. '''ခရမ်းရောင် (Lavender Jade):''' Al³⁺ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn³⁺) သို့မဟုတ် Fe<sup>2+}-Fe³⁺ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="Lu2012">{{cite journal |last=Lu |first=R. |title=Color Origin of Lavender Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=48 |issue=4 |year=2012 |pages=283–290}}</ref> === ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite) === ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဂုဏ်သတ္တိများ !! ဂျေဒိုက် (Jadeite) !! နက်ဖရိုက် (Nephrite) |- | '''ဓာတုအုပ်စု''' || စပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene) || အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite) |- | '''ဓာတုဖော်မြူလာ''' || NaAlSi₂O₆ || Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ |- | '''ခရစ်စတယ်စနစ်''' || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c) || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m) |- | '''သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)''' || ၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm³ || ၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm³ |- | '''မားကျောမှု (Mohs Hardness)''' || ၆.၅ – ၇.၀ || ၆.၀ – ၆.၅ |- | '''ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များ''' || ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင် || ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက် |} === ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis) === ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။<ref name="Harlow1999" /> မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ == မန်းနှင့် ကျောက်စိမ်းအခွံဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ == ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို '''မန်း''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ကျောက်စိမ်းလောကတွင် "အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက်" ဟူသော ဆိုရိုးစကားရှိသည်။ မန်းနေရာသည် ချိုင့်ဝင်ဟောက်နေပါက (မန်းပိပြားပါက) အရည်ဝင်ရောက်နိုင်ခြေ များပြီး၊ မောက်နေသောနေရာများတွင်မူ အသားကောင်းများကို တွေ့ရတတ်သည်။<ref name="NyanThein">{{cite book |author=ဦးဉာဏ်သင်း |title=မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း |publisher=မြန်မာ့ကျောက်မျက်ရတနာ ရုပ်ရှင်နှင့် သုတေသန}}</ref> မန်းများကို ကျောက်မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တည်ရှိပုံအလိုက် ကျောက်ရည်ဝင်ရောက်နိုင်မှု အနည်းအများကို ခန့်မှန်းတွက်ဆနိုင်သည်။ တချို့မန်းများသည် အခွံပေါ်တွင် ခပ်ပါးပါး တည်ရှိတတ်ပြီး၊ တချို့မှာမူ ခပ်ထူထူ အခုံးလေးများအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ === မန်းအမျိုးအစားများ === မန်းများကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည် - 1. '''အရည်မန်း:''' တိုက်ကြည့်ပါက အတွင်းတွင် အရည်ဝင်ရောက်မှုကို ပြသနေသည့် မန်းအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 2. '''အသားမန်း:''' မန်းနေရာကို တိုက်ကြည့်သော်လည်း အရည်ကို မတွေ့ရဘဲ အသားကောင်းကိုသာ တွေ့ရသည့် မန်းမျိုး ဖြစ်သည်။ === မန်းပုံစံအမျိုးမျိုးနှင့် အသွင်အပြင်များ === * '''ကောက်ရော့မန်း:''' ကျောက်၏ အခွံမျက်နှာပြင် တစ်ဖက်တွင် သို့မဟုတ် ထောင့်စွန် တစ်ခုတည်းတွင် ကပ်နေသည့် ပုံစံရှိသောမန်း ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အရည်ဝင်နိုင်ခြေ နည်းပါးသည်။ * '''စည်ပိတ်မန်း:''' စည်တော်ကြီး၏ သားရေပ်ားသည် မျက်နှာချင်းဆိုင်ဘက်တွင် ကပ်နေသကဲ့သို့ ကျောက်တုံးတွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နှာချင်းဆိုင် နှစ်ဘက်တွင် ကပ်နေသောမန်း ဖြစ်သည်။ အရည်ဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ * '''ဓားဆို့ထိုးမန်း (တံစို့ထိုး):''' အာလူးသီးကို မီးဖုတ်ရန် ဓားဆို့ဖြင့် ထိုးဖောက်ထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင့် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင် ရှိသောမန်းတို့သည် တစ်ဖြောင့်တည်း တည်ရှိနေသည်။ အရည်ဝင်ရောက်တတ်သည်။ * '''ကျားကိုက်မန်း:''' ကျောက်၏ မျက်နှာပြင် အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လိုက်လျှင် သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်း ဖြစ်သည်။ အရည်ဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ * '''ကြိုး:''' ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေးများကဲ့သို့ ဖြစ်နေသောမန်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ဖောက်ရန် (ကွမ်ရန်) အကောင်းဆုံးဖြစ်သော်လည်း အရည်ဝင်နိုင်ခြေ အနည်းငယ် နည်းပါးသည်။ * '''ကြိုးပတ်:''' ကျောက်တုံးကို ကြိုးလုံးလေးဖြင့် ပတ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ မန်းပိပြားပါက ရာနှုန်းပြည့် အရည်ဝင်သည်။ * '''ကြိုးငုတ် (ကြိုးပျက်):''' ကြိုးပတ်မန်း ပါရှိသော်လည်း ကြိုးမှာ ပေါ်လိုက်ပျောက်လိုက် ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ အရည်ဝင်နိုင်သော်လည်း ဗျက်သေးတတ်ခြင်း (ကြိုးမျှင်တတ်ခြင်း) များ ရှိတတ်သည်။ * '''မန်းတုံး:''' တစ်တုံးလုံး အရည်ခဲနေခြင်း ဖြစ်ပြီး အကာမျိုးများတွင် ပို၍ တွေ့ရတတ်သည်။ * '''မန်းကာ:''' မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်သည့်အခါ အကာက ခံနေလျှင် အောင်မြင်သောကျောက်ဖြစ်ပြီး အသားဆန်းမည် ဖြစ်သည်။ * '''ကွန်ချာမန်း:''' ကျောက်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေသူများအကြား ရှားပါးပြီး နည်းပါးစွာ သိရှိကြသော မန်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဖြတ်ကြည့်လိုက်ပါက ကျားပြီး ပန်းဆန်တတ်သည်။ === ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသည့် အခြားအင်္ဂါရပ်များ === * '''ယမ်း:''' အသားကောင်း၊ မကောင်းကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် "ယမ်း" ကို ကြည့်၍ ခန့်မှန်းကြသည်။ * '''ရှင်းမည်း:''' အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ် ဖြစ်သည်။ * '''ကုန်းကျောက်:''' အခွံကြမ်းသော ကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ * '''ရေကျောက်:''' အခွံချောမွတ်သော ကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ * '''ငုတ်ကျောက်:''' တောမှော်ကျောက်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ရိုက်ပဲ့အဖြစ် တွေ့ရကာ အခွံမရှိပေ။ * '''အရည်ပွေး:''' ကျောက်စိမ်းတုံး အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''အရည်ပွင့်:''' ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''ကပ်ရည်:''' အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်ပြီး အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်ပေ။ များသောအားဖြင့် ပြင်ကျယ်သော်လည်း ထုမရှိတတ်ပါ။ * '''တည်စေ့:''' အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့ အစိမ်းရောင် ခရစ်စတယ် (Crystal) လေးများကို ခေါ်ဆိုသည်။ == မှတ်စုနှင့် ရှေးဆိုရိုးများ == ကျောက်စိမ်းလောက၏ ရှေးဆိုရိုးစကားအရ "မန်းမှာအဟောက်၊ ကြိုးမှာအမောက်" ဟု ဆိုကြသည်။ မျက်နှာပြင်နှင့် လာသောမန်းသည် ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်တွင် အဟောက်ရှိသော၊ အချိုင့်ရှိသော သို့မဟုတ် ခွက်နေသောနေရာများတွင် တွေ့ရပါက အရည်အဝင်ရဲသည်ဟု ယူဆကြပြီး အောင်မြင်နိုင်ခြေ ၈၀% အထိ သေချာသည်ဟု ဆိုသည်။ "ကြိုးမှာအမောက်" ဆိုသည်မှာ ဥပမာအားဖြင့် လက်သန်းလုံးခန့် ရှိသော ကြိုးတစ်ချောင်းသည် ကျောက်စိမ်းတုံးပေါ်တွင် တစ်ဝက်ခန့်မြုပ်နေပြီး ညီညာစွာ တစ်ပတ်ပတ်ထားသည်ကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ကြိုးပတ်ရှိနေပါက ရာနှုန်းပြည့် အရည်ဝင်ရောက်ရန် သေချာသလောက် ရှိပြီး ကျောက်စိမ်း၏ မိစစ်ဖစစ် မူလမှော်မှန်သမျှတွင် အကျုံးဝင်ပေသည်။<ref name="NyanThein" /> pvs0jc7j9yktyshvlg2g3ufij2u1mk0 1057252 1057251 2026-10-11T08:05:24Z ~2026-54593-53 149300 /* မှတ်စုနှင့် ရှေးဆိုရိုးများ */ 1057252 wikitext text/x-wiki '''ကျောက်စိမ်း''' ({{lang-en|Jade}}) ဟူသော အမည်နာမကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုပေါင်းခေါ်ဝေါ်နေကြသော်လည်း ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းမှုအရ '''[[ဂျေဒိုက်]]''' (Jadeite) နှင့် '''[[နက်ဖရိုက်]]''' (Nephrite) ဟူ၍ ကျောက်စိမ်းအမျိုးအစား နှစ်မျိုး ကွဲပြားခြားနားစွာ တည်ရှိသည်။ ဤကျောက်စိမ်းနှစ်မျိုးသည် အမြင်အားဖြင့် ဆင်တူသော်လည်း ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံချင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော သတ္တုများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းသို့ ကွဲပြားခြားနားကြောင်းကို ၁၈၆૩ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဆန်းဒါး ဒါးမား (Alexis Damour) က ဓာတုဗေဒနည်းအရ စနစ်တကျ ခွဲခြားဖော်ထုတ်ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Damour1863">Damour, Alexis. (1863). ''Comparative mineralogical analysis of jade and saussurite''. Comptes Rendus.</ref> ဤအမျိုးအစားနှစ်ခုအနက် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လှပပြီး အလွန်ရှားပါးသည့်အတွက် တန်ဖိုးအမြင့်ဆုံး အမျိုးအစားအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံရသည်။ {{Infobox mineral | name = ကျောက်စိမ်း | image = Jade 3.jpg | caption = ကျောက်စိမ်း | category = [[အဖိုးတန် ကျောက်မျက်ရတနာ]] | formula = NaAlSi₂O₆ (Jadeite); Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ (Nephrite) | system = Monoclinic | color = အရောင်စုံနိုင်သည် (အစိမ်းရောင် အများဆုံး) | habit = Intergrown grainy or fine fibrous aggregate | cleavage = None | fracture = Splintery | mohs = ၆–၇ | luster = ဖယောင်းရောင် သို့မဟုတ် ဆီအိရောင် | diaphaneity = Translucent, opaque | gravity = ၂.၉–၃.၃၈ | refractive = ၁.၆၀၀–၁.၆၈၈ | birefringence = ၀.၀၂၀–၀.၀၂၇ | pleochroism = Absent | dispersion = None | tenacity = Brittle | boxbgcolor = #c2f7a8 | boxtextcolor = black }} == သမိုင်းကြောင်း == ကျောက်စိမ်းကို သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်များကပင် လူသားတို့ အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရပေသည်။ ကနဦးကျောက်စိမ်းကို ယင်း၏ မာကျောသောသတ္တိကြောင့် ကျောက်လက်နက် တန်ဆာပလာများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု တဖြည်းဖြည်း ထွန်းကားလာသောအခါ လူသားတို့သည် ကျောက်စိမ်းကို အလှအပ အဆင်တန်ဆာပလာ ပစ္စည်းများအဖြစ် သုံးစွဲလာကြသည်။<ref name="Laufer1912">Laufer, Berthold. (1912). ''Jade: A Study in Chinese Archaeology and Religion''. Field Museum of Natural History.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်မူ ကျောက်စိမ်းကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်ကပင် အကြီးအကျယ် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်။ ထိုခေတ်က တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ကျောက်စိမ်းရုပ်တုများကို အဆောင်အယောင်သဖွယ် သုံးစွဲခဲ့ကြပြီး သေဆုံးသောအခါ ယင်းကျောက်စိမ်းများနှင့်အတူ ဂူသွင်းမြှုပ်နှံလေ့ရှိကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကျောက်စိမ်းကို ကျောက်များအားလုံး၏ အချုပ်အခြာ အကြီးအကဲကျောက်မျက်အဖြစ် မှတ်ယူကြကာ ၎င်းကို ဆင်မြန်းသူတိုင်းတွင် သဒ္ဓါရက်ရောခြင်း၊ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ တရားမျှတသော စိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ မိမိကိုယ်မိမိ နှိမ့်ချသော နိဝါတ တရားရှိခြင်း၊ အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ ကြီးမြင့်ခြင်း စသော ဂုဏ်အင်္ဂါကြီး ငါးရပ်နှင့် ပြည့်စုံသည်ဟု အယူရှိကြသည်။<ref name="Klotz2013">Klotz, Jessica. (2013). "The Cultural Significance of Jade in Ancient China". ''Journal of Asian History''.</ref> တရုတ်လူမျိုးများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကျောက်စိမ်းကို ကောင်းကင်နတ်မင်းက လူသားတို့အား ပေးသော လက်ဆောင်ဟူ၍ ယူဆကြပြီး၊ တာအို (Taoism) ဘာသာတွင် ကျောက်စိမ်းကို အဖိုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော “ယန်” (Yang) ဟူသော စကားဖြင့် ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Laufer1912" /> ထို့အပြင် ကျောက်စိမ်းကို အသုံးပြုဝတ်ဆင်လျှင် ပိုင်ရှင်အား အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ ကျန်းမာရေးကို စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ ကံကောင်းခြင်းများကို ယူဆောင်လာပြီး ကံဆိုးခြင်းများကို တားဆီးပေးနိုင်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။ တရုတ်လူမျိုးများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျောက်စိမ်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့သည့် လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် ကျောက်စိမ်းပန်းပုများနှင့် လက်ဝတ်ရတနာများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် သိရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ကျောက်စိမ်းကို တရုတ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်တစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သည့်လူမျိုးထက်မဆို ပိုမိုတန်ဖိုးထားကြသည်။<ref name="Rawson1995">Rawson, Jessica. (1995). ''Chinese Jade from the Neolithic to the Qing''. British Museum Press.</ref> ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် တရုတ်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဖားကန့်ဒေသမှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ အဓိကထွက်ရှိသည့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းကို 翡翠 (Fěicuì) သို့မဟုတ် 硬玉 (Yìngyù) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး၊ တရုတ်ပြည်နှင့် အခြားအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ထွက်ရှိသော နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကိုမူ 软玉 (Ruǎn yù) ဟု ခွဲခြားခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Hughes2000">Hughes, Richard W. (2000). "Burmese Jade: The Gemology of Jadeite". ''Gems & Gemology'', 36(1), 2–26.</ref> တရုတ်ပြည်တွင်း၌ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း မထွက်ရှိဘဲ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းသာ ထွက်ရှိပြီး ဆင်ကျန်ပြည်နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် တူးဖော်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် တရုတ်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ၁၈ ရာစုနှစ်များကပင် စတင်ကာ အဓိက ဝယ်ယူတင်သွင်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002">Goforth, Cori. (2002). "The History of Burmese Jadeite Trade with China". ''Asian Perspectives''.</ref> == ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက် ခြားနားချက် == [[File:Yünnan-Jadeit - China.jpg|thumb|250px|left|ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite)]] [[File:1 nefryt Kanada.jpg|thumb|250px|right|နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite)]] ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite) နှင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်း (Nephrite) တို့သည် ဖြစ်ပေါ်ပုံ ရင်းမြစ်အနေအထားအရ အသွင်ပြောင်းကျောက်များ (Metamorphic rocks) ရှိရာ ဝန်းကျင်များတွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း တွင်းထွက်အုပ်စုချင်း လုံးဝ ကွာခြားကြသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် ပိုင်ရော့ဆင်း (Pyroxene) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အမ်ဖီဘိုး (Amphibole / Tremolite-Actinolite) တွင်းထွက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်လေသည်။<ref name="Hughes2000" /> ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်တို့၏ သိသာထင်ရှားပြီး အရေးအကြီးဆုံးသော ကွာခြားချက်မှာ အမြင်အာရုံဆိုင်ရာ ရောင်ပြန်ဟပ်မှုနှင့် အလွှာဖွဲ့စည်းပုံတို့ ဖြစ်သည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းတွင် နေရောင်အောက်၌ ယင်ကောင်၏ အတောင်ပံကဲ့သို့ စူးရှပြီး ရောင်ပြန်ဟပ်စေသော ကျောက်စိမ်းလောကတွင်သာ တွေ့ရသည့် "ယမ်း" ဟုခေါ်ဆိုသည့် ထူးခြားသော အလွှာပါရှိတတ်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ ကြွေထည်ကဲ့သို့ စူးရှမှုအားနည်းသော အလွှာသာ ပါရှိတတ်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ထို့ပြင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းများ၏ အစိမ်းရောင်သည် ကြည့်ရှုသူအား ကြည်လင်အေးမြသော ရေအောက်ထဲတွင် အစိမ်းရောင် ဖန်ပုလင်းကို ကြည့်နေရသကဲ့သို့သော နက်ရှိုင်းသည့် ရသမျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများမှာမူ လေထဲတွင် ကြည့်နေရသကဲ့သို့ ပုံမှန်အစိမ်းရောင် သက်သက်သာ ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Goforth2002" /> အဏုကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ရှုသည့်အခါ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပြန်အလှန် လက်ယှက်ထိုးနေသည့် ပုံဆောင်ခဲငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မျက်နှာပြင်တွင် ကျောက်ပေါက်မာကဲ့သို့သော ချိုင့်ခွက်ကလေးများနှင့် အဖုအထစ်များ ပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ လက်ယှက်ထိုးနေသော အမျှင်ငယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကာ အမျှင်အလိုက် တည်ရှိပြီး အမဲဆီရောင် တောက်နေသော ရောင်လက်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name="Harlow1999" /> အရောင်အသွေးပိုင်းဆိုင်ရာတွင် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၌ ခရမ်း၊ အနက်၊ အညို၊ အနီ၊ လိမ္မော်၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ နို့နှစ်ရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုး ပါဝင်နိုင်ပြီး၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းတွင်မူ သစ်ရွက်စိမ်းရောင်၊ မီးခိုးရောင်နှင့် အစိမ်းရောင် အမျိုးမျိုးတို့သာ အဓိက ပါရှိကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုအနေဖြင့် ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် အပူပေးသည့်အခါ အရည်ပျော်လွယ်ပြီး ပျော့ဖတ်အဖြစ်သို့ အလွယ်တကူ ပြောင်းလဲသွားတတ်သော်လည်း၊ နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းမှာမူ အလွယ်တကူ မပြောင်းလဲပေ။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် မြေမျက်နှာပြင်အောက်ဘက် မိုင် ၂၀ မှ ၃၀ အထိ နက်ရှိုင်းပြီး အလွန်မြင့်မားသော ဖိအားနှင့် အပူချိန်ရှိသည့် အလွှာများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း၏ အပေါ်ယံ အခွံအကာများကို ဖဲ့ထုတ်လိုက်မှသာ အတွင်းပိုင်းမှ လှပထူးခြားသော အစိမ်းရောင် ကျောက်ကြောများကို တွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ရှိသော ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်းသည် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းထက် အရည်အသွေး ပိုမိုကောင်းမွန်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှားပါး၍ အဖိုးတန်ဆုံး အမျိုးအစားတစ်ခု အဖြစ် ရပ်တည်လျက် ရှိပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းထွက်ရှိသည့် ဒေသများ == ကျောက်စိမ်း (အထူးသဖြင့် အရည်အသွေးအမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အလွန်ရှားပါးစွာသာ ထွက်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာ့အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် ပမာဏအများဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း ထွက်ရှိရာ အဓိက ဗဟိုချက်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref name="Hughes2000" />မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကကျောက်စိမ်းထွက်ရှိရာ ဒေသမှာ [[ကချင်ပြည်နယ်]] မြောက်ပိုင်း၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]နှင့် [[မိုးညှင်းခရိုင်]]အတွင်းရှိ [[ဖားကန့်မြို့နယ်|ဖားကန့်ဒေသ]] (Phakant) ဖြစ်ပြီး၊ လုံးတို၊ ဆယ်ဇင်၊ ကန်စွန်းနှင့် မိုးကောင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသများတစ်လျှောက်တွင်လည်း အဓိက တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |first2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> မြန်မာ့ဖားကန့်ဒေသမှ ထွက်ရှိသော ကျောက်စိမ်းများသည် အထူးသဖြင့် ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင် (Imperial Green) နှင့် ဖောက်ထွင်းမြင်နိုင်သော အရည်အသွေးကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ထိပ်တန်းအရည်အသွေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခံထားကြရသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျေဒိုက် သို့မဟုတ် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများကို ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ ၊ ရုရှားနိုင်ငံ (Russia - ဆိုက်ဗီးရီးယားဒေသနှင့် ဥရယ်တောင်တန်းများ)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ (Canada - ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာ)၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (United States - ကယ်လီဖိုးနီးယားနှင့် ဝိုင်ယိုးမင်း)၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ (New Zealand) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ (ဆင်ကျန်နှင့် ဂွမ်ရှီဒေသများ - အဓိကအားဖြင့် နက်ဖရိုက်ကျောက်စိမ်းများ) တို့တွင်လည်း အသီးသီး ထွက်ရှိကြသည်။<ref name="Laufer1912" />သို့သော်လည်း တရုတ်ပြည်တွင်းနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ ထွက်ရှိသည့် ကျောက်စိမ်းအများစုမှာ နက်ဖရိုက် (Nephrite) အမျိုးအစားများသာ ဖြစ်ကြပြီး၊ လက်ဝတ်ရတနာဈေးကွက်တွင် အန်ထရိုက်အဖြစ် အမြင့်ဆုံး ရပ်တည်နေသည့် အဖိုးတန် ဂျေဒိုက် (Jadeite) ကျောက်စိမ်းစစ်စစ်များ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှာမူ မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသမှသာ တစ်ခုတည်း အဓိက ထွက်ရှိခြင်း ဖြစ်ပေသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုနှင့် မိုလီကျူး အဆောက်အအုံ == ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း (Jadeite Jade) သည် ဘူမိဓါတုဗေဒအရ [[အင်နိုစီလီကိတ်]] (Inosilicate / Chain silicate) ခေါ် ကွင်းဆက် ဆီလီကိတ် သတ္တုအုပ်စုဝင် [[စပိုင်ရော့ဆင်း]] (Clinopyroxene) အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="Shi2003">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Ion exchange and colouration of jadeite jade |journal=Journal of Gems & Gemmology |volume=5 |issue=1 |year=2003 |pages=1–7}}</ref> ဓာတုဗေဒ ဖော်မြူလာအတိအကျမှာ NaAlSi₂O₆ (Sodium Aluminum Silicate) ဖြစ်ပြီး စပိုင်ရော့ဆင်း မော်လီကျူး ခရစ်စတယ်စနစ် (Monoclinic crystal system, Space group C2/c) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Harlow1999">{{cite journal |last=Harlow |first=G. E. |last2=Sorensen |last2=S. S. |title=Jade (Jadeite, Nephrite) and Serpentinite: Metasomatic Connections |journal=International Geology Review |volume=47 |issue=2 |year=2005 |pages=113–146 |doi=10.2747/0020-6814.47.2.113}}</ref> === ခရစ်စတယ် အဆောက်အအုံနှင့် အိုင်ယွန် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Crystallography & Cation Substitution) === ဂျေဒိုက် ခရစ်စတယ်၏ မိုလီကျူး အဆောက်အအုံတွင် အဓိက အက်တမ်နေရာ (Sites) ၃ ခု ပါဝင်သည် - * '''M1 Site:''' Al³⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော အော့တက်ဒရယ် (Octahedral) နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''M2 Site:''' Na⁺ အိုင်ယွန်များ နေရာယူထားသော ၈-ညှိနှိုင်း (8-coordinated) အခေါင်းပေါက် နေရာ ဖြစ်သည်။ * '''T Site:''' ဆီလီကွန် အက်တမ်များသည် အောက်ဆီဂျင် O^2- ၄ ခုနှင့် ပေါင်းစပ်၍ တက်ထရာဟက်ဒရယ် (Tetrahedral) SiO₄ ကွင်းဆက်များကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂျေဒိုက်၏ မတူညီသော ရောင်စုံအမျိုးအစားများသည် M1 site ရှိ Al³⁺ အိုင်ယွန်နေရာတွင် အကူးအပြောင်း သတ္တုအိုင်ယွန်များ (Transition metal cations) က အိုင်ဆိုမော်ဖပ်စ် အစားထိုးဝင်ရောက်မှု (Isomorphous substitution) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် - 1. '''အစိမ်းရောင် (Imperial Green):''' Al³⁺ နေရာတွင် ကရိုမီယမ် (Cr³⁺) အိုင်ယွန် သို့မဟုတ် သံအိုင်ယွန် (Fe³⁺) အနည်းငယ် အစားထိုးဝင်ရောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကရိုမီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၁% မှ ၁% အတွင်းရှိပါက တောက်ပသော "ဧကရာဇ် အစိမ်းရောင်" (Emerald Green) ကို ရရှိစေသည်။<ref name="Hughes2000" /> 2. '''အနက်ရောင်/အစိမ်းရင့်ရောင် (Omphacite / Kosmochlor):''' Cr³⁺ အိုင်ယွန် ပါဝင်မှု လွန်စွာမြင့်မားလာပါက (NaCrSi₂O₆) ခေါ် ကော့စမိုကလို (Kosmochlor) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ Fe²⁺ နှင့် Mg²⁺ ပါဝင်မှု များပြားလာပါက အွန်ဖာဆိုက် (Omphacite - (Ca,Na)(Mg,Fe,Al)Si₂O₆) အဖြစ်သို့လည်းကောင်း ဓာတုအသွင် ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref name="Shi2008">{{cite journal |last=Shi |first=G. H. |title=Kosmochlor and Chromian Jadeite from the Myanmar Jadeitite Area |journal=American Mineralogist |volume=93 |issue=10 |year=2008 |pages=1542–1550 |doi=10.2138/am.2008.2886}}</ref> 3. '''ခရမ်းရောင် (Lavender Jade):''' Al³⁺ နေရာတွင် မဂ္ဂနီးစ် (Mn³⁺) သို့မဟုတ် Fe<sup>2+}-Fe³⁺ အိုင်ယွန်များ၏ အီလက်ထရွန် ဖလှယ်မှု (Charge transfer process) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="Lu2012">{{cite journal |last=Lu |first=R. |title=Color Origin of Lavender Jadeite |journal=Gems & Gemology |volume=48 |issue=4 |year=2012 |pages=283–290}}</ref> === ဂျေဒိုက်နှင့် နက်ဖရိုက်၏ ဓာတုဗေဒ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Jadeite vs. Nephrite) === ကျောက်စိမ်းဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ခေါ်ဆိုကြသော သတ္တုနှစ်မျိုး၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု နှိုင်းယှဉ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitext sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background-color:#eaecf0; color:black;" ! ဂုဏ်သတ္တိများ !! ဂျေဒိုက် (Jadeite) !! နက်ဖရိုက် (Nephrite) |- | '''ဓာတုအုပ်စု''' || စပိုင်ရော့ဆင်း အုပ်စု (Clinopyroxene) || အမ်ဖီဘိုး အုပ်စု (Amphibole / Tremolite-Actinolite) |- | '''ဓာတုဖော်မြူလာ''' || NaAlSi₂O₆ || Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂ |- | '''ခရစ်စတယ်စနစ်''' || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/c) || မိုနိုကလင်းနစ် (C2/m) |- | '''သိပ်သည်းဆ (Specific Gravity)''' || ၃.၂၄ – ၃.၄၃ g/cm³ || ၂.၉၀ – ၃.၀၃ g/cm³ |- | '''မားကျောမှု (Mohs Hardness)''' || ၆.၅ – ၇.၀ || ၆.၀ – ၆.၅ |- | '''ပါဝင်သော အဓိကဒြပ်စင်များ''' || ဆိုဒီယမ်၊ အလူမီနီယမ်၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင် || ကယ်လ်ဆီယမ်၊ မဂ္ဂနီဆီယမ်၊ သံ၊ ဆီလီကွန်၊ အောက်ဆီဂျင်၊ ဟိုက်ဒရ็อกဆိုက် |} === ဘူမိသတ္တုဖြစ်တည်မှု ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ (Petrogenesis) === ဂျေဒိုက် ကျောက်စိမ်း ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အလွန်မြင့်မားသော ဖိအား (High Pressure: P > 1.0 - 1.5 GPa) နှင့် အသင့်အတင့်ရှိသော အပူချိန် (Low-to-Medium Temperature: T = 200 - 400°C) ရှိသည့် သက်ဝင်ငုပ်လျှိုးဇုန်များ (Subduction Zones) ရှိ ဆာပန်တိုင်နိုက် မယ်လန့်ဂ် (Serpentinite Mélange) နယ်မြေများ လိုအပ်သည်။<ref name="Harlow1999" /> မြန်မာနိုင်ငံ ဖားကန့်ဒေသရှိ ကျောက်စိမ်းများသည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ ကျောက်ချက်လွှာ အစွန်း တက်တိုနစ် ဖိအားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကမ္ဘာ့အရည်အသွေး အမြင့်ဆုံး ဂျေဒိုက်ကျောက်စိမ်း သိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Hughes2000" /> == ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူယိုးမှား တွင်းထွက်များ == အရည်အသွေးကောင်းသော ကျောက်စိမ်းများ ရှားပါးလာခြင်းကြောင့် အချို့က အရည်အသွေးညံ့သော ကျောက်စိမ်းကို အရောင်ဆိုး၍ တုပပြုလုပ်လာကြသည်။ ယခင်ခေတ်များက ဆေးဆိုးကျောက်စိမ်းတုများကို လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားသိရှိနိုင်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်တွင် အသုံးပြုသော ဆေးများမှာ အမျိုးအစားကောင်းမွန်လှသဖြင့် လွယ်ကူစွာ ခွဲခြားမသိနိုင်ပေ။ ကျောက်စိမ်းနှင့် ဆင်တူသည့် အစိမ်းရောင် သဘာဝတွင်းထွက်များမှာ ခရိုင်ဆိုပရေ့(Chrysoprase) ၊ အစိမ်းရောင်ဆိုးထားသော မဟူရာဖြူ (Chalcedony) နှင့် ဆမစ်ဆိုနိုက် ( Smithsonite) စသည်တို့ဖြစ်သည်။ ဆမစ်ဆိုနိုက် တွင်းထွက်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ခဲသတ္ထု ထုတ်လုပ်နိုင်သော ခဲသတ္တုရိုင်း တွင်းထွက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ယင်းကို (Bonamite) ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်။ ==အသားကျောက်== မည်သည့် အသားခံမျိုးတွင်မဆို ခရမ်းရောင်၊ ပန်းရောင်၊ ဗေဒါရောင်နှင့် အစိမ်းရိပ် အစိမ်းရောင် သိသာစွာမကျန်တော့ဘဲ အခြားအရောင်များဖြစ်သော ခဲရောင်၊ ရွှေဝါရောင်၊ အပြာရိပ်၊ မီးခိုးရောင်၊ အနက်ရောင်၊ အနီရောင်၊ အညိုရောင်၊ အဝါရောင်၊ ရေညှိရောင် စသည့် အရောင်အမျိုးမျိုးစွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ အသားကျောက်များကို ကျောက်သားအမျိုးအစား(၈)မျိုးကိုအခြေခံပြီး အရောင်များရောနှောပျံ့နှံ့ပါဝင်မှုကို အသေးစိတ်စိစစ်ပြီး မျိုးကွဲ(၂၇)မျိုးအထိခွဲခြားထားပါသည်။ ===ခဲဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ခဲရောင် သို့မဟုတ် ရွှေဝါရောင်သန်းနေပါက ခဲဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ရေခဲသားဘော်လီ (ဖန်သားမှန်သား) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းပြီး အလင်းပေါက်သော အသားခံတွင် ရေခဲဖြူရောင် သို့မဟုတ် အပြာရောင်သန်းသည့် အရောင်ရှိနေပါက ရေခဲသားဘော်လီ(ဖန်သားမှန်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ ===ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ အပြာရိပ်သန်းသော အလင်းပေါက် သို့မဟုတ် အလင်းပေါက်လုနီးပါးရှိအသားခံတွင် မီးခိုးရိပ်သန်းသည့် အစိမ်းအစင်းအစက်တို့သည် ကန်စွန်းပန်း ပုံသဏ္ဌန်ပျံ့နှံ့နေပါက ကန်စွန်းပန်း(ပြာကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားသင့်သည့် အလင်းမှုန်သော ကျောက်သားအသားခံတွင် မီးခိုးရောင်အစင်းအစက်နှင့် ပန်းစက် သဏ္ဌန် ပျံ့နှံ့နေပါက လန့်ပန်း(ပြာကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါး ကျောက်သားအသားခံတွင် အပြာနုရောင်စွဲဝင်နေသည့် ကျောက်စိမ်းကို ပြာကြည်(ပြာကြည်သား)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ ===အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်=== ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသည့် အလင်းပေါက်လုနီးပါးအသားခံတွင် ဖန်သားအရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ရှိသည့်ကျောက်ကို အသားဆန်းဘော်လီ (ဖြူကြည်) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန် ၍ နို့ကဲ့သို့ အဖြူရောင်စွဲဝင်နေသည့်ကျောက်စိမ်းကို ဖယောင်းသား(ဖြူကြည်)အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့်ကျောက်စိမ်းတွင် တိမ်ခိုးရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက တိမ်ခိုးသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုန့်ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော်လည်းအလင်းမှုန်နေသည့် အသားခံတွင်ဝါညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ဝက်ဆီသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်ကျောက်စိမ်းသားတွင် မီးခိုးစိမ်းရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်စိမ်းသား(အသားမှိုင်း)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း ၍ ဖွဲ့သားအသင့်အတင့်မှ အညံ့ထိရှိပြီး အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် မီးခိုးရောင်စွဲဝင်နေပါက မောက်သား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်သည်။ === ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက် === ယမ်းမှုံမှ အလတ်ထိရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့သော အလင်းပိတ်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ကြံသကာသား(အသားမှိုင်း) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် အပြာရိပ်စွဲဝင်နေပါက လန့်ရိုး(အသားရိုး) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သော အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အဖြူညစ်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ဆံပြုတ်သား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက် === ယမ်းမှုမှလင်းရှိ၍ ဖွဲ့သားညံ့ပြီး အလင်းမှုန်သော အသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပိန်းဥသား(အသားရိုး)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်ပြီး အလင်းမှုန်သောဝတ်ဆံပါအသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်စွဲဝင်နေပါက ပဲစိမ်းသား(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်ဝတ်ဆံပါအသားခံတွင် အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားရိုး(ပဲသား)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင် အပြာရိပ်သန်းသော အဖြူရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲသားလန့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက် === ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ညံ့သောအလင်းပိတ်ဝတ်ဆံပါ အသားခံတွင်အစိမ်းရိပ်သန်းနေသည့် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ပဲခွမ့်(ပဲသား) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းမှုံ ညက်၍ ဖွဲ့သားကောင်းသော အလင်းပေါက်လုနီးပါး သို့မဟုတ် အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ရေညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက လန့်ဂျိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပြီး တန်ဖိုးကြီးပါသည်။ === ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ငချိတ်(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် မီးခိုးရင့်ရောင်စွဲဝင်နေပါက ကျီးကန်းသား(အသားနက်)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်ဖြစ်၍ ဖွဲ့သားသင့်သော အလင်းမှုန်အသားခံတွင် ပျားရည်အရောင် ( နီဝါရောင်) စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ဝါနီ(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်အသားခံတွင် နီညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့နီညို(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သောအလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့်အသားခံတွင် အညိုရောင်စွဲဝင်နေပါက ခုံ့ညို(အသားနီဝါ) အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ === ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက် === ယမ်းအလတ်မှ ယမ်းကြမ်း၍ ဖွဲ့သားသင့်မှ ဖွဲ့သားညံ့သွားသော အလင်းမှုန်မှ အလင်းပိတ်သည့် ကျောက်သားပြင်တွင် ညိုဝါရောင်စွဲဝင်နေပါက ခွမ့်သား(အသားနီဝါ)အသားကျောက်ဟုခေါ်ပါသည်။ == မန်းနှင့် ကျောက်စိမ်းအခွံဆိုင်ရာ လက္ခဏာများ == ကျောက်စိမ်းအရိုင်းတုံးအပေါ်တွင် ကြိုးကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သစ်ပွေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ တီအစက်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အဖုအထစ်လေးများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပါရှိသော သင်္ကေတလေးများကို '''မန်း''' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ကျောက်စိမ်းလောကတွင် "အရည်မှာဟောက် အသားမှာမောက်" ဟူသော ဆိုရိုးစကားရှိသည်။ မန်းနေရာသည် ချိုင့်ဝင်ဟောက်နေပါက (မန်းပိပြားပါက) အရည်ဝင်ရောက်နိုင်ခြေ များပြီး၊ မောက်နေသောနေရာများတွင်မူ အသားကောင်းများကို တွေ့ရတတ်သည်။<ref name="NyanThein">{{cite book |author=ဦးဉာဏ်သင်း |title=မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း |publisher=မြန်မာ့ကျောက်မျက်ရတနာ ရုပ်ရှင်နှင့် သုတေသန}}</ref> မန်းများကို ကျောက်မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တည်ရှိပုံအလိုက် ကျောက်ရည်ဝင်ရောက်နိုင်မှု အနည်းအများကို ခန့်မှန်းတွက်ဆနိုင်သည်။ တချို့မန်းများသည် အခွံပေါ်တွင် ခပ်ပါးပါး တည်ရှိတတ်ပြီး၊ တချို့မှာမူ ခပ်ထူထူ အခုံးလေးများအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ === မန်းအမျိုးအစားများ === မန်းများကို အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည် - 1. '''အရည်မန်း:''' တိုက်ကြည့်ပါက အတွင်းတွင် အရည်ဝင်ရောက်မှုကို ပြသနေသည့် မန်းအမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ 2. '''အသားမန်း:''' မန်းနေရာကို တိုက်ကြည့်သော်လည်း အရည်ကို မတွေ့ရဘဲ အသားကောင်းကိုသာ တွေ့ရသည့် မန်းမျိုး ဖြစ်သည်။ === မန်းပုံစံအမျိုးမျိုးနှင့် အသွင်အပြင်များ === * '''ကောက်ရော့မန်း:''' ကျောက်၏ အခွံမျက်နှာပြင် တစ်ဖက်တွင် သို့မဟုတ် ထောင့်စွန် တစ်ခုတည်းတွင် ကပ်နေသည့် ပုံစံရှိသောမန်း ဖြစ်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် အရည်ဝင်နိုင်ခြေ နည်းပါးသည်။ * '''စည်ပိတ်မန်း:''' စည်တော်ကြီး၏ သားရေပ်ားသည် မျက်နှာချင်းဆိုင်ဘက်တွင် ကပ်နေသကဲ့သို့ ကျောက်တုံးတွင် အရည်မန်းမှာ မျက်နှာချင်းဆိုင် နှစ်ဘက်တွင် ကပ်နေသောမန်း ဖြစ်သည်။ အရည်ဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ * '''ဓားဆို့ထိုးမန်း (တံစို့ထိုး):''' အာလူးသီးကို မီးဖုတ်ရန် ဓားဆို့ဖြင့် ထိုးဖောက်ထားသကဲ့သို့ ကျောက်အထိုင်အောက်ဘက်နှင့် ကျောက်၏ကျောပေါ်တွင် ရှိသောမန်းတို့သည် တစ်ဖြောင့်တည်း တည်ရှိနေသည်။ အရည်ဝင်ရောက်တတ်သည်။ * '''ကျားကိုက်မန်း:''' ကျောက်၏ မျက်နှာပြင် အပေါ်အောက်တွင် ကျားကိုက်လိုက်လျှင် သွားရာထင်သကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောမန်း ဖြစ်သည်။ အရည်ဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ * '''ကြိုး:''' ကျောက်ပေါ်တွင် ကြိုးစလေးများကဲ့သို့ ဖြစ်နေသောမန်း ဖြစ်သည်။ တိုက်ဖောက်ရန် (ကွမ်ရန်) အကောင်းဆုံးဖြစ်သော်လည်း အရည်ဝင်နိုင်ခြေ အနည်းငယ် နည်းပါးသည်။ * '''ကြိုးပတ်:''' ကျောက်တုံးကို ကြိုးလုံးလေးဖြင့် ပတ်ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်။ မန်းပိပြားပါက ရာနှုန်းပြည့် အရည်ဝင်သည်။ * '''ကြိုးငုတ် (ကြိုးပျက်):''' ကြိုးပတ်မန်း ပါရှိသော်လည်း ကြိုးမှာ ပေါ်လိုက်ပျောက်လိုက် ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ အရည်ဝင်နိုင်သော်လည်း ဗျက်သေးတတ်ခြင်း (ကြိုးမျှင်တတ်ခြင်း) များ ရှိတတ်သည်။ * '''မန်းတုံး:''' တစ်တုံးလုံး အရည်ခဲနေခြင်း ဖြစ်ပြီး အကာမျိုးများတွင် ပို၍ တွေ့ရတတ်သည်။ * '''မန်းကာ:''' မန်းတုံးပေါ်မှ တိုက်ချွတ်သည့်အခါ အကာက ခံနေလျှင် အောင်မြင်သောကျောက်ဖြစ်ပြီး အသားဆန်းမည် ဖြစ်သည်။ * '''ကွန်ချာမန်း:''' ကျောက်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေသူများအကြား ရှားပါးပြီး နည်းပါးစွာ သိရှိကြသော မန်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဖြတ်ကြည့်လိုက်ပါက ကျားပြီး ပန်းဆန်တတ်သည်။ === ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် တွေ့ရသည့် အခြားအင်္ဂါရပ်များ === * '''ယမ်း:''' အသားကောင်း၊ မကောင်းကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် "ယမ်း" ကို ကြည့်၍ ခန့်မှန်းကြသည်။ * '''ရှင်းမည်း:''' အခွံပေါ်တွင် အမည်းစက်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရသော အင်္ဂါရပ် ဖြစ်သည်။ * '''ကုန်းကျောက်:''' အခွံကြမ်းသော ကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ * '''ရေကျောက်:''' အခွံချောမွတ်သော ကျောက်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ * '''ငုတ်ကျောက်:''' တောမှော်ကျောက်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး ရိုက်ပဲ့အဖြစ် တွေ့ရကာ အခွံမရှိပေ။ * '''အရည်ပွေး:''' ကျောက်စိမ်းတုံး အခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော အကွက်များသည် ပွေးကွက်များကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''အရည်ပွင့်:''' ကျောက်စိမ်းအခွံပေါ်တွင် အစိမ်းရောင်ရှိသော ပန်းပွင့်ပုံစံ အပွင့်လေးများ ဖြစ်ပေါ်နေခြင်း ဖြစ်သည်။ * '''ကပ်ရည်:''' အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသောအရည်ဖြစ်ပြီး အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်ပေ။ များသောအားဖြင့် ပြင်ကျယ်သော်လည်း ထုမရှိတတ်ပါ။ * '''တည်စေ့:''' အခွံပေါ်တွင် ကပ်နေသော သကြားပွင့်ကလေးများကဲ့သို့ အစိမ်းရောင် ခရစ်စတယ် (Crystal) လေးများကို ခေါ်ဆိုသည်။ == မှတ်စုနှင့် ရှေးဆိုရိုးများ == ကျောက်စိမ်းလောက၏ ရှေးဆိုရိုးစကားအရ "မန်းမှာအဟောက်၊ ကြိုးမှာအမောက်" ဟု ဆိုကြသည်။ မျက်နှာပြင်နှင့် လာသောမန်းသည် ကျောက်စိမ်းမျက်နှာပြင်တွင် အဟောက်ရှိသော၊ အချိုင့်ရှိသော သို့မဟုတ် ခွက်နေသောနေရာများတွင် တွေ့ရပါက အရည်အဝင်ရဲသည်ဟု ယူဆကြပြီး အောင်မြင်နိုင်ခြေ ၈၀% အထိ သေချာသည်ဟု ဆိုသည်။ "ကြိုးမှာအမောက်" ဆိုသည်မှာ ဥပမာအားဖြင့် လက်သန်းလုံးခန့် ရှိသော ကြိုးတစ်ချောင်းသည် ကျောက်စိမ်းတုံးပေါ်တွင် တစ်ဝက်ခန့်မြုပ်နေပြီး ညီညာစွာ တစ်ပတ်ပတ်ထားသည်ကို ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ ကြိုးပတ်ရှိနေပါက ရာနှုန်းပြည့် အရည်ဝင်ရောက်ရန် သေချာသလောက် ရှိပြီး ကျောက်စိမ်း၏ မိစစ်ဖစစ် မူလမှော်မှန်သမျှတွင် အကျုံးဝင်ပေသည်။<ref name="NyanThein" /> ==ကိုးကား== {{reference}} hey6op9jk34a7cf51kkic8yvvnykfl5 0 8403 1057272 963600 2026-10-11T09:55:16Z ~2026-54673-69 149304 /* */ 1057272 wikitext text/x-wiki '''ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Language}}) ဆိုသည်မှာ လူသားတို့သည် အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်၊ စာပေရေးသားရန်၊ အတွေးအခေါ်နှင့် ခံစားချက်များကို ဖလှယ်ရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည့် သင်္ကေတများ၊ အသံများနှင့် စည်းမျဉ်းကျနသော စနစ်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Sapir1921">{{cite book |last=Sapir |first=Edward |title=Language: An Introduction to the Study of Speech |publisher=Harcourt, Brace and Company |year=1921}}</ref> ဘာသာစကားသည် လူသားတို့၏ စိတ္တဗေဒ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်း တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုတို့၏ အခြေခံကျသော ထောက်တိုင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘာသာဗေဒ (Linguistics) ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်မှုများ၏ အဓိက အရာဝတ္ထုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Crystal2008">{{cite book |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Linguistics and Phonetics |publisher=Blackwell Publishing |year=2008 |edition=6th |isbn=978-1405152969}}</ref> လူသားတို့၏ ဘာသာစကားသည် အခြားသော တိရစ္ဆာန်များ၏ ဆက်သွယ်ရေး စနစ်များနှင့် မတူဘဲ သီးခြားလွတ်လပ်၍ အနန္တမကသော ဝါကျများနှင့် အဓိပ္ပာယ်များကို ဖန်တီးနိုင်သည့် "တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်း" (Generativity) နှင့် "အကန့်အသတ်မရှိ စည်းရုံးနိုင်စွမ်း" (Recursion) ဟူသော ဝိသေသလက္ခဏာများ ပါရှိသည်။<ref name="Chomsky1957">{{cite book |last=Chomsky |first=Noam |title=Syntactic Structures |publisher=Mouton |year=1957}}</ref> ဘာသာစကားတိုင်းတွင် အသံဗေဒ (Phonology)၊ ဝေါဟာရနှင့် အဓိပ္ပာယ်ဗေဒ (Semantics)၊ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (Syntax) နှင့် စကားလုံးဖွဲ့စည်းပုံ (Morphology) ဟူသော အခြေခံ စည်းမျဉ်းများဖြင့် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Fromkin2018">{{cite book |last=Fromkin |first=Victoria |last2=Rodman |first2=Robert |last3=Hyams |first3=Nina |title=An Introduction to Language |publisher=Cengage Learning |year=2018 |edition=11th |isbn=978-1337559577}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ယနေ့တိုင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော ပြောဆိုသုံးစွဲသည့် ဘာသာစကားပေါင်း ၇,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဘိုးဘေး ဆက်နွယ်မှုအလိုက် ဘာသာစကား မိသားစုကြီးများ (Language Families) အဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=How many languages are there in the world? |url=https://www.ethnologue.com/guides/how-many-languages |website=Ethnologue: Languages of the World |access-date=2026-10-11}}</ref> ဘာသာစကားသည် နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုသော အသံများ (Spoken languages) သာမက စာရေးသားသော သင်္ကေတများ (Written languages) နှင့် ဆွံ့အနားမကြားသူများ အသုံးပြုကြသည့် လက်သင်္ကေတ ပြဘာသာစကားများ (Sign languages) အဖြစ်လည်း မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Crystal2008" /> ==ဘာသာစကား နှင့် အသံ== အစောပိုင်းကာလများက ဘာသာစကားတွင် အသံထွက်ပြောဆိုသောဘာသာစကား နှင့် လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား တို့သည် ဖွဲ့တည်ပုံအရလည်းကောင်း၊ အသုံးချပုံအရလည်းကောင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသည်ဟုယူဆပြီး သုတေသနလေ့လာမှုများကို သီးခြားစီသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ယခုနောက်ပိုင်းကာလများတွင် လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ပြောဆိုခြင်းဆိုသည့်အတိုင်း ဘာသာစကား တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ အသံထွက်ပြောဆိုသော ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် တည်ဆောက်ပုံ အသွင်သဏ္ဍန်နှင့် သုံးစွဲသည့် ဝေါဟာရတို့ကို ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခုခေတ် ဘာသာဗေဒ သုတေသနစာတန်းဖတ်ပွဲများတွင် လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့်ပြောသော ဘာသာစကားကိုပါ အသံထွက်ဘာသာစကားနှင့်အတူ ကျင်းပသည့် အစီအစဉ်ကို ရေးဆွဲလာကြပြီဖြစ်သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာရှင်းလင်းပါက ဘော်ဒီလန်းဂွေ့ချ် <ref>ကိုယ်အမူအရာဖြင့်ပြသသောဘာသာစကား [http://en.wikipedia.org/wiki/Body_language↓]{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> ဟုခေါ်သော ကိုယ်အမူအရာဖြင့်ပြသသော ဘာသာစကားကိုလည်း၊ အချင်းချင်းဆက်သွယ်မှု အတွက် အသုံးပြုနိုင်ပါက ဘာသာစကားအဖြစ် ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ဥပမာ။ လက်ယပ်ခေါ်ခြင်း။ ခေါင်းခါခြင်း၊ ခါးညွှတ်၍ လူရှေ့ကိုဖြတ်သန်းခြင်း။ ==လူတို့၏ ဘာသာစကား နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ဘာသာစကား== တိရစ္ဆာန်လောကတွင်လည်း အချင်းချင်းပြာဆိုဆက်သွယ်ကြသည့် ဘာသာစကားရှိနေပေသည်။ ဥပမာ၊ ပျားကောင်ကလေးများသည် ပျားရည်ရှိရာအရပ်ကို လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုဖြင့် ပျားကောင်ကလေးများအချင်းချင်း အသိပေးလေ့ရှိကြသည်။ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသည့် အချက်မှာ လူသားတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက၊ လူသားတို့ကဲ့သို့ ပန်းသီးကို တွေ့ပါက အမြဲတစေ ပန်းသီးဟု သော အသံထွက်ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သော အာရုံဖြင့်ဆင်ခြင်ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း<ref>အာရုံဖြင့်ဆင်ခြင်ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း[http://en.wikipedia.org/wiki/Arbitrariness↓]{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> စွမ်းရည် နည်းပါးသော်လည်း ကျင်လည်ကျက်စားရာပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အရိုင်းသက်သက် ရှိသောသူတို့၏ ဦးနှောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်ထင်ဟပ်သည့် အတန်အသင့် မြင့်မားသောအဆင့်ရှိ သင်ကြားစရာမလိုပဲ တတ်သော ထုတ်ဖော်ပြသတတ်မှု ပညာဖြင့် ဆက်သွယ်မှုပိုများကြခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ (သွားဖြီးပြခြင်း၊ အမြှီးနှံ့ခြင်းတို့ဖြင့် ရန်သူမိတ်ဆွေအဖြစ်ခွဲခြားပြသည်)။ ဤအခြင်းအရာသည် စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက် မဟုတ်သော်လည်း ယေဘူယျဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်ဆိုသောအချက်က အဓိပါယ်နက်နဲလှသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စကားအဖြစ်ပြောသည့် ဘာသာစကားပေါင်း ၇၀၀၀ ကျော်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref>www.bbc.co.uk/languages/guide/languages.shtml</ref> ==ဘာသာစကား၏ရာဇဝင်== ===ဘာသာစကား၏ မူလအစ=== ဘာသာစကား သည် မည်သို့မည်ပုံပေါ်ပေါက်၍ ပေါ်ပေါက်သည့် နေရာသည် ကမ္ဘာ၏နေရာတစ်နေရာမှသော်လည်းကောင်း၊ နေရာများစွာတို့မှလည်းကောင်း စတင်ခဲ့သည်တို့ကို အမျိုးမျိုး ယူဆသတ်မှတ်လျက် ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ ဒိန်းမတ်လူမျိုးဘာသာဗေဒပညာရှင် “အုတ်တို ဂျက်စ်ပါစင်” Jens Otto Harry Jespersen၏တင်ပြချက်ကို အောက်ပါအတိုင်းတွေ့ရှိနိုင်သည်။ * '''"Pooh-pooh Theory"''' အမှတ်မထင် ထွက်လာသော အသံမှ ခံစားချက်ကိုဆက်သွယ်သော စကားလုံးများဖြစ်ပေါ်ခြင်း။ ဥပမာ- ဟား၊ ဟားကမှ ဟီသည် မှ ရီသည် ကဲ့သို့သော စကားလုံးများ။ （Laugh) * '''"Bow Bow Theory"''' အော်သံမှ တိရစ္ဆာန်တို့၏အမည် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ ဥပမာ- တစ်တီတူး။ ဝူး--- မှ ဝံပုလွေ။ ( Wolf) * '''"Ding-dong Theory"''' ပဲ့တင်သံ ရိုက်ခတ်သံတို့မှ စကားလုံးပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ ဥပမာ- ဖြူးဖြူး မှ လေတဖြူးဖြူး။ ဂျုံးဂျုံး မှ မိုးထစ်ချုန်း၊ (Thunder) * '''"Yo-he-yo Theory"''' အချင်းချင်း ငြာသံပေး ခြင်းမှ စကားလုံးပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ ဥပမာ- ဟေးလား ဟေးလား မှ လုပ်၊ အလုပ်၊ အလုပ်လုပ်။ (Work) ထိုစကားလုံးနှင့်ပတ်သက်၍ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ အုပ်စုအဖွဲ့နှင့် လှုပ်ရှားကြရာတွင် ငြာသံပေး သီဆိုသော တေးသီချင်းများ တွင် အဓိပ္ပာယ် အတိအကျမရှိသောစကားလုံးများကို ဆက်လက်သုံးစွဲလျက် ရှိသည်ကိုလည်း နောက်ခံသမိုင်းများအဖြစ် တွေ့ရှိလေ့လာနိုင်သည်။ ဇီဝသိပ္ပံ ပညာရှုထောင့်မှသုံးသပ်ပါကလည်း သုတေသနစမ်းသပ်မှုဖြင့် ဘာသာစကား ၏ ရင်းမြစ်ကို လေ့လာနိုင်သည်။ ယခုခေတ် “မော်လီကျူး ဇီဝပညာ” Molecular biology သုတေသနအရ FOXP2ဟုခေါ်သော မျိုးရိုးဗီဇ ၏အမျိုးအစား ခြားနားမှု နှင့်လိုက်၍ ဘာသာစကား သင်ယူတတ်ကျွမ်းမှု စွမ်းရည် ကွာခြားမှု တို့ ဆက်စပ်မှု ရှိနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ ထိုခြားနားခြင်းသည် ယနေ့မျက်မှောက်လူသားနှင့် ကမ္ဘာဦးလူသား Homo neanderthalensis က လွန်ခဲ့သော နှစ်၃၀၊၄၀လောက်မှစ၍ တိုးတက်ပြောင်းလဲခဲ့ပုံကို သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ယခုခေတ်လူသားများအဖြစ်စတင်ချိန်တွင်မူ ဘာသာစကားသည် လူသားတို့တွင် မွေးရာပါအဖြစ်အသုံးပြုလာနိုင်နေသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆနိုင်သည်။ သို့သော် FOXP2 သည် ဘာသာစကား သင်ယူတတ်စွမ်းမှု မရှိသည့် တိရစ္ဆာန်များ အများစုတွင် လည်းရှိနေသည့် အတွက်ကြောင့်၊ FOXP2ခြားနားမှု သည် ဘာသာစကား သင်ယူတတ်စွမ်းမှုနိုင်မှု အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အခြေအနေဖြစ်သည်ဟု အတိအကျ ပြောဆိုနိုင်ရန်အတွက်မူ ရှင်းလင်းသက်သေပြမှုများ မရှိသေးသဖြင့် ထိုအချက်အတွက် စောင့်ကြည့်ရန်လိုသေးသည်။ [[File:Human Language Families (wikicolors).png|thumb|right|လူသားတို့၏ဘာသာစကား မိသားစုများ]] == ကိုးကား == <references/> * ဂျပန်ဝီကီhttp://ja.wikipedia.org/wiki/%E8%A8%80%E8%AA%9E.com{{Dead link|date=August 2021 }} {{Commons|Language}} [[Category:ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ]] kzmzpq5u4fenmbd34ntqb7hb7tdpf7x 1057273 1057272 2026-10-11T09:58:57Z ~2026-54673-69 149304 /* */ 1057273 wikitext text/x-wiki '''ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Language}}) ဆိုသည်မှာ လူသားတို့သည် အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်၊ စာပေရေးသားရန်၊ အတွေးအခေါ်နှင့် ခံစားချက်များကို ဖလှယ်ရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည့် သင်္ကေတများ၊ အသံများနှင့် စည်းမျဉ်းကျနသော စနစ်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Sapir1921">{{cite book |last=Sapir |first=Edward |title=Language: An Introduction to the Study of Speech |publisher=Harcourt, Brace and Company |year=1921}}</ref> ဘာသာစကားသည် လူသားတို့၏ စိတ္တဗေဒ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်း တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုတို့၏ အခြေခံကျသော ထောက်တိုင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘာသာဗေဒ (Linguistics) ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်မှုများ၏ အဓိက အရာဝတ္ထုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Crystal2008">{{cite book |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Linguistics and Phonetics |publisher=Blackwell Publishing |year=2008 |edition=6th |isbn=978-1405152969}}</ref> လူသားတို့၏ ဘာသာစကားသည် အခြားသော တိရစ္ဆာန်များ၏ ဆက်သွယ်ရေး စနစ်များနှင့် မတူဘဲ သီးခြားလွတ်လပ်၍ အနန္တမကသော ဝါကျများနှင့် အဓိပ္ပာယ်များကို ဖန်တီးနိုင်သည့် "တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်း" (Generativity) နှင့် "အကန့်အသတ်မရှိ စည်းရုံးနိုင်စွမ်း" (Recursion) ဟူသော ဝိသေသလက္ခဏာများ ပါရှိသည်။<ref name="Chomsky1957">{{cite book |last=Chomsky |first=Noam |title=Syntactic Structures |publisher=Mouton |year=1957}}</ref> ဘာသာစကားတိုင်းတွင် အသံဗေဒ (Phonology)၊ ဝေါဟာရနှင့် အဓိပ္ပာယ်ဗေဒ (Semantics)၊ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (Syntax) နှင့် စကားလုံးဖွဲ့စည်းပုံ (Morphology) ဟူသော အခြေခံ စည်းမျဉ်းများဖြင့် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Fromkin2018">{{cite book |last=Fromkin |first=Victoria |last2=Rodman |first2=Robert |last3=Hyams |first3=Nina |title=An Introduction to Language |publisher=Cengage Learning |year=2018 |edition=11th |isbn=978-1337559577}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ယနေ့တိုင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော ပြောဆိုသုံးစွဲသည့် ဘာသာစကားပေါင်း ၇,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဘိုးဘေး ဆက်နွယ်မှုအလိုက် [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကား မိသားစုကြီးများ]] (Language Families) အဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=How many languages are there in the world? |url=https://www.ethnologue.com/guides/how-many-languages |website=Ethnologue: Languages of the World |access-date=2026-10-11}}</ref> ဘာသာစကားသည် နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုသော အသံများ (Spoken languages) သာမက စာရေးသားသော သင်္ကေတများ (Written languages) နှင့် ဆွံ့အနားမကြားသူများ အသုံးပြုကြသည့် လက်သင်္ကေတ ပြဘာသာစကားများ (Sign languages) အဖြစ်လည်း မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Crystal2008" /> ==ဘာသာစကား နှင့် အသံ== အစောပိုင်းကာလများက ဘာသာစကားတွင် အသံထွက်ပြောဆိုသောဘာသာစကား နှင့် လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား တို့သည် ဖွဲ့တည်ပုံအရလည်းကောင်း၊ အသုံးချပုံအရလည်းကောင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသည်ဟုယူဆပြီး သုတေသနလေ့လာမှုများကို သီးခြားစီသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ယခုနောက်ပိုင်းကာလများတွင် လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ပြောဆိုခြင်းဆိုသည့်အတိုင်း ဘာသာစကား တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ အသံထွက်ပြောဆိုသော ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် တည်ဆောက်ပုံ အသွင်သဏ္ဍန်နှင့် သုံးစွဲသည့် ဝေါဟာရတို့ကို ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခုခေတ် ဘာသာဗေဒ သုတေသနစာတန်းဖတ်ပွဲများတွင် လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့်ပြောသော ဘာသာစကားကိုပါ အသံထွက်ဘာသာစကားနှင့်အတူ ကျင်းပသည့် အစီအစဉ်ကို ရေးဆွဲလာကြပြီဖြစ်သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာရှင်းလင်းပါက ဘော်ဒီလန်းဂွေ့ချ် <ref>ကိုယ်အမူအရာဖြင့်ပြသသောဘာသာစကား [http://en.wikipedia.org/wiki/Body_language↓]{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> ဟုခေါ်သော ကိုယ်အမူအရာဖြင့်ပြသသော ဘာသာစကားကိုလည်း၊ အချင်းချင်းဆက်သွယ်မှု အတွက် အသုံးပြုနိုင်ပါက ဘာသာစကားအဖြစ် ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ဥပမာ။ လက်ယပ်ခေါ်ခြင်း။ ခေါင်းခါခြင်း၊ ခါးညွှတ်၍ လူရှေ့ကိုဖြတ်သန်းခြင်း။ ==လူတို့၏ ဘာသာစကား နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ဘာသာစကား== တိရစ္ဆာန်လောကတွင်လည်း အချင်းချင်းပြာဆိုဆက်သွယ်ကြသည့် ဘာသာစကားရှိနေပေသည်။ ဥပမာ၊ ပျားကောင်ကလေးများသည် ပျားရည်ရှိရာအရပ်ကို လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုဖြင့် ပျားကောင်ကလေးများအချင်းချင်း အသိပေးလေ့ရှိကြသည်။ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသည့် အချက်မှာ လူသားတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက၊ လူသားတို့ကဲ့သို့ ပန်းသီးကို တွေ့ပါက အမြဲတစေ ပန်းသီးဟု သော အသံထွက်ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သော အာရုံဖြင့်ဆင်ခြင်ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း<ref>အာရုံဖြင့်ဆင်ခြင်ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း[http://en.wikipedia.org/wiki/Arbitrariness↓]{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> စွမ်းရည် နည်းပါးသော်လည်း ကျင်လည်ကျက်စားရာပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အရိုင်းသက်သက် ရှိသောသူတို့၏ ဦးနှောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်ထင်ဟပ်သည့် အတန်အသင့် မြင့်မားသောအဆင့်ရှိ သင်ကြားစရာမလိုပဲ တတ်သော ထုတ်ဖော်ပြသတတ်မှု ပညာဖြင့် ဆက်သွယ်မှုပိုများကြခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ (သွားဖြီးပြခြင်း၊ အမြှီးနှံ့ခြင်းတို့ဖြင့် ရန်သူမိတ်ဆွေအဖြစ်ခွဲခြားပြသည်)။ ဤအခြင်းအရာသည် စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက် မဟုတ်သော်လည်း ယေဘူယျဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်ဆိုသောအချက်က အဓိပါယ်နက်နဲလှသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စကားအဖြစ်ပြောသည့် ဘာသာစကားပေါင်း ၇၀၀၀ ကျော်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref>www.bbc.co.uk/languages/guide/languages.shtml</ref> ==ဘာသာစကား၏ရာဇဝင်== ===ဘာသာစကား၏ မူလအစ=== ဘာသာစကား သည် မည်သို့မည်ပုံပေါ်ပေါက်၍ ပေါ်ပေါက်သည့် နေရာသည် ကမ္ဘာ၏နေရာတစ်နေရာမှသော်လည်းကောင်း၊ နေရာများစွာတို့မှလည်းကောင်း စတင်ခဲ့သည်တို့ကို အမျိုးမျိုး ယူဆသတ်မှတ်လျက် ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ ဒိန်းမတ်လူမျိုးဘာသာဗေဒပညာရှင် “အုတ်တို ဂျက်စ်ပါစင်” Jens Otto Harry Jespersen၏တင်ပြချက်ကို အောက်ပါအတိုင်းတွေ့ရှိနိုင်သည်။ * '''"Pooh-pooh Theory"''' အမှတ်မထင် ထွက်လာသော အသံမှ ခံစားချက်ကိုဆက်သွယ်သော စကားလုံးများဖြစ်ပေါ်ခြင်း။ ဥပမာ- ဟား၊ ဟားကမှ ဟီသည် မှ ရီသည် ကဲ့သို့သော စကားလုံးများ။ （Laugh) * '''"Bow Bow Theory"''' အော်သံမှ တိရစ္ဆာန်တို့၏အမည် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ ဥပမာ- တစ်တီတူး။ ဝူး--- မှ ဝံပုလွေ။ ( Wolf) * '''"Ding-dong Theory"''' ပဲ့တင်သံ ရိုက်ခတ်သံတို့မှ စကားလုံးပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ ဥပမာ- ဖြူးဖြူး မှ လေတဖြူးဖြူး။ ဂျုံးဂျုံး မှ မိုးထစ်ချုန်း၊ (Thunder) * '''"Yo-he-yo Theory"''' အချင်းချင်း ငြာသံပေး ခြင်းမှ စကားလုံးပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ ဥပမာ- ဟေးလား ဟေးလား မှ လုပ်၊ အလုပ်၊ အလုပ်လုပ်။ (Work) ထိုစကားလုံးနှင့်ပတ်သက်၍ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ အုပ်စုအဖွဲ့နှင့် လှုပ်ရှားကြရာတွင် ငြာသံပေး သီဆိုသော တေးသီချင်းများ တွင် အဓိပ္ပာယ် အတိအကျမရှိသောစကားလုံးများကို ဆက်လက်သုံးစွဲလျက် ရှိသည်ကိုလည်း နောက်ခံသမိုင်းများအဖြစ် တွေ့ရှိလေ့လာနိုင်သည်။ ဇီဝသိပ္ပံ ပညာရှုထောင့်မှသုံးသပ်ပါကလည်း သုတေသနစမ်းသပ်မှုဖြင့် ဘာသာစကား ၏ ရင်းမြစ်ကို လေ့လာနိုင်သည်။ ယခုခေတ် “မော်လီကျူး ဇီဝပညာ” Molecular biology သုတေသနအရ FOXP2ဟုခေါ်သော မျိုးရိုးဗီဇ ၏အမျိုးအစား ခြားနားမှု နှင့်လိုက်၍ ဘာသာစကား သင်ယူတတ်ကျွမ်းမှု စွမ်းရည် ကွာခြားမှု တို့ ဆက်စပ်မှု ရှိနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ ထိုခြားနားခြင်းသည် ယနေ့မျက်မှောက်လူသားနှင့် ကမ္ဘာဦးလူသား Homo neanderthalensis က လွန်ခဲ့သော နှစ်၃၀၊၄၀လောက်မှစ၍ တိုးတက်ပြောင်းလဲခဲ့ပုံကို သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ယခုခေတ်လူသားများအဖြစ်စတင်ချိန်တွင်မူ ဘာသာစကားသည် လူသားတို့တွင် မွေးရာပါအဖြစ်အသုံးပြုလာနိုင်နေသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆနိုင်သည်။ သို့သော် FOXP2 သည် ဘာသာစကား သင်ယူတတ်စွမ်းမှု မရှိသည့် တိရစ္ဆာန်များ အများစုတွင် လည်းရှိနေသည့် အတွက်ကြောင့်၊ FOXP2ခြားနားမှု သည် ဘာသာစကား သင်ယူတတ်စွမ်းမှုနိုင်မှု အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အခြေအနေဖြစ်သည်ဟု အတိအကျ ပြောဆိုနိုင်ရန်အတွက်မူ ရှင်းလင်းသက်သေပြမှုများ မရှိသေးသဖြင့် ထိုအချက်အတွက် စောင့်ကြည့်ရန်လိုသေးသည်။ [[File:Human Language Families (wikicolors).png|thumb|right|လူသားတို့၏ဘာသာစကား မိသားစုများ]] == ကိုးကား == <references/> * ဂျပန်ဝီကီhttp://ja.wikipedia.org/wiki/%E8%A8%80%E8%AA%9E.com{{Dead link|date=August 2021 }} {{Commons|Language}} [[Category:ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ]] pi7zvhk9dwjmjxrpejrulo5f61fgjza 0 9248 1057194 1056861 2026-10-11T04:45:10Z Ninjastrikers 22896 /* ကိုးကားချက်များ */ 1057194 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ |native_name = Karenic languages |map = Karen languages map.svg |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်မျဉ်းတစ်လျှောက် |ethnicity = [[ကရင်လူမျိုး]] |familycolor = တရုတ်-တိဗက်နွယ် |child1 = [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] |child2 = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] |child3 = [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] |child4 = [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] / [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] |protoname = [[ရှေးဦး-ကရင်နွယ်ဘာသာစကား|ရှေးဦး-ကရင်နွယ်]] |iso2 = kar |glotto = kare1337 |glottorefname = Karenic }} '''ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Karenic languages}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] အုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=1997 |publisher=Pacific Linguistics |pages=1–71}}</ref> ဤဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုများ ပြောဆိုကြပြီး ကရင်စကားပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၄ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=Karenic - Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic |website=Ethnologue |access-date=2026}}</ref> == သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်း မည်သည့်နေရာတွင် ထည့်သွင်းရမည်ဟူသော အချက်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ကာလရှည်ကြာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအများစုသည် ဝါကျဖွဲ့ထုံးတွင် "ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ" (SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကားများသည် "ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ" (SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ကရင်ဘာသာစကားကို တရုတ်-တိဗက်မိသားစုနှင့် အဆင့်တူ သီးခြားဘာသာစကားခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref name="Shafer1955">{{cite journal |last=Shafer |first=Robert |title=Classification of the Sino-Tibetan Languages |journal=Word |volume=11 |issue=1 |year=1955 |pages=94–111}}</ref> သို့သော် ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) နှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) တို့၏ နောက်ပိုင်း သုတေသနများအရ ကရင်ဘာသာစကားရှိ အခြေခံဝေါဟာရများနှင့် အသံပြောင်းလဲမှုစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများနှင့်သာ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Matisoff2003">{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |year=2003 |publisher=University of California Press |pages=3–15}}</ref><ref name="Bradley1997" /> SVO ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမှာ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] ဘာသာစကားများ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ယနေ့ခေတ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက အများစု လက်ခံထားကြသည်။<ref name="LaPolla2003">{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |last2=LaPolla |first2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |year=2003 |publisher=Routledge |pages=66–75}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲများ == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအရ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားသည် -<ref name="Manson2011">{{cite thesis |last=Manson |first=Ken |title=A genetic classification of Karenic languages |type=PhD thesis |publisher=La Trobe University |year=2011}}</ref> # '''မြောက်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ # '''အလယ်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] (Karenni/Kayah)၊ [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] (Kayan/Padaung)၊ ဂေဘားနှင့် ကယော တို့ ပါဝင်သည်။ # '''တောင်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' လူဦးရေအများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] (အရှေ့ပိုးနှင့် အနောက်ပိုး) တို့ ပါဝင်သည်။ == စာပေအရေးအသား == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများအတွက် စာပေအရေးအသားစနစ်များ ရှိသည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဂျိုနသန် ဝိတ် (Jonathan Wade) က စကောကရင်နှင့် ပိုးကရင်ဘာသာစကားများအတွက် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာ]]ကို အခြေခံကာ တီထွင်ပေးခဲ့သော အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003">{{cite book |last=Lieberman |first=Victor |title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830 |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |pages=120–135}}</ref> ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်များ အသုံးပြုသည့် လက္ခုန် (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသုံး ပိုးကရင်စာပေနှင့် လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ စာပေစနစ်များလည်း သီးခြားစီ တည်ရှိနေကြသည်။<ref name="Kato2019">{{cite book |last=Kato |first=Atsuhiko |editor=Kurabe, Keita |title=The Karenic Languages: An Overview |year=2019 |publisher=Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa |pages=45–60}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] hxu3c8r16vb1mofv6ea7ze0rmgj4bio 0 12427 1057277 1027732 2026-10-11T10:56:10Z Salai Rungtoi 22844 /* ခေါင်းဆောင်မှု */ 1057277 wikitext text/x-wiki {{Infobox Legislature | background_color = orange | text_color = white | name = အမျိုးသားလွှတ်တော် | native_name = | native_name_lang = my | transcription_name = | legislature = [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] | coa_pic = Myanmar Amyotha Hluttaw Logo.svg | coa_res = 200px | coa_alt = | foundation = {{Start date|2011|1|31|df=y}} | house_type = | body = ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် | leader1_type = ဥက္ကဋ္ဌ | leader1 = [[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] | party1 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election1 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ | leader2_type = ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | leader2 = [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦး Jeng Phang နော်တောင်]] | party2 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election2 = ၁၈ မတ် ၂၀၂၆ | members = ကိုယ်စားလှယ် ၂၂၄ ဦး | house1 = အမျိုးသားလွှတ်တော် | structure1 = [[File:Myanmar_Amyotha_Hluttaw_2026.svg|အမျိုးသားလွှတ်တော် (၂၀၂၆)]] | structure1_res = 250px | structure1_alt = | political_groups1 = {{colorbox|#006B31}} [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] (၁၀၈)<br /> {{colorbox|#2188CA}} [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ|NUP]] (၁၆)<br /> {{colorbox|#FFE63B}} [[ပြည်သူ့ပါတီ|PP]] (၅)<br /> {{colorbox|#ED2124}} [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ|MUP]] (၅)<br /> {{colorbox|#0CB8FF}} [[ကရင်အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|KNDF]] (၃)<br /> {{colorbox|#CC232A}} [[ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ|AFP]] (၃)<br /> {{colorbox|#FFFFFF}} [[ဇိုမီးအမျိုးသားပါတီ|ZNP]] (၃)<br /> {{colorbox|#28166F}} [[ပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ်|PONO]] (၂)<br /> {{colorbox|#2E3492}} [[ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ|PPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#FFFFFF}} [[ရှမ်းနှင့်တိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (ကျားဖြူပါတီ)|SNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#EB1D27}} [[ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဒီမိုကရေစီပါတီ|DNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#f8ee34}} [[အမျိုးသားအကျိုးစီးပွားတိုးတက်ရေးပါတီ|NIDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#A66971}} [[ဖလုံ-စဝေါ် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ|PSDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#CE000C}} [[တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)အမျိုးသားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပါတီ|TLNDP]] (၁)<br /> {{colorbox|#1D7706}} [[ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|KSPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#CC232A}} [[ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများပါတီ|RNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#006837}} [[ပအိုဝ်းအမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ|PNUP]] (၁)<br /> {{colorbox|#3750a4}} [[ကယားပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ|KySPP]] (၁)<br /> {{colorbox|#FFFFFF}} [[နာဂအမျိုးသားပါတီ|NNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#FFFFFF}} [[ဝ အမျိုးသားပါတီ|WNP]] (၁)<br /> {{colorbox|#000000}} [[တပ်မတော်]] (၅၆) | committees1 = | joint_committees = | voting_system1 =[[​ရောနှောထားသော ကိုယ်စားလှယ်အချိုးကျစနစ်|ရောနှောထားသော ကိုယ်စားလှယ်အချိုးကျစနစ်]] | last_election1 = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] | previous_election1 = | session_room = Hluttaw Complex, Naypyidaw.jpg | session_res = 250px | session_alt = လွှတ်တော်အဆောက်အဦးများ၊ နေပြည်တော် | meeting_place = ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၊ [[နေပြည်တော်]] | website = {{URL|http://www.amyotha.hluttaw.mm/}} | footnotes = | motto = }} {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} '''အမျိုးသားလွှတ်တော်'''သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ် [[ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ပေါ်ပေါက်လာသော [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]၏ အထက်လွှတ်တော် ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကို ပြည်နယ်(သို့)တိုင်းဒေသကြီး တစ်ခုစီမှ ကိုယ်စားလှယ် ၁၂ ဦးစီ အချိုးကျနှုန်းဖြင့် သက်ဆိုင်ရာပြည်နယ် (သို့) တိုင်းဒေသကြီးများတွင် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှ သတ်မှတ်ထားသည့် မဲဆန္ဒနယ်များမှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ၁၄ ခုတို့မှ ကိုယ်စားလှယ် ၁၆၈ ဦး (၁၄×၁၂) တင်မြှောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကျန် ၅၆ ဦးမှာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော် ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]]မှ အမည်တင်သွင်းထားသည့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်များ ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော်၏ သက်တမ်းမှာ ပထမအကြိမ် အစည်းအဝေး စတင်ကျင်းပသည့် နေ့မှစ၍ ၅ နှစ် ဖြစ်သည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော်ရှိ လူထုမှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော ကိုယ်စားလှယ်များသည် [[သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ ဒုတိယသမ္မတတစ်ဦးကို ရွေးချယ်ခွင့်ရှိသည်။ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်များမှာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]မှ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် သမ္မတရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းကာ ၎င်းတို့နှစ်သက်ရာ ဒုတိယသမ္မတ ၁ ဦးကို ရွေးချယ်ခွင့်ရှိသည်။ == အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေများ == အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၄၃ အရ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီက ၈.၃.၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ဥပဒေအမှတ် (၄/၂၀၁၀) ဖြင့် ထုတ်ပြန်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပါသည်။ ယင်းဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ၁၈.၁၀.၂၀၁၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဥပဒေအမှတ် (၉) ဖြင့် “အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ” အဖြစ် ထုတ်ပြန်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဥပဒေအမှတ် (၉) ဖြင့် အောက်ပါပုဒ်မများကို ပြင်ဆင်/ဖြည့်စွက် ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ကြောင်းတွေ့ရပါသည် - * (က) ပုဒ်မ ၇၄၊ ပုဒ်မခွဲ (က) * (ခ) ပုဒ်မ ၈၈။ အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေအား ဒုတိယအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ၁၇.၆.၂၀၁၅ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဥပဒေအမှတ် (၃၃) ဖြင့် အောက်ပါပုဒ်မများကို အစားထိုး ပြင်ဆင် ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ပါသည် - * (က) ပုဒ်မ ၂၊ ပုဒ်မခွဲ (ဇ)၊ ပုဒ်မခွဲငယ် (၁)၊ (၂) * (ခ) ပုဒ်မ ၂၂၊ ပုဒ်မ ၂၄၊ ပုဒ်မ ၂၅၊ ပုဒ်မ ၂၆၊ ပုဒ်မ ၄၉၊ ပုဒ်မခွဲ (က)၊ ပုဒ်မ ၅၅ * (ဂ) ပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (က)၊ ပုဒ်မ ၁၄၊ ပုဒ်မခွဲ (က)၊ ပုဒ်မ ၁၅၊ ပုဒ်မခွဲ (က) အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေအား တတိယအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ၁၈.၁.၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဥပဒေအမှတ် (၈) ဖြင့် အောက်ပါ ပုဒ်မများကို ပြင်ဆင်/ဖြည့်စွက် ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ပါသည် - * (က) ပုဒ်မ ၂၊ ပုဒ်မခွဲ (ဃ) * (ခ) ပုဒ်မ ၆၈၊ ပုဒ်မခွဲ (က)၊ (ခ)၊ (ဂ) * (ဂ) ပုဒ်မ ၈၈၊ ပုဒ်မခွဲ (က)၊ (ခ)၊ (ဂ) * (ဃ) ပုဒ်မ ၈၉၊ ပုဒ်မခွဲ (က)၊ (ခ) အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေအား စတုတ္ထအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ၈.၆.၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဥပဒေအမှတ် (၃၁) ဖြင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေ ပုဒ်မ ၈၉၊ ပုဒ်မခွဲ (က) ကို အစားထိုး ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ပါသည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေအား ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ၂၄.၁၂.၂၀၁၉ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဥပဒေအမှတ် (၃၇) ဖြင့် အောက်ပါပုဒ်မများကို ပြင်ဆင်/ဖြည့်စွက် ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ပါသည် - * (က) ပုဒ်မ ၁၃ * (ခ) ပုဒ်မ ၆၈ * (ဂ) ပုဒ်မ ၈၉ === ၂၀၂၅ ပြင်ဆင်ချက် === အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ဆဌမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ၂၉.၇.၂၀၂၅ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥပဒေအမှတ် (၄၆/၂၀၂၅) ဖြင့် အောက်ပါပုဒ်မများကို ပြင်ဆင်/ဖြည့်စွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ပုဒ်မ ၂၊ ပုဒ်မ ၄ ၊ ပုဒ်မ ၈၊ ပုဒ်မ ၁၃ (က)၊(ခ)၊ပုဒ်မ ၁၄ (က)၊(ခ)၊ပုဒ်မ ၁၇ (က)၊(ခ)၊ပုဒ်မ ၁၈ (က)၊(ခ)၊(ဂ)၊ ပုဒ်မ ၁၉ (က)၊ပုဒ်မ ၂၂၊ပုဒ်မ ၂၄၊ပုဒ်မ ၂၇၊ ပုဒ်မ ၂၈၊ ပုဒ်မ ၃၀၊ ပုဒ်မ ၃၅၊ပုဒ်မ ၄၀၊ ပုဒ်မ ၄၃၊ပုဒ်မ ၄၅၊ပုဒ်မ ၄၆၊ပုဒ်မ ၄၈၊ပုဒ်မ ၄၉၊ ပုဒ်မ ၅၂၊ပုဒ်မ ၅၅၊ပုဒ်မ ၅၈၊ပုဒ်မ ၆၄၊ ပုဒ်မ ၆၅၊ ပုဒ်မ ၆၆၊ ပုဒ်မ ၇၀၊ ပုဒ်မ ၇၈၊ ပုဒ်မ ၈၁၊ပုဒ်မ ၈၂၊ ပုဒ်မ ၈၈၊ပုဒ်မ ၈၉ တို့ကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ဖြည့်စွက်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/72983|title=အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ဆဌမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ|publisher=Ministry of Information|accessdate=2025-7-28}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ဆဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်ရာ၊ ၎င်းဥပဒေသည် အချိုးကျကိုယ်စားပြု (PR) စနစ်နှင့် နိုင်သူကုန်ယူ (FPTP) စနစ်တို့ကို ပူးတွဲကျင့်သုံးရန် ရည်ရွယ်သည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေ ပုဒ်မ ၄ အရ ကော်မရှင်သည် မဲဆန္ဒနယ်များ သတ်မှတ်ရာတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း/ဒေသ မပါရှိသော တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်များအတွက် FPTP စနစ်ဖြင့် ကိုယ်စားလှယ် ၆ ဦးကို မြို့နယ်များစုစည်း၍ ရွေးချယ်ရန် သတ်မှတ်ပေးရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း/ဒေသ ပါရှိသော တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်များအတွက်မူ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း/ဒေသ တစ်ခုစီကို မဲဆန္ဒနယ်တစ်ခုစီအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ကျန်ရှိသောမဲဆန္ဒနယ်များကို မြို့နယ်များစုစည်း၍ FPTP စနစ်ဖြင့် ကိုယ်စားလှယ် ၆ ဦး ရွေးချယ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ကျန်ရှိသည့် ကိုယ်စားလှယ် ၆ ဦးကိုမူ PR စနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ရန် မဲဆန္ဒနယ်များ သတ်မှတ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်ထောင်စုနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်သော နေရာသည် မူလမဲဆန္ဒနယ်အတွင်း၌သာ ပါဝင်သည်ဟု မှတ်ယူရမည်။<ref>{{Cite web|url=https://news-eleven.com/article/304864|title=အမျိုးသားလွှတ်တော်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် လွှတ်တော် ​ရွေး​ကောက်ပွဲများတွင် အချိုးကျကိုယ်ပြု(PR )စနစ်နှင့် နိုင်သူကုန်ယူ( FPTP)စနစ် ပူးတွဲကျင့်သုံးမည့် ရွှေးကောက်ပွဲဥပဒေကို ဆဋ္ဌမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း|publisher=Eleven Media|accessdate=2025-7-30}}</ref> တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေ ပုဒ်မ ၄ အရ ကော်မရှင်သည် မဲဆန္ဒနယ်များ သတ်မှတ်ရာတွင် မြို့နယ်တစ်မြို့နယ်လျှင် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးကျစီကို FPTP စနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်ရန် သတ်မှတ်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကျန်ရှိသောကိုယ်စားလှယ်များအတွက် မြို့နယ်များကို စုစည်း၍ PR စနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်နိုင်ရန် မဲဆန္ဒနယ်များ သတ်မှတ်ရမည်။ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ကိုယ်စားလှယ်များအတွက်မူ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို မဲဆန္ဒနယ်တစ်ခုစီအဖြစ် သတ်မှတ်ရမည်။ အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၄ တွင် ရွေးကောက်ပွဲဆိုင်ရာ ပြစ်မှုများဖြစ်သည့် လိမ်လည်စွပ်စွဲခြင်း၊ မဲမမှန်ကန်ကြောင်း တိုင်တန်းခြင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲနှောင့်ယှက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် အီလက်ထရောနစ်မဲပေးစက် ဖျက်ဆီးခြင်းများအတွက် ထောင်ဒဏ်သုံးနှစ်အထိ သို့မဟုတ် ငွေဒဏ် သို့မဟုတ် ဒဏ်နှစ်ရပ်လုံး ချမှတ်နိုင်ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ပုဒ်မ ၈၁-က (အသစ်ထပ်မံဖြည့်စွက်) အရ FPTP စနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသော ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးသည် တရားမဲ့ပြုကျင့်မှုကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် ပျက်ပြယ်ပါက ၎င်း၏မဲရလဒ်များကို ပယ်ဖျက်မည်ဖြစ်ပြီး၊ PR စနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်ခံရသူများအတွက်မူ ပယ်ဖျက်လိုက်သည့်မဲများကို နုတ်၍ ကျန်ရှိသောမဲများကို ပြန်လည်တွက်ချက်ကာ ကိုယ်စားလှယ်အမည်စာရင်းကို ပြန်လည်ကြေညာရမည်။ ပုဒ်မ ၈၈ (က) အရ နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်မှု သို့မဟုတ် အဂတိလိုက်စားမှုစသည့် ပြင်းထန်သည့်ပြစ်မှုများဖြင့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခံရသူများသည် မည်သည့်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ်မှ ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်မရှိတော့ဘဲ၊ ပုဒ်မ ၈၈ (ခ) အရ ကော်မရှင်က တရားမဲ့ပြုကျင့်မှုများကို စစ်ဆေးတွေ့ရှိပါက ပါတီ သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းမှ တာဝန်ရှိသူများ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ကြောင်း ပေါ်ပေါက်ပါက သက်ဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းသည် လက်ရှိနှင့် နောက်ထပ်လွှတ်တော်သက်တမ်းနှစ်ခုအတွက် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ဆုံးရှုံးမည်ဖြစ်သည်။ ပုဒ်မ ၈၉ (က) အရ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်နေရာ လစ်လပ်ပါက PR စနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်သူများအတွက် သတ်မှတ်ချက်အတိုင်း အစားထိုးဖြည့်စွက်မည်ဖြစ်ပြီး၊ FPTP စနစ်ဖြင့် ရွေးချယ်သူများအတွက်မူ ဥပဒေနှင့်အညီ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ဆောင်ရွက်ရမည်ဟု ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ === သတ္တမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ === အမျိုးသားလွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို သတ္တမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၀ ရက်ရက်စွဲဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဥပဒေအမှတ် ၄ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို သတ္တမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ |url=http://www.moi.gov.mm/news/89169 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ခေါင်းဆောင်မှု == {| class="wikitable" !စဉ် !လွှတ်တော်သက်တမ်း !သဘာပတိ !ဥက္ကဋ္ဌ !ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |- |၁။ |[[ပထမအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] |[[ခက်ထိန်နန်]] |[[ခင်အောင်မြင့် (နိုင်ငံရေးသမား)|ခင်အောင်မြင့်]] |[[မြငြိမ်း]] |- |၂။ |[[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] |ဇုန်လှယ်ထန်း |[[မန်းဝင်းခိုင်သန်း]] |[[အေးသာအောင်၊ ဦး|အေးသာအောင်]] |- |၃။ |[[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] |[[ဒွဲဘူ|ဒေါ်ဒွဲဘူ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |[[Jeng Phang နော်တောင်]] |} == မဲဆန္ဒနယ် သတ်မှတ်ခြင်း == === ၂၀၂၅-၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ === ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ -၂၀၂၆ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအတွက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ မဲဆန္ဒနယ်မြေများကို ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်လိုက်ပြီး ယင်းထုတ်ပြန်ချက်အရ အမျိုးသားလွှတ်တော်အတွက် [[​ရောနှောထားသော ကိုယ်စားလှယ်အချိုးကျစနစ်|ရောနှောထားသော ကိုယ်စားလှယ်အချိုးကျစနစ်]] (MMP) ဖြင့် ၁၁၀ နယ် (FPTP ၈၄ နယ်၊ PR ၂၆ နယ်)ကို သတ်မှတ်ထားသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73698|title=၂၀၂၅ ခုနှစ် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကျင်းပမည့် မဲဆန္ဒနယ်မြေများ ထုတ်ပြန်ကြေညာ|publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=12 August 2025}}</ref> == တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် == [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] သက်တမ်းအတွက် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် စုစုပေါင်း ကိုယ်စားလှယ်နေရာ ၂၂၄ နေရာရှိပြီး ထိုအနက် ၁၆၈ နေရာအား တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကာ ၅၆ နေရာအား တပ်မတော်မှ ခန့်အပ်ထားသည်။ {{main|တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်}} ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပခဲ့သည့် မဲဆန္ဒနယ် ၁၆၈ နေရာအနက် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]က ၁၀၈ နေရာဖြင့် အများဆုံး အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီ]]က ၁၆ နေရာ ရရှိခဲ့ပြီး [[ပြည်သူ့ပါတီ]]နှင့် [[မွန်ညီညွတ်ရေးပါတီ]]တို့က တစ်ပါတီလျှင် ၅ နေရာစီ ရရှိခဲ့ကြသည်။ အခြား တိုင်းရင်းသားပါတီများနှင့် ပါတီအသီးသီးက ကျန်နေရာများကို ရရှိခဲ့ကြပြီး လစ်လပ်နေရာ ၁၁ နေရာ ရှိခဲ့သည်။ == ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် == [[ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] သည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလအထိ ကျင်းပခဲ့သော အမျိုးသားလွှတ်တော်သက်တမ်းဖြစ်သည်။ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[နေပြည်တော်]]၌ ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ {{main|ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်}} ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် က နေရာအများစုအနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီသည် ၁၁နေရာသာ အနိုင်ရခဲ့သည့်အတွက် အတိုက်အခံပါတီဖြစ်သွားခဲ့သည်။ == ပထမအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် == [[ပထမအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]] ရလဒ်အရ ပေါ်ပေါက်လာသော မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထက်လွှတ်တော် ဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|မြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)]] အရ ပထမဆုံးအကြိမ် ခေါ်ယူခဲ့သော လွှတ်တော်ကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ၌ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။ {{main|ပထမအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်}} == ကော်မတီ၊ ကော်မရှင်များ == အမျိုးသားလွှတ်တော်အတွင်း၌ လုပ်ငန်းများကို ထိထိရောက်ရောက် ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးအတွက်၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၄၇ အရ ကော်မတီများ၊ ကော်မရှင်များနှင့် အဖွဲ့များကို ဖွဲ့စည်းနိုင်သည်။ ၎င်းကော်မတီများနှင့် အဖွဲ့များသည် လွှတ်တော်ဆိုင်ရာတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရန်နှင့် အထူးလုပ်ငန်းများအား စီမံဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ|url=http://www.amyotha.hluttaw.mm/my/committees|access-date=9 July 2019|archive-date=23 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200223164157/https://www.amyotha.hluttaw.mm/my/committees}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! ! ! !ဥက္ကဋ္ဌများ ! |- ! စဉ် !! အမည် !! အမျိုးအစား !ပထမသက်တမ်း !ဒုတိယသက်တမ်း |- | ၁||[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ]]||အမြဲတမ်းကော်မတီ | ဦးခင်မောင်ရီ |ဦးဇော်မင်း |- | ၂||[[ပြည်သူ့ငွေစာရင်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| ပြည်သူ့ငွေစာရင်း ကော်မတီ]]||အမြဲတမ်းကော်မတီ | |ဦးစောမိုးမြင့် |- | ၃||[[လွှတ်တော်အခွင့်အရေး ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| လွှတ်တော်အခွင့်အရေး ကော်မတီ]]||အမြဲတမ်းကော်မတီ | |ဦး[[အေးသာအောင်၊ ဦး|အေးသာအောင်]] |- | ၄||[[အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေး ကော်မတီ]]||အမြဲတမ်းကော်မတီ | |ဦးသိမ်းဆွေ |- | ၅||[[နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး၊ လွှတ်တော်ချင်း ချစ်ကြည်ရေးနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကော်မတီ]]||ရေးရာကော်မတီ | |ဦးဇုန်လှယ်ထန်း |- | ၆||[[အစိုးရမဟုတ်သော ပြည်တွင်းပြည်ပ အဖွဲ့အစည်းများဆိုင်ရာကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| အစိုးရမဟုတ်သော ပြည်တွင်းပြည်ပ အဖွဲ့အစည်းများဆိုင်ရာကော်မတီ]]||ရေးရာကော်မတီ | | ဦးမင်းဦး |- | ၇||[[ကျန်းမာရေး၊ အားကစားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| ကျန်းမာရေး၊ အားကစားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာကော်မတီ]]||ရေးရာကော်မတီ | |ဒေါက်တာသန်းဝင်း |- | ၈||[[တိုင်းရင်းသားရေးရာကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် | တိုင်းရင်းသားရေးရာကော်မတီ]]||ရေးရာကော်မတီ | | ဒေါ်ရှီလာနန်တောင် (ခ) အမ်နန်တောင် |- | ၉||[[တောင်သူလယ်သမားရေးရာကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| တောင်သူလယ်သမားရေးရာကော်မတီ]]||ရေးရာကော်မတီ | | ဦးဘမျိုးသိမ်း၊ |- | ၁၀||[[အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးသူငယ်အခွင့်အရေးဆိုင်ရာကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးသူငယ်အခွင့်အရေးဆိုင်ရာကော်မတီ]]||ရေးရာကော်မတီ | |ဒေါက်တာမြသောင်း |- | ၁၁||[[ပညာရေးမြှင့်တင်မှုကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| ပညာရေးမြှင့်တင်မှုကော်မတီ]]|| ရေးရာကော်မတီ | | |- | ၁၂||[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်တွင်းပြည်ပ အလုပ်သမားဆိုင်ရာကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်တွင်းပြည်ပ အလုပ်သမားဆိုင်ရာကော်မတီ]]|| ရေးရာကော်မတီ | |ဦးကျော်ကျော်ထွေး |- | ၁၃|| နိုင်ငံသားများ၏ မူလအခွင့်အရေး၊ ဒီမိုကရေစီအရေးနှင့် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော် | နိုင်ငံသားများ၏ မူလအခွင့်အရေး၊ ဒီမိုကရေစီအရေးနှင့် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာကော်မတီ|| ရေးရာကော်မတီ | |ဦးဝင်းအောင် |- | ၁၄||[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဆိုင်ရာကော်မတီ]]||ရေးရာကော်မတီ | | ဦးကျော်သီဟ |- | ၁၅||[[ပြည်သူတို့၏ တိုင်ကြားစာဆိုင်ရာကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| ပြည်သူတို့၏ တိုင်ကြားစာဆိုင်ရာကော်မတီ]]||ရေးရာကော်မတီ | |ဦးလှမြင့်(ခ) ဦးလှမြင့်သန်း |- | ၁၆။||[[စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မတီ]]||ရေးရာကော်မတီ | |ဦး[[အောင်ကြည်ညွန့်]] |- | ၁၇။||[[ဆောက်လုပ်ရေး၊ စက်မှု၊ လျှပ်စစ် နှင့် စွမ်းအင်ဆိုင်ရာကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်| ဆောက်လုပ်ရေး၊ စက်မှု၊ လျှပ်စစ် နှင့် စွမ်းအင်ဆိုင်ရာကော်မတီ]]||ရေးရာကော်မတီ | |ဦးစောမိုးမြင့် (ခ)ဆင်မြူရယ် |- |၁၈။ |နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ဥပဒေရေးရာကော်မရှင် |ကော်မရှင် | ဦးမြင့်သိန်း      | |- |၁၉။ |ရေးရာကော်မတီများနှင့် လွှတ်တော်အုပ်ချုပ်မှု မူဝါဒဆိုင်ရာလုပ်ငန်း ညှိနှိုင်းရေးအဖွဲ့ |အဖွဲ့ |ဦးဇော်မြင့်ဖေ | |- |၂၀။ |PR ကော်မရှင် |ကော်မရှင် | ဦးဇော်မြင့်ဖေ        | |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်များ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားလွှတ်တော်|*]] nt7gvl2yqlaaycglngpsep270kvzjm8 0 12798 1057139 1032814 2026-10-10T13:17:29Z ~2026-54331-35 149257 /* */ 1057139 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဂုံရှမ်းလူမျိုး | image = File:Tai khun tribe from a Burmese handpainted color manuscript.jpg | caption = ၁၉ ရာစု ကုန်းဘောင်ခေတ် သို့မဟုတ် ဗြိတိသျှခေတ်ဦးကာလ မြန်မာ့ရိုးရာ လက်ရေးဆေးပန်းချီပုရပိုက်စာမူတွင် ဖော်ပြထားသည့် ခေမာရဋ္ဌ ကျိုင်းတုံဒေသမှ ဂုံရှမ်း (တိုင်းခွန်) လူမျိုး ဇနီးမောင်နှံ၏ ရိုးရာဝတ်စုံနှင့် တော်ဝင်နန်းတွင်း ဝတ်စားဆင်ယင်မှုပုံစံ။ | native_name = ᨴᩱ᩠ᨿᨡᩨ᩠ᨶ | population = ၁၅၀,၀၀၀ ဝန်းကျင် (ခန့်မှန်းချက်)<ref name="Grabowsky">Grabowsky, V. (2003). ''Warfare and Politics in Southeast Asia: A View from Kengtung''. MUP. p. 118.</ref> | popplace = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] ([[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း၊ [[ကျိုင်းတုံမြို့]])<br />[[ထိုင်းနိုင်ငံ]] (ချင်းမိုင်ခရိုင်၊ ချင်းရိုင်ခရိုင်)<br />[[တရုတ်နိုင်ငံ]] ([[ယူနန်ပြည်နယ်]] စီဆောင်ပန်းနားဒေသ) | languages = [[ခွန်ဘာသာစကား|တိုင်းခွန် (ဂုံရှမ်း) ဘာသာစကား]]၊ [[ရှမ်းဘာသာစကား|ရှမ်း]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] | religions = [[ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] (အများစု) | related = [[ယွမ်လူမျိုး|တိုင်းယွန်း (လန်နာ)]]၊ [[လူးလူမျိုး|တိုင်းလူး]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး]]၊ [[ထိုင်းလူမျိုး]]၊ [[လာအိုလူမျိုး]] }} '''ဂုံရှမ်းလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''တိုင်းခွန်လူမျိုး''' ({{lang-en|Khün}} သို့မဟုတ် ''Tai Khün''; {{lang|shn|တႆးၶိုၼ်}}; {{lang|khb|ᨴᩱ᩠ᨿᨡᩨ᩠ᨶ}}) သည် [[အရှေ့တောင်အာရှ]] [[တိုင်လူမျိုး|တိုင်လူမျိုးနွယ်စု]]ဝင် တစ်စုဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]အရှေ့ပိုင်း [[ကျိုင်းတုံမြို့]]နှင့် ၎င်း၏ ပတ်ဝန်းကျင်လွင်ပြင်ဒေသများတွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ရှမ်းမျိုးနွယ်စုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Inthachak">Inthachak, S. (2014). ''The Tai Khun of Kengtung: History, Culture, and Identity in Contemporary Shan State''. Chiang Mai University Press. pp. 12–15.</ref> ဂုံရှမ်း (တိုင်းခွန်) လူမျိုးများသည် သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ ရှမ်း များနှင့် ကွဲပြားပြီး ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] ယဉ်ကျေးမှု၊ [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်းရှမ်း]] နှင့် [[လူးလူမျိုး|လူးရှမ်း]] လူမျိုးနွယ်စုများနှင့် ဘာသာစကား၊ စာပေ နှင့် ဓလေ့ထုံးစံများ ပိုမိုနီးစပ်မှု ရှိကြသည်။<ref name="Saimong">Sao Sāimöng. (1969). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University. p. 42.</ref> == သမိုင်း == [[တိုင်းလူမျိုး|တိုင်လူမျိုး]]များသည် ဗုဒ္ဓမပွင့်မီ ဘီစီ ၂၁၆ ခန့်တွင် တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ [[အရှေ့တောင်အာရှ ကျွန်းဆွယ်ဒေသ|အရှေ့တောင်အာရှဒေသ]] သို့ လမ်းကြောင်း (၃) ကြောင်းခွဲ၍ ဆင်းသက်လာကြရာ ဂုံရှမ်းလူမျိုးများသည် [[မဲခေါင်မြစ်]]ကြောင်းအတိုင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုတိုင်လူမျိုးနွယ်စုများတွင် ထိုင်းနှင့် ရှမ်းဟူ၍ ပင်မလူမျိုးစုကြီး (၂) စု ကွဲထွက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ဒေသအခြေစိုက်ရာကို လိုက်၍ ရှမ်းလူမျိုးများကို မြောက်ပိုင်းရှမ်း၊ အလယ်ပိုင်းရှမ်းနှင့် တောင်ပိုင်းရှမ်းဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲနိုင်သေးသည်။ ယင်းသည် ရှေးမြန်မာမင်းတို့၏ အခေါ်အဝေါ်အရ အနောက်ရှမ်း၊ မြောက်ရှမ်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းရှမ်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုရှမ်းသုံးမျိုးအနက် အလယ်ရှမ်း သို့မဟုတ် အရှေ့ရှမ်းလူမျိုးနွယ်စုတွင် [[ဂုံရှမ်း|ဂုံ (တိုင်းခွန်)]]၊ [[ယွမ်လူမျိုး|ယွန်း]] နှင့် [[လူးလူမျိုး|လူး]] လူမျိုးတို့ ပါဝင်လေသည်။ အရှေ့ပိုင်းရှမ်း (ဂုံရှမ်း) သည် ဘာသာစကားနှင့် စာပေအရ ထိုင်းအုပ်စု (ချင်းမိုင်အနွယ်) တွင် ပါဝင်ပြီး မိုင်းမောလုံ (တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ရှမ်းယဉ်ကျေးမှု) နှင့် ကွဲပြားကာ [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာ]] ယဉ်ကျေးမှု ဝန်းအတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="Inthachak">Inthachak, S. (2014). ''The Tai Khun of Kengtung: History, Culture, and Identity in Contemporary Shan State''. Chiang Mai University Press. pp. 45–48.</ref> မဲခေါင်မြစ်အတိုင်း စုန်ဆင်းလာခဲ့သော ယွန်းရှမ်းများသည် ၁၂ ရာစုအတွင်း ကျိုင်းဆဲင်း၊ ကျိုင်းရိုင်း၊ ကျိုင်းမိုင် တို့ကို ဗဟိုပြုပြီး [[လန်န (နိုင်ငံတော်)|လန်နာနိုင်ငံတော်]]ကြီးကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ အေဒီ ၁၂၄၃ တွင် ယွန်းရှမ်းတို့သည် ကျိုင်းတုံလွင်ပြင်ကို သိမ်းပိုက်ပြီး ခေမာရဋ္ဌခေါ် ကျိုင်းတုံမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ [[ကျိုင်းတုံ]]ဒေသ နမ့်ခင်ချောင်းဘေးတွင် နေထိုင်ကြသော သျှမ်းများဖြစ်သည်နှင့်အညီ နမ့်ခင်ချောင်းကို အစွဲပြု၍ တိုင်းခင် (ခ) ဂုံသျှမ်း ဟုခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဂုံသျှမ်းလူမျိုးများသည် ရှမ်းကိုးပြည်ဝင် ကျိုင်းတုံမြို့တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်။ သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းတွင်မူ လူးလူမျိုးတို့ အနေများလေသည်။ ရှေးအခါက ဂုံလူမျိုးတို့နေထိုင်ရာ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်ကို စန္ဒာရကွမ်း၊ ခေမာရဋ္ဌ၊ တုံဂပူရိ စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး ခေမာရဋ္ဌတိုင်း၊ ဂုံပြည်ဟုလည်း ရေးသားကြသည်။ ကဝိလက္ခဏာသတ်ပုံကျမ်းတွင်လည်း ဂုံနှင့် ကျိုင်းတုံကို အောက်ပါအတိုင်း စပ်ဆိုဖော်ပြထားသည် - {{blockquote|ကျိုင်းတောင်းကျိုင်းတုံ၊ မြို့မိုင်းလုံ၊ မော်တုံသျှမ်းတို့ကျေး}} {{blockquote|ကချင်နှင့် ဂုံ၊ ပြူနှင့်မြုံ၊ သထုံသည်ကဝေး}} ဂုံရှမ်း (တိုင်းခွန်) လူမျိုးများ၏ ခေမာရဋ္ဌ ကျိုင်းတုံအာဏာပိုင်နယ်မြေသည် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသဖြင့် အနောက်ဘက် ပြည်မမြန်မာနိုင်ငံ (ဗမာမင်းနေပြည်တော်များ) နှင့် အရှေ့ဘက် လန်နာ (ဇင်းမယ်)၊ သျှံ (ယူနန်) တို့ကြား မဟာဗျူဟာမြောက် ကြားခံနယ်မြေအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref name="Grabowsky">Grabowsky, V., & Renoo, W. (2003). ''Warfare and Politics in Southmeast Asia: A View from Kengtung''. MUP. pp. 112–115.</ref> အင်းဝခေတ်နှင့် တောင်ငူခေတ် [[ဘုရင့်နောင်]]မင်းတရားကြီးလက်ထက် (အေဒီ ၁၅၅၆ ဝန်းကျင်) တွင် ကျိုင်းတုံ ဂုံစော်ဘွားများသည် တပ်မတော်ကြီးထံ သစ္စာခံခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ပြည်မမြန်မာနေပြည်တော်နှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်း မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ် (အေဒီ ၁၇၆၅) တွင် အင်းဝဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး ထိုးမှတ်တော်မူသော ရွှေဘိုမြို့ "ဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာ" ၌ ကျိုင်းတုံနှင့် ဂုံလူမျိုးတို့၏ နယ်နိမိတ်ကို အောက်ပါအတိုင်း တရားဝင် ကမ္ပည်းရေးထိုးခဲ့သည် - {{blockquote|မိုင်းမည်း၊ မိုင်းသတ်၊ မိုင်းချိုင်၊ မိုင်းပိုင်စသော ၃၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂုံလူမျိုးတို့ နေရာ ကျိုင်းတုံ ဟူသော ခေမာရဠတိုင်း၊}}<ref name="InwaInscription">တင်၊ ဦး (မဟာဇေယျသင်္ကြံ). (၁၉၆၅). ''ကုန်းဘောင်ဆက်မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး''. ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန. ဒုတိယတွဲ။</ref> တရုတ်-မြန်မာစစ်ပွဲ (အေဒီ ၁၇၆၅–၁၇၆၉) များအတွင်း ကျိုင်းတုံသည် အင်းဝနေပြည်တော်အတွက် အဓိက ရှေ့တန်းစစ်စခန်းဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ ဂုံရှမ်းစော်ဘွားများနှင့် ဂုံစစ်သည်များသည် ပြည်မတပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်း၍ ချင်မင်းဆက် တရုတ်ကျူးကျော်စစ်ကို တွန်းလှန်ရာတွင် သမိုင်းဝင် အရေးပါသောကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Saimong">Sao Sāimöng. (1969). ''The Shan States and the British Annexation''. Cornell University. pp. 74–77.</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင် ကျိုင်းတုံ ဂုံစော်ဘွားအဆက်ဆက်သည် အင်းဝနှင့် ရတနာပုံနေပြည်တော်များသို့ သမီးကညာဆက်သခြင်း၊ ရာထူးတံဆိပ်နာမံနှင့် ဘွဲ့အဆောင်အယောင်များ ခံယူခြင်းတို့ဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်မှုကို အပြန်အလှန် အသိအမှတ်ပြုကာ ရင်းနှီးသော မဟာမိတ်အဖြစ် ကုန်းဘောင်ခေတ်ကုန်ဆုံးသည်အထိ ဆက်ဆံခဲ့ကြသည်။ ခေမာရဋ္ဌ ဟူ၍လည်း အမည်ရသော ကျိုင်းတုံမြို့သည် ဂုံရှမ်းစော်ဘွား အဆက်ဆက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဂုံရှမ်းတို့၏ သမိုင်းဝင်မြို့တော် ဖြစ်သည်။ ဂုံလူမျိုးများသည် တိုင်လူမျိုးစု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး မျိုးရိုးဗီဇအရ ခရာ-ဒိုင် အုပ်စုဝင်များနှင့်နီးစပ်သူများဖြစ်သည်။ မျိုးရိုးဗီဇအရ ဂုံရှမ်းတို့သည် အနောက်တောင်ပိုင်း တိုင်နွယ်ဖွား မိသားစုဝင်များ ဖြစ်ပြီး မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ မြောက်ပိုင်းထိုင်း (တိုင်ယွန်း၊တိုင်လန်နာ) နှင့် လာအိုလူမျိုးများနှင့် မျိုးရိုးဗီဇ ဆက်စပ်မှုအလွန်မြင့်မားသည်။သံလွင်မြစ် အနောက်ပိုင်းရှိ အခြားရှမ်း(တိုင်)လူမျိုးများ နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှ တိုင်နွယ်ဖွားများ၏ ဝိသေသလက္ခဏာများ ပိုမိုပါရှိသည်။<ref name="genetics">Kutanan et al., "Genetic structure of Tai-speaking peoples in Northern Thailand", 2011.</ref> == ဘာသာစကားနှင့်စာပေ == ဂုံရှမ်းဘာသာစကားသည် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကား]] အုပ်စုဝင်ဖြစ်ပြီး ထိုင်းဘာသာစကားနှင့် ၇၀% မှ ၈၀% အထိ အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်းရှိသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရှမ်းကြီးဘာသာ စကားနှင့်မူ အသံနေအသံထား ကွဲပြားမှုများ ရှိသည်။ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၆၀၅ အေဒီ-၁၂၄၃ မှစ၍ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၄ ခုနှစ် အေဒီ-၁၉၆၂ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော စော်ဘွားဦးရေမှာ စုစုပေါင်း (၄၉)ပါးရှိသည်။ ဂုံသျှမ်း စာပေ ယဉ်ကျေးမှုမှာ ရှေးယခင်ကပင် ရှိခဲ့သည်။ ဂုံသျှမ်း စာပေများသည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယပြည်]]သုံး [[ဗြဟ္မီ အရေးအသား|ဗြဟ္မီ]]နှင့် [[သင်္သကရိုက်ဘာသာစကား|သင်္သကရိုက်]] အက္ခရာတို့မှ တဆင့် ပလ္လဝအက္ခရာအဖြစ်အသုံးပြုပြီး [[ခမာလူမျိုး]]များမှ တဆင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၊လာအိုနိုင်ငံ၊[[ဇင်းမယ်]]([[ချင်းမိုင်မြို့|ချင်းမိုင်]])၊ကျိုင်းတုံနယ် များအထိအသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ထိုမှတဆင့် [[စစ်ဆောင်ပန္နား|ဆစ်ဆောင်ပန်နား]] ([[လူးတဆယ့်နှစ်ပန္နား|လူးတစ်ဆယ့်နှစ်ပန္နား]])ဒေသများ အထိ အသုံးပြုလာခဲ့သည်။ ဂုံလူမျိုးတို့၏ ဘာသာစကားမှာ တောင်ပိုင်း ထိုင်းဘာသာ စကားတွင် ပါဝင်သည်ဟု ဆို၏။ ရှမ်းစာပေအက္ခရာ အရေးအသား ၆ မျိုးရှိ၏။ ယင်းတို့တွင် လူးနှင့်ဂုံ တို့၏ စာပေအရေးအသားကို ခွဲခြား ထားလေသည်။ ထို့ကြောင့် စာပေအရေးအသားတွင် လူးနှင့် ဂုံကို မတူဟု ဆိုနိုင်သော်လည်း မျိုးရိုးနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများမှာ များစွာခြားနားခြင်း မရှိလှဟု သိရသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဝနယ် [[ဟိုပန်]]၊[[ကွမ်းလုံမြို့|ကွမ်းလုံ]]၊[[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]] နှင့် [[နမ့်ဆန်မြို့|နမ့်ဆန်]] တို့တွင် လည်း ထိုစာပေ သုံးစွဲမှုကို တွေ့ရသည်။ == ဂုံယဉ်ကျေးမှု == ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူးနှင့် ဂုံလူမျိုး စုစုပေါင်း ၁၆၂၂၇ ရှိသည်။ ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း၌မူ ၂၂၅၈၉၄ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်။ ဂုံရှမ်းလူမျိုးများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြ၏။ ဝတ်စား ပုံမှာရှမ်းလူမျိုးများ၏ အဆင်တန်ဆာများဖြစ်သော ရှမ်းအင်္ကျီ၊ ဘောင်းဘီနှင့် ခေါင်းပေါင်းကြီးများကို ယောက်ျား များက ဝတ်ဆင်ကြ၏။ မိန်းမများကမူ လက်ကောက်ဝတ် ကျပ်သော ရင်သိုင်းအင်္ကျီလက်ရှည်ကိုဝတ်၍ ပိုးစခေါင်းပေါင်းများကို ပေါင်းတတ်သည်။ ဂုံရှမ်းအမျိုးသမီးဆံထုံးများကို အဓိကအနေဖြင့် ဦးထိပ်တွင် ထုံးလေ့ရှိသလို နောက်တွဲလည်းထုံးလေ့ရှိသည်။ ဆံထုံးကို ရွှေငွေဆံထိုးများဖြင့် အလှဆင်ကြသလို မူပိုင်ဟန်နှင့် ကိုယ်တိုင်တီထွင်ကြသော ပန်းကနုတ် ပုံစံဆံထိုးကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်။ ကျောက်အနေဖြင့် အဖြူ အနီကို အဓိက အသုံးပြုကြပြီး ပုလဲမှာ ဒေသထွက်မဟုတ်သဖြင့် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသည်။ ဂုံရှမ်းအမျိုးသမီး ခေါင်းပေါင်းအုပ်ပေါင်းပုံစံနှင့် ပေါင်းကြသည့် ဂုံရှမ်းအမျိုးသမီးခေါင်းပေါင်းမှာ ပိုးစကို အထပ်ထပ်ရစ်ပြီး ခပ်ပြားပြားအလွှာအထပ်ပုံစံဖော်သည်။ ညာဖက်မှ ဘယ်ဖက်သို့ရစ်ပြီးအဆုံးသတ်အနေဖြင့် အရှေ့နဖူးဘက်တွင် ခပ်စောင်းစောင်းပတ်သည်။ ယင်းနောက် ဘယ်ဖက်ထိပ်အပေါ်မှအနားစကို အဆုံးသတ်သည်။ အထည်စနှင့် အရောင်မှာ ရှေးခေတ်က ပိုးစစ်စစ်ကို အသုံးပြုကြသသည်။ ရှေးယခင်က ပိုးအစစ်များသည် အရောင်နုများ ဖြစ်သဖြင့် ပန်းဝါနု လိမ္မော်ရောင်နုများကို သုံးလေ့ရှိသည်။ အရောင်ရင့်ရင့်လုံးဝမသုံးသလို အနီရောင်ကိုလည်း လုံးဝရှောင်သည်။ အနီရောင်မှာ ရှေးယခင်က အာဏာရပါးကွက် သူသတ်များသာ အသုံးပြုခဲ့သည် ။ကျေးလက်နေ အမျိုးသမီးများသည် တိုင်းလုံ (ရှမ်းကြီး)ပုံစံ ပေါင်းလေ့ရှိကြသည်။ ဂုံလူမျိုးတို့၏ နေအိမ်မှာ အထူးသဖြင့် အုတ်ကြွပ်မိုးနှင့် အုတ်အင်္ဂတေအကာအရံဖြင့် ဆောက်လုပ် သောအိမ်များ ဖြစ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==ရိုးရာဓလေ့== သင်္ကြန်အခါကျိုင်းတုံမြို့တွင် နန္ဒဘေရီ မင်္ဂလာစည်တော်ပို့ခြင်းသည်ထင်ရှားသောဂုံယဉ်ကျေးမှုဖြစ်သည်။ အေဒီ ၁၄၀၇ မှစတင်ကာ ၃ နှစ်ဆက်တိုက် မိုးခေါင်ရေရှားဖြစ်ပြီး သီးနှံများမဖြစ်ထွန်းသည့် အခက်အခဲကို ကျော်လွှားရန် ပညာရှိမှူးမတ်များနှင့် တိုင်ပင်ကာ သိကြားမင်းရုပ်တုထုလုပ်ပူဇော်ခြင်း၊နန္ဒဘေရီစည်တော် တီးခတ်ဆုတောင်းခြင်းနှင့် မိုးခေါ်ဖားရုပ်တုရေချခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ရာမှ အစဉ်အလာဖြစ်လာခဲ့သည်။ [[File:Hkun.jpg|thumb|နန္ဒဘေရီမင်္ဂလာစည်တော်ပို့ခြင်း]] နန္ဒဘေရီသည်ပါဠိဘာသာစကားကနေ ဆင်းသက်လာတာဖြစ်ပြီး "ကြည်နူးချမ်းမြေ့ခြင်းကို ပေးစွမ်းနိုင်သော စည်တော်" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ ဤစည်တော်ကြီးဟာ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားများ လက်ထက်ကတည်းက အလေးအမြတ်ထားရတဲ့ နန်းသုံးစည်တော်ကြီး ဖြစ်ပြီး သင်္ကြန်အတက်နေ့ ရောက်တိုင်း ဒီစည်တော်ကြီးကို ဟော်နန်းထဲမှ ထုတ်၍ နမ့်ခင်ချောင်း ဆီကို စီတန်းလှည့်လည် ပို့ဆောင်လေ့ရှိပါသည်။နမ့်ခင်ချောင်း လောင့်ကုတ်သို့ ရောက်သောအခါ မင်္ဂလာသုတ် ရွတ်ဆိုပြီး ရွံ့ ဖြင့် ပြုလုပ်သော ဖားရုပ်သင်္ကြန်မင်း ရုပ်တုတို့ကို ချောင်းထဲသို့ မျှောချလိုက်ပါသည်။ မင်္ဂလာစည်တော်တီး အဖွဲ့သည် လာလမ်းအတိုင်း မြို့ထဲသို့ ဝင်ကာ မြို့လယ်ရှိ ဗောဓိပင်ကြီး၌ ခေတ္တ ရပ်နားပါသည်။ ထိုအချိန်တွင် ဆွမ်တောင်း ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ရဟန်းတော် ၄ ပါး က အသင့်ပြင်ဆင်ထား သောပရိတ်ရေများဖြင့် ပက်ဖျန်းပြီး အခမ်းအနားကို ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။ သို့ဖြင့် ကျိုင်းတုံမြို့ သင်္ကြန်ပွဲကို ယနေ့အထိကျင်းပဆဲဖြစ်သည်။ ===နှစ်သစ်ကူးပွဲ=== ဂုံရှမ်းတို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ သင်္ကြန်ကာလကို နှစ်သစ်ကူးအဖြစ် သတ်မှတ်သော်လည်း၊ မူလဂုံ ကိုယ်ပိုင်ပြက္ခဒိန်အရနိုဝင်ဘာလ (တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁ ရက်)တွင် ကျရောက်သော "ပီမိုင်" ကိုလည်း အမျိုးသားရေးဆိုင်ရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲအဖြစ် ခန့်ညားထည်ဝါစွာ ကျင်းပကြသည်။နှစ်သစ်ကူးနေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် ဂုံရှမ်းလူမျိုးများသည် မြို့ပေါ်ရှိ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဆွမ်းဆန်စိမ်း လောင်းလှူခြင်း၊ ငါးပါးသီလ ခံယူခြင်းနှင့် အန္တရာယ်ကင်း ပရိတ်တရားတော်များ နာယူခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ကြသည်။ နှစ်ဟောင်းမှ နှစ်သစ်သို့ ကူးပြောင်းချိန်တွင် မိမိတို့၏ မိဘဘိုးဘွားများနှင့် ရပ်မိရပ်ဖများကို ကန်တော့ခြင်း၊ လက်ဖွဲ့ချည်ပေးခြင်းနှင့် ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သခြင်းတို့ကို ရိုးရာမပျက် လုပ်ဆောင်ကြသည်။ == ကိုးကား == <references/> {{မြန်မာပြည် လူမျိုးများ}} [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းလူမျိုးစု]] 1yoq3a9ryvc0jo4h5jbb0yntu3ummi0 0 16892 1057219 1024933 2026-10-11T05:43:46Z Salai Rungtoi 22844 /* ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ရက် အထိ */ 1057219 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency |agency_name = ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ | nativename = {{my|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့}} | nativename_a = | nativename_r = |image = UCSB Naypyitaw.jpg |image_caption=ရုံးအမှတ်(၁၇)၊ နေပြည်တော် |seal = |seal_width = |seal_caption = |formed ={{start date and age|2010|10|28}} |preceding1 = ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့ |agency_type = ပြည်ထောင်စုအဆင့်အဖွဲ့အစည်း |jurisdiction = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |headquarters = [[နေပြည်တော်]] |coordinates = |employees = |budget = | chief1_name = [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|တင်မောင်ဝင်း]] | chief1_position = ဥက္ကဋ္ဌ |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = |child3_agency = |child4_agency = |website = {{url|www.ucsb.gov.mm}} |native_name=Union Civil Service Board|keydocument1=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဥပဒေ|keydocument2=[[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဥပဒေ]]}} '''ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့''' ({{lang-en|Union Civil Service Board}}; အတိုကောက် '''UCSB''') သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့ ဥပဒေ အရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့]]ကို ဆက်ခံသောအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥပဒေအရ အဖွဲ့ကို ဥက္ကဋ္ဌအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်အနည်းဆုံး(၅)ဦးမှ အများဆုံး(၇)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အဖွဲ့၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥပဒေအခန်း(၃)တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။ ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့သည် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဆိုင်ရာ အာဆီယံကွန်ဖရင့်တွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဥပဒေကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] ပုဒ်မ ၄၄၃ အရ [[နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၂၄/၂၀၁၀ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref name="ucsb1">{{cite web|url=http://www.ucsb.gov.mm/About%20UCSB_mm/About%20UCSB_mm/Details.asp?submenuID=56&id=227|title=အဖွဲ့အကြောင်း|publisher=ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၁|archivedate=26 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140926131720/http://www.ucsb.gov.mm/About%20UCSB_mm/About%20UCSB_mm/Details.asp?submenuID=56&id=227}}</ref> [[File:Pyidaungsu Yar Htoo Won (Yangon Branch).jpg|180px|thumb|ရန်ကုန်ရုံးခွဲ]] == သမိုင်းကြောင်း == နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများကို ရှေးမြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်ကပင် အလေးအမြတ် ထားခဲ့ကြသည်။ ကိုလိုနီခေတ် မတိုင်မီကာလက နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း ရွေးချယ်ခြင်း၊ ခန့်ထားခြင်းနှင့် ဝန်ထမ်းစည်းကမ်း သတ်မှတ်ချက်များသည် တင်းတင်းကြပ်ကြပ် ပုံစံတကျမဟုတ်ခဲ့သော်လည်း မြန်မာဘုရင်များသည် အရည်အချင်း ပြည့်၀သော ပညာရှင်များနှင့် သုခမိန်များ ခန့်ထားရေးကို ဂရုတစိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ တရားရုံးများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အမိန့်နှင့် ဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင်မှုများသည် များသောအားဖြင့် အထောက်အထားများ စနစ်တကျ ကျန်ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤအချက်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာနှင့် စာပေ အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းမှုကို ထင်ဟပ်လျက် ရှိသည်။ မြန်မာနိုင်ငံကို ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တို့ သိမ်းယူစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ စာတတ်မြောက်မှု အဆင့်သည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ အဆင့်ထက် မြင့်မားကြောင်း ဂျေအက်စ်ဖာ နီဗယ်က ရေးသားခဲ့သည်။ ကိုလိုနီနယ်ချဲ့တို့ ဝင်ရောက်စက သိမ်းပိုက်ရရှိထားသော နယ်မြေများကို ကလကတ္တားတွင် ဌာနချုပ် ထားရှိသော ဗြိတိသျှအရှေ့ အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ အရာရှိများက အုပ်ချုပ်ကြသည်။ ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ကိုလိုနီလက်အာက်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၁၈၈၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံကို [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး အိန္ဒိယရှိ ဗြိတိသျှဘုရင်ခံချုပ်က အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ ၁၈၅၂ ခုနှစ် မက်ကောလေး ဂျိုဝက် ကော်မရှင် အစီရင်ခံစာအရ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမြုတေ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။ ဤစနစ်သည် ကာလအလိုက် ပြောင်းလဲလာသော်လည်း အဓိကအားဖြင့် ဗြိတိသျှလူမျိုးများ ကြီးစိုးသည့်စနစ်ပင် ဖြစ်ပြီး ဒေသခံပုဂ္ဂိုလ် အနည်းအကျဉ်းသာ ပါဝင်ခွင့် ရခဲ့သည်။ ဤစနစ်၏ ထိပ်ပိုင်းနေရာများတွင် အိန္ဒိယ ပဋိညာဉ်ခံဝန်ထမ်း Indian Civil Service (ICS) များက ရယူထားကြပြီး အခွင့်ထူးခံများ ဖြစ်လာကြကာ မိုးကျရွှေကိုယ်များ ဟူ၍ ကျော်ကြားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင်မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ခွဲထုတ်ခဲ့သည်။ မြန်မာနိုင်ငံပဋိညာဉ်ခံဝန်ထမ်း Burma Civil Service (BCS) များ ရွေးချယ် ခန့်ထားရေးအတွက် သီးခြားရာထူးဝန်အဖွဲ့ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရသည့်အခါတွင် ဗြိတိသျှတို့ လွှဲပြောင်းပေးသော အုပ်ချုပ်ရေးပုံစံကိုပင် ဆက်လက် ကျင့်သုံးခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးသည့်အခါ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ရာထူးအချို့မှလွဲ၍ နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်း ရာထူးအားလုံး လိုလိုပင် [[ဗမာလူမျိုး|မြန်မာလူမျိုး]]များ နေရာယူလာကြသည်။ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယင်းအဖွဲ့သည် ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့၏ ရှေ့ပြေး အဖွဲ့အစည်းပင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့ကို ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးဥပဒေအရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထို့နောက် ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့ကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီက ပြဋ္ဌာန်းသည့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥပဒေဖြင့်ဖွဲ့စည်းသည့် '''ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့'''ဖြင့် အစားထိုးခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=http://www.ucsb.gov.mm/History_mm/Profile_mm/Details.asp?submenuID=43&id=123|title=နောက်ခံသမိုင်း|publisher=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့|accessdate=၂၀၁၄-၁၀-၂၁|archivedate=26 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140926131753/http://www.ucsb.gov.mm/History_mm/Profile_mm/Details.asp?submenuID=43&id=123}}</ref> ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့၏ ဌာနချုပ်ရုံးကို နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာ ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာနနှင့် ဝန်ထမ်းရေးရာဦးစီးဌာနတို့သည်လည်း ထို့နေ့မှာပင်စတင်၍ နေပြည်တော်၌ လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ == လုပ်ငန်းတာဝန်များ == အဖွဲ့၏ အဓိကလုပ်ငန်းတာဝန်များမှာ- *နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများ ရွေးချယ်ရေး၊ *နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများ လေ့ကျင့်ရေး၊ *ဝန်ထမ်းရေးရာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ နိုင်ငံတော် အစိုးရအား အကြံဉာဏ်နှင့် အကူအညီပေးရေး၊ *ဝန်ထမ်းရေးရာကိစ္စရပ်များနှင့် သတင်းအချက်အလက် စုဆောင်းခြင်းနှင့် သုတေသနပြုခြင်း တို့ဖြစ်သည်။ == တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဥက္ကဋ္ဌမျာ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌများ၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုမှတ်တမ်း''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သောကာလ |- | ၁။ || ဦးလွန်းဘော် || ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၇ || ၈ မတ် ၁၉၆၃ || {{age in years and days|1947|1|1|1963|3|8}} |- | ၂။ || [[ဦးကာ|ပါမောက္ခချုပ် ဦးကာ]] || ၁၁ ဇူလိုင် ၁၉၆၃ || ၂၄ ဩဂုတ် ၁၉၆၈ || {{age in years and days|1963|7|11|1968|8|24}} |- | ၃။ || ဦးလှိုင်ဟုတ် || ၂ စက်တင်ဘာ ၁၉၆၈ || ၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၃ || {{age in years and days|1968|9|2|1973|1|2}} |- | ၄။ || [[ခင်မောင်ဖြူ|မဟာသရေစည်သူ ဦးခင်မောင်ဖြူ]] || ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၃ || ၉ ဧပြီ ၁၉၇၇ || {{age in years and days|1973|1|3|1977|4|9}} |- | ၅။ || ဦးသန်းစိန် || ၅ မေ ၁၉၇၇ || ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁ || {{age in years and days|1977|5|5|1981|11|12}} |- | ၆။ || ဦးမောင်မောင်ကြီး || ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၁ || ၈ ဇူလိုင် ၁၉၉၉ || {{age in years and days|1981|11|12|1999|7|8}} |- | ၇။ || ဒေါက်တာသန်းညွန့် || ၉ ဇူလိုင် ၁၉၉၉ || ၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၉ || {{age in years and days|1999|7|9|2009|2|4}} |- | ၈။ || ဦးကျော်သူ || ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၀၉ || ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2009|2|5|2016|3|30}} |- | ၉။ || ဒေါက်တာဝင်းသိမ်း || ၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ || ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ || {{age in years and days|2016|4|5|2021|2|1}} |- | ၁၀။ || [[သန်းဆွေ (ဝန်ကြီး)|ဦးသန်းဆွေ]] <ref>{{Cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/10451|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ် ( ၈ / ၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၅ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|publisher=CINCDS|accessdate=5 August 2025}}</ref>|| ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ || ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂<ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.ucsb.gov.mm/?page_id=309 |accessdate=17 December 2018 |archivedate=5 March 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180305144639/http://www.ucsb.gov.mm/?page_id=309 }}</ref><ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/19138|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၄၇ / ၂၀၂၂}}</ref>|| {{age in years and days|2021|2|1|2022|8|19}} |- | ၁၁။ || ဒေါက်တာမောင်မောင်နိုင် || ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ || ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃<ref>{{cite news|url=https://cincds.gov.mm/node/19143|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၅၂ / ၂၀၂၂}}</ref>|| {{age in years and days|2022|8|19|2023|2|1}} |- | ၁၂။ || [[စစ်အေး (ရဲမှူးကြီး)|ဦးစစ်အေး]] || ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || {{age in years and days|2023|2|1|2023|8|3}} |- | ၁၃။ || [[အောင်သော်|ဦးအောင်သော်]] <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42349|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆၅ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်) ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃|date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃}}</ref>|| ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2023|8|3|2025|7|31}} |- | ၁၄။ || [[စိုးမင်းဦး (ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးမင်းဦး]]|| ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73088|title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅}}</ref>|| {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- | ၁၅။ || [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} |} == လက်ရှိ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အဖွဲ့ဝင်များ == ခေတ်ကာလအလိုက် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အဖွဲ့ဝင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ <ref>{{cite web|url=https://www.ucsb.gov.mm/members|title=တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည့် ဥက္ကဋ္ဌ နှင့်ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ|work=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့|access-date=၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၃|archive-date=10 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810230106/https://www.ucsb.gov.mm/members}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ (၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန် !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ |- | ၁။ || [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] || ဥက္ကဋ္ဌ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂။ || ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃။ || ဦးစိုးတင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄။ || ဒေါက်တာစုစုဒွေး || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၅။ || ဦးထွန်းထွန်းဝင်း || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၆။ || ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၇။ || ဒေါက်တာခင်ချစ်ချစ် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၈။ |ဒေါ်စန်းစန်းနွယ် |အဖွဲ့ဝင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89150 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |} === ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ မှ ၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၃၁ အထိ === * [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှု]]နောက်တွင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ကို အောက်ပါအတိုင်း အသစ် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{cite web|url=http://dsinfo.org/node/946|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ် ( ၈ / ၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၅ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်|accessdate=|archivedate=27 October 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211027025822/http://dsinfo.org/node/946}}</ref> * ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၈) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီက ဦးစစ်အေး၊ ဦးတင်ဦး၊ ဦးဆန်းမြင့်၊ ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့်၊ ဦးရဲနိုင် တို့ကို အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11406|title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|publisher=Ministry of Information|accessdate=17 August 2025}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! rowspan="2" |'''တာဝန်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ |- | rowspan="4" |၁ | [[သန်းဆွေ (ဝန်ကြီး)|ဦးသန်းဆွေ]] | rowspan="4" | ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | {{age in years and days|2021|2|1|2022|8|19}} |- | ဒေါက်တာမောင်မောင်နိုင် | ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | {{age in years and days|2022|8|19|2023|2|1}} |- | [[စစ်အေး (ရဲမှူးကြီး)|ဦးစစ်အေး]] | ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ | ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ | {{age in years and days|2023|2|1|2023|8|3}} |- | [[အောင်သော်|ဦးအောင်သော်]] | ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ | ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ | {{age in years and days|2023|8|3|2025|7|31}} |- | ၂ || [[တင်ဦး (သံအမတ်ကြီး)|ဦးတင်ဦး]]|| အဖွဲ့ဝင် || ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ || ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ || {{age in years and days|2021|2|8|2021|2|20}} |- | ၃ || ဦးဆန်းမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2021|2|8|2025|7|31}} |- | ၄ || ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2021|2|8|2025|7|31}} |- | ၅ || ဦးရဲနိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2021|2|8|2025|7|31}} |- | ၆ || ဦးစိုးတင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၆ ဧပြီ ၂၀၂၁ || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2021|4|6|2025|7|31}} |- | ၇ || သူရ ဦးဘိုနီ || အဖွဲ့ဝင် || ၅ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2021|8|5|2025|7|31}} |- | ၈ || ဦးသန်းဝင်း<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/51500|title=တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပြုခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> || အဖွဲ့ဝင် || ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၃ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|2|1|2024|1|31}} |- | ၉ || [[ကျော်မျိုးထွဋ်|ဦးကျော်မျိုးထွဋ်]] <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/51501|title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၁၀ မတ် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ }}</ref> || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|1|31|2025|7|31}} |} === ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ရက် အထိ === [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ရုံး အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၅ အားဖြင့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အဖွဲ့ဝင်များကို အောက်ပါအတိုင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" ! စဉ် !! အမည် !! ရာထူး !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ |- | ၁ || [[စိုးမင်းဦး (ဒု ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးမင်းဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- | ၂ || ဦးဆန်းမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- | ၃ || ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- | ၄ || ဦးရဲနိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- | ၅ || ဦးစိုးတင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |- | ၆ || ဦးကျော်မျိုးထွဋ် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|7|31|2026|4|10}} |} == ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့အောက်ရှိ အဖွဲ့အစည်းများ == ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့အောက်ရှိ အဖွဲ့အစည်းများမှာ <ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.ucsb.gov.mm/ |access-date=28 December 2022 |archive-date=28 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228051940/https://www.ucsb.gov.mm/ }}</ref> * ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့၊ ဥက္ကဋ္ဌရုံးအဖွဲ့ *[[ဝန်ထမ်းရွေးချယ်လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန]] *[[ဝန်ထမ်းရေးရာဦးစီးဌာန]] *[[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(အောက်မြန်မာပြည်)]] *[[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်(အထက်မြန်မာပြည်)]] တို့ဖြစ်သည်။<ref name="ucsb1" /> == အကိုးအကား == {{reflist}} == ပြင်ပအဆက်အသွယ် == *[http://www.ucsb.gov.mm ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့၏ အင်တာနက်စာမျက်နှာ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140926073624/http://www.ucsb.gov.mm/ |date=26 September 2014 }} {{DEFAULTSORT:ရ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ]] iz0jvzwihtip3unya5jziqmdl6ayxw1 0 21165 1057218 1040836 2026-10-11T05:42:09Z Salai Rungtoi 22844 /* ခေတ်အဆက်ဆက်ကော်မရှင်များ */ 1057218 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency |agency_name = မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် |nativename = |type = ကော်မရှင် |seal = |formed = ၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |preceding1 = လူ့အခွင့်အရေး ကော်မတီ |jurisdiction = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} |headquarters =အမှတ် ၂၇၊ [[ပြည်လမ်း]]၊ [[လှိုင်မြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]] |coordinates = |employees = |budget = |chief1_name = [[သစ်လင်းအုန်း]] |chief1_position = ဥက္ကဋ္ဌ |chief2_name = |chief2_position = |child1_agency = |website = {{url|mnhrc.org.mm}} |footnotes = |map = |map_width = |map_caption = }} '''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်''' ({{lang-en|Myanmar National Human Rights Commission}}, အတိုကောက် '''MNHRC''') သည် အဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦးပါဝင်သော လွတ်လပ်သည့် အမျိုးသားအဆင့် လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင်အဖွဲ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == === နအဖလက်ထက် === မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မတီကို [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]] ဥက္ကဋ္ဌရုံး၏ ၂၁-၄-၂၀၀၀ ရက်စွဲပါ စာအမှတ် ၁၄၂/နယက (ဥ) နဝတ၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ၂၆-၄-၂၀၀၀ ရက်စွဲပါ စာအမှတ်၊ ၁၀၀၊ မလက (၁)/ပထရ အရ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးများ၊ ဒုတိယ ရှေ့နေချုပ်နှင့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်များ ပါဝင်သည့် ပုဂ္ဂိုလ် (၁၅) ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar National Human Rights Commission |url=https://myanmar.gov.mm/national-human-rights-commission |website=myanmar.gov.mm |access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |archive-date=21 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221165355/https://myanmar.gov.mm/national-human-rights-commission |url-status=dead }}</ref> === ဦးသိန်းစိန်လက်ထက် === ယင်းနောက်ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]က မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဖွဲ့စည်းခြင်း ကို အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၃၄/၂၀၁၁) ဖြင့် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၅)ရက်နေ့ တွင် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၏ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်သူ ဦးတင်မျိုးကြည်မှ အစိုးရအဖွဲ့၏ အမိန့်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref> မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၆.၉.၂၀၁၁) </ref> မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် ခိုင်မာစွာရေရှည်ရပ်တည်နိုင်ရေးအတွက် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် ဥပဒေကြမ်းကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ရေးဆွဲခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar National Human Right Commission |url=https://mnhrc.org.mm/about-us |website=mnhrc.org.mm |access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂ |language=en |archive-date=21 February 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221165354/https://mnhrc.org.mm/about-us }}</ref> ရေးဆွဲခဲ့သည့် ဥပဒေကြမ်းကို မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့မှတစ်ဆင့် [[ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]သို့တင်ပြခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် (၂၁) ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် ဥပဒေ ထုတ်ပြန်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကာ၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင် ဥပဒေအရ [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၃/၂၀၁၄) ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ကော်မရှင်ကို အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=F091919E08F305B5B766EC6D70497353?lawordSn=4204|title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|date=၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄|access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂|archive-date=21 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221165354/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=F091919E08F305B5B766EC6D70497353?lawordSn=4204}}</ref> === ဦးဝင်းမြင့်လက်ထက် === ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင်  မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၉ ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များအရ မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်(၃)ဦးအားဖြည့်စွက်ခန့်ထားခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=9834F73DA1CEF2B3E75B576305026362?lawordSn=10356|title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဖြည့်စွက်ခန့်ထားခြင်း|date=၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈|access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂|archive-date=21 February 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220221165356/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=9834F73DA1CEF2B3E75B576305026362?lawordSn=10356}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၃/၂၀၂၀) ဖြင့် အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=6A78074C655A78CC56938276B1D90162?lawordSn=13989|title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|date=၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀|access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂|archive-date=9 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231209061843/https://www.mlis.gov.mm/mLsView.do;jsessionid=6A78074C655A78CC56938276B1D90162?lawordSn=13989}}</ref> === နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီလက်ထက် === ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]၏ အမိန့်ကြော်ငြာ စာအမှတ် (၄/၂၀၂၁) ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေး ‌ကော်မရှင်ကို ယခင်ပုဂ္ဂိုလ်များဖြင့်ပင် ဆက်လက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ၊ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနှင့်အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11263 |website=www.moi.gov.mm |access-date=၂၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၂}}</ref> ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၅ အားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ယခင်ကော်မရှင်အားလုံးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်။ === ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရလက်ထက် === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၁၀ရက်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရသည် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၃၀/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/81641 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm}}</ref> == ခေတ်အဆက်ဆက်ကော်မရှင်များ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ – လက်ရှိ)''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! ရာထူး !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] || ဥက္ကဋ္ဌ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂။ || ဒေါက်တာ မြင့်သူမြိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || ဦးဝင်းလှိုင်ဦး (ခ) ကုန်ဇမှုန်း || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၄။ || ဦးသန်းဝင်း || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၅။ || ဦးတင်ကိုကို || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၆။ || ဦးအုန်းခိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၇။ || ဒေါက်တာ နုနုရီ || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || ဒေါ်စန္ဒာ || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၉။ || ဒေါက်တာ ဆွေဆွေအောင် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || ဒေါက်တာ တင်ဌေးအိ || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၁။ || ဒေါက်တာ ဥမ္မာကျော် || အဖွဲ့ဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || |- |၁၂။ |ဦးညီညီ |အဖွဲ့ဝင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1">{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်၏ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89152 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} | |- |၁၃။ |ဦးထွန်းထွန်းဝင်း |အဖွဲ့ဝင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1" /> |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} | |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ – ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆)''' ! စဉ် !! အမည် !! ရာထူး !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ပေါ်လွင်စိန်|ဦးပေါ်လွင်စိန်]] || ဥက္ကဋ္ဌ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၂။ || ဦးကျော်စိုး || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၃။ || ဒေါက်တာသန်းမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၄။ || ဒေါက်တာမြင့်သူမြိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၅။ || ဦးတင်အောင် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၆။ || ဦးကျော်မြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၇။ || ဦးဝင်းလှိုင်ဦး (ခ) ကုန်ဇမှုန်း || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၈။ || ဦးသန်းဝင်း || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |- | ၉။ || ဦးတင်ကိုကို || အဖွဲ့ဝင် || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2025|1|31|2026|4|10}} || |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ – ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅)''' ! စဉ် !! အမည် !! ရာထူး !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ပေါ်လွင်စိန်|ဦးပေါ်လွင်စိန်]] || ဥက္ကဋ္ဌ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- | ၂။ || ဒေါက်တာနန္ဒာမွှန်း || ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- | ၃။ || ဦးကျော်စိုး || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အထူးစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဦးစီးဌာန |- | ၄။ || ဒေါက်တာသန်းမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ဆေးသိပ္ပံပညာဦးစီးဌာန |- | ၅။ || ဒေါ်နုနုယဉ် || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး |- | ၆။ || ဒေါက်တာတင်မောင်မောင်သန်း || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဌာနစုမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အမှတ် (၂) စက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || ဒေါက်တာမြင့်သူမြိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး၊ ဥပဒေပညာဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် |- | ၈။ || ဦးတင်အောင် || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဌာနကြီးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ကြည်း) |- | ၉။ || ဒေါ်တင်ကြည်ဦး || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး |- | ၁၀။ || ဦးကျော်မြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |- | ၁၁။ || ဦးဝင်းလှိုင်ဦး (ခ) ကုန်ဇမှုန်း || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဂေါပကအဖွဲ့ဝင်၊ စိန်မေရီကတ်သလစ်ဘုရားကျောင်း |- | ၁၂။ || ဦးသန်းဝင်း || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဂေါပကအဖွဲ့ဝင်၊ ပိန္နဲကုန်းဂျာမေဗလီ |- | ၁၃။ || ဦးတင်ကိုကို || အဖွဲ့ဝင် || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ || {{age in years and days|2024|9|7|2025|1|31}} || ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာတမီလ်ဟိန္ဒူဖောင်ဒေးရှင်း |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+ '''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ – ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄)''' ! စဉ် !! အမည် !! ရာထူး !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ပေါ်လွင်စိန်|ဦးပေါ်လွင်စိန်]] || ဥက္ကဋ္ဌ || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) <ref>{{cite web |date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃ |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42352 |access-date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃ |work=MOI Myanmar}}</ref> |- | ၂။ || ဒေါက်တာနန္ဒာမွှန်း || ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- | ၃။ || ဦးကျော်စိုး || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အထူးစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဦးစီးဌာန |- | ၄။ || ဒေါက်တာသန်းမြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ဆေးသိပ္ပံပညာဦးစီးဌာန |- | ၅။ || ဒေါ်နုနုယဉ် || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး |- | ၆။ || ဒေါက်တာတင်မောင်မောင်သန်း || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ဌာနစုမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အမှတ် (၂) စက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || ဒေါက်တာမြင့်သူမြိုင် || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး၊ ဥပဒေပညာဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် |- | ၈။ || ဦးတင်အောင် || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ဌာနကြီးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ကြည်း) |- | ၉။ || ဒေါ်တင်ကြည်ဦး || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး |- | ၁၀။ || ဦးကျော်မြင့် || အဖွဲ့ဝင် || ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၄ || {{age in years and days|2023|8|3|2024|9|7}} || ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+'''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ – ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃)''' !စဉ် !အမည် !ရာထူး !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဦးလှမြင့်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42308|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၅၉ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်) တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပြုခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃|date=၂ ဩဂုတ်၂၀၂၃}}</ref> |ဥက္ကဋ္ဌ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |မြန်မာကိုယ်စားလှယ်၊ အာဆီယံအစိုးရအချင်းချင်းလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် [၁] |- |၂။ |ဒေါက်တာနန္ဒာမွှန်း |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန |- |၃။ |[[ပေါ်လွင်စိန်|ဦးပေါ်လွင်စိန်]] |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၄။ |ဦးကျော်စိုး |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အထူးစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးဦးစီးဌာန |- |၅။ |ဒေါက်တာသန်းမြင့် |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ဆေးသိပ္ပံပညာဦးစီးဌာန |- |၆။ |ဒေါ်နုနုယဉ် |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး |- |၇။ |ဒေါက်တာတင်မောင်မောင်သန်း |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ဌာနစုမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အမှတ် (၂) စက်မှုဝန်ကြီးဌာန |- |၈။ |ဒေါက်တာမြင့်သူမြိုင် |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး၊ ဥပဒေပညာဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် |- |၉။ |ဦးတင်အောင် |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ဌာနကြီးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ကြည်း) |- |၁၀။ |ဒေါ်တင်ကြည်ဦး |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး |- |၁၁။ |ဦးကျော်မြင့် |အဖွဲ့ဝင် |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ |{{age in years and days|2020|1|14|2023|8|3}} |ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+'''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ – ၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀)''' !စဉ် !အမည် !ရာထူး !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဦးဝင်းမြ |ဥက္ကဋ္ဌ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၂။ |ဦးစစ်မြိုင် |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ လူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာန |- |၃။ |ဦးဇော်ဝင်း |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အကျဉ်းဦးစီးဌာန |- |၄။ |ဦးယုလွင်အောင် |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ဥက္ကဋ္ဌ (အငြိမ်းစား)၊ လူမှုဖူလုံရေးအဖွဲ့ |- |၅။ |ဦးညွန့်ဆွေ |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၆။ |ဒေါက်တာမြင့်ကြည် |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် (စီမံ) (အငြိမ်းစား) |- |၇။ |ဒေါက်တာဉာဏ်ဇော် |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ပြည်နယ်ဆေးရုံအုပ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၈။ |ဒေါက်တာဒေါ်သန်းနွဲ့ |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး (အငြိမ်းစား)၊ ဥပဒေပညာဌာန |- |၉။ |ဒေါ်မြမြ |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ဒုတိယအထွေထွေမန်နေဂျာ (အငြိမ်းစား)၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၁၀။ |ဦးခင်မောင်လေး |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အလုပ်သမားညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |- |၁၁။ |ဦးစိုးဘုန်းမြင့် |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ဦးစီးအရာရှိ (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး |- |၁၂။ |ဦးစိန်သန်း |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်ရုံး |- |၁၃။ |ဦးညွန့်တင် |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၁၄။ |ဒေါက်တာဒေါ်တင်မေထွန်း |အဖွဲ့ဝင် |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |၁၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀ |{{age in years and days|2018|4|25|2020|1|14}} |ပါမောက္ခ (အငြိမ်းစား)၊ အဝေးသင်တက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+'''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ – ၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈)''' !စဉ် !အမည် !ရာထူး !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဦးဝင်းမြ |ဥက္ကဋ္ဌ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၂။ |ဦးစစ်မြိုင် |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ လူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာန |- |၃။ |ဦးဇော်ဝင်း |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အကျဉ်းဦးစီးဌာန |- |၄။ |ဦးယုလွင်အောင် |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ဥက္ကဋ္ဌ (အငြိမ်းစား)၊ လူမှုဖူလုံရေးအဖွဲ့ |- |၅။ |ဦးညွန့်ဆွေ |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၆။ |ဒေါက်တာမြင့်ကြည် |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် (စီမံ) (အငြိမ်းစား) |- |၇။ |ဒေါက်တာဉာဏ်ဇော် |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ပြည်နယ်ဆေးရုံအုပ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၈။ |ဒေါက်တာဒေါ်သန်းနွဲ့ |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ပါမောက္ခ/ဌာနမှူး (အငြိမ်းစား)၊ ဥပဒေပညာဌာန |- |၉။ |ဒေါ်မြမြ |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ဒုတိယအထွေထွေမန်နေဂျာ (အငြိမ်းစား)၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၁၀။ |ဦးခင်မောင်လေး |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အလုပ်သမားညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |- |၁၁။ |ဦးစိုးဘုန်းမြင့် |အဖွဲ့ဝင် |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |၂၅ ဧပြီ ၂၀၁၈ |{{age in years and days|2014|9|24|2018|4|25}} |ဦးစီးအရာရှိ (အငြိမ်းစား)၊ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး |} {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" |+'''မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် (၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ – ၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄)''' !စဉ် !အမည် !ရာထူး !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !မှတ်ချက် |- |၁။ |ဦးဝင်းမြ |ဥက္ကဋ္ဌ |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၂။ |ဦးစစ်မြိုင် |အတွင်းရေးမှူး |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ လူမှုဝန်ထမ်းဦးစီးဌာန |- |၃။ |[[ကျော်တင့်ဆွေ|ဦးကျော်တင့်ဆွေ]] |ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၄။ |ဦးထွန်းအောင်ချိန် |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ပါမောက္ခ (အငြိမ်းစား)၊ သမိုင်းဌာန |- |၅။ |ဦးလှမြင့် |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |သံအမတ်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၆။ |ဦးသန်းဝင်း |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ သစ်တောဦးစီးဌာန |- |၇။ |ဒေါက်တာဉာဏ်ဇော် |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ပြည်နယ်ဆရာဝန်ကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၈။ |ဒေါက်တာဒေါ်သန်းနွဲ့ |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ပါမောက္ခ (အငြိမ်းစား)၊ ဥပဒေပညာဌာန |- |၉။ |ဒေါ်စောခင်ကြီး |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ပါမောက္ခ (အငြိမ်းစား)၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးပညာဌာန |- |၁၀။ |ဦးတင်ညို |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ အခြေခံပညာဦးစီးဌာန |- |၁၁။ |ဦးခွထီးရို |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ပြည်နယ်ဥပဒေအရာရှိ (အငြိမ်းစား) |- |၁၂။ |ဦးခင်မောင်လေး |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|20}} |ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အလုပ်သမားညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |- |၁၃။ |ဦးလဖိုင်ဇော်ဂွန်း |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |သံမှူးကြီး (အငြိမ်းစား) |- |၁၄။ |ဦးညွန့်ဆွေ |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (အငြိမ်းစား)၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၁၅။ |ဒေါ်စန်းစန်း |အဖွဲ့ဝင် |၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁ |၂၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၄ |{{age in years and days|2011|9|5|2014|9|24}} |ညွှန်ကြားရေးမှူး (အငြိမ်းစား)၊ အလုပ်သမားညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |} == ကိုးကား == {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ]] c0tywjorc6piml7qfyywo4f15do9xj3 0 23814 1057231 718408 2026-10-11T06:53:35Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကာ၊ ဦး (ပါမောက္ခချုပ်)]] စာမျက်နှာကို [[ဦးကာ (ပါမောက္ခချုပ်)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 718408 wikitext text/x-wiki '''ပါမောက္ခချူပ် ဦးကာ''' သည် မြန်မာလူမျိုး မွတ်စလင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ==မိဘမျိုးရိုး== ဦးကာသည် ၁၈၉၄-ခု၊ ဧပြီလ၁၄-ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၌ဖွားမြင်သည်။ မိဘများမှာ ဦးမြတ်ရှင် နှင့်ဒေါ်ဘီတို့ဖြစ်သည်။ ဦးကာသည် [[မင်းတုန်းမင်း|မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး]] လက်ထက်အသုံးတော်ခံ မမစီ ညီမ မမဖီ၏မြေးဖြစ်သည်။ အသုံးတော်ခံ မမစီကို မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့်စကြာဒေဝီ မိဖုရားကြီးတို့က အလွန်သဒ္ဓါ ယုံကြည်တော်မူကြသည်။ နန်းတော်တွင်း မိဖုရားများသားတော်သမီးတော်များ ဝတ်ဆင်ရန် စိန်ထည်အမျိုးမျိုးနှင့် မိုးကုတ်ကျောက် အမျိုးမျိုးကိုအထည်ပြုလုပ် ဆက်သွင်းရသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့် စကြာဒေဝီမိဖုရားကြီးတို့က မန္တလေးမြို့တွင်နန်းတော်ကျုံး၏အနောက်ဘက်နန်းတော်ကို မျက်နှာမူနေသော မြေနေရာအပါအဝင် မြေသုံးနေရာကိုမမစီ အားပေးသနားတော်မူသည်။ မမစီကို မိဖုရားခေါင်ကြီးမှအစ အခြားမိဖုရားများ သမီးတော်များကအလွန် ချစ်ခင်ကြသည်။ ၎င်းတို့အသုံးအဆောင်များ အနည်းငယ်ဟောင်းနွမ်းလျှင်ပင် မမစီအား ပေးလိုက်သည်။ အချိတ်ထဘီများနှင့် ကျောက်မှန်တင်ခုံကြီးများ၊ သစ်စေးသုတ်၊ ဇာတ်စုံခြယ် အဝတ်အထည်ထည့်သည့် ဂုံးသေတ္တာများ ပါဝင်သည်ဟု သိရသည်။ ==ပညာရေး== မမစီ၏ညီမ မမဖီ၏မြေးတော်သူဦးကာသည် ငယ်စဉ်က ဗုဒ္ဓသာသာနာ့နုဂ္ဂဟကျောင်း၊ မန္တလေးစိန့်ပီတာ အင်္ဂလိပ်အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင်ပညာဆည်းပူးသည်။ ငယ်စဉ်ကပင်ပညာချွန်သဖြင့် စကောလားရှစ်ဆုများရသည်။ ၈-တန်း၊ ၉-တန်း၊ ၁၀-တန်းကို နှစ်နှစ်ဖြင့်ဖြေဆိုအောင်မြင်သည်။ ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ ဘီအေ ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ၁၉၁၈-ခုတွင် ရရှိပြီး အမ်အေဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို၁၉၂၁-ခုတွင် ရရှိသည်။ ==နိုင်ငံတာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့ပုံ== ၁၉၁၈-ခုတွင် ဓာတုဗေဒဌာန သရုပ်ပြဆရာအဖြစ် စတင်ထမ်းဆောင်သည်။ ထိုစဉ် တက္ကသိုလ်ကောလိပ် ကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ မက်သရူးဟန်တာဖြစ်သည်။ ၁၉၂၃-ခုတွင်လက်ထောက်ကထိက ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၂၃-ခုတွင် ဘီအီးအက်စ်(လက်ရွေးစင်တန်း)အဆင့်သို့တိုးမြှင့် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ဆရာကြီးသည် ၁၉၂၆ မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်ကောလိပ်ပဲခူးဆောင် အဆောင်မှူး တာဝန်ဝတ္တရားများ ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၃၅-ခုတွင် အမှုထမ်းကောင်းတံဆိပ်ရမင်းဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၄၆-ခုတွင် ကထိကရာထူးဖြင့် ဘီအီးအက်စ်စီ (ပထမတန်း)သို့ ရာထူးထပ်မံ တိုးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၄၆-ခုနှစ်၌ပင် ပဲခူးဆောင်အဆောင်မှူး၊ တက္ကသိုလ်ကောလိပ်များ၏ အဆောင်မှူးချူပ်ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၅၈-ခု ဇွန်လတွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး သင်္ချာဌာနအချိန်ပိုင်းကထိက တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရစာသင်ကျောင်းများတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ကလေးသူငယ်များအတွက် အစ္စလာမ်ဘာသာ အခြေခံရရှိစေရန်နှင့် ဘာသာစာရိတ္တ ကြံ့ခိုင်စေရန်သင်ခန်းစာအစီအစဉ်များ ရေးဆွဲရန်နှင့် အကြံဉာဏ်ပေးရန်အစိုးရက ကော်မတီတစ်ရပ်ခန့်အပ်ရာ ထိုကော်မတီတွင်ထိုစဉ်က ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်ကထိက ဆရာကြီးဦးကာကို ဒုတိယသဘာပတိအဖြစ် ခန့်အပ် တာဝန်ပေးသည်။ ထိုသို့ တာဝန်ပေးခြင်းကို အများပြည်သူတို့ သိရှိရန် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရပညာရေးဝန်ကြီးဌာနခွဲ(၂) က ၁၉၅၃ခု၊ ဧပြီလ ၉ ရက် ရက်စွဲတပ်ပြီး အမိန့်ကြော်ငြာစာထုတ်ပြန်သည်။ ၁၉၅၈-ခုမှ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်အထိ ကာလအတွင်း ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လယ်ယာမြေ နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၆၂-ခုတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ်တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရက တာဝန်ပေးအပ်သည်။ ပြည်ထောင်စုရာထူးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ(ယခု [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့]]ဥက္ကဋ္ဌ) တာဝန်များကိုလည်း ထမ်းဆောင်ပေးခဲ့သည်။ ==အစ္စလာမ်ဘာသာရေးအဖွဲ့များတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပုံ== ၁၉၅၄-ခု နိုဝင်ဘာ ၂ ရက်နေ့က ဗမာမွတ်စလင်မ်ကွန်ဂရက်(ဗမက)အဖွဲ့ ဖျက်သိမ်းပြီး အစ္စလာမ်သာသနာရေးရာကောင်စီကို ဖွဲ့စည်း ရန် ဗမကအဖွဲ့ရုံး၌ ညှိနှိုင်းဖွဲ့စည်းဝေးစဉ် ဆရာကြီးဦးကာအား ဘဏ္ဍာရေးမှူးအဖြစ် အများက လျာထားသည်။ ၁၉၅၄-ခု ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကနေဒီလမ်း၊ ဇိနတ် အစ္စလာမ်ယောက်ျားလေးများဂေဟာ၌ အစ္စလာမ်ကောင်စီစတင် ဖွဲ့စည်း သည့် အစည်းအဝေးသို့ ဆရာကြီး တက်ရောက်သည်။ ထိုအစည်းအဝေးမှ ဆရာကြီးသည် စည်းမျဉ်းရေးဆွဲရေး ကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စာရင်းစစ်အဖြစ် လည်းကောင်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည်။ စတင်ဖွဲ့စည်းသည့် ထိုကာလမှစ၍ ဆရာကြီးသည် အစ္စလာမ်သာသနာရေးရာ ကောင်စီတွင် တောက်လျှောက်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်၏ပြည်ထောင်စု စီမံကိန်းကောင်စီဌာနချုပ်၌ ကျင်းပသော အသင်းအဖွဲ့ပေါင်းစုံမှ ကိုယ်စား လှယ်များ၏ပဏမ ဆွေးနွေးပွဲသို့ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဆရာကြီး ဦးကာတက်ရောက်ပါဝင် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ အစည်းအဝေးတွင် ဆေးသိပ္ပံ ကျောင်းသားများအသင်း ကိုယ်စားလှယ်က မွတ်စလင်မ်ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် သီးခြားထမင်းစားရုံနှင့် သီးခြားကျောင်းဆောင်များ ရရှိရေး အကြံပေးသည်။ ဆရာကြီးဦးကာက အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်သူပီပီ သီးခြားကျောင်းဆောင် တောင်းခံလျှင်မသင့်။ ယခင်သီးခြားထမင်းစားရုံနှင့်သီးခြားထမင်းချက် ထားရှိပေးရေးဆိုလျှင် ဖြစ်နိုင်စရာရှိကြောင်း စစ်ကြိုနှင့် စစ်ပြီးခေတ်အတွေ့အကြုံများကို သာဓက ဆောင်၍ အသေးစိတ် ရှင်းလင်းပြောကြားသည်။ ၁-၈-၅၈နေ့ မွတ်စလင်ကုန်သည်ကြီးများအသင်း၌ ကျင်းပသော အစည်းအဝေးတွင် ဆရာကြီး၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း အောင်မြင်မှုရရှိပြီးဖြစ်ကြောင်းဇူလိုင် ၂၉ ရက်နေ့စွဲ ပါ ကျောင်းဆောင်စားသောက်ရေးကော်မတီ၏ ပြန်စာအမှတ် ၁၅၉၃ အိပ်ချ်အက်ဖ် ၂၂ ကို ရှင်းလင်းပြသည်။ ပါမောက္ခချူပ်ဆရာကြီး ဦးကာသည် နိုင်ငံတော်တွင် အဆင့်မြင့်ရာထူးကြီးများကို တာဝန်ယူ ထမ်းဆောင်သကဲ့သို့တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာနှင့် ကိုယ်စားပြုသော ဘာသာရေးအသင်း အဖွဲ့များနှင့်လည်း မကင်းကွာဘဲ စိတ်ဝင်တစားပါဝင်ကြောင်း ကူညီကြောင်း သိရှိရသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist| <ref>{{cite book|authro=ပါမောက္ခ ဒေါက်တာအောင်ဇော်|title=တိုင်းရင်းမွတ်စလင်မ် စာပြုစာဆိုများ|volume=အတွဲ၂}}</ref> }} [[Category:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာမွတ်စလင်များ]] [[Category:၁၈၉၄ မွေးဖွားသူများ]] pzrh49mexalpv8y3rk6bj9w75l1tx3j 1057239 1057231 2026-10-11T07:49:03Z Zawzawaungthwin 100038 ဖြည့်စွက်ရေးသားခြင်း 1057239 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ဦးကာ | image = | birth_date = ၁၄ ဧပြီ ၁၈၉၄ | birth_place = [[မန္တလေးမြို့]] | death_date = {{Death date and age|၁၉၇၄|၅|၁၂|၁၈၉၄|၄|၁၄}} | death_place = | parents = မြတ်ရှင် (ဖခင်)<br />ဒေါ်ဘီ (မိခင်) | nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] | education = B.A. (Hons), M.A. (Hons) | occupation = ပါမောက္ခချုပ်၊ ဝန်ကြီး၊ [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးအဖွဲ့]] ဥက္ကဋ္ဌ | office1 = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] <br/> ပါမောက္ခချုပ် | term_start1 = | office2 = ပညာရေး၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောရေး၊ လယ်ယာမြေ နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ရေး ဝန်ကြီး | term_start2 = [[၁၉၅၈]] | term_end2 = [[၁၉၆၀]] }} '''ပါမောက္ခချူပ် ဦးကာ''' (၁၄ ဧပြီ ၁၈၉၄ - ၁၂ မေ ၁၉၇၄) သည် မြန်မာလူမျိုး မွတ်စလင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တစ်ချိန်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ပါ‌မောက္ခချုပ် ဆရာကြီး ဦးကာ |url=https://mdn.gov.mm/en/node/113834 |access-date=2026-10-11 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=en}}</ref> ==မိဘမျိုးရိုး== ဦးကာသည် ၁၈၉၄-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၁၄-ရက်နေ့ (မှတ်ပုံတင်ပါ မူကွဲအရ ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့)တွင် [[မန္တလေးမြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ဦးမြတ်ရှင် နှင့်ဒေါ်ဘီတို့ဖြစ်သည်။ ဦးကာသည် [[မင်းတုန်းမင်း|မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး]] လက်ထက်အသုံးတော်ခံ မမစီ ညီမ မမဖီ၏မြေးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2017-04-06 |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် ဦးကာ (ဝန်ကြီးဟောင်း) |url=https://m-mediagroup.com/news/66846 |access-date=2026-10-11 |website=News @ M-Media |language=en-US}}</ref> အသုံးတော်ခံ မမစီကို မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့်စကြာဒေဝီ မိဖုရားကြီးတို့က အလွန်သဒ္ဓါ ယုံကြည်တော်မူကြသည်။ နန်းတော်တွင်း မိဖုရားများသားတော်သမီးတော်များ ဝတ်ဆင်ရန် စိန်ထည်အမျိုးမျိုးနှင့် မိုးကုတ်ကျောက် အမျိုးမျိုးကိုအထည်ပြုလုပ် ဆက်သွင်းရသည်။ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးနှင့် စကြာဒေဝီမိဖုရားကြီးတို့က မန္တလေးမြို့တွင်နန်းတော်ကျုံး၏အနောက်ဘက်နန်းတော်ကို မျက်နှာမူနေသော မြေနေရာအပါအဝင် မြေသုံးနေရာကိုမမစီ အားပေးသနားတော်မူသည်။ မမစီကို မိဖုရားခေါင်ကြီးမှအစ အခြားမိဖုရားများ သမီးတော်များကအလွန် ချစ်ခင်ကြသည်။ ၎င်းတို့အသုံးအဆောင်များ အနည်းငယ်ဟောင်းနွမ်းလျှင်ပင် မမစီအား ပေးလိုက်သည်။ အချိတ်ထဘီများနှင့် ကျောက်မှန်တင်ခုံကြီးများ၊ သစ်စေးသုတ်၊ ဇာတ်စုံခြယ် အဝတ်အထည်ထည့်သည့် ဂုံးသေတ္တာများ ပါဝင်သည်ဟု သိရသည်။ ==ပညာရေး== မမစီ၏ညီမ မမဖီ၏မြေးတော်သူဦးကာသည် ငယ်စဉ်က ဗုဒ္ဓသာသာနာ့နုဂ္ဂဟကျောင်း၊ မန္တလေးစိန့်ပီတာ အင်္ဂလိပ်အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင်ပညာဆည်းပူးသည်။ ငယ်စဉ်ကပင်ပညာချွန်သဖြင့် စကောလားရှစ်ဆုများရသည်။ ၈-တန်း၊ ၉-တန်း၊ ၁၀-တန်းကို နှစ်နှစ်ဖြင့်ဖြေဆိုအောင်မြင်သည်။ ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ ဘီအေ ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ၁၉၁၈-ခုတွင် ရရှိပြီး အမ်အေဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို၁၉၂၁-ခုနှစ် တွင် ရရှိခဲ့သည်။ ==နိုင်ငံတာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့ပုံ== ၁၉၁၈-ခုနှစ် တွင် ဓာတုဗေဒဌာန သရုပ်ပြဆရာအဖြစ် စတင်ထမ်းဆောင်သည်။ ထိုစဉ် တက္ကသိုလ်ကောလိပ် ကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ မက်သရူးဟန်တာဖြစ်သည်။ ၁၉၂၃-ခုနှစ် တွင်လက်ထောက်ကထိက ဖြစ်လာသည်။ထိုနှစ်တွင် ဘီအီးအက်စ်(လက်ရွေးစင်တန်း)အဆင့်သို့တိုးမြှင့် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်။ ဆရာကြီးသည် ၁၉၂၆ ခုနှစ် မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်ကောလိပ်ပဲခူးဆောင် အဆောင်မှူး တာဝန်ဝတ္တရားများ ထမ်းဆောင်သည်။ ၁၉၃၅-ခုနှစ် တွင် အမှုထမ်းကောင်းတံဆိပ်ရမင်းဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၄၆-ခုနှစ် တွင် ကထိကရာထူးဖြင့် ဘီအီးအက်စ်စီ (ပထမတန်း)သို့ ရာထူးထပ်မံ တိုးမြှင့်ခြင်းခံရသည်။ ၁၉၄၆-ခုနှစ်၌ပင် ပဲခူးဆောင်အဆောင်မှူး၊ တက္ကသိုလ်ကောလိပ်များ၏ အဆောင်မှူးချူပ်ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၅၈-ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး သင်္ချာဌာနအချိန်ပိုင်းကထိက တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ နိုင်ငံတော်အစိုးရစာသင်ကျောင်းများတွင် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် ကလေးသူငယ်များအတွက် အစ္စလာမ်ဘာသာ အခြေခံရရှိစေရန်နှင့် ဘာသာစာရိတ္တ ကြံ့ခိုင်စေရန်သင်ခန်းစာအစီအစဉ်များ ရေးဆွဲရန်နှင့် အကြံဉာဏ်ပေးရန်အစိုးရက ကော်မတီတစ်ရပ်ခန့်အပ်ရာ ထိုကော်မတီတွင်ထိုစဉ်က ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်ကထိက ဆရာကြီးဦးကာကို ဒုတိယသဘာပတိအဖြစ် ခန့်အပ် တာဝန်ပေးသည်။ ထိုသို့ တာဝန်ပေးခြင်းကို အများပြည်သူတို့ သိရှိရန် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရပညာရေးဝန်ကြီးဌာနခွဲ(၂) က ၁၉၅၃ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ ရက် ရက်စွဲတပ်ပြီး အမိန့်ကြော်ငြာစာထုတ်ပြန်သည်။ ၁၉၅၈-ခုနှစ် မှ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်အထိ ကာလအတွင်း ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လယ်ယာမြေ နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်။၁၉၆၂-ခုနှစ် တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ်တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရက တာဝန်ပေးအပ်သည်။ ပြည်ထောင်စုရာထူးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ(ယခု [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့]]ဥက္ကဋ္ဌ) တာဝန်များကိုလည်း ထမ်းဆောင်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Some Memories of Yangon University in the 1920s |url=https://mdn.gov.mm/en/some-memories-yangon-university-1920s |access-date=2026-10-11 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=en}}</ref> ==အစ္စလာမ်ဘာသာရေးအဖွဲ့များတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပုံ== ၁၉၅၄-ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂ ရက်နေ့က ဗမာမွတ်စလင်မ်ကွန်ဂရက်(ဗမက)အဖွဲ့ ဖျက်သိမ်းပြီး အစ္စလာမ်သာသနာရေးရာကောင်စီကို ဖွဲ့စည်း ရန် ဗမကအဖွဲ့ရုံး၌ ညှိနှိုင်းဖွဲ့စည်းဝေးစဉ် ဆရာကြီးဦးကာအား ဘဏ္ဍာရေးမှူးအဖြစ် အများက လျာထားသည်။ ၁၉၅၄-ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ကနေဒီလမ်း၊ ဇိနတ် အစ္စလာမ်ယောက်ျားလေးများဂေဟာ၌ အစ္စလာမ်ကောင်စီစတင် ဖွဲ့စည်း သည့် အစည်းအဝေးသို့ ဆရာကြီး တက်ရောက်သည်။ ထိုအစည်းအဝေးမှ ဆရာကြီးသည် စည်းမျဉ်းရေးဆွဲရေး ကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ စာရင်းစစ်အဖြစ် လည်းကောင်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည်။ စတင်ဖွဲ့စည်းသည့် ထိုကာလမှစ၍ ဆရာကြီးသည် အစ္စလာမ်သာသနာရေးရာ ကောင်စီတွင် တောက်လျှောက်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်၏ပြည်ထောင်စု စီမံကိန်းကောင်စီဌာနချုပ်၌ ကျင်းပသော အသင်းအဖွဲ့ပေါင်းစုံမှ ကိုယ်စား လှယ်များ၏ပဏမ ဆွေးနွေးပွဲသို့ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဆရာကြီး ဦးကာတက်ရောက်ပါဝင် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ အစည်းအဝေးတွင် ဆေးသိပ္ပံ ကျောင်းသားများအသင်း ကိုယ်စားလှယ်က မွတ်စလင်မ်ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် သီးခြားထမင်းစားရုံနှင့် သီးခြားကျောင်းဆောင်များ ရရှိရေး အကြံပေးသည်။ ဆရာကြီးဦးကာက အတွေ့အကြုံရင့်ကျက်သူပီပီ သီးခြားကျောင်းဆောင် တောင်းခံလျှင်မသင့်။ ယခင်သီးခြားထမင်းစားရုံနှင့်သီးခြားထမင်းချက် ထားရှိပေးရေးဆိုလျှင် ဖြစ်နိုင်စရာရှိကြောင်း စစ်ကြိုနှင့် စစ်ပြီးခေတ်အတွေ့အကြုံများကို သာဓက ဆောင်၍ အသေးစိတ် ရှင်းလင်းပြောကြားသည်။ ၁-၈-၅၈နေ့ မွတ်စလင်ကုန်သည်ကြီးများအသင်း၌ ကျင်းပသော အစည်းအဝေးတွင် ဆရာကြီး၏ အကြံပြုချက်အတိုင်း အောင်မြင်မှုရရှိပြီးဖြစ်ကြောင်းဇူလိုင် ၂၉ ရက်နေ့စွဲ ပါ ကျောင်းဆောင်စားသောက်ရေးကော်မတီ၏ ပြန်စာအမှတ် ၁၅၉၃ အိပ်ချ်အက်ဖ် ၂၂ ကို ရှင်းလင်းပြသည်။ ပါမောက္ခချူပ်ဆရာကြီး ဦးကာသည် နိုင်ငံတော်တွင် အဆင့်မြင့်ရာထူးကြီးများကို တာဝန်ယူ ထမ်းဆောင်သကဲ့သို့တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာနှင့် ကိုယ်စားပြုသော ဘာသာရေးအသင်း အဖွဲ့များနှင့်လည်း မကင်းကွာဘဲ စိတ်ဝင်တစားပါဝင်ကာ ကူညီမှုကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ == ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝနှင့် ဘဝနိဂုံး == ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါ်သိန်းရင်ဖြစ်ပြီး သားသမီးများအနက် သားဖြစ်သူ ဒေါက်တာ [[တင်မောင် (ဒေါက်တာ)|တင်မောင်]] မှာ [[ရန်ကုန်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်]] ၏ ပထမဦးဆုံး ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ပါမောက္ခချုပ် ဦးကာ သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ် မေလ ၂၁ ရက် အင်္ဂါနေ့ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:၁၈၉၄ မွေးဖွားသူများ]] [[Category:၁၉၇၄ ကွယ်လွန်သူများ]] [[Category:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာမွတ်စလင်များ]] i273ip6o8ol15ghezdux7xxfc0q2ssz 0 50791 1057171 1030276 2026-10-11T01:37:44Z Zawzawaungthwin 100038 ဒုဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ 1057171 wikitext text/x-wiki {{About|၂၀၂၅ ဇူလိုင် ၃၁ ရက်နေ့က ကာလုံကောင်စီက အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့၏ ဝန်ကြီးဌာန အသစ်|ယခင် ဝန်ကြီးဌာန|စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန}}{{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း|name=ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန|native_name=Ministry of Finance and Revenue|minister1_pfo=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး|minister1_name=ဒေါက်တာ [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)]]|headquarters=ရုံးအမှတ်(၂၆)၊ [[နေပြည်တော်]]|minister2_name=|minister2_pfo=|minister3_name=|minister3_pfo=ဒုတိယဝန်ကြီး|deputyminister1_name=သန်းသန်းလင်း|deputyminister1_pfo=ဒုတိယဝန်ကြီး|deputyminister2_name=[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]]|deputyminister2_pfo=ဒုတိယဝန်ကြီး|preceding1=[[စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] {{small|(၂၀၁၆-၂၀၂၅)}}|formed=*၁၉၄၈ (ပထမအကြိမ်) *၁၉၉၃ (ဒုတိယအကြိမ်) *၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ (တတိယအကြိမ်)|jurisdiction={{flagicon|Myanmar}} [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|ပြည်ထောင်စု]]}} '''ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Ministry of Finance and Revenue) သည် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အမိန့်အမှတ် ၃/၂၀၂၅ ဖြင့် "[[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]" အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီး ယခင် ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်လာသော ဝန်ကြီးဌာန ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/717272|title=ကာလုံအစည်းအဝေးခေါ်ယူပြီး ကြားကာလပြည်ထောင်စုအစိုးရ ဖွဲ့စည်း|publisher=DVB Burmese|accessdate=2025-7-15}}</ref> ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန သည် မြန်မာ့အုပ်ချုပ်ရေးသမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်။ ပထမအကြိမ်အနေဖြင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ၊ ဒုတိယအကြိမ်အနေဖြင့် ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်အထိနှင့် တတိယအကြိမ်အနေဖြင့် ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအချိန်အထိ တည်ရှိခဲ့ပါသည်။ လက်ရှိ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးသည် ဒေါက်တာ[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] ဖြစ်သည်။ == နောက်ခံသမိုင်း == ၁၉၇၂ ခုနှစ် မတိုင်မီ က  အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနနှင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်တော်ဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန (၂) ဌာနအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်။ လွတ်လပ်ရေးရပြီးစတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး အခြေအနေကို ပြန်လည်ထူထောင် ရန် နိုင်ငံ၏စီးပွားရေး၊ လူမှုရေးတို့နှင့် စပ်လျဉ်းသော ဖွံ့ဖြိုးမှုစီမံကိန်းအရပ်ရပ်ကို စိစစ်ပြုစု ရေးဆွဲရန်အတွက် အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ သို့သော် အမျိုးသား စီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနသည် စက်မှုလက်မှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် တွဲ၍လည်းကောင်း၊ သာသနာရေးနှင့် ပြည်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် တွဲ၍လည်းကောင်း၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် တွဲ၍လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်မတိုင်မီ အမျိုးသား စီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနကို ဦးစီးဌာန/ အဖွဲ့အစည်း (၅) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရှိပြီး အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရေးစာချုပ်များ ကို စိစစ်ခြင်း၊ စီမံကိန်းများ ညှိနှိုင်းခြင်း၊ နိုင်ငံခြားမှ စီးပွားရေးပူးပေါင်းမှု အကူအညီများနှင့် ကုလသမဂ္ဂ ကျွမ်းကျင်မှု အကူအညီများ ရယူရန် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက် ပေးခဲ့ပါသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်တော်ဝန်ကြီးဌာနကို ဝန်ကြီး ရုံး၊ ငွေစာရင်းစစ်ရုံးများအပါအဝင် ဦးစီးဌာန/အဖွဲ့အစည်း/လုပ်ငန်း(၁၇) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငွေကြေး စနစ်နှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရှိစေရန် အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရလက်ထက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနနှင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်တော် ဝန်ကြီးဌာန တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးဌာန၏ ပင်ရင်း လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ရန် ဦးစီးဌာန/ အဖွဲ့အစည်း/ လုပ်ငန်း(၁၅)ခု ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်မှ ပြောင်းလဲကျင့်သုံးသော စီးပွားရေးစနစ်သစ်နှင့် လိုက်လျောညီထွေစွာ စီးပွား ရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုလုပ်ငန်းများကို ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနအား အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့်စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာနများအဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါ သည်။ အမျိုးသားစီမံ ကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် ဦးစီးဌာန/ အဖွဲ့အစည်း (၇) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားရှိခဲ့ပြီး ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် လုပ်ငန်းဌာနကြီး (၆)ခုနှင့် ဦးစီးဌာန (၆)ခု စုစုပေါင်းဌာနကြီး (၁၂)ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်း၍ လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ၂ဝ၁၃ ခုနှစ်တွင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာနကို [[ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန]]အဖြစ် အမည် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ကိုလည်း ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်မှ ခွဲထွက်၍ သီးခြားဖွဲ့စည်းခွင့်ပြုခဲ့ပါသည်။ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲသည့် ဖွဲ့စည်းပုံအရ ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်တွင် လုပ်ငန်း (၁) ခုနှင့် ဦးစီးဌာန (၂) ခုတိုးချဲ့၍ လုပ်ငန်းဌာနကြီး (၅) ခုနှင့် ဦးစီးဌာန (၈) ခု စုစုပေါင်းဌာနကြီး (၁၃) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပါသည်။ ၂ဝ၁၆ ခုနှစ်တွင် လုပ်ငန်းများ ကျစ်လျစ်သိပ်သည်းစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် လုပ်ငန်း သဘော သဘာဝချင်းဆက်စပ်တူညီသည့် ဝန်ကြီးဌာနများကို ပေါင်းစည်းမှုအရ အမျိုးသား စီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန (၂) ခုတို့အား စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန (၁) ခုတည်းအဖြစ် ပြန်လည်ပူးပေါင်း၍ ဦးစီးဌာန/လုပ်ငန်း/ အဖွဲ့အစည်း (၂ဝ)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၂ဝ၁၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၈) ရက်တွင် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန အောက်တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် ကုမ္ပဏီများညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာနနှင့် နိုင်ငံခြား စီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဦးစီးဌာနတို့ကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဌာန အောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သဖြင့် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် ဦးစီးဌာန/ လုပ်ငန်း/ အဖွဲ့အစည်း (၁၈) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၂ဝ၁၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၉) ရက်နေ့တွင်  စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာနတို့ကို ပူးပေါင်း၍ [[စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန]]အဖြစ် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး အပါအဝင် ဦးစီးဌာန/ လုပ်ငန်း/ အဖွဲ့အစည်း စုစုပေါင်း  (၂၅) ခု ဖြင့်  ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၂ဝ၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၁) ရက်နေ့တွင် စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန အောက်တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ရုံးကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး ဝန်ကြီးဌာန အောက်တွင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သဖြင့် စီမံကိန်း၊ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးရုံး အပါအဝင် ဦးစီးဌာန/ လုပ်ငန်း/ အဖွဲ့အစည်း စုစုပေါင်း (၂၄) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၂ဝ၂၁ ခုနှစ်၊ မေလ (၃) ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]သည် စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာနကို  [[စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန]]နှင့် [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုဝန်ကြီးဌာန]]ဟူ၍ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သဖြင့် စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန အောက်တွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး အပါအဝင် ဦးစီးဌာန/ လုပ်ငန်း/ အဖွဲ့အစည်း စုစုပေါင်း (၁၈) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အမိန့်အမှတ် ၃/၂၀၂၅ ဖြင့် "ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့" အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီး စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန အစား နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးနှင့် အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဟု ဝန်ကြီးဌာန နှစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာသည်။ <ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73050|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|publisher=MOI|accessdate=2 August 2025}}</ref> == ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ == {{Incomplete list}} {| class="wikitable" !စဉ် !ပုံ !အမည် !တာဝန်သက်တမ်း !ဒုတိယဝန်ကြီး !အစိုးရ |- |၁။ |[[ဖိုင်:Silver_-_replace_this_image_male.svg|100x100px]] |ဦး[[လှထွန်း]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ - ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၂ |ဦးဝင်းသန်း |[[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်]] |- |၂။ |[[ဖိုင်:Silver_-_replace_this_image_male.svg|100x100px]] |ဦး[[ဝင်းရှိန်]] |၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs14/Mirror2012-09-08.pdf|title=ကြေးမုံသတင်းစာ ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂|publisher=Online Burma Library|accessdate=9 August 2025}}</ref> – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |ဒေါက်တာ ​မောင်​မောင်သိမ်း ဒေါက်တာလင်းအောင် | |- !- ! colspan="5" |ဝန်ကြီးဌာန ဖျက်သိမ်း (၂၀၁၆-၂၀၂၅) |- |၃။ |[[ဖိုင်:Trade_and_Development_Board_(Item_9)_(9816399094)_(cropped).jpg|128x128px]] |ဒေါက်တာ [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ - ယနေ့အထိ |ဒေါ်သန်းသန်းလင်း |[[ဦးညိုစောအစိုးရ|ဦးညိုစော]] |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable" !စဉ် ! !အမည် !တာဝန်သက်တမ်း !ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !အစိုးရ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |[[ဖိုင်:Silver_-_replace_this_image_male.svg|100x100px]] |ဦးဝင်းသန်း |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ - ၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၂<ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-07-10.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ ၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၁၂|publisher=Online Burma Library|accessdate=10 August 2025}}</ref> |ဦး[[လှထွန်း]] | rowspan="3" |[[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်]] | |- |၂။ |[[ဖိုင်:Silver_-_replace_this_image_male.svg|100x100px]] |ဦး[[ဝင်းရှိန်]] |၉ ဇူလိုင် ၂၀၁၂<ref name=":0" /> - ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၂ |ဦး[[လှထွန်း]] | |- |၃။ |[[ဖိုင်:Silver_-_replace_this_image_male.svg|100x100px]] |ဒေါက်တာ ​မောင်​မောင်သိမ်း ဒေါက်တာလင်းအောင် |၂၉ ဩဂုတ် ၂၀၁၂<ref>{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs14/MA2012-08-30.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ ၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅|publisher=Online Burma Library|accessdate=12 August 2025}}</ref> - ၃၀ မတ် ၂၀၁၆? |ဦးလှထွန်း ဦးဝင်းရှိန် | |- ! ! ! colspan="5" |ဝန်ကြီးဌာန ဖျက်သိမ်း (၂၀၁၆-၂၀၂၅) |- |၄။ |[[ဖိုင်:Gray - replace this image female.svg|100x100px]] |ဒေါ်သန်းသန်းလင်း |၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅ - ယနေ့အထိ |ဒေါက်တာ ကံဇော် |[[ဦးညိုစောအစိုးရ|ဦးညိုစော]] |<ref>{{Cite web|url=https://www.myawady.net.mm/node/73255|title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|publisher=Myawaddy Webportal|accessdate=12 August 2025}}</ref> |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]] c5pjf3cq4qycc99i718s37rk5iptyjr 0 58218 1057215 1046216 2026-10-11T05:39:59Z Salai Rungtoi 22844 /* ဦးကံမြင့်သန်းကောင်စီ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) */ 1057215 wikitext text/x-wiki {{Infobox Government agency |agency_name = နေပြည်တော်ကောင်စီ | nativename =Nay Pyi Taw Council | nativename_a = | nativename_r = |seal = |seal_width = |seal_caption = |formed = <!--{{start date and years ago|}}--> |preceding1 = |agency_type = ကောင်စီ |jurisdiction = [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]] |headquarters = [[နေပြည်တော်]] |coordinates = |employees = |budget = |chief1_name = [[ကံမြင့်သန်း|ကံမြင့်သန်း]] |chief1_position = ဥက္ကဋ္ဌ |parent_agency = [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]] |child1_agency = |child2_agency = |child3_agency = |child4_agency = |website ={{url|https://nptdc.gov.mm/}} }} '''နေပြည်တော်ကောင်စီ''' ({{lang-en|Nay Pyi Taw Council}}) သည် [[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၁၀ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင်ရှိသည့် [[နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]ကို စီမံအုပ်ချုပ်သည့် အစိုးရအဖွဲ့ ဖြစ်သည်။<ref name="com">{{cite web|url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf|title=Constitution of the Republic of the Union of Myanmar|date=September 2008|work=Ministry of Information|accessdate=27 June 2015}}</ref> == ဖွဲ့စည်းပုံ == နေပြည်တော်ကောင်စီကို နိုင်ငံတော်သမ္မတက အနည်းဆုံး အဖွဲ့ဝင် ၅ ဦးမှ အများဆုံး ၁၀ ဦးအထိဖြင့် ဖွဲ့စည်းရပြီး အဆိုပါအဖွဲ့တွင် အရပ်သားနှင့် တပ်မတော်ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်ပါသည်။ ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌသည် နေပြည်တော်၏ [[မြို့တော်ဝန်]]ဖြစ်ကာ နိုင်ငံတော်သမ္မတထံ တိုက်ရိုက်အစီရင်ခံရသည့် တာဝန်ရှိသူဖြစ်ပါသည်။ ထို့အပြင် နေပြည်တော် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန၏ အကြီးအမှူးသည် ရာထူးအလျောက် ကောင်စီ၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူရပြီး ယင်းကောင်စီသည် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန၊ [[အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန|အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန]]နှင့် ချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်သည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်ပါသည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၄) ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် (၁၀/၂၀၂၆) ဖြင့် ကောင်စီဝင်တစ်ဦးအား နေပြည်တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒုတိယမြို့တော်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်နိုင်သည်ဟု နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ == ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌများ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန်သက်တမ်း !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !! သမ္မတ |- | ၁။ || '''[[သိန်းညွန့် (ဝန်ကြီး)|ဦးသိန်းညွန့်]]''' || ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} || ဦးသိန်းစိန် |- | colspan="5" style="background:#f9f9f9;" | မှတ်ချက် - ဦးသိန်းညွန့်သည် သမ္မတရုံးဝန်ကြီးအဖြစ်ပါ ပူးတွဲထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ |- | ၂။ || '''ဒေါက်တာမျိုးအောင်<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော် ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဒေါက်တာ မျိုးအောင်ကို ခန့်အပ် တာဝန်ပေး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%ba-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ae-%e1%80%a5%e1%80%80%e1%80%b9%e1%80%80%e1%80%8b/ |access-date=2026-03-05 |language=en-US |archive-date=8 October 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241008151312/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA-%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%85%E1%80%AE-%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B/ |url-status=dead }}</ref>''' || ၁ ဧပြီ ၂၀၁၆ – ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ || {{age in years and days|2016|4|1|2021|2|1}} || ဦးထင်ကျော်<br />ဦးဝင်းမြင့် |- | ၃။ || '''ဒေါက်တာမောင်မောင်နိုင်<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/announcements/11284 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm}}</ref>''' || ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ – ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ || {{age in years and days|2021|2|2|2022|8|19}} || - |- | ၄။ || '''[[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]]''' || ၁၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၂ – ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ || {{age in years and days|2022|8|19|2023|8|3}} || - |- | ၅။ || '''[[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]]<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cpdmypd28epo|title=နေပြည်တော်စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး အပါအဝင်တိုင်းမှူးတွေ အပြောင်းအလဲဖြစ်|work=|access-date=၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၅|date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၃}}</ref>'''<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/42361 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>|| ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၃ – ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || {{age in years and days|2023|8|3|2026|4|10}}<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/42351|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်အမှတ်၊ ၆၇ / ၂၀၂၃ ၁၃၈၅ ခုနှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂ ရက် (၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၃ ရက်) နေပြည်တော်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|work=MOI Myanmar|access-date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃|date=၃ ဩဂုတ်၂၀၂၃}}</ref> || - |- | ၆။ || '''[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]''' || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ – လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} || ဦးမင်းအောင်လှိုင် |} == ကောင်စီဝင်များ == === ဦးကံမြင့်သန်းကောင်စီ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) === {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" ! စဉ် !! အမည် !! ရာထူး !! စတင်ရက် !! ပြီးဆုံးရက် !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ!! သမ္မတ |- | ၁။ || '''[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]''' || ဥက္ကဋ္ဌ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}}|| rowspan="7" | [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- | ၂။ || ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး || ကောင်စီဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃။ || ဦးမင်းဦး || ကောင်စီဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄။ || ဦးခင်မောင်လတ် || ကောင်စီဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} |- | ၅။ || ဦးဝင်းမိုးခိုင် || ကောင်စီဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} |- | ၆။ || ဦးထွန်းထွန်း || ကောင်စီဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} |- | ၇။ || ဦးအောင်ဇေယျ || ကောင်စီဝင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{age in years and days|2026|4|10}} |- |၈။ |ဦးမောင်မောင်သန်း |ကောင်စီဝင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89154 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |ဦးမင်းအောင်လှိုင် |} === ဦးသိန်းညွန့်ကောင်စီ (၂၀၁၁-၂၀၁၆) === {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:center;" ! စဉ် !! အမည် !! ရာထူး !! တာဝန်သက်တမ်း !! တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုကာလ !! သမ္မတ |- | ၁။ || '''[[သိန်းညွန့် (ဝန်ကြီး)|ဦးသိန်းညွန့်]]''' || ဥက္ကဋ္ဌ || ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} || rowspan="10" | [[သိန်းစိန်|ဦးသိန်းစိန်]] |- | ၂။ || ဦးသန်းဌေး || ကောင်စီဝင် || ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} |- | ၃။ || ဦးသန်းအောင် || ကောင်စီဝင် || ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} |- | ၄။ || ဗိုလ်မှူးကြီး မြင့်အောင်သန်း || ကောင်စီဝင် || ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} |- | ၅။ || ဦးကံချွန် || ကောင်စီဝင် || ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} |- | ၆။ || ဒေါက်တာ ပိုင်စိုး || ကောင်စီဝင် || ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} |- | ၇။ || ဦးစောလှ || ကောင်စီဝင် || ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} |- | ၈။ || ဦးမြင့်ဆွေ || ကောင်စီဝင် || ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} |- | ၉။ || ဦးမြင့်ရွှေ || ကောင်စီဝင် || ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} |- | ၁၀။ || ဦးမျိုးညွန့် || ကောင်စီဝင် || ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ – ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ || {{age in years and days|2011|3|30|2016|3|30}} |} == ဖြစ်ရပ်များ == * ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၄) ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် (၁၀/၂၀၂၆) ဖြင့် နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:နေပြည်တော်]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ]] 3hmqmas2r184zhct5tekcsdf5ogn64x 0 64066 1057141 1052764 2026-10-10T15:22:40Z ~2026-54477-40 149265 /* */ ကန့်လန့်လွှဲလှိုင်း ဟုပြောင်းခဲ့သည်။ 1057141 wikitext text/x-wiki [[File:Electromagneticwave3D.gif|thumb|305px|ကြားခံဒြပ်သား မလိုဘဲ [[စွမ်းအင်]]သီးသန့် (pure energy) ၏ ပျံ့နှံ့မှု ဖြစ်သော [[ထောင်လိုက်ခါ လှိုင်း|ထောင်လိုက်ခါ]] '''လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း (လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းတို့၏ ဂယက်ထမှု ပျံ့နှံ့ဆက်)''' သဘောသရုပ်ဖော်ပုံ။ အနီမြားတို့မှာ [[လျှပ်စစ်စက်ကွင်း]]တပိုင်းချင်းပြ [[ဗှတ္တာ တိုင်းဖွယ်|ဗှတ္တာ]]များ၊ အပြာမြားတို့မှာ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]တပိုင်းချင်းပြ [[ဗှတ္တာ]]များ ဖြစ်ကာ၊ ၂မျိုး အပြန်အလှန် ထောင့်မှန်ကျလျက် ရှိ။ ''ဤပုံသာဓက၌မူ ယိမ်းလွှဲ(oscillation)လမ်းကြောင်း ငြိမ်စိမ်စွာသာ'' ရိုးရိုးစင်းစင်းပြထားခြင်း။]] '''လျှပ်စစ်သံလိုက်ဖြာထွက်ခြင်း''' ({{lang-en|'''electromagnetic radiation'''}}) သို့မဟုတ် '''လျှပ်စစ်သံလိုက်ရောင်ခြည်''' (ခေါ်) '''လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း''' ({{lang-en|'''electromagnetic wave'''}}) ဆိုသည်မှာ [[စွမ်းအင်]]သယ်ဆောင်နေသော လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းတို့၏ ဂယက်ထမှု အပြန်အလှန်သက်ရောက်ဆင့်ကဲ၍ ရွေ့လျားနေခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်မူ လျှပ်စစ်သံလိုက်ဆိုင်ရာဖြစ်စဉ်တစ်မျိုးတွင် ထုတ်လွှတ်သည့် [[ဖြာထွက်စွမ်းအင်]] ဖြစ်သည်။ မြင်ရသော [[အလင်း]]သည် လျှပ်စစ်သံလိုက်ရောင်ခြည် တစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်။ အခြား လူသိများသည့် အခြားအမျိုးအစား ဥပမာများမှာ [[ရေဒီယိုလှိုင်း]]၊ [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]နှင့် [[အိတ်စ်ရေး]]ရောင်ခြည်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ရှေးရိုးသတ်မှတ်ချက်အရဆိုလျှင် လျှပ်စစ်သံလိုက်ရောင်ခြည်တွင် ထပ်တူညီစွာ တုန်ခါမှုပြုနေပြီး အလင်းအလျင်ဖြင့် ရွေ့လျားနေသော [[လျှပ်စစ်စက်ကွင်း]]နှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]တို့ ပါဝင်သည်။ ရှေးရိုးရူပဗေဒအရ လျှပ်စစ်သံလိုက်ဖြာထွက်ခြင်းတွင် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ ပါရှိကြသည်။ ၎င်း လှိုင်းများတွင် ပြိုင်တူညီစွာဖြင့် ယိမ်းခါနေသည့် [[လျှပ်စစ်စက်ကွင်း]]နှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တို့ပါရှိပြီး [[လေဟာနယ်]]တွင် [[အလင်းအလျင်]]ဖြင့် ရွေ့လျားကြသည်။ စက်ကွင်းနှစ်ခု၏ ယိမ်းခါမှုသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ထောင့်မှန်ကျပြီး လှိုင်းရွေ့လျားသည့် လားရာဖြင့်လည်း ထောင့်မှန်ကျသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ကန့်လန့်လွှဲလှိုင်း (transverse wave) များ ဖြစ်ကြသည်။ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများအား ၎င်းတို့၏ [[ကြိမ်နှုန်း]] သို့မဟုတ် [[လှိုင်းအလျား]]အရ အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ [[ရေဒီယိုလှိုင်း]]၊ [[မိုက်ခရိုဝေ့ဗ်]]၊ [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]၊ [[အလင်း|လူ့မျက်စေ့နှင့် ခံစားသိသော အလင်း]]၊ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်|ခရမ်းလွန် ရောင်ခြည် (ultraviolet rays)]]၊ [[အိတ်စ်ရေး|အက်ခ်စ်-ရေး (X-ray)]]နှင့် [[ဂမ္မာရောင်ခြည်|ဂမ္မာ-ရေး (ဂမ္မာ ရောင်ခြည်)]] တို့ဖြစ်ကြသည်။ == ဖြစ်ပေါ်ပုံ == [[လျှပ်စစ်စက်ကွင်း]]နှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]တို့မှာ ဆက်နွယ်မှု ရှိကြောင်း [[လျှပ်စစ်သံလိုက်ဓာတ်]]ကို လေ့လာခြင်းဖြင့် သိနိုင်သည်။ အတိုးအလျော့ အပြောင်းအလဲ ရှိနေသော ၎င်းတို့ တစ်မျိုးတစ်စားက ကျန်တစ်မျိုးတစ်စားကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ထို့ကြောင့် လျှပ်ဓာတ်ဆောင် အမှုန်တစ်ခုက ကိန်းသေ[[အလျင်]]နှင့် မသွားဘဲ [[အလျင်ပြောင်းနှုန်း]] (acceleration) ဖြစ်သွားလျှင် လျှပ်စစ်စက်ကွင်းအတွင်း ဂယက်ထမှုက သံလိုက်စက်ကွင်းအတွင်း ဂယက်ထမှုနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်ချက် ကမ်းဆင့်ကာ ဂယက်ထမှု ပျံ့နှံ့သွားသည်။ ၎င်းနှင့်အတူ [[စွမ်းအင်]]လည်း သယ်ဆောင်သွားသည်။ ဤသည်မှာ [[လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း]] ဖြစ်ပေါ်မှု ဖြစ်သည်။<br> [[File:Bremsstrahlung.gif|thumb|ဥပမာအဖြစ် လျှပ်မဓာတ်ဆောင်သော အမှုန်တစ်ခုက ကိန်းသေအလျင်ဖြင့် ရွေ့နေရာမှ ရုတ်ချည်းရပ်လိုက်မှုကြောင့် [[အလျင်ပြောင်းနှုန်း]] (acceleration) ဖြစ်ပေါ်ကာ လျှပ်စစ်စက်ကွင်း ဂယက်ထမှုက လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းအဖြစ် ပျံ့နှံ့သွားပုံ]] == စမွှားထင်းမှု သဘောတရား၌ == [[လျှပ်စစ်သံလိုက် စမွှားထင်းသီအိုရီ|လျှပ်စစ်သံလိုက်အကြောင်း စမွှား(ကွမ်တမ်)သီအိုရီ]] အရ၊ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများသည် [[ဖိုတွန်|ဖှိုတွန် (photon)]] ဟူသော [[အမှုန်|စမွှားလေး]]များ ဖြစ်သည်။ သို့သော် အဆိုပါ ဖှိုတွန်တို့က လှိုင်းသဖွယ် ကွေးယိမ်းသွားခြင်းဟု အမှတ်မမှားသင့်ပါ။ လှိုင်းသဏ္ဌာန် ဖြစ်ပေါ်နေသည်မှာ လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းတို့၏ ပြင်းအားများ ပုံထွက်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့က စွမ်းအင် သယ်ဆောင်သွားပြီး ထိုစွမ်းအင်နှင့် အခြားအမှုန်တစ်ခုခုက တိုက်မိခြင်းသဖွယ်၊ စုပ်ယူခြင်းကဲ့သို့ စသည့် အဖြစ်အပျက်များတွင်မှ အမှုန်သဘောပြသည်ဟု ယူဆတွက်ချက်ကာ ဖှိုတွန်ကို စဉ်းစားကြရခြင်း ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:လျှပ်စစ်သံလိုက် ရောင်စဉ်ပျံ့နှံ့ခြင်း]] i3xv1waemulhogu0audsdpncrpfs1nk 0 85197 1057137 1047690 2026-10-10T13:11:43Z ~2026-54331-35 149257 1057137 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဗီယက် သို့ ကင့်လူမျိုး | native_name = người Việt / người Kinh | native_name_lang = vi | image = Áo dài.jpg | image_caption = ရိုးရာအာယိုင်း (Áo dài) ဝတ်ဆင်ထားသော ဗီယက်အမျိုးသမီး | population = ခန့်မှန်းခြေ [[၈၉ သန်း]]ကျော် | region1 = {{flag|Vietnam}} | pop1 = 82,085,826 <small>(၂၀၁၉ သန်းခေါင်စာရင်း)</small> | ref1 = <ref name="Census2019">{{cite book |author=[[General Statistics Office of Vietnam]] |year=2019 |title=Kết quả Toàn bộ Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 |publisher=Statistical Publishing House |isbn=978-604-75-1532-5}}</ref> | region2 = {{flag|United States}} | pop2 = 2,347,344 <small>(၂၀၂၃)</small> | ref2 = <ref name="AsianPop">{{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSDT1Y2023.B02018?q=B02018 |title=Asian Alone or in Combination With One or More Other Races |publisher=[[United States Census Bureau]] |access-date=2024-07-28}}</ref> | region3 = {{flag|Cambodia}} | pop3 = 400,000 – 1,000,000 | ref3 = <ref name="cambodia">{{Cite news |date=2018-03-28 |title=A People in Limbo, Many Living Entirely on the Water |work=[[The New York Times]]}}</ref> | region4 = {{flag|Japan}} | pop4 = 634,361 <small>(၂၀၂၄)</small> | ref4 = <ref>{{Cite web|date=2024-10-18 |title=Number of Foreign Residents as of June 2024 |publisher=Immigration Services Agency (Japan)}}</ref> | region5 = {{flag|Australia}} | pop5 = 334,781 <small>(၂၀၂၁)</small> | ref5 = <ref>{{cite web |title=2021 Census Community Profiles |publisher=Australian Bureau of Statistics}}</ref> | languages = [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]] | religions = [[မဟာယာန]] [[ဗុဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ကက်သလစ်ဘာသာ]] လူနည်းစု | related = အခြားသော ဗီယက်-မြေပြန့် လူမျိုးစုများ (Gia Rai, Muong, Chứt, Thổ စသည်တို့) }} '''ဗီယက်နမ်လူမျိုး''' (ဗီယက်နမ်: người Việt သို့မဟုတ် người Kinh) သည် ခေတ်သစ် မြောက်ပိုင်းဗီယက်နမ်ဒေသနှင့် [[အာရုံမြစ်]] (Red River Delta) ဝှမ်းဒေသတို့မှ ဆင်းသက်လာကြသော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား]] မိသားစုဝင် လူမျိုးတစ်စု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၏ လူဦးရေအများဆုံး အဓိက တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအတွင်း အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့် ကွဲပြားစေရန်အတွက် တရားဝင်အားဖြင့် '''ကင်းလူမျိုး''' (Kinh) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ရှေးဟောင်းဗီယက်နမ်လူမျိုးများအတွက် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းဝင်အမည်မှာ '''လပ်ခ်''' (Lạc / 雒) ဟု ဖြစ်သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ နောက်ခံ == ပထဝီအနေအထားအရ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် တည်ရှိသော်လည်း သမိုင်းကြောင်းအရ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှည်လျားသော ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်မှုများကြောင့် ဗီယက်နမ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အရှေ့အာရှယဉ်ကျေးမှု နယ်ပယ် (East Asian cultural sphere) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှု ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ]]၊ [[တာအိုဝါဒ]]နှင့် တရုတ်စာပေ အရေးအသားစနစ် (Chữ Hán) တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ "ဗီယက်" (Việt / 越) ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဗီယက်နမ်တစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ယွဲ့ (Yue) လူမျိုးစုများမှ ဆင်းသက်လာသည့် အမည်ဖြစ်ပြီး၊ "နမ်" (Nam / 南) မှာ "တောင်ဘက်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် "တောင်ဘက်ရှိ ဗီယက်လူမျိုးများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပေသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇ == ဗီယက်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် ဩစတြိုအေးရှားတစ် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိကြပြီး၊ အချို့သော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]၊ [[တရုတ်တောင်အလယ်ပိုင်း|တရုတ်တောင်ပိုင်း]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်း]] လူမျိုးဗီဇများနှင့်လည်း ပေါင်းစပ်မှု ရှိကြသည်။မျိုးရိုးဗီဇ စမ်းသပ်မှုများအရ ဗီယက်လူမျိုးများတွင် O1-M119၊ O2-M122၊ O-M95 တို့ကဲ့သို့သော အမျိုးသားမျိုးရိုး haplogroup များတွေ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် တရုတ်တောင်ပိုင်းနှင့်အရှေ့တောင်အာရှဒေသများတွင် တွေ့ရသည့် ဗီဇများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗီယက် လူမျိုးသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအချိန်ကတည်းက လူမျိုးဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်မှုများအလွန်များသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သုတေသနများ၌ ဖော်ပြထားသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == Kinh လူမျိုးသည် သမိုင်းအရ မြစ်နီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့သော [[ဗီယက်မဉ်းချင်းမီးယားအုပ်စု|ဗီယက်မဉ်း]] (Viet-Muong) အုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂေါင်းဘုရင်မင်းဆက်များကာလမှစ၍ Kinh လူမျိုးသည် [[ဒေါင်းဘုရင်မင်းဆက်]]၊ [[Ngô]], [[Đinh]], [[Lý]], [[Trần]] မင်းဆက်များအတွင်း အဓိကလူမျိုးအဖြစ် တည်ဆောက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်အတွင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် စာပေ၊ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါင်းတို့ကို စွမ်းစွမ်းတမန် သက်ရောက်ခံခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် Kinh လူမျိုးသည် အချိန်အဆက်ဆက်တိုင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်၍ လွတ်လပ်ရေး ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ၁၅ ရာစုအတွင်းမှစ၍ လွတ်လပ်သော ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယနေ့အခါ Kinh လူမျိုးသည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ လူဦးရေ၏ အများစု ဖြစ်ပြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အဓိက အခန်းကဏ္ဍ ထမ်းဆောင်နေသည်။ == ကိုးကား == i5qz4fyufb56jtnj6ep73nupd8w3zm7 1057138 1057137 2026-10-10T13:13:44Z ~2026-54331-35 149257 /* */ 1057138 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ဗီယက် သို့ ကင့်လူမျိုး | native_name = người Việt / người Kinh | native_name_lang = vi | image = Áo dài.jpg | image_caption = ရိုးရာအာယိုင်း (Áo dài) ဝတ်ဆင်ထားသော ဗီယက်အမျိုးသမီး | population = ခန့်မှန်းခြေ [[၈၉ သန်း]]ကျော် | region1 = {{flag|Vietnam}} | pop1 = 82,085,826 <small>(၂၀၁၉ သန်းခေါင်စာရင်း)</small> | ref1 = <ref name="Census2019">{{cite book |author=[[General Statistics Office of Vietnam]] |year=2019 |title=Kết quả Toàn bộ Tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 |publisher=Statistical Publishing House |isbn=978-604-75-1532-5}}</ref> | region2 = {{flag|United States}} | pop2 = 2,347,344 <small>(၂၀၂၃)</small> | ref2 = <ref name="AsianPop">{{cite web |url=https://data.census.gov/table/ACSDT1Y2023.B02018?q=B02018 |title=Asian Alone or in Combination With One or More Other Races |publisher=[[United States Census Bureau]] |access-date=2024-07-28}}</ref> | region3 = {{flag|Cambodia}} | pop3 = 400,000 – 1,000,000 | ref3 = <ref name="cambodia">{{Cite news |date=2018-03-28 |title=A People in Limbo, Many Living Entirely on the Water |work=[[The New York Times]]}}</ref> | region4 = {{flag|Japan}} | pop4 = 634,361 <small>(၂၀၂၄)</small> | ref4 = <ref>{{Cite web|date=2024-10-18 |title=Number of Foreign Residents as of June 2024 |publisher=Immigration Services Agency (Japan)}}</ref> | region5 = {{flag|Australia}} | pop5 = 334,781 <small>(၂၀၂၁)</small> | ref5 = <ref>{{cite web |title=2021 Census Community Profiles |publisher=Australian Bureau of Statistics}}</ref> | languages = [[ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား]] | religions = [[မဟာယာန]] [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုနှင့် [[ကတ်သလစ်]] လူနည်းစု | related = အခြားသော ဗီယက်-မြေပြန့် လူမျိုးစုများ (Gia Rai, Muong, Chứt, Thổ စသည်တို့) }} '''ဗီယက်နမ်လူမျိုး''' (ဗီယက်နမ်: người Việt သို့မဟုတ် người Kinh) သည် ခေတ်သစ် မြောက်ပိုင်းဗီယက်နမ်ဒေသနှင့် [[အာရုံမြစ်]] (Red River Delta) ဝှမ်းဒေသတို့မှ ဆင်းသက်လာကြသော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား]] မိသားစုဝင် လူမျိုးတစ်စု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]]၏ လူဦးရေအများဆုံး အဓိက တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော် ရှိသည်။ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအတွင်း အခြားသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့် ကွဲပြားစေရန်အတွက် တရားဝင်အားဖြင့် '''ကင်းလူမျိုး''' (Kinh) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ရှေးဟောင်းဗီယက်နမ်လူမျိုးများအတွက် အစောဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော သမိုင်းဝင်အမည်မှာ '''လပ်ခ်''' (Lạc / 雒) ဟု ဖြစ်သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ နောက်ခံ == ပထဝီအနေအထားအရ အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် တည်ရှိသော်လည်း သမိုင်းကြောင်းအရ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှည်လျားသော ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်မှုများကြောင့် ဗီယက်နမ်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အရှေ့အာရှယဉ်ကျေးမှု နယ်ပယ် (East Asian cultural sphere) နှင့် ပိုမိုနီးစပ်မှု ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ]]၊ [[တာအိုဝါဒ]]နှင့် တရုတ်စာပေ အရေးအသားစနစ် (Chữ Hán) တို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ရရှိခဲ့သည်။ "ဗီယက်" (Việt / 越) ဆိုသည်မှာ ရှေးခေတ် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဗီယက်နမ်တစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသော ယွဲ့ (Yue) လူမျိုးစုများမှ ဆင်းသက်လာသည့် အမည်ဖြစ်ပြီး၊ "နမ်" (Nam / 南) မှာ "တောင်ဘက်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် "တောင်ဘက်ရှိ ဗီယက်လူမျိုးများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပေသည်။ == မျိုးရိုးဗီဇ == ဗီယက်လူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် ဩစတြိုအေးရှားတစ် မျိုးရိုးဗီဇနှင့် ဆက်စပ်မှု ရှိကြပြီး၊ အချို့သော [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]]၊ [[တရုတ်တောင်အလယ်ပိုင်း|တရုတ်တောင်ပိုင်း]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်း]] လူမျိုးဗီဇများနှင့်လည်း ပေါင်းစပ်မှု ရှိကြသည်။မျိုးရိုးဗီဇ စမ်းသပ်မှုများအရ ဗီယက်လူမျိုးများတွင် O1-M119၊ O2-M122၊ O-M95 တို့ကဲ့သို့သော အမျိုးသားမျိုးရိုး haplogroup များတွေ့ရပြီး၊ ၎င်းတို့သည် တရုတ်တောင်ပိုင်းနှင့်အရှေ့တောင်အာရှဒေသများတွင် တွေ့ရသည့် ဗီဇများဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗီယက် လူမျိုးသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ရှေးအချိန်ကတည်းက လူမျိုးဆိုင်ရာ ပေါင်းစပ်မှုများအလွန်များသော အုပ်စုတစ်ခုဖြစ်သည်ဟု သုတေသနများ၌ ဖော်ပြထားသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == Kinh လူမျိုးသည် သမိုင်းအရ မြစ်နီမြစ်ဝှမ်း ဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့သော [[ဗီယက်မဉ်းချင်းမီးယားအုပ်စု|ဗီယက်မဉ်း]] (Viet-Muong) အုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဂေါင်းဘုရင်မင်းဆက်များကာလမှစ၍ Kinh လူမျိုးသည် [[ဒေါင်းဘုရင်မင်းဆက်]]၊ [[Ngô]], [[Đinh]], [[Lý]], [[Trần]] မင်းဆက်များအတွင်း အဓိကလူမျိုးအဖြစ် တည်ဆောက်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်အတွင်း [[တရုတ်နိုင်ငံ]]၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် စာပေ၊ အုပ်ချုပ်မှုစနစ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအပေါင်းတို့ကို စွမ်းစွမ်းတမန် သက်ရောက်ခံခဲ့ရသည်။ သို့ရာတွင် Kinh လူမျိုးသည် အချိန်အဆက်ဆက်တိုင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင်၍ လွတ်လပ်ရေး ရယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ၁၅ ရာစုအတွင်းမှစ၍ လွတ်လပ်သော ဗီယက်နမ်နိုင်ငံကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယနေ့အခါ Kinh လူမျိုးသည် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ လူဦးရေ၏ အများစု ဖြစ်ပြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အဓိက အခန်းကဏ္ဍ ထမ်းဆောင်နေသည်။ == ကိုးကား == 63qyt0tsw9nx20eeiayqn71mpn2iat0 0 88415 1057198 1056860 2026-10-11T04:49:09Z Ninjastrikers 22896 [[Special:Contributions/~2026-54419-37|~2026-54419-37]] ([[User talk:~2026-54419-37|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:ကောင်းခန့်ကျော်|ကောင်းခန့်ကျော်]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 808263 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ကရင်နီ ကယး လီူး |altname=ကယား |nativename=Karenni |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |ethnicity=[[ကယားလူမျိုး]] |speakers={{sigfig|187,000|2}} |date=၂၀၀၀–၂၀၀၇ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=[[ကရင်ဘာသာစကားများ]] |fam3=Sgaw–Bghai |script=[[ကယားလီအက္ခရာ]] (eky,kyu)<br>[[လက်တင်အက္ခရာ]] (kyu,kxf)<br>[[မြန်မာအက္ခရာ]] (kyu,kxf)<br>unwritten (kvy) | minority = {{flag|Thailand}}<br />{{flag|Myanmar}} | lc1 = eky |ld1=အရှေ့ကယား | lc2 = kyu |ld2=အနောက်ကယား | lc3 = kvy |ld3=ယင်းတလဲ | lc4 = kxf |ld4=မနူမနော (မနု၊ ကော်ယော်) |glotto=kaya1317 |glottoname=ကယား |glotto2=yint1235 |glottoname2=ယင်းတလဲကရင် |glotto3=manu1255 |glottoname3=မနုမနောကရင် }} '''ကရင်နီဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် '''ကယားဘာသာစကား''' ([[ကယားလူမျိုး|ကယား]]: ကယး လီူး ꤊꤢꤛꤢ꤭ ꤜꤟꤤ꤬) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ကယားလူမျိုး]] (ကရင်နီလူမျိုး) ငါးသိန်းကျော် (၅၀၀,၀၀၀ ကျော်) ပြောဆို အသုံးပြုကြသော [[ကရင်ဘာသာစကား]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ''ကယား'' ဟူသော ဝေါဟာရသည် အခြားကရင်များမှ ခွဲခြားခေါ်ဆိုရန်အတွက် ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Christopher Beckwith, International Association for Tibetan Studies, 2002. ''Medieval Tibeto-Burman languages'', p. 108.</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် အရှေ့ကယားဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၂၆၀,၀၀၀ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၁၀၀,၀၀၀ တို့က ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် အနောက်ကယားဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၂၁၀,၀၀၀ ခန့်က ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ယင်းနှစ်ခုသည် ကွဲပြားသော ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ကယား၏ ဒေသိယစကားများမှာ ယင်းတလဲ နှင့် မနုမနော တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==ပျံ့နှံ့မှုနှင့် မူကွဲများ== '''အရှေ့ကယားဘာသာစကား''' ကို * ကယားပြည်နယ်၊ ရှားတောမြို့နယ် (သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း) *ရှမ်းပြည်နယ်၊ လင်းခေးခရိုင် တို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="e18"/> အရှေ့ကယား ဒေသိယစကားများမှာ အထက်အရှေ့ကယားနှင့် အောက်အရှေ့ကယား တို့ဖြစ်ပြီး အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်သည်။ အရှေ့ကယားသည် အနောက်ကယားဘာသာစကားကို နားလည်နိုင်ရန် အခက်အခဲရှိသည်။ '''အနောက်ကယားဘာသာစကား''' ကို [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]]အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]တွင်လည်း ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e18"/> *မြောက်ပိုင်းဒေသိယစကား: [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (လွိုင်ကော်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း) *တောင်ပိုင်းဒေသိယစကား: [[ဖရူးဆိုးမြို့နယ်]]နှင့် [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်]]များ (လွိုင်ကော်၏ တောင်ဘက်ပိုင်း) အနောက်ကယား ဒေသိယစကားများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ပျံ့နှံ့လာသော အလယ်ကရင် မူကွဲများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ<ref name="e18"/> *အနောက်ကယား မြောက်ပိုင်းစကား *အနောက်ကယား တောင်ပိုင်းစကား *ဒေါတမ *ဒေါညေခု *စလောင်း *ချိကယ် *ဝမ်ချယ် အနောက်ကယား၏ မူကွဲတစ်ခုဖြစ်သော '''ယင်းတလဲဘာသာစကား''' ကို ကယားပြည်နယ်၊ [[ဘော်လခဲခရိုင်]]၊ [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]ရှိ ကျေးရွာ သုံးရွာတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e18"/> ယင်းတလဲဒေသိယစကားများမှာ ဘောလခဲနှင့် ဝမ်အောင်း တို့ ဖြစ်သည်။ '''ကော်ယော်ဘာသာစကား''' သည် အနောက်ကယားဘာသာစကားနှင့် ဆင်တူပြီး ကယားပြည်နယ် [[ဘော်လခဲမြို့နယ်]]နှင့် [[ဖရူးဆိုးမြို့နယ်]] နယ်နိမိတ်များရှိ ကျေးရွာ ၂၃ ရွာတွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ ကော်ယော် ဒေသိယစကားများမှာ တော်ခူ နှင့် ဒိုလိုဆို တို့ဖြစ်ကြပြီး အပြန်အလှန် နားလည်ရန် ခက်ခဲသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} *Kirkland, Cortney, and Erin Dawkins. 2007. [http://li.payap.ac.th/images/stories/survey/A%20Sociolinguistic%20Survey%20of%20Eastern%20Kayah%20Li%20in%20Thailand.pdf ''A Sociolinguistic survey of Eastern Kayah Li in Thailand''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200718042423/https://li.payap.ac.th/images/stories/survey/A%20Sociolinguistic%20Survey%20of%20Eastern%20Kayah%20Li%20in%20Thailand.pdf |date=18 July 2020 }}. Chiang Mai: Payap University. == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Cite web | title = E-books for children with narration in Karenni | work = Unite for Literacy library | accessdate = 2014-06-21 | url = http://www.uniteforliteracy.com/ }} * [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\stb\krn&limit=-1 Eastern Kayah Li basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database] {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] c068vjm9qflgxru5qiuletzxursag9c 1057201 1057198 2026-10-11T04:55:11Z Ninjastrikers 22896 1057201 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ကရင်နီ |altname=ကယား |nativename = {{script|Kali|ꤊꤢꤛꤢ꤭ ꤜꤟꤤ꤬}} |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |ethnicity=[[ကယားလူမျိုး]] |speakers={{sigfig|187,000|2}} |date=၂၀၀၀–၂၀၀၇ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=[[ကရင်ဘာသာစကားများ]] |fam3=Sgaw–Bghai |script=[[ကယားလီအက္ခရာ]] (eky,kyu)<br>[[လက်တင်အက္ခရာ]] (kyu,kxf)<br>[[မြန်မာအက္ခရာ]] (kyu,kxf)<br>unwritten (kvy) | minority = {{flag|Thailand}}<br />{{flag|Myanmar}} | lc1 = eky |ld1=အရှေ့ကယား | lc2 = kyu |ld2=အနောက်ကယား | lc3 = kvy |ld3=ယင်းတလဲ | lc4 = kxf |ld4=မနူမနော (မနု၊ ကော်ယော်) |glotto=kaya1317 |glottoname=ကယား |glotto2=yint1235 |glottoname2=ယင်းတလဲကရင် |glotto3=manu1255 |glottoname3=မနုမနောကရင် }} '''ကရင်နီဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် '''ကယားဘာသာစကား''' ([[ကယားလူမျိုး|ကယား]]: {{script|Kali|ꤊꤢꤛꤢ꤭ ꤜꤟꤤ꤬}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]ရှိ [[ကယားလူမျိုး]] (ကရင်နီလူမျိုး) ငါးသိန်းကျော် (၅၀၀,၀၀၀ ကျော်) ပြောဆို အသုံးပြုကြသော [[ကရင်ဘာသာစကား]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ''ကယား'' ဟူသော ဝေါဟာရသည် အခြားကရင်များမှ ခွဲခြားခေါ်ဆိုရန်အတွက် ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Christopher Beckwith, International Association for Tibetan Studies, 2002. ''Medieval Tibeto-Burman languages'', p. 108.</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် အရှေ့ကယားဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၂၆၀,၀၀၀ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၁၀၀,၀၀၀ တို့က ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် အနောက်ကယားဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၂၁၀,၀၀၀ ခန့်က ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ ယင်းနှစ်ခုသည် ကွဲပြားသော ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည်။ အနောက်ကယား၏ ဒေသိယစကားများမှာ ယင်းတလဲ နှင့် မနုမနော တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ==ပျံ့နှံ့မှုနှင့် မူကွဲများ== '''အရှေ့ကယားဘာသာစကား''' ကို * ကယားပြည်နယ်၊ ရှားတောမြို့နယ် (သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း) *ရှမ်းပြည်နယ်၊ လင်းခေးခရိုင် တို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။<ref name="e18"/> အရှေ့ကယား ဒေသိယစကားများမှာ အထက်အရှေ့ကယားနှင့် အောက်အရှေ့ကယား တို့ဖြစ်ပြီး အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်သည်။ အရှေ့ကယားသည် အနောက်ကယားဘာသာစကားကို နားလည်နိုင်ရန် အခက်အခဲရှိသည်။ '''အနောက်ကယားဘာသာစကား''' ကို [[ကယားပြည်နယ်]]နှင့် [[သံလွင်မြစ်]]အရှေ့ပိုင်းရှိ [[ကရင်ပြည်နယ်]]တို့တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]တွင်လည်း ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e18"/> *မြောက်ပိုင်းဒေသိယစကား: [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (လွိုင်ကော်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း) *တောင်ပိုင်းဒေသိယစကား: [[ဖရူးဆိုးမြို့နယ်]]နှင့် [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်]]များ (လွိုင်ကော်၏ တောင်ဘက်ပိုင်း) အနောက်ကယား ဒေသိယစကားများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ပျံ့နှံ့လာသော အလယ်ကရင် မူကွဲများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့မှာ<ref name="e18"/> *အနောက်ကယား မြောက်ပိုင်းစကား *အနောက်ကယား တောင်ပိုင်းစကား *ဒေါတမ *ဒေါညေခု *စလောင်း *ချိကယ် *ဝမ်ချယ် အနောက်ကယား၏ မူကွဲတစ်ခုဖြစ်သော '''ယင်းတလဲဘာသာစကား''' ကို ကယားပြည်နယ်၊ [[ဘော်လခဲခရိုင်]]၊ [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]ရှိ ကျေးရွာ သုံးရွာတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်။<ref name="e18"/> ယင်းတလဲဒေသိယစကားများမှာ ဘောလခဲနှင့် ဝမ်အောင်း တို့ ဖြစ်သည်။ '''ကော်ယော်ဘာသာစကား''' သည် အနောက်ကယားဘာသာစကားနှင့် ဆင်တူပြီး ကယားပြည်နယ် [[ဘော်လခဲမြို့နယ်]]နှင့် [[ဖရူးဆိုးမြို့နယ်]] နယ်နိမိတ်များရှိ ကျေးရွာ ၂၃ ရွာတွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ ကော်ယော် ဒေသိယစကားများမှာ တော်ခူ နှင့် ဒိုလိုဆို တို့ဖြစ်ကြပြီး အပြန်အလှန် နားလည်ရန် ခက်ခဲသည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} *Kirkland, Cortney, and Erin Dawkins. 2007. [http://li.payap.ac.th/images/stories/survey/A%20Sociolinguistic%20Survey%20of%20Eastern%20Kayah%20Li%20in%20Thailand.pdf ''A Sociolinguistic survey of Eastern Kayah Li in Thailand''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200718042423/https://li.payap.ac.th/images/stories/survey/A%20Sociolinguistic%20Survey%20of%20Eastern%20Kayah%20Li%20in%20Thailand.pdf |date=18 July 2020 }}. Chiang Mai: Payap University. == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Cite web | title = E-books for children with narration in Karenni | work = Unite for Literacy library | accessdate = 2014-06-21 | url = http://www.uniteforliteracy.com/ }} * [http://starling.rinet.ru/cgi-bin/response.cgi?root=new100&morpho=0&basename=new100\stb\krn&limit=-1 Eastern Kayah Li basic lexicon at the Global Lexicostatistical Database] {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] jf8b0cd1cphilkmj6byk7bnzgudbqqv 0 89306 1057195 1056864 2026-10-11T04:46:00Z Ninjastrikers 22896 Restored revision 1031324 by [[Special:Contributions/Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ([[User talk:Ninjastrikers|talk]]) (TwinkleGlobal) 1057195 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ပဒေါင် |nativename=ကယန်း |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region= |ethnicity=[[ကယန်းလူမျိုး]] |speakers={{sigfig|၁၃၃,၁၈၀|2}} |date=၂၀၀၅ |ref=e18 |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[ကရင်ဘာသာစကားများ]] |fam4=Sgaw–Bghai |fam5=Bghai |iso3=pdu |glotto=kaya1315 |glottorefname=Kayan }} '''ကယန်း''' သို့မဟုတ် '''ကယန်း ပဒေါင်''' သို့မဟုတ် '''ကယန်းဘာသာစကား''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်ဘာသာစကား]]တစ်ခု ဖြစ်ပြီး [[ကယန်းလူမျိုး]]များက ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ ==ပျံ့နှံ့မှု== *[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]၊ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း *ကယားပြည်နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်း *[[သံတောင်မြို့]]၊ ကရင်ပြည်နယ် *[[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]]၊ နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ *''ကယန်းလဝီ စကား'': ကယားပြည်နယ် [[ဒီမောဆိုးမြို့နယ်]] အနောက်မြောက်ပိုင်း၊ နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် ဖယ်ခုံမြို့နယ် တောင်ပိုင်း *''ကယန်းကငံ စကား'': ကယားပြည်နယ် ဒီမောဆိုးမြို့နယ် အနောက်မြောက်ပိုင်း ==Internal classification== ကယန်းဘာသာစကားကို ကယားပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းနှင့် ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ Shintani (၂၀၁၆) အရ မျိုးကွဲ လေးခု ရှိပြီး<ref>Shintani Tadahiko. 2016. ''The Nangki language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 109. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> ယင်းတို့မှာ<ref name="Kadaw">Shintani Tadahiko. 2015. ''The Kadaw language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 106. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> *'''ကငံ''' ("lowland dwellers") *'''ကာကောင်း''' ("highland dwellers") *'''လဝီ''' ("South") *'''လထာ''' ("North") တို့ ဖြစ်ကြသည်။ '''ကငံ''' သည် ကယန်းဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကာကောင်း အုပ်စုခွဲတွင် ပါဝင်သည်။ ယင်းကို ကျေးရွာတစ်ရွာတည်းတွင်သာ ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်။ '''ဖယ်ခုံကယန်း''' ကို Manson (၂၀၁၀) တွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ '''ဒီမောဆိုးကယန်း''' သည် ကယားပြည်နယ်၊ ဒီမောဆိုးမြို့နယ်ရှိ ဝါဘန်းပလို့ကျေးရွာတွင် ပြောဆိုကြသည့် ကယန်းနှင့် ဆင်တူသော မူကွဲတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း Lew (၂၀၁၈) တွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>Lew, Sigrid (2018). ''Preliminary phonology of Dimawso Kayan, Myanmar''. Paper presented at the 28th Annual Meeting of the Southeast Asian Linguistics Society, held May 17-19, 2018 in Kaohsiung, Taiwan.</ref> ''Ethnologue'' တွင် ပဒေါင် (ကယန်း) ဒေသိယစကားများကို အောက်ပါအတိုင်း စာရင်းပြုစုထားသည်။ *Standard Pekon (prestige dialect) *Kayan Lahwi *Kayan Kangan (Yeinbaw, Yinbaw) ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] {{SinoTibetan-lang-stub}} 64rpz5b4yvcse7g71yor42wz54xoaig 0 90375 1057196 1056869 2026-10-11T04:48:27Z Ninjastrikers 22896 [[Special:Contributions/~2026-54419-37|~2026-54419-37]] ([[User talk:~2026-54419-37|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 650741 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=လထာ |nativename= |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region= [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း |ethnicity=[[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]] |speakers=၁၃,၅၀၀ |date=၂၀၁၀ |ref=<ref>{{e18|kxk|Zayein}}</ref> |familycolor=တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[ကရင်ဘာသာစကားများ]] |fam4=Sgaw–Bghai |fam5=Bghai |script= [[မြန်မာစာ အရေးအသား]] |lc2=kvt|ld2=Lahta |lc1=kxk|ld1=Zayein |glotto=zaye1235 |glottorefname=Zayein Karen }} '''လထာဘာသာစကား''' သို့မဟုတ် '''ဇေယိမ်းဘာသာစကား'''<ref>Hammarström (2015) Ethnologue 16/17/18th editions: a comprehensive review: online appendices</ref> သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော [[ကရင်ဘာသာစကား]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ==ပျံ့နှံ့မှု== '''လထာဘာသာစကား''' ကို အောက်ပါဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသည်။ *[[ရှမ်းပြည်နယ်]]: [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]<ref>Shintani Tadahiko. 2014. ''The Zayein language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 102. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA).</ref> နှင့် [[ပင်လောင်းမြို့နယ်]] *[[နေပြည်တော်ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ]]: [[ပျဉ်းမနားမြို့နယ်]] '''ဇေယိမ်းဘာသာစကား''' ကို ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရှိ မိုးဗြဲမြို့နှင့် [[ဖယ်ခုံမြို့]]များတွင် ပြောဆိုကြသည်။ ဇေယိမ်းသည် လထာဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကား ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} *Ywar, Naw Hsa Eh. 2013. ''[http://inter.payap.ac.th/wp-content/uploads/linguistics_students/Hsa_Eh_Ywar_Thesis.pdf A Grammar of Kayan Lahta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612164218/https://inter.payap.ac.th/wp-content/uploads/linguistics_students/Hsa_Eh_Ywar_Thesis.pdf |date=12 June 2018 }}''. Master’s thesis, Payap University. *Shintani Tadahiko. 2014. ''The Zayein language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 102. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA). {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] {{SinoTibetan-lang-stub}} ez6bcou0u3t9oakhey8wvaxjagwwxyt 0 90378 1057197 1056865 2026-10-11T04:48:39Z Ninjastrikers 22896 [[Special:Contributions/~2026-54419-37|~2026-54419-37]] ([[User talk:~2026-54419-37|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည် 404975 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=ကယ်ခို |nativename= |states=[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |region= |ethnicity=[[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]] |speakers=ကယ်ခို ၁၇,၀၀၀ (၂၀၁၀); ယင်းဘော် ၇,၃၀၀ |date=၁၉၈၃ |ref=e18 |familycolor= တရုတ်-တိဗက်နွယ် |fam2=([[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ်]]) |fam3=[[ကရင်ဘာသာစကားများ]] |fam4=Sgaw–Bghai |fam5=Bghai? <br>Kayah? |lc1=ghk|ld1=Geko |lc2=kvu|ld2=Yinbaw |glotto=geko1235 |glottoname=Geko |glottorefname=Geko Karen |glotto2=yinb1236 |glottoname2=Yinbaw |glottorefname2=Yinbaw Karen }} '''ကယ်ခိုဘာသာစကား''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော [[ကရင်ဘာသာစကား]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ '''ယင်းဘော်ဘာသာစကား''' သည် ကယ်ခိုဘာသာစကား၏ မျိုးကွဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ကယ်ခိုနှင့် ယင်းဘော်ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသူများမှာ [[ကယန်းလူမျိုး]]များ ဖြစ်ကြပြီး [[လထာဘာသာစကား]]နှင့် [[ပဒေါင်ဘာသာစကား]]ကိုလည်း ပြောဆိုကြသည်။ ==ပျံ့နှံ့မှု== * [[ကရင်ပြည်နယ်]]မြောက်ပိုင်း: [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တောင်ပိုင်း: [[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]: [[ရမည်းသင်းခရိုင်]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]: [[တောင်ငူခရိုင်]] ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းနှင့် [[ကယားပြည်နယ်]]တို့တွင် ယင်းဘော်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြပြီး ၁၉၈၃ ခုနှစ်စာရင်းအရ ပြောဆိုသူဦးရေမှာ ၇,၃၀၀ ခန့် ဖြစ်သည်။ ==ဒေသိယစကားများ== *Geker *Gekho *Thaidai (Htideh) ==ကိုးကား== {{Reflist}} *Shintani Tadahiko. 2017. ''The Gokhu language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 111. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA). *Shintani Tadahiko. 2018. ''The Thaidai language''. Linguistic survey of Tay cultural area (LSTCA) no. 116. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa (ILCAA). {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] {{SinoTibetan-lang-stub}} bw47wwqsk8h5lnzexnfmcuv1j58llls 10 92106 1057188 765567 2026-10-11T04:36:33Z Ninjastrikers 22896 1057188 wikitext text/x-wiki {{infobox | bodyclass = infobox-has-images-with-white-backgrounds | abovestyle = background:#ccc; color:inherit; | above = <includeonly>{{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}</includeonly><noinclude>{{{name}}} or <nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></noinclude> | headerstyle = background:#eee;<!-- not used in this template, set same as sister template just in case -->; color:inherit; | label1 = အခြားအမည်များ | data1 = {{{synonym|}}}{{{synonyms|}}} | data5 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{width|}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{alt|}}}|thumbtime={{{image_thumbtime|}}}}} | data6 = {{#if:{{{image|}}}|{{{caption|}}} }} | data7 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image2|}}}|size={{if empty|{{{image_size2|}}}|{{{width2|}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{{image2_upright|}}}|alt={{{alt2|}}}|thumbtime={{{image_thumbtime2|}}}}} | data8 = {{#if:{{{image2|}}}|{{{caption2|}}} }} | label9 = အသံထွက် | data9 = {{#if:{{{pronounce|}}}{{{pronunciation|}}}{{{pronounce comment|}}} |<!-- -->{{ubl|1={{{pronounce|}}}{{{pronunciation|}}}{{{pronounce ref|}}}&#x20;{{{pronounce comment|}}}<!-- -->|2={{{pronounce 2|}}} }}}} | label10 = [[:en:Medical specialty|{{#if: {{{specialty_plural|}}} | အထူးပြုများ | အထူးပြု }}]] | data10 = {{#invoke:String2 |ucfirst | {{#invoke:WikidataIB |getValue |P1995 |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|no}} |{{{field|}}}{{{specialty|}}}{{{speciality|}}} }} }} | label12 = ရောဂါလက္ခဏာများ | data12 = {{{symptoms|}}} | label13 = [[:en:Complication (medicine)|နောက်ဆက်တွဲများ]] | data13 = {{{complications|}}} | label14 = {{#if: {{{onset_always|}}} | ကြာချိန် | ပုံမှန်ကြာမြင့်ချိန် }} | data14 = {{{onset|}}} | label15 = ကာလ | data15 = {{{duration|}}} | label16 = အမျိုးအစား | data16 = {{{types|}}} | label17 = [[:en:Cause (medicine)|ဖြစ်ပွားရခြင်း]] | data17 = {{if empty|{{{causes|}}}|{{{cause|}}}}} | label18 = ဖြစ်ပွားစေသည့် အချက်များ | data18 = {{if empty|{{{risks|}}}|{{{risk|}}}}} | label19 = ရောဂါရှာဖွေမှု နည်းလမ်းများ | data19 = {{{diagnosis|}}} | label20 = ကွဲပြားခြားနားသော ရောဂါများ | data20 = {{if empty|{{{differential|}}}|{{{differential diagnosis|}}}|{{{diff|}}}}} | label21 = ကာကွယ်ခြင်း | data21 = {{{prevention|}}} | label22 = {{#if:{{{treatment|}}}|ကုသမှု|ကုသမှု}} | data22 = {{if empty|{{{treatment|}}}|{{{management|}}}}} | label23 = ဆေး | data23 = {{{medication|}}} | label24 = ပြန်ကောင်းနိုင်မှု | data24 = {{{prognosis|}}} | label25 = {{#if:{{{prevalence|}}}|ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း|{{#if:{{{incidence|}}}|ဖြစ်ပွားမှု|ကြိမ်ရေ}}}} | data25 = {{if empty|{{{prevalence|}}}|{{{incidence|}}}|{{{frequency|}}}|{{#invoke:PrevalenceData|main}}}} | label26 = သေဆုံးမှုများ | data26 = {{{deaths|}}} | label27 = အမည်ပေးခြင်း | data27 = {{if empty|{{{named after|}}}|{{{eponym|}}}}} }}<templatestyles src="Template:Infobox/styles-images.css" /><noinclude>{{documentation}}</noinclude> jr2k1splltg8cobsxz0k6yd3hfuwhgl 1057189 1057188 2026-10-11T04:36:53Z Ninjastrikers 22896 [[တမ်းပလိတ်:Infobox medical condition (new)]] စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Infobox medical condition]] သို့ Ninjastrikersက ရွှေ့ခဲ့သည် 1057188 wikitext text/x-wiki {{infobox | bodyclass = infobox-has-images-with-white-backgrounds | abovestyle = background:#ccc; color:inherit; | above = <includeonly>{{if empty|{{{name|}}}|{{PAGENAME}}}}</includeonly><noinclude>{{{name}}} or <nowiki>{{PAGENAME}}</nowiki></noinclude> | headerstyle = background:#eee;<!-- not used in this template, set same as sister template just in case -->; color:inherit; | label1 = အခြားအမည်များ | data1 = {{{synonym|}}}{{{synonyms|}}} | data5 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{if empty|{{{image_size|}}}|{{{width|}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{{image_upright|}}}|alt={{{alt|}}}|thumbtime={{{image_thumbtime|}}}}} | data6 = {{#if:{{{image|}}}|{{{caption|}}} }} | data7 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image2|}}}|size={{if empty|{{{image_size2|}}}|{{{width2|}}}}}|sizedefault=frameless|upright={{{image2_upright|}}}|alt={{{alt2|}}}|thumbtime={{{image_thumbtime2|}}}}} | data8 = {{#if:{{{image2|}}}|{{{caption2|}}} }} | label9 = အသံထွက် | data9 = {{#if:{{{pronounce|}}}{{{pronunciation|}}}{{{pronounce comment|}}} |<!-- -->{{ubl|1={{{pronounce|}}}{{{pronunciation|}}}{{{pronounce ref|}}}&#x20;{{{pronounce comment|}}}<!-- -->|2={{{pronounce 2|}}} }}}} | label10 = [[:en:Medical specialty|{{#if: {{{specialty_plural|}}} | အထူးပြုများ | အထူးပြု }}]] | data10 = {{#invoke:String2 |ucfirst | {{#invoke:WikidataIB |getValue |P1995 |fetchwikidata={{if empty|{{{fetchwikidata|}}}|ALL}} |onlysourced={{if empty|{{{onlysourced|}}}|no}} |{{{field|}}}{{{specialty|}}}{{{speciality|}}} }} }} | label12 = ရောဂါလက္ခဏာများ | data12 = {{{symptoms|}}} | label13 = [[:en:Complication (medicine)|နောက်ဆက်တွဲများ]] | data13 = {{{complications|}}} | label14 = {{#if: {{{onset_always|}}} | ကြာချိန် | ပုံမှန်ကြာမြင့်ချိန် }} | data14 = {{{onset|}}} | label15 = ကာလ | data15 = {{{duration|}}} | label16 = အမျိုးအစား | data16 = {{{types|}}} | label17 = [[:en:Cause (medicine)|ဖြစ်ပွားရခြင်း]] | data17 = {{if empty|{{{causes|}}}|{{{cause|}}}}} | label18 = ဖြစ်ပွားစေသည့် အချက်များ | data18 = {{if empty|{{{risks|}}}|{{{risk|}}}}} | label19 = ရောဂါရှာဖွေမှု နည်းလမ်းများ | data19 = {{{diagnosis|}}} | label20 = ကွဲပြားခြားနားသော ရောဂါများ | data20 = {{if empty|{{{differential|}}}|{{{differential diagnosis|}}}|{{{diff|}}}}} | label21 = ကာကွယ်ခြင်း | data21 = {{{prevention|}}} | label22 = {{#if:{{{treatment|}}}|ကုသမှု|ကုသမှု}} | data22 = {{if empty|{{{treatment|}}}|{{{management|}}}}} | label23 = ဆေး | data23 = {{{medication|}}} | label24 = ပြန်ကောင်းနိုင်မှု | data24 = {{{prognosis|}}} | label25 = {{#if:{{{prevalence|}}}|ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း|{{#if:{{{incidence|}}}|ဖြစ်ပွားမှု|ကြိမ်ရေ}}}} | data25 = {{if empty|{{{prevalence|}}}|{{{incidence|}}}|{{{frequency|}}}|{{#invoke:PrevalenceData|main}}}} | label26 = သေဆုံးမှုများ | data26 = {{{deaths|}}} | label27 = အမည်ပေးခြင်း | data27 = {{if empty|{{{named after|}}}|{{{eponym|}}}}} }}<templatestyles src="Template:Infobox/styles-images.css" /><noinclude>{{documentation}}</noinclude> jr2k1splltg8cobsxz0k6yd3hfuwhgl 0 104410 1057220 1043318 2026-10-11T05:46:06Z Salai Rungtoi 22844 1057220 wikitext text/x-wiki {{Infobox government agency | name = စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ | type = [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့]] | seal = Logo of Sagaing Region government.svg | seal_size = 120 px |seal_caption=အမှတ်တံဆိပ် | logo = Flag of Sagaing Region (2019).svg | logo_caption = စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အလံ | image = | image_caption = | formed = {{Start date|2011|3|30|df=yes}} | jurisdiction = {{flag|Sagaing Region}}တိုင်းဒေသကြီး | headquarters = [[မုံရွာမြို့]] ၊[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] | employees = | budget = | chief1_name = ကိုလေး | chief1_position = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] | parent_department = [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] | website = {{URL|http://www.sagaingregion.gov.mm/}} |}} '''စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်။ လက်ရှိ တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်မှာ ဦးကိုလေး ဖြစ်သည်။ == ခေါင်းဆောင်မှု == {| class="wikitable" ! colspan="7" |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- ! rowspan="2" |စဉ် ! rowspan="2" |အမည် ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |ပါတီ ! rowspan="2" |သမ္မတ |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁။ |ဦး[[သာအေး]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၁ |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | |USDP |ဦးသိန်းစိန် |- | rowspan="2" |၂။ | rowspan="2" |ဒေါက်တာ[[မြင့်နိုင်]] | rowspan="2" |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | rowspan="2" |၃ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ | rowspan="2" | | rowspan="2" |NLD |ဦးထင်ကျော် |- |ဦးဝင်းမြင့် |- ! colspan="7" |တိုင်းဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ |- | - |ဦးမြတ်​ကျော် |၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | | | |- ! colspan="7" |တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ် |- |၃။ |ဦးမြတ်​ကျော် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | | |ဦးမြင့်ဆွေ (ယာယီ) မင်းအောင်လှိုင် (ယာယီတာဝန်) |- |၄။ |ဦးကိုလေး |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' | |USDP |ဦးမင်းအောင်လှိုင် |} == အစိုးရအဖွဲ့များ == === အစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) === ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အသစ်တက်လာသော [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]က နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81604 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၂/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81626 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81627 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>အမိန့်အမှတ် ၂၄/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း၊<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81629 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၂၆/၂၀၂၆ ဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81633 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' ! colspan="3" |တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" | |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁။ |ဦးကိုလေး |ဝန်ကြီးချုပ် |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} | |- |၂။ |ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန | | | | |- |၃။ |ဦးအောင်ဇော်ဦး |စီမံကိန်း၊ စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန | | | | |- |၄။ |ဦးညွန့်ဝင်းအောင် |လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန | | | | |- |၅။ |ဦးခင်မောင်အေး |လျှပ်စစ်၊ စွမ်းအင်၊ စက်မှုနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန | | | | |- |၆။ |ဦးဆန်းဝင်း |စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန | | | | |- |၇။ |ဦးတင်သန်းဝင်း |သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန | | | | |- | - |ဒေါက်တာသောင်းနိုင် | rowspan="2" |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန | | | | |- |၈။ |ဦးစောရန်အောင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89158 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} | |- |၉။ |ဦးစိန်ဖေ |ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန | | | | |- |၁၀။ |ဦးငွန်ဘွလ်ထန် |ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန | | | | |- |၁၁။ |ဒေါ်လှလှဝင်း |တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် | | | | |- |၁၂။ |ဒေါ်မြင့်မြင့်သိန်း |တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် | | | | |- |၁၃။ |ဦးခင်မောင်ချို |တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့အတွင်းရေးမှူး | colspan="3" |''အရာထပ်ရာထူးအလျောက်'' | |} === အစိုးရအဖွဲ့ (ဩဂုတ် ၂၀၂၁ - ၂၀၂၆) === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !ရက်ပေါင်း |- |၁ |ဦးမြတ်​ကျော် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ | rowspan="8" |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | rowspan="7" |{{age in days|2021|8|1|2026|4|10}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- |၂ |ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၃ |​ဒေါ်ရီရီသန်း |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |စီးပွားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၄ |ဦးတင်သန်းဝင်း |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |သယံဇာတရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၅ |ဦး​အေးလှိုင် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |လူမှုရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၆ |ရဲမှူးကြီး ​ကျော်ထွန်း |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |၇ |ဦးစိုင်းနိုင်နိုင်​ကျော် |၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁ |တိုင်းရင်းသားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |- |၈ |ဒေါ်လှလှဝင်း <ref>https://cincds.gov.mm/node/10988?d=1</ref> |၄ မတ် ၂၀၂၁ |{{Age in years and days|2021|3|4|2026|4|10}} |ဥပဒေချုပ် |} === အစိုးရအဖွဲ့ (၂၀၁၆-၂၀၂၁) === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |'''စဉ်''' ! rowspan="2" |'''အမည်''' ! colspan="3" | တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခြင်း ! rowspan="2" |'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- !စတင်ရက် !ပြီးဆုံးရက် !​ရက်​ပေါင်း |- |(၁) |ဒေါက်တာ[[မြင့်နိုင်]] |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|3|30|2021|2|1}} |ဝန်ကြီးချုပ် |- | rowspan="2" |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီးကျော်သန့်နိုင် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၂၂ ​မေ ၂၀၁၈ | {{age in days|2016|04|05|2018|5|22}} | rowspan="2" |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းထွန်းအောင် |၂၂ ​မေ ၂၀၁၈ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|5|22|2021|2|1}} |- |(၃) |ဦး[[စိုးဦး]] |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၄) |ဦး[[ကမ်ဇာမုံ]] |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန |- |(၅) |ဦးသန်းညွန့်ဝင်း |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |လျှပ်စစ်၊ စက်မှုနှင့် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန |- |(၆) |ဦးမြင့်ကြည် |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၇) |ဒေါက်တာ[[ဇော်ဝင်း (နိုင်ငံရေးသမား)|ဇော်ဝင်း]] |၅ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|5|2021|2|1}} |လူမှုရေးဝန်ကြီးဌာန |- |(၈) |ဒေါ်မွှေးမွှေးခင် |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|3|30|2021|2|1}} |ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၉) |ဦးလာလ်ထောင်ထန်း |၃၀ မတ် ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|3|30|2021|2|1}} |ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- |(၁၀) |ဦးမိုး‌ကျော်သူ |၂၈ ဇွန် ၂၀၁၉ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2019|6|28|2021|2|1}} |လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ဝန်ကြီး |- |(၁၁) |ဦးခင်မောင်လှ |၇ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|7|2021|2|1}} |တိုင်း​ဒေသကြီးဥပဒေချုပ် |- |(၁၂) |ဦးစိုးလွင် |၇ ဧပြီ ၂၀၁၆ |၁ ​ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁ | {{age in days|2016|4|7|2021|2|1}} |တိုင်း​ဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် |}<ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet/region-and-state-government/id-10188|title=စစ်ကိုင်းတိုင်း​ဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301133012/https://www.president-office.gov.mm/?q=cabinet%2Fregion-and-state-government%2Fid-10188}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/05/id-10102|title=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၁၆ / ၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201082201/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F05%2Fid-10102}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/08/id-10150|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၃၁/၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121043/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F08%2Fid-10150}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2016/04/08/id-10146|title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၃၀/၂၀၁၆)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121042/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F04%2F08%2Fid-10146}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room/orders/2018/05/23/id-13912|title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း (အမိန့်အမှတ်၊ ၂၃/၂၀၁၈)|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201121500/https://www.president-office.gov.mm/?q=briefing-room%2Forders%2F2018%2F05%2F23%2Fid-13912}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6170|title=နိုင်ငံတော်သမ္မတထံမှ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ ပေးပို့သော တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151815/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6170}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room/orders/2016/03/31/id-6170|title=ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း​​ဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ ခန့်အပ်ခြင်း|last=|first=|author2=|date=|publisher=နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး|accessdate=|archivedate=1 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210201151815/https://www.president-office.gov.mm/en/?q=briefing-room%2Forders%2F2016%2F03%2F31%2Fid-6170}}</ref> === အစိုးရအဖွဲ့ (၃၁မတ်၂၀၁၁ - ၃၀မတ်၂၀၁၆) === {| class="wikitable" !'''စဉ်''' !'''အမည်''' !'''ဝန်ကြီးဌာန''' |- |(၁) |ဦး[[သာအေး]] |ဝန်ကြီးချုပ် |- |(၂) |ဗိုလ်မှူးကြီးကြည်နိုင် |လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး |- |(၃) |ဦးစောမြင့်ဦး |စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးဝန်ကြီး |- |(၄) |ဦးသန်းထိုက် |သစ်တော၊သတ္တု၊စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဝန်ကြီး |- |(၅) |ဒေါက်တာမြင့်သိန်း |လူမှုရေးဝန်ကြီး |- |(၆) |ဦးတင်ဝင်း |ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး |- |(၇) |ဦးအောင်ဇော်ဦး |လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး |- |(၈) |ဦးစန်းရွှေ |ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး |- |(၉) |ဦးစိန်မောင်း |စီမံကိန်းနှင့်စီးပွားရေးရာဝန်ကြီး |- |(၁၀) |ဦးမောင်မောင်လင်း |တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် |- |(၁၁) |ဦးကျော်ဝင်း |လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှုလက်မှုဝန်ကြီး |- |(၁၂) |ဦးတင်လှိုင်မြင့် |စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး |- |(၁၃) |ဦးနိုထန်ကပ် |ချင်းတိုင်းရင်းသားရေးရာဝန်ကြီး |- |(၁၄) |ဦးစိုးစိုးဇော် |တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရေးမှူး |}<nowiki> </nowiki><ref>{{cite web |url=https://www.sagaingregion.gov.mm/index.php/2021-07-07-14-10-11/2021-07-08-10-47-29 |title=ပထမအကြိမ် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ |work=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |access-date=၁၅ ဇွန် ၂၀၂၃ |archive-date=8 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608091626/http://sagaingregion.gov.mm/index.php/2021-07-07-14-10-11/2021-07-08-10-47-29 |url-status=dead }}</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}}{{State and Region Governments of Myanmar}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များ}} [[Category:စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ]] 5e0lud2mat2lhncu12lbiuf4vzxqor3 0 107056 1057135 1057087 2026-10-10T12:29:19Z ~2026-51696-31 148653 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1057135 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] ''လစ်လပ်'' |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၂၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ''လစ်လပ်'' * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * အရန်အင်အားမှ [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၁၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို * ဒေါက်တာ မျိုးဝင်းအောင် * ဦးစောမျိုးမျိုး |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်းအောင် * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်း * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် |ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင် |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် * ဦးစိုးတင့် * ဒေါက်တာ စုစုဒွေး * ဦးထွန်းထွန်းဝင်း * ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် * ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ် |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကောင်စီဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး * ဦးမင်းဦး * ဦးခင်မောင်လတ် * ဦးဝင်းမိုးခိုင် * ဦးထွန်းထွန်း * ဦးအောင်ဇေယျ |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးမော်|ဒေါ်အေးအေးမော်]] * [[ကယားပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီး)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]] * [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ညွန့်လင်း|ဦးညွန့်လင်း]] * [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] ဦးမြတ်စံ * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဇော်ထူး|ဦးဇော်ထူး]] * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လွင်လွင်အေးကျော်|ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိမိမော်|ဒေါ်မိမိမော်]] * [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] * [[မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဌေးမြင့်အေး|ဒေါ်ဌေးမြင့်အေး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မြအေး (တရားသူကြီး)|ဒေါ်မြအေး]] * [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[စန္ဒာသွယ်|ဒေါ်စန္ဒာသွယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[သန်းဦးလွင်|ဦးသန်းဦးလွင်]] * [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိုးမိုးအေး|ဒေါ်မိုးမိုးအေး]] |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းထွန်းအေး * ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးရယ် * ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးအေးမင်းထွေး * ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန့်စင်ဦး * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးသန့် * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်မြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်ဌေး * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်ညို * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့် * မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းအောင်မြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ ထင်လင်းဦး * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] * ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုင်းထွန်းစိန် * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစောသက်နိုင်ဦး |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးချန်တန်ခင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်မင်းခိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးရဲရင့်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်သိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းဌေးအောင် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးသိန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်အောင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာ၀န်ကြီး ဦးလီပေါ်ရဲ့ * ရဝမ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမယစ်ယောရှု </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိုးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးတင်လှ * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်မျိုးသိန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရဲဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဂျိုးဇက်ကျော် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်နှင်းနှင်းရီ * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောဟူးဟူး * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်သန္တာထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးညီညီဇော် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစောထွန်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးစောမျိုးမြင့် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်လွင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစယဉ်ဌေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး စောခေါင်ပန်ထော့ * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်လှိုင် * မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမြင့်နိုင် * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခွန်မြတ်ထူး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ထွေး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လျန်ဇခုပ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ထွန်းလှ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးပေါင်ဇလန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးဝင်းဇော်ဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးညွန့်ဝင်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဆန်းဝင်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးတင်သန်းဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * [[နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးလှထွန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ဖေ * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးငွန်ဘွလ်ထန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး​မောင်ကြီး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးသက်နိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းလွင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမင်းမင်းလတ် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောမာတင်လူသာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ညီလန်းချို * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးဇော်ဝင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးခြားအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွဋ် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကိုကိုဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ကျော်လင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးနိုင်လင်းဆွေ(ခ)ဦးထွန်းထွန်းဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောလင်းအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး မိုးမင်းသိန်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးစန်းလွင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နွယ်နီနိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဆန်းညွန့်အောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုင်းမြင့်အေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးကြည်ထွန်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းခင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး နေလင်းစိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းဌေး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးလှကြွယ် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်မိုးသက် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလှမျိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်သိင်္ဂီအောင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စိုင်းအောင်ကြည် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စွာမြင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး နိုင်လယိတမ(ခ)နိုင်ခင်မောင်ဇင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်ဇော်ထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဇေယျာဦး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးမင်းမြင့်မောင်လေး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး မိလဝီဟန် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်မြတ်ကျော်စိန် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမင်းလှိုင် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်သိန်း * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးချစ်သိန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်မိုး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်စိုး * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ဆွေလင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးသက်ထွန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုးဝင်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်လှ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မေသန်းနွယ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဌေး * ပြန်ကြားရေး၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မျိုးသော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးမောင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုးဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်အောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]] * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောဂျက်ကော့ထူး * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးနေမင်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လဆိုင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နန်းခမ်းလူ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်သန်းထူး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလင်းအောင်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး စိုင်းဝမ်းလှိုင်းတစ်ပ် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်ထွန်းဖြူ * [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအာကာလင်း * [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးခွန်ဖိုးစိန် * [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|“ဝ”ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်ထွေးအောင် * ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးကိန်မိုင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ငွေလှိုင် * လားဟူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးဝီလ်ဆင်မိုး * အင်းသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်တင်တင်ရီ * အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းအောင် * ကယန်း(ခ)ပဒေါင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်အေးချိုစိန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်စန်းချစ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်ကြည် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွန်းဇော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကျော်မျိုးတင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်မေသန်းဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမောင်​မောင်ဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး မန်းသိန်းကျော် * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးညွန့် </div> |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဥပဒေချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နန်းလှလှအေး * ကယားပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းနိုင် * ကရင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နော်သန်းသန်းငြိမ်း * ချင်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးကပ်တလွန်း * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်လှလှဝင်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးထိန်လင်းကျော် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်တင့် * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးအေးလွင် * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးလှသိန်း * မွန်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်မိသန္တာမြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းမောင် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်ဖြူမာဝေ * ရှမ်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးစိုင်းကျော်ဇံ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်လွင် |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စာရင်းစစ်ချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်လေးနွယ် * ကယားပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မော်မော် * ကရင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးအောင်စိုး * ချင်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးမောင်မောင်ခင် * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မြင့်မြင့်သိန်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ဌေးဌေးမြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်တင်တင်ငြိမ်း * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်အေးအေး * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ခင်သီ * မွန်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်သိန်းသိန်းဦး * ရခိုင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်သန်းကြည် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်မာချို * ရှမ်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ထွေးရီ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းဝင်း |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၃) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဇော်မြင့်နိုင် * ဦးသက်ထွန်းအောင် * ဒေါက်တာ စန္ဒာဦး |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်ဝင်းသိန်း * ဒေါက်တာ ထွန်းထွန်းဦး * [[တိုးရီ|ဦးတိုးရီ] * ဦးဝင်းဇော်မိုး * ဦးတင်အောင်ဝင်း * ဦးလွန်းဘော် * ဦးကျော်စိုးညွန့် * ဦးမင်းဟန် |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါက်တာ မြင့်သူမြိုင် * ဦးဝင်းလှိုင်ဦး(ခ)ကုန်ဇမှုန်း * ဦးသန်းဝင်း * ဦးတင်ကိုကို * ဦးအုန်းခိုင် * ဒေါက်တာ နုနုရီ * ဒေါ်စန္ဒာ * ဒေါက်တာ ဆွေဆွေအောင် * ဒေါက်တာ တင်ဌေးအိ * ဒေါက်တာ ဥမ္မာကျော် |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] |ဦးမြင့်ဦး |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကချင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မြင့် * ဒေါ်ပြုံးပြုံးကြည် * ဒေါ်ခင်ပြုံးရီ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကယားပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ချယ်ရီခင် * ဒေါ်သိန်းသိန်းနှင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကရင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်စိမ်းဝင်း * ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ဦး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ချင်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်သောင်းအောင် * ဒေါ်နှင်းကေသီဝင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဟန်သိန်း * ဒေါ်မိမိစိန် * ဦးခင်မောင်မြင့် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ရင်ရင်သန်း * ဒေါ်ထွေးထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်အေးအေးသန့် * ဒေါ်ခင်အုန်းတင့် * ဒေါက်တာ ဇော်ဝင်းထွန်း * ဦးသန့်ဇော်သန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မကွေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်နှင်းထွဋ် * ဦးထွန်းထွန်းအောင် * ဒေါ်မာလာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးမြင့်ဆန်း * ဒေါ်ခင်စန်းမြင့် * ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း * ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ * ဦးသန်းထွန်းအောင် * ဦးဌေးအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မွန်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ညိုမီစံ * ဒေါက်တာ အောင်သီဟ * ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မျိုး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရခိုင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်ထွန်းသိန်း * ဒေါ်စောရွှေ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်စွာငြိမ်း * ဒေါ်ထားထား * ဒေါ်နုနုခင် * ဦးကျော်ကျော် * ဒေါ်မာလာထွဋ် * ဦးသောင်းထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရှမ်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်စန္ဒာအောင် * ဦးအောင်မော် * ဒေါ်သူဇာအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ယဉ်ယဉ်ဟန် * ဦးဝင်းမြိုင် * ဒေါ်ခင်စန်းဝင်း * ဒေါက်တာ အောင်ထွန်းလင်း </div> |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small|<sup> မှတ်ချက်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကာလအတွက်သာဖြစ်သဖြင့် ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်အရ အကျုံးမဝင်ပါ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] 1be1q6sw0d7qqy0g6o6vfoxbirht1fg 1057143 1057135 2026-10-10T16:18:41Z ~2026-51696-31 148653 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1057143 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] ''လစ်လပ်'' |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၂၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ''လစ်လပ်'' * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * အရန်အင်အားမှ [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၁၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို * ဒေါက်တာ မျိုးဝင်းအောင် * ဦးစောမျိုးမျိုး |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်းအောင် * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမောင်သိန်း * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ တင်ထွန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေသွယ်ကြည် * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမျိုးအောင် * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမျိုးကျော်သူ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် |ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင် |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် * ဦးစိုးတင့် * ဒေါက်တာ စုစုဒွေး * ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် * ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ် * [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကောင်စီဝင် (၇) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး * ဦးမင်းဦး * ဦးခင်မောင်လတ် * ဦးဝင်းမိုးခိုင် * ဦးထွန်းထွန်း * ဦးအောင်ဇေယျ * ဦးမောင်မောင်သန်း |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးမော်|ဒေါ်အေးအေးမော်]] * [[ကယားပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီး)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]] * [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ညွန့်လင်း|ဦးညွန့်လင်း]] * [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] ဦးမြတ်စံ * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဇော်ထူး|ဦးဇော်ထူး]] * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လွင်လွင်အေးကျော်|ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိမိမော်|ဒေါ်မိမိမော်]] * [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] * [[မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဌေးမြင့်အေး|ဒေါ်ဌေးမြင့်အေး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မြအေး (တရားသူကြီး)|ဒေါ်မြအေး]] * [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[စန္ဒာသွယ်|ဒေါ်စန္ဒာသွယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[သန်းဦးလွင်|ဦးသန်းဦးလွင်]] * [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိုးမိုးအေး|ဒေါ်မိုးမိုးအေး]] |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းထွန်းအေး * ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးရယ် * ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးအေးမင်းထွေး * ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန့်စင်ဦး * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးသန့် * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်မြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်ဌေး * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်ညို * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့် * မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းအောင်မြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ ထင်လင်းဦး * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] * ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုင်းထွန်းစိန် * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစောသက်နိုင်ဦး |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးချန်တန်ခင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်မင်းခိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးရဲရင့်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်သိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းဌေးအောင် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးသိန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်အောင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာ၀န်ကြီး ဦးလီပေါ်ရဲ့ * ရဝမ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမယစ်ယောရှု </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိုးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးတင်လှ * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်မျိုးသိန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရဲဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဂျိုးဇက်ကျော် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်နှင်းနှင်းရီ * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောဟူးဟူး * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်သန္တာထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးညီညီဇော် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစောထွန်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးစောမျိုးမြင့် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်လွင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစယဉ်ဌေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး စောခေါင်ပန်ထော့ * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်လှိုင် * မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမြင့်နိုင် * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခွန်မြတ်ထူး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ထွေး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လျန်ဇခုပ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ထွန်းလှ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးပေါင်ဇလန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးဝင်းဇော်ဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးညွန့်ဝင်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဆန်းဝင်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးတင်သန်းဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောရန်အောင် * [[နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးလှထွန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ဖေ * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးငွန်ဘွလ်ထန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး​မောင်ကြီး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးသက်နိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းလွင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမင်းမင်းလတ် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောမာတင်လူသာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ညီလန်းချို * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးဇော်ဝင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးခြားအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွဋ် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကိုကိုဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ကျော်လင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးနိုင်လင်းဆွေ(ခ)ဦးထွန်းထွန်းဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောလင်းအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး မိုးမင်းသိန်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးစန်းလွင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နွယ်နီနိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဆန်းညွန့်အောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုင်းမြင့်အေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးကြည်ထွန်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းခင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး နေလင်းစိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းဌေး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးလှကြွယ် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်မိုးသက် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလှမျိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်သိင်္ဂီအောင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စိုင်းအောင်ကြည် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စွာမြင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး နိုင်လယိတမ(ခ)နိုင်ခင်မောင်ဇင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်ဇော်ထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဇေယျာဦး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးမင်းမြင့်မောင်လေး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး မိလဝီဟန် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်မြတ်ကျော်စိန် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမင်းလှိုင် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်သိန်း * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးချစ်သိန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်မိုး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်စိုး * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ဆွေလင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးသက်ထွန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုးဝင်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်လှ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မေသန်းနွယ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဌေး * ပြန်ကြားရေး၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မျိုးသော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးမောင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုးဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်အောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]] * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောဂျက်ကော့ထူး * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးနေမင်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လဆိုင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နန်းခမ်းလူ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်သန်းထူး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလင်းအောင်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး စိုင်းဝမ်းလှိုင်းတစ်ပ် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်ထွန်းဖြူ * [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအာကာလင်း * [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးခွန်ဖိုးစိန် * [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|“ဝ”ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်ထွေးအောင် * ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးကိန်မိုင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ငွေလှိုင် * လားဟူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးဝီလ်ဆင်မိုး * အင်းသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်တင်တင်ရီ * အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းအောင် * ကယန်း(ခ)ပဒေါင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်အေးချိုစိန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်စန်းချစ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်ကြည် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွန်းဇော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကျော်မျိုးတင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်မေသန်းဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမောင်​မောင်ဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး မန်းသိန်းကျော် * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးညွန့် </div> |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဥပဒေချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နန်းလှလှအေး * ကယားပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းနိုင် * ကရင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နော်သန်းသန်းငြိမ်း * ချင်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးကပ်တလွန်း * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်လှလှဝင်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးထိန်လင်းကျော် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်တင့် * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးအေးလွင် * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးလှသိန်း * မွန်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်မိသန္တာမြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းမောင် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်ဖြူမာဝေ * ရှမ်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးစိုင်းကျော်ဇံ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်လွင် |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စာရင်းစစ်ချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်လေးနွယ် * ကယားပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မော်မော် * ကရင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးအောင်စိုး * ချင်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးမောင်မောင်ခင် * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မြင့်မြင့်သိန်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ဌေးဌေးမြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်တင်တင်ငြိမ်း * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်အေးအေး * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ခင်သီ * မွန်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်သိန်းသိန်းဦး * ရခိုင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်သန်းကြည် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်မာချို * ရှမ်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ထွေးရီ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းဝင်း |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၃) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဇော်မြင့်နိုင် * ဦးသက်ထွန်းအောင် * ဒေါက်တာ စန္ဒာဦး |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်ဝင်းသိန်း * ဒေါက်တာ ထွန်းထွန်းဦး * [[တိုးရီ|ဦးတိုးရီ] * ဦးဝင်းဇော်မိုး * ဦးတင်အောင်ဝင်း * ဦးလွန်းဘော် * ဦးကျော်စိုးညွန့် * ဦးမင်းဟန် |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၂) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါက်တာ မြင့်သူမြိုင် * ဦးဝင်းလှိုင်ဦး(ခ)ကုန်ဇမှုန်း * ဦးသန်းဝင်း * ဦးတင်ကိုကို * ဦးအုန်းခိုင် * ဒေါက်တာ နုနုရီ * ဒေါ်စန္ဒာ * ဒေါက်တာ ဆွေဆွေအောင် * ဒေါက်တာ တင်ဌေးအိ * ဒေါက်တာ ဥမ္မာကျော် * ဦးညီညီ * ဦးထွန်းထွန်းဝင်း |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] |ဦးမြင့်ဦး |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကချင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မြင့် * ဒေါ်ပြုံးပြုံးကြည် * ဒေါ်ခင်ပြုံးရီ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကယားပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ချယ်ရီခင် * ဒေါ်သိန်းသိန်းနှင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကရင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်စိမ်းဝင်း * ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ဦး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ချင်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်သောင်းအောင် * ဒေါ်နှင်းကေသီဝင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဟန်သိန်း * ဒေါ်မိမိစိန် * ဦးခင်မောင်မြင့် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ရင်ရင်သန်း * ဒေါ်ထွေးထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်အေးအေးသန့် * ဒေါ်ခင်အုန်းတင့် * ဒေါက်တာ ဇော်ဝင်းထွန်း * ဦးသန့်ဇော်သန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မကွေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်နှင်းထွဋ် * ဦးထွန်းထွန်းအောင် * ဒေါ်မာလာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးမြင့်ဆန်း * ဒေါ်ခင်စန်းမြင့် * ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း * ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ * ဦးသန်းထွန်းအောင် * ဦးဌေးအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မွန်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ညိုမီစံ * ဒေါက်တာ အောင်သီဟ * ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မျိုး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရခိုင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်ထွန်းသိန်း * ဒေါ်စောရွှေ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်စွာငြိမ်း * ဒေါ်ထားထား * ဒေါ်နုနုခင် * ဦးကျော်ကျော် * ဒေါ်မာလာထွဋ် * ဦးသောင်းထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရှမ်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မော် * ဒေါ်သူဇာအောင် * ဒေါ်အေးအေးလှိုင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ယဉ်ယဉ်ဟန် * ဦးဝင်းမြိုင် * ဒေါ်ခင်စန်းဝင်း * ဒေါက်တာ အောင်ထွန်းလင်း </div> |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small|<sup> မှတ်ချက်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကာလအတွက်သာဖြစ်သဖြင့် ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်အရ အကျုံးမဝင်ပါ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] b7c8go9l4uqcwg2b2la3ql81p9xqwhn 1057173 1057143 2026-10-11T02:25:25Z ~2026-51696-31 148653 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1057173 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] နှင့် [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] ''လစ်လပ်'' |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၂၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) [[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ''လစ်လပ်'' * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * အရန်အင်အားမှ [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၁၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို * ဒေါက်တာ မျိုးဝင်းအောင် * ဦးစောမျိုးမျိုး |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်းအောင် * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမောင်သိန်း * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ တင်ထွန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေသွယ်ကြည် * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမျိုးအောင် * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမျိုးကျော်သူ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် |ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင် |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် * ဦးစိုးတင့် * ဒေါက်တာ စုစုဒွေး * ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် * ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ် * [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကောင်စီဝင် (၇) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး * ဦးမင်းဦး * ဦးခင်မောင်လတ် * ဦးဝင်းမိုးခိုင် * ဦးထွန်းထွန်း * ဦးအောင်ဇေယျ * ဦးမောင်မောင်သန်း |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးမော်|ဒေါ်အေးအေးမော်]] * [[ကယားပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီး)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]] * [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ညွန့်လင်း|ဦးညွန့်လင်း]] * [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] ဦးမြတ်စံ * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဇော်ထူး|ဦးဇော်ထူး]] * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လွင်လွင်အေးကျော်|ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိမိမော်|ဒေါ်မိမိမော်]] * [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] * [[မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဌေးမြင့်အေး|ဒေါ်ဌေးမြင့်အေး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မြအေး (တရားသူကြီး)|ဒေါ်မြအေး]] * [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[စန္ဒာသွယ်|ဒေါ်စန္ဒာသွယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[သန်းဦးလွင်|ဦးသန်းဦးလွင်]] * [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိုးမိုးအေး|ဒေါ်မိုးမိုးအေး]] |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းထွန်းအေး * ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးရယ် * ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးအေးမင်းထွေး * ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန့်စင်ဦး * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးသန့် * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်မြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်ဌေး * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်ညို * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့် * မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းအောင်မြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ ထင်လင်းဦး * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] * ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုင်းထွန်းစိန် * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစောသက်နိုင်ဦး |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးချန်တန်ခင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်မင်းခိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးရဲရင့်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်သိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းဌေးအောင် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးသိန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်အောင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာ၀န်ကြီး ဦးလီပေါ်ရဲ့ * ရဝမ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမယစ်ယောရှု </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိုးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးတင်လှ * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်မျိုးသိန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရဲဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဂျိုးဇက်ကျော် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်နှင်းနှင်းရီ * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောဟူးဟူး * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်သန္တာထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးညီညီဇော် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစောထွန်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးစောမျိုးမြင့် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်လွင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစယဉ်ဌေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး စောခေါင်ပန်ထော့ * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်လှိုင် * မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမြင့်နိုင် * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခွန်မြတ်ထူး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ထွေး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လျန်ဇခုပ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ထွန်းလှ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးပေါင်ဇလန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးဝင်းဇော်ဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးညွန့်ဝင်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဆန်းဝင်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးတင်သန်းဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောရန်အောင် * [[နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးလှထွန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ဖေ * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးငွန်ဘွလ်ထန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး​မောင်ကြီး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးသက်နိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းလွင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမင်းမင်းလတ် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောမာတင်လူသာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ညီလန်းချို * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးဇော်ဝင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးခြားအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွဋ် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကိုကိုဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ကျော်လင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးနိုင်လင်းဆွေ(ခ)ဦးထွန်းထွန်းဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောလင်းအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး မိုးမင်းသိန်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးစန်းလွင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နွယ်နီနိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဆန်းညွန့်အောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုင်းမြင့်အေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးကြည်ထွန်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းခင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး နေလင်းစိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းဌေး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးလှကြွယ် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်မိုးသက် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလှမျိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်သိင်္ဂီအောင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စိုင်းအောင်ကြည် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စွာမြင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး နိုင်လယိတမ(ခ)နိုင်ခင်မောင်ဇင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်ဇော်ထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဇေယျာဦး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးမင်းမြင့်မောင်လေး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး မိလဝီဟန် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်မြတ်ကျော်စိန် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမင်းလှိုင် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်သိန်း * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးချစ်သိန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်မိုး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်စိုး * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ဆွေလင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးသက်ထွန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုးဝင်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်လှ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မေသန်းနွယ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဌေး * ပြန်ကြားရေး၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မျိုးသော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးမောင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုးဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်အောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]] * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောဂျက်ကော့ထူး * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးနေမင်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လဆိုင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နန်းခမ်းလူ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်သန်းထူး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလင်းအောင်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး စိုင်းဝမ်းလှိုင်းတစ်ပ် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်ထွန်းဖြူ * [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအာကာလင်း * [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးခွန်ဖိုးစိန် * [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|“ဝ”ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်ထွေးအောင် * ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးကိန်မိုင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ငွေလှိုင် * လားဟူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးဝီလ်ဆင်မိုး * အင်းသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်တင်တင်ရီ * အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းအောင် * ကယန်း(ခ)ပဒေါင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်အေးချိုစိန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်စန်းချစ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်ကြည် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွန်းဇော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကျော်မျိုးတင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်မေသန်းဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမောင်​မောင်ဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး မန်းသိန်းကျော် * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးညွန့် </div> |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဥပဒေချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နန်းလှလှအေး * ကယားပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းနိုင် * ကရင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နော်သန်းသန်းငြိမ်း * ချင်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးကပ်တလွန်း * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်လှလှဝင်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးထိန်လင်းကျော် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်တင့် * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးအေးလွင် * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးလှသိန်း * မွန်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်မိသန္တာမြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းမောင် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်ဖြူမာဝေ * ရှမ်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးစိုင်းကျော်ဇံ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်လွင် |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စာရင်းစစ်ချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်လေးနွယ် * ကယားပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မော်မော် * ကရင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးအောင်စိုး * ချင်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးမောင်မောင်ခင် * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မြင့်မြင့်သိန်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ဌေးဌေးမြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်တင်တင်ငြိမ်း * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်အေးအေး * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ခင်သီ * မွန်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်သိန်းသိန်းဦး * ရခိုင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်သန်းကြည် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်မာချို * ရှမ်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ထွေးရီ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းဝင်း |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၂) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးသက်ထွန်းအောင် * ဒေါက်တာ စန္ဒာဦး |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်ဝင်းသိန်း * ဒေါက်တာ ထွန်းထွန်းဦး * [[တိုးရီ|ဦးတိုးရီ]] * ဦးဝင်းဇော်မိုး * ဦးတင်အောင်ဝင်း * ဦးလွန်းဘော် * ဦးကျော်စိုးညွန့် * ဦးမင်းဟန် |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၂) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါက်တာ မြင့်သူမြိုင် * ဦးဝင်းလှိုင်ဦး(ခ)ကုန်ဇမှုန်း * ဦးသန်းဝင်း * ဦးတင်ကိုကို * ဦးအုန်းခိုင် * ဒေါက်တာ နုနုရီ * ဒေါ်စန္ဒာ * ဒေါက်တာ ဆွေဆွေအောင် * ဒေါက်တာ တင်ဌေးအိ * ဒေါက်တာ ဥမ္မာကျော် * ဦးညီညီ * ဦးထွန်းထွန်းဝင်း |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] |ဦးမြင့်ဦး |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကချင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မြင့် * ဒေါ်ပြုံးပြုံးကြည် * ဒေါ်ခင်ပြုံးရီ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကယားပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ချယ်ရီခင် * ဒေါ်သိန်းသိန်းနှင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကရင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်စိမ်းဝင်း * ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ဦး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ချင်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်သောင်းအောင် * ဒေါ်နှင်းကေသီဝင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဟန်သိန်း * ဒေါ်မိမိစိန် * ဦးခင်မောင်မြင့် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ရင်ရင်သန်း * ဒေါ်ထွေးထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်အေးအေးသန့် * ဒေါ်ခင်အုန်းတင့် * ဒေါက်တာ ဇော်ဝင်းထွန်း * ဦးသန့်ဇော်သန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မကွေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်နှင်းထွဋ် * ဦးထွန်းထွန်းအောင် * ဒေါ်မာလာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးမြင့်ဆန်း * ဒေါ်ခင်စန်းမြင့် * ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း * ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ * ဦးသန်းထွန်းအောင် * ဦးဌေးအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မွန်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ညိုမီစံ * ဒေါက်တာ အောင်သီဟ * ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မျိုး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရခိုင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်ထွန်းသိန်း * ဒေါ်စောရွှေ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်စွာငြိမ်း * ဒေါ်ထားထား * ဒေါ်နုနုခင် * ဦးကျော်ကျော် * ဒေါ်မာလာထွဋ် * ဦးသောင်းထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရှမ်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မော် * ဒေါ်သူဇာအောင် * ဒေါ်အေးအေးလှိုင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ယဉ်ယဉ်ဟန် * ဦးဝင်းမြိုင် * ဒေါ်ခင်စန်းဝင်း * ဒေါက်တာ အောင်ထွန်းလင်း </div> |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small|<sup> မှတ်ချက်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကာလအတွက်သာဖြစ်သဖြင့် ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်အရ အကျုံးမဝင်ပါ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] isu9zbpwewt6uj59ek5aj35z5g90dju 0 118341 1057134 1055900 2026-10-10T12:21:38Z ~2026-51696-31 148653 1057134 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |} == ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းအောင်]] |DSA(၂၉) ယခင် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) ယခင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |} == ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၂ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |– |– |- |၃ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] ဝန်ကြီးချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ဝင်းသန်း]] |DSA(၃၀) ယခင် [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး]] |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၃၈) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၉ |[[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး |DSA(၃၄) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |– |– |} == အခြား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၂ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၃ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |- |၄ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်းအောင် |DSA(၄၂) |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ |DSA(၃၉) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == ဒုတိယဝန်ကြီးများ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၂ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၃ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |အရာရှိငယ်(၄၃) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဆွေသူရ |DSA(၃၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(၃၇) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ၀င်းသူ |DSA(၃၅) |- |၈ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |အရာရှိငယ်(၄၂) |- |၉ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် |– |- |၁၀ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ |OTC(၂၀) |- |၁၁ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၂ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် စိုးသူအောင် |DSA(၄၀) |- |၁၃ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် |DSA(၃၄) |- |၁၄ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး |OTC(၁၅) |- |၁၅ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဝင်း |DSA(၃၇) |- |၁၆ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲထွဋ် |DSA(၃၂) |- |၁၇ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး |– |- |၁၈ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်း |DSA(၃၈) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |DSA(၃၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ပိုင်ထွန်း |OTC(၂၂) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းကို |OTC(၂၄) |- |၆ |ဒုတိယစစ်ရာထူးခန့်ချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သူနိုင် |DSA(၄၂) |- |၇ |တွဲဖက်စစ်ဥပဒေချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် အောင်ခင်သိန်း |OTS(၈၅) |- |၈ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၉ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၁၀ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၁၁ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၁၂ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုဦး |DSA(၃၆) |- |၁၃ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းသိန်း |DSA(၃၈) |- |၁၄ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် နေမျိုးကို |OTS(၉၁) |- |၁၅ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် ညီညီအောင် |OTS(၈၁) |- |၁၆ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး |OTC(၂၁) |- |၁၇ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင့်ဇော်ခိုင် |DSA(၄၂) |- |၁၈ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းနိုင် |OTC(၂၂) |- |၁၉ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |– |– |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} 619wx9ok2p6e9odinyna72imaztyrap 0 142372 1057181 1057060 2026-10-11T04:19:17Z Ninjastrikers 22896 WP:OR 1057181 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name = ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး |title_orig = Animal Farm: A Fairy Story |image = Animal Farm - 1st edition.jpg |caption = ပထမအကြိမ်ထုတ် မျက်နှာဖုံး |author = [[ဂျော့အော်ဝဲ]] |translator = [[သခင်ဘသောင်း]] (မြန်မာဘာသာပြန်) |country = ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း |language = အင်္ဂလိပ် |genre = နိုင်ငံရေးသရော်စာ၊ ခိုင်းနှိုင်းချက်ဝတ္ထု |published = ၁၇ ဩဂုတ် ၁၉၄၅ (Secker and Warburg, လန်ဒန်) |media_type = ပုံနှိပ် |pages = ၁၁၂ |dewey = 823/.912 20 |congress = PR6029.R8 A63 2003b |oclc = 53163540 |followed_by = Nineteen Eighty-Four |preceded_by = Inside the Whale and Other Essays }} '''''ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး''''' ({{lang-en|Animal Farm}}) သည် အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာ [[ဂျော့အော်ဝဲ]] ရေးသားခဲ့သော ပုံခိုင်းရေးဖွဲ့သည့် နိုင်ငံရေးသရော်စာ ဝတ္ထု (Allegorical political satirical novella) တစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm">{{cite web |title=Animal Farm |url=https://www.britannica.com/topic/Animal-Farm |website=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> ဇာတ်လမ်းအတွင်း စကားပြောနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များကို ဇာတ်ကောင်အဖြစ် အသုံးပြုထားသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် ၁၉၁၇ ခုနှစ် [[ရုရှားတော်လှန်ရေး]]နှင့် [[ဂျိုးဇတ် စတာလင်|စတာလင်]] အာဏာရရှိလာသည့် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]၏ အာဏာရှင်စနစ်နှင့် အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းကို သရော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /><ref name="OrwellSociety">{{cite web |title=Animal Farm Publication History |url=https://orwellsociety.org/ |website=The Orwell Society |access-date=2026-10-10}}</ref> ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်သည် ဤဝတ္ထုကို ၁၉၄၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကြားတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူကေ]]သည် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]နှင့် မဟာမိတ် ဖွဲ့ထားချိန်ဖြစ်သဖြင့် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] စာအုပ်ထုတ်ဝေသူ အများစုက ကနဦးတွင် ထုတ်ဝေရန် ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> သို့သော် စစ်ပြီးကာလ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်တွင် Secker and Warburg ထုတ်ဝေရေးမှ ပထမဆုံး စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ စာအုပ်မှာ အလွန်အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> [[တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း|တိုင်းမ်]] မဂ္ဂဇင်းက ၁၉၂၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း ရေးသားခဲ့သော ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ဝတ္ထု ၁၀၀ ကို စိစစ်ရွေးချယ်ရာတွင် ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ ''Animal Farm'' နှင့် ''[[၁၉၈၄ (ဝတ္ထု)|1984]]'' စာအုပ်နှစ်အုပ်စလုံး ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Time100">{{cite web |title=All-TIME 100 Novels: Animal Farm |url=https://entertainment.time.com/2005/10/16/all-time-100-novels/slide/animal-farm-1946/ |website=TIME Magazine |access-date=2026-10-10}}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဇာတ်လမ်းသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ စိတ္တဇနာမည်ဖြင့် "မန်နာခြံ" (Manor Farm) ဟုခေါ်သော စိုက်ပျိုးရေးခြံတစ်ခုတွင် စတင်သည်။ အရက်စွဲနေသော ခြံပိုင်ရှင် မစ္စတာဂျုန်းစ် (Mr. Jones) ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုကို မခံနိုင်တော့သဖြင့် "မေဂျာကြီး" (Old Major) ဟုခေါ်သော ဝက်အိုကြီး၏ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်မှုဖြင့် တိရစ္ဆာန်များ စုပေါင်း၍ လူများကို မောင်းထုတ်ကာ တော်လှန်ရေး အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ ခြံ၏အမည်ကို "တိရစ္ဆာန်ခြံ" (Animal Farm) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး "တိရစ္ဆာန်ဝါဒ" (Animalism) ၏ အခြေခံမူ ၇ ချက်ကို သတ်မှတ်ကာ တန်းတူညီမျှရေးကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဦးဆောင်သူ ဝက်များဖြစ်ကြသော "နပိုလီယန်" (Napoleon) နှင့် "စနိုးဘော" (Snowball) တို့အကြား အာဏာလုပွဲ စတင်လာသည်။ နပိုလီယန်သည် သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကာ စနိုးဘောကို ခြံအတွင်းမှ မောင်းထုတ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် နပိုလီယန်သည် ရဲခွေးများကို အသုံးပြု၍ ခြံတစ်ခုလုံးကို အကြမ်းဖက် စိစစ်ကွပ်ကဲကာ အာဏာရှင်စနစ် ထူထောင်လိုက်သည်။ ဝက်များသည် လူတို့ကဲ့သို့ အိပ်ရာပေါ်တွင် အိပ်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်းနှင့် အထူးအခွင့်အရေးများ ရယူခြင်းတို့ကို စတင်ပြုလုပ်လာကြပြီး မူလ စည်းမျဉ်း ၇ ချက်ကိုလည်း မိမိတို့စိတ်ကြိုက် ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ဇာတ်လမ်း၏ နိဂုံးတွင် ဝက်များသည် မူလစည်းမျဉ်းအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းကာ '''"တိရစ္ဆာန်အားလုံး တန်းတူညီမျှကြသည်၊ သို့သော် အချို့သော တိရစ္ဆာန်များသည် အခြားသူများထက် ပို၍ တန်းတူညီမျှကြသည်"''' (All animals are equal, but some animals are more equal than others) ဟု ပြောင်းလဲလိုက်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်ကြိုးစားသော "ဘောက်ဆာ" (Boxer) အမည်ရှိ မြင်းကြီး အိုမင်းလာသောအခါ နပိုလီယန်က သားသတ်ရုံသို့ ရောင်းစားခဲ့ပြီး၊ ဝက်များသည် ခြေနှစ်ချောင်းဖြင့် မတ်တပ်ရပ် လမ်းလျှောက်ကာ လူများနှင့်အတူ ဝိုင်းဖွဲ့ သောက်စားနေကြသည်ကို အခြားတိရစ္ဆာန်များက အပြင်မှချောင်းကြည့်ရင်း ဝက်နှင့်လူ မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို ခွဲခြားမရတော့သည့် အခြေအနေဖြင့် ဇာတ်သိမ်းထားသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၄၅ ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ စာအုပ်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာဘာသာပြန် စာအုပ်များ]] 28b0ylii8rvehr2mw2iqttntuavc4fm 1057182 1057181 2026-10-11T04:19:32Z Ninjastrikers 22896 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မြန်မာဘာသာပြန် စာအုပ်များ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည် 1057182 wikitext text/x-wiki {{Infobox book |name = ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး |title_orig = Animal Farm: A Fairy Story |image = Animal Farm - 1st edition.jpg |caption = ပထမအကြိမ်ထုတ် မျက်နှာဖုံး |author = [[ဂျော့အော်ဝဲ]] |translator = [[သခင်ဘသောင်း]] (မြန်မာဘာသာပြန်) |country = ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း |language = အင်္ဂလိပ် |genre = နိုင်ငံရေးသရော်စာ၊ ခိုင်းနှိုင်းချက်ဝတ္ထု |published = ၁၇ ဩဂုတ် ၁၉၄၅ (Secker and Warburg, လန်ဒန်) |media_type = ပုံနှိပ် |pages = ၁၁၂ |dewey = 823/.912 20 |congress = PR6029.R8 A63 2003b |oclc = 53163540 |followed_by = Nineteen Eighty-Four |preceded_by = Inside the Whale and Other Essays }} '''''ခြေလေးချောင်းတော်လှန်ရေး''''' ({{lang-en|Animal Farm}}) သည် အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာ [[ဂျော့အော်ဝဲ]] ရေးသားခဲ့သော ပုံခိုင်းရေးဖွဲ့သည့် နိုင်ငံရေးသရော်စာ ဝတ္ထု (Allegorical political satirical novella) တစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm">{{cite web |title=Animal Farm |url=https://www.britannica.com/topic/Animal-Farm |website=Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-10}}</ref> ဇာတ်လမ်းအတွင်း စကားပြောနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များကို ဇာတ်ကောင်အဖြစ် အသုံးပြုထားသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် ၁၉၁၇ ခုနှစ် [[ရုရှားတော်လှန်ရေး]]နှင့် [[ဂျိုးဇတ် စတာလင်|စတာလင်]] အာဏာရရှိလာသည့် [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု]]၏ အာဏာရှင်စနစ်နှင့် အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းကို သရော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /><ref name="OrwellSociety">{{cite web |title=Animal Farm Publication History |url=https://orwellsociety.org/ |website=The Orwell Society |access-date=2026-10-10}}</ref> ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်သည် ဤဝတ္ထုကို ၁၉၄၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလကြားတွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူကေ]]သည် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း [[ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ|ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]နှင့် မဟာမိတ် ဖွဲ့ထားချိန်ဖြစ်သဖြင့် [[ဗြိတိသျှအင်ပါယာ|ဗြိတိသျှ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်]] စာအုပ်ထုတ်ဝေသူ အများစုက ကနဦးတွင် ထုတ်ဝေရန် ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> သို့သော် စစ်ပြီးကာလ ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်တွင် Secker and Warburg ထုတ်ဝေရေးမှ ပထမဆုံး စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ စာအုပ်မှာ အလွန်အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့စာပေသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name="BritannicaAnimalFarm" /> [[တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း|တိုင်းမ်]] မဂ္ဂဇင်းက ၁၉၂၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း ရေးသားခဲ့သော ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ဝတ္ထု ၁၀၀ ကို စိစစ်ရွေးချယ်ရာတွင် ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ ''Animal Farm'' နှင့် ''[[၁၉၈၄ (ဝတ္ထု)|1984]]'' စာအုပ်နှစ်အုပ်စလုံး ပါဝင်ခဲ့သည်။<ref name="Time100">{{cite web |title=All-TIME 100 Novels: Animal Farm |url=https://entertainment.time.com/2005/10/16/all-time-100-novels/slide/animal-farm-1946/ |website=TIME Magazine |access-date=2026-10-10}}</ref> == ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း == ဇာတ်လမ်းသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ စိတ္တဇနာမည်ဖြင့် "မန်နာခြံ" (Manor Farm) ဟုခေါ်သော စိုက်ပျိုးရေးခြံတစ်ခုတွင် စတင်သည်။ အရက်စွဲနေသော ခြံပိုင်ရှင် မစ္စတာဂျုန်းစ် (Mr. Jones) ၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုကို မခံနိုင်တော့သဖြင့် "မေဂျာကြီး" (Old Major) ဟုခေါ်သော ဝက်အိုကြီး၏ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်မှုဖြင့် တိရစ္ဆာန်များ စုပေါင်း၍ လူများကို မောင်းထုတ်ကာ တော်လှန်ရေး အောင်ပွဲခံခဲ့ကြသည်။ ခြံ၏အမည်ကို "တိရစ္ဆာန်ခြံ" (Animal Farm) ဟု ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး "တိရစ္ဆာန်ဝါဒ" (Animalism) ၏ အခြေခံမူ ၇ ချက်ကို သတ်မှတ်ကာ တန်းတူညီမျှရေးကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ဦးဆောင်သူ ဝက်များဖြစ်ကြသော "နပိုလီယန်" (Napoleon) နှင့် "စနိုးဘော" (Snowball) တို့အကြား အာဏာလုပွဲ စတင်လာသည်။ နပိုလီယန်သည် သွေးခွဲအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် အကြမ်းဖက်နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကာ စနိုးဘောကို ခြံအတွင်းမှ မောင်းထုတ်လိုက်သည်။ ထို့နောက် နပိုလီယန်သည် ရဲခွေးများကို အသုံးပြု၍ ခြံတစ်ခုလုံးကို အကြမ်းဖက် စိစစ်ကွပ်ကဲကာ အာဏာရှင်စနစ် ထူထောင်လိုက်သည်။ ဝက်များသည် လူတို့ကဲ့သို့ အိပ်ရာပေါ်တွင် အိပ်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်းနှင့် အထူးအခွင့်အရေးများ ရယူခြင်းတို့ကို စတင်ပြုလုပ်လာကြပြီး မူလ စည်းမျဉ်း ၇ ချက်ကိုလည်း မိမိတို့စိတ်ကြိုက် ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်။ ဇာတ်လမ်း၏ နိဂုံးတွင် ဝက်များသည် မူလစည်းမျဉ်းအားလုံးကို ဖျက်သိမ်းကာ '''"တိရစ္ဆာန်အားလုံး တန်းတူညီမျှကြသည်၊ သို့သော် အချို့သော တိရစ္ဆာန်များသည် အခြားသူများထက် ပို၍ တန်းတူညီမျှကြသည်"''' (All animals are equal, but some animals are more equal than others) ဟု ပြောင်းလဲလိုက်ကြသည်။ နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်ကြိုးစားသော "ဘောက်ဆာ" (Boxer) အမည်ရှိ မြင်းကြီး အိုမင်းလာသောအခါ နပိုလီယန်က သားသတ်ရုံသို့ ရောင်းစားခဲ့ပြီး၊ ဝက်များသည် ခြေနှစ်ချောင်းဖြင့် မတ်တပ်ရပ် လမ်းလျှောက်ကာ လူများနှင့်အတူ ဝိုင်းဖွဲ့ သောက်စားနေကြသည်ကို အခြားတိရစ္ဆာန်များက အပြင်မှချောင်းကြည့်ရင်း ဝက်နှင့်လူ မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ကို ခွဲခြားမရတော့သည့် အခြေအနေဖြင့် ဇာတ်သိမ်းထားသည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:၁၉၄၅ ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ဝတ္ထုများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျော့ချ် အော်ဝဲလ်၏ စာအုပ်များ]] 5v4rqe91t637g0kccb2mk8kvy7k5kfo 0 206130 1057222 1025026 2026-10-11T05:47:44Z Salai Rungtoi 22844 /* တရားသူကြီးများ */ 1057222 wikitext text/x-wiki {{Infobox high court |court_name = ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်<br /><small>High Court of the Shan State</small> |native_name = |image = |imagesize = |caption = |motto = |established = <!-- year --> |dissolved = <!-- year --> |country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] |location = သစ်​တောရပ်ကွက်၊ [[တောင်ကြီးမြို့]] |coordinates = <!-- {{coord|45.000|-122.000|display=inline,title}} --> |type = <!-- partisan election/non-partisan election/legislative selection/executive selection/co-option/etc --> |authority = [[မြန်မာနိုင်ငံအခြေခံဥပဒေ(၂၀၀၈)|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]] |appeals = <!-- appeals from this court go where --> |terms = |positions = ၃ |budget = <!-- amount of annual budget --> |website ={{url|http://shan.hc.gov.mm}} |chiefjudgetitle = တရားသူကြီးချုပ် |chiefjudgename = ဦး[[သန်းဦးလွင်]] |termstart = ၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၂ |termend = <!-- year term for current chief as chief ends, if applicable --> |termend2 = <!-- year term of current chief ends if applicable --> |chiefjudgetitle2 = <!-- title of the second top judge if applicable--> |chiefjudgename2 = <!-- current deputy chief's name --> |termstart2 = <!-- year current deputy chief became chief --> |termend3 = <!-- year term for current deputy chief as chief ends, if applicable --> |termend4 = <!-- year term of current deputy chief ends if applicable --> }} '''ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်''' သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်တရားရုံး (၁၀)ရုံး၊ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး (၁)ရုံး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံး (၃)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၅၀)ရုံးရှိသည်။ == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေ]]အရ ယခင် ရှမ်းပြည်နယ်တရားရုံးကို ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၂)ဦး စုစုပေါင်း (၃)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။၂၀၁၇ခုနှစ်တွင် လောက်ကိုင်ခရိုင်တရားရုံးအား ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တရားရုံးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ပင်းတယနှင့် ရွာငံမြို့နယ်တရားရုံးများကို ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံး လက်အောက်သို့လည်းကောင်း၊၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် ဟိုပုံး၊ဆီဆိုင်နှင့် ပင်လောင်းမြို့နယ်တရားရုံးများကို ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံး လက်အောက်သို့လည်းကောင်း၊၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် ဟိုပန်မြို့နယ်နှင့် မက်မန်းမြို့နယ်များကို ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး လက်အောက်သို့လည်းကောင်း ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ == တည်နေရာ == ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်သည် [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည်။ == တရားသူကြီးများ == {{Incomplete list}} === တရားသူကြီးချုပ်များ === {| class="wikitable" !စဉ် !တရားသူကြီးချုပ် !တာဝန်သက်တမ်း !တာဝန်ချိန် !မှတ်ချက် |- ! !ဦးသန်းဦးလွင် ! ! ! |} === တရားသူကြီးများ === {| class="wikitable" !စဉ် !တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီး !တာဝန်သက်တမ်း !တာဝန်ချိန် !မှတ်ချက် |- | |ဦးအောင်မော် |၁၀ မတ် ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> - ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|3|10}} | |- | |ဒေါ်အေးအေးလှိုင် <ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89159 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ - ယနေ့အထိ |{{Age in years and days|2026|10|10}} | |} == ဖွဲ့စည်းပုံ == ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်ကို  ခရိုင်တရားရုံး (၁၀)ရုံး၊ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး (၁)ရုံး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံး (၃)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၅၀)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref>{{cite book | title=၂၀၂၀ပြည့်နှစ် တရားရုံးနှစ်စဉ်အစီရင်ခံစာ| author=ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်}}</ref> === ခရိုင်တရားရုံးများ === *တောင်ကြီးခရိုင်တရားရုံး *လွိုင်လင်ခရိုင်တရားရုံး *လင်းခေးခရိုင်တရားရုံး *လားရှိုးခရိုင်တရားရုံး *ကျောက်မဲခရိုင်တရားရုံး *မူဆယ်ခရိုင်တရားရုံး *တာချီလိတ်ခရိုင်တရားရုံး *ကျိုင်းတုံခရိုင်တရားရုံး *မိုင်းဆတ်ခရိုင်တရားရုံး *မိုးမိတ်ခရိုင်တရားရုံး == ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ/တိုင်း တရားရုံးများ == *ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး *ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံး *ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံး *ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတရားရုံး === မြို့နယ်တရားရုံးများ === *တောင်ကြီးမြို့နယ်တရားရုံး *ဖယ်ခုံမြို့နယ်တရားရုံး *ကလောမြို့နယ်တရားရုံး *ရပ်စောက်မြို့နယ်တရားရုံး *ညောင်ရွှေမြို့နယ်တရားရုံး *လွိုင်လင်မြို့နယ်တရားရုံး *နမ့်စန်မြို့နယ်တရားရုံး *လဲချားမြို့နယ်တရားရုံး *မိုင်းရှူးမြို့နယ်တရားရုံး *မိုင်းကိုင်မြို့နယ်တရားရုံး *ကျေးသီးမြို့နယ်တရားရုံး *ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်တရားရုံး *လင်းခေးမြို့နယ်တရားရုံး *မိုးနဲမြို့နယ်တရားရုံး *မောက်မယ်မြို့နယ်တရားရုံး *မိုင်းပန်မြို့နယ်တရားရုံး *လားရှိုးမြို့နယ်တရားရုံး *သန္နီမြို့နယ်တရားရုံး *တန့်ယန်းမြို့နယ်တရားရုံး *မိုင်းရယ်မြို့နယ်တရားရုံး *ကွမ်းလုံမြို့နယ်တရားရုံး *ကျောက်မဲမြို့နယ်တရားရုံး *သီပေါမြို့နယ်တရားရုံး *နောင်ချိုမြို့နယ်တရားရုံး *နမ္မတူမြို့နယ်တရားရုံး *နမ့်ဆန်မြို့နယ်တရားရုံး *မန်တုံမြို့နယ်တရားရုံး *မူဆယ်မြို့နယ်တရားရုံး *နမ့်ခမ်းမြို့နယ်တရားရုံး *ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်တရားရုံး *တာချီလိတ်မြို့နယ်တရားရုံး *မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်တရားရုံး *မိုင်းယောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ကျိုင်းတုံမြို့နယ်တရားရုံး *မိုင်းခတ်မြို့နယ်တရားရုံး *မိုင်းယန်းမြို့နယ်တရားရုံး *မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်တရားရုံး *မိုင်းဆတ်မြို့နယ်တရားရုံး *မိုင်းတုံမြို့နယ်တရားရုံး *မိုးမိတ်မြို့နယ်တရားရုံး *မဘိမ်းမြို့နယ်တရားရုံး *ဟိုပန်မြို့နယ်တရားရုံး *မက်မန်းမြို့နယ်တရားရုံး *ဟိုပုံးမြို့နယ်တရားရုံး *ဆီဆိုင်မြို့နယ်တရားရုံး *ပင်လောင်းမြို့နယ်တရားရုံး *ပင်းတယမြို့နယ်တရားရုံး *ရွာငံမြို့နယ်တရားရုံး *လောက်ကိုင်မြို့နယ်တရားရုံး *ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်တရားရုံး === တရားသူကြီးများ === ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၃)ဦးရှိသည်။ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် ပြည်နယ်တရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားစီရင်ရေး]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်]] r4cpuitgl6yioj35ldv6a5ceeki66k3 0 237489 1057185 775613 2026-10-11T04:30:27Z Ninjastrikers 22896 1057185 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition (new) | name = Nevus | synonyms = {{hlist|nevi|mole}} | image = Nevus NCI.jpg | caption = A benign nevus | pronounce = | field = | symptoms = | complications = | onset = | duration = | types = | causes = | risks = | diagnosis = | differential = | prevention = | treatment = | medication = | prognosis = | frequency = | deaths = }} '''မှဲ့''' သို့မဟုတ် '''အမှတ်''' ({{langx|en|Nevus}} သို့မဟုတ် '''Naevus'''၊ အများကိန်း - '''nevi''' သို့မဟုတ် '''naevi''') ဆိုသည်မှာ [[အရေပြား]] သို့မဟုတ် [[အမြှေးပါး]]ပေါ်တွင် ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့ရပြီး နယ်နိမိတ် အတိအကျရှိကာ ကာလရှည်ကြာ တည်ရှိနေသော ဒဏ်ရာ/အစက်အပြောက်များကို ခေါ်ဆိုသည့် ယေဘုယျ ဆေးပညာဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last=Happle|first=Rudolf |year=1995 |title=What is a nevus? A proposed definition of a common medical term |journal=[[Dermatology (journal)|Dermatology]] |volume=191 |issue=1 |pages=1–5 |pmid=8589475 |doi=10.1159/000246468}}</ref> ဤဝေါဟာရသည် "[[မွေးရာပါအမှတ်]]" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော လက်တင်ဝေါဟာရ {{wikt-lang|la|naevus}} မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း မှဲ့/အမှတ် ဆိုသည်မှာ မွေးရာပါ ပါလာသည့် အမှတ်ဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ မွေးဖွားပြီးမှ နောက်ပိုင်းမှ ပေါ်လာသည့် အမှတ်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့ကို အရပ်စကားဖြင့် ''မှဲ့''၊ ''မွေးရာပါအမှတ်'' စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိကြသော်လည်း အဆိုပါ အရပ်သုံးအသုံးအနှုန်းများသည် သီးခြား မှဲ့/အမှတ် အမျိုးအစားများကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပိုင်းခြားဖော်ပြနိုင်ခြင်း မရှိပေ။ ==ကိုးကား== <references/> [[Category:ဆေးပညာ]] {{Stub}} drvy75dte2g4lp4x2v204dtz2bp155z 0 242131 1057172 809436 2026-10-11T02:07:51Z ~2026-39963-61 145736 /* အဋ္ဌင်္ဂသီလကို ဥပုသ် */ 1057172 wikitext text/x-wiki {{ဗုဒ္ဓဘာသာ}} ရဟန်းတို့ ဥပုသ်ကံပြုခြင်း၊ လူတို့ အဋ္ဌင်္ဂဥပုသ် သီလဆောက်တည်ခြင်းစသည်တို့နှင့် ပတ်သက်နေသော ဥပုသ်နေ့, ဥပုသ်ကံ, ဥပုသ်သီလ စသည်တို့ကို သိအပ်ပေသည်။ ဥပုသ်နေ့တို့သည် သာသနာတော်၌ (က) ရဟန်းတော်များ ဥပုသ်ကံဆောင်သောနေ့ = ဥပုသ်ပြုသောနေ့။ (ခ) လူတို့ဥပုသ်သီလ စောင့်ထိန်းသောနေ့နှစ်မျိုး တွေ့ရသည်။<ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်">တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၄-အပိုင်း-၂</ref> ==ဥပုသ်ပြုသောနေ့== (က) ရဟန်းတော်များ၏ ဥပုသ်နေ့နှင့် ဥပုသ်ကံပြုမှုတို့ဖြစ်ပေါ် လာပုံကား—သာသနာပပရဗိုဇ်တို့သည် လဆန်း, လဆုတ် ၁၄-ရက်၊ ၁၅-ရက်၊ ၈-ရက်နေ့တို့၌ စည်းဝေးကြ၍ တရားစကားပြောဆိုသော နေရာဌာနသို့ လူတို့ တရားနာ ချဉ်းကပ်ကြသဖြင့် လူတို့၏ ကြည်ညိုမှုကို ထိုပရဗိုဇ်တို့ ရရှိခြင်း, အသင်းအပင်း ရရှိခြင်းတို့ကို ဗိမ္ဗိသာရမင်း ဆင်ခြင်မိသဖြင့် ဘုရားရှင်အား "ရဟန်းတော်များလည်း လဆန်း လဆုတ် ၁၄-ရက်၊ ၁၅-ရက်-၈-ရက်နေ့တို့၌ စည်းဝေးကုန်မူ ကောင်းလေစွ”ဟု တောင်းပန် လျှောက်ထားမှုကို အကြောင်းပြု၍ ရဟန်းတော်များကို လဆန်း လဆုတ် ၁၄-ရက်၊ ၁၅-ရက်၊ ၈-ရက်နေ့တို့၌ စည်းဝေးခြင်းငှါ ဘုရားရှင် ခွင့်ပြုတော်မူသည်။ ထိုသို့ ခွင့်ပြုတော်မူချက်အရ စည်းဝေးတော်မူကြသော ရဟန်းတော်များ ဆိတ်ဆိတ် ထိုင်နေကြသည်ကို လူတို့ တွေ့မြင်ကြသဖြင့် “ဝက်အများကဲ့သို့ ထိုင်နေကြကုန်၏၊ စည်းဝေးသူတို့မည်သည် တရားစကားပြောသင့်သည် မဟုတ်လော”ဟု လူတို့ ကဲ့ရဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပညတ်တော်မူအပ်ပြီးသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ပါတိမောက်ပြရန် ခွင့်ပြုတော်မူသည်။ ထိုသို့လဆန်း လဆုတ် ၁၄-ရက် = '''စာတုဒ္ဒသီနေ့'''၊ ၁၅-ရက် = '''ပန္နရသီနေ့'''၊ ၈-ရက် '''အဋ္ဌမီနေ့'''တို့၌ ခွင့်ပြုတော်မူသောအခါ ထိုနေ့ အားလုံးတို့၌ပင် ဥပုသ်ပြုတော်မူကြသဖြင့်<ref>(ဝဇိရ၊၄၅၁)</ref> လဆန်း လဆုတ် တစ်ပက္ခတွင် စာတုဒ္ဒသီနေ့၌ ဖြစ်စေ၊ ပန္နရသီနေ့၌ဖြစ်စေ တစ်ကြိမ်သာ ဥပုသ်ပြုရန်လည်းကောင်း၊ ကိုယ့်ပရိသတ်နှင့်သာ ဥပုသ်မပြုဘဲ ကျောင်းတိုက် တစ်ခုလုံးရှိ သဘောတူ ရဟန်းအားလုံးစည်းဝေး၍ ဥပုသ်ပြုရန်လည်းကောင်း, [[သိမ်]]ကိုလည်းကောင်း၊ [[ဥပုသ်အိမ်]]ကိုလည်းကောင်း ခွင့်ပြုတော်မူသည်။ <ref>ဝိ၊၃၊၁၃၉-၁၄၂။ သံ၊၁၊၁၉၂။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၅၃။</ref><ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်"/> ==ပါတိမောက်နှစ်မျိုး== ([[ဥပုသ်အိမ်|ဥပေါသထာဂါရ]]-လည်းကြည့်။) ဥပုသ်ကံပြုခြင်း-ပါတိမောက်ရွတ်ဆို-ရွတ်ပြခြင်းသည် [[ဩဝါဒပါတိမောက်]]ကို ရွတ်ပြခြင်း၊ [[သံဃဥပုသ်ကံ|အာဏာပါတိမောက်]]ကို ရွတ်ပြခြင်း ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်၊ သက်တော်ရှည် မြတ်စွာဘုရားတို့သည် ယပ်ကိုကိုင်၍ ထိုင်တော်မူလျက် “သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ... စသော ဩဝါဒပါတိမောက် သုံးဂါထာကို ကိုယ်တော်တိုင် ရွတ်ပြတော်မူသည်၊ <ref>(ဒီ၊၂၊၄၂။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၁။) (ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၂-</ref>၌ ဥပေါသထန္တိ အာဏာပါတိမောက္ခံ-ဟု ဖွင့်ခြင်းသည် ပါဠိတော်နှင့် မညီပေ။) သက်တန်းတိုသော ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်၌မူ ပဌမဗောဓိ = ဝါတော်နှစ်ဆယ် အတွင်း၌သာ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ဩဝါဒပါတိမောက် ရွတ်ပြတော်မူ၍ ထိုမှနောက်၌ ပရိသတ် မစင်ကြယ်သောကြောင့် ရဟန်းတော်များအား အာဏာပါတိမောက်ပြရန် ခွင့်ပြုတော်မူသည်။ ([[ဥပေါသထသုတ်|ဥပေါသထသုတ္တ]] (၈) လည်းကြည့်။) <ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်"/> ==ဥပုသ်အမျိုးမျိုး== ထိုအာဏာပါတိမောက်ရွတ်ပြခြင်း ဟူသော ဥပုသ်ကံပြုခြင်းသည် ကံပြုသူတို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် “[[သံဃဥပုသ်ကံ|သံဃဥပုသ်]]၊ ဂဏဥပုသ်၊ ပုဂ္ဂလဥပုသ်”ဟု သုံးပါးရှိသည်။ ဥပုသ်အမျိုးအစား အစွမ်းအားဖြင့် "သုတ္တုဒ္ဒေသဥပုသ်၊ ပါရိသုဒ္ဓိဥပုသ်၊ အဓိဋ္ဌာန်ဥပုသ်” ဟု သုံးပါးရှိသည်၊ နေ့အစွမ်းအားဖြင့် “စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်၊ ပန္နရသီဥပုသ်၊ သာမဂ္ဂီဥပုသ်”ဟု သုံးပါးရှိသည်။ <ref>(ဥပုသ်ကံ ပြုပုံနှင့်တကွ အကျယ်ကို ဝိ၊သင်္ဂဟ၊၁၉၉-၂၀၁-၌ ရှု။)</ref> ဤဥပေါသထသဒ္ဒါသည် ပါရိသုဒ္ဓိဥပုသ်၊ အဓိဋ္ဌာန်ဥပုသ်တို့၌ ဖြစ်သော်လည်း ထိုဥပုသ်တို့ကို ပါတိမောက်ရွတ်ပြခြင်းဟူသော အနက်၌ အကျုံးဝင်သောကြောင့် သီးခြားမဆိုပေ။ <ref>ဝိနယာလင်္ကာရ၊ဋီ၊၁၊၃၇၈။</ref> ဥပုသ်ကံပြုရာဖြစ်သော ဥပုသ်နေ့တို့သည် တစ်လတွင် ၁၄-ရက် = စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်နေ့၊ ၁၅-ရက် = ပန္နရသီဥပုသ်နေ့ဟူသော နေ့ နှစ်ပါး၊ သံဃာကွဲပြားရာမှ ပြန်လည်၍ ညီညွတ်ရာဖြစ်သောနေ့ = သာမဂ္ဂီနေ့ ဟု သုံးမျိုးရှိရာတွင် အာဂန္တုကရဟန်းများနှင့် အာဝါသိက ရဟန်းတို့ စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်နေ့, ပန္နရသီဥပုသ်နေ့နှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ မတူရာ၌ “အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတုံ”ဟု ရှင်ဘုရင်အစိုးရသူမင်းတို့သို့ အစဉ်လိုက်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူချက်သည်ကား ထိုနှစ်နေ့ အယူအဆကွဲပြားရာ၌သာ လောကလူသားတို့ သတ်မှတ်ထားသော နေ့ရက်သို့ လိုက်ရမည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၃-ရက်နေ့၌ လည်းကောင်း၊ အထွက်တစ်ရက်နေ့၌လည်းကောင်း ဥပုသ်ကံ မပြုကောင်း။ <ref>(ဝိ၊၃၊၁၉၃။ ဝိမတိ၊၂၊၁၈၁။)</ref> <ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်"/> ==လူတို့ ဥပုသ်သီလစောင့်သုံးရာနေ့== (ခ) လူတို့ ဥပုသ်သီလစောင့်သုံးရာနေ့တို့သည် ပကတိစာရိတ္တဥပုသ်နေ့၊ ပါဋိဟာရိယဥပုသ်နေ့ ဟု နှစ်မျိုးရှိသည်။ လဆန်းပက္ခ လဆုတ်ပက္ခတို့တွင် ၈-ရက် = အဋ္ဌမီ ဥပုသ်နေ့၊ ၁၄-ရက် = စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်နေ့၊ ၁၅-ရက် = ပန္နရသီဥပုသ်နေ့တို့သည်ကား '''ပကတိစာရိတ္တ ဥပုသ်နေ့'''များဖြစ်သည်။ <ref>(သံ၊၁၊၂၁၀။ အံ၊၁၊၁၄၂။)</ref> ထိုနေ့တို့၏ အကြို အပိုဖြစ်သော ၇-ရက်, ၉-ရက်၊ ၁၃-ရက်, ၁-ရက်-နေ့တို့ သည်ကား '''ပါဋိဟာရိယဥပုသ်နေ့'''များဖြစ်သည်။ <ref>ဝိမာန၊ဋ္ဌ၊၆၄။</ref> ဝါမကပ်မီဖြစ်သော နယုံလပြည့်ကျော် (၁) ရက်မှ ဝါဆိုလပြည့်အထိ တစ်လ၊ ဝါတွင်း သုံးလ၊ ဝါကျွတ်ကာလဖြစ်သော သီတင်းကျွတ် လပြည့်ကျော်(၁) ရက်မှ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့် အထိ တစ်လ၊ ပေါင်း ငါးလသည် ပါဋိဟာရိယဥပုသ်စောင့်သုံးရာကာလဖြစ်သည်။ အပရေ ဆရာတို့ကား နယုန်လပြည့်ကျော်(၁) ရက်မှ ဝါဆို လပြည့်အထိ တစ်လ၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့် ကျော်(၁) ရက်မှ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်အထိ တစ်လ၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် တစ်ရက်မှ တပေါင်းလပြည့်အထိ တစ်လ-ပေါင်းသုံးလကို ပါဋိဟာရိယဥပုသ် စောင့်သုံးရာကာလဟု ယူကြသည်။ ကောင်းမှုလိုလားသူများသည် ထိုနေ့ အားလုံးကို ဥပုသ်နေ့ ဟု ဆိုသင့်ပေသည်။ <ref>သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၈။</ref> သီတင်းကျွတ်လပြည့် ပဝါရဏာနေ့နှင့် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့် ပဝါရဏာ နေ့တို့အတွင်း လဝက်ကို ပါဋိဟာရိယဥပုသ် နေ့ဟု ခေါ်သည်။ <ref>သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၈၁။</ref> <ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်"/> ==အဋ္ဌင်္ဂသီလကို ဥပုသ်== “အလုံးစုံသောနေ့တို့၌ လူတို့စောင့်ထိန်းအပ်သော အဋ္ဌင်္ဂသီလကို ဥပုသ်ဟုခေါ်၏” ဟု ဋီကာတို့၌ လာသောကြောင့် အဋ္ဌင်္ဂဥပုသ် သီလကို မည်သည့်နေ့ရက်ဟု မသတ်မှတ်ဘဲ နှစ်သက်ရာနေ့၌ စောင့်ထိန်းနိုင်ကြောင်း သိရလေသည်။ <ref>ဒီ၊ဋီ၊၂၊၁၉၃။ မ၊ဋီ၊၃၊၃၅၅။</ref> အင်္ဂုတ္တိုရ်အဋ္ဌကထာ၌-ဥပုသ်နေ့တို့သည် တစ်လတွင် ၅-ရက် = ပဉ္စမီဥပုသ်၊ ၈-ရက် = အဋ္ဌမီဥပုသ်၊ ၁၄-ရက် = စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်၊ ၁၅-ရက် = ပန္နရသီဥပုသ်ဟု (၈) ရက်ရှိကြောင်း၊ ထိုရက်တို့၏ အကြို+အပိုနေ့များဖြစ်ကြသော ၄-ရက်, ၆-ရက်၊ ၇-ရက်, ၉-ရက်၊ ၁၃-ရက်, ၁-ရက်ဟု ပဋိဇာဂရဥပုသ်စောင့်သုံးရာ နေ့ရက် (၆) ရက်ရှိကြောင်း၊ ဝါတွင်းသုံးလဖြစ်စေ၊ မတတ်နိုင်လျှင် သီတင်းကျွတ်လပြည့် ကျော်(၁) ရက်မှ တန်ဆောင်မုံးလပြည့်အထိ တစ်လဖြစ်စေ၊ ထိုမျှပင်မတတ်နိုင်လျှင် သီတင်း ကျွတ်လပြည့်ကျော်(၁) ရက်မှ သီတင်းကျွတ် လကွယ်အထိ လဝက်ဖြစ်စေ ပါဋိဟာရိယပက္ခ ဥပုသ် စောင့်သုံးနိုင်သည်။ <ref>အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂၂-၁၂၄။</ref> ==နတ်မင်းကြီးများ မှတ်တမ်းပြုသောနေ့== အဋ္ဌမီဥပုသ်နေ့တွင် နတ်မင်းကြီး လေးပါး၏ အစေအပါးအမတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်နေ့တွင် နတ်မင်းကြီး လေးပါး၏ သားတော်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပန္နရသီဥပုသ်နေ့တွင် နတ်မင်းကြီး လေးပါးတို့သည်လည်းကောင်း လူ့ပြည်သို့ လှည်လည်ကာ အဋ္ဌင်္ဂဥပုသ်သီလစောင့်ထိန်းသူ၊ မိဘလုပ်ကျွေးသူ စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုသူတို့ကို ရွှေပြား၌ရေးမှတ်၍ သုဓမ္မာနတ်သဘင် အစည်းအဝေး၌ ပြောကြားကြသည်။ <ref>(အကျယ်ကို-အံ၊၁၊၁၄၁-၁၄၃-၌ ရှု။)</ref> <ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်"/> ==အဋ္ဌင်္ဂနှင့် နဝင်္ဂုပေါသထသီလ== ထိုဥပုသ်နေ့တို့၌ လူတို့စောင့်ထိန်းအပ်သော အဋ္ဌင်္ဂဥပေါသထသီလဟူသည်ကား ပါဏာပါတာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ-အစ ဥစ္စာသယနမဟာသယနာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ-အဆုံးရှိသော ရှစ်ပါးသီလပင်ဖြစ်သည်၊ ထိုအဋ္ဌင်္ဂသီလ၏ အကျိုးတရားတို့ကို [[သံခိတ္တူပေါသထသုတ်]] စသောသုတ်ငါးခုတို့၌ လာရှိလေသည်။ <ref>အံ၊၃၊၇၉-၉၀။</ref> [[နဝင်္ဂုပေါသထသုတ်]]၌မူ ဝေနေယျဇ္ဈာ သယအစွမ်းဖြင့် ထိုရှစ်ပါးသီလ၏အဆုံး၌ မေတ္တာဘာဝနာကိုထည့်သွင်း၍ "အရပ်ဆယ် မျက်နှာတို့၌ မေတ္တာစိတ်ဖြန့်၍နေခြင်း”ဟူသော နဝမမြောက်အင်္ဂါတစ်ခုနှင့်တကွ ကိုးပါးသီလကို ဘုရားရှင် ဟောကြားထားပေသည်။ <ref>အံ၊၃၊၁၉၂။ အံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၂၆၆။</ref> <ref name="တိပိဋကအဘိဓာန်"/> === ကိုးကား === {{reflist}} [[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာ]] [[Category:ရဟန်းဝိနည်းများ]] 0we0arovcn72n6y93sv82di3m4ak1pr 0 272958 1057170 1025553 2026-10-11T01:35:48Z Zawzawaungthwin 100038 ရာထူးအပြောင်းအလဲ 1057170 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific prefix= ဗိုလ်မှူးချုပ် (ငြိမ်း) <br> ဝဏ္ဏကျော်ထင်၊ ဦး |name=ကျော်ထင် |office= [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန]]<br/> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer= မင်းအောင်လှိုင် |leader = [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] |alongside= သန်းသန်းလင်း နှင့်အတူ |termstart= ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |termend= |predecessor= ဟန်ဝင်းအောင် |successor= |office1= [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]<br/> ဒုတိယဝန်ကြီး |appointer1= မင်းအောင်လှိုင် |leader1 = [[အောင်ကျော်ဟိုး]] |alongside1= သန့်စင်လွင် နှင့်အတူ |termstart1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |termend1= ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |predecessor1= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor1= ဟန်ဝင်းအောင် |office2=[[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]<br/> ဒုတိယဝန်ကြီး |1blankname2=ဝန်ကြီး |1namedata2=[[ညိုစော]] |appointer2=[[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] |termstart2= ၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၅ |termend2= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |predecessor2= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' |successor2 = ''ဝန်ကြီးဌာနဖျက်သိမ်း'' |office3=[[စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန]] <br>ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် |1blankname3=ဝန်ကြီး |1namedata3=[[ဝင်းရှိန်]] |appointer3= |termstart3= နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |termend3= ဇူလိုင် ၂၀၂၄ |predecessor3= |successor3= |office4=[[အကောက်ခွန် ဦးစီးဌာန|အကောက်ခွန်ဦးစီးဌာန]] ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် |termstart4= ၂၅ မတ် ၂၀၁၆ |termend4= နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၁ |predecessor4=ထွန်းသိန်း |successor4=သိန်းဆွေ |birth_date= {{birth date and age|1964|3|9}} |birth_place=ရန်ကုန်မြို့၊​မြန်မာနိုင်ငံ |alma_mater= စစ်တက္ကသိုလ် (စတသ-၂၆) |allegiance= {{flag|Myanmar}} |branch={{air force|Myanmar}} |serviceyears=၁၉၈၅-၂၀၁၆ |awards=ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ (၂၀၂၆)}} '''ဦးကျော်ထင်''' (၉ မတ် ၁၉၆၄ မွေးဖွား) သည် လက်ရှိတွင် သမ္မတ[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]တွင် [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။ယင်းမတိုင်မီက [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/89147 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> သူသည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၏ [[အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန]]၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်ပြီး <ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73305|title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း|accessdate=7 August 2025|publisher=Ministry of Information}}</ref>၎င်းသည် အကောက်ခွန်ဦးစီးဌာနတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့ဖူးသည်။ == အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး == ဦးကျော်ထင်ကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ဖခင်၏ တပ်မတော်တာဝန်များကြောင့် ကျိုင်းတုံ၊ ပခုက္ကူနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့တွင် နေထိုင်ကြီးပြင်းခဲ့ပြီး [[တောင်ကြီးမြို့]]၌ ၁၀ တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၅ ခုနှစ်အထိ [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] (အမှတ်စဉ် ၂၆) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ စစ်တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရပြီးနောက် [[တပ်မတော် (လေ)]] အမှတ်စဉ် (၄၇) လေယာဉ်မောင်းသင်တန်းကို တက်ရောက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=RWdc9TuKqwE|title=DVB - အကောက်ခွန် ဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦးကျော်ထင် နှင့် မိတ်ဖက်စကား|accessdate=7 August 2025|publisher=DVB}}</ref> == စစ်မှုထမ်းဘဝ == ဦးကျော်ထင်သည် [[မင်္ဂလာဒုံ လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|မင်္ဂလာဒုံလေတပ်စခန်းဌာနချုပ်]]တွင် G4 အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် အမှတ် (၁) လေယာဉ်မောင်းသင်ကျောင်း၌ နည်းပြအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး လေတပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး (ပထမတန်း) အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[မကွေး လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|မကွေးလေတပ်စခန်း]]ဌာနချုပ်၏ ဒုတိယလေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူးအဖြစ်လည်း ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ပုသိမ်လေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူးအဖြစ် သုံးနှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးအထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ အနားပေးခံရပြီး၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် [[အကောက်ခွန် ဦးစီးဌာန|အကောက်ခွန်ဦးစီးဌာန]]သို့ ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ == အရာထမ်းဘဝ == ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့မှစ၍ [[အကောက်ခွန် ဦးစီးဌာန|အကောက်ခွန်ဦးစီးဌာန]]၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ဦးကျော်ထင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/0adda493-d6b7-4fb5-bea9-8b11ac86be3d/resource/a1d2f513-2721-4c1f-a12f-77443f227934/download/69-19.pdf|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း၊ အတွဲ ၆၉၊ အမှတ် ၁၉|date=၂၀၁၆ ဧပြီ ၂၉|publisher=Open Development Mekong|accessdate=7 August 2025}}</ref> အကောက်ခွန်ဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း ဦးကျော်ထင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ပိုင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးဖြစ်သည့် [[မြန်မာစီးပွားရေးဦးပိုင် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ|မြန်မာ့စီးပွားရေးဦးပိုင်အများပိုင်ကုမ္ပဏီ]] (UMEHL) ၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခရှိနိုင်ကြောင်း Myanmar Now သတင်းဌာနက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ယင်းကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ Justice For Myanmar အဖွဲ့က ဥပဒေအရ စုံစမ်းစစ်ဆေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သမ္မတရုံးက [[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံး]]၏ မှတ်ချက်အရ ဦးကျော်ထင်၏ လုပ်ဆောင်ချက်သည် ၂၀၁၃ ခုနှစ် [[နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းဥပဒေ]]နှင့် မညီညွတ်ကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် ဦးကျော်ထင်သည် ဦးပိုင်ဒါရိုက်တာရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|url=https://myanmar-now.org/mm/news/4128/|title=ဦးပိုင်ဒါရိုက်တာဖြစ်ခဲ့သည့် ဆိပ်ကမ်းနှင့်အကောက်ခွန်အရာရှိနှစ်ဦးကို စုံစမ်းစစ်ဆေးရန်တောင်းဆို|publisher=Myanmar Now|accessdate=7 August 2025|date=July 21, 2020}}</ref> === ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း === ၂၀၂၁ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ၎င်းကို [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]က [[စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်ထားလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/npe/mnmaaniungngnpnttm-19|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|accessdate=7 August 2025|publisher=NPE|date=11/13/2021}}</ref> == ဒုတိယဝန်ကြီး == ၂၀၂၅ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ရုံး အမိန့်အမှတ် ၂၃/၂၀၂၅ အားဖြင့် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၏ အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။<ref name=":0" />​ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် သမ္မတ[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]တွင် [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်။၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက် တွင် [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ထမ်းဆောင်ရသည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-13 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>​ == ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂) ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၄၃/၂၀၂၆ ဖြင့် စွမ်းဆောင်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြစ်သော [[ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့]]ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များ၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်အပ်နှင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80484 |access-date=2026-03-02 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:၁၉၆၄ မွေးဖွားသူများ]] sk42tsjsnxetsobc0mk5qgvkcbc0ch7 0 276860 1057235 955904 2026-10-11T06:59:29Z Kyaw Myo Aung 103978 မူပိုင်ခွင့် ပြဿနာကြောင့်ပုံကို ဖျက်ခြင်း 1057235 wikitext text/x-wiki '''ပုဏ္ဏကတိုက်ခြင်း'''({{langx|en|Poltergeist}} )သည်ရှေးပဝေ သဏီကစ၍ ယနေ့အထိ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌မကြာခဏဖြစ်ပွားလျက်ရှိသည်။ပုဏ္ဏကတိုက်ခြင်းသည် [[ပုဏ္ဏက|ပုဏ္ဏကနတ်ဘီလူးကြီး]]က တိုက်ခိုက်လုပ်ဆောင်တာမဟုတ်ပဲ အောက်လမ်းဆရာက သရဲ၊တစ္ဆေ၊ဘီလူး၊အောက်နတ်များကိုခိုင်းစေပြီးလုပ်ဆောင်ခိုင်းတာရှိသလို အင်းပညာ၊ဆေးရုပ်ပညာများနဲစေခိုင်းတာလည်းရှိပါသည်။ပုဏ္ဏကတိုက်နည်း (၃)နည်းရှိသည်။ မီးပုဏ္ဏက၊ လေပုဏ္ဏက၊ ခဲပုဏ္ဏက ဟု၍ရှိသည်။ ==ပုဏ္ဏကတိုက်ခံရခြင်း၏လက္ခဏာများ== ပုဏ္ဏကတိုက်ခံရမှုများမှာ အားလုံးလက္ခဏာခြင်းရာ တစ်ပုံစံတည်းလိုဖြစ်သည်။ပုဏ္ဏကအတိုက်ခံ အိမ်များတွင် တံခါးခေါက်သံ၊ ထုသံ၊ ရိုက်သံ၊ လေးလံသော အရာဝတ္ထုများ၊အိုးခွက်ပန်းကန်များကြမ်းပေါ်သို့ပြိုတ်ကျခြင်းနှင့်ပစ်ချပစ်ပေါက်ခြင်းကြုံရတက်သည်။အိပ်ရာ၊ ခုတင်၊ စားပွဲ၊ ကုလားထိုင်နှင့် အခြားပစ္စည်းများ သွက်သွက်ခါအောင်လှုပ်ရှားခြင်း၊ တစ်စုံတစ်ယောက်က ဆွဲယူသွားသလို ရွေ့လျားသွားခြင်း၊ အဝတ်များကို မီးစွဲလောင်ခြင်း၊ မည်သည့်နေရာကမှန်းမသိ ကျောက်ခဲနှင့်သဲများ နေအိမ်ပေါ်သို့ ကျလာခြင်း နှင့် အခြားထူးဆန်းသော အခြင်းအရာများ ဖြစ်ပွားတတ်သည်။<ref>''ဦးအေးမောင်၊ စိတ်ဝိညဉ်ဆိုင်ရာလေ့လာတွေ့ရှိချက်များ၊ တတိယအကြိမ် ၊ စာမျက်နှာ-၈၃ ၊ ဩဂုတ်လ ၂၀၁၅ခုနှစ်''</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:သရဲ]] {{Stub}} 17y9l6byj357bt4mfqtlg566zwg338x 0 280044 1057214 1057090 2026-10-11T05:38:04Z Salai Rungtoi 22844 /* အောက်တိုဘာ */ 1057214 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဩဂုတ် ** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> ** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။ * ၁၇ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/88205 |access-date=2026-09-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၁ - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> * ၂၇ - ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> * ၂၈ - ဦးဌေးအောင်အား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၆၇ / ၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၉ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ [[ကစ္ဆပနဒီ|ကစ္ဆပနဒီတံတား]]ဝန်းကျင်နှင့် အိန္ဒိယဈေးဝန်းကျင်တို့ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အရပ်သား ၄၉ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၆၀ နီးပါး ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ဝင်များကို အဓိကထောက်ပံ့သည့် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးထောက်ပို့အစီအစဉ် (PRF) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားကြောင်း နေပြည်တော်က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက် CRPH ၊ NUG အဖွဲ့များအတွက် ငွေကြေးကောက်ခံပေးနေသည့် People's Revolution Supply Family - PRF Website သို့ ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးပို့သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88627 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> *** [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၌ ပြစ်ဒဏ်များကျခံပြီးနောက် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများတွင် ထိန်းသိမ်းခံထားနေရသည့် မြန်မာနိုင်ငံသားစိစစ်ပြီး သူ ၁၄၇၆ ဦးကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ တပ်မတော် (ရေ) မှ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သည်။<ref>{{Cite web |title=မလေးရှားထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများရှိ မြန်မာနိုင်ငံသားများအား မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88667 |access-date=2026-09-30 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === အောက်တိုဘာ === * ၂ - [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[လဂွေရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်|လဂွေရွာ]]တွင် တည်ရှိသော ယမ်းသိုလှောင်ရုံတစ်ခု ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူ ခုနစ်ဦး သေဆုံးပြီး ဆယ်ဦးထက်မနည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-10-03 |title=အောက်တိုဘာ ၃ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - ရသေ့တောင်မှာ လေကြောင်းဗုံးကြဲခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c680zepnnxjxo |access-date=2026-10-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃ - နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ - [[မုတ်သုန်|အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ]] နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88972 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၇ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်တရားဝင်ခရီးစဉ် သွားရောက်ရန်အတွက် [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|နေပြည်တော်လေဆိပ်]]မှ အထူးလေယာဉ်ဖြင့် ထွက်ခွာသည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မလေးရှားနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် တရားဝင်ခရီးစဉ်(Official Visit) စတင်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88966 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - ** ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89096 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89102 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> **ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89100 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89104 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> *၁၀ - [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] **[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် အမိန့် ၇ ခု ထုတ်ပြန်ကာ ဒုတိယဝန်ကြီးများ အပြန်အလှန်ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်း<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89148 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>၊ ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီးတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးအသစ်များ ခန့်အပ်ခြင်း<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89156 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များအား အခြားတာဝန်များသို့ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခြင်း<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89154 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်၏ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89152 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89150 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>ထို့ပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး<ref>{{Cite web |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89158 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89159 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့ကိုလည်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအပြောင်းအလဲများကို အမိန့်အမှတ် ၇၄/၂၀၂၆ မှ ၈၀/၂၀၂၆ အထိ ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] ifw31cw0egrccxzn0bba55e4sv7vc63 0 280461 1057234 1040114 2026-10-11T06:57:40Z Kyaw Myo Aung 103978 မူပိုင်ခွင့် ပြဿနာကြောင့်ပုံကို ဖျက်ခြင်း 1057234 wikitext text/x-wiki {{hatnote| '''အဆောင်အယောင်''' သည် မင်းခမ်းမင်းနား၊ အရာထမ်းအဆင့်အတန်းနှင့် အာဏာသင်္ကေတများအကြောင်း ဖော်ပြထားသည့် အကြောင်းအရာဖြစ်သည်။ ဤစာမျက်နှာ '''အဆောင်လက်ဖွဲ့''' သည် လူထုယုံကြည်ချက်အရ ကိုယ်နှင့်အတူ ဆောင်ယူအသုံးပြုသော ယုံကြည်ချက်ဆိုင်ရာ အဆောင်ပစ္စည်းများအကြောင်းကို ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ မရောထွေးစေရန် [[အဆောင်အယောင်]] ကို သီးခြားကြည့်ရှုပါ။ }} {| class="infobox" |- ! colspan="2" | အဆောင်လက်ဖွဲ့ |- | colspan="2" style="text-align:center;" | [[File:Thai Buddha amulet.jpg|250px|ဗုဒ္ဓအဆောင်လက်ဖွဲ့ (ထိုင်း)]] |- | အမျိုးအစား | ယုံကြည်ချက်ဆိုင်ရာ အဆောင် |- | ယဉ်ကျေးမှု | မြန်မာနှင့် အာရှယဉ်ကျေးမှုများ |- | ပစ္စည်း | သတ္တု၊ ကျောက်မျက်၊ သစ်သား စသည် |} [[File:Thai Buddha amulet.jpg|thumb|ဗုဒ္ဓအဆောင်လက်ဖွဲ့ (ထိုင်း)]] '''အဆောင်လက်ဖွဲ့''' သည် လူသားများ၏ ယုံကြည်ချက်အရ ကံကောင်းစေခြင်း၊ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ခြင်းနှင့် မကောင်းမှုများကို ရှောင်ရှားစေရန် ရည်ရွယ်၍ လက်တွင် ဆွဲပတ် သို့မဟုတ် ဆင်မြန်းအသုံးပြုသော '''[[အဆောင် (ယုံကြည်ချက်ဆိုင်ရာ)|အဆောင်]]''' တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ အဆောင်လက်ဖွဲ့များကို မြန်မာနိုင်ငံအပြင် အာရှနိုင်ငံများနှင့် ကမ္ဘာအနှံ့တွင် ယဉ်ကျေးမှုအလိုက် မတူကွဲပြားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ အဆောင်လက်ဖွဲ့သည် မြန်မာယဉ်ကျေးမှုအတွင်း ရိုးရာယုံကြည်ချက်တစ်ရပ်အဖြစ် အသုံးပြုလာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး မြန်မာရာဇဝင်များတွင် တွေ့ရသော '''[[အဆောင်အယောင်]]''' (မင်းခမ်းမင်းနားဆိုင်ရာ အဆောင်များ) နှင့် အဓိပ္ပာယ်ကွဲပြားသည်။ [[File:Monk-blessed amulet.jpg|thumb|ထိုင်းဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ပုံတော်အဆောင်လက်ဖွဲ့များ]] == အဓိပ္ပာယ် == '''အဆောင်''' ဆိုသည်မှာ ကိုယ်နှင့်အတူ ဆောင်ယူထားသော ပစ္စည်းကို ဆိုလိုပြီး '''အဆောင်လက်ဖွဲ့''' ဆိုသည်မှာ ယုံကြည်ချက်အရ လက်တွင် ဆွဲပတ်ဆောင်ယူသည့် အဆောင်ကို ရည်ညွှန်းသည်။ ယင်းအဆောင်များကို ကလေးငယ်များနှင့် လူကြီးများ မရွေး ဝတ်ဆင်အသုံးပြုကြသည်ဝက်ဆန်းအသုံးပြုကြသည်။ ဒါအပြင် [[ဆိုရိုးစကား|မြန်မာဆိုရိုးစကား]]စကားတွင်''ဇာတာ တစ်စောင်၊ လက်ဖွဲ့ တစ်ထောင်''ဟု၍ရှိသည်။<ref name="မြန်မာဆိုရိုးစကား">{{cite book|title= မြန်မာဆိုရိုးစကား |publisher=မြန်မာစာအဖွဲ့ဦးစီးဌာန|location=|date=အောက်တိုဘာ ၁၉၉၆|edition=ပထမအကြိမ်}}</ref> [[File:A famous amulet market in Bangkok.jpg|thumb|ဗုဒ္ဓအဆောင်၊ အဆောင်လက်ဖွဲ့အမျိုးမျိုး အရောင်းခန်းမ]] [[File:Amulets associated with religious beliefs, especially Buddhism.jpg|thumb|အဆောင်လက်ဖွဲ့အမျိုးမျိုး]] [[File:အဆောင်လက်ဖွဲ့အမျိုးမျိုးပုံ.jpg|thumb|အန္တရာယ်ကင်းအဆောင်လက်ဖွဲ့အမျိုးမျိုး]] == သမိုင်းကြောင်း == အဆောင်လက်ဖွဲ့ အသုံးပြုခြင်း၏ သမိုင်းကြောင်းကို လူသားယဉ်ကျေးမှုအစောပိုင်းများအထိ ချဲ့ထွင်နိုင်သည်။ ရှေးခေတ်လူသားများသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၊ ရောဂါများနှင့် မမြင်ရသော အင်အားများကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် အထူးပစ္စည်းများကို ကိုယ်နှင့်အတူ ဆောင်ယူကာ ကာကွယ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်လာကြသည်ဟု သုတေသနပညာရှင်များက ဖော်ပြကြသည်။<ref>{{cite book |last=Frazer |first=James George |title=The Golden Bough |url=https://archive.org/details/bwb_S0-AKD-490 |publisher=Macmillan |year=1922 |access-date=2026-01-17}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဆောင်လက်ဖွဲ့များကို ရှေးပုဂံခေတ်မှ စ၍ ကလေးငယ်များအား မကောင်းမှု မထိစေရန် ရည်ရွယ်၍ ဆင်မြန်းပေးလာကြကြောင်း မြန်မာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ စာပေများတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{cite book |last=မြတ်စွာ |first=ဦး |title=မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်း |publisher=စံပယ်အိမ် |year=၁၉၉၈ |access-date=2026-01-17}}</ref> အချို့ဒေသများတွင် ပိုက်ဆံအကြွေစေ့၊ သံလွင် စသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ပြုလုပ်သော အဆောင်လက်ဖွဲ့ကို [[ခမည်းပေးခြင်း]]ဟု ခေါ်ကြသည်။ == နိုင်ငံအလိုက် အဆောင်လက်ဖွဲ့ ယဉ်ကျေးမှု == အဆောင်လက်ဖွဲ့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက်သာ မက နိုင်ငံအလိုက် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယုံကြည်ချက်များအရ ကွဲပြားစွာ တွေ့ရှိရသည်။ * '''အိန္ဒိယ''' – ‘‘Amulet’’ နှင့် ‘‘Talisman’’ များကို ဘာသာရေးနှင့် ဆက်စပ်၍ အသုံးပြုကြသည်။ * '''ထိုင်း''' – ‘‘Phra Kruang’’ ဟု ခေါ်သော ဘုရားအဆောင်များကို လည်ပင်းနှင့် လက်တွင် ဆင်မြန်းကြသည်။ * '''တရုတ်''' – ကျောက်မျက်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမှတ်အသားများဖြင့် ပြုလုပ်သော အဆောင်များကို ကံကောင်းစေရန် အသုံးပြုကြသည်။ * '''အာဖရိကနှင့် ဥရောပ''' – ရှေးခေတ်မှစ၍ အရိုး၊ ကျောက်၊ သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်သော အဆောင်များကို ကာကွယ်ရေးအတွက် အသုံးပြုလာကြသည်<ref>{{cite book |last=Eliade |first=Mircea |title=The Sacred and the Profane |publisher=Harcourt |year=1959}}</ref>။ == အမျိုးအစားများ == * သတ္တုပစ္စည်းဖြင့် ပြုလုပ်သော အဆောင်လက်ဖွဲ့ * ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အဆောင်လက်ဖွဲ့ * သဘာဝပစ္စည်းဖြင့် ပြုလုပ်သော အဆောင်လက်ဖွဲ့ <ref>{{cite book |last=Eliade |first=Mircea |title=The Sacred and the Profane |publisher=Harcourt |year=1959 |access-date=2026-01-17}}</ref> == ခေတ်သစ်အမြင် == ခေတ်သစ်ကာလတွင် အဆောင်လက်ဖွဲ့များကို ယုံကြည်ချက်အနေနှင့်သာမက ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် သို့မဟုတ် အလှဆင်ပစ္စည်းအဖြစ်ပါ အသုံးပြုလာကြသည်။<ref>{{cite journal |title=Amulets and Cultural Belief Systems |journal=Journal of Cultural Studies |year=2015 |access-date=2026-01-17}}</ref> n66b8opi9bef247q90y9ixr3bgx62r1 2 282473 1057275 1055762 2026-10-11T10:37:29Z Mkant00 135890 1057275 wikitext text/x-wiki '''A mathematician is a device for turning coffee into theorems'''<ref>{{cite book | title=A History of Mathematics | first=Jeff | last=Suzuki | year=2002 | pages=731 | publisher=Prentice Hall | quote=The first main result was by the Hungarian mathematician Alfred Renyi (March 20, 1921-February 1, 1970), who is best known for a saying of his: a mathematician is a machine for turning coffee into theorems. | isbn=9780130190741}}</ref><ref>{{cite book | title=Preface to ''Ars Mathematica'', Collected writings of Alfréd Rényi | publisher=TypoTeX | location=Budapest | author=Gyula O. H. Katona | author-link=Gyula O. H. Katona | page=8 | year=2005}}</ref> <div style="background-color: #F1C644; padding: 20px; color: #141B2D ; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == <span style="color: #141B2D ;"> အဓိက ပံ့ပိုးထားသော ဆောင်းပါးများ (သင်္ချာ) </span> == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (Category theory) # [[2-ကတ်တဂိုရီ]] (2-category) # [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of groups) # [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of abelian groups) # [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of rings) # [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of modules) # [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of sets) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of topological spaces) # [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ]] (Monoidal category) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် စကြဝဠာ]] (Grothendieck universe) # [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Limits and colimits) # [[စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]] (Filtered colimit) # [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Categorical product) # [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (Coproduct) # [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (Initial and terminal objects) # [[ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထု]] (Projective object) # [[အပိုင်း (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)]] (Section) # [[ဖန်တာ]] (Functor) # [[ဆင်းသက်ဖန်တာ]] (Derived functor) # [[တိကျသော ဖန်တာ]] (Exact functor) # [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (Fully faithful functor) # [[အခြေခံအားဖြင့် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ဖန်တာ]] (Essentially surjective functor) # [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (Natural transformation) # [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (Adjunction) # [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (Exact sequence) # [[မိုနက်]] (Monad) # [[အစည်း]] (Sheaf) # [[ကွင်းပါသော ရပ်ဝန်း]] (Ringed space) # [[ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Grothendieck topology) # [[မြွေအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်]] (Snake lemma) # [[ဒွန်တွဲအက္ခရာသင်္ချာ]] (Coalgebra) '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ]] (Abstract algebra) # [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (Group theory) # [[အုပ်စု (သင်္ချာ)]] (Group) # [[အုပ်စုပိုင်း]] (Subgroup) # [[စားလဒ်အုပ်စု]] (Quotient group) # [[ကိုဆက်]] (Coset) # [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (Abelian group) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင် အုပ်စု]] (Automorphism group) # [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်]] (Group action) # [[အုပ်စုသီအိုရီ၏ သမိုင်းကြောင်း]] (History of group theory) # [[လာဂေါင့်၏ သီအိုရမ်]] (Lagrange's theorem) # [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Ring) # [[ပြောင်းပြန်ကွင်း]] (Opposite ring) # [[ဖလှယ်ရ ကွင်း]] (Commutative ring) # [[အဆင့်သတ်မှတ် ကွင်း]] (Graded ring) # [[အစားကွင်း]] (Division ring) # [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Ring homomorphism) # [[အိုင်ဒီးလ်]] (Ideal) # [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်]] (Prime ideal) # [[ဖီးလ်ဒ်]] (Field) # [[အဆုံးရှိ ဖီးလ်ဒ်]] (Finite field) # [[အစဉ်ကျသော ဖီးလ်ဒ်]] (Ordered field) # [[မော်ဂျူး]] (Module) # [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Simple module) # [[ဆီမီးရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး]] (Semisimple module) # [[လွတ်လပ်သော မော်ဂျူး]] (Free module) # [[အလိမ် (အက္ခရာသင်္ချာ)]] (Torsion) # [[မိုနွိုက်]] (Monoid) # [[မက်ဂ်မာ]] (Magma) # [[ဆီမီးအုပ်စု]] (Semigroup) # [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်]] (Direct product) # [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (Direct sum) # [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်]] (Tensor product) # [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Associative algebra) # [[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Algebra over a field) # [[အပေါင်းအခြေခံ ပုံဖော်မှု]] (Additive map) # [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (Polynomial) # [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homomorphism) # [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Group homomorphism) # [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Endomorphism) # [[အော်တိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Automorphism) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Isomorphism) # [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Monomorphism) # [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (Epimorphism) # [[ကာနယ်]] (Kernel) # [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် သီအိုရမ်များ]] (Isomorphism theorems) # [[မိုရီတာ ထပ်တူညီမှု]] (Morita equivalence) # [[အင်ဗော်လူးရှင်း]] (Involution) # [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ]] (*-algebra) # [[အာခီမီးဒီးစ် ဂုဏ်သတ္တိ]] (Archimedean property) # [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (Binary operation) # [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (Closure property) # [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (Identity element) # [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်]] (Inverse element) # [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Commutative property) # [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Associative property) # [[ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ]] (Distributive property) # [[ဖလှယ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Commutative algebra) # [[အင်တီဂရယ် ဒိုမိန်း]] (Integral domain) # [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (Normal subgroup) # [[ဆိုက်ကလစ်အုပ်စု]] (Cyclic group) # [[အကြီးဆုံး အိုင်ဒီးလ်]] (Maximal ideal) # [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ်]] (Principal ideal) # [[ဆမခွဲနိုင်သော ပိုလီနိုမီရယ်]] (Irreducible polynomial) # [[ကိန်းပြည့်ရင်းဆိုင်ရာ အစုဝင်]] (Integral element) # [[ဂယ်လ်ဝါသီအိုရီ၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of Galois theory) # [[ဟီလ်ဘတ်၏ အခြေအစု သီအိုရမ်]] (Hilbert's basis theorem) # [[ဘန်းဆိုက်၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Burnside's lemma) # [[ကိန်းအုံ ကွင်း]] (Matrix ring) # [[ဗဟိုရိုးရှင်း အက္ခရာသင်္ချာ]] (Central simple algebra) # [[ဝက်ဒါဘန်း-အာတင် သီအိုရမ်]] (Wedderburn–Artin theorem) # [[ဂယ်လ်ဝါ အုပ်စု]] (Galois group) # [[လွတ်လပ်သော အုပ်စု]] (Free group) # [[ပါမြူတေးရှင်းအပြည့် အုပ်စု]] (Symmetric group) # [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု]] (Permutation group) # [[အလှည့်ကျ အုပ်စု]] (Alternating group) # [[ဟိုက်ဇင်ဘတ် အုပ်စု]] (Heisenberg group) # [[လစ်ဗစ် လမ်းကြောင်း အက္ခရာသင်္ချာ]] (Leavitt path algebra) # [[ခွန့်ဇ် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Cuntz algebra) # [[ဂရပ် C*-အက္ခရာသင်္ချာ]] (Graph C*-algebra) '''အစုသီအိုရီနှင့် အခြေခံများ (Set Theory and Fundamentals)''' # [[သင်္ချာ]] (Mathematics) # [[အစု]] (Set) # [[အစုဝင်]] (Element of a set) # [[အစုအရွယ်အစား]] (Cardinality) # [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) # [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (Ordered pair) # [[ဖန်ရှင်]] (Function) # [[အရင်းအမြစ်စု]] (Domain) # [[ပစ်မှတ်စု]] (Codomain) # [[ပုံရိပ် နှင့် မူလပုံရိပ်]] (Image and preimage) # [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ]] (Composition operator) # [[ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်]] (Inverse function) # [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Injective function) # [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Surjective function) # [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်]] (Bijective function) # [[နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom) # [[ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို]] (Axiom of choice) # [[ဇွန်း၏ အထောက်အကူပြု သီအိုရမ်]] (Zorn's lemma) # [[ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ]] (Russell's paradox) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း]] (Mathematical proof) # [[ညီမျှခြင်း]] (Equation) # [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း]] (List of mathematical symbols) # [[စားခြင်း (သင်္ချာ)]] (Division) # [[မြှောက်ခြင်း]] (Multiplication) # [[နုတ်ခြင်း]] (Subtraction) # [[မြှောက်လဒ်]] (Product) '''တိုပေါ်လော်ဂျီ နှင့် ဂျီဩမေတြီ (Topology & Geometry)''' # [[ဂျီဩမေတြီ]] (Geometry) # [[ယူကလစ် ဂျီဩမေတြီ]] (Euclidean geometry) # [[စက်လုံးမျက်နှာပြင် ဂျီဩမေတြီ]] (Spherical geometry) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ]] (Differential geometry) # [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Topology) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (Algebraic geometry) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Algebraic topology) # [[ဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Homology) # [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Cohomology) # [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်]] (Chain complex) # [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (Metric space) # [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်]] (Coordinate system) # [[စုဆောင်းမှတ်]] (Limit point) # [[ဖိုက်ဘာအစည်း]] (Fiber bundle) # [[ဟိုမိုတိုပီ]] (Homotopy) # [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Homeomorphism) # [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်]] (Continuous function) # [[မန်နီဖိုး]] (Manifold) # [[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Diffeomorphism) # [[ဟော့ဖ်ဖိုက်ဘာဖွဲ့စည်းခြင်း]] (Hopf fibration) # [[ဗက်တာအစည်း]] (Vector bundle) # [[အကွာအဝေးထိန်းသိမ်းမှု]] (Isometry) '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Linear algebra) # [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (Vector space) # [[ဗက်တာ]] (Vector) # [[ယူနစ်ဗက်တာ]] (Unit vector) # [[စကေလာ]] (Scalar) # [[အခြေအစု]] (Basis) # [[မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း]] (Linear independence) # [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ]] (Linear operator) # [[မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်]] (Linear functional) # [[ကွန်ဂျူဂိတ်-မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု]] (Conjugate-linear map) # [[မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ပုံစံ]] (Bilinear form) # [[ကိန်းအုံ]] (Matrix) # [[အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (Determinant) # [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] (Eigenvalues and eigenvectors) # [[မျဉ်းဖြောင့် ညီမျှခြင်းများ စနစ်]] (System of linear equations) # [[ကော်ချီ-ရှဗာ့ဇ် မညီမျှခြင်း]] (Cauchy–Schwarz inequality) # [[ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း]] (Dual vector space) # [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)]] (Dot product) # [[တြိဂံ မညီမျှခြင်း]] (Triangle inequality) # [[အဆင့်-ကာနယ်အတိုင်းအတာ သီအိုရမ်]] (Rank-nullity theorem) # [[ကေးလီ-ဟာမီလ်တန် သီအိုရမ်]] (Cayley-Hamilton theorem) # [[ပြင်ပ မြှောက်လဒ်]] (Outer product) # [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] (Cokernel) '''ကိန်းသီအိုရီ နှင့် ကိန်းစနစ်များ (Number Theory & Number Systems)''' # [[ကိန်း]] (Number) # [[သဘာဝကိန်း]] (Natural number) # [[ကိန်းပြည့်]] (Integer) # [[အနုတ်ကိန်း]] (Negative number) # [[အတိပြကိန်း]] (Rational number) # [[အပိုင်းကိန်း]] (Fraction) # [[၀.၉၉၉...]] (0.999...) # [[ကိန်းစစ်]] (Real number) # [[အီရာရှင်နယ်ကိန်း]] (Irrational number) # [[ကိန်းလွန်]] (Transcendental number) # [[ကိန်းထွေး]] (Complex number) # [[ကိန်းထွေးပြင်ညီ]] (Complex plane) # [[ကိန်းယောင်]] (Imaginary number) # [[ဒွန်တွဲကိန်း]] (Dual number) # [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)]] (Parity) # [[သုဒ္ဓကိန်း]] (Prime number) # [[နှိုင်းရသုဒ္ဓ]] (Coprime) # [[P-အခြေခံကိန်း]] (p-adic number) # [[P-အခြေခံကိန်း တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း]] (p-adic valuation) # [[အွိုင်လာ၏ သီအိုရမ်]] (Euler's theorem) # [[ယူကလစ်၏ သီအိုရမ်]] (Euclid's theorem) # [[ဖဲမ၏ သီအိုရမ်အငယ်]] (Fermat's little theorem) # [[ဒိုင်အိုဖန်တိုင်း ညီမျှခြင်း]] (Diophantine equation) # [[ဖဲမ၏ နောက်ဆုံးသီအိုရမ်]] (Fermat's Last Theorem) # [[တရုတ် အကြွင်း သီအိုရမ်]] (Chinese remainder theorem) # [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ]] (Algebraic number theory) # [[ကိန်းပြည့်များ၏ ကွင်း]] (Ring of integers) # [[ဂေါက်ရှန်း ကိန်းပြည့်]] (Gaussian integer) # [[အိုင်ဆင်စတိုင်း ကိန်းပြည့်]] (Eisenstein integer) # [[မော်ဂျူလာ ဂဏန်းသင်္ချာ]] (Modular arithmetic) # [[ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ်]] (Complex conjugation) '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း၊ ကဲကုလပ် နှင့် အခြား (Analysis, Calculus & Others)''' # [[ကဲကုလပ်]] (Calculus) # [[ကဲကုလပ်၏ အခြေခံသီအိုရမ်]] (Fundamental theorem of calculus) # [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)]] (Derivative) # [[ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း၏ စည်းမျဉ်းများ]] (Differentiation rules) # [[မြှောက်လဒ်စည်းမျဉ်း]] (Product rule) # [[စားလဒ်စည်းမျဉ်း]] (Quotient rule) # [[ချိတ်ဆက်စည်းမျဉ်း]] (Chain rule) # [[ထပ်ကိန်းစည်းမျဉ်း]] (Power rule) # [[အချိုးပြောင်းပြန်စည်းမျဉ်း]] (Reciprocal rule) # [[ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်စည်းမျဉ်း]] (Inverse function rule) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]] (Differential) # [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (Differential equation) # [[အင်တီဂရေးရှင်း]] (Integration) # [[ရိုးလ်၏ သီအိုရမ်]] (Rolle's theorem) # [[ပျမ်းမျှတန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Mean value theorem) # [[အစွန်းရောက်တန်ဖိုး သီအိုရမ်]] (Extreme Value Theorem) # [[လိုပီတယ် စည်းမျဉ်း]] (L'Hôpital's rule) # [[တေလာ ကိန်းစဉ်တန်း]] (Taylor series) # [[စုဆုံမှတ်]] (Limit) # [[ကိန်းစဉ်]] (Sequence) # [[ဂဏန်းသင်္ချာ ကိန်းစဉ်]] (Arithmetic progression) # [[ဂဏန်းသင်္ချာ-ဂျီဩမေတြီ ကိန်းစဉ်]] (Arithmetico-geometric sequence) # [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (Series) # [[စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်း]] (Convergent series) # [[ဖြာထွက်သော ကိန်းစဉ်တန်း]] (Divergent series) # [[ဟာမိုနစ် ကိန်းစဉ်တန်း]] (Harmonic series) # [[အကြွင်းမဲ့ စုဆုံခြင်း]] (Absolute convergence) # [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်]] (Cauchy sequence) # [[ကိန်းစဉ် ရပ်ဝန်း]] (Sequence space) # [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)]] (Norm) # [[ပကတိတန်ဖိုး]] (Absolute value) # [[ဟိုလိုမော်ဖစ် ဖန်ရှင်]] (Holomorphic function) # [[ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း ဖန်ရှင်များ]] (Sine and cosine functions) # [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်]] (Exponential function) # [[လော့ဂရစ်သမ်]] (Logarithm) # [[စုံကိန်းဖန်ရှင်နှင့် မကိန်းဖန်ရှင်]] (Even and odd functions) # [[ပိုက်သာဂိုရပ်စ် သီအိုရမ်]] (Pythagorean theorem) # [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)]] (Dimension) # [[ဂိမ်းသီအိုရီ]] (Game theory) # [[ဖီး ဆုတံဆိပ်]] (Fields Medal) # [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) # [[အတွင်းမြှောက်လဒ် ရပ်ဝန်း (ဟီလ်ဘတ်အကြို ရပ်ဝန်း)]] (Inner product space) # [[ဟန်း-ဘာနက် သီအိုရမ်]] (Hahn-Banach theorem) # [[ဘာနက် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Banach algebra) # [[ပြည့်စုံသော အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း]] (Complete metric space) # [[အွိုင်လာ ပုံသေနည်း]] (Euler's formula) # [[ဂရပ်သီအိုရီ]] (Graph theory) # [[လမ်းကြောင်း]] (Path) '''ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း၊ ဗက်တာကဲကုလပ် နှင့် အရည်ဒိုင်နမစ် (Differential Equations, Vector Calculus & Fluid Dynamics)''' # [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (Partial differential equation) # [[ပွာဆွန်း ညီမျှခြင်း]] (Poisson's equation) # [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (Vector field) # [[လာပလေ့စ် အော်ပရေတာ]] (Laplace operator) # [[ဂျေးကိုဘီယန် ကိန်းအုံနှင့် အဆုံးအဖြတ်တန်ဖိုး]] (Jacobian matrix and determinant) # [[ဖြာထွက်မှု အော်ပရေတာ]] (Divergence operator) # [[ဆိုလီနွိုက်ဒယ်]] (Solenoidal vector field) # [[ဒြပ်သားဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ချက်]] (Material derivative) # [[တည်မြဲပုံစံ]] (Conservative form) # [[နယူတန်နီယန် အရည်]] (Newtonian fluid) # [[စေးပျစ်ဆ]] (Viscosity) # [[ထုထည်စေးပျစ်ဆ]] (Volume viscosity) # [[စေးပျစ်မှုကင်းသော စီးဆင်းမှု]] (Inviscid flow) # [[အိုင်ဆိုထရိုပီ]] (Isotropy) # [[ဂယ်လီလီယို မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ]] (Galilean invariance) # [[ကော်ချီ အဟုန် ညီမျှခြင်း]] (Cauchy momentum equation) # [[နာဗီယေး-စတုတ် ညီမျှခြင်းများ]] (Navier–Stokes equations) # [[အွိုင်လာ ညီမျှခြင်းများ]] (Euler equations) # [[စီးဆင်းမှု]] (Flow) # [[ထပ်ဆင့်ခြင်းမူဝါဒ]] (Superposition principle) '''ဖြစ်တန်စွမ်းနှင့် စာရင်းအင်းပညာ (Probability & Statistics)''' # [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] (Probability) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း]] (Probability space) # [[နမူနာ ရပ်ဝန်း]] (Sample space) # [[အဖြစ်အပျက်]] (Event) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း အတိုင်းအတာ]] (Probability measure) # [[ကျပန်းကိန်းရှင်]] (Random variable) # [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး]] (Expected value) # [[ကွဲလွဲချက်]] (Variance) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း ဒြပ်ထု ဖန်ရှင်]] (Probability mass function) # [[ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်]] (Probability density function) # [[စုဆောင်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း ဖန်ရှင်]] (Cumulative distribution function) # [[ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Normal distribution) # [[ဘိုင်နိုမီရယ် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Binomial distribution) # [[ပွာဆွန်း ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Poisson distribution) # [[ထပ်ကိန်းတင် ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Exponential distribution) # [[ပါရီတို ဖြန့်ဖြူးခြင်း]] (Pareto distribution) </div> == တမ်းပလိတ်များ (Templates) == # [[တမ်းပလိတ်:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] # [[တမ်းပလိတ်:အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ]] # [[တမ်းပလိတ်:ကိန်းစနစ်များ]] # [[တမ်းပလိတ်:ဖန်ရှင်များ]] # [[တမ်းပလိတ်:Calculus]] # [[တမ်းပလိတ်:ဖြစ်တန်စွမ်း]] </div> <div style="background-color: #a7f356; padding: 20px; color: #141B2D; margin-bottom: 1em; border-radius: 8px;"> == စီးပွားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး နှင့် အခြား (Economics, Finance & Others) == <div style="column-width: 25em; column-gap: 3em; font-size: 95%;"> '''စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး (Economics & Finance)''' # [[ဘဏ္ဍာရေး ဆင်းသက်စာချုပ်]] (Financial derivative) # [[အစုရှယ်ယာ]] (Stock) # [[၂၀၀၇-၂၀၀၈ ကမ္ဘာ့ဘဏ္ဍာရေး အကျပ်အတည်း]] (Global Financial Crisis 2007–2008) # [[ရီကာဒီယန် စီးပွားရေးပညာ]] (Ricardian economics) # [[ပကတိ အသာစီးရမှု]] (Absolute advantage) # [[လီယွန်တီယက်ဖ် ဝိရောဓိ]] (Leontief paradox) # [[ဟက်ခ်ရှာ-အိုလင် သီအိုရမ်]] (Heckscher–Ohlin Theorem) # [[ရစ်ဗ်ချင်စကီး သီအိုရမ်]] (Rybczynski theorem) # [[အရင်းအမြစ် ဈေးကွက်]] (Factor market) '''စာပေ (Literature)''' # [[မာဆယ် ပရူးစ်တ်]] (Marcel Proust) # [[The Remains of the Day]] </div> </div> <div style="background-color: #f8f9fa; padding: 20px; color: #141B2D; border-radius: 8px;"> == ရေးရန် (သင်္ချာ) == <div style="column-count: 2; column-gap: 2em;"> '''ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ (Category Theory)''' # [[ဖီးလ်ဒ်များ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of fields) # [[Kan extension]] '''သရုပ်မဲ့/ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract/Modern Algebra)''' # [[စားလဒ်ကွင်း]] (Quotient ring) # [[ဒေသအလိုက် ကွင်း]] (local ring) # [[အာတင် ကွင်း]] (Artinian ring) # [[နိုသာ ကွင်း]] (Noetherian ring) # [[ပရင်စီပယ် အိုင်ဒီးလ် ဒိုမိန်း]] (Principal ideal domain) # [[Unique factorization domain]] # [[ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း]] (Polynomial ring) # [[ကွင်း၏ ဗဟို]] (Center of a ring) # [[သုညစားကိန်း]] (Zero-divisor) # [[ထပ်တူရပေး အစုဝင်]] (idempotent element) # [[ယူနီပိုတန့်]] (unipotent) # [[ကွာတာနီယွန်]] (Quaternion) # [[ထပ်တူကျမှုဆက်သွယ်ချက်]] (Congruence Relation) # [[အုပ်စု၏ ဗဟို]] (Center of a group) # [[လတ္တစ် (တစ်ပိုင်းတစ်စ အုပ်စုပိုင်း)]] (Lattice (discrete subgroup)) # [[လီအက္ခရာသင်္ချာ]] (Lie algebra) # [[ဟော့ဖ် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Hopf algebra) # [[ကေးလီ၏ သီအိုရမ်]] (Cayley's theorem) # [[Sylow theorems]] # [[ဖီးလ်ဒ် တိုးချဲ့ခြင်း]] (Field extension) # [[အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အပိတ်]] (Algebraic closure) # [[ဖီးလ်ဒ် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Field homomorphism) # [[Splitting field]] '''တိုပေါ်လော်ဂျီ (Topology)''' # [[ကျစ်လျစ်မှု]] (Compactness) # [[ဆက်စပ်နေမှု]] (Connectedness) # [[အခြေခံအုပ်စု]] (Fundamental group) # [[ဖုံးအုပ်ရပ်ဝန်း]] (Covering space) # [[ထိမျဉ်းရပ်ဝန်း]] (tangent space) # [[ဒွန်တွဲထိမျဉ်း ရပ်ဝန်း]] (cotangent space) # [[အစည်း ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (Sheaf cohomology) # [[Heine–Borel theorem]] '''မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra)''' # [[Eigenspace]] # [[ထောင့်မှန်ကျဖြစ်မှု]] (Orthogonality) # [[ထောင့်မှန်ကျယူနစ်ဖြစ်မှု]] (orthonormality) # [[Gram–Schmidt process]] # [[Diagonalizable matrix]] # [[သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိသော ကိန်းအုံ]] (nilpotent matrix) # [[Singular value decomposition]] # [[ယေဘုယျ မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု]] (General Linear Group) # [[အထူး မျဉ်းဖြောင့်အုပ်စု]] (Special Linear Group) # [[ထောင့်မှန်ကျ အုပ်စု]] (Orthogonal Group) # [[ယူနစ်တရီ အုပ်စု]] (Unitary Group) # [[အထူး ယူနစ်တရီ အုပ်စု]] (Special Unitary Group) # [[ပြင်ပ အက္ခရာသင်္ချာ]] (exterior algebra) # [[အချိုးညီ အက္ခရာသင်္ချာ]] (symmetric algebra) # [[တန်ဆာ အက္ခရာသင်္ချာ]] (tensor algebra) # [[ကြက်ခြေခတ် မြှောက်လဒ်]] (cross product) # [[သုံးခုမြှောက်လဒ်]] (triple product) # [[အဖိုင်း ရပ်ဝန်း]] (affine space) '''ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းနှင့် ကဲကုလပ် (Analysis & Calculus)''' # [[ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ]] (Complex analysis) # [[စုဆုံခြင်း]] (Convergence) # [[စုဆုံ ကိန်းစဉ်]] (Convergent sequence) # [[အင်ဖီမမ် နှင့် စူပရီမမ်]] (Infimum and supremum) # Hilbert C*-module # [[Cauchy–Riemann equations]] # [[Cauchy's integral theorem]] # [[Cauchy's integral formula]] # [[Singularity (mathematics)]] # [[Laurent series]] # [[Residue theorem]] # [[ထိမျဉ်း]] (tangent line) # [[Partial derivative]] # [[Multiple integral]] # [[အနန္တဘောင် အင်တီဂရယ်]] (improper integral) # [[ရီးမန်း အင်တီဂရယ်]] (Riemann integral) # [[လီဘက်ဂ် အင်တီဂရယ်]] (Lebesgue integral) # [[Measure space]] # [[Lebesgue measure]] # [[Stokes' theorem]] # [[Divergence theorem]] # [[Green's theorem]] '''ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်းများ (Differential Equations)''' # [[Ordinary differential equation]] # [[Fourier series]] '''ဖြစ်တန်စွမ်း၊ စာရင်းအင်းနှင့် ပိုင်းစသီးခြားသင်္ချာ (Probability, Statistics & Discrete Math)''' # [[ဘိုင်နရီ ဆက်သွယ်ချက်]] (Binary Relation) # [[ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက်]] (Equivalence Relation) # [[ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား]] (Equivalence Class) # [[တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု]] (partially ordered set) # [[ဘေးယက်စ်၏ သီအိုရမ်]] (Bayes' theorem) # [[ဗဟို စုဆုံမှတ် သီအိုရမ်]] (central limit theorem) # [[စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်]] (stochastic process) # [[မာကော့ဗ် လုပ်ငန်းစဉ်]] (Markov process) </div> </div> 33skyy6z1luizcj43xfayl4w916srqz 0 283028 1057278 1055773 2026-10-11T11:01:25Z Salai Rungtoi 22844 /* အဓိကဖြစ်ရပ်များ */ 1057278 wikitext text/x-wiki {{Infobox legislative term | name = တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် | before = [[ဒုတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] | after = [[စတုတ္ထအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] | image = Pyidaungsu Hluttaw Building Naypyidaw 2026.jpg |caption= နေပြည်တော်ရှိ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အဆောက်အအုံ မြင်ကွင်း (၂၀၂၆ ခုနှစ်) | background_color = #007A33 | meeting_place = ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ခန်းမ၊ [[နေပြည်တော်]] | term_start = ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ | term_end = လက်ရှိ | government = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | chamber1 = [[ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] | chamber2 = [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]] | chamber3 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] | jurisdiction = [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ<br>မြန်မာနိုင်ငံတော်]] | chamber1_leader1_type = နာယက | chamber1_leader1 = အောင်လင်းဒွေး | chamber1_leader2_type = ဒုတိယနာယက | chamber1_leader2 = Jeng Phang နော်တောင် | chamber2_leader1_type = ဥက္ကဋ္ဌ | chamber2_leader1 = [[အောင်လင်းဒွေး]] | chamber2_leader2_type = ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | chamber2_leader2 = [[Jeng Phang နော်တောင်]] | chamber3_leader1_type = ဥက္ကဋ္ဌ | chamber3_leader1 = [[ခင်ရီ|ခင်ရီ]] | chamber3_leader2_type = ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | chamber3_leader2 = [[မောင်မောင်အုန်း]] | membership1 = * ၆၆၄ ဦး <br>{{small|(သတ်မှတ်ထားချက်)}} * ၅၈၆ ဦး <br>{{small|(ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်)}} | membership2 = * ၂၂၄ ဦး <br>{{small|(သတ်မှတ်ထားချက်)}} * ၂၁၃ ဦး <br>{{small|(ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်)}} | membership3 = * ၄၄၀ ဦး <br>{{small|(သတ်မှတ်ထားချက်)}} * ၃၇၃ ဦး <br>{{small|(ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်)}} | control1 = | control2 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | control3 = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|USDP]] | election = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅- ၂၀၂၆]] |website={{url|https://pyidaungsu.hluttaw.mm/}}|session1_type=ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး|session1_end=၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆|session1_start=၂၀ မတ် ၂၀၂၆|session2_start=၄ ဇွန် ၂၀၂၆ |session2_type=ဒုတိယအကြိမ်ပုံမှန်အစည်းအဝေး |session2_end=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ |session3_type=တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး|session3_start=၂၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆}} {{Multiple image | header = တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ဖွဲ့စည်းပုံ(၂၀၂၆)<br>{{small|(အမျိုးသားလွှတ်တော်၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် ၂ရပ်ပေါင်းလွှတ်တော်)}} | perrow = 2 | align = center | image1 = Myanmar Amyotha Hluttaw 2026 composition (213 seats).png | image2 = Myanmar Pyithu Hluttaw 2026 composition (373 seats).png | image3 = Myanmar Pyidaungsu Hluttaw 2026 composition (586 seats).png | footer = {{bulleted list |တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် (အပေါ် ဘယ်ဘက်) သည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် ဖွဲ့စည်းပုံ (စုစုပေါင်း ၂၁၃ ခုံ)ဖြစ်ပြီး၊တပ်ကိုယ်စားလှယ် ၅၆ ခုံ ပါဝင်သည်။ | တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် (အပေါ် ညာဘက်)သည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် ဖွဲ့စည်းပုံ (စုစုပေါင်း ၃၇၃ ခုံ)ဖြစ်ပြီး၊တပ်ကိုယ်စားလှယ် ၁၁၀ ခုံ ပါဝင်သည်။ |တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် (အောက်ဘက်) သည် ရွေးကောက်ပွဲရလဒ် ဖွဲ့စည်းပုံ (စုစုပေါင်း ၅၈၆ ခုံ)ဖြစ်ပြီး၊တပ်ကိုယ်စားလှယ် ၁၆၆ ခုံ ပါဝင်သည်။ }} | total_width = 350 | align = right }} '''တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်'''သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅–၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]အပြီး [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ တတိယအကြိမ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပေါင်း လွှတ်တော် (ခေါ်) ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဖြစ်သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-20 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt |access-date=2026-03-20 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဤအကြိမ်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းအုပ်ချုပ်ရေး]]မှ အရပ်သားအမည်ခံအစိုးရသို့ အသွင်ကူးပြောင်းမှုဆိုင်ရာ အရေးပါသော လက္ခဏာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ == နောက်ခံ == [[ပထမအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်|ပထမ]]နှင့် [[ဒုတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]များသည် ၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီးနောက် တတိယအကြိမ်အတွက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် မဲဆန္ဒနယ်များနှင့် ပါဝင်သူများသည် ယခင်အကြိမ်များကထက် ကြီးမားသည့် ပြောင်းလဲမှုဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းပဋိပက္ခများ|ပြည်တွင်းပဋိပက္ခ]] အခြေအနေများအောက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲသည် မြို့နယ် ၂၆၃မြို့နယ်တွင်သာ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည့်အပြင် လူထုထောက်ခံမှုအားကြီးခဲ့သည့် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] နှင့် [[ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်|ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]]စသည်တို့သည်လည်း ပါတီဖျက်သိမ်းခံခဲ့ရသဖြင့် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်မှု မလုပ်နိုင်ခဲ့ကြပေ။ တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သည် နိုင်ငံတည်ငြိမ်မှုနှင့် အစိုးရအဖွဲ့များပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှုများ အတွက် အရေးကြီးသော အခြေခံအဆင့်အဖြစ် အဓိကနေရာတွင် တည်ရှိလျှက်ရှိသည်။ [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]<ref>{{cite web|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/16/myanmar-military-parliament-khin-yi/|title=စစ်တပ်လွှမ်းမိုးတဲ့လွှတ်တော် ကျင်းပ၊ ဦးခင်ရီ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာ|work=RFA|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> နှင့် [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးများပြီးနောက် <ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/80866|title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့၌ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ၏ နှုတ်ခွန်းဆက်စကား|work=Moi Myanmar|access-date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၁၇ မတ် ၂၀၂၆}}</ref>တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ခေါ်ယူကျင်းပပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီလ ၃ရက်နေ့တွင် သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများအား ရွေးကောက်တင်မြှာက်ပေးခဲ့ကြသည်။ == ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေများ == {| class="wikitable" |+ !ရက်စွဲ !ဥပဒေအမှတ် !အမည် ! |- |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |၄ |အမျိုးသားလွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို သတ္တမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ |<ref>{{Cite web |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို သတ္တမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ |url=http://www.moi.gov.mm/news/89169 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |- |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |၅ |တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို သတ္တမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကို သတ္တမအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.moi.gov.mm/news/89170 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> |} == အဓိကဖြစ်ရပ်များ == {{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}} === ၂၀၂၆ === * ၂၀ မတ် ၂၀၂၆ - တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးဦးကို မတ်လ ၂၅ ရက်တွင် စိစစ်ကာ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |date=2026-03-20 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt |access-date=2026-03-20 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည် |url=https://burmese.dvb.no/post/261196 |access-date=2026-03-20 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ - တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကို ဆက်လက်ကျင်းပပြီး အစည်းအဝေးတွင် ဥပဒေကြမ်းပူးပေါင်းကော်မတီ၊ပြည်သူ့ငွေစာရင်းပူးပေါင်းကော်မတီများ ဖွဲ့စည်းရေးဆောင်ရွက်သည်။ထို့နောက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကက သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့သုံးဖွဲ့က နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေများနှင့်အညီ ရွေးချယ်တင်ပြထားသည့် ဒုတိယသမ္မတသုံးဦးဖြစ်သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်၊ ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) မှ ဒေါ်နန်း နီနီအေးနှင့် ကိုကိုးကျွန်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဦးညိုစောတို့သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် အရည်အချင်းများနှင့် ပြည့်စုံကြောင်း စိစစ်ရေးအဖွဲ့၏ ထောက်ခံတင်ပြမှုကို ဖတ်ကြားတင်ပြသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81342 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ - တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲကို ကျင်းပသည်။ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၂၆၃ ဦး၊ ရွေးကောက်ခံအမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၁၅၇ ဦး၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၁၆၆ ဦး စုစုပေါင်း လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၅၈၆ ဦးရှိရာတွင် ခွင့်ပန်ကြားသူနှစ်ဦးရှိခဲ့သည်။ နိုင်ငံတော်သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ၅၈၄ ဦး တက်ရောက်မဲပေးရွေးချယ်ခဲ့ရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် မဲရလဒ် ၄၂၉မဲ နှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦးညိုစော သည် မဲရလဒ် ၁၂၆ မဲဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေး သည် မဲရလဒ် ၂၉ မဲဖြင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ * ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ - ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-04-07|language=en}}</ref> * ၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ - တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ တရားသူကြီးချုပ် [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို အတည်ပြုသည်။ [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို အတည်ပြုသည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|ဗဟိုဘဏ်]]ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ[[ခင်နိုင်ဦး]] အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။<ref>{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-04-08|language=en}}</ref> * ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ - တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးဆဋ္ဌမနေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူများ ကတိသစ္စာပြုခြင်း၊ ပြည်ထောင်စုအဆင့်အဖွဲ့အစည်းဝင်များအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် သဘောတူထားသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များ ကတိသစ္စာပြုခြင်းနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မိန့်ခွန်းပြောကြားခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ကြပြီး တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၂၉ စက်တင်ဘာ - စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီးဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအသစ်အဖြစ် [[ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်]]ဖြင့် ခန့်အပ်ခဲ့သဖြင့် ဝေဖန်မှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပြန်စချိန်တွင် အတည်ပြုခန့်အပ်ရေးအတွက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]ဘက်က တင်သွင်းလာသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88670 |access-date=2026-09-30 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကိစ္စရပ်များကို အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသဖြင့် ပိုမိုထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် လွှတ်တော်ရပ်နားချိန်တွင် အဆိုပါအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမ္မတရုံးဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်ရီ]]က ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦးအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာကို ကန့်ကွက်လိုပါက လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား တင်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၁၂ အရ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမရှိချိန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို ထုတ်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း လွှတ်တော်မစမီ ရက်ပိုင်းအလိုတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-30 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဦးမင်းအောင်လှိုင် အမိန့်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကိုဦး ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်လို့ ဝေဖန်ခံရပြီးမှ လွှတ်တော်တင် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cqx2zxdd7nrlt |access-date=2026-09-30 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ပူးပေါင်းကော်မတီများ == ၂၀၂၆ ဧပြီလ (၂) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့တွင် ဥပဒေကြမ်းပူးပေါင်းကော်မတီ၊ ပြည်သူ့ငွေစာရင်းပူးပေါင်းကော်မတီနှင့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် စိစစ်ရေးကော်မတီတို့ကို ဖွဲ့စည်းအတည်ပြုခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81342 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === ဥပဒေကြမ်းပူးပေါင်းကော်မတီ === {| class="wikitable" style="text-align:left;" ! အမည် !! တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် |- | Jeng Phang နော်တောင် || — || — || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး (မဲအများဆုံးရသူ အနိုင်ယူစနစ်) || မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) |- | ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || ဒဂုံမဲဆန္ဒနယ် || ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၂) |- | ဦးဇင်မင်းထက် || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျ ကိုယ်စားပြုစနစ်) || မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၁) || အတွင်းရေးမှူး |- | ဦးသိန်းထွန်းဦး || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || အမရပူရမဲဆန္ဒနယ် || တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး |} === ပြည်သူ့ငွေစာရင်းပူးပေါင်းကော်မတီ === {| class="wikitable" style="text-align:left;" ! အမည် !! တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် |- | Jeng Phang နော်တောင် || — || — || ဥက္ကဋ္ဌ |- | ဦးချစ်ဆွေ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) || မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) |- | ဦးတေဇကျော် || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || အောင်မြေသာစံမဲဆန္ဒနယ် || ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၂) |- | ဦးသန်းအောင် || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး (မဲအများဆုံးရသူ အနိုင်ယူစနစ်) || မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) || အတွင်းရေးမှူး |- | ဦးတင်အောင်ချစ် || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || အောင်လံမဲဆန္ဒနယ် || တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး |} === လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် စိစစ်ရေးကော်မတီ === {| class="wikitable" style="text-align:left;" ! ! အမည် !! တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် !! မဲဆန္ဒနယ် !! တာဝန် |- |၁။ | ဒေါက်တာကျော်ကျော်ဌေး || တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး || ထားဝယ်မဲဆန္ဒနယ် || ဥက္ကဋ္ဌ |- |၂။ | ဦးလှဆွေ || မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး || ပုဗ္ဗသီရိမဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် |- |၃။ | ဦးအောင်မျိုးသန်း || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး || ကော့မှူးမဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် |- |၄။ | ဒေါ်စိုးစိုးရီ || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး || ဖျာပုံမဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် |- |၅။ | ဦးစောဝင်းထိန် || ကရင်ပြည်နယ် || ဖာပွန်မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် |- |၆။ | ဦးစိုးဝင်း || မကွေးတိုင်းဒေသကြီး || မြို့သစ်မဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် |- |၇။ | ဦးဂုဏ်ဝမ်း || စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး || ခန္တီးမဲဆန္ဒနယ် || အဖွဲ့ဝင် |- |၈။ | ဒေါက်တာကျော်ထွန်း || ရှမ်းပြည်နယ် (မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်) || မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆) || အဖွဲ့ဝင် |- |၉။ | ဦးတင့်ဇော် || ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) || မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၃) || အဖွဲ့ဝင် |- |၁၀။ | ဒေါ်နီနီမာ || ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (မဲအများဆုံးရသူအနိုင်ယူစနစ်) || မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) || အဖွဲ့ဝင် |- |၁၁။ | ဦးအောင်မင်းနိုင် || ချင်းပြည်နယ် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) || မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) || အဖွဲ့ဝင် |- |၁၂။ | ဒေါ်မြမြသက် || ရခိုင်ပြည်နယ် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) || မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) || အဖွဲ့ဝင် |- |၁၃။ | စိုင်းဝင်းခိုင် || ရှမ်းပြည်နယ် (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) || မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) || အဖွဲ့ဝင် |- |၁၄။ | ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးတင်သောင်းလင်း || တပ်မတော်သား || ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် || အဖွဲ့ဝင် |- |၁၅။ | ဦးအောင်တင်မြင့် || ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး (အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်) || မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) || အတွင်းရေးမှူး |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] 0rtqawhk7omj6sawv2lsbqtzcq7kte3 0 283801 1057211 1057088 2026-10-11T05:33:00Z Salai Rungtoi 22844 /* ဝန်ကြီးဌာန ၂ခု၏ ဝန်ကြီးများအား ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခြင်း */ 1057211 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ | flag = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | flag_border = | cabinet_number = ဆဋ္ဌမမြောက် | cabinet_type = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ | jurisdiction = မြန်မာနိုင်ငံ | image = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg | image_size = 300px | caption = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂) | date_formed = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | government_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | government_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | deputy_government_head = {{unbulleted list | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]]) | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]]) }} | state_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | state_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | political_party = {{unbulleted list | [[တပ်မတော်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] }} |current_number= ၃၄ |opposition_party= '''အတိုက်အခံများ''' * [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | election = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]] | incumbent = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | incoming_formation = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] | previous = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]] | successor = }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-24 |title=ရက် ၁၀၀ အတွင်း ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘာလုပ်နိုင်ခဲ့လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3r0nq32rxlo |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-08-18 |title=ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရွေးကောက်ပွဲ စတင်ကျင်းပမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn92zwdpz4go |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=https://mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcuaciuraphai-pngchngphaicnnykhng |access-date=2026-10-08 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ === သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]၏ တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအသစ်အဖြစ် [[ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်]]ဖြင့် ခန့်အပ်ခဲ့သဖြင့် ဝေဖန်မှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပြန်စချိန်တွင် အတည်ပြုခန့်အပ်ရေးအတွက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]ဘက်က တင်သွင်းလာသည်။<ref>{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ|url=http://www.moi.gov.mm/news/88670|website=Ministry Of Information|access-date=2026-09-30|language=en}}</ref> ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကိစ္စရပ်များကို အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသဖြင့် ပိုမိုထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် လွှတ်တော်ရပ်နားချိန်တွင် အဆိုပါအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမ္မတရုံးဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်ရီ]]က ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦးအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာကို ကန့်ကွက်လိုပါက လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား တင်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၁၂ အရ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမရှိချိန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို ထုတ်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း လွှတ်တော်မစမီ ရက်ပိုင်းအလိုတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဦးမင်းအောင်လှိုင် အမိန့်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကိုဦး ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်လို့ ဝေဖန်ခံရပြီးမှ လွှတ်တော်တင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cqx2zxdd7nrlt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-09-30|access-date=2026-09-30|language=my}}</ref> === ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် အပြောင်းအလဲ === ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]က အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> အစိုးရအဖွဲ့သစ် သက်တမ်း (၆) လအကြာတွင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ စတင်ပြုလုပ်နေရာ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီး၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့အား တာဝန်မှ အနားပေးခဲ့ပြီး ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနေရာတွင် လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင်လည်း ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်ခြင်း၊ ဒုတိယဝန်ကြီးများအား နေရာပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်းအပါအဝင် ပြောင်းလဲမှုအချို့ကို အမိန့်ထုတ်ပြန်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦး[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]]အား ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင်အား အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီနှင့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းဝင်းတို့အား အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း၊ အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်အား လစ်လပ်သွားသည့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်းအား နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါ အပြောင်းအရွှေ့များကြောင့် လစ်လပ်သွားသည့် အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာနေသွယ်ကြည်၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးအောင်၊ အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးကျော်သူတို့အား အသီးသီး တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89156 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသဖြင့် လစ်လပ်နေသည့် ကျန်းမာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာတင်ထွန်း၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးဝင်းမောင်သိန်းတို့အား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးစောရန်အောင်၊ ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးအဖြစ် ဒေါ်အေးအေးလှိုင်တို့အားလည်း တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်က ဒုဝန်ကြီးများကို ရာထူးနေရာပြောင်းလဲ |url=https://burmese.dvb.no/post/476029 |access-date=2026-10-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;" |- ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |- |[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]] | [[File:NyoSaw.jpg|x150px]] | [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]] |- | style="font-size:100%;" | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]''' |- | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> |} == ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --> {| class="wikitable" |+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန် |- | ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ |- | ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |- | ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန |- | ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၈။ || ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၉။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၁။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၂။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၃။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၄။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၅။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၆။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၇။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၈။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၉။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၀။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၁။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၂။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၃။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၄။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၅။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၆။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၇။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၈။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၉။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၁။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၂။ || ''လစ်လပ်''|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၃။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၄။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |} == ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း == {{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သော အမိန့်အမှတ်၊ ၅ / ၂၀၂၆ ဖြင့် [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်များအရ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။ အလားတူ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=■ လူ/ကယ်/ပြန်ဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးပြီး ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးနှစ်ဦး ခန့်အပ် |url=https://news-eleven.com/article/315906 |access-date=2026-10-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || rowspan="2" | [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၄။ || [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- style="background:#F9F9F9;" | ၅။ || [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | rowspan="2" | ၆။ || rowspan="2" | [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|9|17}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || <small>ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်</small> |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၁၅။ || rowspan="2" | [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}|| |- |[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|10|9}} | |- | ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၂၅။ || rowspan="2" | [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} || |- | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ''|| {{Age in years and days|2026|10|3}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃၀။ || [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၃၁။ | rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} | |- | [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | လက်ရှိ | {{Age in years and days|2026|10|3}} | |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! style="width:5%" | စဉ် !! style="width:25%" | ဝန်ကြီးဌာန !! style="width:20%" | အမည် !! style="width:15%" | စတင်ရက် !! style="width:15%" | ပြီးဆုံးရက် !! style="width:20%" | တာဝန်သက်တမ်း |- | ၁ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂ |[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄ || rowspan="2" | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၅ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၆ || rowspan="2" | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၇ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၉ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၀ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၁ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၄ || rowspan="2" | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၂ || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၁၃ || rowspan="2" | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၅ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၆ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၇ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၈ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | - || rowspan="3" | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1">{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- | ၁၉ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂၀ |ဦးဝင်းမောင်သိန်း |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | - || rowspan="2" | [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1" />|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- |၂၂ |ဒေါက်တာ တင်ထွန်း |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || rowspan="2" | [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၂၃ |ဒေါက်တာ နေသွယ်ကြည် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- | ၂၄ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၅ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦး[[လင်းအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၆ || rowspan="3" | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="3" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၇ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂၈ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၀ || rowspan="2" | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၁ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၂ || rowspan="2" | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၃ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၄ || rowspan="2" | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၅ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၆ || rowspan="3" | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]|| [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|8|17}} |- |၃၇ |ဦးရဲထွန်းဦး |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- | - || rowspan="2" | [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၃၈ |ဦးမျိုးအောင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၉ || rowspan="2" | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၀ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | - || rowspan="2" | [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၄၁ |ဦးမျိုးကျော်သူ |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၂ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၃ || rowspan="2" | [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၄ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်|| ၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|7|25}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၅ || rowspan="2" | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၆ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၄၇ || rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၈ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု |- style="text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည် ! style="width:20%;" | အကြီးအကဲအမည် ! style="width:20%;" | ရာထူး ! style="width:12%;" | စတင်ရက် ! style="width:13%;" | ကုန်ဆုံးရက် |- | ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan="9" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ |- | ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] <ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |} == တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ == ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆) |- style="text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | အစိုးရအဖွဲ့ ! style="width:25%;" | ဝန်ကြီးချုပ် ! style="width:15%;" | စတင်ရက် ! style="width:15%;" | ကုန်ဆုံးရက် ! style="width:10%;" | မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅ |- | ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း) |- | ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) |- | ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇ |- | ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ |- | ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း |- | ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇ |- | ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀ |- | ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈ |- | ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇) |- | ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄ |- | ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဆက်လက်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး နဝမနေ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် ထိုနေ့မှာပင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် အထက်ပါကိစ္စကို တွန်းဇံ နှင့် ဖလမ်းမြို့နယ်များမှ လွဲ၍ ရက်ပေါင်း(၉၀) ဆက်လက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၃/၂၀၂၆) |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/85574 |access-date=2026-07-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | အရေအတွက် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | မြို့နယ်အမည်များ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">တွန်းဇံ</span>၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">ဖလမ်း</span> |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား |- style="background-color: #eaecf0; font-weight: bold; padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;" | style="text-align: right;" | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ |} == နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ == ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; width: 100%;" |- style="background:#f2f2f2" ! width="5%" | စဉ် !! width="10%" | နေ့ရက် !! width="18%" | အမည် !! width="12%" | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width="15%" | တာဝန် !! width="20%" | အကြောင်းအရာ !! width="20%" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ် |- | ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ |- | ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ |- | ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဉ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် |- | ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ |- | ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ် |- | ၁၇ || ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Yohei SASAKAWA || {{flag|Japan}}|| နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Yohei SASAKAWA လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86469 |access-date=2026-08-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၈ || ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Le Hoai Trung || {{flag|Vietnam}}|| ဗီယက်နမ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/87310 |access-date=2026-09-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၉ || ၁၅-၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || Mr. Michael Vance<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=Simon |date=2026-10-08 |title=EXCLUSIVE: US opens direct talks with Myanmar's generals, reversing years of isolation |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-opens-direct-talks-with-myanmars-generals-reversing-years-isolation-2026-10-08/ |access-date=2026-10-08 |work=Reuters |language=en}}</ref>|| {{flag|USA}}|| အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထောက်လှမ်းရေး နှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လျှိုဝှက်ခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လိုက်ပါလာသည့် လေယာဥ် နေပြည်တော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာ |url=https://news-eleven.com/article/315139 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| အမေရိကန်က မြန်မာစစ်အုပ်စု နှင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှု ပြန်စခြင်း |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}} [[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] 21raqqck1u3p4pv15peaopjm4kc3tc3 1057213 1057211 2026-10-11T05:36:57Z Salai Rungtoi 22844 /* ဒုတိယဝန်ကြီးများ */ 1057213 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ | flag = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | flag_border = | cabinet_number = ဆဋ္ဌမမြောက် | cabinet_type = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ | jurisdiction = မြန်မာနိုင်ငံ | image = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg | image_size = 300px | caption = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂) | date_formed = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | government_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | government_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | deputy_government_head = {{unbulleted list | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]]) | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]]) }} | state_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | state_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | political_party = {{unbulleted list | [[တပ်မတော်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] }} |current_number= ၃၄ |opposition_party= '''အတိုက်အခံများ''' * [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | election = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]] | incumbent = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | incoming_formation = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] | previous = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]] | successor = }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-24 |title=ရက် ၁၀၀ အတွင်း ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘာလုပ်နိုင်ခဲ့လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3r0nq32rxlo |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-08-18 |title=ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရွေးကောက်ပွဲ စတင်ကျင်းပမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn92zwdpz4go |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=https://mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcuaciuraphai-pngchngphaicnnykhng |access-date=2026-10-08 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ === သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]၏ တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအသစ်အဖြစ် [[ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်]]ဖြင့် ခန့်အပ်ခဲ့သဖြင့် ဝေဖန်မှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပြန်စချိန်တွင် အတည်ပြုခန့်အပ်ရေးအတွက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]ဘက်က တင်သွင်းလာသည်။<ref>{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ|url=http://www.moi.gov.mm/news/88670|website=Ministry Of Information|access-date=2026-09-30|language=en}}</ref> ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကိစ္စရပ်များကို အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသဖြင့် ပိုမိုထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် လွှတ်တော်ရပ်နားချိန်တွင် အဆိုပါအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမ္မတရုံးဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်ရီ]]က ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦးအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာကို ကန့်ကွက်လိုပါက လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား တင်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၁၂ အရ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမရှိချိန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို ထုတ်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း လွှတ်တော်မစမီ ရက်ပိုင်းအလိုတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဦးမင်းအောင်လှိုင် အမိန့်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကိုဦး ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်လို့ ဝေဖန်ခံရပြီးမှ လွှတ်တော်တင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cqx2zxdd7nrlt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-09-30|access-date=2026-09-30|language=my}}</ref> === ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် အပြောင်းအလဲ === ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]က အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> အစိုးရအဖွဲ့သစ် သက်တမ်း (၆) လအကြာတွင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ စတင်ပြုလုပ်နေရာ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီး၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့အား တာဝန်မှ အနားပေးခဲ့ပြီး ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနေရာတွင် လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင်လည်း ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်ခြင်း၊ ဒုတိယဝန်ကြီးများအား နေရာပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်းအပါအဝင် ပြောင်းလဲမှုအချို့ကို အမိန့်ထုတ်ပြန်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦး[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]]အား ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင်အား အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီနှင့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းဝင်းတို့အား အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း၊ အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်အား လစ်လပ်သွားသည့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်းအား နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါ အပြောင်းအရွှေ့များကြောင့် လစ်လပ်သွားသည့် အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာနေသွယ်ကြည်၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးအောင်၊ အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးကျော်သူတို့အား အသီးသီး တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89156 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသဖြင့် လစ်လပ်နေသည့် ကျန်းမာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာတင်ထွန်း၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးဝင်းမောင်သိန်းတို့အား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးစောရန်အောင်၊ ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးအဖြစ် ဒေါ်အေးအေးလှိုင်တို့အားလည်း တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်က ဒုဝန်ကြီးများကို ရာထူးနေရာပြောင်းလဲ |url=https://burmese.dvb.no/post/476029 |access-date=2026-10-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;" |- ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |- |[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]] | [[File:NyoSaw.jpg|x150px]] | [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]] |- | style="font-size:100%;" | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]''' |- | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> |} == ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --> {| class="wikitable" |+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန် |- | ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ |- | ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |- | ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန |- | ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၈။ || ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၉။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၁။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၂။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၃။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၄။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၅။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၆။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၇။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၈။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၉။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၀။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၁။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၂။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၃။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၄။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၅။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၆။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၇။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၈။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၉။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၁။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၂။ || ''လစ်လပ်''|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၃။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၄။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |} == ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း == {{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သော အမိန့်အမှတ်၊ ၅ / ၂၀၂၆ ဖြင့် [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်များအရ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။ အလားတူ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=■ လူ/ကယ်/ပြန်ဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးပြီး ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးနှစ်ဦး ခန့်အပ် |url=https://news-eleven.com/article/315906 |access-date=2026-10-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || rowspan="2" | [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၄။ || [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- style="background:#F9F9F9;" | ၅။ || [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | rowspan="2" | ၆။ || rowspan="2" | [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|9|17}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || <small>ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်</small> |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၁၅။ || rowspan="2" | [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}|| |- |[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|10|9}} | |- | ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၂၅။ || rowspan="2" | [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} || |- | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ''|| {{Age in years and days|2026|10|3}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃၀။ || [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၃၁။ | rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} | |- | [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | လက်ရှိ | {{Age in years and days|2026|10|3}} | |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! style="width:5%" | စဉ် !! style="width:25%" | ဝန်ကြီးဌာန !! style="width:20%" | အမည် !! style="width:15%" | စတင်ရက် !! style="width:15%" | ပြီးဆုံးရက် !! style="width:20%" | တာဝန်သက်တမ်း |- | ၁ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂ |[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄ || rowspan="2" | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၅ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၆ || rowspan="2" | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၇ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၉ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၀ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၁ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၂ || rowspan="3" | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၁၃ |[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- | - || rowspan="3" | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးကျော်ထင်|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- | ၁၄ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၁၅ |ဦးဟန်ဝင်းအောင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၆ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၇ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၈ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | - || rowspan="3" | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1">{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- | ၁၉ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂၀ |ဦးဝင်းမောင်သိန်း |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | - || rowspan="2" | [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1" />|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- |၂၂ |ဒေါက်တာ တင်ထွန်း |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || rowspan="2" | [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၂၃ |ဒေါက်တာ နေသွယ်ကြည် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- | ၂၄ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၅ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦး[[လင်းအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၆ || rowspan="3" | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="3" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၇ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂၈ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၀ || rowspan="2" | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၁ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၂ || rowspan="2" | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၃ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၄ || rowspan="2" | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၅ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၆ || rowspan="3" | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]|| [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|8|17}} |- |၃၇ |ဦးရဲထွန်းဦး |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- | - || rowspan="2" | [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၃၈ |ဦးမျိုးအောင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၉ || rowspan="2" | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၀ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | - || rowspan="2" | [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၄၁ |ဦးမျိုးကျော်သူ |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၂ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၃ || rowspan="2" | [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၄ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်|| ၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|7|25}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၅ || rowspan="2" | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၆ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၄၇ || rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၈ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု |- style="text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည် ! style="width:20%;" | အကြီးအကဲအမည် ! style="width:20%;" | ရာထူး ! style="width:12%;" | စတင်ရက် ! style="width:13%;" | ကုန်ဆုံးရက် |- | ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan="9" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ |- | ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] <ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |} == တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ == ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆) |- style="text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | အစိုးရအဖွဲ့ ! style="width:25%;" | ဝန်ကြီးချုပ် ! style="width:15%;" | စတင်ရက် ! style="width:15%;" | ကုန်ဆုံးရက် ! style="width:10%;" | မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅ |- | ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း) |- | ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) |- | ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇ |- | ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ |- | ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း |- | ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇ |- | ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀ |- | ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈ |- | ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇) |- | ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄ |- | ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဆက်လက်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး နဝမနေ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် ထိုနေ့မှာပင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် အထက်ပါကိစ္စကို တွန်းဇံ နှင့် ဖလမ်းမြို့နယ်များမှ လွဲ၍ ရက်ပေါင်း(၉၀) ဆက်လက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၃/၂၀၂၆) |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/85574 |access-date=2026-07-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | အရေအတွက် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | မြို့နယ်အမည်များ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">တွန်းဇံ</span>၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">ဖလမ်း</span> |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား |- style="background-color: #eaecf0; font-weight: bold; padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;" | style="text-align: right;" | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ |} == နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ == ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; width: 100%;" |- style="background:#f2f2f2" ! width="5%" | စဉ် !! width="10%" | နေ့ရက် !! width="18%" | အမည် !! width="12%" | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width="15%" | တာဝန် !! width="20%" | အကြောင်းအရာ !! width="20%" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ် |- | ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ |- | ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ |- | ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဉ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် |- | ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ |- | ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ် |- | ၁၇ || ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Yohei SASAKAWA || {{flag|Japan}}|| နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Yohei SASAKAWA လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86469 |access-date=2026-08-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၈ || ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Le Hoai Trung || {{flag|Vietnam}}|| ဗီယက်နမ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/87310 |access-date=2026-09-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၉ || ၁၅-၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || Mr. Michael Vance<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=Simon |date=2026-10-08 |title=EXCLUSIVE: US opens direct talks with Myanmar's generals, reversing years of isolation |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-opens-direct-talks-with-myanmars-generals-reversing-years-isolation-2026-10-08/ |access-date=2026-10-08 |work=Reuters |language=en}}</ref>|| {{flag|USA}}|| အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထောက်လှမ်းရေး နှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လျှိုဝှက်ခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လိုက်ပါလာသည့် လေယာဥ် နေပြည်တော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာ |url=https://news-eleven.com/article/315139 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| အမေရိကန်က မြန်မာစစ်အုပ်စု နှင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှု ပြန်စခြင်း |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}} [[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] 324hzpxouklz01xovevrmezg94e9l65 1057228 1057213 2026-10-11T06:39:57Z Zawzawaungthwin 100038 link 1057228 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ | flag = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | flag_border = | cabinet_number = ဆဋ္ဌမမြောက် | cabinet_type = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ | jurisdiction = မြန်မာနိုင်ငံ | image = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg | image_size = 300px | caption = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂) | date_formed = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | government_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | government_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | deputy_government_head = {{unbulleted list | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]]) | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]]) }} | state_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | state_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | political_party = {{unbulleted list | [[တပ်မတော်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] }} |current_number= ၃၄ |opposition_party= '''အတိုက်အခံများ''' * [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | election = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]] | incumbent = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | incoming_formation = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] | previous = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]] | successor = }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-24 |title=ရက် ၁၀၀ အတွင်း ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘာလုပ်နိုင်ခဲ့လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3r0nq32rxlo |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-08-18 |title=ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရွေးကောက်ပွဲ စတင်ကျင်းပမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn92zwdpz4go |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=https://mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcuaciuraphai-pngchngphaicnnykhng |access-date=2026-10-08 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ === သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]၏ တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအသစ်အဖြစ် [[ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်]]ဖြင့် ခန့်အပ်ခဲ့သဖြင့် ဝေဖန်မှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပြန်စချိန်တွင် အတည်ပြုခန့်အပ်ရေးအတွက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]ဘက်က တင်သွင်းလာသည်။<ref>{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ|url=http://www.moi.gov.mm/news/88670|website=Ministry Of Information|access-date=2026-09-30|language=en}}</ref> ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကိစ္စရပ်များကို အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသဖြင့် ပိုမိုထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် လွှတ်တော်ရပ်နားချိန်တွင် အဆိုပါအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမ္မတရုံးဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်ရီ]]က ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦးအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာကို ကန့်ကွက်လိုပါက လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား တင်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၁၂ အရ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမရှိချိန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို ထုတ်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း လွှတ်တော်မစမီ ရက်ပိုင်းအလိုတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဦးမင်းအောင်လှိုင် အမိန့်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကိုဦး ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်လို့ ဝေဖန်ခံရပြီးမှ လွှတ်တော်တင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cqx2zxdd7nrlt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-09-30|access-date=2026-09-30|language=my}}</ref> === ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် အပြောင်းအလဲ === ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]က အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> အစိုးရအဖွဲ့သစ် သက်တမ်း (၆) လအကြာတွင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ စတင်ပြုလုပ်နေရာ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီး၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့အား တာဝန်မှ အနားပေးခဲ့ပြီး ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနေရာတွင် လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင်လည်း ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်ခြင်း၊ ဒုတိယဝန်ကြီးများအား နေရာပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်းအပါအဝင် ပြောင်းလဲမှုအချို့ကို အမိန့်ထုတ်ပြန်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦး[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]]အား ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင်အား အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီနှင့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းဝင်းတို့အား အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း၊ အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်အား လစ်လပ်သွားသည့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်းအား နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါ အပြောင်းအရွှေ့များကြောင့် လစ်လပ်သွားသည့် အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာနေသွယ်ကြည်၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးအောင်၊ အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးကျော်သူတို့အား အသီးသီး တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89156 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသဖြင့် လစ်လပ်နေသည့် ကျန်းမာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာတင်ထွန်း၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးဝင်းမောင်သိန်းတို့အား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးစောရန်အောင်၊ ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးအဖြစ် ဒေါ်အေးအေးလှိုင်တို့အားလည်း တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်က ဒုဝန်ကြီးများကို ရာထူးနေရာပြောင်းလဲ |url=https://burmese.dvb.no/post/476029 |access-date=2026-10-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;" |- ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |- |[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]] | [[File:NyoSaw.jpg|x150px]] | [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]] |- | style="font-size:100%;" | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]''' |- | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> |} == ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --> {| class="wikitable" |+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန် |- | ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ |- | ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |- | ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန |- | ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၈။ || ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၉။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၁။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၂။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၃။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၄။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၅။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၆။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၇။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၈။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၉။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၀။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၁။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၂။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၃။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၄။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၅။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၆။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၇။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၈။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၉။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၁။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၂။ || ''လစ်လပ်''|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၃။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၄။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |} == ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း == {{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သော အမိန့်အမှတ်၊ ၅ / ၂၀၂၆ ဖြင့် [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်များအရ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။ အလားတူ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=■ လူ/ကယ်/ပြန်ဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးပြီး ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးနှစ်ဦး ခန့်အပ် |url=https://news-eleven.com/article/315906 |access-date=2026-10-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || rowspan="2" | [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၄။ || [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- style="background:#F9F9F9;" | ၅။ || [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | rowspan="2" | ၆။ || rowspan="2" | [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|9|17}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || <small>ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်</small> |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၁၅။ || rowspan="2" | [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}|| |- |[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|10|9}} | |- | ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၂၅။ || rowspan="2" | [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} || |- | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ''|| {{Age in years and days|2026|10|3}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃၀။ || [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၃၁။ | rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} | |- | [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | လက်ရှိ | {{Age in years and days|2026|10|3}} | |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! style="width:5%" | စဉ် !! style="width:25%" | ဝန်ကြီးဌာန !! style="width:20%" | အမည် !! style="width:15%" | စတင်ရက် !! style="width:15%" | ပြီးဆုံးရက် !! style="width:20%" | တာဝန်သက်တမ်း |- | ၁ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂ |[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄ || rowspan="2" | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၅ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၆ || rowspan="2" | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၇ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၉ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၀ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၁ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၂ || rowspan="3" | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၁၃ |[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- | - || rowspan="3" | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးကျော်ထင်|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- | ၁၄ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၁၅ |ဦးဟန်ဝင်းအောင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၆ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၇ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၈ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | - || rowspan="3" | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1">{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- | ၁၉ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂၀ |ဦးဝင်းမောင်သိန်း |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | - || rowspan="2" | [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1" />|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- |၂၂ |ဒေါက်တာ တင်ထွန်း |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || rowspan="2" | [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၂၃ |ဒေါက်တာ [[နေသွယ်ကြည်]] |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- | ၂၄ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၅ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦး[[လင်းအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၆ || rowspan="3" | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="3" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၇ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂၈ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၀ || rowspan="2" | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၁ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၂ || rowspan="2" | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၃ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၄ || rowspan="2" | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၅ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၆ || rowspan="3" | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]|| [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|8|17}} |- |၃၇ |ဦးရဲထွန်းဦး |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- | - || rowspan="2" | [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၃၈ |ဦးမျိုးအောင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၉ || rowspan="2" | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၀ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | - || rowspan="2" | [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၄၁ |ဦးမျိုးကျော်သူ |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၂ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၃ || rowspan="2" | [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၄ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်|| ၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|7|25}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၅ || rowspan="2" | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၆ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၄၇ || rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၈ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု |- style="text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည် ! style="width:20%;" | အကြီးအကဲအမည် ! style="width:20%;" | ရာထူး ! style="width:12%;" | စတင်ရက် ! style="width:13%;" | ကုန်ဆုံးရက် |- | ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan="9" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ |- | ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] <ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |} == တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ == ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆) |- style="text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | အစိုးရအဖွဲ့ ! style="width:25%;" | ဝန်ကြီးချုပ် ! style="width:15%;" | စတင်ရက် ! style="width:15%;" | ကုန်ဆုံးရက် ! style="width:10%;" | မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅ |- | ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း) |- | ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) |- | ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇ |- | ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ |- | ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း |- | ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇ |- | ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀ |- | ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈ |- | ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇) |- | ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄ |- | ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဆက်လက်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး နဝမနေ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် ထိုနေ့မှာပင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် အထက်ပါကိစ္စကို တွန်းဇံ နှင့် ဖလမ်းမြို့နယ်များမှ လွဲ၍ ရက်ပေါင်း(၉၀) ဆက်လက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၃/၂၀၂၆) |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/85574 |access-date=2026-07-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | အရေအတွက် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | မြို့နယ်အမည်များ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">တွန်းဇံ</span>၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">ဖလမ်း</span> |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား |- style="background-color: #eaecf0; font-weight: bold; padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;" | style="text-align: right;" | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ |} == နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ == ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; width: 100%;" |- style="background:#f2f2f2" ! width="5%" | စဉ် !! width="10%" | နေ့ရက် !! width="18%" | အမည် !! width="12%" | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width="15%" | တာဝန် !! width="20%" | အကြောင်းအရာ !! width="20%" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ် |- | ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ |- | ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ |- | ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဉ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် |- | ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ |- | ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ် |- | ၁၇ || ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Yohei SASAKAWA || {{flag|Japan}}|| နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Yohei SASAKAWA လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86469 |access-date=2026-08-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၈ || ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Le Hoai Trung || {{flag|Vietnam}}|| ဗီယက်နမ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/87310 |access-date=2026-09-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၉ || ၁၅-၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || Mr. Michael Vance<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=Simon |date=2026-10-08 |title=EXCLUSIVE: US opens direct talks with Myanmar's generals, reversing years of isolation |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-opens-direct-talks-with-myanmars-generals-reversing-years-isolation-2026-10-08/ |access-date=2026-10-08 |work=Reuters |language=en}}</ref>|| {{flag|USA}}|| အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထောက်လှမ်းရေး နှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လျှိုဝှက်ခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လိုက်ပါလာသည့် လေယာဥ် နေပြည်တော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာ |url=https://news-eleven.com/article/315139 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| အမေရိကန်က မြန်မာစစ်အုပ်စု နှင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှု ပြန်စခြင်း |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}} [[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] h75424vmdqh026hewb357hakb6v029h 10 283947 1057224 1057091 2026-10-11T05:53:31Z Salai Rungtoi 22844 updated information 1057224 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |name= မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ |title= [[File:State seal of Myanmar.svg|15px]] [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |listclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |titlestyle = |above= [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]: [[မင်းအောင်လှိုင်]] <Br> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]]: [[ညိုစော]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]]: [[နန်းနီနီအေး]] |list1={{navbox with columns|child|fullwidth = true |state=uncollapsed |title= '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ''' |col1 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group1=[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |list1=[[ခင်မောင်ရီ]] |group2=[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |list2=[[တင်အောင်စန်း]] |group3=[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေး]] |list3=[[မြထွန်းဦး]] |group4=[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး<br>နှင့် ဆက်သွယ်ရေး]] |list4=[[မြထွန်းဦး]] |group5=[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေး]] |list5=[[ထွန်းအောင်]] |group6=[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]] |list6= [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |group7=[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေး]] |list7=[[တင်မောင်ဆွေ]] |group8=[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊<br>ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်<br>နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေး]] |list8=[[အောင်ကျော်ဟိုး]] |group9=[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်]] |list9=[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] |group10=[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာ]] |list10=[[ဖုန်းမြတ်]] |group11=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာ]] |list11=[[သန်းမောင်]] }} |col2 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာ]] |list2=[[သီတာဦး]] |group3=[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေး]] |list3=[[ချောချောစိန်]] |group4=[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]] |list4=[[မျိုးသိန်းကျော်]] |group5=[[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေး]] |list5=[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]] |group6=[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ]] |list6=[[သက်သက်ဇင်]] |group7=[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေး]] |list7= [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ထိန်လင်း]] |group8=[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]] |list8=[[တင်ဦးလွင်]] |group9=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး<br>နှင့် ဆည်မြောင်း]] |list9=[[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|မင်းနောင်]] |group10=[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်<br>ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး]] |list10=[[မျိုးဇော်သိမ်း]] |group11=[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်<br>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး]] |list11=[[ဆန်းဦး]] }} |col3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်]] |list2=[[ကိုကိုလွင်]] |group3=စက်မှုနှင့် MSME ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး |list3=[[ချာလီသန်း]] |group4=[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်<br>ပြည်သူ့အင်အား]] |list4=[[မြင့်ကြိုင်]] |group5=[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]] |list5=[[မောင်မြင့်]] |group6=[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး]] |list6=[[ထွန်းအုံ]] |group7=[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာ]] |list7=[[ရဲမြင့်ထွန်း]] |group8=[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာ]] |list8=[[မောင်သင်း]] |group9=[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေး]] |list9=[[မျိုးသန့်]] |group10=[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေး<br>နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး]] |list10= ''လစ်လပ်'' |group11=[[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေး<br>နှင့် ယဉ်ကျေးမှု]] |list11=[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]] }} }} |list2={{navbox with columns|child|fullwidth = true |state=<includeonly>collapsed</includeonly> |title= '''ဒုတိယဝန်ကြီးများ''' |col1 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group1=[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |list1= ခင်လတ် |group2=[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |list2=[[ထင်ကျော်သူ]] |group3=[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေး]] |list3=[[အောင်မြိုင်]]<br>[[ထွန်းလူ]] |group4=[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး<br>နှင့် ဆက်သွယ်ရေး]] |list4=[[မင်းဇေယျာလှိုင်]]<br>[[သက်ဝင်းအောင်]] |group5=[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေး]] |list5=[[အောင်မျိုးသန့်]] |group6=[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]] |list6=မင်းသူ |group7=[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေး]] |list7=[[နိုင်မင်းကျော်]]<br>[[ကိုကိုကျော်]] |group8=[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်]] |list8=[[သန်းသန်းလင်း]]<br> [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]] |group9=[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊<br>ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်<br>နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေး]] |list9=[[သန့်စင်လွင်]] <br> [[ဟန်ဝင်းအောင်]] |group10=[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာ]] |list10=[[ကျော်စွာဦး]] |group11=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာ]] |list11=[[စိုင်းထွန်းညို]] }} |col2 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာ]] |list2=[[ထိန်လင်းဦး]] |group3=[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေး]] |list3=[[နေမျိုးလှိုင်]] |group4=[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]] |list4=[[နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း]] |group5=[[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေး]] |list5= ''လစ်လပ်'' |group6=[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ]] |list6=နေသွယ်ကြည် |group7=[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေး]] |list7=[[ရဲတင့်]] |group8=[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]] |list8=[[လင်းအောင်]] |group9=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး<br>နှင့် ဆည်မြောင်း]] |list9=[[ဗိုလ်ဗိုလ်ကျော်]]<br>[[ရဲထွန်းဝင်း]]<br>[[ရဲတင့်ထွန်း]] |group10=[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်<br>ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး]] |list10=[[သိုက်စိုး]] |group11=[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်<br>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး]] |list11=[[ခင်လတ်ကြီး]]<br>[[သောင်းနိုင်ဦး]] }} |col3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်]] |list2= အေးကျော် <br>[[ကျော်နိုင်ဝင်း]] |group3= စက်မှုနှင့် MSME ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး |list3=[[သွင်အောင်]]<br>[[အောင်ဇေယျ]] |group4=[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်<br>ပြည်သူ့အင်အား]] |list4=[[လင်းဇော်ထွန်း]]<br>[[ခိုင်ခိုင်စိုး]] |group5=[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]] |list5=မျိုးအောင် |group6=[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး]] |list6=[[မင်းမင်း]]<br>[[ဝင်းမြင့်ခိုင်]] |group7=[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာ]] |list7=မျိုးကျော်သူ |group8=[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာ]] |list8=[[စစ်နိုင်]] |group9=[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေး]] |list9=[[မျိုးမြင့်]]<br>[[သောင်းနိုင်(ဒေါက်တာ)|သောင်းနိုင်]] |group10=[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေး<br>နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး]] |list10= သန်းစိုး<br>[[သန့်ဇော်လွင်]] |group11=[[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေး<br>နှင့် ယဉ်ကျေးမှု]] |list11=[[အေးထွန်း]]<br>[[ဖြိုးဇော်စိုး]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့ လမ်းညွှန်တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> ot5zx1p3x8ifh3gn8e8vug817nic6jd 1057227 1057224 2026-10-11T06:37:14Z Zawzawaungthwin 100038 [[နေသွယ်ကြည်]] 1057227 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |name= မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ |title= [[File:State seal of Myanmar.svg|15px]] [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |listclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |titlestyle = |above= [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]: [[မင်းအောင်လှိုင်]] <Br> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]]: [[ညိုစော]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]]: [[နန်းနီနီအေး]] |list1={{navbox with columns|child|fullwidth = true |state=uncollapsed |title= '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ''' |col1 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group1=[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |list1=[[ခင်မောင်ရီ]] |group2=[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |list2=[[တင်အောင်စန်း]] |group3=[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေး]] |list3=[[မြထွန်းဦး]] |group4=[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး<br>နှင့် ဆက်သွယ်ရေး]] |list4=[[မြထွန်းဦး]] |group5=[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေး]] |list5=[[ထွန်းအောင်]] |group6=[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]] |list6= [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |group7=[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေး]] |list7=[[တင်မောင်ဆွေ]] |group8=[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊<br>ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်<br>နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေး]] |list8=[[အောင်ကျော်ဟိုး]] |group9=[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်]] |list9=[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] |group10=[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာ]] |list10=[[ဖုန်းမြတ်]] |group11=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာ]] |list11=[[သန်းမောင်]] }} |col2 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာ]] |list2=[[သီတာဦး]] |group3=[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေး]] |list3=[[ချောချောစိန်]] |group4=[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]] |list4=[[မျိုးသိန်းကျော်]] |group5=[[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေး]] |list5=[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]] |group6=[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ]] |list6=[[သက်သက်ဇင်]] |group7=[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေး]] |list7= [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ထိန်လင်း]] |group8=[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]] |list8=[[တင်ဦးလွင်]] |group9=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး<br>နှင့် ဆည်မြောင်း]] |list9=[[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|မင်းနောင်]] |group10=[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်<br>ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး]] |list10=[[မျိုးဇော်သိမ်း]] |group11=[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်<br>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး]] |list11=[[ဆန်းဦး]] }} |col3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်]] |list2=[[ကိုကိုလွင်]] |group3=စက်မှုနှင့် MSME ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး |list3=[[ချာလီသန်း]] |group4=[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်<br>ပြည်သူ့အင်အား]] |list4=[[မြင့်ကြိုင်]] |group5=[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]] |list5=[[မောင်မြင့်]] |group6=[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး]] |list6=[[ထွန်းအုံ]] |group7=[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာ]] |list7=[[ရဲမြင့်ထွန်း]] |group8=[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာ]] |list8=[[မောင်သင်း]] |group9=[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေး]] |list9=[[မျိုးသန့်]] |group10=[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေး<br>နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး]] |list10= ''လစ်လပ်'' |group11=[[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေး<br>နှင့် ယဉ်ကျေးမှု]] |list11=[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]] }} }} |list2={{navbox with columns|child|fullwidth = true |state=<includeonly>collapsed</includeonly> |title= '''ဒုတိယဝန်ကြီးများ''' |col1 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group1=[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |list1= ခင်လတ် |group2=[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |list2=[[ထင်ကျော်သူ]] |group3=[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေး]] |list3=[[အောင်မြိုင်]]<br>[[ထွန်းလူ]] |group4=[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး<br>နှင့် ဆက်သွယ်ရေး]] |list4=[[မင်းဇေယျာလှိုင်]]<br>[[သက်ဝင်းအောင်]] |group5=[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေး]] |list5=[[အောင်မျိုးသန့်]] |group6=[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]] |list6=မင်းသူ |group7=[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေး]] |list7=[[နိုင်မင်းကျော်]]<br>[[ကိုကိုကျော်]] |group8=[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်]] |list8=[[သန်းသန်းလင်း]]<br> [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]] |group9=[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊<br>ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်<br>နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေး]] |list9=[[သန့်စင်လွင်]] <br> [[ဟန်ဝင်းအောင်]] |group10=[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာ]] |list10=[[ကျော်စွာဦး]] |group11=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာ]] |list11=[[စိုင်းထွန်းညို]] }} |col2 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာ]] |list2=[[ထိန်လင်းဦး]] |group3=[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေး]] |list3=[[နေမျိုးလှိုင်]]<br> [[ဝင်းမောင်သိန်း]] |group4=[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]] |list4=[[နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း]] |group5=[[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေး]] |list5= [[တင်ထွန်း]] |group6=[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ]] |list6=[[နေသွယ်ကြည်]] |group7=[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေး]] |list7=[[ရဲတင့်]] |group8=[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]] |list8=[[လင်းအောင်]] |group9=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး<br>နှင့် ဆည်မြောင်း]] |list9=[[ဗိုလ်ဗိုလ်ကျော်]]<br>[[ရဲထွန်းဝင်း]]<br>[[ရဲတင့်ထွန်း]] |group10=[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်<br>ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး]] |list10=[[သိုက်စိုး]] |group11=[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်<br>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး]] |list11=[[ခင်လတ်ကြီး]]<br>[[သောင်းနိုင်ဦး]] }} |col3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်]] |list2= အေးကျော် <br>[[ကျော်နိုင်ဝင်း]] |group3= စက်မှုနှင့် MSME ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး |list3=[[သွင်အောင်]]<br>[[အောင်ဇေယျ]] |group4=[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်<br>ပြည်သူ့အင်အား]] |list4=[[လင်းဇော်ထွန်း]]<br>[[ခိုင်ခိုင်စိုး]] |group5=[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]] |list5=မျိုးအောင် |group6=[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး]] |list6=[[မင်းမင်း]]<br>[[ဝင်းမြင့်ခိုင်]] |group7=[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာ]] |list7=[[မျိုးကျော်သူ]] |group8=[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာ]] |list8=[[စစ်နိုင်]] |group9=[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေး]] |list9=[[မျိုးမြင့်]]<br>[[သောင်းနိုင်(ဒေါက်တာ)|သောင်းနိုင်]] |group10=[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေး<br>နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး]] |list10= သန်းစိုး<br>[[သန့်ဇော်လွင်]] |group11=[[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေး<br>နှင့် ယဉ်ကျေးမှု]] |list11=[[အေးထွန်း]]<br>[[ဖြိုးဇော်စိုး]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့ လမ်းညွှန်တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> t431gmhpebb4ju2xacbzvnftwvvq4dv 0 283990 1057169 1050696 2026-10-11T01:25:53Z Zawzawaungthwin 100038 ဒုဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ 1057169 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း|name=အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|parent_agency=[[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]]|image= File:Ministry of Women’s Affairs Myanmar Office.jpg | headquarters = ရုံးအမှတ်(၄၇)၊ [[နေပြည်တော်]] |native_name=Ministry of Women's Affairs|minister1_name=ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်|minister1_pfo=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး|minister2_name=ဒေါက်တာ [[နေသွယ်ကြည်]]|minister2_pfo=ဒုတိယဝန်ကြီး|formed={{start date|df=yes|2026|4|10}}}} '''အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန''' ([[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်]]: Ministry of Women's Affairs) သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]လက်ထက်တွင် အသစ်ဖွဲ့စည်းထားသော ဝန်ကြီးဌာန ဖြစ်သည်။လက်ရှိ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးမှာ ဒေါက်တာ [[သက်သက်ဇင်]] ဖြစ်သည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာနကို အရာထမ်း(၁၇၆)ဦး၊ အမှုထမ်း(၈၂၂)ဦး စုစုပေါင်း (၉၉၈)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခွင့်ပြုထားသည်။ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်တွင် *ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး *အမျိုးသမီးများကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးဦးစီးဌာန *အမျိုးသမီးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန တို့တည်ရှိသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url= https://www.moi.gov.mm/ppd/book/3953 |access-date=|website=www.moi.gov.mm |language=}}</ref> == ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ == {| class="wikitable" style="border:0;" !စဉ် !အမည် !တာဝန်စတင် !တာဝန်ပြီးဆုံး !ရက်​ပေါင်း !သမ္မတ |- |၁။ |ဒေါက်တာ [[သက်သက်ဇင်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81583 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |ဦးမင်းအောင်လှိုင် |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable" style="border:0;" !စဉ် !အမည် !တာဝန်စတင် !တာဝန်ပြီးဆုံး !ရက်​ပေါင်း !ဝန်ကြီး |- |၁။ |ဒေါ်[[စန်းစန်းနွယ်]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင် |- |၂။ |ဒေါက်တာ [[နေသွယ်ကြည်]] |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''ယနေ့အထိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင် |} == ကိုးကား == {{Reflist}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်ဖွဲ့စည်းမှုများ]] iuwo7ur3w95wa2ye69bcumqqlgmi2jk 0 284160 1057166 1027235 2026-10-11T01:01:11Z Zawzawaungthwin 100038 ရာထူးပြောင်းလဲသွားခြင်း 1057166 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific prefix= ဒေါ် | name = စန်းစန်းနွယ် | image = San San Nwe.jpg | caption = စန်းစန်းနွယ် (၂၀၂၆) | office = [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]] <br/> အဖွဲ့ဝင် | appointer = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | president = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | term_start = ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | term_end = | 1blankname = ဥက္ကဋ္ဌ | 1namedata = [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|တင်မောင်ဝင်း]] | predecessor = | successor = | office1 = [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] <br/>ဒုတိယဝန်ကြီး | appointer1 = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | term_start1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | term_end1 = ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | minister1 = ဒေါက်တာ [[သက်သက်ဇင်]] | predecessor1 = ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်'' | successor1 = ဒေါက်တာ [[နေသွယ်ကြည်]] | office2 = [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | constituency2 = [[ရွှေပြည်သာမြို့နယ်]] | term_start2 = ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ | term_end2 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |majority2= ၄၀၃၄၇ <br> (၄၀.၈၅%)<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=17_1_2026_pyithu_42_.pdf&type=page_multiple_photo&code=215&sno=4597&token=4bc5cc3e6f76c553e7855b6c0a091d5861da8fe07b82ca64fedc23f29bdbc3091e313bf086955dfd481fe9a82cb89cf749f3cfd58e966966401646df6354b519|title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်းစီ၏ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ(၂၀၂၅ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ)|work=[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|access-date=၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၂၀၂၆}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref> |predecessor2 = ဉာဏ်လင်း <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} |successor2 = ''လစ်လပ်'' | office3 = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] ဝန်ကြီး |leader3= [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] | term_start3 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁ | term_end3 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | office4 = [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ် | constituency4 = [[ရွှေပြည်သာမြို့နယ်]]အမှတ်(၂) | term_start4 = ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ | term_end4 = ၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၁၆ |majority4= ၃၂၆၈၇<br> (၅၈.၃၇%)<ref>{{cite web|url=https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=142.pdf&type=law&code=x&sno=5415&token=80e461933dc70bc9b66bf4788314a3ff9bfeb7c51d593c03f1c196037a213ed2bcbb538e30ab037b5432e7cbd3e4f3f16485d1399bd5fa045e1fe8b45e33f141|title=တိုင်းဒေသကြီးနှင့်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းတစ်ဦးချင်းစီ၏ဆန္ဒမဲရရှိမှုအခြေအနေ(၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ)|work=[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|access-date=၁၁ ဧပြီ ၂၀၂၆|date=၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၁၀|archive-date=14 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201014171559/https://www.uec.gov.mm/show_data_content.php?name=142.pdf&type=law&code=x&sno=5415&token=80e461933dc70bc9b66bf4788314a3ff9bfeb7c51d593c03f1c196037a213ed2bcbb538e30ab037b5432e7cbd3e4f3f16485d1399bd5fa045e1fe8b45e33f141|url-status=dead}}</ref> |predecessor4 = ''အခြေခံဥပဒေစတင်'' |successor4 = ဒေါက်တာစိန်ဝင်း <br>{{small|([[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|NLD]])}} <br>{{small|([[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]])}} | birth_date = {{Birth date and age|1968|6|15}} | birth_place = | party = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] | education = BA (Myanmar)<br/>DBAC<br/>Dip in Global English<br/>MPA<br/>Ph.D | occupation = နိုင်ငံရေးသမား }} '''ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်''' (၁၅ ဇွန် ၁၉၆၈ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ တွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဖြစ်သည်။ယင်းမတိုင်မီက [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] ၏ ဗဟိုအတွင်းရေးမှူးနှင့် ပါတီအမျိုးသမီးရေးရာ တာဝန်ခံအဖြစ်လည်းကောင်း ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[ရွှေပြည်သာမြို့နယ်]] မှ ရွေးကောက်ခံရသော [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ပညာရေး == ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်သည် မြန်မာစာအထူးပြုဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (BA Myanmar) ကို ရရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ မဟာဘွဲ့ (MPA)၊ Graduate Diploma in Business Administration (DBAC) နှင့် Diploma in Global English တို့ကို ရရှိခဲ့သည်။ သူသည် ပါရဂူဘွဲ့ (Ph.D) ကိုလည်း ရရှိထားသူ ဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်ချက်များ == ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်သည် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၀|၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ]]တွင် [[ရွှေပြည်သာမြို့နယ်]] မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် (၂) မှ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် စတင်ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]တွင် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ယူကာ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးရှိ လယ်ယာမဲ့များအတွက် လယ်ယာမြေ ဖော်ထုတ်ပေးရန်၊ အိမ်ရာစီမံကိန်းများ ဖော်ဆောင်ရန်၊ ကျေးလက်ဒေသ ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုလျှော့ချရေး အပါအဝင် လုပ်ငန်းငါးခုအတွက် ပြည်ထောင်စုဘဏ္ဍာရန်ပုံငွေမှ ကျပ် ၂၂ ဒသမ ၉၅ ဘီလျံ ထောက်ပံ့ |url=https://news-eleven.com/article/259951 |access-date=2026-04-11 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကျူးကျော်ဟု သတ်မှတ်ခံထားရသူများအား ပြည်ထဲရေးအမည်ပေါက် ကျေးရွာများ၌ နေထိုင်ခြင်းဖြစ်ပါက သက်ဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေးမှူး ထောက်ခံချက်ဖြင့် အိမ်ထောင်စုစာရင်းနှင့် မှတ်ပုံတင်ရရှိရေး ဆောင်ရွက်ပေးမည် |url=https://news-eleven.com/article/263488 |access-date=2026-04-11 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်တိုင်း အစိုးရ အဖွဲ့သစ် ကျမ်းကျိန် |url=https://www.bnionline.net/mm/item/news-6599.html |access-date=2026-04-11 |website=နိုင်ငံတကာမြန်မာ့သတင်း |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မေခ |date=2014-08-28 |title=ရန်ကုန်တိုင်း အစိုးရ အသုံးစရိတ် လိုငွေ ကျပ် ၃၉ ဘီလီယံကျော်၌ ဧည့်ခံစရိတ် ၆ သန်းကျော် ပါဝင် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/08/28/63855.html |access-date=2026-04-11 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> ပါတီလုပ်ငန်းများအနေဖြင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့မှ စတင်ကျင်းပခဲ့သော ဒုတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ညီလာခံတွင် ပါတီဗဟိုအတွင်းရေးမှူးတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး လက်ရှိအချိန်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ သူသည် ပါတီတွင်း၌ အမျိုးသမီးရေးရာ တာဝန်ခံအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Frontier |date=2016-08-23 |title=အာဏာပြန်ရရန် ပြည်ခိုင်ဖြိုးပါတီ ဥက္ကဋ္ဌသစ် မျှော်မှန်းထား |url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%8f%e1%80%ac%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba-%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%96/ |access-date=2026-04-11 |website=Frontier Myanmar |language=mm-MM}}</ref> သူသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲများတွင် ရွှေပြည်သာမြို့နယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယအကြိမ် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ပထမပုံမှန် အစည်းအဝေး စတင်ပြုလုပ်ပြီး လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် NLD မှ ဦးတင်မောင်ထွန်းအား ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/270520 |access-date=2026-04-11 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> သို့သော် ၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ရွှေပြည်သာမြို့နယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့မှစတင်ကာ လွှတ်တော်တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]က သူ့အား အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ထိုတာဝန်မှ ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/89149 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|၁၉၆၈| }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ]] c2sf3bsstf83sqzsmzhhvbxett94y6d 0 284253 1057168 1046855 2026-10-11T01:22:31Z Zawzawaungthwin 100038 |deputy= [[နေသွယ်ကြည်]] 1057168 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင် | image = | caption = | office = [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] [[ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] | term_start = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | term_end = | president = [[မင်းအောင်လှိုင်]] |predecessor= ''ဝန်ကြီးဌာနစတင်ဖွဲ့စည်း'' |successor = |deputy= [[နေသွယ်ကြည်]] | office1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာ အဖွဲ့ချုပ်|မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်]] ဥက္ကဋ္ဌ | term_start1 = ၂၀၁၆ | term_end1 = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | office2 = [[ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]ဒုတိယဝန်ကြီး | term_start2 = ၂၇ ဩဂုတ် ၂၀၁၂ | term_end2 = ၃၀ မတ် ၂၀၁၆ | president2 = [[သိန်းစိန်]] | office3 = [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာ အဖွဲ့ချုပ်|မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်]] ဥက္ကဋ္ဌ | term_start3 = ၂၀၀၈ | term_end3 = ၂၀၁၂ | birth_date = {{birth year and age|၁၉၄၅}} | nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] | religion = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | occupation = ဆရာဝန်၊ နိုင်ငံရေးသမား | alma_mater = ဆေးတက္ကသိုလ် | note = မောင်တောဒေသ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် (၂၀၁၆) }} '''ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်''' (၁၉၄၅ ဖွား) သည် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးနှင့် အမျိုးသမီးရေးရာကဏ္ဍများတွင် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ ဖြတ်သန်းခဲ့သော ဝါရင့်ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]၏ [[ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] ဖြစ်သည်။ သူသည် ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ယခင်က [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]တွင် [[ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်၏ ဇနီး ဒေါ်ကြူကြူလှ မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်၏ (၂၁) ကြိမ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်အစည်းအဝေး ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားသို့ တက်ရောက်ချီးမြှင့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/67673 |access-date=2026-04-13 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == ပညာရေး == ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်သည် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ်]] မှ ဆေးပညာဘွဲ့ (M.B.B.S) ကို ရရှိခဲ့ပြီးနောက် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]၊ [[ဟိုက်ဒရာဘတ်မြို့]]တွင် ဆေးပညာဒီပလိုမာ (အာဟာရဗေဒ) Dip. Med. Sc (Nutrition) ကို ဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဆေးပညာမဟာသိပ္ပံဘွဲ့ (ကာကွယ်ရေးနှင့် အပူပိုင်းဒေသဆေးပညာ) M.Med.Sc (Preventive & Tropical Medicine) ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည့် ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Dr. Thet Thet Zin {{!}} Women in Peace Processes |url=https://womeninpeace.asean-aipr.org/communities/individual/dr-thet-thet-zin |access-date=2026-04-13 |website=womeninpeace.asean-aipr.org}}</ref> == တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုများ == ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်သည် [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၊ [[ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာန|ကျန်းမာရေးဦးစီးဌာန]]တွင် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အထူးကုဆရာဝန်အဖြစ် ၁၆ နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အနှစ် ၂၀ ကျော် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။ သူသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ် (MWAF) ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပထမအကြိမ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ယင်းနောက် ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် ထပ်မံရွေးချယ်ခံရကာ ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုကြာ တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Nanolabs |title=မန္တလေးငလျင်ဘေးသင့်ပြည်သူများအတွက်တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ အမျိုးသမီးများအဖွဲ့ချုပ် All China Women’s Federation (ACWF) မှ လှူဒါန်းသည့် အလှူပစ္စည်းပေးအပ်ပွဲ အခမ်းအနားသို့လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းတက်ရောက် |url=https://moswrr.gov.mm/news/ministry-news/details/e781d695-7753-4a4e-9285-18d16f59aa6e |access-date=2026-04-13 |website=moswrr.gov.mm |language=mm}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=စစ်ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်း၊ ဝန်ကြီးဟောင်းတွေနဲ့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ဇာတ်ညွှန်းဟောင်း |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cew74j5jqkpo |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဘဝ == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင် သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်ခံထားရသူက တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်သို့ ၎င်းအား [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုသည့်အကြောင်း အမည်စာရင်းပေးပို့ခဲ့သည်။ထိုသို့ပေးပို့မှုကို လွှတ်တော်က လက်ခံအတည်ပြုပေးခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ၁၀ရက်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ အဖွဲ့ဝင်ဝန်ကြီးအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် စတင်တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-07 |title=စစ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အစိုးရသစ် ဗိုလ်ချုပ်ဟောင်းတွေနဲ့ ဝန်းရံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/07/412417.html |access-date=2026-04-13 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မိန့်ခွန်းနာခံခြင်းနှင့် ကတိသစ္စာပြုခြင်းအခမ်းအနားကျင်းပ ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ၊ နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးများ၊ ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ်၊ ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များနှင့် နေပြည်တော်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ရွေးချယ်ထားသောပုဂ္ဂိုလ်များ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81661 |access-date=2026-04-13 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> == အခြားတာဝန်များ == ဒေါက်တာသက်သက်ဇင် သည် [[ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့]] (WHO) နှင့် [[ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့|ကုလသမဂ္ဂ လူဦးရေရန်ပုံငွေအဖွဲ့]] (UNFPA) တို့တွင် အမျိုးသားအဆင့် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဆေးတက္ကသိုလ်များတွင် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဘာသာရပ်အတွက် အချိန်ပိုင်းကထိကနှင့် မဟာဘွဲ့ယူမည့် ကျောင်းသားများအတွက် စာစစ်မှူးအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ယင်းအပြင် ကျန်းမာရေးနှင့် အမျိုးသမီးရေးရာကဏ္ဍများတွင် အဓိကသုတေသနပြုသူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဆယ်ကျော်သက်ကျန်းမာရေး၊ မျိုးပွားကျန်းမာရေး၊ ကျား/မ ရေးရာနှင့် HIV၊ အမျိုးသမီးများအား လူကုန်ကူးမှု တားဆီးကာကွယ်ရေးနှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေးသက်ရောက်မှုများအကြောင်း သုတေသနစာတမ်းများနှင့် လက်စွဲစာအုပ်များစွာကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်။<ref>{{cite web|url=https://acwc.asean.org/wp-content/uploads/2016/10/Dr.thet-thet-zin-CV-1.pdf|title=Dr. Thet Thet Zin. President of Myanmar Women’s Affairs Federation ( 2nd time selection)|work=asean|access-date=13 Apr 2026|date=}}</ref> ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ၁ရက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မောင်တောဒေသအတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ အဖြစ်မှန်ပေါ်ပေါက်စေရေးအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၈၉/၂၀၁၆) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဒုတိယသမ္မတဦးမြင့်ဆွေ ခေါင်းဆောင်သော မောင်တောဒေသ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင်တွင် ကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Kamayut Online TV |date=2019-12-10 |title=Narratives & Facts : ဒေါက်တာသက်သက်ဇင် |url=https://www.youtube.com/watch?v=RKu0KtHDmX8 |access-date=2026-04-13}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရခိုင်ပြည်နယ် မောင်တော၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော အကြမ်းဖက် တိုက်ခိုက်ခံရမှုများအပေါ် စုံစမ်း စစ်ဆေးရေး ကော်မရှင် ဖွဲ့စည်း |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%e1%80%9b%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%99%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%81%8c/ |access-date=2026-04-13 |language=en-US |archive-date=16 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260316020453/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/politics-law-military/%E1%80%9B%E1%80%81%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA-%E1%80%99%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%81%8C/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=ရခိုင်ပြည်နယ် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးကော်မရှင်မှ သတင်းထုတ်ပြန် |url=https://news-eleven.com/article/282316 |access-date=2026-04-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} {{Lifetime|၁၉၄၅| }} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများ]] [[Category:မြန်မာ အမျိုးသမီး ဆရာဝန်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားများ]] tgrgo7llkgsfmsoiin7a41q2tcz7nxr 0 292600 1057233 1057008 2026-10-11T06:55:43Z Kyaw Myo Aung 103978 မူပိုင်ခွင့် ပြဿနာကြောင့်ပုံကို ဖျက်ခြင်း 1057233 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = width: 22em; text-align: left; font-size: 88%; line-height: 1.5em; | title = မြန်မာနိုင်ငံရှိ <br>ကောက်သစ်စားပွဲတော်များ | titlestyle = background:#cedff2; font-size: 125%; font-weight: bold; text-align: center; | image = | caption = | label1 = အခြေအနေ | data1 = မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်း ကျင်းပဆဲ | label2 = အမျိုးအစား | data2 = ရိုးရာ၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု | label3 = ကျင်းပသည့်ရက် | data3 = ဒေသအလိုက် ကွဲပြား (ဇူလိုင်လမှ ဇန်နဝါရီလအတွင်း) | label4 = ကြိမ်နှုန်း | data4 = နှစ်စဉ် | label5 = တည်နေရာ | data5 = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | label6 = ဆင်နွှဲသူများ | data6 = [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]] အစရှိသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ | label7 = ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါမှု | data7 = ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်း၊ မိဘဘိုးဘွားများနှင့် သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း၊ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်း }} '''ကောက်သစ်စားပွဲတော်'''သည်[[မြန်မာနိုင်ငံ]]အတွင်းရှိ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအသီးသီးတို့၏ ထင်ရှားသော စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ရိုးရာဓလေ့ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ဤပွဲ‌‌တော်သည်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုများအပေါ် မူတည်၍ ကောက်သစ်စားပွဲကို နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကွဲပြားစွာ ကျင်းပကြပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်း မိမိတို့ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ၊ အထူးသဖြင့် [[စပါး]]နှင့် [[ဟင်းသီးဟင်းရွက်]]များ၊ [[သစ်သီးဝလံ]]ခူးဆွတ်ရိတ်သိမ်းချိန်တွင် ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား သီးနှံဆန်သစ်များကို ချက်ပြုတ်၍ မြတ်စွာဘုရား၊ သံဃာတော်များ၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် မိဘဘိုးဘွား၊ ဆရာသမားများအား ဦးစွာပူဇော် ကျေးဇူးဆပ်ကာ စုပေါင်းချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည့် အစဉ်အလာဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine">{{cite web |title=ကျွန်တော်နှင့် ရခိုင်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |access-date=2026-10-09}}</ref> ဤပွဲတော်ကို [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ချင်းလူမျိုး|ချင်း]]၊ [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]၊ [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]၊ [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]] လူမျိုးများအပြင် [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]နှင့် [[မရာလူမျိုး]]တို့ကလည်း မိမိတို့ဒေသအလိုက် အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကျင်းပကြသည်။ ကျင်းပသည့် အချိန်နှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဓလေ့ထုံးစံများ ဒေသအလိုက် ကွဲပြားမှုရှိသော်လည်း အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ သီးနှံပေါ်ဦးဖျားကို ပူဇော်ခြင်း၊ သဘာဝတရားအား ကျေးဇူးတင်ခြင်း၊ ဘိုးဘွားမိဘများအား ကန်တော့ခြင်းနှင့် နောင်နှစ်များအတွက် ဆုတောင်းမေတ္တာပို့သခြင်းပင် ဖြစ်သည်။<ref name="Chin">{{cite web |title=ချင်းရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်( ကောက်သစ်စားပွဲ )ဖလမ်းမြို့၌ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပ |url=https://mdn.gov.mm |publisher=Myanmar Digital News |date=2019-10-26 |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Karen">{{cite web |title=ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့အခမ်းအနားနှင့် ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော်ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=News and Periodical Enterprise |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kami">{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားရိုးရာ ကောက်ဦးချပွဲတော် |url=https://myanmardigitalnewspaper.com |publisher=Myanmar Digital Newspaper |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kachin">{{cite web |title=ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၌ ကချင်ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Kayah">{{cite web |title=ดီးမော့ဆိုမြို့နယ်၌ ကယားရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Shan-PaOh">{{cite web |title=ဟိုပုန်းမြို့၌ ပအိုဝ်းနှင့် ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Naga">{{cite web |title=လဟယ်မြို့၌ နာဂရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော်နှင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="Wa">{{cite web |title=ဟိုပန်ခရိုင်အတွင်းရှိ ဝတိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ |url=https://moi.gov.mm |publisher=ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန |access-date=2026-10-09}}</ref><ref name="DVB">{{cite web |title= DVB Burmese - ကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://dvb.no |publisher=DVB Burmese |access-date=2026-10-09}}</ref> ကောက်သစ်စားပွဲသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်သာမက ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင်လည်း ရိတ်သိမ်းချိန်နှင့် ဆက်စပ်သော ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများနှင့် သီးနှံပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ပွဲများကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ကျင်းပလေ့ရှိကြသည်။ ဤသို့သော ပွဲတော်များကို ကျင်းပသော နိုင်ငံများမှာ အရှေ့အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် [[တရုတ်နိုင်ငံ|တရုတ်]]၊ [[ထိုင်ဝမ်]]၊ [[ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ|ဗီယက်နမ်]]၊ [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ|တောင်ကိုရီးယား]]၊ [[ဂျပန်နိုင်ငံ|ဂျပန်]]၊ [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]နှင့် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ|အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့ ဖြစ်ကြပြီး၊ အာဖရိကတိုက်တွင် [[ဂါနာနိုင်ငံ|ဂါနာ]]နှင့် [[နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ|နိုင်ဂျီးရီးယား]]၊ ဥရောပတွင် [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နှင့် [[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီ]]၊ အမေရိကတိုက်တွင် [[ကနေဒါနိုင်ငံ|ကနေဒါ]]နှင့် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=Celebrating the Harvest Around the World |url=https://thesherman.org |website=Sherman Library & Gardens |date=2022-11-01 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=List of harvest festivals |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref> ဤသို့သော ပွဲတော်များသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေခံသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် သဘာဝတရား၊ နတ်ဒေဝါများနှင့် ဘိုးဘွားမိဘများအား ကျေးဇူးဆပ်သည့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပွဲတော်တစ်ခုအဖြစ် ထင်ရှားသည်။<ref name="Harvest Festival">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://wikipedia.org |website=Wikipedia |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Festivals List |url=https://ghanaculture.gov.gh |website=National Commission on Culture, Ghana |access-date=2026-10-09}}</ref> == နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက် == ကောက်သစ်စားပွဲ ဓလေ့ထုံးစံသမိုင်းကြောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးနှင့် ရိုးရာယုံကြည်မှုတို့နှင့် နက်ရှိုင်းစွာ ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။ ရှေးဘိုးဘွားဘီဘင်များ လက်ထက်ကတည်းက သစ်ပင်သီးနှံပင်များ၊ တောင်ယာ၊ လယ်မြေနှင့် နေအိမ်တို့တွင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သော ဝိညာဉ်များ သို့မဟုတ် ရုက္ခစိုးနတ်ကောင်းနတ်မြတ်များနှင့် စပါးစောင့်နတ်သမီးများ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်။ ခေတ်ကာလ ရွေ့လျားလာသည်နှင့်အမျှ မိရိုးဖလာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုများအပြင် ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ထုံးတမ်းစဉ်လာများနှင့် ပေါင်းစပ်ကာ စပါးနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်တွင် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများ၊ ကောက်သစ်ဆွမ်း ကပ်လှူပွဲများနှင့် ရိုးရာပွဲတော်များကို လူထုလှုပ်ရှားမှုအသွင်ဖြင့် စုပေါင်းကျင်းပလာခဲ့ကြသည်။<ref name="Rakhine"/><ref name="Kachin"/> ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပရခြင်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကောက်ဦးပေါ်ဦးဖျား ပူဇော်ခြင်းနှင့် ကုသိုလ်ပွားများခြင်း၊ နှစ်သစ်အတွက် ဆုတောင်းခြင်း၊ သက်ကြီးဘိုးဘွားနှင့် ဆရာသမားများအား ကန်တော့ခြင်း၊ ရိုးရာဓလေ့နှင့် စကားအလင်္ကာများ လက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊ လူမျိုးမပျောက်ရန်နှင့် ပြည်ပရောက် မျိုးဆက်သစ်များထံ ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ရပ်ရွာ စည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ တစ်နှစ်တာအတွင်း ကြုံတွေ့ရသည့် ရောဂါဘယများနှင့် အခက်အခဲများကြားမှ အသက်ရှင်ကျန်းမာခွင့်ရရှိပြီး စိုက်ပျိုးသီးနှံများကို အချိန်တန်အောင်မြင်စွာ ရိတ်သိမ်းနိုင်ခွင့်၊ မိသားစုဝင်များနှင့် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ တိုးပွားရှင်သန်ခွင့် ရရှိစေရန် စောင့်ရှောက်ပေးခဲ့သော ဘုရားသခင်၊ သဘာဝတရားနှင့် စောင့်ရှောက်သူနတ်အပေါင်းတို့အား ကျေးဇူးဆပ် ပူဇော်ပသရန် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အယူအဆအရ ကောက်ဦးစားဦးကို ဦးစွာလှူဒါန်းခြင်းသည် အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်၏ အတိတ်ဘဝ မဟာကာလသူကြွယ်ဘဝက ကောက်ဦးဒါန ကိုးမျိုး လှူဒါန်းခဲ့ခြင်းကြောင့် သာသနာတော်တွင် တရားဦးရရှိခဲ့သကဲ့သို့ ကုသိုလ်ကျိုးကြီးမားလှသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည့်ပြင်၊ ဆွမ်းလှူဒါန်းခြင်း၏ အကျိုးတရားများဖြစ်သော အသက်ရှည်ခြင်း၊ အဆင်းလှခြင်း၊ ချမ်းသာရခြင်း၊ ခွန်အားဗလရှိခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာကြီးမားခြင်းဟူသည့် အကျိုးတရားများကိုလည်း ရရှိစေရန် ရည်မှန်းကြသည်။<ref>{{cite web |title=ကောက်ဦးဒါန ၉ မျိုး |url=https://shanyomaelibrary.wordpress.com/2025/11/16/%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%92%E1%80%AB%E1%80%94-%E1%81%89-%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8/ |website=Shan Yoma Knowledge Bank |date=2025-11-16 |language=my |access-date=2026-10-10}}</ref><ref>{{cite web |title=အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်အကြောင်း |url=https://wikipedia.orgေ%E1%80%af%E1%80%bcount |website=ဝီကီပီးဒီးယား |language=my |access-date=2026-10-10}}</ref><ref name="Britannica Harvest">{{cite web |title=Harvest festival |url=https://www.britannica.com/topic/harvest-festival |website=Encyclopedia Britannica |date=2026-06-25 |language=en |access-date=2026-10-10}}</ref> ထို့ပြင် လာမည့်စိုက်ပျိုးရေးရာသီသစ်တွင် ရာသီဥတု မျှတကောင်းမွန်ပြီး ကောက်ပဲသီးနှံများ ပိုမိုဖြစ်ထွန်းပေါများစေရန်၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု ဘေးရန်တို့မှ ကင်းဝေးစေရန် ဆုတောင်းကြရင်း မိဘ၊ ဆရာသမားများနှင့် ရပ်ရွာအတွင်းရှိ သက်ကြီးဘိုးဘွားများအား ကောက်သစ်ပေါ်ဦးဖျားများဖြင့် ဂါရဝပြု ကန်တော့ကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/><ref name="Kayah"/> ကောက်ရိတ်ချိန်နှင့် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပချိန်များသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ပြန့်ကျဲနေသော ဆွေမျိုးသားချင်းများ ပြန်လည်ဆုံဆည်းရာ ကာလဖြစ်သဖြင့် ဘိုးဘွားတို့ သွန်သင်ခဲ့သော ရိုးရာစကားရပ်များ၊ "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ ထုံးတီးနည်းနာများနှင့် စကားထာ/စကားဝှက်များကို မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များထံ Lမ်းညွှန်သွန်သင် လက်ဆင့်ကမ်းပေးကြသည်။<ref name="Chin"/> ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိအခြေချနေထိုင်ကြသော ပြည်ပရောက် တိုင်းရင်းသား မျိုးဆက်သစ်များအနေဖြင့်လည်း မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ဘာသာစကား၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ စာပေနှင့် ရိုးရာဓလေ့များကို မပျောက်ပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန်နှင့် ကျေးဇွာအလိုက် စုပေါင်းချက်ပြုတ်စားသောက်ခြင်း၊ အလှူပဒေသာပင်များ လှည့်လည်ခြင်း၊ ရိုးရာအကအလှများဖြင့် စုပေါင်းဆင်နွှဲခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း တိုင်းရင်းသားအချင်းချင်း စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသော လူမှုအသိုက်အဝန်းကို မြှင့်တင်တည်ဆောက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref name="DVB"/><ref name="Karen"/> == ကရင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ကောက်သစ်စားပွဲသည် အလွန်ထင်ရှားပြီး [[ကရင်အမျိုးသားနှစ်သစ်ကူးနေ့]] ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အဓိက အခြေခံအကြောင်းအရင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ကောက်ဦးကောက်ဖျား ကျွေးမွေးခြင်းကို [[စကောကရင်လူမျိုး|စကောကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အော်ဘူးသောခို" သို့မဟုတ် "အောင်ဘူးခို" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး [[ပိုးကရင်လူမျိုး|ပိုးကရင်]]ဘာသာဖြင့် "အောင်းဘူးသောင့်ခူး" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Karen"/> ကရင်လူမျိုးများသည် "ဆီးမူ" (သီတင်းကျွတ်) နှင့် "ဆီးဆာ" (တန်ဆောင်မုန်း) လများတွင် တောင်ယာများမှ ကောက်ညှင်းစပါးများကို စတင်ရိတ်သိမ်းကာ ထမင်းဟင်းများချက်ပြုတ်၍ ရပ်ရွာလူထုကို ဖိတ်ခေါ်ကျွေးမွေးကြသည်။ သီးဦးသီးဖျားများကို ကျွေးမွေးလှူဒါန်းလိုက်ရခြင်းဖြင့် နောက်ဆက်လက်ရိတ်သိမ်းမည့် စပါးများ အထွက်ပိုမိုတိုးတက်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်။ မြေပြန့်ဒေသများတွင် ယင်းပွဲကို "မုန့်ဆန်းပွဲ" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ထို့နောက် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်းနှင့် နတ်တော်လများတွင် စပါးများရိတ်သိမ်းပြီးပါက ကောက်လှိုင်းများကို တလင်းထဲသို့ အစည်းလိုက်ပုံ၍ စပါးနယ်၊ စပါးလှေ့ကြသည်။ စပါးများကို ကျီမသွင်းမီ စပါးလိပ်ပြာ ပြန်လာစေရန်၊ ကောင်းချီးပေးရန်နှင့် စပါးကြာရှည်ခံ စားသုံးနိုင်ရန်အတွက် စပါးစောင့်နတ်သမီးဖြစ်သူ "ဖီ့ဘူးယော်" (သို့မဟုတ်) "ဖီးဗူးယော်" အား ပသပူဇော်ကြသည်။ စပါးများကို ကျီသွင်းပြီးနောက် ကျီထဲရှိစပါးများကို စတင်စားသုံးရန် ကျီစပါးသစ်စားပွဲ "အောင်လော်ဘူးဖော" ကို ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲမတိုင်မီနေ့၌ သားသမီးများက တောထဲသို့ ဟင်းသီးဟင်းရွက် ရှာထွက်ကြပြီး မိဘများက ဝက်၊ ကြက် သို့မဟုတ် ဘဲများဖြင့် ချက်ပြုတ်ပြင်ဆင်ကြသည်။ မိခင်ဖြစ်သူက စပါးကျီ၏ ထောင့်လေးထောင့်မှ စပါးများကို လက်ဖြင့် တစ်ကျုံးစီ ယူဆောင်ကာ ကျီအလယ်မှ စပါးများနှင့် ပြန်လည်ညီအောင် ဖြည့်ပေးရသည်။ ထိုယူလိုက်သော စပါးများသည် ကျီထဲကျန်ရှိသော စပါးအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆ၍ နေလှမ်းထားကြသည်။ နံနက်စောစောတွင် စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များကို မီးဖိုခန်း၌ ပြင်ဆင်၍ သက်ကြီးဝါကြီး အဖိုးအိုကို ပင့်ဖိတ်လာရသည်။ အစားအသောက်များ မစားမီ သက်ကြီးဝါကြီးသူက ဆွေမျိုးသားချင်းတို့အား "ထား" ကဗျာလင်္ကာများ၊ စကားထာ/စကားဝှက်များနှင့် ထုံးတီးနည်းနာ သွန်သင်ဆုံးမစကားများကို ပြောကြားပြီးမှသာ ကျီစပါးသစ်စားပွဲကို တပျော်တပါး စားသောက်ကြသည်။ [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်|ကြာအင်းဆိပ်ကြီး]]နှင့် ဝင်းရော်ဒေသတို့တွင် ၁၂ လရာသီ ဒုံးအကများ၊ သက်ကြီးဘိုးဘွား ကန်တော့ပွဲများနှင့် ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ (ပြာသိုလဆန်း ၁ ရက်) နှင့် ပူးတွဲကျင်းပမှုများလည်း ရှိကြသည်။<ref name="Karen"/><ref>{{cite web |title=နှစ်ကူးနှင့် ကောက်သစ်စား ရိုးရာဓလေ့ အနှစ်သာရ (အယ်ဒီတာ့ အာဘော်) |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2021-01-03 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=နဘူးနယ်တွင် ကရင့်ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခြင်း ပြုလုပ် |url=https://kicnews.org |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |date=2022-12-28 |language=my}}</ref> == ကချင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]တိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို "အင်လုံအင်နန်ရှား" (Inlong In-nan Sha) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ကောက်သစ်ဦး ကြိုဆိုသည့် အခမ်းအနားကို "အင်စင်ခလွမ်" (Insen Khlawng) ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ ကောက်ဦးစပါးပေါ်ချိန်ဖြစ်သည့် အောက်တိုဘာလ၊ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် [[ကချင်ပြည်နယ်]]အနှံ့အပြား၌ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့အတိုင်း အစဉ်အလာမပျက် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် နိုဝင်ဘာလများတွင် ကျေးလက်ဒေသများ၌ ကောက်သစ်စားပွဲနှင့် ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲများကို စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> [[ဆဒုံးမြို့]]အနီး ဆဂါပါရွာကဲ့သို့သော ဒေသများတွင်လည်း [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး]]တို့၏ နှစ်စဉ် ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာနွားယစ်၊ ကြက်ယစ်ပူဇော်ခြင်း၊ ရိုးရာမောင်းတီးခြင်းနှင့် ထောင်ကာအကပြိုင်ပွဲများဖြင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ကချင်ပြည် ဆဒုံးမြို့အနီး ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.nmg-news.net/2021/11/13/16271 |website=Network Media Group |date=2021-11-13 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ကချင်ရိုးရာဓလေ့အတိုင်းပြုလုပ်သည့် ကျိန်ထောင်ပါ ‘ကောက်သစ်စားကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းခြင်းပွဲတော်’ |url=https://burmese.kachinnews.com/2019/11/12/%E1%80%80%E1%81%81%E1%81%B0%E1%80%80%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%93%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B7%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8/ |website=Kachin News Group (KNG) |date=2019-11-12 |language=my}}</ref> [[ပူတာအိုမြို့|ပူတာအိုဒေသ]]တွင် ယခင်က ရိုးရာဓလေ့အတိုင်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပခဲ့ကြသော်လည်း ဒေသခံများ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ကိုးကွယ်လာကြပြီးနောက် အောက်တိုဘာလနှင့် နိုဝင်ဘာလများတွင် "ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ" အဖြစ် အလွန်စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။ စိုက်ပျိုးရာသီအပြီး အသီးအနှံနှင့် စပါးများ မှည့်ချိန်တွင် ပထမဦးဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် အကောင်းဆုံး၊ အလှဆုံးနှင့် အကြီးဆုံး သီးနှံများကို ဘုရားကျောင်းသို့ ယူဆောင်ကာ လှူဒါန်းကြသည်။ ယင်းအသီးအနှံ အစုံအလင်ဖြင့် ဘုရားကျောင်းနှင့် ဘုရားကျောင်းဝင်းအတွင်းကို မွမ်းမံပြင်ဆင်၍ ဘုရားသခင်၏ ကျေးဇူးတော်အား စုပေါင်းချီးမွမ်းဆုတောင်းကြသည့် ထူးခြားသော ဒေသဓလေ့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် ကချင်လူမျိုးများက ဘုရားကျောင်းများ၌ ဓမ္မဆရာများကို ပင့်ဖိတ်၍ ဆုတောင်းပွဲများ ပြုလုပ်ကြသလို ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကလည်း ရဟန်းသံဃာတော်များအား ကောက်ဦးဆွမ်း ကပ်လှူကြသည်။ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]] နမ္မနကျေးရွာကဲ့သို့ ဒေသများတွင် [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]နှင့် ကချင်တိုင်းရင်းသားများ အတူတကွ လက်ရည်တပြင်တည်း ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kachin"/> == ကယားကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ကရင်နီလူမျိုး|ကရင်နီ]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲကို နှစ်စဉ် စပါးများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးချိန်ဖြစ်သော နိုဝင်ဘာလနှောင်းပိုင်းနှင့် ဒီဇင်ဘာလများတွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပကြသည်။<ref name="Kayah"/> စပါး ရိတ်သိမ်းပြီး၍ ရရှိလာသော ကောက်သစ်များကို ရှေးဦးစွာ မိရိုးဖလာရိုးရာနတ်များထံ ပူဇော်ပသကြပြီးမှသာ ဆွေမျိုးသားချင်းများ၊ မိတ်ဆွေများနှင့် အိမ်နီးနားချင်းများ စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။ ပွဲတော်ရက်များတွင် ရွာသူရွာသားများနှင့် ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းက စုပေါင်းလုပ်အားပေးကြသော လူမှုဓလေ့ကို တွေ့ရသည်။ ဤကောက်သစ်စားပွဲကို ကယားဘာသာစကားဖြင့် "ဒီဆ" (Dee Sha) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး မြန်မာလူထုအကြားတွင် "ကယားထမင်းထောင်းပွဲ" ဟုလည်း ထင်ရှားသည်။ ပထမဦးစွာ ဆန်သစ်ကို ထမင်းချက်ပြုတ်ကာ အမျိုးသမီးများက လိုအပ်သည့် ဟင်းလျာနှင့် ပါဝင်ပစ္စည်းများ ပြင်ဆင်ပေးကြပြီး ကာလသားများက စုပေါင်းထောင်းကြသည်။ ထမင်းအသစ်ကို အသားကင် (ဝက်သား သို့မဟုတ် ကြက်သား)၊ ဂျင်း၊ ဂျူးအမြစ်၊ ဆား၊ ငရုတ်တို့ဖြင့် စပ်ထောင်းကြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထမင်းထောင်းပြီးပါက အပေါ်မှ ဆီချက်နှင့် ကြက်သွန်မြိတ် ဖြူး၍ ဝက်သား၊ ကြက်သား၊ ငါးမုန့်ကြော်၊ ဂျူးအမြစ်တို့ဖြင့် တွဲဖက်သုံးဆောင်ကြသည်။ စားသောက်ရာတွင် အသက်ကြီးရွယ်အို အဖိုးအဖွားများအား ရှေ့ဦးစွာ ဂါရဝပြု ကျွေးမွေးပြီးမှသာ ကျန်သူများ စားသုံးကြသည့် မွန်မြတ်သော ဂါရဝတရားဓလေ့ရှိသည်။ ထို့ပြင် အိမ်နီးနားချင်းများနှင့် အနီးအနားကျေးရွာများရှိ ဆွေမျိုးသားချင်းများထံသို့လည်း ကောက်သစ်ထမင်းထောင်းများကို လိုက်လံဝေငှ ပို့ဆောင်ပေးကြသည်။<ref name="Kayah"/> == ချင်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ချင်းပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ မျိုးနွယ်စုအသီးသီးတွင် ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပပုံများမှာ ပိုမိုစုံလင်ထူးခြားလှသည်။ [[မတူပီမြို့နယ်]]ရှိ [[မတူလူမျိုး|မတူ]]၊ [[ဇိုတုံးလူမျိုး|ဇိုတုံး]]၊ [[ဒိုင်လူမျိုး|ဒိုင်]]၊ [[မရာလူမျိုး|မီရမ်]]၊ လောက်တူ စသည့် မျိုးနွယ်စုများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် ကောက်သစ်စားပွဲဖြစ်သော "ခိုတူးပွဲ" ကို ဇူလိုင်လအတွင်း လပြည့်ကျော်ရက်များ၌ ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာတဲများတွင် နတ်စင်ဆောက်၍ တိရိစ္ဆာန်အမွေးများ မီးရှို့ကာ သွေးများကို စပါးနှင့် သီးနှံခင်းများပေါ် ပက်ဖျန်း ပူဇော်ကြသည်။ ချက်ပြုတ်ထားသော အသားဟင်းများ နတ်တင်ပြီး ရွာသို့ယူဆောင်ကာ အိမ်နီးချင်းများအား ဝေငှကြသည်။ ရွာလယ်တွင် ခေါင်ရည်သောက်ခြင်း၊ ဗုံမောင်းတီး၍ ကောက်သစ်သီချင်းများ သီဆိုကခုန်ခြင်းနှင့် နွားနောက်သားရေဒိုင်းများဖြင့် အားပြိုင်ပွဲများ ပြုလုပ်ကြသည်။ နိုဝင်ဘာလတွင် တောင်ယာစပါး ရိတ်သိမ်းအပြီး "ကောက်သစ်စား နှစ်ကူးပွဲ" ကို ကျင်းပရာ ကြက်ခြေခတ် ထောင်ထားသော ပျဉ်ပြားနှစ်ချပ်ကို သေနတ် သို့မဟုတ် မြားဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်း၊ မီးတုတ်များ ကိုင်ဆောင်၍ မျက်နှာတွင် အိုးမည်းနှင့် ပြာများလူးကာ နတ်ဆိုးမောင်းထုတ်ခြင်း၊ ချောင်းတွင် ရေချိုး၍ နှစ်ဟောင်းမှ အညစ်အကြေး ဆေးကြောခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ |url=https://wordpress.com |website=THE K'CHO PRIEST - K'CHO TAI GÜ |date=2020-06-15 |language=my}}</ref> [[မရာလူမျိုး]]များသည် မြန်မာနိုင်ငံ ချင်းပြည်နယ်တွင်သာမက နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]ဘက်ခြမ်း၌ပါ နေထိုင်ကြသည်။ မရာလူမျိုးများ၏ ကောက်သစ်စားပွဲတွင် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အဆိုအကများ၊ အားကစားပြိုင်ပွဲများနှင့် စုပေါင်းကျွေးမွေးပွဲများ ပါဝင်သည်။ နိုင်ငံနယ်နိမိတ် ခွဲခြားထားသော်လည်း မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယဘက်ခြမ်းမှ မရာလူမျိုးများ၊ ရိုးရာအနုပညာရှင်များနှင့် အဆိုတော်များ အတူတကွ ပူးတွဲကျင်းပကြသည့် အစဉ်အလာရှိသည်။<ref name="DVB"/> [[တီးတိန်မြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ဇိုမီးလူမျိုး]]များသည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ခွာဒိုပွဲ" (Khuado) ဟု ခေါ်ဆို၍ ရိုးရာမပျက် စည်ကားစွာ ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite web |title=ချင်းတို့ရိုးရာ ခွာဒိုပွဲ |url=https://bbc.com |website=BBC News|date=2018-10-22 |language=my}}</ref> [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများတွင် အောက်တိုဘာလ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့ကို အခြေခံ၍ သီးနှံရိတ်သိမ်းပြီးချိန်တွင် ချင်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် (ကောက်သစ်စားပွဲ) အဖြစ် ၃ ရက်တိုင်တိုင် ကျင်းပကြသည်။<ref name="Chin"/> [[အရှိုချင်းလူမျိုး|အရှိုချင်း]]တိုင်းရင်းသားများသည် စပါးပင်များ ရင့်သန်လာသည့် နတ်တော်လတွင် အရှိုဘာသာစကားဖြင့် "စောင်ထာအေဘွေ" ဟုခေါ်သော ကောက်သစ်စားပွဲကို ရိုးရာအမဲလိုက်ခြင်း၊ ရိုးရာခေါင်ရည်နှင့် အစားအစာများဖြင့် ကျင်းပကြသည်။ == ခမီကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ခမီလူမျိုး|ခမီ]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ "ကောက်ဦးချပွဲ"၊ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" နှင့် "ကောက်သစ်စားပွဲ" စသည့် လယ်သမားတို့၏ ရိုးရာဓလေ့ ထုံးတမ်းများကို အစဉ်အလာမပျက် ထိန်းသိမ်း ကျင်းပကြသည်။ တောင်ယာများမှ ပထမဆုံး ထွက်ရှိလာသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများကို ချက်ပြုတ် စားသောက်ကြသည်။ ခမီတိုင်းရင်းသားများသည် [[နတ်တော်လ|နတ်တော်လဆန်း]] (၁) ရက်နေ့ကို "တောင်ယာရိတ်သိမ်းပွဲနေ့" အဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြပြီး၊ နတ်တော်လပြည့်နေ့တွင် ကျရောက်သော ခမီတို့၏ "ဆနီပွဲ" အကြိုအဖြစ် နှစ်သစ်ကူးနေ့ကို [[နိုဝင်ဘာလ]] (၁၉) ရက်နေ့တွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပလေ့ရှိကာ ကောက်သစ်စားပွဲများကို ရိုးရာအကအလှများ၊ ရိုးရာဓလေ့များနှင့်အညီ စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ဆင်နွှဲကြသည်။<ref name="Kami"/><ref>{{cite web |title=ခမီရိုးရာ "ယာဟင်းကိုင်ပွဲ" အာရက္ခဒေသမှာ ကျင်းပပြုလုပ် |url=https://burmese.narinjara.com/news/detail/6a6804d03d7287da43ff369e |website=Narinjara News |date=2026-07-28 |language=my}}</ref><ref>{{cite web |title=ခမီတိုင်းရင်းသားများ၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://burmese.dvb.no/post/301501 |website=DVB |date=2018-11-25 |language=my}}</ref> == နာဂကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[နာဂလူမျိုး|နာဂ]]လူမျိုးများတွင် တောင်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဆက်စပ်၍ ကောက်သစ်စားပွဲ (ကျေးဇူးတော်ချီးမွမ်းပွဲ) နှင့် ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ဟူ၍ သီးခြားစီ ရှိကြသည်။ တောင်ယာများ၌ စပါးနှင့် သီးနှံများ စတင်ရင့်မှည့်လာချိန်တွင် အဦးသီးနှံများကို ရိတ်သိမ်း၍ သီးနှံများ အောင်မြင် ဖြစ်ထွန်းသည့်အတွက် ရိုးရာနတ်၊ တောင်ယာနတ်များကို ပူဇော်ပသ ကျေးဇူးတင်သည့်အနေဖြင့် နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် မတိုင်မီ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကျင်းပကြသည်။ ရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ကို တောင်ယာခုတ်သည့် နှစ်တစ်နှစ် ပြီးဆုံး၍ နောက်ထပ် တောင်ယာအသစ် မခုတ်မီ စပ်ကြားတွင် နောင်လာမည့် တောင်ယာလုပ်ငန်းများ အောင်မြင်ထွန်းကားစေရန် ရည်ရွယ်၍ ကျင်းပသော နာဂလူမျိုးတို့၏ အကြီးဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံး ရိုးရာပွဲတော် ဖြစ်သည်။ ရှေးက မျိုးနွယ်စုအလိုက် သီးခြားကျင်းပခဲ့ကြရာမှ ၁၉၉၃-၁၉၉၄ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် နာဂရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုကော်မတီနှင့် ခေါင်းဆောင်များက တစ်မျိုးသားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအတွက် [[ဇန်နဝါရီလ]] (၁၅) ရက်နေ့ကို နာဂရိုးရာ ဘုံနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်နေ့အဖြစ် သဘောတူ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး|စစ်ကိုင်းတိုင်း]] [[နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂတောင်တန်း]]ရှိ [[ခန္တီးမြို့|ခန္တီး]]၊ [[လဟယ်မြို့|လဟယ်]]၊ [[နန်းယွန်းမြို့|နန်းယွန်း]] စသည့် မြို့များတွင် အလှည့်ကျ စည်ကားစွာ ကျင်းပကြပြီး တန်ရှန်းနာဂ မျိုးနွယ်စုက "ဝီဟူးပွဲတော်"၊ လိုင်းနောင် မျိုးနွယ်စုက "ကိုင်ဗွီးပွဲတော်" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Naga"/> ပွဲတော်များတွင် ခေါင်ရည်၊ ကျွဲသား၊ [[နွားနောက်]]သား ဟင်းလျာများအပြင် ပိန်းဥကို ကန်ဇင်းသီး/ရွက်ဖြင့် ချက်ထားသော အရသာရှိလှသည့် ဟင်းရည်နှင့် ဆတ်သားခြောက်ကို ကန်ဇင်းသီးခြောက်နှင့် ရောထောင်းထားသော ငရုတ်သီးထောင်း စသည့် ရိုးရာဟင်းလျာများဖြင့် ဧည့်ခံကျွေးမွေးလေ့ရှိကြသည်။<ref name="Naga"/><ref>{{cite web |title=နာဂရိုးရာနှစ်သစ်ကူးပွဲတော်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ |url=https://www.moea.gov.mm/index.php?page=KA0oPAlEQURYTkUjEFIE |website=တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |language=my}}</ref> == ရှမ်းကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]တိုင်းရင်းသားတို့သည် ကောက်သစ်စားပွဲကို "ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ" အဖြစ် ရှမ်းရိုးရာ နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်များနှင့် ပူးတွဲ၍ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကျင်းပကြသည်။ ထိုပွဲတော်တွင် ကျေးရွာများက အလှူပစ္စည်းများ ထည့်ဝင်ထားသည့် "ပဒေသာပင်" များကို ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများဖြင့် လှည့်လည်ပူဇော်ကြပြီး ညပိုင်းတွင် တိုင်းရင်းသားရိုးရာ အကအလှများဖြင့် သီဆိုဖျော်ဖြေကြသည်။ [[ရှမ်းပြည်နယ်]] (တောင်ပိုင်း) [[မောက်မယ်မြို့နယ်]] ကွန်ကျိုင်းရပ်ကွက်ရှိ ကွန်ကျိုင်းဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ မြို့နယ်သံဃာ့နာယကဥက္ကဋ္ဌဆရာတော် ကြီးမှူး၍ အဆိုပါ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲကို ကျေးရွာအသီးသီးမှ ပဒေသာပင်များ性能၊ ရှမ်းရိုးရာ ဘုံမောင်းတီးလုံးများ၊ လူငယ်များ၏ ရိုးရာအလှအက ဖျော်ဖြေပွဲများဖြင့် ညပိုင်းတွင် စည်ကားစွာ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး နံနက်ပိုင်းတွင် သံဃာတော်များအား အရုဏ်ဆွမ်း၊ ဘောဇဉ်ခဲဖွယ်များ ဆက်ကပ်လှူဒါန်း၍ ရေစက်သွန်းချကာ ကြွရောက်လာသော ဓမ္မမိတ်ဆွေများအား စုပေါင်းဧည့်ခံကျွေးမွေးသည့် ရိုးရာဓလေ့ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မောက်မယ်မြို့နယ်၌ ဝါကျွတ်ပွဲ (ခေါ်) ကောက်သစ်စားပွဲ ကျင်းပ |url=https://www.moi.gov.mm/iprd/news/228710 |website=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |date=2024-12-31 |language=my}}</ref> == ရခိုင်ကောက်သစ်စားပွဲတော် == [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]]တိုင်းရင်းသားတို့၏ ရိုးရာကောက်သစ်စားပွဲသည် တစ်မိုးလုံး ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခဲ့ရသော တောင်သူတို့၏ သီးနှံပေါ်ချိန် အလှူပွဲကြီးဖြစ်သည်။ ကောက်ပဲသီးနှံ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးပါက ပေါ်ဦးပေါ်ဖျား ကောက်ဦးကောက်ဖျားကို မိမိတို့ ဦးစွာမစားမီ မြတ်စွာဘုရားရှင်အား အာရုံပြု၍ ဆွမ်းတော်ကပ်ခြင်း၊ ရဟန်းသံဃာတော်များ၊ မိဘဆရာသမားများနှင့် ဆွေမျိုးညာတကာများကို ပင့်ဖိတ်ကျွေးမွေး အလှူပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name="Rakhine"/> အချို့ကျေးရွာများတွင် နေနတ်၊ လနတ်နှင့် နတ်အပေါင်းတို့အား လလှူဒါန်းကျွေးမွေးရာ၌ ငှက်ပျောလက်ဖြင့် ထည့်စရာပြုလုပ်ကာ ထမင်းဟင်းများအစုံ ထည့်၍ အိမ်ခေါင်မိုးပေါ်တင်ကာ ပူဇော်သည့် ဓလေ့လည်း ရှိသည်။ ထမင်းစားသုံးရာတွင် ဘုရားအား ဆွမ်းတော်ကပ်၊ သံဃာတော်များအတွက် ဆွမ်းခူးပြီး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးမြတ်သူများနှင့် မိဘဆရာသမားများကို ဦးချကန်တော့ပြီးမှ စားသုံးကြသည့် လက်ဆင့်ကမ်း ထိန်းသိမ်းအပ်သော ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုဖြစ်သည်။<ref name="Rakhine"/> == ဝ နှင့် ပအိုဝ်း ကောက်သစ်ပွဲတော် == [[ဝလူမျိုး|ဝ]] တိုင်းရင်းသားများသည် တောင်ယာမှ ရရှိသော ကောက်ညှင်းစပါးအသစ်များကို ထောင်းကာ ရိုးရာဟင်းလျာများနှင့်အတူ ရွာလုံးကျွတ် စုပေါင်းစားသောက်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=ဝ၊ ရိုးရာ ကောက်သစ်စားပွဲတော် |url=https://www.rfa.org/burmese/multimedia/wa-harvest-festival-10062016221244.html/ |website=Radio Free Asia |date=2016-10-06 |language=my |access-date=2026-10-09}}</ref> [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း]]တိုင်းရင်းသားများသည်လည်း စပါးပေါ်ချိန်တွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများ၌ ကောက်သစ်ဆွမ်းတော်ကြီး လောင်းလှူခြင်း၊ စုပေါင်းကောက်သစ်စားပွဲများ ကျင်းပခြင်းဖြင့် ကုသိုလ်ပြုကြသည်။<ref name="Shan-PaOh"/> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပွဲတော်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]] pmatz6fwux8fy2irryh03u95d529yzt 100 292623 1057207 1057120 2026-10-11T05:14:26Z Salai Rungtoi 22844 1057207 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=10|content= <!-- All news items below this line --> '''စီးပွားရေးနှင့် စီးပွားကူးသန်း''' *[[ဆန်|မြန်မာ့ပေါ်ဆန်းဆန်]]သည် [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]တွင် ကျင်းပသည့် နိုင်ငံတကာဆန်စပါးညီလာခံ၌ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံးဆန်ဆု (World Best Rice Award 2026) ကို ဒုတိယအကြိမ် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/89112 (MOI)] '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' *[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] **[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် အမိန့် ၇ ခု ထုတ်ပြန်ကာ ဒုတိယဝန်ကြီးများ အပြန်အလှန်ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်း၊ ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီးတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးအသစ်များ ခန့်အပ်ခြင်းနှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များအား အခြားတာဝန်များသို့ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခြင်းတို့အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးနှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးတို့ကိုလည်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအပြောင်းအလဲများကို အမိန့်အမှတ် ၇၄/၂၀၂၆ မှ ၈၀/၂၀၂၆ အထိ ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ [https://burmese.dvb.no/post/476029 (DVB)] <!-- All news items above this line -->}} d4g1eqh90ni2cy2kaia0oc06xcihath 0 292632 1057147 1057119 2026-10-10T16:53:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1057147 wikitext text/x-wiki ဆရုရှိ (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခနဂဝခရိုင်၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ တစ်ခုတည်းသော သဘာဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် တိုခုဂဝရှောဂွန်းအတဲ (Tokugawa shogunate) သည် ကျွန်းကို အမြောက်လက်နက်စနစ်များ ထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကာလနောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်းသည် ယဗာခိုဆုခရေတပ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ Matthew C. Perry သည် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဤကျွန်းကို Perry Islan ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==ဆရုရှိမပန်းခြံ== ဆရုရှိမတွင် လက်ရှိအချိန်တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ကျွန်းကို ရေလယ်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေကူးခြင်းနှင့် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်းများအတွက် အဆောက်အဦများကို တ်ညဆောက်ခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် ငါးမျှားရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် လက်ရှိကာအထိ စစ်မတိုင်မီကာလကျောက်တုံးနံရံများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery mode=packed> File:Sarushima from boat 2010.jpg|On the ferry leaving the island File:Sarushima Southern Promentory.jpg|Southern Promontory File:Sarushima Southern Beach.jpg|Southern Beach File:Saru shima01.jpg|From above File:Sarushima fort.JPG|Inside the island File:Sarushima Fortified Pathway.jpg|Fortified Pathway File:Sarushima Abandoned Watchtower.jpg|Abandoned Watchtower File:Sarushima Bunker Tunnel.jpg|Bunker Tunnel File:Sarushima Gun Battery.jpg|Gun Battery File:Sarushima Gun Battery Recess.jpg|Gun Battery Recess File:Sarushima Northwestern Overlook.jpg|Northwestern Overlook File:Sarushima Northern Cove.jpg|Northern Cove </gallery> qatlqxpepcgyd7kw93u5l8mxiw4diel 1057148 1057147 2026-10-10T16:53:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရုပ်ပုံများ */ 1057148 wikitext text/x-wiki ဆရုရှိ (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခနဂဝခရိုင်၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ တစ်ခုတည်းသော သဘာဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် တိုခုဂဝရှောဂွန်းအတဲ (Tokugawa shogunate) သည် ကျွန်းကို အမြောက်လက်နက်စနစ်များ ထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကာလနောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်းသည် ယဗာခိုဆုခရေတပ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ Matthew C. Perry သည် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဤကျွန်းကို Perry Islan ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==ဆရုရှိမပန်းခြံ== ဆရုရှိမတွင် လက်ရှိအချိန်တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ကျွန်းကို ရေလယ်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေကူးခြင်းနှင့် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်းများအတွက် အဆောက်အဦများကို တ်ညဆောက်ခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် ငါးမျှားရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် လက်ရှိကာအထိ စစ်မတိုင်မီကာလကျောက်တုံးနံရံများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery mode=packed> File:Sarushima from boat 2010.jpg|On the ferry leaving the island File:Sarushima Southern Promentory.jpg|Southern Promontory File:Sarushima Southern Beach.jpg|Southern Beach File:Saru shima01.jpg|From above File:Sarushima fort.JPG|Inside the island File:Sarushima Fortified Pathway.jpg|Fortified Pathway File:Sarushima Abandoned Watchtower.jpg|Abandoned Watchtower File:Sarushima Bunker Tunnel.jpg|Bunker Tunnel File:Sarushima Gun Battery.jpg|Gun Battery File:Sarushima Gun Battery Recess.jpg|Gun Battery Recess File:Sarushima Northwestern Overlook.jpg|Northwestern Overlook File:Sarushima Northern Cove.jpg|Northern Cove </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} m3bag6nimu0j1z4rohmxn0727th0rq0 1057149 1057148 2026-10-10T16:53:59Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1057149 wikitext text/x-wiki ဆရုရှိ (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခနဂဝခရိုင်၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ တစ်ခုတည်းသော သဘာဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် တိုခုဂဝရှောဂွန်းအတဲ (Tokugawa shogunate) သည် ကျွန်းကို အမြောက်လက်နက်စနစ်များ ထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် မဲဂျိခေတ်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကာလနောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်းသည် ယဗာခိုဆုခရေတပ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ Matthew C. Perry သည် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဤကျွန်းကို Perry Islan ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==ဆရုရှိမပန်းခြံ== ဆရုရှိမတွင် လက်ရှိအချိန်တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ကျွန်းကို ရေလယ်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေကူးခြင်းနှင့် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်းများအတွက် အဆောက်အဦများကို တ်ညဆောက်ခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် ငါးမျှားရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် လက်ရှိကာအထိ စစ်မတိုင်မီကာလကျောက်တုံးနံရံများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery mode=packed> File:Sarushima from boat 2010.jpg|On the ferry leaving the island File:Sarushima Southern Promentory.jpg|Southern Promontory File:Sarushima Southern Beach.jpg|Southern Beach File:Saru shima01.jpg|From above File:Sarushima fort.JPG|Inside the island File:Sarushima Fortified Pathway.jpg|Fortified Pathway File:Sarushima Abandoned Watchtower.jpg|Abandoned Watchtower File:Sarushima Bunker Tunnel.jpg|Bunker Tunnel File:Sarushima Gun Battery.jpg|Gun Battery File:Sarushima Gun Battery Recess.jpg|Gun Battery Recess File:Sarushima Northwestern Overlook.jpg|Northwestern Overlook File:Sarushima Northern Cove.jpg|Northern Cove </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://trippers.info/japan/kanagawa/0002 Sarushima Island] * [https://web.archive.org/web/20130210024714/http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/0140/english/welcome/03.html City of Yokosuka sightseeing information] * [http://travel.cnn.com/tokyo/play/sarushima-welcome-monkey-island-516705 Sarushima: Welcome to Monkey Island] CNN Travel article, April 2010 ==ကိုးကား== {{reflist}} q8b75cc1fl9rdh0dgurlxcpufcshs3j 1057150 1057149 2026-10-10T16:56:14Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1057150 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = Sarushima | native_name = 猿島 | nickname = Monkey Island | image = File:猿島.jpg | image_size = 300px | image_caption = Sarushima from the air | image_alt = The island of Sarushima is golden on a late August day. In the lower right corner a few men on the deck of a boat look back at the island | locator_map = | locator_map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan Tokyo Bay and Boso Peninsula#Japan Kanagawa Prefecture | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | location = [[Yokosuka, Kanagawa]] | coordinates = {{coord|35|17|10|N|139|41|39|E|region:JP_type:isle_scale:10000|display=inline,title}} | archipelago = | area_km2 = 0.055 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or length m --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or width m --> | width_footnotes = | coastline_km = 1.6 | coastline_footnotes = | elevation_m = 39.3 | elevation_footnotes = | country = Japan }} '''ဆရုရှိ''' (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ တစ်ခုတည်းသော သဘာဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် တိုခုဂဝရှောဂွန်းအတဲ (Tokugawa shogunate) သည် ကျွန်းကို အမြောက်လက်နက်စနစ်များ ထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် [[မဲဂျိခေတ်]]ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကာလနောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်းသည် ယဗာခိုဆုခရေတပ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ [[:en:Matthew C. Perry|Matthew C. Perry]] သည် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဤကျွန်းကို Perry Islan ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==ဆရုရှိမပန်းခြံ== ဆရုရှိမတွင် လက်ရှိအချိန်တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ကျွန်းကို ရေလယ်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေကူးခြင်းနှင့် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်းများအတွက် အဆောက်အဦများကို တ်ညဆောက်ခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် ငါးမျှားရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် လက်ရှိကာအထိ စစ်မတိုင်မီကာလကျောက်တုံးနံရံများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery mode=packed> File:Sarushima from boat 2010.jpg|On the ferry leaving the island File:Sarushima Southern Promentory.jpg|Southern Promontory File:Sarushima Southern Beach.jpg|Southern Beach File:Saru shima01.jpg|From above File:Sarushima fort.JPG|Inside the island File:Sarushima Fortified Pathway.jpg|Fortified Pathway File:Sarushima Abandoned Watchtower.jpg|Abandoned Watchtower File:Sarushima Bunker Tunnel.jpg|Bunker Tunnel File:Sarushima Gun Battery.jpg|Gun Battery File:Sarushima Gun Battery Recess.jpg|Gun Battery Recess File:Sarushima Northwestern Overlook.jpg|Northwestern Overlook File:Sarushima Northern Cove.jpg|Northern Cove </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://trippers.info/japan/kanagawa/0002 Sarushima Island] * [https://web.archive.org/web/20130210024714/http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/0140/english/welcome/03.html City of Yokosuka sightseeing information] * [http://travel.cnn.com/tokyo/play/sarushima-welcome-monkey-island-516705 Sarushima: Welcome to Monkey Island] CNN Travel article, April 2010 ==ကိုးကား== {{reflist}} 0o7hg5e9wvppqfr7cjoefmizowypwqy 1057151 1057150 2026-10-10T16:56:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1057151 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = Sarushima | native_name = 猿島 | nickname = Monkey Island | image = File:猿島.jpg | image_size = 300px | image_caption = Sarushima from the air | image_alt = The island of Sarushima is golden on a late August day. In the lower right corner a few men on the deck of a boat look back at the island | locator_map = | locator_map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan Tokyo Bay and Boso Peninsula#Japan Kanagawa Prefecture | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | location = [[Yokosuka, Kanagawa]] | coordinates = {{coord|35|17|10|N|139|41|39|E|region:JP_type:isle_scale:10000|display=inline,title}} | archipelago = | area_km2 = 0.055 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or length m --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or width m --> | width_footnotes = | coastline_km = 1.6 | coastline_footnotes = | elevation_m = 39.3 | elevation_footnotes = | country = Japan }} '''ဆရုရှိ''' (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ တစ်ခုတည်းသော သဘာဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် တိုခုဂဝရှောဂွန်းအတဲ (Tokugawa shogunate) သည် ကျွန်းကို အမြောက်လက်နက်စနစ်များ ထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် [[မဲဂျိခေတ်]]ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကာလနောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်းသည် ယဗာခိုဆုခရေတပ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ [[:en:Matthew C. Perry|Matthew C. Perry]] သည် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဤကျွန်းကို Perry Islan ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==ဆရုရှိမပန်းခြံ== ဆရုရှိမတွင် လက်ရှိအချိန်တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ကျွန်းကို ရေလယ်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေကူးခြင်းနှင့် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်းများအတွက် အဆောက်အဦများကို တ်ညဆောက်ခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် ငါးမျှားရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် လက်ရှိကာအထိ စစ်မတိုင်မီကာလကျောက်တုံးနံရံများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery mode=packed> File:Sarushima from boat 2010.jpg|On the ferry leaving the island File:Sarushima Southern Promentory.jpg|Southern Promontory File:Sarushima Southern Beach.jpg|Southern Beach File:Saru shima01.jpg|From above File:Sarushima fort.JPG|Inside the island File:Sarushima Fortified Pathway.jpg|Fortified Pathway File:Sarushima Abandoned Watchtower.jpg|Abandoned Watchtower File:Sarushima Bunker Tunnel.jpg|Bunker Tunnel File:Sarushima Gun Battery.jpg|Gun Battery File:Sarushima Gun Battery Recess.jpg|Gun Battery Recess File:Sarushima Northwestern Overlook.jpg|Northwestern Overlook File:Sarushima Northern Cove.jpg|Northern Cove </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://trippers.info/japan/kanagawa/0002 Sarushima Island] * [https://web.archive.org/web/20130210024714/http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/0140/english/welcome/03.html City of Yokosuka sightseeing information] * [http://travel.cnn.com/tokyo/play/sarushima-welcome-monkey-island-516705 Sarushima: Welcome to Monkey Island] CNN Travel article, April 2010 ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 5mi6kopfesm6wqi2mikrord633hwiuz 1057152 1057151 2026-10-10T16:57:04Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1057152 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = Sarushima | native_name = 猿島 | nickname = Monkey Island | image = File:猿島.jpg | image_size = 300px | image_caption = Sarushima from the air | image_alt = The island of Sarushima is golden on a late August day. In the lower right corner a few men on the deck of a boat look back at the island | locator_map = | locator_map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan Tokyo Bay and Boso Peninsula#Japan Kanagawa Prefecture | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | location = [[Yokosuka, Kanagawa]] | coordinates = {{coord|35|17|10|N|139|41|39|E|region:JP_type:isle_scale:10000|display=inline,title}} | archipelago = | area_km2 = 0.055 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or length m --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or width m --> | width_footnotes = | coastline_km = 1.6 | coastline_footnotes = | elevation_m = 39.3 | elevation_footnotes = | country = Japan }} '''ဆရုရှိ''' (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ တစ်ခုတည်းသော သဘာဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် တိုခုဂဝရှောဂွန်းအတဲ (Tokugawa shogunate) သည် ကျွန်းကို အမြောက်လက်နက်စနစ်များ ထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် [[မဲဂျိခေတ်]]ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကာလနောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်းသည် ယဗာခိုဆုခရေတပ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ [[:en:Matthew C. Perry|Matthew C. Perry]] သည် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဤကျွန်းကို Perry Islan ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==ဆရုရှိမပန်းခြံ== ဆရုရှိမတွင် လက်ရှိအချိန်တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ကျွန်းကို ရေလယ်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေကူးခြင်းနှင့် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်းများအတွက် အဆောက်အဦများကို တ်ညဆောက်ခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် ငါးမျှားရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် လက်ရှိကာအထိ စစ်မတိုင်မီကာလကျောက်တုံးနံရံများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery mode=packed> File:Sarushima from boat 2010.jpg|On the ferry leaving the island File:Sarushima Southern Promentory.jpg|Southern Promontory File:Sarushima Southern Beach.jpg|Southern Beach File:Saru shima01.jpg|From above File:Sarushima fort.JPG|Inside the island File:Sarushima Fortified Pathway.jpg|Fortified Pathway File:Sarushima Abandoned Watchtower.jpg|Abandoned Watchtower File:Sarushima Bunker Tunnel.jpg|Bunker Tunnel File:Sarushima Gun Battery.jpg|Gun Battery File:Sarushima Gun Battery Recess.jpg|Gun Battery Recess File:Sarushima Northwestern Overlook.jpg|Northwestern Overlook File:Sarushima Northern Cove.jpg|Northern Cove </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://trippers.info/japan/kanagawa/0002 Sarushima Island] * [https://web.archive.org/web/20130210024714/http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/0140/english/welcome/03.html City of Yokosuka sightseeing information] * [http://travel.cnn.com/tokyo/play/sarushima-welcome-monkey-island-516705 Sarushima: Welcome to Monkey Island] CNN Travel article, April 2010 ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] 1ik8roo78ie17dhnajjzhmagir1qbuh 1057153 1057152 2026-10-10T16:57:21Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1057153 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = Sarushima | native_name = 猿島 | nickname = Monkey Island | image = File:猿島.jpg | image_size = 300px | image_caption = Sarushima from the air | image_alt = The island of Sarushima is golden on a late August day. In the lower right corner a few men on the deck of a boat look back at the island | locator_map = | locator_map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan Tokyo Bay and Boso Peninsula#Japan Kanagawa Prefecture | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | location = [[Yokosuka, Kanagawa]] | coordinates = {{coord|35|17|10|N|139|41|39|E|region:JP_type:isle_scale:10000|display=inline,title}} | archipelago = | area_km2 = 0.055 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or length m --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or width m --> | width_footnotes = | coastline_km = 1.6 | coastline_footnotes = | elevation_m = 39.3 | elevation_footnotes = | country = Japan }} '''ဆရုရှိ''' (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ တစ်ခုတည်းသော သဘာဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် တိုခုဂဝရှောဂွန်းအတဲ (Tokugawa shogunate) သည် ကျွန်းကို အမြောက်လက်နက်စနစ်များ ထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် [[မဲဂျိခေတ်]]ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကာလနောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်းသည် ယဗာခိုဆုခရေတပ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ [[:en:Matthew C. Perry|Matthew C. Perry]] သည် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဤကျွန်းကို Perry Islan ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==ဆရုရှိမပန်းခြံ== ဆရုရှိမတွင် လက်ရှိအချိန်တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ကျွန်းကို ရေလယ်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေကူးခြင်းနှင့် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်းများအတွက် အဆောက်အဦများကို တ်ညဆောက်ခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် ငါးမျှားရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် လက်ရှိကာအထိ စစ်မတိုင်မီကာလကျောက်တုံးနံရံများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery mode=packed> File:Sarushima from boat 2010.jpg|On the ferry leaving the island File:Sarushima Southern Promentory.jpg|Southern Promontory File:Sarushima Southern Beach.jpg|Southern Beach File:Saru shima01.jpg|From above File:Sarushima fort.JPG|Inside the island File:Sarushima Fortified Pathway.jpg|Fortified Pathway File:Sarushima Abandoned Watchtower.jpg|Abandoned Watchtower File:Sarushima Bunker Tunnel.jpg|Bunker Tunnel File:Sarushima Gun Battery.jpg|Gun Battery File:Sarushima Gun Battery Recess.jpg|Gun Battery Recess File:Sarushima Northwestern Overlook.jpg|Northwestern Overlook File:Sarushima Northern Cove.jpg|Northern Cove </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://trippers.info/japan/kanagawa/0002 Sarushima Island] * [https://web.archive.org/web/20130210024714/http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/0140/english/welcome/03.html City of Yokosuka sightseeing information] * [http://travel.cnn.com/tokyo/play/sarushima-welcome-monkey-island-516705 Sarushima: Welcome to Monkey Island] CNN Travel article, April 2010 ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] eg9nrepaapzkr373u9kb0iv4u80zkvo 1057156 1057153 2026-10-10T17:07:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရုပ်ပုံများ */ 1057156 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = Sarushima | native_name = 猿島 | nickname = Monkey Island | image = File:猿島.jpg | image_size = 300px | image_caption = Sarushima from the air | image_alt = The island of Sarushima is golden on a late August day. In the lower right corner a few men on the deck of a boat look back at the island | locator_map = | locator_map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan Tokyo Bay and Boso Peninsula#Japan Kanagawa Prefecture | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | location = [[Yokosuka, Kanagawa]] | coordinates = {{coord|35|17|10|N|139|41|39|E|region:JP_type:isle_scale:10000|display=inline,title}} | archipelago = | area_km2 = 0.055 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or length m --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or width m --> | width_footnotes = | coastline_km = 1.6 | coastline_footnotes = | elevation_m = 39.3 | elevation_footnotes = | country = Japan }} '''ဆရုရှိ''' (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ တစ်ခုတည်းသော သဘာဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် တိုခုဂဝရှောဂွန်းအတဲ (Tokugawa shogunate) သည် ကျွန်းကို အမြောက်လက်နက်စနစ်များ ထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် [[မဲဂျိခေတ်]]ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကာလနောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်းသည် ယဗာခိုဆုခရေတပ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ [[:en:Matthew C. Perry|Matthew C. Perry]] သည် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဤကျွန်းကို Perry Islan ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==ဆရုရှိမပန်းခြံ== ဆရုရှိမတွင် လက်ရှိအချိန်တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ကျွန်းကို ရေလယ်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေကူးခြင်းနှင့် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်းများအတွက် အဆောက်အဦများကို တ်ညဆောက်ခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် ငါးမျှားရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် လက်ရှိကာအထိ စစ်မတိုင်မီကာလကျောက်တုံးနံရံများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery mode=packed> File:Sarushima from boat 2010.jpg|ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီဖြင့် သွားနေပုံ File:Sarushima Southern Promentory.jpg|တောင်ဘက်ပိုင်းကုန်းမြင့် File:Sarushima Southern Beach.jpg|တောင်ဘက်ကမ်းခြေ File:Saru shima01.jpg|အပေါ်စီမှ မြင်ရပုံ File:Sarushima fort.JPG|ကျွန်းအတွင်းပိုင်း File:Sarushima Fortified Pathway.jpg|လျှောက်လမ်း File:Sarushima Abandoned Watchtower.jpg|စွန့်ပစ်ခံခဲ့ရသည့် စောင့်ကြည့်မျှော်စင် File:Sarushima Bunker Tunnel.jpg|ဗုံးခိုလိုဏ်ခါင်း File:Sarushima Gun Battery.jpg|လက်နက်နေရာ File:Sarushima Gun Battery Recess.jpg|လက်နက်နေရာ File:Sarushima Northwestern Overlook.jpg|အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ရှုခင်းကြည့်နေရာ File:Sarushima Northern Cove.jpg|ကျွန်းမြောက်ဘက်ပိုင်း </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://trippers.info/japan/kanagawa/0002 Sarushima Island] * [https://web.archive.org/web/20130210024714/http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/0140/english/welcome/03.html City of Yokosuka sightseeing information] * [http://travel.cnn.com/tokyo/play/sarushima-welcome-monkey-island-516705 Sarushima: Welcome to Monkey Island] CNN Travel article, April 2010 ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] ghdmu1pfypwgagu40fw338hqtqe51ui 1057179 1057156 2026-10-11T04:13:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရုပ်ပုံများ */ 1057179 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = Sarushima | native_name = 猿島 | nickname = Monkey Island | image = File:猿島.jpg | image_size = 300px | image_caption = Sarushima from the air | image_alt = The island of Sarushima is golden on a late August day. In the lower right corner a few men on the deck of a boat look back at the island | locator_map = | locator_map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan Tokyo Bay and Boso Peninsula#Japan Kanagawa Prefecture | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | location = [[Yokosuka, Kanagawa]] | coordinates = {{coord|35|17|10|N|139|41|39|E|region:JP_type:isle_scale:10000|display=inline,title}} | archipelago = | area_km2 = 0.055 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or length m --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or width m --> | width_footnotes = | coastline_km = 1.6 | coastline_footnotes = | elevation_m = 39.3 | elevation_footnotes = | country = Japan }} '''ဆရုရှိ''' (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ တစ်ခုတည်းသော သဘာဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် တိုခုဂဝရှောဂွန်းအတဲ (Tokugawa shogunate) သည် ကျွန်းကို အမြောက်လက်နက်စနစ်များ ထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် [[မဲဂျိခေတ်]]ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကာလနောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်းသည် ယဗာခိုဆုခရေတပ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ [[:en:Matthew C. Perry|Matthew C. Perry]] သည် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဤကျွန်းကို Perry Islan ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==ဆရုရှိမပန်းခြံ== ဆရုရှိမတွင် လက်ရှိအချိန်တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ကျွန်းကို ရေလယ်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေကူးခြင်းနှင့် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်းများအတွက် အဆောက်အဦများကို တ်ညဆောက်ခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် ငါးမျှားရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် လက်ရှိကာအထိ စစ်မတိုင်မီကာလကျောက်တုံးနံရံများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery mode=packed> File:Sarushima from boat 2010.jpg|ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီဖြင့် သွားနေပုံ File:Sarushima Southern Promentory.jpg|တောင်ဘက်ပိုင်းကုန်းမြင့် File:Sarushima Southern Beach.jpg|တောင်ဘက်ကမ်းခြေ File:Saru shima01.jpg|အပေါ်စီမှ မြင်ရပုံ File:Sarushima fort.JPG|ကျွန်းအတွင်းပိုင်း File:Sarushima Fortified Pathway.jpg|လျှောက်လမ်း File:Sarushima Abandoned Watchtower.jpg|စွန့်ပစ်ခံခဲ့ရသည့် စောင့်ကြည့်မျှော်စင် File:Sarushima Bunker Tunnel.jpg|ဗုံးခိုလိုဏ်ခေါင်း File:Sarushima Gun Battery.jpg|လက်နက်နေရာ File:Sarushima Gun Battery Recess.jpg|လက်နက်နေရာ File:Sarushima Northwestern Overlook.jpg|အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ရှုခင်းကြည့်နေရာ File:Sarushima Northern Cove.jpg|ကျွန်းမြောက်ဘက်ပိုင်း </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://trippers.info/japan/kanagawa/0002 Sarushima Island] * [https://web.archive.org/web/20130210024714/http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/0140/english/welcome/03.html City of Yokosuka sightseeing information] * [http://travel.cnn.com/tokyo/play/sarushima-welcome-monkey-island-516705 Sarushima: Welcome to Monkey Island] CNN Travel article, April 2010 ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] c3ufgqp0mdwqs46menke9yx21t51m72 1057180 1057179 2026-10-11T04:14:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1057180 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = Sarushima | native_name = 猿島 | nickname = Monkey Island | image = File:猿島.jpg | image_size = 300px | image_caption = Sarushima from the air | image_alt = The island of Sarushima is golden on a late August day. In the lower right corner a few men on the deck of a boat look back at the island | locator_map = | locator_map_size = | map_caption = | pushpin_map = Japan Tokyo Bay and Boso Peninsula#Japan Kanagawa Prefecture | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_alt = | pushpin_relief = | pushpin_caption = | location = [[Yokosuka, Kanagawa]] | coordinates = {{coord|35|17|10|N|139|41|39|E|region:JP_type:isle_scale:10000|display=inline,title}} | archipelago = | area_km2 = 0.055 | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or length m --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or width m --> | width_footnotes = | coastline_km = 1.6 | coastline_footnotes = | elevation_m = 39.3 | elevation_footnotes = | country = Japan }} '''ဆရုရှိ''' (猿島; "မျောက်ကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခနဂဝခရိုင်]]၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် ရှိသည့် ကျွန်းငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ တစ်ခုတည်းသော သဘာဝကျွန်း ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်ကာလတွင် တိုခုဂဝရှောဂွန်းအတဲ (Tokugawa shogunate) သည် ကျွန်းကို အမြောက်လက်နက်စနစ်များ ထားရာနေရာအဖြစ် အသုံးပြခဲ့သည်။ ၁၈၆၈ ခုနှစ် [[မဲဂျိခေတ်]]ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကာလနောက်ပိုင်းတွင် ကျွန်းသည် ယဗာခိုဆုခရေတပ်နေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အမေရိကန်ရေတပ်အရာရှိ [[:en:Matthew C. Perry|Matthew C. Perry]] သည် ၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် ဤကျွန်းကို Perry Islan ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ ==ဆရုရှိမပန်းခြံ== ဆရုရှိမတွင် လက်ရှိအချိန်တွင် လူနေထိုင်မှု မရှိပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ကျွန်းကို ရေလယ်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ရေကူးခြင်းနှင့် ပျော်ပွဲစားထွက်ခြင်းများအတွက် အဆောက်အဦများကို တ်ညဆောက်ခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် ငါးမျှားရာနေရာအဖြစ် လူသိများသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် လက်ရှိကာအထိ စစ်မတိုင်မီကာလကျောက်တုံးနံရံများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်။ ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီရေယာဉ်ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery mode=packed> File:Sarushima from boat 2010.jpg|ကျွန်းသို့ ဖယ်ရီဖြင့် သွားနေပုံ File:Sarushima Southern Promentory.jpg|တောင်ဘက်ပိုင်းကုန်းမြင့် File:Sarushima Southern Beach.jpg|တောင်ဘက်ကမ်းခြေ File:Saru shima01.jpg|အပေါ်စီမှ မြင်ရပုံ File:Sarushima fort.JPG|ကျွန်းအတွင်းပိုင်း File:Sarushima Fortified Pathway.jpg|လျှောက်လမ်း File:Sarushima Abandoned Watchtower.jpg|စွန့်ပစ်ခံခဲ့ရသည့် စောင့်ကြည့်မျှော်စင် File:Sarushima Bunker Tunnel.jpg|ဗုံးခိုလိုဏ်ခေါင်း File:Sarushima Gun Battery.jpg|လက်နက်နေရာ File:Sarushima Gun Battery Recess.jpg|လက်နက်နေရာ File:Sarushima Northwestern Overlook.jpg|အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ရှုခင်းကြည့်နေရာ File:Sarushima Northern Cove.jpg|ကျွန်းမြောက်ဘက်ပိုင်း </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== * [https://trippers.info/japan/kanagawa/0002 Sarushima Island] * [https://web.archive.org/web/20130210024714/http://www.city.yokosuka.kanagawa.jp/0140/english/welcome/03.html City of Yokosuka sightseeing information] * [http://travel.cnn.com/tokyo/play/sarushima-welcome-monkey-island-516705 Sarushima: Welcome to Monkey Island] CNN Travel article, April 2010 ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]] in4pfsgxb1wmqx0099n55h8xchsto6j 0 292637 1057140 2026-10-10T13:42:34Z Mkant00 135890 "[[File:PenduleEspaceDesPhases.png|thumb|ချိန်သီးတစ်ခု၏ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း]] (differential equation) ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသော အခြေအနေရပ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057140 wikitext text/x-wiki [[File:PenduleEspaceDesPhases.png|thumb|ချိန်သီးတစ်ခု၏ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း]] (differential equation) ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသော အခြေအနေရပ်ဝန်း (phase space) အတွင်းရှိ စီးဆင်းမှု (flow) ဖြစ်သည်။ အလျားလိုက်ဝင်ရိုး (horizontal axis) ပေါ်တွင် ချိန်သီး၏ တည်နေရာကို ပြသထားပြီး ဒေါင်လိုက်ဝင်ရိုး (vertical axis) ပေါ်တွင် ၎င်း၏ [[အလျင် |အလျင်]] (velocity) ကို ပြသထားသည်။]] [[သင်္ချာ]] (mathematics) တွင် '''စီးဆင်းမှု''' (flow) သည် အချိန်အလိုက် အမှတ်များ (points) ၏ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] (continuous) ရွေ့လျားမှုကို [[အစု]] (set) တစ်ခုပေါ်၌ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ၏ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အပေါင်းအခြေခံအုပ်စု]] (additive group) က သက်ရောက်သည့် [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်]] (group action) အဖြစ် ပုံစံတကျ သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။ စီးဆင်းမှုများသည် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ရိုးရိုး ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ]] (ordinary differential equations)၊ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|ဒစ်ဖရန်ရှယ်တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (differential topology)၊ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ|ရီးမန်း ဂျီဩမေတြီ]] (Riemannian geometry) နှင့် လီအုပ်စုများ (Lie groups) ကို လေ့လာရာတွင် အခြေခံကျသည်။ [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (vector field) တစ်ခုက သတ်မှတ်ပေးသော ဗက်တာ စီးဆင်းမှုများ (vector flows) ၏ သီးခြားဥပမာများတွင် ဂျီအိုဒက်စစ် စီးဆင်းမှု (geodesic flow)၊ ဟာမီလ်တန် စီးဆင်းမှု (Hamiltonian flow)၊ ရစ်ချီ စီးဆင်းမှု (Ricci flow)၊ ပျမ်းမျှကွေးညွှတ်မှု စီးဆင်းခြင်း (mean curvature flow) နှင့် အာနိုဆော့ဗ် စီးဆင်းမှုများ (Anosov flows) ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် [[ကျပန်းကိန်းရှင်|ကျပန်းကိန်းရှင်များ]] (random variables) ပါဝင်သော စနစ်များ၊ [[စတော့ကတ်စတစ် လုပ်ငန်းစဉ်|စတော့ကတ်စတစ်လုပ်ငန်းစဉ်များ]] (stochastic processes) နှင့် ဘာနူးလီ စီးဆင်းမှု (Bernoulli flow) ကဲ့သို့သော အာဂေါဒစ် ဒိုင်းနမစ်စနစ်များ (ergodic dynamical systems) အတွက်လည်း စီးဆင်းမှုများကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal definition) == [[အစု]] (set) <math>X</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ '''စီးဆင်းမှု''' (flow) ဆိုသည်မှာ <math>X</math> ပေါ်သို့ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) ၏ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အပေါင်းအခြေခံအုပ်စု]] (additive group) <math>(\mathbb{R}, +)</math> က သက်ရောက်သည့် [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်]] (group action) ဖြစ်သည်။ စီးဆင်းမှုတစ်ခုသည် <math>x \in X</math> အားလုံးနှင့် <math>s, t \in \mathbb{R}</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါတို့ကို ပြေလည်စေသော [[ဖန်ရှင်|ပုံဖော်မှု]] (mapping) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Irwin (1980), §1.1.</ref> :<math>\varphi : X \times \mathbb{R} \to X</math> :<math>\begin{align} \varphi(x,0) &= x, \\ \varphi(\varphi(x,t),s) &= \varphi(x,s+t). \end{align}</math> <math>\varphi(x, t)</math> အစား <math>\varphi^t(x)</math> ဟု ရေးသားလိုက်သည့်အခါ စီးဆင်းမှု [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (axioms) သည် <math>X</math> ပေါ်ရှိ [[ဖန်ရှင်|ထပ်တူရဖန်ရှင်]] (identity function) ဖြစ်သော <math>\varphi^0 = \operatorname{Id}_X</math> နှင့် အုပ်စုနိယာမ (group law) ဖြစ်သော <math>\varphi^s \circ \varphi^t = \varphi^{s+t}</math> ပုံစံသို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် <math>t \in \mathbb{R}</math> တစ်ခုချင်းစီအတွက် ပုံဖော်မှု <math>\varphi^t: X \to X</math> သည် [[ပြောင်းပြန်ဖန်ရှင်|ပြောင်းပြန်]] (inverse) <math>(\varphi^t)^{-1} = \varphi^{-t}</math> ရှိသည့် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) တစ်ခုဖြစ်ရာ ကိန်းစစ် ကိန်းရှင်ကြားခံ (parameter) <math>t</math> သည် ဖန်ရှင် ထပ်ကျော့တွက်ချက်ခြင်း (function iteration) အောက်၌ ယေဘုယျပြုထားသော (generalized) ဖန်ရှင်နယ် ထပ်ကိန်း (functional power) တစ်ခုအဖြစ် သက်ရောက်သည်။ အချိန် ကိန်းရှင်ကြားခံကို [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) အောက်ရှိ အနုတ်မဟုတ်သော ကိန်းစစ်များ (non-negative real numbers) <math>\mathbb{R}_{\ge 0} = [0, \infty)</math> အပေါ်သို့သာ ကန့်သတ်လိုက်သည့်အခါ <math>s, t \ge 0</math> အားလုံးအတွက် အထက်ပါ နဂိုမှန်အဆိုများအတိုင်း ပြေလည်စေသော ပုံဖော်မှု <math>\varphi: X \times \mathbb{R}_{\ge 0} \to X</math> ကို '''စီးဆင်းမှုတစ်ပိုင်း''' (semiflow) ဟု ခေါ်သည်။ စီးဆင်းမှုတစ်ပိုင်းတွင် <math>\varphi^t</math> ပုံဖော်မှုများသည် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော (invertible) ပုံဖော်မှုများ ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ပေ။ စီးဆင်းမှုများသည် အစု <math>X</math> ပေါ်တွင် တပ်ဆင်ပေးထားသော နောက်ထပ် သင်္ချာတည်ဆောက်ပုံများ (additional mathematical structures) နှင့် ကိုက်ညီမှု (compatible) ရှိရန် လိုအပ်လေ့ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ * အကယ်၍ <math>X</math> တွင် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တစ်ခု တပ်ဆင်ထားပါက <math>\varphi: X \times \mathbb{R} \to X</math> သည် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] (continuous) ပုံဖော်မှု ဖြစ်ရမည်။ သို့မှသာ ထိုစီးဆင်းမှုသည် <math>X</math> ၏ [[ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (homeomorphisms) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကိန်းရှင်တစ်ခုပါ အုပ်စု (one-parameter group) တစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။ * အကယ်၍ <math>X</math> သည် <math>1 \le k \le \infty</math> အတွက် အတန်းအစား (class) <math>C^k</math> ရှိသည့် [[မန်နီဖိုး#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော_မန်နီဖိုးများ_(Differentiable_Manifolds)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော မန်နီဖိုး]] (differentiable manifold) တစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>\varphi: X \times \mathbb{R} \to X</math> သည်လည်း အတန်းအစား <math>C^k</math> ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး <math>k = \infty</math> ဖြစ်သည့်အခါ ချောမွေ့သော (smooth) ပုံဖော်မှု ဖြစ်ရမည်။ သို့မှသာ ထိုစီးဆင်းမှုသည် <math>X</math> ၏ <math>C^k</math>-[[ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်|ဒစ်ဖီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (<math>C^k</math>-diffeomorphisms) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကိန်းရှင်တစ်ခုပါ အုပ်စုတစ်ခု ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်။<ref>Brin & Stuck (2002), §1.10.</ref> * အကယ်၍ <math>(X, \Sigma, \mu)</math> သည် အတိုင်းအတာရပ်ဝန်း (measure space) တစ်ခု ဖြစ်ပါက <math>\varphi</math> သည် တိုင်းတာနိုင်သော (measurable) ပုံဖော်မှုနှင့် အတိုင်းအတာကိုထိန်းသိမ်းထားသော (measure-preserving) ပုံဖော်မှု ဖြစ်ရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>A \in \Sigma</math> အားလုံးနှင့် <math>t \in \mathbb{R}</math> အားလုံးအတွက် <math>\mu((\varphi^t)^{-1}(A)) = \mu(A)</math> ဖြစ်ရမည်။ အခြေအနေများစွာတွင် '''ဒေသအလိုက်စီးဆင်းမှုများ''' (local flows) ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားလေ့ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို တိုပေါ်လော်ဂျီ သို့မဟုတ် မန်နီဖိုး အခြေအနေများ၌ <math>X \times \{0\}</math> ပါဝင်သော [[အစုပိုင်း|အဖွင့်စုပိုင်း]] (open subset) တစ်ခုပေါ်တွင်သာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပြီး ထိုအဖွင့်စုပိုင်း၏ ပုံစံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\operatorname{dom}(\varphi) = \{ (x,t) \in X \times \mathbb{R} \mid t \in (a_x,b_x),\ x \in X \} \subseteq X \times \mathbb{R}.</math> ဤတွင် <math>x \in X</math> တစ်ခုချင်းစီအတွက် <math>-\infty \le a_x < 0 < b_x \le +\infty</math> ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{dom}(\varphi)</math> ကို <math>\varphi</math> ၏ '''စီးဆင်းမှုဒိုမိန်း''' (flow domain) ဟု ခေါ်သည်။ အမြင့်ဆုံး (maximal) ဒေသအလိုက်စီးဆင်းမှု <math>\varphi: \operatorname{dom}(\varphi) \to X</math> တစ်ခုသည် <math>x \in X</math> အားလုံးအတွက် <math>\varphi(x,0) = x</math> ကို ပြေလည်စေသည်။ ထို့အပြင် <math>(x,t) \in \operatorname{dom}(\varphi)</math> တစ်ခုချင်းစီအတွက် <math>a_{\varphi(x,t)} = a_x - t</math> နှင့် <math>b_{\varphi(x,t)} = b_x - t</math> တို့ ရရှိရာ ထိုအပိုင်းအခြား (interval) အတွင်း၌ အထူးသဖြင့် <math>-t</math> ပါဝင်ပြီး <math>s \in (a_x - t, b_x - t)</math> အားလုံးအတွက် ဒေသအလိုက် အုပ်စုနိယာမ <math>\varphi(\varphi(x,t),s) = \varphi(x,s+t)</math> မှန်ကန်သည်။ ဒေသအလိုက်စီးဆင်းမှုများသည် ပြည့်စုံမှုမရှိသော [[ဗက်တာစက်ကွင်း|ဗက်တာစက်ကွင်းများ]] (vector fields that are not complete) ၏ စီးဆင်းမှုများအဖြစ် သဘာဝအလျောက် ပေါ်ထွက်လာကြသည်။ ထိုကဲ့သို့သော အခြေအနေများတွင် ဒေသအလိုက် အုပ်စုသက်ရောက်ချက် ဂုဏ်သတ္တိများကို ဂရုပွိုက်များ (groupoids) သို့မဟုတ် ဆူဒိုအုပ်စုများ (pseudogroups) ဖြင့် ပုံစံတကျ သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။ === သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း သတ်မှတ်ချက်များနှင့် ပတ်လမ်းများ (Notational conventions and orbits) === အင်ဂျင်နီယာပညာ၊ ရူပဗေဒ (physics) နှင့် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ]] (differential equations) လေ့လာမှုတို့တွင် <math>\varphi^t(x_0)</math> အစား <math>x(t)</math> ဟု ရေးသားခြင်းဖြင့် စီးဆင်းမှုတစ်ခုကို သွယ်ဝိုက်သောသင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိရာ အခြေအနေပြ ကိန်းရှင် (state variable) <math>x</math> ကို အချိန် <math>t</math> နှင့် မူလအခြေအနေ (initial condition) <math>x(0) = x_0</math> တို့၏ [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြသည်။<ref>Datseris & Parlitz (2022), p. 5.</ref> [[မန်နီဖိုး|ချောမွေ့သော မန်နီဖိုး]] (smooth manifold) <math>X</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ [[ဗက်တာစက်ကွင်း|ချောမွေ့သော ဗက်တာစက်ကွင်း]] (smooth vector field) <math>V</math> က ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated by) စီးဆင်းမှုအခြေအနေတွင် ထုတ်လုပ်ကိန်း (generator) ကို အောက်ပါအတိုင်း အတိအလင်း ထည့်သွင်းရေးသားလေ့ရှိသည်။ :<math>\Phi_V\colon \operatorname{dom}(\Phi_V) \subseteq X \times \mathbb{R} \to X, \qquad (x,t) \mapsto \Phi_V^t(x).</math> <math>x \in X</math> ပေးထားသည့်အခါ အောက်ပါအစုကို <math>\varphi</math> အောက်ရှိ <math>x</math> ၏ '''ပတ်လမ်း''' (orbit) ဟု ခေါ်သည်။ :<math>\mathcal{O}(x) = \{ \varphi(x,t) : t \in \mathbb{R} \}.</math> ဒေသအလိုက်စီးဆင်းမှုတစ်ခုအတွက်မူ ပတ်လမ်းကို <math>\{ \varphi(x,t) : t \in (a_x, b_x) \}</math> အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။ အလွယ်သဘော ဆိုရသော် ပတ်လမ်းသည် <math>x</math> ၌ မူလတည်ရှိနေသော အမှုန် (particle) တစ်ခု၏ လမ်းကြောင်း (trajectory) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အကယ်၍ စီးဆင်းမှုကို ဒေသအလိုက် လစ်ပ်ရှစ်ဇ် အဆက်မပြတ် (locally Lipschitz-continuous) ဖြစ်သော သို့မဟုတ် ချောမွေ့သော ဗက်တာစက်ကွင်းတစ်ခုက ထုတ်လုပ်ပေးပါက ၎င်း၏ ပတ်လမ်းများသည် အမြင့်ဆုံး အင်တီဂရယ်မျဉ်းကွေးများ (maximal integral curves) ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်များ]] (images) ဖြစ်ကြသည်။ == ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများနှင့် ဗက်တာစက်ကွင်းများ၏ စီးဆင်းမှုများ (Flows of differential equations and vector fields) == === အက္ခရာသင်္ချာညီမျှခြင်း (Algebraic equation) === <math>f: \mathbb{R} \to X</math> သည် အချိန်ဖြင့် ကိန်းရှင်ကြားခံပြုထားသော လမ်းကြောင်း (trajectory) တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသည့် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော ဖန်ရှင်]] (bijective function) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>\mathbb{R}</math> ၏ [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်|ပြိုင်တူရွှေ့ပြောင်းခြင်း သက်ရောက်ချက်]] (translation action) ကို <math>f</math> တစ်လျှောက် ပို့ဆောင်ပေးခြင်းအားဖြင့် <math>X</math> ပေါ်ရှိ အလုံးစုံစီးဆင်းမှု (global flow) တစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ :<math>\varphi(x,t) = f(t + f^{-1}(x)).</math> === ရိုးရိုး ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ၏ အလိုအလျောက်စနစ်များ (Autonomous systems of ordinary differential equations) === <math>\boldsymbol{F}: \mathbb{R}^n \to \mathbb{R}^n</math> သည် ဒေသအလိုက် လစ်ပ်ရှစ်ဇ် အဆက်မပြတ် (locally Lipschitz-continuous) ဖြစ်ပြီး အချိန်အပေါ်မူမတည်သော (time-independent) [[ဗက်တာစက်ကွင်း|အလိုအလျောက် ဗက်တာစက်ကွင်း]] (autonomous vector field) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ ပီကတ်-လင်ဒီလော့ဖ် သီအိုရမ် (Picard–Lindelöf theorem) အရ <math>\boldsymbol{x}_0 \in \mathbb{R}^n</math> တစ်ခုချင်းစီအတွက် အောက်ပါ မူလအခြေအနေပေး ပြဿနာ (initial value problem) ၌ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) အကြီးဆုံးအဖြေ (maximal solution) <math>\boldsymbol{x}: (a_{\boldsymbol{x}_0}, b_{\boldsymbol{x}_0}) \to \mathbb{R}^n</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ :<math>\dot{\boldsymbol{x}}(t) = \boldsymbol{F}(\boldsymbol{x}(t)), \qquad \boldsymbol{x}(0) = \boldsymbol{x}_0.</math> <math>\varphi(\boldsymbol{x}_0,t) = \boldsymbol{x}(t)</math> ဟု သတ်မှတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် '''ဗက်တာစက်ကွင်း <math>\boldsymbol{F}</math> ၏ စီးဆင်းမှု''' (flow of the vector field) ကို ရရှိသည်။ ၎င်းသည် အဖွင့် စီးဆင်းမှုဒိုမိန်း (flow domain) <math>\operatorname{dom}(\varphi) \subseteq \mathbb{R}^n \times \mathbb{R}</math> ပေါ်တွင် မှန်ကန်စွာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသော (well-defined) ဒေသအလိုက်စီးဆင်းမှု (local flow) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{dom}(\varphi)</math> ပေါ်တွင် ဒေသအလိုက် လစ်ပ်ရှစ်ဇ် အဆက်မပြတ် ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ဒေသအလိုက် လစ်ပ်ရှစ်ဇ် အဆက်မပြတ် ဗက်တာစက်ကွင်း <math>\boldsymbol{F}</math> သည် ကျစ်လျစ်မှုအထောက်အပံ့ပြု (compactly supported) ဖြစ်ပါက သို့မဟုတ် အလုံးစုံ လစ်ပ်ရှစ်ဇ် အဆက်မပြတ် (globally Lipschitz-continuous) ဖြစ်ပါက မည်သည့်လမ်းကြောင်းမျှ အဆုံးရှိ (finite) အချိန်အတွင်း [[အနန္တ]] (infinity) သို့ လွတ်ထွက်မသွားနိုင်သဖြင့် စီးဆင်းမှု <math>\varphi: \mathbb{R}^n \times \mathbb{R} \to \mathbb{R}^n</math> ကို အလုံးစုံအားဖြင့် (globally) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ === အချိန်အပေါ်မူတည်သော ရိုးရိုး ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ (Time-dependent ordinary differential equations) === ကျစ်လျစ်သော အချိန်အပိုင်းအခြားများ (compact time intervals) ပေါ်တွင် တစ်ပြေးညီစွာ (uniformly) ပထမ အဝင်ကိန်း (argument) အရ ဒေသအလိုက် လစ်ပ်ရှစ်ဇ် အဆက်မပြတ် ဖြစ်သည့် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] အချိန်အပေါ်မူတည်သည့် (time-dependent) [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] <math>\boldsymbol{F}: \mathbb{R}^n \times \mathbb{R} \to \mathbb{R}^n</math> အတွက် <math>\varphi^{t,t_0}(\boldsymbol{x}_0) = \boldsymbol{x}(t+t_0)</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည်။ ဤတွင် <math>\tau \mapsto \boldsymbol{x}(\tau)</math> သည် အောက်ပါ မူလအခြေအနေပေး ပြဿနာ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အကြီးဆုံးအဖြေ ဖြစ်ပြီး <math>t</math> သည် မူလအချိန် <math>t_0</math> မှ ကုန်လွန်သွားသော အချိန်ကို ဖော်ပြသည်။ :<math>\dot{\boldsymbol{x}}(\tau) = \boldsymbol{F}(\boldsymbol{x}(\tau),\tau), \qquad \boldsymbol{x}(t_0) = \boldsymbol{x}_0.</math> ထိုအခါ <math>\varphi^{t,t_0}(\boldsymbol{x}_0)</math> ကို <math>\boldsymbol{F}</math> ၏ '''အချိန်အပေါ်မူတည်သော စီးဆင်းမှု''' (time-dependent flow) သို့မဟုတ် ကိန်းရှင်ကြားခံနှစ်ခုပါ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ပုံဖော်မှု (two-parameter evolution map) ဟု ခေါ်သည်။ <math>\varphi^{t,t_0}</math> သည် <math>\mathbb{R}^n</math> ပေါ်ရှိ စီးဆင်းမှုတစ်ခု မဟုတ်သော်လည်း တိုးချဲ့ထားသော အခြေအနေရပ်ဝန်း (extended phase space) <math>\mathbb{R}^n \times \mathbb{R}</math> ပေါ်တွင် အောက်ပါ[[ဖန်ရှင်|ပုံဖော်မှု]] (mapping) မှတစ်ဆင့် ဒေသအလိုက်စီးဆင်းမှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော် (induce) ပေးသည်။ ပြည့်စုံသော (complete) အခါတွင်မူ အလုံးစုံစီးဆင်းမှုတစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်။ :<math>\varphi\colon \operatorname{dom}(\varphi) \subseteq (\mathbb{R}^n \times \mathbb{R}) \times \mathbb{R} \to \mathbb{R}^n \times \mathbb{R}, \qquad \varphi((\boldsymbol{x}_0, t_0), t) = (\varphi^{t,t_0}(\boldsymbol{x}_0), t+t_0).</math> ၎င်းသည် <math>\varphi((\boldsymbol{x}_0, t_0), 0) = (\boldsymbol{x}_0, t_0)</math> ကို ပြေလည်စေပြီး အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် နေရာတိုင်းတွင် နောက်ဆုံး ကိန်းရှင် (variable) အရ အောက်ပါ အုပ်စုနိယာမ (group law) ကို ပြေလည်စေသည်။ :<math>\begin{align} \varphi(\varphi((\boldsymbol{x}_0,t_0),t),s) &= \varphi((\varphi^{t,t_0}(\boldsymbol{x}_0),t+t_0),s) \\ &= (\varphi^{s,t+t_0}(\varphi^{t,t_0}(\boldsymbol{x}_0)),s+t+t_0) \\ &= (\varphi^{s,t+t_0}(\boldsymbol{x}(t+t_0)),s+t+t_0) \\ &= (\boldsymbol{x}(s+t+t_0),s+t+t_0) \\ &= (\varphi^{s+t,t_0}(\boldsymbol{x}_0),s+t+t_0) \\ &= \varphi((\boldsymbol{x}_0,t_0),s+t). \end{align}</math> ထို့ကြောင့် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်လိုက်ခြင်းဖြင့် <math>\mathbb{R}^n</math> ပေါ်ရှိ အချိန်အပေါ်မူတည်သော စီးဆင်းမှုတစ်ခုသည် <math>\mathbb{R}^n \times \mathbb{R}</math> ပေါ်ရှိ အလိုအလျောက် စီးဆင်းမှုတစ်ခုအဖြစ်သို့ လျှော့ချသွားသည်။ :<math>\boldsymbol{G}(\boldsymbol{x},\tau) := (\boldsymbol{F}(\boldsymbol{x},\tau), 1), \qquad \boldsymbol{y}(s) := (\boldsymbol{x}(s+t_0), s+t_0).</math> ထိုအခါ အောက်ပါ အလိုအလျောက် မူလအခြေအနေပေး ပြဿနာကို ရရှိသည်။ :<math>\dot{\boldsymbol{y}}(s) = \boldsymbol{G}(\boldsymbol{y}(s)), \qquad \boldsymbol{y}(0) = (\boldsymbol{x}_0,t_0).</math> <math>\boldsymbol{y}(s)</math> သည် အထက်ပါ အလိုအလျောက် မူလအခြေအနေပေး ပြဿနာ၏ အဖြေ (solution) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>\boldsymbol{x}(\tau)</math> သည် မူလ အချိန်အပေါ်မူတည်သည့် မူလအခြေအနေပေး ပြဿနာ၏ အဖြေ ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် <math>\operatorname{dom}(\varphi) \subseteq (\mathbb{R}^n \times \mathbb{R}) \times \mathbb{R}</math> ပေါ်ရှိ ပုံဖော်မှု <math>\varphi</math> သည် အလိုအလျောက် ဗက်တာစက်ကွင်း <math>\boldsymbol{G}</math> ၏ စီးဆင်းမှု အတိအကျပင် ဖြစ်သည်။ === မန်နီဖိုးများပေါ်ရှိ ဗက်တာစက်ကွင်းများ၏ စီးဆင်းမှုများ (Flows of vector fields on manifolds) === [[မန်နီဖိုး|ချောမွေ့သော မန်နီဖိုးများ]] (smooth manifolds) ပေါ်ရှိ အလိုအလျောက် [[ဗက်တာစက်ကွင်း|ဗက်တာစက်ကွင်းများ]]နှင့် အချိန်အပေါ်မူတည်သော ဗက်တာစက်ကွင်းများ၏ စီးဆင်းမှုများကို ယူကလစ် ရပ်ဝန်း (Euclidean space) <math>\mathbb{R}^n</math> ပေါ်ရှိ စီးဆင်းမှုများနည်းတူ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပြီး ၎င်းတို့သည် တူညီသော ဒေသအလိုက် အပြုအမူများကို ပြသကြသော်လည်း အလုံးစုံ တည်ရှိမှုမှာမူ မန်နီဖိုး၏ အလုံးစုံ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) နှင့် [[ဂျီဩမေတြီ]] (geometry) တို့အပေါ်တွင် မူတည်သည်။ ပုံစံတကျ ဆိုရသော် <math>\mathcal{M}</math> သည် ချောမွေ့သော မန်နီဖိုးတစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ အမှတ် <math>p \in \mathcal{M}</math> ရှိ [[ထိမျဉ်းရပ်ဝန်း]] (tangent space) ကို <math>\mathrm{T}_p\mathcal{M}</math> ဖြင့် သင်္ကေတပြုပြီး ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စု (disjoint union) <math>\mathrm{T}\mathcal{M} = \bigsqcup_{p \in \mathcal{M}} \mathrm{T}_p\mathcal{M}</math> သည် [[မန်နီဖိုး#ထိမျဉ်းအစည်း_(Tangent_Bundle)|ထိမျဉ်းအစည်း]] (tangent bundle) ဖြစ်ပါစေ။ <math>\mathcal{M}</math> ပေါ်ရှိ ချောမွေ့သော အလိုအလျောက် ဗက်တာစက်ကွင်းတစ်ခုကို အောက်ပါပုံဖော်မှုဖြင့် ပေးထားသည်ဆိုပါစို့။ :<math>V : \mathcal{M} \to \mathrm{T}\mathcal{M}.</math> <math>V</math> သည် <math>p \in \mathcal{M}</math> တစ်ခုချင်းစီအတွက် <math>V(p) \in \mathrm{T}_p\mathcal{M}</math> ကို ပြေလည်စေသော ချောမွေ့သည့် ပုံဖော်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math>V</math> ၏ စီးဆင်းမှုသည် <math>\mathcal{M} \times \{0\}</math> ပါဝင်သော အဖွင့် စီးဆင်းမှုဒိုမိန်း <math>\operatorname{dom}(\varphi) \subseteq \mathcal{M} \times \mathbb{R}</math> ပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားပြီး အောက်ပါတို့ကို ပြေလည်စေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အမြင့်ဆုံး ချောမွေ့သည့် ဒေသအလိုက်စီးဆင်းမှု <math>\varphi: \operatorname{dom}(\varphi) \to \mathcal{M}</math> ဖြစ်သည်။ :<math>\begin{align} \varphi(x_0, 0) &= x_0, & \forall x_0 \in \mathcal{M}, \\ \left.\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}\right|_{t=t_0} \varphi(x_0, t) &= V(\varphi(x_0, t_0)), & \forall (x_0, t_0) \in \operatorname{dom}(\varphi). \end{align}</math> အကယ်၍ <math>\mathcal{M}</math> သည် ကျစ်လျစ်သော (compact) မန်နီဖိုး ဖြစ်ပါက <math>\mathcal{M}</math> ပေါ်ရှိ ချောမွေ့သော ဗက်တာစက်ကွင်း <math>V</math> တိုင်းသည် ပြည့်စုံသော ဗက်တာစက်ကွင်း (complete vector field) ဖြစ်သဖြင့် <math>\operatorname{dom}(\varphi) = \mathcal{M} \times \mathbb{R}</math> ဖြစ်ပြီး <math>\varphi</math> သည် အလုံးစုံ ချောမွေ့သော စီးဆင်းမှု (global smooth flow) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် <math>f(p,t) \in \mathrm{T}_p\mathcal{M}</math> ဖြစ်သည့် ချောမွေ့သော အချိန်အပေါ်မူတည်သည့် ဗက်တာစက်ကွင်း <math>f: \mathcal{M} \times \mathbb{R} \to \mathrm{T}\mathcal{M}</math> တစ်ခုအတွက် <math>t = 0</math> ၌ မူလအခြေအနေ သတ်မှတ်ထားသော ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ပုံဖော်မှုသည် ၎င်း၏ အဖွင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်၏ [[အရင်းအမြစ်စု]] (domain of definition) ပေါ်တွင် <math>\varphi(x_0, 0) = x_0</math> နှင့် <math>\left.\frac{\mathrm{d}}{\mathrm{d}t}\right|_{t=t_0} \varphi(x_0, t) = f(\varphi(x_0, t_0), t_0)</math> တို့ကို ပြေလည်စေသည်။ == အော်ပရေတာ ဆီမီးအုပ်စုများနှင့် အာဂေါဒစ် စီးဆင်းမှုများ (Operator semigroups and ergodic flows) == === အပူညီမျှခြင်း၏ အဖြေများ (Solutions of the heat equation) === <math>\Omega \subset \mathbb{R}^n</math> သည် ချောမွေ့သော နယ်နိမိတ် (smooth boundary) <math>\Gamma</math> ရှိသည့် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော အဖွင့်ဒိုမိန်း (bounded open domain) တစ်ခု ဖြစ်ပါစေ။ <math>T > 0</math> အတွက် တစ်ပြေးညီ ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး နယ်နိမိတ်အခြေအနေ (homogeneous Dirichlet boundary condition) နှင့် မူလအချက်အလက် (initial datum) <math>u(0) = u^0 \in L^2(\Omega)</math> တို့ ပါရှိသော <math>\Omega \times (0, T)</math> ပေါ်ရှိ အောက်ပါ အပူညီမျှခြင်း (heat equation) ကို စဉ်းစားပါ။ :<math>\begin{array}{rcll} u_t - \Delta u &=& 0 & \text{in } \Omega \times (0,T), \\ u &=& 0 & \text{on } \Gamma \times (0,T). \end{array}</math> [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) <math>L^2(\Omega)</math> ပေါ်ရှိ [[ဆီမီးအုပ်စု|အော်ပရေတာ ဆီမီးအုပ်စု]] (operator semigroup) ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှုတွင် အောက်ပါ [[အရင်းအမြစ်စု]] (domain) ရှိသည့် ကန့်သတ်ချက်မရှိသော (unbounded) [[လာပလေ့စ် အော်ပရေတာ|ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး လာပလေ့ဆီယန်]] (Dirichlet Laplacian) <math>\Delta_D</math> ကို စတင်မိတ်ဆက်သည်။ :<math>D(\Delta_D) = H^2(\Omega) \cap H_0^1(\Omega).</math> ဤတွင် <math>H^k(\Omega) = W^{k,2}(\Omega)</math> တို့သည် ရှေးရိုးစဉ်လာ ဆိုဘိုလတ်ဗ် ရပ်ဝန်းများ (classical Sobolev spaces) ဖြစ်ကြပြီး <math>H_0^1(\Omega)</math> မှာ <math>\Omega</math> အတွင်း၌ ကျစ်လျစ်သော အထောက်အပံ့ (compact support) ရှိသည့် [[ဖန်ရှင်|ချောမွေ့သော ဖန်ရှင်များ]] (smooth functions) ၏ <math>H^1(\Omega)</math>-[[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (norm) အရ အပိတ် (closure) ဖြစ်သည်။ :<math>H_0^1(\Omega) = \overline{C_0^\infty(\Omega)}^{H^1(\Omega)}.</math> မည်သည့် <math>v \in D(\Delta_D)</math> အတွက်မဆို အားနည်းသော သို့မဟုတ် ဖြန့်ဝေမှုဆိုင်ရာ သဘောအရ (weak or distributional sense) အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ :<math>\Delta_D v = \Delta v = \sum_{i=1}^n \frac{\partial^2}{\partial x_i^2} v.</math> ဤအော်ပရေတာဖြင့် အပူညီမျှခြင်းသည် မူလအခြေအနေ (initial condition) <math>u(0) = u^0</math> နှင့် <math>t > 0</math> အတွက် <math>u'(t) = \Delta_D u(t)</math> ဟူသော သရုပ်မဲ့ ကော်ချီ ပုံစံ (abstract Cauchy form) သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ အပူညီမျှခြင်းသည် အချိန်အရ ပြောင်းပြန်လှန်၍မရနိုင်သောကြောင့် ၎င်း၏ အပျော့စားအဖြေ အော်ပရေတာ (mild solution operator) သည် <math>t > 0</math> အတွက် အားကောင်းသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ (strong analytic) အဖြေအော်ပရေတာလည်း ဖြစ်ပြီး <math>t \ge 0</math> အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည့် '''စီးဆင်းမှုတစ်ပိုင်း''' (semiflow) <math>\varphi: L^2(\Omega) \times [0, \infty) \to L^2(\Omega)</math> တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ :<math>\varphi(u^0,t) = \mathrm{e}^{t\Delta_D} u^0.</math> ဤတွင် <math>\{\mathrm{e}^{t\Delta_D}\}_{t \ge 0}</math> သည် <math>\Delta_D</math> က ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated by) <math>L^2(\Omega)</math> ပေါ်ရှိ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုဆိုင်ရာ ဆီမီးအုပ်စု (analytic semigroup) ဖြစ်သည်။ === လှိုင်းညီမျှခြင်း၏ အဖြေများ (Solutions of the wave equation) === ချောမွေ့သော နယ်နိမိတ် <math>\Gamma</math> ရှိသည့် ထိုကန့်သတ်ချက်ရှိသော အဖွင့်ဒိုမိန်း <math>\Omega \subset \mathbb{R}^n</math> ပေါ်တွင်ပင် <math>T > 0</math> အတွက် မူလအခြေအနေများ ဖြစ်ကြသော <math>u(0) = u^{1,0} \in H_0^1(\Omega)</math> နှင့် <math>u_t(0) = u^{2,0} \in L^2(\Omega)</math> တို့ ပါရှိသည့် အောက်ပါ လှိုင်းညီမျှခြင်း (wave equation) ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ :<math>\begin{array}{rcll} u_{tt} - \Delta u &=& 0 & \text{in } \Omega \times (0,T), \\ u &=& 0 & \text{on } \Gamma \times (0,T). \end{array}</math> လှိုင်းညီမျှခြင်းကို အချိန်အရ ပထမအဆင့် (first-order) ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ညီမျှခြင်း (evolution equation) တစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်ရေးသားရန် အောက်ပါ [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)|ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး စွမ်းအင် အတွင်းမြှောက်လဒ်]] (Dirichlet energy inner product) တပ်ဆင်ထားသော [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] <math>H = H_0^1(\Omega) \times L^2(\Omega)</math> ကို စဉ်းစားသည်။ :<math>\langle (u_1, v_1), (u_2, v_2) \rangle_H = \int_\Omega \nabla u_1 \cdot \nabla \overline{u_2}\,\mathrm{d}x + \int_\Omega v_1 \overline{v_2}\,\mathrm{d}x.</math> ထို့နောက် <math>H</math> ပေါ်တွင် [[အရင်းအမြစ်စု]] <math>D(\mathcal{A}) = (H^2(\Omega) \cap H_0^1(\Omega)) \times H_0^1(\Omega)</math> ရှိသည့် အောက်ပါ ကန့်သတ်ချက်မရှိသော တိမ်းစောင်းတွဲဖက် အော်ပရေတာ (skew-adjoint operator) <math>\mathcal{A}</math> ကို စတင်မိတ်ဆက်သည်။ :<math>\mathcal{A} = \begin{pmatrix} 0 & \operatorname{Id} \\ \Delta_D & 0 \end{pmatrix}.</math> အောက်ပါ [[ဗက်တာ|အခြေအနေပြ တိုင်ဗက်တာများ]] (state column vectors) ကို စတင်မိတ်ဆက်သည်။ :<math>U = \begin{pmatrix} u^1 \\ u^2 \end{pmatrix} = \begin{pmatrix} u \\ u_t \end{pmatrix}, \qquad U^0 = \begin{pmatrix} u^{1,0} \\ u^{2,0} \end{pmatrix}.</math> ထိုအခါ လှိုင်းညီမျှခြင်းသည် <math>U(0) = U^0</math> ပါရှိသော ပထမအဆင့် သရုပ်မဲ့ ကော်ချီ ပုံစံ <math>U'(t) = \mathcal{A}U(t)</math> သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ စတုန်း၏ သီအိုရမ် (Stone's theorem) အရ <math>\mathcal{A}</math> သည် <math>H</math> ပေါ်တွင် အားကောင်းစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (strongly continuous) [[ယူနစ်တရီ အုပ်စု|ကိန်းရှင်တစ်ခုပါ ယူနစ်တရီအုပ်စု]] (one-parameter unitary group) <math>\{\mathrm{e}^{t\mathcal{A}}\}_{t \in \mathbb{R}}</math> ကို ထုတ်လုပ်ပေးရာ အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည့် အလုံးစုံ ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော စီးဆင်းမှု (global reversible flow) <math>\varphi: H \times \mathbb{R} \to H</math> ကို ရရှိသည်။ :<math>\varphi(U^0,t) = \mathrm{e}^{t\mathcal{A}} U^0.</math> ၎င်းသည် <math>U^0 \in D(\mathcal{A})</math> ဖြစ်သည့်အခါ အားကောင်းသော အဖြေ (strong solution) တစ်ခုကို ပေးစွမ်းပြီး ယေဘုယျ မူလအချက်အလက် <math>U^0 \in H</math> အတွက် အပျော့စား အဖြေ (mild solution) တစ်ခုကို ပေးစွမ်းသည်။ === ဘာနူးလီ စီးဆင်းမှု (Bernoulli flow) === အာဂေါဒစ် သီအိုရီ (ergodic theory) တွင် [[ဖြစ်တန်စွမ်း ရပ်ဝန်း|စံ ဖြစ်တန်စွမ်းရပ်ဝန်း]] (standard probability space) <math>(X, \Sigma, \mu)</math> တစ်ခုပေါ်ရှိ တိုင်းတာနိုင်သော (measurable) အတိုင်းအတာကိုထိန်းသိမ်းထားသော စီးဆင်းမှုများ (measure-preserving flows) ကို လေ့လာသည်။ တိုင်းတာနိုင်ပြီး အတိုင်းအတာကိုထိန်းသိမ်းထားသော စီးဆင်းမှု <math>\varphi: X \times \mathbb{R} \to X</math> တစ်ခုတွင် <math>t \ne 0</math> တိုင်းအတွက် အချိန် <math>t</math> [[ဖန်ရှင်|ပုံဖော်မှု]] (map) <math>\varphi^t: X \to X</math> သည် ဘာနူးလီ နေရာရွှေ့ (Bernoulli shift) တစ်ခု ဖြစ်ပါက ထိုစီးဆင်းမှုကို '''ဘာနူးလီ စီးဆင်းမှု''' (Bernoulli flow) ဟု ခေါ်သည်။ စီးဆင်းမှုများအတွက် အောန်စတိုင်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သီအိုရမ် (Ornstein isomorphism theorem) အရ အတိုင်းအတာကိုထိန်းသိမ်းထားသော စီးဆင်းမှုတစ်ခုသည် ဘာနူးလီ စီးဆင်းမှု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ၎င်း၏ အချိန် <math>1</math> ပုံဖော်မှု <math>\varphi^1</math> သည် ဘာနူးလီ နေရာရွှေ့ ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ပေးထားသော မည်သည့် ကိုးလ်မိုဂိုရော့ဗ်-ဆီနိုင်း အင်ထရိုပီ (Kolmogorov–Sinai entropy) <math>H \in (0, \infty]</math> အတွက်မဆို အင်ထရိုပီ <math>H</math> ရှိသည့် ဘာနူးလီ စီးဆင်းမှုတစ်ခု တည်ရှိပြီး တူညီသော အင်ထရိုပီ <math>H</math> ရှိသည့် မည်သည့် ဘာနူးလီ စီးဆင်းမှုနှစ်ခုမဆို အတိုင်းအတာကိုထိန်းသိမ်းထားသော ဒိုင်းနမစ်စနစ်များ (measure-preserving dynamical systems) အနေဖြင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်]] (isomorphic) ဖြစ်ကြသည်။ အကျိုးဆက်အားဖြင့် အဆုံးရှိ (finite) အပေါင်း (positive) အင်ထရိုပီ ရှိသော ဘာနူးလီ စီးဆင်းမှုသည် အချိန်အား ကိန်းသေ (constant) အချိုးချပြောင်းလဲခြင်း (rescaling) အထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့် (unique) ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>\psi(x, t)</math> နှင့် <math>\varphi(x, t)</math> တို့သည် အဆုံးရှိ သုညမဟုတ်သော (nonzero) အင်ထရိုပီရှိသည့် မည်သည့် ဘာနူးလီ စီးဆင်းမှုနှစ်ခုမဆို ဖြစ်ကြပါက စီးဆင်းမှု <math>\psi(x, t)</math> သည် အချိန်အချိုးချပြောင်းလဲထားသော စီးဆင်းမှု <math>\varphi(x, ct)</math> နှင့် အတိုင်းအတာသီအိုရီအရ အိုင်ဆိုမော်ဖစ် (measure-theoretically isomorphic) ဖြစ်စေမည့် ကိန်းသေ <math>c > 0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ သာဓကအားဖြင့် အနုတ် အပိုင်းလိုက်ကွေးညွှတ်မှု (negative sectional curvature) ရှိသည့် ကျစ်လျစ်သော [[မန်နီဖိုး#ရီးမန်း_မန်နီဖိုးများ_(Riemannian_Manifolds)|ရီးမန်း မန်နီဖိုးများ]] (compact Riemannian manifolds) ပေါ်ရှိ ဂျီအိုဒက်စစ် စီးဆင်းမှုများ (geodesic flows) ကဲ့သို့သော ကျစ်လျစ်သည့် မန်နီဖိုးများပေါ်ရှိ ရောနှောဂုဏ်သတ္တိရှိသည့် (mixing) ထုထည်ကိုထိန်းသိမ်းထားသော (volume-preserving) <math>C^2</math> အာနိုဆော့ဗ် စီးဆင်းမှုများ (Anosov flows) နှင့် ဆီနိုင်း၏ ပြန့်ကျဲ ဘိလိယက် စီးဆင်းမှုများ (Sinai's dispersing billiard flows) အပါအဝင် များစွာသော ပရမ်းပတာ ဒိုင်းနမစ်စနစ်များ (chaotic dynamical systems) သည် ဘာနူးလီ စီးဆင်းမှုများနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်ကြသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Brin |first1=Michael |last2=Stuck |first2=Garrett |title=Introduction to Dynamical Systems |publisher=Cambridge University Press |publication-place=Cambridge |date=2002 |isbn=978-0-521-80841-5 |doi=10.1017/CBO9780511755316}} * {{Citation |last1=Datseris |first1=George |last2=Parlitz |first2=Ulrich |title=Nonlinear Dynamics: A Concise Introduction Interlaced with Code |publisher=Springer |publication-place=Cham |date=2022 |isbn=978-3-030-91031-0 |doi=10.1007/978-3-030-91032-7}} * {{Citation |last1=Irwin |first1=Michael C. |title=Smooth Dynamical Systems |series=Pure and Applied Mathematics |volume=94 |publisher=Academic Press |publication-place=London |date=1980 |isbn=978-0-12-374450-0 |mr=0586942}} [[ကဏ္ဍ:ပြောင်းလဲလှုပ်ရှားစနစ်]] pbupk9muirhny9uxzalylvxu1mff5la 3 292638 1057142 2026-10-10T15:38:23Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1057142 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54477-40 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၃၈၊ ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 71tuhhjs3ox62nr8o4bhr83qdpmmp33 0 292639 1057144 2026-10-10T16:45:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - စောင်းဝှက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[စောင်းဝှက်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|စောင်းဝှက်ရွာ]]ရှိ အခ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057144 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - စောင်းဝှက်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[စောင်းဝှက်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|စောင်းဝှက်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၆၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.419667477198498| 95.71975165579303|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 42ongjs0i61twgzw4ibnxb30j4lhfu1 0 292640 1057145 2026-10-10T16:47:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ကျောင်းကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကျောင်းကြီးရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ကျောင်းကြီးရွာ]]ရှိ အခြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057145 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကျောင်းကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကျောင်းကြီးရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ကျောင်းကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၁၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.42169818720822| 95.51904653748544|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2ct87kg37sfuyjuje7onuzwmljeaepy 0 292641 1057146 2026-10-10T16:48:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က - ကျခတ်ဝါးရုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ ကျခတ်ဝါးရုံ (တောင်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ကျခတ်ဝါးရုံရွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057146 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က - ကျခတ်ဝါးရုံ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကျခတ်ဝါးရုံ (တောင်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ကျခတ်ဝါးရုံရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား xxxx ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/nattalin-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နတ်တလင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} eq9y4ax6rjqu0z4obokjn2l4mbzo0pc 14 292642 1057155 2026-10-10T16:57:40Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057155 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ခနဂဝခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]] dpr3u7af77pnc56gbhog0z6f4pkfps1 0 292643 1057167 2026-10-11T01:21:28Z Zawzawaungthwin 100038 ''ဒေါက်တာနေသွယ်ကြည်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဓာတုဗေဒပါမောက္ခ ဖြစ်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည် 1057167 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ဒေါက်တာနေသွယ်ကြည် | office1 = [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] <br/> ဒုတိယဝန်ကြီး | appointer1 = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | minister1 = ဒေါက်တာ [[သက်သက်ဇင်]] | term_start1 = ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | predecessor1 = ဒေါက်တာ [[စန်းစန်းနွယ်]] | successor1 = | birth_place = [[ဘားအံမြို့]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]] | parents = သိန်းကြည် (ဖခင်)<br />သန်းညွန့် (မိခင်) | nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] | alma_mater = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] | education = B.Sc. (Chem), B.Sc. (Hons), M.Sc., Ph.D. (Chem) | occupation = ဒုတိယဝန်ကြီး၊ [[ပါမောက္ခ]]၊ ပညာရေးဝန်ထမ်း }} '''ဒေါက်တာနေသွယ်ကြည်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဓာတုဗေဒပါမောက္ခ ဖြစ်ပြီး၊ လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။ သူသည် ယခင်က [[မြိတ်တက္ကသိုလ်]] ၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/announcements/89155 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဘဝအစနှင့် ပညာရေး == ဒေါက်တာနေသွယ်ကြည်ကို [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘားအံမြို့]]၌ အဖ ဦးသိန်းကြည်၊ အမိ ဒေါ်သန်းညွန့်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ထားဝယ်မြို့]]မှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် ဓာတုဗေဒဘာသာရပ်ဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ့ (B.Sc.)၊ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံ (ဂုဏ်ထူး) ဘွဲ့ [B.Sc. (Hons)]၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ (M.Sc.) နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ပါရဂူဘွဲ့ (Ph.D.) တို့ကို အသီးသီး ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Academic Weekly |date=2020-02-17 |title=Academic Interview with Prof.Dr.Nay Thwe Kyi |url=https://www.youtube.com/watch?v=mILep0GK6UU |access-date=2026-10-11}}</ref> == တာဝန်ထမ်းဆောင်မှုများ == ဒေါက်တာနေသွယ်ကြည်သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (လှိုင်နယ်မြေ) ဓာတုဗေဒဌာန၌ သရုပ်ပြဆရာမအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၅ ခုနှစ်အထိ စစ်တွေဒီဂရီကောလိပ်၊ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ လှိုင်ကောလိပ်တို့တွင် လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်အထိ [[ဒဂုံတက္ကသိုလ်]]၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အထိ [[စစ်တွေတက္ကသိုလ်]]နှင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်အဝေးသင်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ကထိကအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=၁၉၂၀ ပြည့် ပထမကျောင်းသားသပိတ်ခေါင်းဆောင် ၁၁ ဦးမှ ထားဝယ်သားခေါင်းဆောင် တစ်ဦး၏ သမိုင်း |url=https://mdn.gov.mm/en/node/108259 |access-date=2026-10-11 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=en}}</ref> ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ [[ကျိုင်းတုံတက္ကသိုလ်]]နှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ [[တောင်ငူတက္ကသိုလ်]]တို့တွင် တွဲဖက်ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ [[မြိတ်တက္ကသိုလ်]]တွင် ပါမောက္ခ (ဌာနမှူး) အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဒဂုံတက္ကသိုလ်တွင် ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ရာထူးတစ်ဆင့်တိုးဖြင့် မြိတ်တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite web|url=https://myawady.net.mm/aaacriypuujeaapainng-thuukhnchupeappai-kngp|title=အာစရိယပူဇော်ပွဲနှင့် ထူးချွန်ဆုပေးအပ်ပွဲ ကျင်းပ|work=မြဝတီ|access-date=၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|date=၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၅}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{lifetime|၁၉၆၃| }} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီး နိုင်ငံရေးသမားများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခများ]] pvch1p8lcz954g58c5kk486c4rnfgqe 0 292644 1057184 2026-10-11T04:30:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " အိ'''ုးဒိုင်းဘ''' (お台場) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057184 wikitext text/x-wiki အိ'''ုးဒိုင်းဘ''' (お台場) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]သည် ကျိုတိုမြို့အလယ်ပိုင်းမှ ကျွန်းကို ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ မူလက ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင် အိုးဒိုင်းဘကို ကာကွယ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ကျွန်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ကာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အဓိကစီးပွားရေးဆိုင်ရာနေရာ၊ လူနေထိုင်ရာနေရာနှင့် ဇိမ်ခံဒေသတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။ အိုးဒိုင်းဘရှိ "မိနတိုမိရအိ ၂၁" သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကမ်းခြေအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးဒိုင်းဘသည် ကျိုတိုမြို့၊ ခိုးတိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် မိနတိုရပ်ကွက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ရှိနဂဝရပ်ကွက်တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ဒိုင်းဘ (台場) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိနတိုရပ်ကွက်ရှိ ဒေသတစ်ခုကို ရည်ညွန်းခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံး ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရှင်းတရိုးအိရှိဟရ (Shintaro Ishihara) သည် ကျိုတိုကမ်းစပ်မြို့ပြဒေသခွဲ (東京臨海副都心, Tōkyō Rinkai Fukutoshin)ကို အိုးဒိုင်းဘအဖြစ် အသုံးပြု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဒေသတွင် ခိုးတိုးရပ်ကွက်ရှိ အရိအခဲနှင့် အအိုမိဒေသများ၊ ရှိနဂဝရပ်ကွက်ရှိ ယရှိအိုဒေသတို့ ပါဝင်သည်။ ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 3twaxt3l0m37fhzymn9j653s3d36o7x 1057186 1057184 2026-10-11T04:30:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1057186 wikitext text/x-wiki '''အိုးဒိုင်းဘ''' (お台場) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]သည် ကျိုတိုမြို့အလယ်ပိုင်းမှ ကျွန်းကို ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ မူလက ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင် အိုးဒိုင်းဘကို ကာကွယ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ကျွန်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ကာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အဓိကစီးပွားရေးဆိုင်ရာနေရာ၊ လူနေထိုင်ရာနေရာနှင့် ဇိမ်ခံဒေသတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။ အိုးဒိုင်းဘရှိ "မိနတိုမိရအိ ၂၁" သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကမ်းခြေအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးဒိုင်းဘသည် ကျိုတိုမြို့၊ ခိုးတိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် မိနတိုရပ်ကွက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ရှိနဂဝရပ်ကွက်တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ဒိုင်းဘ (台場) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိနတိုရပ်ကွက်ရှိ ဒေသတစ်ခုကို ရည်ညွန်းခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံး ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရှင်းတရိုးအိရှိဟရ (Shintaro Ishihara) သည် ကျိုတိုကမ်းစပ်မြို့ပြဒေသခွဲ (東京臨海副都心, Tōkyō Rinkai Fukutoshin)ကို အိုးဒိုင်းဘအဖြစ် အသုံးပြု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဒေသတွင် ခိုးတိုးရပ်ကွက်ရှိ အရိအခဲနှင့် အအိုမိဒေသများ၊ ရှိနဂဝရပ်ကွက်ရှိ ယရှိအိုဒေသတို့ ပါဝင်သည်။ ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 9ms0u1wffbbo3d0kwx85ftq3f28wqfh 1057191 1057186 2026-10-11T04:37:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ */ 1057191 wikitext text/x-wiki '''အိုးဒိုင်းဘ''' (お台場) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]သည် ကျိုတိုမြို့အလယ်ပိုင်းမှ ကျွန်းကို ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ မူလက ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင် အိုးဒိုင်းဘကို ကာကွယ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ကျွန်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ကာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အဓိကစီးပွားရေးဆိုင်ရာနေရာ၊ လူနေထိုင်ရာနေရာနှင့် ဇိမ်ခံဒေသတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။ အိုးဒိုင်းဘရှိ "မိနတိုမိရအိ ၂၁" သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကမ်းခြေအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးဒိုင်းဘသည် ကျိုတိုမြို့၊ ခိုးတိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် မိနတိုရပ်ကွက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ရှိနဂဝရပ်ကွက်တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ဒိုင်းဘ (台場) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိနတိုရပ်ကွက်ရှိ ဒေသတစ်ခုကို ရည်ညွန်းခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံး ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရှင်းတရိုးအိရှိဟရ (Shintaro Ishihara) သည် ကျိုတိုကမ်းစပ်မြို့ပြဒေသခွဲ (東京臨海副都心, Tōkyō Rinkai Fukutoshin)ကို အိုးဒိုင်းဘအဖြစ် အသုံးပြု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဒေသတွင် ခိုးတိုးရပ်ကွက်ရှိ အရိအခဲနှင့် အအိုမိဒေသများ၊ ရှိနဂဝရပ်ကွက်ရှိ ယရှိအိုဒေသတို့ ပါဝင်သည်။ ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးဒိုင်းဘသည် တိုကျိုဒေသခံများနှင့် ခရီးသွားများအတွက် ဈေးဝယ်ရန်နှင့် ရှုခင်းကြည့်ရှုရန်နေရာအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အဓိက ထင်ရှားသည့်နေရာများမှာ - *[[ဖူဂျီတယ်လီဗွီးရှင်းရုံးချုပ်]] *မိရအိခန် - ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပြတိုက် (သိပ္ပံနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုဆိုင်ရာ) *ရိန်းဘိုးတံတား - တိုကျိုမြို့လယ်နှင့် အိုးဒိုင်းဘကို ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတား *တိုကျိုမြင်ကွင်းကျယ် (တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပြပွဲစင်တာ) *Aqua City - ရှော့ပင်းစင်တာ *DiverCity Tokyo Plaza *Decks Tokyo Beach shopping mall *ပင်လယ်ရေကြောင်းသိပ္ပံပြတိုက် (ဖုနဲနော့ခဂခုခန်) - ရေကူးကန်ပါဝင်သည်။ *ရှိအိုခဇဲပန်းခြံ *Telecom Center Building *Panasonic Center - သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာပြခန်း *Sea Forest Waterway ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} muyua9mfgf2ol6mirvnvq04i3g8yug4 1057192 1057191 2026-10-11T04:38:34Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ */ 1057192 wikitext text/x-wiki '''အိုးဒိုင်းဘ''' (お台場) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]သည် ကျိုတိုမြို့အလယ်ပိုင်းမှ ကျွန်းကို ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ မူလက ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင် အိုးဒိုင်းဘကို ကာကွယ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ကျွန်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ကာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အဓိကစီးပွားရေးဆိုင်ရာနေရာ၊ လူနေထိုင်ရာနေရာနှင့် ဇိမ်ခံဒေသတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။ အိုးဒိုင်းဘရှိ "မိနတိုမိရအိ ၂၁" သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကမ်းခြေအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးဒိုင်းဘသည် ကျိုတိုမြို့၊ ခိုးတိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် မိနတိုရပ်ကွက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ရှိနဂဝရပ်ကွက်တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ဒိုင်းဘ (台場) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိနတိုရပ်ကွက်ရှိ ဒေသတစ်ခုကို ရည်ညွန်းခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံး ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရှင်းတရိုးအိရှိဟရ (Shintaro Ishihara) သည် ကျိုတိုကမ်းစပ်မြို့ပြဒေသခွဲ (東京臨海副都心, Tōkyō Rinkai Fukutoshin)ကို အိုးဒိုင်းဘအဖြစ် အသုံးပြု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဒေသတွင် ခိုးတိုးရပ်ကွက်ရှိ အရိအခဲနှင့် အအိုမိဒေသများ၊ ရှိနဂဝရပ်ကွက်ရှိ ယရှိအိုဒေသတို့ ပါဝင်သည်။ ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးဒိုင်းဘသည် တိုကျိုဒေသခံများနှင့် ခရီးသွားများအတွက် ဈေးဝယ်ရန်နှင့် ရှုခင်းကြည့်ရှုရန်နေရာအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အဓိက ထင်ရှားသည့်နေရာများမှာ - *[[ဖူဂျီတယ်လီဗွီးရှင်းရုံးချုပ်]] *မိရအိခန် - ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပြတိုက် (သိပ္ပံနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုဆိုင်ရာ) *ရိန်းဘိုးတံတား - တိုကျိုမြို့လယ်နှင့် အိုးဒိုင်းဘကို ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတား *တိုကျိုမြင်ကွင်းကျယ် (တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပြပွဲစင်တာ) *Aqua City - ရှော့ပင်းစင်တာ *DiverCity Tokyo Plaza *Decks Tokyo Beach shopping mall *ပင်လယ်ရေကြောင်းသိပ္ပံပြတိုက် (ဖုနဲနော့ခဂခုခန်) - ရေကူးကန်ပါဝင်သည်။ *ရှိအိုခဇဲပန်းခြံ *Telecom Center Building *Panasonic Center - သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာပြခန်း *Sea Forest Waterway <gallery> File:Rainbow Bridge (Tokyo) at night 2.JPG|[[Rainbow Bridge (Tokyo)|Rainbow Bridge]] File:Palette Town Ⅱ.JPG|[[Palette Town]] (permanently closed) File:Nihon-Kagaku-Miraikan,Koto-ward,Tokyo,Japan.JPG|[[Miraikan]] File:Odaiba Statue of Liberty & Rainbow Bridge 3.jpg|Replica [[Statue of Liberty]] with the Rainbow Bridge File:Zepp_DiverCity.JPG|Zepp DiverCity </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} e1bfafzzofyhyv5o46ggx1661jcw8q5 1057193 1057192 2026-10-11T04:39:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1057193 wikitext text/x-wiki '''အိုးဒိုင်းဘ''' (お台場) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]သည် ကျိုတိုမြို့အလယ်ပိုင်းမှ ကျွန်းကို ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ မူလက ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင် အိုးဒိုင်းဘကို ကာကွယ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ကျွန်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ကာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အဓိကစီးပွားရေးဆိုင်ရာနေရာ၊ လူနေထိုင်ရာနေရာနှင့် ဇိမ်ခံဒေသတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။ အိုးဒိုင်းဘရှိ "မိနတိုမိရအိ ၂၁" သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကမ်းခြေအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးဒိုင်းဘသည် ကျိုတိုမြို့၊ ခိုးတိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် မိနတိုရပ်ကွက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ရှိနဂဝရပ်ကွက်တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ဒိုင်းဘ (台場) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိနတိုရပ်ကွက်ရှိ ဒေသတစ်ခုကို ရည်ညွန်းခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံး ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရှင်းတရိုးအိရှိဟရ (Shintaro Ishihara) သည် ကျိုတိုကမ်းစပ်မြို့ပြဒေသခွဲ (東京臨海副都心, Tōkyō Rinkai Fukutoshin)ကို အိုးဒိုင်းဘအဖြစ် အသုံးပြု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဒေသတွင် ခိုးတိုးရပ်ကွက်ရှိ အရိအခဲနှင့် အအိုမိဒေသများ၊ ရှိနဂဝရပ်ကွက်ရှိ ယရှိအိုဒေသတို့ ပါဝင်သည်။ ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးဒိုင်းဘသည် တိုကျိုဒေသခံများနှင့် ခရီးသွားများအတွက် ဈေးဝယ်ရန်နှင့် ရှုခင်းကြည့်ရှုရန်နေရာအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အဓိက ထင်ရှားသည့်နေရာများမှာ - *[[ဖူဂျီတယ်လီဗွီးရှင်းရုံးချုပ်]] *မိရအိခန် - ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပြတိုက် (သိပ္ပံနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုဆိုင်ရာ) *ရိန်းဘိုးတံတား - တိုကျိုမြို့လယ်နှင့် အိုးဒိုင်းဘကို ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတား *တိုကျိုမြင်ကွင်းကျယ် (တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပြပွဲစင်တာ) *Aqua City - ရှော့ပင်းစင်တာ *DiverCity Tokyo Plaza *Decks Tokyo Beach shopping mall *ပင်လယ်ရေကြောင်းသိပ္ပံပြတိုက် (ဖုနဲနော့ခဂခုခန်) - ရေကူးကန်ပါဝင်သည်။ *ရှိအိုခဇဲပန်းခြံ *Telecom Center Building *Panasonic Center - သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာပြခန်း *Sea Forest Waterway <gallery> File:Rainbow Bridge (Tokyo) at night 2.JPG|[[Rainbow Bridge (Tokyo)|Rainbow Bridge]] File:Palette Town Ⅱ.JPG|[[Palette Town]] (permanently closed) File:Nihon-Kagaku-Miraikan,Koto-ward,Tokyo,Japan.JPG|[[Miraikan]] File:Odaiba Statue of Liberty & Rainbow Bridge 3.jpg|Replica [[Statue of Liberty]] with the Rainbow Bridge File:Zepp_DiverCity.JPG|Zepp DiverCity </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Odaiba}} {{Wikivoyage|Tokyo/Odaiba}} * [https://web.archive.org/web/20120509175614/http://www.tourism.metro.tokyo.jp/english/tourists/spot/area_intro/odaiba/index.html Area Guide] of Odaiba with sightseeing spots * [https://web.archive.org/web/20071128190939/http://www2.kankyo.metro.tokyo.jp/odaiba/history/m25shinagawadaiba.jpg historical map] from 1892 (in Japanese) ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} sa3x69gp4mteq7rs5xyiw6pbdx6z7r8 1057265 1057193 2026-10-11T09:27:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ */ 1057265 wikitext text/x-wiki '''အိုးဒိုင်းဘ''' (お台場) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]သည် ကျိုတိုမြို့အလယ်ပိုင်းမှ ကျွန်းကို ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ မူလက ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင် အိုးဒိုင်းဘကို ကာကွယ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ကျွန်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ကာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အဓိကစီးပွားရေးဆိုင်ရာနေရာ၊ လူနေထိုင်ရာနေရာနှင့် ဇိမ်ခံဒေသတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။ အိုးဒိုင်းဘရှိ "မိနတိုမိရအိ ၂၁" သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကမ်းခြေအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးဒိုင်းဘသည် ကျိုတိုမြို့၊ ခိုးတိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် မိနတိုရပ်ကွက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ရှိနဂဝရပ်ကွက်တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ဒိုင်းဘ (台場) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိနတိုရပ်ကွက်ရှိ ဒေသတစ်ခုကို ရည်ညွန်းခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံး ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရှင်းတရိုးအိရှိဟရ (Shintaro Ishihara) သည် ကျိုတိုကမ်းစပ်မြို့ပြဒေသခွဲ (東京臨海副都心, Tōkyō Rinkai Fukutoshin)ကို အိုးဒိုင်းဘအဖြစ် အသုံးပြု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဒေသတွင် ခိုးတိုးရပ်ကွက်ရှိ အရိအခဲနှင့် အအိုမိဒေသများ၊ ရှိနဂဝရပ်ကွက်ရှိ ယရှိအိုဒေသတို့ ပါဝင်သည်။ ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးဒိုင်းဘသည် တိုကျိုဒေသခံများနှင့် ခရီးသွားများအတွက် ဈေးဝယ်ရန်နှင့် ရှုခင်းကြည့်ရှုရန်နေရာအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အဓိက ထင်ရှားသည့်နေရာများမှာ - *[[ဖူဂျီတယ်လီဗွီးရှင်းရုံးချုပ်]] *မိရအိခန် - ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပြတိုက် (သိပ္ပံနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုဆိုင်ရာ) *ရိန်းဘိုးတံတား - တိုကျိုမြို့လယ်နှင့် အိုးဒိုင်းဘကို ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတား *တိုကျိုမြင်ကွင်းကျယ် (တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပြပွဲစင်တာ) *Aqua City - ရှော့ပင်းစင်တာ *DiverCity Tokyo Plaza *Decks Tokyo Beach shopping mall *ပင်လယ်ရေကြောင်းသိပ္ပံပြတိုက် (ဖုနဲနော့ခဂခုခန်) - ရေကူးကန်ပါဝင်သည်။ *ရှိအိုခဇဲပန်းခြံ *Telecom Center Building *Panasonic Center - သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာပြခန်း *Sea Forest Waterway <gallery> File:Rainbow Bridge (Tokyo) at night 2.JPG|[[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]] File:Palette Town Ⅱ.JPG|[[Palette Town]] (အပြီးတိုင် ပိတ်သိမ်းပြီးဖြစ်သည်။) File:Nihon-Kagaku-Miraikan,Koto-ward,Tokyo,Japan.JPG|[[မိရအိခန်]] File:Odaiba Statue of Liberty & Rainbow Bridge 3.jpg|Replica [[Statue of Liberty]] with the Rainbow Bridge File:Zepp_DiverCity.JPG|Zepp DiverCity </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Odaiba}} {{Wikivoyage|Tokyo/Odaiba}} * [https://web.archive.org/web/20120509175614/http://www.tourism.metro.tokyo.jp/english/tourists/spot/area_intro/odaiba/index.html Area Guide] of Odaiba with sightseeing spots * [https://web.archive.org/web/20071128190939/http://www2.kankyo.metro.tokyo.jp/odaiba/history/m25shinagawadaiba.jpg historical map] from 1892 (in Japanese) ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} l8ef6ak1w1erwbjb6vl14btg46k3993 1057266 1057265 2026-10-11T09:29:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ */ 1057266 wikitext text/x-wiki '''အိုးဒိုင်းဘ''' (お台場) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]သည် ကျိုတိုမြို့အလယ်ပိုင်းမှ ကျွန်းကို ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ မူလက ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင် အိုးဒိုင်းဘကို ကာကွယ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ကျွန်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ကာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အဓိကစီးပွားရေးဆိုင်ရာနေရာ၊ လူနေထိုင်ရာနေရာနှင့် ဇိမ်ခံဒေသတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။ အိုးဒိုင်းဘရှိ "မိနတိုမိရအိ ၂၁" သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကမ်းခြေအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးဒိုင်းဘသည် ကျိုတိုမြို့၊ ခိုးတိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် မိနတိုရပ်ကွက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ရှိနဂဝရပ်ကွက်တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ဒိုင်းဘ (台場) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိနတိုရပ်ကွက်ရှိ ဒေသတစ်ခုကို ရည်ညွန်းခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံး ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရှင်းတရိုးအိရှိဟရ (Shintaro Ishihara) သည် ကျိုတိုကမ်းစပ်မြို့ပြဒေသခွဲ (東京臨海副都心, Tōkyō Rinkai Fukutoshin)ကို အိုးဒိုင်းဘအဖြစ် အသုံးပြု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဒေသတွင် ခိုးတိုးရပ်ကွက်ရှိ အရိအခဲနှင့် အအိုမိဒေသများ၊ ရှိနဂဝရပ်ကွက်ရှိ ယရှိအိုဒေသတို့ ပါဝင်သည်။ ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးဒိုင်းဘသည် တိုကျိုဒေသခံများနှင့် ခရီးသွားများအတွက် ဈေးဝယ်ရန်နှင့် ရှုခင်းကြည့်ရှုရန်နေရာအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အဓိက ထင်ရှားသည့်နေရာများမှာ - *[[ဖူဂျီတယ်လီဗွီးရှင်းရုံးချုပ်]] *မိရအိခန် - ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပြတိုက် (သိပ္ပံနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုဆိုင်ရာ) *ရိန်းဘိုးတံတား - တိုကျိုမြို့လယ်နှင့် အိုးဒိုင်းဘကို ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတား *တိုကျိုမြင်ကွင်းကျယ် (တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပြပွဲစင်တာ) *Aqua City - ရှော့ပင်းစင်တာ *DiverCity Tokyo Plaza *Decks Tokyo Beach shopping mall *ပင်လယ်ရေကြောင်းသိပ္ပံပြတိုက် (ဖုနဲနော့ခဂခုခန်) - ရေကူးကန်ပါဝင်သည်။ *ရှိအိုခဇဲပန်းခြံ *Telecom Center Building *Panasonic Center - သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာပြခန်း *Sea Forest Waterway <gallery> File:Rainbow Bridge (Tokyo) at night 2.JPG|[[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]] File:Palette Town Ⅱ.JPG|[[Palette Town]] (အပြီးတိုင် ပိတ်သိမ်းပြီးဖြစ်သည်။) File:Nihon-Kagaku-Miraikan,Koto-ward,Tokyo,Japan.JPG|[[မိရအိခန်]] File:Odaiba Statue of Liberty & Rainbow Bridge 3.jpg|ရိန်းဘိုးတံတားနှင့်အတူ [[လစ်ဘာတီ ရုပ်တု|လစ်ဘာတီရုပ်တု]]၏ ပုံစံတူရုပ်တုကို တွေ့ရပုံ File:Zepp_DiverCity.JPG|Zepp DiverCity </gallery> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Odaiba}} {{Wikivoyage|Tokyo/Odaiba}} * [https://web.archive.org/web/20120509175614/http://www.tourism.metro.tokyo.jp/english/tourists/spot/area_intro/odaiba/index.html Area Guide] of Odaiba with sightseeing spots * [https://web.archive.org/web/20071128190939/http://www2.kankyo.metro.tokyo.jp/odaiba/history/m25shinagawadaiba.jpg historical map] from 1892 (in Japanese) ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} fboctiqy3mdrabtd8p08b4tfry0dnci 1057267 1057266 2026-10-11T09:32:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1057267 wikitext text/x-wiki '''အိုးဒိုင်းဘ''' (お台場) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]သည် ကျိုတိုမြို့အလယ်ပိုင်းမှ ကျွန်းကို ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ မူလက ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင် အိုးဒိုင်းဘကို ကာကွယ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ကျွန်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ကာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အဓိကစီးပွားရေးဆိုင်ရာနေရာ၊ လူနေထိုင်ရာနေရာနှင့် ဇိမ်ခံဒေသတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။ အိုးဒိုင်းဘရှိ "မိနတိုမိရအိ ၂၁" သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကမ်းခြေအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးဒိုင်းဘသည် ကျိုတိုမြို့၊ ခိုးတိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် မိနတိုရပ်ကွက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ရှိနဂဝရပ်ကွက်တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ဒိုင်းဘ (台場) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိနတိုရပ်ကွက်ရှိ ဒေသတစ်ခုကို ရည်ညွန်းခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံး ဖြစ်သည်။ အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရှင်းတရိုးအိရှိဟရ (Shintaro Ishihara) သည် ကျိုတိုကမ်းစပ်မြို့ပြဒေသခွဲ (東京臨海副都心, Tōkyō Rinkai Fukutoshin)ကို အိုးဒိုင်းဘအဖြစ် အသုံးပြု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဒေသတွင် ခိုးတိုးရပ်ကွက်ရှိ အရိအခဲနှင့် အအိုမိဒေသများ၊ ရှိနဂဝရပ်ကွက်ရှိ ယရှိအိုဒေသတို့ ပါဝင်သည်။ ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးဒိုင်းဘသည် တိုကျိုဒေသခံများနှင့် ခရီးသွားများအတွက် ဈေးဝယ်ရန်နှင့် ရှုခင်းကြည့်ရှုရန်နေရာအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အဓိက ထင်ရှားသည့်နေရာများမှာ - *[[ဖူဂျီတယ်လီဗွီးရှင်းရုံးချုပ်]] *မိရအိခန် - ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပြတိုက် (သိပ္ပံနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုဆိုင်ရာ) *ရိန်းဘိုးတံတား - တိုကျိုမြို့လယ်နှင့် အိုးဒိုင်းဘကို ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတား *တိုကျိုမြင်ကွင်းကျယ် (တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပြပွဲစင်တာ) *Aqua City - ရှော့ပင်းစင်တာ *DiverCity Tokyo Plaza *Decks Tokyo Beach shopping mall *ပင်လယ်ရေကြောင်းသိပ္ပံပြတိုက် (ဖုနဲနော့ခဂခုခန်) - ရေကူးကန်ပါဝင်သည်။ *ရှိအိုခဇဲပန်းခြံ *Telecom Center Building *Panasonic Center - သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာပြခန်း *Sea Forest Waterway <gallery> File:Rainbow Bridge (Tokyo) at night 2.JPG|[[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]] File:Palette Town Ⅱ.JPG|[[Palette Town]] (အပြီးတိုင် ပိတ်သိမ်းပြီးဖြစ်သည်။) File:Nihon-Kagaku-Miraikan,Koto-ward,Tokyo,Japan.JPG|[[မိရအိခန်]] File:Odaiba Statue of Liberty & Rainbow Bridge 3.jpg|ရိန်းဘိုးတံတားနှင့်အတူ [[လစ်ဘာတီ ရုပ်တု|လစ်ဘာတီရုပ်တု]]၏ ပုံစံတူရုပ်တုကို တွေ့ရပုံ File:Zepp_DiverCity.JPG|Zepp DiverCity </gallery> ==ပညာရေး== [[File:Одайба-гакуэн.jpg|thumb|left|အိုးဒိုင်းဘဂခုအန်း ([[:ja:港区立お台場学園|お台場学園]])]] မိနတိုမြို့ပညာရေးအဖွဲ့သည် မူလတန်းကျောင်းနှင့် အလယ်တန်းကျောင်းများကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ အိုးဒိုင်းဘဂခုအန်း (お台場学園) တွင် မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းပညာရေးကို သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.city.minato.tokyo.jp/gakkouuneishien/kodomo/gakko/tetsuzuki/tennyugaku/tetsuzuki/documents/kuiki-r4.pdf|title=港区立小・中学校通学区域一覧表（令和4年4月以降）|publisher=City of Minato|accessdate=2022-10-08|archive-date=2022-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008171116/https://www.city.minato.tokyo.jp/gakkouuneishien/kodomo/gakko/tetsuzuki/tennyugaku/tetsuzuki/documents/kuiki-r4.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Odaiba}} {{Wikivoyage|Tokyo/Odaiba}} * [https://web.archive.org/web/20120509175614/http://www.tourism.metro.tokyo.jp/english/tourists/spot/area_intro/odaiba/index.html Area Guide] of Odaiba with sightseeing spots * [https://web.archive.org/web/20071128190939/http://www2.kankyo.metro.tokyo.jp/odaiba/history/m25shinagawadaiba.jpg historical map] from 1892 (in Japanese) ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} gr9jvvlks8xq2260bi29k52o7adfuoz 1057268 1057267 2026-10-11T09:33:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1057268 wikitext text/x-wiki [[File:Odaiba close up - 2025 Jan 14 01-27PM.jpeg|thumb|right|300px|[[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]မှ မြင်ရသည့် အိုးဒိုင်းဘ၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်]] '''အိုးဒိုင်းဘ''' (お台場) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]သည် ကျိုတိုမြို့အလယ်ပိုင်းမှ ကျွန်းကို ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ မူလက ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင် အိုးဒိုင်းဘကို ကာကွယ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ကျွန်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ကာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အဓိကစီးပွားရေးဆိုင်ရာနေရာ၊ လူနေထိုင်ရာနေရာနှင့် ဇိမ်ခံဒေသတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။ အိုးဒိုင်းဘရှိ "မိနတိုမိရအိ ၂၁" သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကမ်းခြေအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးဒိုင်းဘသည် ကျိုတိုမြို့၊ ခိုးတိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် မိနတိုရပ်ကွက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ရှိနဂဝရပ်ကွက်တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ဒိုင်းဘ (台場) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိနတိုရပ်ကွက်ရှိ ဒေသတစ်ခုကို ရည်ညွန်းခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံး ဖြစ်သည်။<ref>Bureau of Port and Harbor, Tokyo Metropolitan Government supplies a diagram to show the original area. {{cite web|url= http://www.kouwan.metro.tokyo.jp/rinkai/shisetsu/daiba/|title= Daiba chiku|trans-title= Daiba district |language= ja |publisher= Bureau of Port and Harbor, Tokyo Metropolitan Government|access-date= 20 October 2017}}</ref> အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရှင်းတရိုးအိရှိဟရ (Shintaro Ishihara) သည် ကျိုတိုကမ်းစပ်မြို့ပြဒေသခွဲ (東京臨海副都心, Tōkyō Rinkai Fukutoshin)ကို အိုးဒိုင်းဘအဖြစ် အသုံးပြု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဒေသတွင် ခိုးတိုးရပ်ကွက်ရှိ အရိအခဲနှင့် အအိုမိဒေသများ၊ ရှိနဂဝရပ်ကွက်ရှိ ယရှိအိုဒေသတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url= https://www.jnpc.or.jp/archive/conferences/21044/report |title=Kaiken Repōto: Ishihara Shintarō Tōkyōto chiji |trans-title= Press Conference: Shintaro Ishihara, the Governor of Tokyo|language= ja |date= 20 December 1999|publisher= Japan National Press Club |access-date= 20 October 2017}}</ref> ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးဒိုင်းဘသည် တိုကျိုဒေသခံများနှင့် ခရီးသွားများအတွက် ဈေးဝယ်ရန်နှင့် ရှုခင်းကြည့်ရှုရန်နေရာအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အဓိက ထင်ရှားသည့်နေရာများမှာ - *[[ဖူဂျီတယ်လီဗွီးရှင်းရုံးချုပ်]] *မိရအိခန် - ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပြတိုက် (သိပ္ပံနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုဆိုင်ရာ) *ရိန်းဘိုးတံတား - တိုကျိုမြို့လယ်နှင့် အိုးဒိုင်းဘကို ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတား *တိုကျိုမြင်ကွင်းကျယ် (တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပြပွဲစင်တာ) *Aqua City - ရှော့ပင်းစင်တာ *DiverCity Tokyo Plaza *Decks Tokyo Beach shopping mall *ပင်လယ်ရေကြောင်းသိပ္ပံပြတိုက် (ဖုနဲနော့ခဂခုခန်) - ရေကူးကန်ပါဝင်သည်။ *ရှိအိုခဇဲပန်းခြံ *Telecom Center Building *Panasonic Center - သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာပြခန်း *Sea Forest Waterway <gallery> File:Rainbow Bridge (Tokyo) at night 2.JPG|[[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]] File:Palette Town Ⅱ.JPG|[[Palette Town]] (အပြီးတိုင် ပိတ်သိမ်းပြီးဖြစ်သည်။) File:Nihon-Kagaku-Miraikan,Koto-ward,Tokyo,Japan.JPG|[[မိရအိခန်]] File:Odaiba Statue of Liberty & Rainbow Bridge 3.jpg|ရိန်းဘိုးတံတားနှင့်အတူ [[လစ်ဘာတီ ရုပ်တု|လစ်ဘာတီရုပ်တု]]၏ ပုံစံတူရုပ်တုကို တွေ့ရပုံ File:Zepp_DiverCity.JPG|Zepp DiverCity </gallery> ==ပညာရေး== [[File:Одайба-гакуэн.jpg|thumb|left|အိုးဒိုင်းဘဂခုအန်း ([[:ja:港区立お台場学園|お台場学園]])]] မိနတိုမြို့ပညာရေးအဖွဲ့သည် မူလတန်းကျောင်းနှင့် အလယ်တန်းကျောင်းများကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ အိုးဒိုင်းဘဂခုအန်း (お台場学園) တွင် မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းပညာရေးကို သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.city.minato.tokyo.jp/gakkouuneishien/kodomo/gakko/tetsuzuki/tennyugaku/tetsuzuki/documents/kuiki-r4.pdf|title=港区立小・中学校通学区域一覧表（令和4年4月以降）|publisher=City of Minato|accessdate=2022-10-08|archive-date=2022-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008171116/https://www.city.minato.tokyo.jp/gakkouuneishien/kodomo/gakko/tetsuzuki/tennyugaku/tetsuzuki/documents/kuiki-r4.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Odaiba}} {{Wikivoyage|Tokyo/Odaiba}} * [https://web.archive.org/web/20120509175614/http://www.tourism.metro.tokyo.jp/english/tourists/spot/area_intro/odaiba/index.html Area Guide] of Odaiba with sightseeing spots * [https://web.archive.org/web/20071128190939/http://www2.kankyo.metro.tokyo.jp/odaiba/history/m25shinagawadaiba.jpg historical map] from 1892 (in Japanese) ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} j5ms1gvlhaz0rno6d37iunnf4d7uu1d 1057269 1057268 2026-10-11T09:34:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1057269 wikitext text/x-wiki [[File:Odaiba close up - 2025 Jan 14 01-27PM.jpeg|thumb|right|300px|[[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]မှ မြင်ရသည့် အိုးဒိုင်းဘ၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ်]] '''အိုးဒိုင်းဘ''' (お台場) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုပင်လယ်အော်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]]သည် ကျိုတိုမြို့အလယ်ပိုင်းမှ ကျွန်းကို ဖြတ်သန်းလျက်ရှိသည်။ မူလက ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင် အိုးဒိုင်းဘကို ကာကွယ်ရေးအတွက် ရည်ရွယ်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၂၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ကျွန်းကို တိုးချဲ့ခဲ့ကာ ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းဒေသတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များတွင် အဓိကစီးပွားရေးဆိုင်ရာနေရာ၊ လူနေထိုင်ရာနေရာနှင့် ဇိမ်ခံဒေသတစ်ခုအဖြစ် ပြန်လည်မွမ်းမံခဲ့သည်။ အိုးဒိုင်းဘရှိ "မိနတိုမိရအိ ၂၁" သည် တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကမ်းခြေအနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိုးဒိုင်းဘသည် ကျိုတိုမြို့၊ ခိုးတိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် မိနတိုရပ်ကွက်၊ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းသည် ရှိနဂဝရပ်ကွက်တို့တွင် ပါဝင်သည်။ ဒိုင်းဘ (台場) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိနတိုရပ်ကွက်ရှိ ဒေသတစ်ခုကို ရည်ညွန်းခေါ်ဝေါ်သည့် စကားလုံး ဖြစ်သည်။<ref>Bureau of Port and Harbor, Tokyo Metropolitan Government supplies a diagram to show the original area. {{cite web|url= http://www.kouwan.metro.tokyo.jp/rinkai/shisetsu/daiba/|title= Daiba chiku|trans-title= Daiba district |language= ja |publisher= Bureau of Port and Harbor, Tokyo Metropolitan Government|access-date= 20 October 2017}}</ref> အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ရှင်းတရိုးအိရှိဟရ (Shintaro Ishihara) သည် ကျိုတိုကမ်းစပ်မြို့ပြဒေသခွဲ (東京臨海副都心, Tōkyō Rinkai Fukutoshin)ကို အိုးဒိုင်းဘအဖြစ် အသုံးပြု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။ ၎င်းဒေသတွင် ခိုးတိုးရပ်ကွက်ရှိ အရိအခဲနှင့် အအိုမိဒေသများ၊ ရှိနဂဝရပ်ကွက်ရှိ ယရှိအိုဒေသတို့ ပါဝင်သည်။<ref>{{cite web|url= https://www.jnpc.or.jp/archive/conferences/21044/report |title=Kaiken Repōto: Ishihara Shintarō Tōkyōto chiji |trans-title= Press Conference: Shintaro Ishihara, the Governor of Tokyo|language= ja |date= 20 December 1999|publisher= Japan National Press Club |access-date= 20 October 2017}}</ref> [[File:Tokio20040612 2.jpg|thumb|center|700px|ညအချိန်မြင်တွေ့ရသည့် အိုးဒိုင်းဘ (၂၀၀၄ ခုနှစ်)]] ==စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ== လက်ရှိအချိန်တွင် အိုးဒိုင်းဘသည် တိုကျိုဒေသခံများနှင့် ခရီးသွားများအတွက် ဈေးဝယ်ရန်နှင့် ရှုခင်းကြည့်ရှုရန်နေရာအဖြစ် ထင်ရှားသည်။ အဓိက ထင်ရှားသည့်နေရာများမှာ - *[[ဖူဂျီတယ်လီဗွီးရှင်းရုံးချုပ်]] *မိရအိခန် - ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားပြတိုက် (သိပ္ပံနှင့် ဆန်းသစ်တီထွင်မှုဆိုင်ရာ) *ရိန်းဘိုးတံတား - တိုကျိုမြို့လယ်နှင့် အိုးဒိုင်းဘကို ဆက်သွယ်ထားသည့် တံတား *တိုကျိုမြင်ကွင်းကျယ် (တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပြပွဲစင်တာ) *Aqua City - ရှော့ပင်းစင်တာ *DiverCity Tokyo Plaza *Decks Tokyo Beach shopping mall *ပင်လယ်ရေကြောင်းသိပ္ပံပြတိုက် (ဖုနဲနော့ခဂခုခန်) - ရေကူးကန်ပါဝင်သည်။ *ရှိအိုခဇဲပန်းခြံ *Telecom Center Building *Panasonic Center - သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာပြခန်း *Sea Forest Waterway <gallery> File:Rainbow Bridge (Tokyo) at night 2.JPG|[[ရိန်းဘိုးတံတား (တိုကျို)|ရိန်းဘိုးတံတား]] File:Palette Town Ⅱ.JPG|[[Palette Town]] (အပြီးတိုင် ပိတ်သိမ်းပြီးဖြစ်သည်။) File:Nihon-Kagaku-Miraikan,Koto-ward,Tokyo,Japan.JPG|[[မိရအိခန်]] File:Odaiba Statue of Liberty & Rainbow Bridge 3.jpg|ရိန်းဘိုးတံတားနှင့်အတူ [[လစ်ဘာတီ ရုပ်တု|လစ်ဘာတီရုပ်တု]]၏ ပုံစံတူရုပ်တုကို တွေ့ရပုံ File:Zepp_DiverCity.JPG|Zepp DiverCity </gallery> ==ပညာရေး== [[File:Одайба-гакуэн.jpg|thumb|left|အိုးဒိုင်းဘဂခုအန်း ([[:ja:港区立お台場学園|お台場学園]])]] မိနတိုမြို့ပညာရေးအဖွဲ့သည် မူလတန်းကျောင်းနှင့် အလယ်တန်းကျောင်းများကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ အိုးဒိုင်းဘဂခုအန်း (お台場学園) တွင် မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်းပညာရေးကို သင်ကြားပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.city.minato.tokyo.jp/gakkouuneishien/kodomo/gakko/tetsuzuki/tennyugaku/tetsuzuki/documents/kuiki-r4.pdf|title=港区立小・中学校通学区域一覧表（令和4年4月以降）|publisher=City of Minato|accessdate=2022-10-08|archive-date=2022-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008171116/https://www.city.minato.tokyo.jp/gakkouuneishien/kodomo/gakko/tetsuzuki/tennyugaku/tetsuzuki/documents/kuiki-r4.pdf|url-status=dead}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Odaiba}} {{Wikivoyage|Tokyo/Odaiba}} * [https://web.archive.org/web/20120509175614/http://www.tourism.metro.tokyo.jp/english/tourists/spot/area_intro/odaiba/index.html Area Guide] of Odaiba with sightseeing spots * [https://web.archive.org/web/20071128190939/http://www2.kankyo.metro.tokyo.jp/odaiba/history/m25shinagawadaiba.jpg historical map] from 1892 (in Japanese) ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} euhsvrcnejwps2h3lqkwopvctvh0iw0 10 292645 1057187 2026-10-11T04:36:14Z Ninjastrikers 22896 "/* {{pp-template}} */ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .infobox-has-images-with-white-backgrounds img { background: white; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .infobox-has-images-with-white-backgrounds img { background: white; } }" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057187 sanitized-css text/css /* {{pp-template}} */ @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .infobox-has-images-with-white-backgrounds img { background: white; } } @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .infobox-has-images-with-white-backgrounds img { background: white; } } pjojbxx5a40qdgq9on8w4p6f0elc881 10 292646 1057190 2026-10-11T04:36:53Z Ninjastrikers 22896 [[တမ်းပလိတ်:Infobox medical condition (new)]] စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Infobox medical condition]] သို့ Ninjastrikersက ရွှေ့ခဲ့သည် 1057190 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[တမ်းပလိတ်:Infobox medical condition]] f9aexn5l45p93axe1y4r9auqgm1b4d0 0 292647 1057203 2026-10-11T05:07:39Z Ninjastrikers 22896 "'''နေပြက္ခဒိန်''' ({{langx|en|Solar calendar}}) ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ ရက်စွဲများက [[ရာသီဥတု]]ကိုဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် တနည်းအားဖြင့် ကြယ်များနှင့်နှိုင်းယှဉ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057203 wikitext text/x-wiki '''နေပြက္ခဒိန်''' ({{langx|en|Solar calendar}}) ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ ရက်စွဲများက [[ရာသီဥတု]]ကိုဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် တနည်းအားဖြင့် ကြယ်များနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နေ၏ ထင်ရှားသော တည်နေရာကိုဖြစ်စေ ဖော်ပြသည့် ပြက္ခဒိန်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် စံနှုန်းတစ်ခုအဖြစ် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံထားကြသော [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]]သည် နေပြက္ခဒိန်၏ ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အခြားသော အဓိက ပြက္ခဒိန်အမျိုးအစားများမှာ လ၏ ပုံသဏ္ဌာန်စက်ဝန်းများနှင့် ကိုက်ညီသော [[လပြက္ခဒိန်]]နှင့် [[နေလပြက္ခဒိန်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်၏ လများသည် လ၏ ပုံသဏ္ဌာန်စက်ဝန်းများနှင့် ကိုက်ညီမှု မရှိပေ။ ရှေးခေတ်အီဂျစ်လူမျိုးများသည် နေပြက္ခဒိန်ကို ပထမဆုံး ဖန်တီးခဲ့ကြဟန်တူပြီး၊ ၎င်းတို့သည် [[နိုင်းမြစ်]] ရေကြီးမှုနှင့် တိုက်ဆိုင်နေသည့် အရှေ့ဘက်ကောင်းကင်ယံရှိ ခွေးကြယ် (Sirius သို့မဟုတ် Sothis) နှစ်စဉ် ပြန်လည်ပေါ်ထွက်လာမှုကို ပုံသေမှတ်တိုင်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်လလျှင် ရက်ပေါင်း ၃၀ စီပါဝင်သော လ ၁၂ လဖြင့် ရက်ပေါင်း ၃၆၅ ရက်ရှိသော ပြက္ခဒိန်တစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ရက် ၅ ရက်ကို ထပ်မံထည့်သွင်းခဲ့သည်။ သို့သော် အီဂျစ်လူမျိုးတို့အနေဖြင့် နေ့တစ်ဝက်၏ အစိတ်အပိုင်းအပိုင်း ကွာဟချက်ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ရန် ပျက်ကွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၎င်းတို့၏ ပြက္ခဒိန်သည် အမှားအယွင်းများဆီသို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားသွားခဲ့ရသည်။ ==ဥပမာများ== အဟောင်းဆုံး နေပြက္ခဒိန်များတွင် [[ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်]]နှင့် [[ကော့ပတစ် ပြက္ခဒိန်]]တို့ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံးတွင် တစ်နှစ်လျှင် ရက်ပေါင်း ၃၆၅ ရက် ရှိပြီး ခြွင်းချက်မရှိဘဲ လေးနှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ရက်ပေါင်း ၃၆၆ ရက်သို့ တိုးမြှင့်လေ့ရှိကာ ပျမ်းမျှတစ်နှစ်လျှင် ၃၆၅.၂၅ ရက် ရှိသည်။ နေပြက္ခဒိန်များသည် ပိုမိုတိကျလာသည်နှင့်အမျှ အမျိုးအစား နှစ်ရပ်အဖြစ်သို့ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာခဲ့ကြသည်။ ===အပူပိုင်း နေပြက္ခဒိန်များ=== ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ နေပတ်လမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ တည်နေရာကို ကမ္ဘာ့အလယ်မျဉ်းနှင့် နေပတ်လမ်း ဖြတ်ဆုံရာ [[နေ့ညညီချိန်]] နှင့် ဆက်စပ်၍ တွက်ချက်မည်ဆိုပါက ၎င်း၏ ရက်စွဲများသည် ရာသီဥတုများကို တိကျစွာ ဖော်ပြနိုင်မည်ဖြစ်ပြီး၊ ဆိုလိုသည်မှာ နေ၏ စောင်းမျဉ်းနှင့် တိုက်ဆိုင်ကိုက်ညီနေမည် ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော ပြက္ခဒိန်ကို '''အပူပိုင်း နေပြက္ခဒိန်''' ({{langx|en|tropical solar calendar}}) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ဤကဲ့သို့သော ပြက္ခဒိန်များ၏ ''ပျမ်းမျှ''ပြက္ခဒိန်နှစ်၏ ကြာမြင့်ချိန်သည် [[အပူပိုင်းနှစ်]]သို့မဟုတ် [[နွေဦးနေ့ညညီချိန်နှစ်]]ကဲ့သို့သော ပုံစံတစ်မျိုးမျိုးနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ကိုက်ညီမှု ရှိသည်။ အပူပိုင်း နေပြက္ခဒိန်များတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည် - * ရှေးခေတ် အာမေးနီးယား ပြက္ခဒိန် (Ancient Armenian calendar) * [[ဘင်္ဂါလီ ပြက္ခဒိန်]] (ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနှင့် တရားဝင် ပြက္ခဒိန်) * [[ဂရီဂေါရီးယန်း ပြက္ခဒိန်]] (Gregorian calendar) * [[အီရန် ပြက္ခဒိန်]] (ဂျာလာလီ ပြက္ခဒိန် - Jalāli calendar) * [[တာဘာရီယန် ပြက္ခဒိန်]] (Tabarian calendar) * [[အိန္ဒိယ အမျိုးသား ပြက္ခဒိန်]] (ဆာကာ ပြက္ခဒိန် - Saka calendar) * [[ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံ ပြက္ခဒိန်]] (French Republican calendar) ဤပြက္ခဒိန် အားလုံးတွင် တစ်နှစ်လျှင် ရက်ပေါင်း ၃၆၅ ရက် ရှိပြီး [[ရက်ထပ်နှစ်]] ဖြစ်ပေါ်စေရန် အထူးရက်တစ်ရက်ကို ထပ်လောင်းထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ရံဖန်ရံခါ တိုးမြှင့်လေ့ရှိသည်။ ဤနည်းလမ်းကို "ရက်ထပ်ခြင်း" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ထည့်သွင်းလိုက်သော ရက်ကို "ရက်ထပ်ရက်" ဟု သတ်မှတ်သည်။ နေပြက္ခဒိန်၏ အခြားဥပမာတစ်ခုဖြစ်သော [[:en:Baháʼí calendar|ဘာဟာအီ ပြက္ခဒိန်]]သည် နှစ်ကို [[နွေဦးနေ့ညညီချိန်]]တွင် အမြဲစတင်ပြီး နောင်နှစ်တွင်လည်း နွေဦးနေ့ညညီချိန်၌ပင် စတင်နိုင်ရန် ၎င်း၏ ရက်ထပ်ရက်များကို သတ်မှတ်ပေးထားသည်။ [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း|မြောက်ခြမ်းကမ္ဘာ့ခြမ်း]]၏ နွေဦးနေ့ညညီချိန် ကျရောက်မည့် အချိန်ကို "ယုံကြည်စိတ်ချရသော ရရင်းမြစ်များမှ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ" ကို အသုံးပြု၍ [[တီဟီရန်မြို့]]၏ တည်နေရာကို အခြေခံကာ ဆုံးဖြတ်သည်။<ref name="UHJ1">{{cite web | title = To the Bahá'ís of the World | last = The Universal House of Justice | url = http://universalhouseofjustice.bahai.org/activities-bahai-community/20140710_001 | date = 2014-07-10 | access-date = 2014-07-10}}</ref> ===ကြယ်သွား နေပြက္ခဒိန်များ=== ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ တည်နေရာကို တည်ငြိမ်နေသော ကြယ်များနှင့် ဆက်စပ်၍ တွက်ချက်မည်ဆိုပါက ရက်စွဲများသည် နေကို တွေ့ရှိနိုင်သည့် ရာသီခွင် ကြယ်စုတန်းများကို ဖော်ပြနေမည် ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့သော ပြက္ခဒိန်မျိုးကို '''ကြယ်သွား နေပြက္ခဒိန်''' (sidereal solar calendar) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>Helen R. Jacobus. (2014). ''Zodiac Calendars in the Dead Sea Scrolls and Their Reception: Ancient Astronomy and Astrology in Early Judaism''. Brill</ref> ဤကဲ့သို့သော ပြက္ခဒိန်တစ်နှစ်၏ ပျမ်းမျှကြာမြင့်ချိန်သည် [[ကြယ်သွားနှစ်]]နှင့် အနီးစပ်ဆုံး ကိုက်ညီမှု ရှိသည်။ လဆန်းလဆုတ် စက်ဝန်းတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ကြယ်သွား တစ်နှစ်ဆိုသည်မှာ ကြယ်များ၏ နေပြက္ခဒိန်အရ တိုင်းတာထားသည့်အတိုင်း နေမင်း၏ ဖြစ်တည်မှု နှစ်ခုအကြား ကြာမြင့်ချိန် ကာလဖြစ်ပြီး၊ ယင်းသည် ၂၈ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် နေကို လှည့်ပတ်သည့် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>Leofranc Holford-Strevens. (2005). ''The History of Time: A Very Short Introduction''. OUP Oxford</ref> ဟိန္ဒူ ပြက္ခဒိန်၊ တမီးလ် ပြက္ခဒိန်၊ (ပြင်ဆင်ထားသော) ဘင်္ဂါလီ ပြက္ခဒိန်နှင့် မာလာယလမ် ပြက္ခဒိန် ကဲ့သို့သော အိန္ဒိယ ပြက္ခဒိန်များသည် ကြယ်သွား နေပြက္ခဒိန်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဟိန္ဒူ နေပြက္ခဒိန်အပေါ် အခြေခံထားသော ထိုင်း နေပြက္ခဒိန်သည်လည်း ရှေးယခင်က ကြယ်သွား ပြက္ခဒိန်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို ကမ္ဘာ၏ အပူပိုင်းဆိုင်ရာ ရွေ့လျားမှုထက် ရာသီခွင် အုပ်စု ဆယ့်နှစ်ခုကိုဖြတ်၍ နေ၏ ထင်ရှားသော လှည့်လည်မှုကို အခြေခံကာ တွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပလင့်ခ်များ== *{{Commonscatinline|Solar calendars}} *[http://www.alsadiqin.org/history/The%20Islamic%20Jewish%20Calendar.pdf Correspondence between Hebrew and Islamic calendars, months and holidays (pdf)] [[ကဏ္ဍ:နေပြက္ခဒိန်များ| ]] [[ကဏ္ဍ:အချိန်တိုင်းတာရေး စနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] e3ide395qbb8p6b452zczvw4kq3vt75 10 292648 1057204 2026-10-11T05:08:17Z Ninjastrikers 22896 စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Commons category-inline]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1057204 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[တမ်းပလိတ်:Commons category-inline]] jcgkjul5eboclnc75wur3583amya668 14 292649 1057205 2026-10-11T05:09:21Z Ninjastrikers 22896 "{{Commons category|Solar calendars}} {{Cat mainနေပြက္ခဒိန်}} [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] [[ကဏ္ဍ:နေ|ပြက္ခဒိန်]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057205 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Solar calendars}} {{Cat mainနေပြက္ခဒိန်}} [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] [[ကဏ္ဍ:နေ|ပြက္ခဒိန်]] dmo1tcsqhum1gsrc01ihoej1t0wynhu 1057206 1057205 2026-10-11T05:09:44Z Ninjastrikers 22896 1057206 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Solar calendars}} {{Cat main|နေပြက္ခဒိန်}} [[ကဏ္ဍ:ပြက္ခဒိန်များ]] [[ကဏ္ဍ:နေ|ပြက္ခဒိန်]] g3zvkgqgzihzuqh4xfs34jnuldu9k9d 100 292650 1057225 2026-10-11T05:56:54Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=10|day=11|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057225 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=11|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} d1tids21tjc3946br9hnp2ajw4v7n0n 0 292651 1057229 2026-10-11T06:45:09Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[သဘာဝ ဂြိုဟ်တု]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1057229 wikitext text/x-wiki #Redirect[[သဘာဝ ဂြိုဟ်တု]] mp2znkqqnlsduc6tm0lcsp8pjly0wws 0 292652 1057230 2026-10-11T06:53:17Z Dr Lotus Black 31011 စာမျက်နှာကို [[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည် 1057230 wikitext text/x-wiki #Redirect[[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]] nmcrt9jtbwbzq1ro2xbo0hjtz4to4fj 0 292653 1057232 2026-10-11T06:53:35Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကာ၊ ဦး (ပါမောက္ခချုပ်)]] စာမျက်နှာကို [[ဦးကာ (ပါမောက္ခချုပ်)]] သို့ Zawzawaungthwinက ရွှေ့ခဲ့သည်: မလိုအပ်သော စကားဘညှပ်၊ သံတူကြောင်းကွဲများ ဖယ်ရှားခြင်း 1057232 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဦးကာ (ပါမောက္ခချုပ်)]] dwurq0l7rghsltnfqdim0nejzi1j8wy 0 292654 1057246 2026-10-11T07:59:36Z Mkant00 135890 "'''မြွေအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်''' (snake lemma) သည် [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|ရှည်လျားတိကျသည့် ကိန်းစဉ်များ]] (long exact sequences) တည်ဆောက်ရာတွင် အသုံးပြုသော ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057246 wikitext text/x-wiki '''မြွေအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်''' (snake lemma) သည် [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|ရှည်လျားတိကျသည့် ကိန်းစဉ်များ]] (long exact sequences) တည်ဆောက်ရာတွင် အသုံးပြုသော [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) ၏ အခြေခံကျသည့် ရလဒ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (lemma) သည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) တိုင်းတွင် မှန်ကန်ပြီး တိကျသော (exact) အတန်းများ (rows) ပါဝင်သည့် ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram) တစ်ခုအတွင်းရှိ ဒေါင်လိုက်မော်ဖစ်ဇင်များ (vertical morphisms) ၏ [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) နှင့် ဒွန်တွဲကာနယ်များ (cokernels) ကို ဆက်စပ်ပေးသော ဆက်စပ်ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (connecting homomorphism) ဟုခေါ်သည့် ပုံမှန် (canonical) [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) တစ်ခုကို ပေးစွမ်းသည်။ == ဖော်ပြချက် (Statement) == [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) သို့မဟုတ် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအပေါ်အခြေခံသည့် [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဗက်တာရပ်ဝန်းများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Vector_Spaces)|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of vector spaces) ကဲ့သို့သော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) တစ်ခုတွင် ဒေါင်လိုက်မော်ဖစ်ဇင်များ (vertical morphisms) ဖြစ်ကြသည့် <math>a \colon A \to A'</math>, <math>b \colon B \to B'</math> နှင့် <math>c \colon C \to C'</math> တို့ဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသော တိကျသော (exact) အတန်းများ (rows) ဖြစ်သည့် <math>A \xrightarrow{f} B \xrightarrow{g} C \to 0</math> နှင့် <math>0 \to A' \xrightarrow{f'} B' \xrightarrow{g'} C'</math> တို့ပါဝင်သော အောက်ပါ ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram) ကို သုံးသပ်ကြည့်ပါ။ :[[File:Snake lemma origin.svg|class=skin-invert-image]] ဤတွင် <math>0</math> သည် သုညအရာဝတ္ထု (zero object) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထိုအခါ <math>a</math>, <math>b</math> နှင့် <math>c</math> တို့၏ [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) နှင့် ဒွန်တွဲကာနယ်များ (cokernels) ကို ဆက်စပ်ပေးပြီး အစွန်းနှစ်ဖက်တွင် <math>\ker f</math> နှင့် <math>\operatorname{coker} g'</math> တို့ဖြင့် ဖြန့်ကျက်ထားသော အောက်ပါ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact sequence) တစ်ခု တည်ရှိသည်။<ref>The Stacks Project Authors (2024), Tag 010H.</ref> <math display="block">\ker f ~{\color{Gray}\longrightarrow}~ \ker a ~{\color{Gray}\longrightarrow}~ \ker b ~{\color{Gray}\longrightarrow}~ \ker c ~\overset{d}{\longrightarrow}~ \operatorname{coker} a ~{\color{Gray}\longrightarrow}~ \operatorname{coker} b ~{\color{Gray}\longrightarrow}~ \operatorname{coker} c ~{\color{Gray}\longrightarrow}~ \operatorname{coker} g'</math> ဤတွင် <math>d \colon \ker c \to \operatorname{coker} a</math> သည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဆက်စပ်ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (connecting homomorphism) ဟုခေါ်သော မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ <math>f'</math> သည် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် အစွန်းမော်ဖစ်ဇင် (extreme morphism) ဖြစ်သည့် <math>\ker f \hookrightarrow \ker a</math> သည် ပုံမှန်အားဖြင့် (canonically) မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အလားတူစွာ <math>g</math> သည် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် <math>\operatorname{coker} c \twoheadrightarrow \operatorname{coker} g'</math> သည်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် အပီမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် အောက်ပါဂုဏ်သတ္တိများ ရရှိသည်။ * အကယ်၍ <math>f</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\ker f = 0</math> ဖြစ်သဖြင့် လှုံ့ဆော်ခံမော်ဖစ်ဇင် (induced morphism) ဖြစ်သော <math>\ker a \to \ker b</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ * အကယ်၍ <math>g'</math> သည် အပီမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>\operatorname{coker} g' = 0</math> ဖြစ်သဖြင့် လှုံ့ဆော်ခံမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော <math>\operatorname{coker} b \to \operatorname{coker} c</math> သည် အပီမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဖြစ်သည်။ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) ၏ ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (concrete categories) တွင် ဒွန်တွဲကာနယ်များသည် စားလဒ်မော်ဂျူးများ (quotient modules) ဖြစ်ကြသော <math>\operatorname{coker} a = A'/\operatorname{im} a</math>, <math>\operatorname{coker} b = B'/\operatorname{im} b</math> နှင့် <math>\operatorname{coker} c = C'/\operatorname{im} c</math> တို့ဖြစ်ကြသည်။ မူလပုံကြမ်း (diagram) ကို ချဲ့ထွင်လိုက်သောအခါ <math>a</math>, <math>b</math> နှင့် <math>c</math> တို့၏ ကာနယ်များနှင့် ဒွန်တွဲကာနယ်များပါဝင်သော ကိန်းပိုင်းခြောက်ခုပါ တိကျသော ကိန်းစဉ် (six-term exact sequence) သည် အပေါ်အတန်းမှ အောက်အတန်းသို့ ကွေ့ဝိုက်သွယ်တန်းနေပုံကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့မြင်နိုင်သည်။ :[[File:Snake lemma complete.svg|class=skin-invert-image]] == တည်ဆောက်ပုံနှင့် သဘာဝကျမှု (Construction and Naturality) == === ပုံဖော်မှုများ တည်ဆောက်ခြင်း (Construction of the Maps) === [[File:Snake lemma map construction.gif|alt=An animation of the diagram chase to construct the map d by finding d(x) given some x in ker c|thumb|361x361px|<math>d</math> ပုံဖော်မှု (map) တည်ဆောက်ပုံကို ပြသထားသောပုံ|class=skin-invert-image]] <math>\ker a \to \ker b \to \ker c</math> နှင့် <math>\operatorname{coker} a \to \operatorname{coker} b \to \operatorname{coker} c</math> ဟူသော မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) သည် စတုရန်းကွက်များ၏ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) မှတစ်ဆင့် အလျားလိုက်မော်ဖစ်ဇင်များ (horizontal morphisms) ကြောင့် ပုံမှန်အားဖြင့် လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း (induced) ဖြစ်သည်။ <math>\ker b</math> နှင့် <math>\operatorname{coker} b</math> တို့၌ တိကျမှု (exactness) ရှိခြင်းသည် အတန်း (row) နှစ်တန်း၏ တိကျမှုနှင့် ပုံကြမ်း (diagram) ၏ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိတို့မှ တိုက်ရိုက်ထွက်ပေါ်လာသည်။ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) <math>R</math> တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) အတွက် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဆက်စပ်ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (connecting homomorphism) <math>d \colon \ker c \to \operatorname{coker} a</math> ကို ပုံကြမ်းတစ်လျှောက်ခြေရာခံခြင်း (diagram chasing) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း တည်ဆောက်နိုင်သည်။<ref>Lang (2002), pp. 157–159.</ref> *<math>x \in \ker c \subseteq C</math> ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ <math>g \colon B \to C</math> သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (surjective) ကြောင့် <math>g(y) = x</math> ဖြစ်စေသည့် <math>y \in B</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ * ညာဘက်စတုရန်းကွက်၏ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိအရ <math>g'(b(y)) = c(g(y)) = c(x) = 0</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>b(y) \in \ker g'</math> ရရှိသည်။ * အောက်အတန်းသည် <math>B'</math> ၌ တိကျမှုရှိသောကြောင့် <math>\ker g' = \operatorname{im} f'</math> ဖြစ်သည်။ <math>f' \colon A' \to B'</math> သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (injective) ကြောင့် <math>f'(z) = b(y)</math> ဖြစ်စေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) <math>z \in A'</math> တည်ရှိသည်။ * ထို့နောက် <math>d(x) = z + \operatorname{im} a \in A'/\operatorname{im} a = \operatorname{coker} a</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ [[ကိုဆက်]] (coset) <math>z + \operatorname{im} a</math> သည် အထက်သို့ပင့်တင်မှု (lift) <math>y \in B</math> ရွေးချယ်ပုံအပေါ် မူတည်ခြင်းမရှိဘဲ အမှီအခိုကင်းသော (independent) ကြောင့် <math>d</math> သည် မှန်ကန်စွာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသော (well-defined) <math>R</math>-မော်ဂျူး ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (R-module homomorphism) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ပုံကြမ်းတစ်လျှောက်ခြေရာခံခြင်းဖြင့် ရရှိလာသော [[ကိန်းစဉ်|ကိန်းပိုင်းခြောက်ခုပါ ကိန်းစဉ်]] ဖြစ်သည့် <math>\ker a \to \ker b \to \ker c \xrightarrow{d} \operatorname{coker} a \to \operatorname{coker} b \to \operatorname{coker} c</math> သည် တိကျသော (exact) ကိန်းစဉ်ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်သည်။<ref>Lang (2002), p. 159.</ref> အလိုရှိရာ (arbitrary) အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) တစ်ခုအတွက် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်]] (proof) ကို မြားသီအိုရီဆိုင်ရာ ချေဖျက်ခြင်း (arrow-theoretic cancellation) ဖြင့်ဖြစ်စေ ပုံကြမ်းမှ ထုတ်လုပ်ပေးသော သေးငယ်သော (small) ပြည့်ဝသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full abelian subcategory) သို့ ကန့်သတ်ခြင်း (restricting) ပြုလုပ်၍ မစ်ချယ်၏ ထည့်သွင်းခြင်းသီအိုရမ် (Mitchell's embedding theorem) အသုံးချကာ [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ|မော်ဂျူးကတ်တဂိုရီ]] (module category) တစ်ခုသို့ လျှော့ချခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ အတည်ပြုနိုင်သည်။ === သဘာဝကျမှု (Naturality) === မြွေအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (snake lemma) မှ ရရှိသော [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact sequence) သည် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) သဘောတရားအရ သဘာဝကျသော (natural) ကိန်းစဉ်ဖြစ်သည်။ အရှေ့မျက်နှာပြင်နှင့် အနောက်မျက်နှာပြင်တို့တွင် တိကျသော အတန်းများပါရှိသည့် အောက်ပါ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော]] (three-dimensional) ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram) ကို ပေးထားသည်ဆိုပါစို့။ :[[File:Snake lemma nature.svg|commutative diagram with exact rows|class=skin-invert-image]] အရှေ့မျက်နှာပြင်နှင့် အနောက်မျက်နှာပြင်တို့အပေါ် မြွေအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်ကို အသုံးချလိုက်သောအခါ ဖလှယ်ရပုံကြမ်းတစ်ခုဖြင့် ချိတ်ဆက်ထားသည့် ရှည်လျားတိကျသည့် ကိန်းစဉ် (long exact sequence) နှစ်ခုကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ :[[File:snake lemma nat2.svg|commutative diagram with exact rows|class=skin-invert-image]] == အဘီလီယန်မဟုတ်သော အခြေအနေရှိ အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ (Non-Abelian Setting: Category of Groups) == [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) တွင် မြွေအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (snake lemma) မှန်ကန်မှုသည် ဒွန်တွဲကာနယ် (cokernel) ၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အပေါ် မူတည်သည်။ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) <math>h \colon G \to H</math> တစ်ခုအတွက် ကတ်တဂိုရီသဘောတရားအရ ဒွန်တွဲကာနယ် (categorical cokernel) မှာ [[စားလဒ်အုပ်စု]] (quotient group) <math>H / N(\operatorname{im} h)</math> ဖြစ်ပြီး ဤတွင် <math>N(\operatorname{im} h)</math> သည် <math>H</math> အတွင်းရှိ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) <math>\operatorname{im} h</math> ၏ မူမှန်အပိတ် (normal closure) ဖြစ်သည်။ ဤကတ်တဂိုရီသဘောတရားအရ ဒွန်တွဲကာနယ်အောက်တွင် ဆက်စပ်ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (connecting homomorphism) ကို ဆက်လက်သတ်မှတ်နိုင်ပြီး [[ကိန်းစဉ်|လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်လာသော ကိန်းစဉ်]] (induced sequence) သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]]၏ [[ချိတ်တန်း ကွန်ပလက်စ်|ချိတ်တန်းကွန်ပလက်စ်]] (chain complex) တစ်ခုဖြစ်လာသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကပ်လျက်ရှိသော မည်သည့် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) နှစ်ခု၏ [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (composition) မဆို အသေးအဖွဲဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (trivial homomorphism) ဖြစ်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် တိကျသော (exact) ကိန်းစဉ်မဖြစ်ပေ။ အကယ်၍ ဒွန်တွဲကာနယ်များနေရာတွင် ထပ်တူရကိုဆက်များ (identity cosets) ကို အခြေခံအမှတ်များ (basepoints) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော [[ကိုဆက်|ဘယ်-ကိုဆက်များ]] (left cosets) ၏ [[အစု|အခြေခံအမှတ်ပါသောအစုများ]] (pointed sets) ဖြစ်ကြသည့် <math>A'/\operatorname{im} a</math>၊ <math>B'/\operatorname{im} b</math> နှင့် <math>C'/\operatorname{im} c</math> တို့ဖြင့် အစားထိုးလိုက်ပါက ဆက်စပ်ပုံဖော်မှု (connecting map) <math>d \colon \ker c \to A'/\operatorname{im} a</math> နှင့် ကိုဆက်ရပ်ဝန်းများ (coset spaces) အကြားရှိ လှုံ့ဆော်ခံပုံဖော်မှုများ (induced maps) သည် အခြေခံအမှတ်ပါသောအစုများ၏ မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ဖြစ်ကြပြီး ရရှိလာသော ကိန်းစဉ်သည် အခြေခံအမှတ်ပါသော အစုများ ကတ်တဂိုရီ (category of pointed sets) တွင် ဆက်လက်၍ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]]ဖြစ်နေမည်ဖြစ်သည်။ ဤကတ်တဂိုရီတွင် <math>(X, x_0) \xrightarrow{u} (Y, y_0) \xrightarrow{v} (Z, z_0)</math> ဟူသော ကိန်းစဉ်သည် <math>(Y, y_0)</math> ၌ တိကျသော ကိန်းစဉ်ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>u(X) = v^{-1}(\{z_0\})</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Lang |first=Serge|title=Algebra |edition=3rd revised |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=211 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=2002 |pages=157–159 |chapter=III §9 The Snake Lemma |isbn=978-0-387-95385-4 |mr=1878556 |zbl=0984.00001 |doi=10.1007/978-1-4613-0041-0}} * {{Citation |author=The Stacks Project Authors |title=The Stacks Project |date=2024 |at=Section 0517, Tag 010H |url=https://stacks.math.columbia.edu/tag/010H}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]] 0da8qhgeuetqxnft8r7tlwttmexdnuz 3 292655 1057256 2026-10-11T08:40:03Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1057256 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54593-53 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၄၀၊ ၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) fmk2kdk9ifh3x3jevvxt4ey0wt753bs 0 292656 1057258 2026-10-11T08:43:31Z Mkant00 135890 "[[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>K</math> အပေါ်အခြေခံသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) အကြားရှိ မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057258 wikitext text/x-wiki [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>K</math> အပေါ်အခြေခံသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) အကြားရှိ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]] (linear mapping) <math>f : X \to Y</math> ၏ '''ဒွန်တွဲကာနယ်''' (cokernel) ဆိုသည်မှာ <math>f</math> ၏ [[ပစ်မှတ်စု]] (codomain) ကို <math>f</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော စားလဒ်ရပ်ဝန်း (quotient space) <math>Y / \operatorname{im}(f)</math> ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲကာနယ်၏ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) ကို <math>f</math> ၏ ဒွန်တွဲအဆင့် (corank) ဟု ခေါ်သည်။ ဒွန်တွဲကာနယ်များသည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) ရှိ [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) ၏ ဒွန်တွဲ (dual) ဖြစ်ကြသည်။ အသေးစိတ်ဆိုရသော် ကာနယ်သည် [[အရင်းအမြစ်စု|အရင်းအမြစ်]] (domain) သို့ ပုံဖော်သည့် အရင်းအမြစ်၏ အရာဝတ္ထုပိုင်း (subobject) ဖြစ်ပြီး ဒွန်တွဲကာနယ်မှာမူ ပစ်မှတ် (codomain) မှ ထွက်ခွာပုံဖော်သည့် ပစ်မှတ်၏ စားလဒ်အရာဝတ္ထု (quotient object) ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 64.</ref> [[မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း]] (linear equation) <math>f(x) = y</math> အတွက် အဖြေ (solution) တည်ရှိရန် <math>y</math> အနေဖြင့် ပြည့်စုံစေရမည့် ကန့်သတ်ချက်များ (constraints) သို့မဟုတ် အတားအဆီးများ (obstructions) ကို ဒွန်တွဲကာနယ်က တိုင်းတာပေးပြီး အဖြေတစ်ခု တည်ရှိသည့်အခါ ထိုအဖြေ၏ လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာအရေအတွက် (degrees of freedom) ကိုမူ ကာနယ်က တိုင်းတာပေးသည်။ ပိုမိုယေဘုယျကျစွာဆိုရသော် သုညမော်ဖစ်ဇင်များပါရှိသော ကတ်တဂိုရီ (category with zero morphisms) တစ်ခုအတွင်းရှိ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) သို့မဟုတ် [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း|ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများ]] (Hilbert spaces) အကြားရှိ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ကန့်သတ်ချက်ရှိသော မျဉ်းဖြောင့်အော်ပရေတာ]] (bounded linear operator) ကဲ့သို့သော မော်ဖစ်ဇင် (morphism) <math>f : X \to Y</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု (object) <math>Q</math> နှင့် မော်ဖစ်ဇင် <math>q : Y \to Q</math> တို့ ပေါင်းစည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် မော်ဖစ်ဇင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) <math>q f</math> သည် ထိုကတ်တဂိုရီ၏ သုညမော်ဖစ်ဇင် (zero morphism) ဖြစ်ပြီး <math>q</math> သည် ဤဂုဏ်သတ္တိ (property) နှင့် သက်ဆိုင်သော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သည့် (universal) မော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 64.</ref> မကြာခဏ မော်ဖစ်ဇင် <math>q</math> ကို ချန်လှပ်ရေးသားလေ့ရှိပြီး အရာဝတ္ထု <math>Q</math> ကိုယ်တိုင်ကိုသာ <math>f</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups)၊ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်အခြေခံသည့် ဗက်တာရပ်ဝန်းများ သို့မဟုတ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) ကဲ့သို့သော အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ကတ်တဂိုရီများ (algebraic categories) တွင် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) <math>f : X \to Y</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်သည် ပုံမှန်စားလဒ်ပရိုဂျက်ရှင်း (canonical quotient projection) နှင့်အတူတွဲလျက်ရှိသော စားလဒ် (quotient) <math>Y / \operatorname{im}(f)</math> ပင်ဖြစ်သည်။ ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများနှင့် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော မျဉ်းဖြောင့်အော်ပရေတာများ၏ ကတ်တဂိုရီကဲ့သို့သော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] (topological) အခြေအနေများတွင်မူ ကတ်တဂိုရီသဘောတရားအရ ဒွန်တွဲကာနယ် (categorical cokernel) ကို တည်ဆောက်ရန် စားလဒ်မယူမီ ပုံရိပ်၏ စံနှုန်းအပိတ် (norm closure) ကို ဦးစွာရယူရပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် စားလဒ် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (quotient Hilbert space) <math>Y / \overline{\operatorname{im}(f)}</math> ကို ရရှိသည်။ သို့ရာတွင် ဖရက်ဒ်ဟုမ်း အော်ပရေတာများ (Fredholm operators) သီအိုရီကဲ့သို့သော အော်ပရေတာသီအိုရီ (operator theory) ၌ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ စားလဒ် (algebraic quotient) <math>Y / \operatorname{im}(f)</math> ကိုလည်း ဒွန်တွဲကာနယ်ဟုပင် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal definition) == [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် <math>\mathcal{C}</math> သည် သုညမော်ဖစ်ဇင်များပါရှိသော ကတ်တဂိုရီ (category with zero morphisms) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) <math>f : X \to Y</math> ၏ '''ဒွန်တွဲကာနယ်''' (cokernel) ကို <math>f</math> နှင့် သုညမော်ဖစ်ဇင် (zero morphism) <math>0_{XY} : X \to Y</math> တို့၏ ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်း (coequalizer) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 64.</ref><ref>Riehl (2016), p. 82.</ref> :<math>\operatorname{coker}(f) = \operatorname{coeq}(f, 0_{XY})</math> အတိအလင်းဖော်ပြရသော် <math>f : X \to Y</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်သည် အရာဝတ္ထု (object) <math>Q</math> နှင့် မော်ဖစ်ဇင် <math>q : Y \to Q</math> တို့ ပေါင်းစည်းထားခြင်းဖြစ်ပြီး အောက်ပါ ပုံကြမ်း (diagram) ကို [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutative property) ပြည့်စုံစေသည်။ <div style="text-align: center;">[[Image:Cokernel-01.svg|class=skin-invert]]</div> ဆိုလိုသည်မှာ <math>q f = 0_{XQ}</math> ဖြစ်ပြီး ပုံကြမ်းအတွင်းရှိ <math>0</math> သင်္ကေတသည် သက်ဆိုင်ရာ သုညမော်ဖစ်ဇင်များကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို့ပြင် <math>q</math> သည် ဤဂုဏ်သတ္တိ (property) နှင့် သက်ဆိုင်သော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သည့် (universal) မော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။ အသေးစိတ်ဆိုရသော် <math>q' f = 0_{XQ'}</math> ကို ပြည့်စုံစေသည့် မည်သည့်အရာဝတ္ထု <math>Q'</math> နှင့် မော်ဖစ်ဇင် <math>q' : Y \to Q'</math> အတွက်မဆို <math>q' = u q</math> ဖြစ်စေပြီး အောက်ပါပုံကြမ်းကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) <math>u : Q \to Q'</math> တည်ရှိသည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 64.</ref> <div style="text-align: center;">[[Image:Cokernel-02.png|class=skin-invert]]</div> စံသတ်မှတ်ချက် (standard convention) အရ ဒွန်တွဲကာနယ် ဟူသော အသုံးအနှုန်း (term) သည် အတွဲ (pair) <math>(Q, q)</math> ကိုဖြစ်စေ၊ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင် (universal morphism) <math>q : Y \to Q</math> ကိုဖြစ်စေ၊ အရာဝတ္ထု <math>Q</math> သက်သက်ကိုဖြစ်စေ ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံများ (universal constructions) အားလုံးကဲ့သို့ပင် ဒွန်တွဲကာနယ်သည် တည်ရှိပါက တစ်ခုတည်းသော [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]အထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့် (unique up to a unique isomorphism) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အကယ်၍ <math>q : Y \to Q</math> နှင့် <math>q' : Y \to Q'</math> တို့သည် <math>f : X \to Y</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်နှစ်ခု ဖြစ်ကြပါက <math>q' = u q</math> ဖြစ်စေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (unique isomorphism) <math>u : Q \to Q'</math> တည်ရှိသည်။<ref>Riehl (2016), p. 82.</ref> ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်းများအားလုံးကဲ့သို့ပင် မည်သည့်ဒွန်တွဲကာနယ် <math>q : Y \to Q</math> မဆို မလွဲမသွေ [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 64.</ref> ပြောင်းပြန်အားဖြင့် (conversely) အပီမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုခု၏ ဒွန်တွဲကာနယ်ဖြစ်ပါက ယင်းကို ''မူမှန်'' (normal) သို့မဟုတ် ဒွန်တွဲမူမှန် (conormal) ဟု ခေါ်သည်။ ထို့အတူ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် မူမှန်ဖြစ်ပါက ထိုကတ်တဂိုရီကို ဒွန်တွဲမူမှန် ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) သည် ဒွန်တွဲမူမှန်ဖြစ်သည်။<ref>Riehl (2016), p. 139, footnote 8.</ref> ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) တစ်ခုသည် မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုခု၏ [[ကာနယ်]] (kernel) ဖြစ်ပါက ယင်းကို မူမှန် ဟု ခေါ်ပြီး ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် မူမှန်ဖြစ်ပါက ထိုကတ်တဂိုရီကို ''မူမှန်'' ဟု ခေါ်သည်။ အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီတွင် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) <math>f : G \to H</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်သည် ပုံမှန်စားလဒ်ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (canonical quotient homomorphism) <math>H \to H / N</math> နှင့်အတူတွဲလျက်ရှိသော [[စားလဒ်အုပ်စု]] (quotient group) <math>H / N</math> ဖြစ်ပြီး ယင်း၌ <math>N</math> သည် <math>H</math> အတွင်းရှိ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) <math>\operatorname{im}(f)</math> ၏ မူမှန်အပိတ် (normal closure) ဖြစ်သည်။<ref>Riehl (2016), p. 82.</ref> [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) တွင်မူ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) တိုင်းသည် [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (normal subgroup) ဖြစ်သောကြောင့် ဒွန်တွဲကာနယ်သည် <math>f</math> ၏ ပုံရိပ်အပေါ် မော်ဂျူလို (modulo) ယူထားသော <math>H</math> ၏ စားလဒ်အုပ်စုပင် ဖြစ်သည်။ :<math>\operatorname{coker}(f) = H / \operatorname{im}(f)</math> == ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် တိကျသော ကိန်းစဉ်များ (Properties and exact sequences) == အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (preadditive category) တစ်ခုတွင် ဟွမ်းအစု (hom-set) <math>\operatorname{Hom}(X, Y)</math> အသီးသီးသည် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) အောက်၌ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ထပ်တူရအစုဝင်|အပေါင်းဆိုင်ရာထပ်တူရ]] (additive identity) <math>0_{XY}</math> သည် သုညမော်ဖစ်ဇင် (zero morphism) အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထိုသို့သော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) မျိုးတွင် မော်ဖစ်ဇင် (morphism) <math>q : Y \to Q</math> သည် မျဉ်းပြိုင်မော်ဖစ်ဇင်များ (parallel morphisms) ဖြစ်ကြသည့် <math>f, g : X \to Y</math> နှစ်ခုကို ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်းပြုခြင်း (coequalizes) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>q(g - f) = 0_{XQ}</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့၏ ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်း (coequalizer) သည် တည်ရှိပါက ယင်းတို့၏ ခြားနားခြင်းရလဒ် (difference) ၏ ဒွန်တွဲကာနယ် (cokernel) နှင့် တစ်ထပ်တည်းကျသည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 195.</ref> :<math>\operatorname{coeq}(f, g) = \operatorname{coker}(g - f)</math> အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ၏ အထူးအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) တစ်ခုတွင် မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) ကို [[ပစ်မှတ်စု|ပစ်မှတ်]] (codomain) ၏ အရာဝတ္ထုပိုင်း (subobject) တစ်ခုအနေဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒွန်တွဲပုံရိပ် (coimage) ကို [[အရင်းအမြစ်စု|အရင်းအမြစ်]] (domain) ၏ စားလဒ်အရာဝတ္ထု (quotient object) တစ်ခုအနေဖြင့်လည်းကောင်း [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|ပုံမှန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (canonical isomorphism) အထိ အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။ :<math>\begin{align} \operatorname{im}(f) &= \ker(\operatorname{coker}(f)), \\ \operatorname{coim}(f) &= \operatorname{coker}(\ker(f)). \end{align}</math> အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတိုင်းသည် မူမှန် (normal) ရော ဒွန်တွဲမူမှန် (conormal) ပါ ဖြစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) <math>m</math> တိုင်းသည် အရာဝတ္ထုပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ၎င်းကိုယ်ပိုင် ဒွန်တွဲကာနယ်၏ [[ကာနယ်]] (kernel) ဖြစ်သည်။ :<math>m = \ker(\operatorname{coker}(m))</math> [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>K</math> အပေါ်အခြေခံသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) ၏ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]] (linear map) သို့မဟုတ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) <math>R</math> အပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) ၏ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) <math>T : V \to W</math> အတွက် ကာနယ်နှင့် ဒွန်တွဲကာနယ်တို့သည် အောက်ပါ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|ကိန်းပိုင်းလေးခုပါ တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (four-term exact sequence) အတွင်း အံဝင်ခွင်ကျ ပါဝင်ကြသည်။ :<math>0 \to \ker(T) \overset{\iota}{\longrightarrow} V \overset{T}{\longrightarrow} W \overset{\pi}{\longrightarrow} \operatorname{coker}(T) \to 0,</math> ယင်းတွင် <math>\iota</math> သည် ပုံမှန်ပါဝင်မှုပုံဖော်ခြင်း (canonical inclusion) ဖြစ်ပြီး <math>\pi</math> သည် <math>\operatorname{coker}(T) = W / \operatorname{im}(T)</math> ပေါ်သို့ ပုံဖော်သည့် ပုံမှန်စားလဒ်ပရိုဂျက်ရှင်း (canonical quotient projection) ဖြစ်သည်။ <math>T : V \to W</math> ပါဝင်သော [[မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း]] (linear equation) <math>T(v) = w</math> အတွက် အောက်ပါဂုဏ်သတ္တိများ (properties) ရရှိသည်။ * <math>\ker(T)</math> သည် တစ်ပြေးညီညီမျှခြင်း (homogeneous equation) <math>T(v) = 0</math> ၏ အဖြေများ (solutions) ပါဝင်သော ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) ဖြစ်သည်။ <math>T(v) = w</math> အတွက် အဖြေ <math>v_0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည့်အခါ အဖြေအစု (solution set) အပြည့်အစုံမှာ အဖိုင်းရပ်ဝန်းပိုင်း (affine subspace) <math>v_0 + \ker(T)</math> ဖြစ်ပြီး အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (finite-dimensional vector spaces) အတွက် <math>\dim(\ker(T))</math> သည် အဖြေ၏ လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာအရေအတွက် (degrees of freedom) ဖြစ်သည်။ * <math>T(v) = w</math> ၌ အဖြေတစ်ခု ရှိနေခြင်း ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ [[ကိုဆက်]] (coset) <math>[w] = w + \operatorname{im}(T)</math> သည် <math>\operatorname{coker}(T)</math> အတွင်းရှိ သုညအစုဝင် (zero element) ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\operatorname{coker}(T) = W / \operatorname{im}(T)</math> သည် ဖြေရှင်း၍ရနိုင်စွမ်း (solvability) အပေါ် အတားအဆီးများ (obstructions) ကို တိုင်းတာပေးသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>w</math> အပေါ် သက်ရောက်သည့် တစ်ပြေးညီ မျဉ်းဖြောင့်ကန့်သတ်ချက်များ (homogeneous linear constraints) သည် ချေဖျက်ကိန်း (annihilator) <math>(\operatorname{im}(T))^0 \cong (\operatorname{coker}(T))^*</math> အတွင်းရှိ [[မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်|မျဉ်းဖြောင့်ဖန်ရှင်နယ်များ]] (linear functionals) နှင့် အလိုက်သင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများအတွက် <math>\dim(\operatorname{coker}(T))</math> သည် <math>T(v) = w</math> ၌ အဖြေတစ်ခု ရှိစေရန် <math>w</math> အနေဖြင့် ပြည့်စုံစေရမည့် [[မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း|အမှီအခိုကင်းသော]] မျဉ်းဖြောင့်ကန့်သတ်ချက်များ (independent linear constraints) ၏ အရေအတွက် ဖြစ်သည်။ <math>W</math> သည် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်သည့်အခါ <math>\dim(W / \operatorname{im}(T)) = \dim(W) - \dim(\operatorname{im}(T))</math> ဖြစ်သဖြင့် ဒွန်တွဲအဆင့် (corank) ဖြစ်သော ဒွန်တွဲကာနယ်၏ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) နှင့် အဆင့် (rank) ဖြစ်သော ပုံရိပ်၏ အတိုင်းအတာတို့သည် အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]] (equation) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ :<math>\dim(\operatorname{coker}(T)) + \dim(\operatorname{im}(T)) = \dim(W)</math> ဥပမာအားဖြင့် <math>T(x, y) = (0, y)</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု <math>T : \mathbf{R}^2 \to \mathbf{R}^2</math> ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ညီမျှခြင်း <math>T(x, y) = (a, b)</math> ၌ အဖြေတစ်ခု ရှိနေခြင်း ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ မျဉ်းဖြောင့်ကန့်သတ်ချက် တစ်ခုတည်းဖြစ်သည့် <math>a = 0</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် အဖြေအစုမှာ လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ တစ်ခုတည်းရှိသည့် အဖိုင်းရပ်ဝန်းပိုင်း <math>\{(x, b) : x \in \mathbf{R}\} = (0, b) + \{(x, 0) : x \in \mathbf{R}\}</math> ဖြစ်သည်။ ဤဥပမာတွင် ကာနယ်သည် ရပ်ဝန်းပိုင်း <math>\ker(T) = \{(x, 0) : x \in \mathbf{R}\} \subseteq \mathbf{R}^2</math> ဖြစ်ပြီး ဒွန်တွဲကာနယ် <math>\operatorname{coker}(T) = \mathbf{R}^2 / \operatorname{im}(T)</math> သည် <math>(a, b) + \operatorname{im}(T) \mapsto a</math> ပုံဖော်မှု (map) အရ <math>\mathbf{R}</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် (isomorphic) ဖြစ်သည်။ ယင်း၌ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]] (coordinate) <math>a</math> သည် အဖြေတည်ရှိမှု (existence of a solution) အပေါ် အတားအဆီးကို ကိုယ်စားပြုသည်။ မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု သို့မဟုတ် မော်ဂျူးဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (module homomorphism) <math>T : V \to W</math> အတွက် ကာနယ်က [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်မှု]] (injectivity) ကို စစ်ဆေးပေးသည့်နည်းတူ ဒွန်တွဲကာနယ်က [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်မှု]] (surjectivity) ကို စစ်ဆေးပေးသည်။ အသေးစိတ်ဆိုရသော် <math>T</math> သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော (injective) ပုံဖော်မှု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\ker(T) = \{0\}</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး <math>T</math> သည် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော (surjective) ပုံဖော်မှု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\operatorname{coker}(T) = \{0\}</math> သို့မဟုတ် တစ်နည်းအားဖြင့် <math>\operatorname{im}(T) = W</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ပိုမိုယေဘုယျကျစွာဆိုရသော် မည်သည့်အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတွင်မဆို မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\ker(f) = 0</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\operatorname{coker}(f) = 0</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) ၌ <math>\operatorname{coker}(f)</math> သည် အသေးအဖွဲ (trivial) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\operatorname{im}(f)</math> ၏ မူမှန်အပိတ် (normal closure) သည် ပစ်မှတ်နှင့် တူညီခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း|ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများ]] ကတ်တဂိုရီ (category of Hilbert spaces) ၌မူ စားလဒ် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (quotient Hilbert space) <math>Y / \overline{\operatorname{im}(f)} = \{0\}</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>f</math> တွင် သိပ်သည်းသော ပုံရိပ် (dense image) ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1998 |isbn=978-0-387-98403-2}} * {{Citation |last=Riehl |first=Emily |title=Category Theory in Context |series=Aurora: Modern Math Originals |publication-place=Mineola, NY |publisher=Dover Publications |date=2016 |isbn=978-0-486-80903-8}} [[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] i179gtwum3gwu3g83ofn02dl04kmjsp 1057259 1057258 2026-10-11T08:44:55Z Mkant00 135890 1057259 wikitext text/x-wiki [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>K</math> အပေါ်အခြေခံသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) အကြားရှိ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]] (linear mapping) <math>f : X \to Y</math> ၏ '''ဒွန်တွဲကာနယ်''' (cokernel) ဆိုသည်မှာ <math>f</math> ၏ [[ပစ်မှတ်စု]] (codomain) ကို <math>f</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော စားလဒ်ရပ်ဝန်း (quotient space) <math>Y / \operatorname{im}(f)</math> ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲကာနယ်၏ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) ကို <math>f</math> ၏ ဒွန်တွဲအဆင့် (corank) ဟု ခေါ်သည်။ ဒွန်တွဲကာနယ်များသည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) ရှိ [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) ၏ ဒွန်တွဲ (dual) ဖြစ်ကြသည်။ အသေးစိတ်ဆိုရသော် ကာနယ်သည် [[အရင်းအမြစ်စု|အရင်းအမြစ်]] (domain) သို့ ပုံဖော်သည့် အရင်းအမြစ်၏ အရာဝတ္ထုပိုင်း (subobject) ဖြစ်ပြီး ဒွန်တွဲကာနယ်မှာမူ ပစ်မှတ် (codomain) မှ ထွက်ခွာပုံဖော်သည့် ပစ်မှတ်၏ စားလဒ်အရာဝတ္ထု (quotient object) ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 64.</ref> [[မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း]] (linear equation) <math>f(x) = y</math> အတွက် အဖြေ (solution) တည်ရှိရန် <math>y</math> အနေဖြင့် ပြည့်စုံစေရမည့် ကန့်သတ်ချက်များ (constraints) သို့မဟုတ် အတားအဆီးများ (obstructions) ကို ဒွန်တွဲကာနယ်က တိုင်းတာပေးပြီး အဖြေတစ်ခု တည်ရှိသည့်အခါ ထိုအဖြေ၏ လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာအရေအတွက် (degrees of freedom) ကိုမူ ကာနယ်က တိုင်းတာပေးသည်။ ပိုမိုယေဘုယျကျစွာဆိုရသော် သုညမော်ဖစ်ဇင်များပါရှိသော ကတ်တဂိုရီ (category with zero morphisms) တစ်ခုအတွင်းရှိ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) သို့မဟုတ် [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း|ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများ]] (Hilbert spaces) အကြားရှိ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ကန့်သတ်ချက်ရှိသော မျဉ်းဖြောင့်အော်ပရေတာ]] (bounded linear operator) ကဲ့သို့သော မော်ဖစ်ဇင် (morphism) <math>f : X \to Y</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်ဆိုသည်မှာ အရာဝတ္ထု (object) <math>Q</math> နှင့် မော်ဖစ်ဇင် <math>q : Y \to Q</math> တို့ ပေါင်းစည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် မော်ဖစ်ဇင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) <math>q f</math> သည် ထိုကတ်တဂိုရီ၏ သုညမော်ဖစ်ဇင် (zero morphism) ဖြစ်ပြီး <math>q</math> သည် ဤဂုဏ်သတ္တိ (property) နှင့် သက်ဆိုင်သော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သည့် (universal) မော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 64.</ref> မကြာခဏ မော်ဖစ်ဇင် <math>q</math> ကို ချန်လှပ်ရေးသားလေ့ရှိပြီး အရာဝတ္ထု <math>Q</math> ကိုယ်တိုင်ကိုသာ <math>f</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups)၊ ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်အခြေခံသည့် ဗက်တာရပ်ဝန်းများ သို့မဟုတ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) ကဲ့သို့သော အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ကတ်တဂိုရီများ (algebraic categories) တွင် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) <math>f : X \to Y</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်သည် ပုံမှန်စားလဒ်ပရိုဂျက်ရှင်း (canonical quotient projection) နှင့်အတူတွဲလျက်ရှိသော စားလဒ် (quotient) <math>Y / \operatorname{im}(f)</math> ပင်ဖြစ်သည်။ ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများနှင့် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော မျဉ်းဖြောင့်အော်ပရေတာများ၏ ကတ်တဂိုရီကဲ့သို့သော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] (topological) အခြေအနေများတွင်မူ ကတ်တဂိုရီသဘောတရားအရ ဒွန်တွဲကာနယ် (categorical cokernel) ကို တည်ဆောက်ရန် စားလဒ်မယူမီ ပုံရိပ်၏ စံနှုန်းအပိတ် (norm closure) ကို ဦးစွာရယူရပြီး ထိုမှတစ်ဆင့် စားလဒ် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (quotient Hilbert space) <math>Y / \overline{\operatorname{im}(f)}</math> ကို ရရှိသည်။ သို့ရာတွင် ဖရက်ဒ်ဟုမ်း အော်ပရေတာများ (Fredholm operators) သီအိုရီကဲ့သို့သော အော်ပရေတာသီအိုရီ (operator theory) ၌ အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ စားလဒ် (algebraic quotient) <math>Y / \operatorname{im}(f)</math> ကိုလည်း ဒွန်တွဲကာနယ်ဟုပင် ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal definition) == [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် <math>\mathcal{C}</math> သည် သုညမော်ဖစ်ဇင်များပါရှိသော ကတ်တဂိုရီ (category with zero morphisms) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) <math>f : X \to Y</math> ၏ '''ဒွန်တွဲကာနယ်''' (cokernel) ကို <math>f</math> နှင့် သုညမော်ဖစ်ဇင် (zero morphism) <math>0_{XY} : X \to Y</math> တို့၏ ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်း (coequalizer) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 64.</ref><ref>Riehl (2016), p. 82.</ref> :<math>\operatorname{coker}(f) = \operatorname{coeq}(f, 0_{XY})</math> အတိအလင်းဖော်ပြရသော် <math>f : X \to Y</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်သည် အရာဝတ္ထု (object) <math>Q</math> နှင့် မော်ဖစ်ဇင် <math>q : Y \to Q</math> တို့ ပေါင်းစည်းထားခြင်းဖြစ်ပြီး အောက်ပါ ပုံကြမ်း (diagram) ကို [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutative property) ပြည့်စုံစေသည်။ <div style="text-align: center;">[[Image:Cokernel-01.svg|class=skin-invert]]</div> ဆိုလိုသည်မှာ <math>q f = 0_{XQ}</math> ဖြစ်ပြီး ပုံကြမ်းအတွင်းရှိ <math>0</math> သင်္ကေတသည် သက်ဆိုင်ရာ သုညမော်ဖစ်ဇင်များကို ကိုယ်စားပြုသည်။ ထို့ပြင် <math>q</math> သည် ဤဂုဏ်သတ္တိ (property) နှင့် သက်ဆိုင်သော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သည့် (universal) မော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သည်။ အသေးစိတ်ဆိုရသော် <math>q' f = 0_{XQ'}</math> ကို ပြည့်စုံစေသည့် မည်သည့်အရာဝတ္ထု <math>Q'</math> နှင့် မော်ဖစ်ဇင် <math>q' : Y \to Q'</math> အတွက်မဆို <math>q' = u q</math> ဖြစ်စေပြီး အောက်ပါပုံကြမ်းကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) <math>u : Q \to Q'</math> တည်ရှိသည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 64.</ref> <div style="text-align: center;">[[Image:Cokernel-02.png|class=skin-invert]]</div> စံသတ်မှတ်ချက် (standard convention) အရ ဒွန်တွဲကာနယ် ဟူသော အသုံးအနှုန်း (term) သည် အတွဲ (pair) <math>(Q, q)</math> ကိုဖြစ်စေ၊ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင် (universal morphism) <math>q : Y \to Q</math> ကိုဖြစ်စေ၊ အရာဝတ္ထု <math>Q</math> သက်သက်ကိုဖြစ်စေ ရည်ညွှန်းနိုင်သည်။ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံများ (universal constructions) အားလုံးကဲ့သို့ပင် ဒွန်တွဲကာနယ်သည် တည်ရှိပါက တစ်ခုတည်းသော [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]အထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့် (unique up to a unique isomorphism) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အကယ်၍ <math>q : Y \to Q</math> နှင့် <math>q' : Y \to Q'</math> တို့သည် <math>f : X \to Y</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်နှစ်ခု ဖြစ်ကြပါက <math>q' = u q</math> ဖြစ်စေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (unique isomorphism) <math>u : Q \to Q'</math> တည်ရှိသည်။<ref>Riehl (2016), p. 82.</ref> ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်းများအားလုံးကဲ့သို့ပင် မည်သည့်ဒွန်တွဲကာနယ် <math>q : Y \to Q</math> မဆို မလွဲမသွေ [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 64.</ref> ပြောင်းပြန်အားဖြင့် (conversely) အပီမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုခု၏ ဒွန်တွဲကာနယ်ဖြစ်ပါက ယင်းကို ''မူမှန်'' (normal) သို့မဟုတ် ဒွန်တွဲမူမှန် (conormal) ဟု ခေါ်သည်။ ထို့အတူ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) တစ်ခုအတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် မူမှန်ဖြစ်ပါက ထိုကတ်တဂိုရီကို ဒွန်တွဲမူမှန် ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဥပမာအားဖြင့် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) သည် ဒွန်တွဲမူမှန်ဖြစ်သည်။<ref>Riehl (2016), p. 139, footnote 8.</ref> ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) တစ်ခုသည် မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုခု၏ [[ကာနယ်]] (kernel) ဖြစ်ပါက ယင်းကို မူမှန် ဟု ခေါ်ပြီး ကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် မူမှန်ဖြစ်ပါက ထိုကတ်တဂိုရီကို ''မူမှန်'' ဟု ခေါ်သည်။ အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီတွင် [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) <math>f : G \to H</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်သည် ပုံမှန်စားလဒ်ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (canonical quotient homomorphism) <math>H \to H / N</math> နှင့်အတူတွဲလျက်ရှိသော [[စားလဒ်အုပ်စု]] (quotient group) <math>H / N</math> ဖြစ်ပြီး ယင်း၌ <math>N</math> သည် <math>H</math> အတွင်းရှိ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) <math>\operatorname{im}(f)</math> ၏ မူမှန်အပိတ် (normal closure) ဖြစ်သည်။<ref>Riehl (2016), p. 82.</ref> [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) တွင်မူ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) တိုင်းသည် [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (normal subgroup) ဖြစ်သောကြောင့် ဒွန်တွဲကာနယ်သည် <math>f</math> ၏ ပုံရိပ်အပေါ် မော်ဂျူလို (modulo) ယူထားသော <math>H</math> ၏ စားလဒ်အုပ်စုပင် ဖြစ်သည်။ :<math>\operatorname{coker}(f) = H / \operatorname{im}(f)</math> == ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် တိကျသော ကိန်းစဉ်များ (Properties and exact sequences) == အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (preadditive category) တစ်ခုတွင် ဟွမ်းအစု (hom-set) <math>\operatorname{Hom}(X, Y)</math> အသီးသီးသည် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) အောက်၌ [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[ထပ်တူရအစုဝင်|အပေါင်းဆိုင်ရာထပ်တူရ]] (additive identity) <math>0_{XY}</math> သည် သုညမော်ဖစ်ဇင် (zero morphism) အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထိုသို့သော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) မျိုးတွင် မော်ဖစ်ဇင် (morphism) <math>q : Y \to Q</math> သည် မျဉ်းပြိုင်မော်ဖစ်ဇင်များ (parallel morphisms) ဖြစ်ကြသည့် <math>f, g : X \to Y</math> နှစ်ခုကို ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်းပြုခြင်း (coequalizes) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>q(g - f) = 0_{XQ}</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့၏ ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်း (coequalizer) သည် တည်ရှိပါက ယင်းတို့၏ ခြားနားခြင်းရလဒ် (difference) ၏ ဒွန်တွဲကာနယ် (cokernel) နှင့် တစ်ထပ်တည်းကျသည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 195.</ref> :<math>\operatorname{coeq}(f, g) = \operatorname{coker}(g - f)</math> အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ၏ အထူးအမျိုးအစားတစ်ခုဖြစ်သော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) တစ်ခုတွင် မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> ၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်]] (image) ကို [[ပစ်မှတ်စု|ပစ်မှတ်]] (codomain) ၏ အရာဝတ္ထုပိုင်း (subobject) တစ်ခုအနေဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒွန်တွဲပုံရိပ် (coimage) ကို [[အရင်းအမြစ်စု|အရင်းအမြစ်]] (domain) ၏ စားလဒ်အရာဝတ္ထု (quotient object) တစ်ခုအနေဖြင့်လည်းကောင်း [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|ပုံမှန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (canonical isomorphism) အထိ အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပေးနိုင်သည်။ :<math>\begin{align} \operatorname{im}(f) &= \ker(\operatorname{coker}(f)), \\ \operatorname{coim}(f) &= \operatorname{coker}(\ker(f)). \end{align}</math> အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတိုင်းသည် မူမှန် (normal) ရော ဒွန်တွဲမူမှန် (conormal) ပါ ဖြစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) <math>m</math> တိုင်းသည် အရာဝတ္ထုပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ၎င်းကိုယ်ပိုင် ဒွန်တွဲကာနယ်၏ [[ကာနယ်]] (kernel) ဖြစ်သည်။ :<math>m = \ker(\operatorname{coker}(m))</math> [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>K</math> အပေါ်အခြေခံသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) ၏ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]] (linear map) သို့မဟုတ် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) <math>R</math> အပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (modules) ၏ [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) <math>T : V \to W</math> အတွက် ကာနယ်နှင့် ဒွန်တွဲကာနယ်တို့သည် အောက်ပါ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|ကိန်းပိုင်းလေးခုပါ တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (four-term exact sequence) အတွင်း အံဝင်ခွင်ကျ ပါဝင်ကြသည်။ :<math>0 \to \ker(T) \overset{\iota}{\longrightarrow} V \overset{T}{\longrightarrow} W \overset{\pi}{\longrightarrow} \operatorname{coker}(T) \to 0,</math> ယင်းတွင် <math>\iota</math> သည် ပုံမှန်ပါဝင်မှုပုံဖော်ခြင်း (canonical inclusion) ဖြစ်ပြီး <math>\pi</math> သည် <math>\operatorname{coker}(T) = W / \operatorname{im}(T)</math> ပေါ်သို့ ပုံဖော်သည့် ပုံမှန်စားလဒ်ပရိုဂျက်ရှင်း (canonical quotient projection) ဖြစ်သည်။ <math>T : V \to W</math> ပါဝင်သော [[မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း]] (linear equation) <math>T(v) = w</math> အတွက် အောက်ပါဂုဏ်သတ္တိများ (properties) ရရှိသည်။ * <math>\ker(T)</math> သည် တစ်ပြေးညီညီမျှခြင်း (homogeneous equation) <math>T(v) = 0</math> ၏ အဖြေများ (solutions) ပါဝင်သော ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) ဖြစ်သည်။ <math>T(v) = w</math> အတွက် အဖြေ <math>v_0</math> တစ်ခု တည်ရှိသည့်အခါ အဖြေအစု (solution set) အပြည့်အစုံမှာ အဖိုင်းရပ်ဝန်းပိုင်း (affine subspace) <math>v_0 + \ker(T)</math> ဖြစ်ပြီး အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (finite-dimensional vector spaces) အတွက် <math>\dim(\ker(T))</math> သည် အဖြေ၏ လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာအရေအတွက် (degrees of freedom) ဖြစ်သည်။ * <math>T(v) = w</math> ၌ အဖြေတစ်ခု ရှိနေခြင်း ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ [[ကိုဆက်]] (coset) <math>[w] = w + \operatorname{im}(T)</math> သည် <math>\operatorname{coker}(T)</math> အတွင်းရှိ သုညအစုဝင် (zero element) ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>\operatorname{coker}(T) = W / \operatorname{im}(T)</math> သည် ဖြေရှင်း၍ရနိုင်စွမ်း (solvability) အပေါ် အတားအဆီးများ (obstructions) ကို တိုင်းတာပေးသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>w</math> အပေါ် သက်ရောက်သည့် တစ်ပြေးညီ မျဉ်းဖြောင့်ကန့်သတ်ချက်များ (homogeneous linear constraints) သည် ချေဖျက်ကိန်း (annihilator) <math>(\operatorname{im}(T))^0 \cong (\operatorname{coker}(T))^*</math> အတွင်းရှိ [[မျဉ်းဖြောင့် ဖန်ရှင်နယ်|မျဉ်းဖြောင့်ဖန်ရှင်နယ်များ]] (linear functionals) နှင့် အလိုက်သင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းများအတွက် <math>\dim(\operatorname{coker}(T))</math> သည် <math>T(v) = w</math> ၌ အဖြေတစ်ခု ရှိစေရန် <math>w</math> အနေဖြင့် ပြည့်စုံစေရမည့် [[မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း|အမှီအခိုကင်းသော]] မျဉ်းဖြောင့်ကန့်သတ်ချက်များ (independent linear constraints) ၏ အရေအတွက် ဖြစ်သည်။ <math>W</math> သည် အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခု ဖြစ်သည့်အခါ <math>\dim(W / \operatorname{im}(T)) = \dim(W) - \dim(\operatorname{im}(T))</math> ဖြစ်သဖြင့် ဒွန်တွဲအဆင့် (corank) ဖြစ်သော ဒွန်တွဲကာနယ်၏ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] (dimension) နှင့် အဆင့် (rank) ဖြစ်သော ပုံရိပ်၏ အတိုင်းအတာတို့သည် အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]] (equation) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ :<math>\dim(\operatorname{coker}(T)) + \dim(\operatorname{im}(T)) = \dim(W)</math> ဥပမာအားဖြင့် <math>T(x, y) = (0, y)</math> ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု <math>T : \mathbb{R}^2 \to \mathbb{R}^2</math> ကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ညီမျှခြင်း <math>T(x, y) = (a, b)</math> ၌ အဖြေတစ်ခု ရှိနေခြင်း ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ မျဉ်းဖြောင့်ကန့်သတ်ချက် တစ်ခုတည်းဖြစ်သည့် <math>a = 0</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေတွင် အဖြေအစုမှာ လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော အတိုင်းအတာ တစ်ခုတည်းရှိသည့် အဖိုင်းရပ်ဝန်းပိုင်း <math>\{(x, b) : x \in \mathbb{R}\} = (0, b) + \{(x, 0) : x \in \mathbb{R}\}</math> ဖြစ်သည်။ ဤဥပမာတွင် ကာနယ်သည် ရပ်ဝန်းပိုင်း <math>\ker(T) = \{(x, 0) : x \in \mathbb{R}\} \subseteq \mathbb{R}^2</math> ဖြစ်ပြီး ဒွန်တွဲကာနယ် <math>\operatorname{coker}(T) = \mathbb{R}^2 / \operatorname{im}(T)</math> သည် <math>(a, b) + \operatorname{im}(T) \mapsto a</math> ပုံဖော်မှု (map) အရ <math>\mathbb{R}</math> နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ် (isomorphic) ဖြစ်သည်။ ယင်း၌ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကိုဩဒိနိတ်]] (coordinate) <math>a</math> သည် အဖြေတည်ရှိမှု (existence of a solution) အပေါ် အတားအဆီးကို ကိုယ်စားပြုသည်။ မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု သို့မဟုတ် မော်ဂျူးဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (module homomorphism) <math>T : V \to W</math> အတွက် ကာနယ်က [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်မှု]] (injectivity) ကို စစ်ဆေးပေးသည့်နည်းတူ ဒွန်တွဲကာနယ်က [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်မှု]] (surjectivity) ကို စစ်ဆေးပေးသည်။ အသေးစိတ်ဆိုရသော် <math>T</math> သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော (injective) ပုံဖော်မှု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\ker(T) = \{0\}</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး <math>T</math> သည် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော (surjective) ပုံဖော်မှု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\operatorname{coker}(T) = \{0\}</math> သို့မဟုတ် တစ်နည်းအားဖြင့် <math>\operatorname{im}(T) = W</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ပိုမိုယေဘုယျကျစွာဆိုရသော် မည်သည့်အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတွင်မဆို မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\ker(f) = 0</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\operatorname{coker}(f) = 0</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) ၌ <math>\operatorname{coker}(f)</math> သည် အသေးအဖွဲ (trivial) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>\operatorname{im}(f)</math> ၏ မူမှန်အပိတ် (normal closure) သည် ပစ်မှတ်နှင့် တူညီခြင်းပင်ဖြစ်ပြီး [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း|ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများ]] ကတ်တဂိုရီ (category of Hilbert spaces) ၌မူ စားလဒ် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (quotient Hilbert space) <math>Y / \overline{\operatorname{im}(f)} = \{0\}</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>f</math> တွင် သိပ်သည်းသော ပုံရိပ် (dense image) ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1998 |isbn=978-0-387-98403-2}} * {{Citation |last=Riehl |first=Emily |title=Category Theory in Context |series=Aurora: Modern Math Originals |publication-place=Mineola, NY |publisher=Dover Publications |date=2016 |isbn=978-0-486-80903-8}} [[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]] g00r6upbvzzrp8b7xw75l9vgrs8r8d2 0 292657 1057264 2026-10-11T09:24:24Z Mkant00 135890 "File:Anas platyrhynchos with ducklings reflecting water.jpg|thumb|right|အဝေးရှိ အရင်းအမြစ် (source) တစ်ခုမှ လာသော ပြင်ညီလှိုင်း (plane wave) နီးပါးဖြစ်သည့် ရေလှိုင်းများနှင့် ရေကြေ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057264 wikitext text/x-wiki [[File:Anas platyrhynchos with ducklings reflecting water.jpg|thumb|right|အဝေးရှိ အရင်းအမြစ် (source) တစ်ခုမှ လာသော ပြင်ညီလှိုင်း (plane wave) နီးပါးဖြစ်သည့် ရေလှိုင်းများနှင့် ရေကြောင်းလှိုင်းများ၏ ထပ်ဆင့်ခြင်း (superposition) ဖြစ်သည်။]] [[File:Rolling animation.gif|thumb|right|ဘီးတစ်ခု၏ လိမ့်သော ရွေ့လျားမှုကို ပြိုင်တူရွှေ့ပြောင်းခြင်း (translation) မပါသော လှည့်ခြင်း (rotation) နှင့် လှည့်ခြင်းမပါသော ပြိုင်တူရွှေ့ပြောင်းခြင်းတို့၏ ထပ်ဆင့်ခြင်းအဖြစ် ခွဲခြမ်းထားပုံဖြစ်သည်။]] '''ထပ်ဆင့်ခြင်းမူဝါဒ''' ('''superposition principle''') သို့မဟုတ် '''ထပ်ဆင့်ခြင်းဂုဏ်သတ္တိ''' ('''superposition property''') သည် သုည မူလအခြေအနေများ (zero initial conditions) ဖြင့် ငြိမ်သက်နေသော မည်သည့် မျဉ်းဖြောင့်စနစ် (linear system) အတွက်မဆို လှုံ့ဆော်ချက် (stimulus) နှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပိုသော လှုံ့ဆော်ချက်များ၏ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (linear combination) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် စုစုပေါင်း တုံ့ပြန်ချက် (net response) သည် လှုံ့ဆော်ချက်တစ်ခုစီက သီးခြားစီ ဖြစ်ပေါ်စေသော တုံ့ပြန်ချက်များ၏ တူညီသည့် မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်းနှင့် ညီမျှကြောင်း ဖော်ပြသည်။<ref>Illingworth (1991).</ref> အတိအကျဆိုသော် အဝင်ကိန်း (input) <math>x_1</math> က တုံ့ပြန်ချက် <math>y_1</math> ကို ရရှိစေပြီး အဝင်ကိန်း <math>x_2</math> က တုံ့ပြန်ချက် <math>y_2</math> ကို ရရှိစေပါက မည်သည့် [[စကေလာ|စကေလာများ]] (scalars) <math>a_1, a_2</math> အတွက်မဆို ပေါင်းစပ်ထားသော အဝင်ကိန်း <math>a_1 x_1 + a_2 x_2</math> သည် တုံ့ပြန်ချက် <math>a_1 y_1 + a_2 y_2</math> ကို ရရှိစေသည်။ အထူးသဖြင့် အဝင်ကိန်း <math>x_1 + x_2</math> သည် တုံ့ပြန်ချက် <math>y_1 + y_2</math> ကို ရရှိစေသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) == သာဓကအားဖြင့် <math>K = \mathbb{R}</math> သို့မဟုတ် <math>K = \mathbb{C}</math> ကဲ့သို့သော တူညီသည့် [[စကေလာ]][[ဖီးလ်ဒ်]] (scalar field) <math>K</math> အပေါ်အခြေခံသည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) အဖြစ် <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့ကို သတ်မှတ်ပါစို့။ ပုံဖော်မှု (map) <math>F: V \to W</math> သည် ထပ်ဆင့်ခြင်းမူဝါဒ (superposition principle) ကို ပြေလည်စေရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ၎င်းသည် အောက်ပါ [[နဂိုမှန်အဆို]] (axiom) နှစ်ရပ်ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြသည့် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]] (linear map) သို့မဟုတ် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်အော်ပရေတာ]] (linear operator) ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ * '''ပေါင်းစပ်နိုင်မှု''' ('''Additivity''') အရ <math>x_1, x_2 \in V</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">F(x_1 + x_2) = F(x_1) + F(x_2)</math> * ဒီဂရီ (degree) <math>1</math> ရှိသော '''တစ်ပြေးညီဖြစ်မှု''' ('''Homogeneity''') အရ စကေလာ (scalar) <math>a \in K</math> အားလုံးနှင့် <math>x \in V</math> အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ <math display="block">F(ax) = aF(x)</math> သင်္ချာဆိုင်ရာဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) အရ ဤနဂိုမှန်အဆိုနှစ်ရပ်သည် [[ဗက်တာ|ဗက်တာများ]] (vectors) <math>x_1, \dots, x_n \in V</math> နှင့် စကေလာများ <math>c_1, \dots, c_n \in K</math> တို့၏ မည်သည့် အဆုံးရှိ စုစည်းမှု (finite collection) အတွက်မဆို အလိုရှိရာ အဆုံးရှိ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (arbitrary finite linear combinations) ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (preservation) နှင့် အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီသည် (equivalent)။ <math display="block">F\!\left(\sum_{k=1}^{n} c_k x_k\right) = \sum_{k=1}^{n} c_k F(x_k)</math> <math>V</math> နှင့် <math>W</math> တို့သည် ဘာနက် ရပ်ဝန်းများ (Banach spaces)၊ [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း|ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းများ]] (Hilbert spaces) သို့မဟုတ် ဖြန့်ဝေမှုများ၏ ရပ်ဝန်းများ (spaces of distributions) ကဲ့သို့သော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] ဗက်တာရပ်ဝန်းများ (topological vector spaces) ဖြစ်ကြပြီး <math>F: V \to W</math> သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့်အော်ပရေတာ (continuous linear operator) တစ်ခု ဖြစ်သည့်အခါ ထပ်ဆင့်ခြင်းမူဝါဒသည် [[စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်း|စုဆုံသော အနန္တကိန်းစဉ်တန်းများ]] (convergent infinite series) နှင့် အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်များ]] (continuous integrals) အထိ တိုးချဲ့အကျုံးဝင်သည်။ ထပ်ဆင့်ခြင်းမူဝါဒသည် မျဉ်းဖြောင့် [[အက္ခရာသင်္ချာ]][[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] စနစ်များ (systems of linear algebraic equations)၊ မျဉ်းဖြောင့် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်းများ]] (linear differential equations) နှင့် မျဉ်းဖြောင့် အင်တီဂရယ်ညီမျှခြင်းများ (linear integral equations) အပါအဝင် မည်သည့် မျဉ်းဖြောင့်စနစ် (linear system) တွင်မဆို အကျုံးဝင်သည်။ လှုံ့ဆော်ချက်များ (stimuli) ဖြစ်ကြသော အဝင်ကိန်းများ (inputs) နှင့် တုံ့ပြန်ချက်များ (responses) ဖြစ်ကြသော အထွက်ကိန်းများ (outputs) သည် ဗက်တာရပ်ဝန်းတစ်ခုအတွင်း၌ ပါဝင်သည့် [[ကိန်း|ကိန်းများ]] (numbers)၊ [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (functions)၊ ဗက်တာများ၊ [[ဗက်တာစက်ကွင်း|ဗက်တာစက်ကွင်းများ]] (vector fields) သို့မဟုတ် အချိန်အလိုက်ပြောင်းလဲနေသော အချက်ပြမှုများ (time-varying signals) ဖြစ်နိုင်ကြပြီး ယင်းတွင် ထပ်ဆင့်ခြင်း (superposition) သည် ဗက်တာ[[ပေါင်းခြင်း]] (vector addition) နှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီသည်။ ဖန်ရှင်များ၏ စုစည်းမှု (family of functions) တစ်ခုအတွက် ထပ်ဆင့်ခြင်းမူဝါဒ မှန်ကန်သည့်အခါ ၎င်းဖန်ရှင်ရပ်ဝန်း (function space) ပေါ်ရှိ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်း]] (differentiation)၊ [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း]] (integration) သို့မဟုတ် ဂရေးဒီးယင့် (gradient) ကဲ့သို့သော မှန်ကန်စွာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည့် (well-defined) မည်သည့် မျဉ်းဖြောင့်အော်ပရေတာနှင့်မဆို [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (composition) အောက်တွင် ယင်းမူဝါဒသည် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခြင်း ခံရသည်။ == အော်ပရေတာ ခွဲခြမ်းမှုများ နှင့် နယ်နိမိတ်တန်ဖိုး ပြဿနာများ (Operator Decompositions and Boundary-Value Problems) == === အခြေအစု၊ ဖူရီယာ နှင့် ဂရင်း၏ ဖန်ရှင် ဖြန့်ထုတ်ချက်များ (Basis, Fourier, and Green's Function Expansions) === အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့်စနစ် (continuous linear system) တစ်ခုအတွင်းရှိ အဝင် လှုံ့ဆော်ချက် (input stimulus) <math>x \in V</math> ကို [[စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်း|စုဆုံသော အနန္တကိန်းစဉ်တန်း]] (convergent infinite series) <math>x = \sum_{k=1}^{\infty} c_k \phi_k</math> အဖြစ် သို့မဟုတ် အခြေခံ လှုံ့ဆော်ချက်များ (elementary stimuli) ၏ [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] ထပ်ဆင့်ခြင်း (integral superposition) အဖြစ် ခွဲခြမ်းထားပါက စုစုပေါင်း တုံ့ပြန်ချက် (net response) သည် တစ်ခုချင်းစီသော တုံ့ပြန်ချက်များ၏ သက်ဆိုင်ရာ ထပ်ဆင့်ခြင်း <math>F(x) = \sum_{k=1}^{\infty} c_k F(\phi_k)</math> သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာ အင်တီဂရယ် (integral) ဖြစ်သည်။ * '''ဖူရီယာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း''' ('''Fourier analysis''') တွင် လှုံ့ဆော်ချက်တစ်ခုကို [[ကိန်းထွေး]] [[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်|ထပ်ကိန်းတင်ဖန်ရှင်များ]] (complex exponentials) သို့မဟုတ် ဆိုင်းပုံစံလှိုင်းများ (sinusoids) သို့မဟုတ် သတ်မှတ်ထားသော ကြိမ်နှုန်း (frequency)၊ ပိုလာရိုက်ဇေးရှင်း (polarization) နှင့် ပျံ့နှံ့ရာလားရာ (propagation direction) တို့ရှိကြသည့် ပြင်ညီလှိုင်းများ (plane waves) ၏ စုဆုံသော [[ကိန်းစဉ်တန်း]] (convergent series) သို့မဟုတ် အင်တီဂရယ်အဖြစ် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည် (represented)။ စနစ်သည် အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပြီး အချိန်အလိုက် မပြောင်းလဲသော (time-invariant) သို့မဟုတ် ပြိုင်တူရွှေ့ပြောင်းခြင်းတွင် မပြောင်းလဲသော (translation-invariant) [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်အော်ပရေတာ]] (linear operator) ဖြစ်သည့်အခါ အော်ပရေတာ၏ [[အရင်းအမြစ်စု|ဒိုမိန်း]] (domain) အတွင်း၌ ပါဝင်သော ကိန်းထွေး ထပ်ကိန်းတင်မုဒ်များ (complex exponential modes) သည် ယင်းအော်ပရေတာ၏ [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်ဖန်ရှင်များ]] (eigenfunctions) ဖြစ်ကြပြီး [[ကိန်းစစ်]] ဆိုင်းပုံစံလှိုင်းမုဒ်များ (real sinusoidal modes) သည်မူ ပြောင်းလဲသွားသော လွှဲကျယ် (amplitude) နှင့် အခြေပြထောင့် (phase) တို့ရှိသည့် တူညီသော ကြိမ်နှုန်းရှိ ဆိုင်းပုံစံလှိုင်းများသို့ ပုံဖော်ခြင်း (mapped) ခံရသည်။ ထို့ကြောင့် မုဒ်တစ်ခုစီကို သီးခြားစီ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်ပြီး စုစုပေါင်း တုံ့ပြန်ချက်သည် ယင်းတစ်ခုချင်းစီသော တုံ့ပြန်ချက်များ၏ ပေါင်းလဒ် (sum) သို့မဟုတ် အင်တီဂရယ် ဖြစ်သည်။ * '''ဂရင်း၏ ဖန်ရှင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း''' ('''Green's function analysis''') တွင် လှုံ့ဆော်ချက်တစ်ခုကို ဖြန့်ဝေမှုသဘောတရား (distributional sense) အရ ဒိုင်ရက် ဒယ်လ်တာ လျှပ်တစ်ပြက်တွန်းအားဖန်ရှင်များ (Dirac delta impulse functions) ၏ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော အင်တီဂရယ် ထပ်ဆင့်ခြင်းအဖြစ် ခွဲခြမ်းပြီး ထွက်ပေါ်လာသော စနစ်၏ တုံ့ပြန်ချက်သည် လျှပ်တစ်ပြက်တွန်းအား တုံ့ပြန်ချက်များ (impulse responses) ၏ သက်ဆိုင်ရာ အင်တီဂရယ် ထပ်ဆင့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြိုင်တူရွှေ့ပြောင်းခြင်းတွင် မပြောင်းလဲသော အခြေအနေ၌ ယင်းတုံ့ပြန်ချက်ကို ကွန်ဗော်လူးရှင်း (convolution) ဖြင့် ရရှိသည်။ === မျဉ်းဖြောင့် နယ်နိမိတ်တန်ဖိုး ပြဿနာများ (Linear Boundary-Value Problems) === တူညီသော [[ဖန်ရှင်]]ရပ်ဝန်း (function space) <math>V</math> ပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်အော်ပရေတာများ]]အဖြစ် <math>F: V \to W_1</math> နှင့် <math>G: V \to W_2</math> တို့ကို သတ်မှတ်ပါစို့။ နယ်နိမိတ်တန်ဖိုး ပြဿနာ (boundary-value problem) တွင် အောက်ပါ တစ်ပြေးညီ[[ညီမျှခြင်း]] (homogeneous equation) ကို ပြေလည်စေသည့် ဖန်ရှင် (function) <math>u \in V</math> ကို ရှာဖွေရသည်။ <math display="block">F(u) = 0</math> ထိုဖန်ရှင်သည် အောက်ပါ နယ်နိမိတ်အခြေအနေ (boundary condition) ကိုလည်း ပြေလည်စေရမည်ဖြစ်သည်။ <math display="block">G(u) = z</math> သာဓကအားဖြင့် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော အဖွင့်နယ်ပယ် (bounded open region) <math>R \subset \mathbb{R}^n</math> ပေါ်ရှိ လာပလေ့စ်၏ ညီမျှခြင်း (Laplace's equation) အတွက် ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး ပြဿနာ (Dirichlet problem) တွင် <math>F = \Delta</math> သည် <math>R</math> ပေါ်ရှိ [[လာပလေ့စ် အော်ပရေတာ|လာပလေ့ဆီယန် အော်ပရေတာ]] (Laplacian operator) ဖြစ်ပြီး <math>G</math> သည် <math>u \in C^2(R) \cap C^0(\overline{R})</math> ကို နယ်နိမိတ် (boundary) <math>\partial R</math> ပေါ်ရှိ ၎င်း၏ ကန့်သတ်ချက် (restriction) သို့ ပုံဖော်ပေးသော နယ်နိမိတ်ထရေ့စ် အော်ပရေတာ (boundary trace operator) ဖြစ်ကာ <math>z \in C^0(\partial R)</math> သည် သတ်မှတ်ပေးထားသော နယ်နိမိတ်ဖန်ရှင် ဖြစ်သည်။ <math>F</math> သည် မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ [[ကာနယ်]] (kernel) <math>\ker(F)</math> သည် အဆုံးရှိ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်းများ (finite linear combinations) အောက်တွင်လည်းကောင်း <math>F</math> နှင့် <math>G</math> တို့က အဆက်မပြတ် သက်ရောက်သည့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) တစ်ခု၌ စုဆုံသော [[ကိန်းစဉ်တန်း|အနန္တကိန်းစဉ်တန်း]] ဖြန့်ထုတ်ချက်များ (infinite series expansions) အောက်တွင်လည်းကောင်း [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ|အပိတ်ဖြစ်သော]] (closed) <math>V</math> ၏ မျဉ်းဖြောင့်ရပ်ဝန်းပိုင်း (linear subspace) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <math display="block">F(u_1) = F(u_2) = \cdots = 0 \quad \Longrightarrow \quad F\!\left(\sum_{k} c_k u_k\right) = 0</math> တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပင် (simultaneously) <math>G</math> ၏ မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှု (linearity) ကြောင့် နယ်နိမိတ်တန်ဖိုးများသည် မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ ထပ်ဆင့်ကြသည်။ <math display="block">G(u_1 + u_2) = G(u_1) + G(u_2)</math> အကျိုးဆက်အားဖြင့် တစ်ပြေးညီအဖြေများ (homogeneous solutions) ၏ စုစည်းမှု (family) <math>\{u_k\} \subset \ker(F)</math> ကို ပေးထားသည့်အခါ ပစ်မှတ် နယ်နိမိတ်အချက်အလက် (target boundary data) <math>z</math> သည် <math>\{G(u_k)\}</math> ၏ မျဉ်းဖြောင့်စပန် (linear span) အတွင်း၌ တည်ရှိသောအခါတွင်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် <math>F</math> နှင့် <math>G</math> တို့ အဆက်မပြတ် သက်ရောက်ရာ တိုပေါ်လော်ဂျီတစ်ခု၌ ကိန်းစဉ်တန်း <math>u = \sum_k c_k u_k</math> သည် <math>V</math> အတွင်း စုဆုံပြီး <math>\sum_k c_k G(u_k) = z</math> ဖြစ်စေသည့် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) <math>c_k</math> တည်ရှိသောအခါတွင်လည်းကောင်း ထပ်ဆင့်ခြင်း <math>u = \sum_k c_k u_k</math> သည် <math>F(u) = 0</math> နှင့် <math>G(u) = z</math> နှစ်ရပ်စလုံးကို ပြေလည်စေသည်။ === အပေါင်းအခြေခံ အခြေအနေခွဲခြမ်းမှု (Additive State Decomposition) === အခြေအနေပြ [[ဗက်တာ]] (state vector) <math>x(t) \in \mathbb{R}^n</math>၊ ဒေသအလိုက် အင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော အဝင်အချက်ပြမှုများ (locally integrable input signals) <math>u_1(t), u_2(t) \in \mathbb{R}^m</math> နှင့် ကိန်းသေ [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (constant matrices) ဖြစ်ကြသည့် <math>A \in \mathbb{R}^{n \times n}</math> နှင့် <math>B \in \mathbb{R}^{n \times m}</math> တို့ ပါဝင်သော အချိန်အလိုက် မပြောင်းလဲသည့် မျဉ်းဖြောင့် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ်]]စနစ် (linear time-invariant differential system) တစ်ခုကို သုံးသပ်ပါ။ <math display="block">\dot{x} = Ax + B(u_1 + u_2), \qquad x(0) = x_0</math> မျဉ်းဖြောင့် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း]] (linear differential equation) တစ်ခု၏ အဖြေပုံဖော်မှု (solution map) သည် မူလအခြေအနေ (initial state) နှင့် ထိန်းချုပ်မှု အဝင်ကိန်း (control input) တို့ပါဝင်သော အတွဲအပေါ် အခြေခံ၍ ပူးတွဲမျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်သောကြောင့် (jointly linear) <math>(x_0, u_1 + u_2) = (x_0, u_1) + (0, u_2)</math> ဟု ခွဲထုတ်လိုက်သည့်အခါ အခြေအနေလမ်းကြောင်း (state trajectory) သည် ထပ်ဆင့်ခြင်းမူဝါဒ (superposition principle) အရ <math>x = x_1 + x_2</math> အဖြစ် ခွဲခြမ်းမှုဖြစ်သွားသည် (decomposes)။ ယင်းတွင် <math>x_1</math> နှင့် <math>x_2</math> တို့သည် သီးခြားစီခွဲထုတ်ထားသော စနစ်ပိုင်းများ (decoupled subsystems) ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဖြေများ (unique solutions) ဖြစ်ကြသည်။ <math display="block">\begin{align} \dot{x}_1 &= Ax_1 + Bu_1, && x_1(0) = x_0, \\ \dot{x}_2 &= Ax_2 + Bu_2, && x_2(0) = 0. \end{align}</math> ရှေးရိုး ထပ်ဆင့်ခြင်းသည် မျဉ်းဖြောင့်စနစ်များအတွက်သာ တိကျစွာ မှန်ကန်သော်လည်း '''အပေါင်းအခြေခံ အခြေအနေခွဲခြမ်းမှု''' ('''additive state decomposition''') သည် ဤအခြေအနေခွဲထုတ်ခြင်းကို အောက်ပါပုံစံရှိသော မျဉ်းဖြောင့်မဟုတ်သည့် ထိန်းချုပ်မှုစနစ်များ (nonlinear control systems) အထိ တိုးချဲ့ပေးသည်။ <math display="block">\dot{x} = Ax + B(u_1 + u_2) + \phi\!\left(c^{\mathsf{T}} x\right), \qquad x(0) = x_0</math> ဤတွင် <math>c \in \mathbb{R}^n</math> ဖြစ်ပြီး <math>\phi: \mathbb{R} \to \mathbb{R}^n</math> သည် ဒေသအလိုက် လစ်ပ်ရှစ်ဇ်ဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့်မဟုတ်သည့် ပုံဖော်မှု (locally Lipschitz nonlinear map) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော အထောက်အကူပြု [[စကေလာ]] ရည်ညွှန်းအချက်ပြမှု (continuous auxiliary scalar reference signal) <math>y_d(t) \in \mathbb{R}</math> တစ်ခုကို စတင်မိတ်ဆက်ခြင်းဖြင့် လမ်းကြောင်း (trajectory) သည် တည်ရှိမှု (existence) နှင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (uniqueness) တို့၏ တူညီသော အပိုင်းအခြား (common interval) ပေါ်တွင် အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]]ဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသည့် <math>x = x_1 + x_2</math> အဖြစ် ခွဲခြမ်းမှုဖြစ်သွားသည်။ <math display="block">\begin{align} \dot{x}_1 &= Ax_1 + Bu_1 + \phi(y_d), && x_1(0) = x_0, \\ \dot{x}_2 &= Ax_2 + Bu_2 + \phi\!\left(c^{\mathsf{T}} x_1 + c^{\mathsf{T}} x_2\right) - \phi(y_d), && x_2(0) = 0. \end{align}</math> == လှိုင်း နှင့် ကွမ်တမ် ထပ်ဆင့်ခြင်း (Wave and Quantum Superposition) == === မျဉ်းဖြောင့် လှိုင်းပျံ့နှံ့ခြင်း နှင့် လှိုင်းထပ်ခြင်း (Linear Wave Propagation and Interference) === [[File:Standing wave 2.gif|thumb|right|တူညီသော လှိုင်းအလျား (wavelength) ရှိပြီး ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ ပျံ့နှံ့နေသော လှိုင်းများ (counter-propagating waves) နှစ်ခုသည် တူညီသော ကြားခံနယ် (medium) အတွင်း မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ ပေါင်းစပ်ကာ ရပ်တန့်လှိုင်း (standing wave) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပုံဖြစ်သည်။]] [[File:Interference of two waves.svg|thumb|right|ဘယ်ဘက်တွင် အခြေပြထောင့်တူညီသော (in phase) လှိုင်းများ၏ အားဖြည့် လှိုင်းထပ်ခြင်းနှင့် ညာဘက်တွင် အခြေပြထောင့် <math>180^\circ</math> ကွဲလွဲသော (out of phase) လှိုင်းများ၏ အားချေ လှိုင်းထပ်ခြင်းတို့ကို ပြသထားသည်။]] လှိုင်း (wave) တစ်ခုကို အာကာသ နှင့် အချိန် (space and time) တစ်လျှောက်တွင် လွှဲကျယ် (amplitude) ဖြစ်သော စက်ကွင်း ကိန်းရှင်ကြားခံ (field parameter) တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည့် [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခုဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည် (represented)။ ရှေးရိုး လှိုင်း[[ညီမျှခြင်း]] (classical wave equation) သို့မဟုတ် မက်စ်ဝဲလ်၏ ညီမျှခြင်းများ (Maxwell's equations) ကဲ့သို့သော ထိန်းချုပ်သည့် [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း]] (partial differential equation) သည် မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်ပြီး (linear) တစ်ပြေးညီဖြစ်သည့်အခါ (homogeneous) တူညီသော နယ်ပယ် (region) ကို ဖြတ်သန်းသွားသော လှိုင်းအမြောက်အမြားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် စုစုပေါင်း လွှဲကျယ် (net amplitude) သည် ၎င်းတို့၏ တစ်ခုချင်းစီသော လွှဲကျယ်များ၏ သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက်ပေါင်းလဒ် (pointwise sum) နှင့် ညီမျှသည်။ * '''အားဖြည့် လှိုင်းထပ်ခြင်း နှင့် အားချေ လှိုင်းထပ်ခြင်း''' ('''Constructive and destructive interference''') တွင် လွှဲကျယ်များ <math>A_1, A_2 > 0</math> နှင့် အခြေပြထောင့်ခြားနားချက် (phase difference) <math>\Delta\phi</math> ရှိကြပြီး ကြိမ်နှုန်း (frequency) တူညီသော ဟာမိုနစ်လှိုင်း (harmonic wave) နှစ်ခုအတွက် ရလဒ်လွှဲကျယ် (resultant amplitude) မှာ <math>\sqrt{A_1^2 + A_2^2 + 2A_1 A_2 \cos\Delta\phi}</math> ဖြစ်သည်။ <math>\Delta\phi \equiv 0 \pmod{2\pi}</math> ဖြစ်သည့် လှိုင်းများ အခြေပြထောင့်တူညီသော နေရာ၌ သို့မဟုတ် ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် <math>\cos\Delta\phi > 0</math> ဖြစ်သော နေရာ၌ ၎င်းတို့၏ လွှဲကျယ်များသည် အချင်းချင်း အားဖြည့်ကာ ပိုမိုကြီးမားသော စုစုပေါင်း လွှဲကျယ်ကို ရရှိစေပြီး ယင်းကို ''အားဖြည့် လှိုင်းထပ်ခြင်း'' ဟု ခေါ်သည်။ <math>\cos\Delta\phi < 0</math> ဖြစ်သော နေရာ၌မူ အထူးသဖြင့် အခြေပြထောင့် <math>180^\circ</math> ကွဲလွဲသည့် <math>\Delta\phi \equiv \pi \pmod{2\pi}</math> ဖြစ်သော ဆန့်ကျင်ဘက်အခြေပြထောင့် (antiphase) တွင် အမြင့်ဆုံးအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ လွှဲကျယ်များသည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် အပြည့်အဝ ချေဖျက်သွားကြကာ ပိုမိုသေးငယ်သော စုစုပေါင်း လွှဲကျယ်ကို ရရှိစေပြီး ယင်းကို ''အားချေ လှိုင်းထပ်ခြင်း'' ဟု ခေါ်သည်။ * '''လှိုင်းထပ်ခြင်း နှင့် လှိုင်းကွေ့ခြင်း နှိုင်းယှဉ်ချက်''' ('''Interference versus diffraction''') အရ [[သင်္ချာ]]နည်းကျ သုံးသပ်လျှင် ဖြစ်စဉ်နှစ်ရပ်စလုံးသည် လှိုင်းထပ်ဆင့်ခြင်း (wave superposition) ၏ သာဓကများပင် ဖြစ်ကြသည်။ သို့ရာတွင် စံသတ်မှတ်ချက်အရ အခြေပြထောင့်ညီညွတ်သော အရင်းအမြစ်များ (coherent sources) ၏ အဆုံးရှိ အရေအတွက်တစ်ခု၏ ပိုင်းစသီးခြား ထပ်ဆင့်ခြင်း (discrete superposition) ကို ''လှိုင်းထပ်ခြင်း'' (''interference'') ဟု ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး လှိုင်းဦးပြင် (wavefront) တစ်ခုကို အလွန်သေးငယ်လွန်းသော အခြေပြထောင့်ညီညွတ်သည့် လှိုင်းငယ်များ (infinitesimal coherent wavelets) အဖြစ် ပိုင်းခြားခြင်းဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော အဆက်မပြတ် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] ထပ်ဆင့်ခြင်း (continuous integral superposition) ကိုမူ ''လှိုင်းကွေ့ခြင်း'' (''diffraction'') ဟု ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။<ref>Feynman, Leighton & Sands (1963), p. 30-1.</ref><ref>Verma (2013), p. 361.</ref> === ကွမ်တမ် ထပ်ဆင့်ခြင်း နှင့် ပရိုဂျက်တစ် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (Quantum Superposition and Projective Hilbert Space) === ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ် (quantum mechanics) တွင် လှိုင်း[[ဖန်ရှင်]] (wave function) တစ်ခု၏ အချိန်အလိုက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု (time evolution) ကို ရှရိုဒင်းဂါး [[ညီမျှခြင်း]] (Schrödinger equation) က ထိန်းချုပ်ထားသည်။ ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းသည် တစ်ပြေးညီ မျဉ်းဖြောင့် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း]] (homogeneous linear differential equation) တစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် အဖြေများ (solutions) ၏ မည်သည့် အဆုံးရှိ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (finite linear combination) မဆို သို့မဟုတ် ဟာမီတန် အော်ပရေတာ (Hamiltonian) ၏ ဂရပ်[[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (graph norm) အတွင်း စုဆုံသော တည်ငြိမ်အခြေအနေများ (stationary states) ၏ [[ကိန်းစဉ်တန်း|အနန္တကိန်းစဉ်တန်း]] (infinite series) သည် အားကောင်းသော အဖြေ (strong solution) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး တည်ငြိမ်အခြေအနေများဖြင့် ဖော်ပြထားသည့် [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] စံနှုန်းအရ စုဆုံသော (Hilbert-space norm-convergent) မည်သည့် ဖြန့်ထုတ်ချက် (expansion) မဆိုသည် အပျော့စား အဖြေ (mild solution) ဖြစ်သည့် ယူနစ်တရီ (unitary) အဖြေတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။<ref>Kramers (1957), p. 62.</ref> [[ကိန်းထွေး]] ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (complex Hilbert space) <math>\mathcal{H}</math> အတွင်းရှိ သုညမဟုတ်သော ကတ်[[ဗက်တာ]] (non-zero ket vector) <math>|\psi\rangle \in \mathcal{H} \setminus \{0\}</math> တစ်ခုကို အစိတ်အပိုင်း ကတ်ဗက်တာများ (component ket vectors) <math>\{|\phi_j\rangle\}</math> ၏ [[ထောင့်မှန်ကျယူနစ်ဖြစ်မှု|ထောင့်မှန်ကျယူနစ်]] စုစည်းမှု (orthonormal family) သို့မဟုတ် ရှောင်းဒါး [[အခြေအစု]] (Schauder basis) သို့မဟုတ် အဆုံးရှိ [[မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းခြင်း|မျဉ်းဖြောင့်နည်းကျ အမှီအခိုကင်းသော]] စုစည်းမှု (finite linearly independent family) တစ်ခု၏ ကွမ်တမ် ထပ်ဆင့်ခြင်း (quantum superposition) အဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (uniquely determined) မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြန့်ထုတ်နိုင်သည်။ <math display="block">|\psi\rangle = \sum_j c_j |\phi_j\rangle, \qquad c_j \in \mathbb{C}</math> ကတ်ဗက်တာတစ်ခုကို သုညမဟုတ်သော မည်သည့် ကိန်းထွေး [[စကေလာ]] (complex scalar) ဖြင့်မဆို [[မြှောက်ခြင်း]]သည် တူညီသော ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အခြေအနေကိုသာ ရရှိစေသောကြောင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ သီးသန့်အခြေအနေ (pure state) တစ်ခုသည် <math>\mathcal{H}</math> အတွင်းရှိ ဗက်တာတစ်ခုတည်းနှင့် သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိဘဲ ပရိုဂျက်တစ် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း (projective Hilbert space) <math>\mathbf{P}(\mathcal{H}) = (\mathcal{H} \setminus \{0\}) / \mathbb{C}^{\times}</math> အတွင်းရှိ [[ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား]] (equivalence class) ဖြစ်သော ''ရောင်ခြည်တန်း'' (''ray'') တစ်ခုနှင့်သာ သက်ဆိုင်သည်။<ref>Dirac (1958), p. 17.</ref> ဗက်တာ[[ပေါင်းခြင်း]] (vector addition) ကို <math>\mathbf{P}(\mathcal{H})</math> အတွင်းရှိ ရောင်ခြည်တန်းများပေါ်တွင် တိုက်ရိုက် မှန်ကန်စွာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားခြင်း (well-defined) မရှိသောကြောင့် ကွမ်တမ် ထပ်ဆင့်ခြင်းကို <math>\mathcal{H}</math> အတွင်းရှိ ကိုယ်စားပြု ကတ်ဗက်တာများ (representative ket vectors) ပေါ်တွင်သာ လုပ်ဆောင်ရသည်။ ဤပရိုဂျက်တစ် ထပ်တူညီမှု (projective equivalence) အောက်တွင် ဖြန့်ထုတ်ချက် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ <math>c_j</math> အားလုံးကို <math>\theta \in \mathbb{R}</math> အတွက် တူညီသော အလုံးစုံ အခြေပြထောင့်ဆခွဲကိန်း (global phase factor) <math>e^{i\theta}</math> တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်းသည် ရောင်ခြည်တန်း <math>[|\psi\rangle] \in \mathbf{P}(\mathcal{H})</math> ကို မပြောင်းလဲစေဘဲ ထားရှိသော်လည်း သုညမဟုတ်သော မြှောက်ဖော်ကိန်း <math>c_j</math> နှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပိုသော မြှောက်ဖော်ကိန်းများအကြားရှိ နှိုင်းရ အခြေပြထောင့်များ (relative phases) ကို ပြောင်းလဲခြင်းသည် <math>\mathbf{P}(\mathcal{H})</math> အတွင်း၌ မတူကွဲပြားသော ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရောင်ခြည်တန်းတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>Solem & Biedenharn (1993), pp. 185–195.</ref> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Dirac |first=P. A. M. |title=The Principles of Quantum Mechanics |edition=4th |publication-place=Oxford |publisher=Oxford University Press |date=1958}} * {{Citation |last1=Feynman |first1=Richard P. |last2=Leighton |first2=Robert B. |last3=Sands |first3=Matthew |title=The Feynman Lectures on Physics |volume=1 |publication-place=Reading, Massachusetts |publisher=Addison-Wesley |date=1963}} * {{Citation |editor-last=Illingworth |editor-first=Valerie |title=The Penguin Dictionary of Physics |publication-place=London |publisher=Penguin Books |date=1991}} * {{Citation |last=Kramers |first=H. A. |title=Quantum Mechanics |publication-place=New York |publisher=Dover Publications |date=1957 |isbn=978-0-486-66772-0}} * {{Citation |last1=Solem |first1=J. C. |last2=Biedenharn |first2=L. C. |title=Understanding geometrical phases in quantum mechanics: An elementary example |journal=Foundations of Physics |volume=23 |issue=2 |pages=185–195 |date=1993 |doi=10.1007/BF01883623 |bibcode=1993FoPh...23..185S}} * {{Citation |last=Verma |first=N. K. |title=Physics for Engineers |publication-place=New Delhi |publisher=PHI Learning |date=2013}} [[ကဏ္ဍ:သင်္ချာဆိုင်ရာ ရူပဗေဒ]] [[ကဏ္ဍ:လှိုင်းများ]] dlwlcxm6or5d2gl78rmv2tyh41hw2jd 0 292658 1057270 2026-10-11T09:37:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "ရှောဝအိအိုးဂျိမ (昭和硫黄島) သည် ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ရှောဝရှင်းတိုး" (昭和新島) ဟုလည်း သိကြသည်။" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057270 wikitext text/x-wiki ရှောဝအိအိုးဂျိမ (昭和硫黄島) သည် ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ "ရှောဝရှင်းတိုး" (昭和新島) ဟုလည်း သိကြသည်။ 53ydv11ravzeiq6xxaaimm1kygu0jsg 3 292659 1057276 2026-10-11T10:40:15Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1057276 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-54673-69 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၀:၄၀၊ ၁၁ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) sh4e9wwwp9sugcklmivsiovo1aj79mf 0 292660 1057280 2026-10-11T11:52:21Z Dr Lotus Black 31011 "[[File:Neptune Voyager2 color calibrated.png|thumb|၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]]'' မှ မြင်ခဲ့ရသော နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ကို တိုက်ရိုက် မစောင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1057280 wikitext text/x-wiki [[File:Neptune Voyager2 color calibrated.png|thumb|၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]]'' မှ မြင်ခဲ့ရသော နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ကို တိုက်ရိုက် မစောင့်ကြည့်ရသေးမီကပင် သင်္ချာနည်းအရ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) ၏ ကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်အရ လီ ဗာရီယာ၏ တွက်ချက်မှုများကို အခြေခံကာ ဘာလင် နက္ခတ္တလေ့လာရေးစခန်းတွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) က ဟိုင်းရစ်ချ် လူးဝစ် ဒ်အာရက်စ် (Heinrich Louis d'Arrest) ၏ အကူအညီဖြင့် ၁၈၄၆ ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီ နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ (autumnal equinox) စက်တင်ဘာ ၂၃ ရက်မှ ၂၄ ရက်ညတွင် အဓိကဂြိုဟ်ကြီးတစ်စင်း တည်ရှိနေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သော မှန်ပြောင်းဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံပညာ၏ ရင်ခုန်စရာအကောင်းဆုံး အခိုက်အတန့်တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[နယူတန်]]၏ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ သီအိုရီအတွက် ထင်ရှားသော အတည်ပြုချက်တစ်ခုလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖရန်ဆွာ အာရာဂို (François Arago) ၏ သင့်လျော်သော အသုံးအနှုန်းအရ လီ ဗာရီယာသည် ''သူ၏ ဘောပင်ဖျားဖြင့်'' ဂြိုဟ်တစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်ပါက ၎င်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ယင်းကို ယခင်က အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း အသိအမှတ်မပြုခဲ့ကြကြောင်းနှင့် ၎င်း၏ တည်နေရာနှင့် ပတ်သက်၍ စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုဆီသို့ မရောက်ရှိခဲ့သော တွက်ချက်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့် အခြားသူများလည်း ရှိခဲ့ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ်ရောက်ချိန်တွင် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]အား [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍ ပတ်လမ်းတစ်ခုလုံးနီးပါးကို လှည့်ပတ်ပြီးစီးခဲ့ပြီးဖြစ်ကာ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် [[နယူတန်၏ စကြဝဠာဆိုင်ရာ ဒြပ်ဆွဲအားနိယာမ|နယူတန်၏ စကြဝဠာ ဆွဲငင်အားဥပဒေ]]ဖြင့် လုံးဝရှင်းပြ၍မရနိုင်သော မမှန်ကန်မှု အစဉ်လိုက်များကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း အဆိုပါ မမှန်ကန်မှုများကို ပိုမိုဝေးကွာပြီး မသိရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အားက နေကို ပတ်နေသည့် ၎င်း၏ လမ်းကြောင်းကို အနှောင့်အယှက်ပေးနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဆိုပါက ဖြေရှင်းနိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် ပါရီမြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) နှင့် ကိန်းဘရစ်ချ်မြို့မှ ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) တို့သည် ထိုကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်၏ သဘောသဘာဝနှင့် တည်နေရာကို ဆုံးဖြတ်ရန် သီးခြားစီ တွက်ချက်မှုများကို စတင်ခဲ့ကြသည်။ လီ ဗာရီယာ၏ အောင်မြင်မှုက ဦးစားပေးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ တင်းမာသော နိုင်ငံတကာ အငြင်းပွားမှုကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှ တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်ချုပ် (Astronomer Royal) ဖြစ်သူ ဂျော့ချ် အေရီ (George Airy) က အဒမ်စ်သည်လည်း ဂြိုဟ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမည့်အကြောင်းကို ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့ဖူးကြောင်း ကြေညာခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name="Danjon, Prof. André Director of the Paris Observatory 1946">{{cite journal | last1=Danjon |first1=André | year=1946 | title=Le centenaire de la découverte de Neptune | journal=[[Ciel et Terre]] |volume=62 |page=369 | bibcode=1946C&T....62..369D}}</ref> သို့သော်ငြားလည်း တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) သည် ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် အဒမ်စ်ကို ဖော်ပြခြင်းမရှိဘဲ လီ ဗာရီယာ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် ကော့ပလေ ဆုတံဆိပ် (Copley medal) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် တော်ဝင်အသင်းသည် ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် အဒမ်စ်အား ကော့ပလေကိုလည်း ဆုတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Krajnović |first=Davor |date=2020 |title=John Couch Adams: mathematical astronomer, college friend of George Gabriel Stokes and promotor of women in astronomy |url=https://www.jstor.org/stable/26933279 |journal=Philosophical Transactions: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |publisher=Royal Society |volume=378 |issue=2179 |pages=1–17 |issn=1364-503X}}</ref> ဝီလျံ လက်ဆယ် (William Lassell) သည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် ဆယ့်ခုနစ်ရက်အကြာတွင် ၎င်း၏ အရံလဖြစ်သော [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]] (Triton) ကို ထပ်မံရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name="Lassell1846">{{cite journal |last=Lassell |first=W. |title= Discovery of supposed ring and satellite of Neptune|year=1846 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=7 |issue=9 | page=157 |bibcode=1846MNRAS...7..157L |doi=10.1093/mnras/7.9.154 |doi-access=free }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] oqh5py06374ly5bttpw5ra2xpb0ee76