ဓူဝံကြယ်

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="my">
  <siteinfo>
    <sitename>ဝီကီပီးဒီးယား</sitename>
    <dbname>mywiki</dbname>
    <base>https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">မီဒီယာ</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">အထူး</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">အသုံးပြုသူ</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ဖိုင်</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ဖိုင် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">တမ်းပလိတ်</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">အကူအညီ</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">အကူအညီ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ကဏ္ဍ</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">မုခ်ဝ</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="118" case="first-letter">စာမူကြမ်း</namespace>
      <namespace key="119" case="first-letter">စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">မော်ဂျူး</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက်</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ဓူဝံကြယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2383</id>
    <revision>
      <id>1057677</id>
      <parentid>721251</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:08:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13333" sha1="31sdwfe2sstvt8nb395d71a7dj7tsy7" xml:space="preserve">{{About|မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း၏ မြောက်ဘက်အရပ်ကို အမြဲတမ်းညွှန်ပြနေသောကြယ်|ကမ္ဘာလုံးခြမ်း ၂ခုစလုံး|ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်}}
{{Sky|02|31|48.7|+|89|15|51|430}}
{{starbox begin
|name=Alpha Ursae Minoris
}}
{{Starbox image
| image = [[File:Polaris alpha ursae minoris.jpg|300px]]
| caption = ဓူဝံကြယ်အား [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသတယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ရပုံ
}}
{{Starbox observe 3s
| epoch = J2000
| equinox = &lt;!--Equinox of coordinates (defaults to epoch)--&gt;
| constell = [[အာရှာ မိုင်နာ]]
| component1 = α UMi Aa
| ra1 = {{RA|02|31|49.09}}
| dec1 = {{DEC|+89|15|50.8}}
| appmag_v1 = 1.98v&lt;ref name=hst&gt;{{Cite journal | last1 = Evans | first1 = N. R. | last2 = Schaefer | first2 = G. H. | last3 = Bond | first3 = H. E. | last4 = Bono | first4 = G. | last5 = Karovska | first5 = M. | last6 = Nelan | first6 = E. | last7 = Sasselov | first7 = D. | last8 = Mason | first8 = B. D. | doi = 10.1088/0004-6256/136/3/1137 | title = Direct Detection of the Close Companion of Polaris with Thehubble Space Telescope | url = https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-09_136_3/page/1137 | journal = The Astronomical Journal | volume = 136 | issue = 3 | pages = 1137 | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0806.4904 |bibcode = 2008AJ....136.1137E }}&lt;/ref&gt;
| component2 = α UMi Ab
| ra2 = &lt;!--Right Ascension of the second component--&gt;
| dec2 = &lt;!--Declination of the second component--&gt;
| appmag_v2 = ၉.၂&lt;ref name=hst/&gt;
| component3 = α UMi B
| ra3 = {{RA|02|30|41.63}}
| dec3 = {{DEC|+89|15|38.1}}
| appmag_v3 = 8.7&lt;ref name=hst/&gt;
}}
{{Starbox character
| component = α UMi Aa
| type = &lt;!--Type of star (e.g., main sequence star, protostar, white dwarf, neutron star, etc.)--&gt;
| class = F7Ib&lt;ref name=lee/&gt;
| r-i = &lt;!--R−I color--&gt;
| v-r = &lt;!--V−R color--&gt;
| b-v = ၀.၆၀&lt;ref name=hst/&gt;
| u-b = ၀.၃၈&lt;ref name=hst/&gt;
| j-h = &lt;!--J−H color--&gt;
| j-k = &lt;!--J−K color--&gt;
| variable = Classical Cepheid&lt;ref name=gcvs&gt;{{cite journal|bibcode=2009yCat....102025S|title=VizieR Online Data Catalog: General Catalogue of Variable Stars (Samus+ 2007–2013)|journal=VizieR On-line Data Catalog: B/gcvs.  Originally published in: 2009yCat....102025S|volume=1|pages=02025|author1=Samus|first1=N. N.|last2=Durlevich|first2=O. V.|year=2009|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox character|no_heading=y
| component = α UMi Ab
| type = &lt;!--Type of star (e.g., main sequence star, protostar, white dwarf, neutron star, etc.)--&gt;
| class = F6V&lt;ref name=hst/&gt;
| r-i = &lt;!--R−I color--&gt;
| v-r = &lt;!--V−R color--&gt;
| b-v = &lt;!--B-V color--&gt;
| u-b = &lt;!--U-B color--&gt;
| j-h = &lt;!--J−H color--&gt;
| j-k = &lt;!--J−K color--&gt;
| variable = 
}}
{{Starbox character|no_heading=y
| component = α UMi B
| type = &lt;!--Type of star (e.g., main sequence star, protostar, white dwarf, neutron star, etc.)--&gt;
| class = F3V&lt;ref name=hst/&gt;
| r-i = &lt;!--R−I color--&gt;
| v-r = &lt;!--V−R color--&gt;
| b-v = 0.42&lt;ref name=usenko/&gt;
| u-b = 0.01&lt;ref name=usenko/&gt;
| j-h = &lt;!--J−H color--&gt;
| j-k = &lt;!--J−K color--&gt;
| variable = 
}}
{{Starbox astrometry
 | radial_v = -၁၇
 | prop_mo_ra = 44.48±0.11
 | prop_mo_dec = -11.85±0.13
 | parallax = ၇.၅၄
 | p_error = ၀.၁၁
 | parallax_footnote = 
 | dist_ly = 325 - 425i
 | dist_pc = 99 - 129.5
 | absmag_v = -3.6(''α UMi Aa'')&lt;ref name=hst/&gt;&lt;br&gt;3.6(''α UMi Ab'')&lt;ref name=hst/&gt;&lt;br&gt;3.1(''α UMi B'')&lt;ref name=hst/&gt;
}}
{{Starbox orbit
| reference = &lt;ref name=hst/&gt;
| primary = α UMi Aa
| name = α UMi Ab
| period = ၂၉.၅၉
| axis = ၀.၁၃၃
| axis_unitless = &lt;!--Semimajor axis (no units provided by template)--&gt;
| eccentricity = ၀.၆၀၈
| inclination = ၁၂၈
| node = ၁၉
| periastron = &lt;!--Periastron epoch--&gt;
| periarg = ၃၀၃
| periarg_primary = &lt;!--Argument of periastron (in degrees), primary --&gt;
| k1 = ၃.၇၂
| k2 = &lt;!-- Velocity semi-amplitude (secondary in SB2), in km/s --&gt;
}}
&lt;!-- note, I have only included the Aa/Ab orbital information above. The A/B orbital information is below, should someone decide to either update the functionality of starbox orbit or add another instance of it.
| primsec_2 = B/A
| period_unitless_2 = ~100,000 years
| axis_unitless_2 = 32&quot; (0.02 pc)
--&gt;
{{Starbox detail
| component              = α UMi Aa
| source                 =   &lt;!--[source url]--&gt;
| mass                   =   ၄.၅&lt;ref name=hst/&gt;
| radius                 =   46±3&lt;ref name=hst/&gt;
| luminosity_bolometric  =   2500&lt;ref name=SMEI&gt;{{Cite journal | last1 = Spreckley | first1 = S. A. | last2 = Stevens | first2 = I. R. | doi = 10.1111/j.1365-2966.2008.13439.x | title = The period and amplitude changes of Polaris (&amp;alpha; UMi) from 2003 to 2007 measured with SMEI | url = https://archive.org/details/arxiv-0805.1165 | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | pages = – | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0805.1165 |bibcode = 2008MNRAS.388.1239S }}&lt;/ref&gt;
| gravity                =   ၂.၂&lt;ref name=usenko2005&gt;{{Cite journal | last1 = Usenko | first1 = I. A. | last2 = Miroshnichenko | first2 = A. S. | last3 = Klochkova | first3 = V. G. | last4 = Yushkin | first4 = M. V. | title = Polaris, the nearest Cepheid in the Galaxy: Atmosphere parameters, reddening and chemical composition | doi = 10.1111/j.1365-2966.2005.09353.x | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 362 | issue = 4 | pages = 1219 | year = 2005 | pmid =  | pmc = |bibcode = 2005MNRAS.362.1219U }}&lt;/ref&gt;
| temperature            =   6015&lt;ref name=usenko/&gt;
| metal                  =   112% solar&lt;ref name=strobel&gt;{{Cite journal | last1 = Cayrel de Strobel | first1 = G. | last2 = Soubiran | first2 = C. | last3 = Ralite | first3 = N. | year = 2001 | title = Catalogue of [Fe/H] determinations for FGK stars:  2001 edition | journal = Astronomy and Astrophysics | volume = 373 | pages = 159 | arxiv = astro-ph/0106438| bibcode = 2001A&amp;A...373..159C| doi = 10.1051/0004-6361:20010525 }}&lt;/ref&gt;
| rotation               =   ၁၁၉ ရက်&lt;ref name=lee&gt;{{Cite journal | last1 = Lee | first1 = B. C. | last2 = Mkrtichian | first2 = D. E. | last3 = Han | first3 = I. | last4 = Park | first4 = M. G. | last5 = Kim | first5 = K. M. | title = Precise Radial Velocities of Polaris: Detection of Amplitude Growth | url = https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-06_135_6/page/2240 | doi = 10.1088/0004-6256/135/6/2240 | journal = The Astronomical Journal | volume = 135 | issue = 6 | pages = 2240 | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0804.2793 |bibcode = 2008AJ....135.2240L }}&lt;/ref&gt;
| rotational_velocity    =   14&lt;ref name=lee/&gt;
| age                    =   7{{e|7}}&lt;ref name=Wielen&gt;{{cite journal|title=Polaris: astrometric orbit, position, and proper motion|bibcode=2000A&amp;A...360..399W|arxiv = astro-ph/0002406 }}&lt;/ref&gt;
| age_myr                =   &lt;!--Age (in millions of years)--&gt;
| age_gyr                =   &lt;!--Age (in billions of years)--&gt;
}}
{{Starbox detail|no_heading=y
| source                 =   &lt;!--[source url]--&gt;
| component1             =   α UMi Ab
| mass                   =   ၁.၂၆&lt;ref name=hst/&gt;
| radius                 =   ၁.၀၄&lt;ref name=hst/&gt;
| luminosity_bolometric  =   3&lt;ref name=hst/&gt;
| age                    =   7{{e|7}}&lt;ref name=Wielen&gt;{{cite journal|title=Polaris: astrometric orbit, position, and proper motion|bibcode=2000A&amp;A...360..399W|arxiv = astro-ph/0002406 }}&lt;/ref&gt;
| component2             =   α UMi B
| mass2                  =   ၁.၃၉&lt;ref name=hst/&gt;
| radius2                =   ၁.၃၈&lt;ref name=usenko/&gt;
| luminosity_bolometric2 =   3.9&lt;ref name=usenko&gt;{{Cite journal | last1 = Usenko | first1 = I. A. | last2 = Klochkova | first2 = V. G. | doi = 10.1111/j.1745-3933.2008.00426.x | title = Polaris B, an optical companion of the Polaris (α UMi) system: Atmospheric parameters, chemical composition, distance and mass | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters | volume = 387 | pages = L1 | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0708.0333 |bibcode = 2008MNRAS.387L...1U }}&lt;/ref&gt;
| gravity2               =   4.3&lt;ref name=usenko/&gt;
| temperature2           =   6900&lt;ref name=usenko/&gt;
| rotational_velocity2   =   110&lt;ref name=usenko/&gt;
| age2                    =   7{{e|7}}&lt;ref name=Wielen&gt;{{cite journal|title=Polaris: astrometric orbit, position, and proper motion|bibcode=2000A&amp;A...360..399W|arxiv = astro-ph/0002406 }}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox relpos
| reference = &lt;!-- Grand reference --&gt;
| epoch = 2005.5880
| primary =  	α UMi Aa
| component = α UMi Ab
| angdistsec = ၀.၁၇၂
| angdistmas = &lt;!--Angular distance, in milliarcseconds (alternatively, use angdistsec) --&gt;
| angdistref = &lt;!--Reference for angular distance --&gt;
| posang = 231.4
| posangref = &lt;!--Reference for position angle --&gt;
| projsep = &lt;!--Observed projected separation, in AU --&gt;
| projsepref = &lt;!--Reference for projected separation --&gt;
}}
{{Starbox relpos
| reference = &lt;!-- Grand reference --&gt;
| epoch = 2005.5880
| primary =  	α UMi Aa
| component = α UMi B
| angdistsec = ၁၈.၂၁၇
| angdistmas = &lt;!--Angular distance, in milliarcseconds (alternatively, use angdistsec) --&gt;
| angdistref = &lt;!--Reference for angular distance --&gt;
| posang = 230.540
| posangref = &lt;!--Reference for position angle --&gt;
| projsep = &lt;!--Observed projected separation, in AU --&gt;
| projsepref = &lt;!--Reference for projected separation --&gt;
}}
{{Starbox reference
| component =  	α UMi Aa
| Simbad = Polaris
}}
{{Starbox reference|no_heading=y
| component =  	α UMi B
| Simbad = Polaris+B
}}
{{Starbox catalog
| names = Polaris, North Star, 1 Ursae Minoris, [[Bright Star Catalogue|HR]] 424, [[Durchmusterung|BD]] +88°8, [[Henry Draper Catalogue|HD]] 8890, [[:en:Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]] 308, FK5 907, GC 2243, ADS 1477, CCDM 02319+8915, [[Hipparcos catalogue|HIP]] 11767, Cynosura, Alruccabah, Phoenice, Navigatoria, Star of Arcady, Yilduz, Mismar
}}
{{starbox end}}
'''ဓူဝံကြယ်''' ({{lang-en|Polaris}}) ကို အယ်လ်ဖာ ယူမီ (α UMi)၊ အယ်လ်ဖာ အာဆာမိုင်နောရစ် (α Ursae Minoris) စသော အမည်များဖြင့် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြပြီး အများအားဖြင့် မြောက်ဘက်ကြယ် (Northern Star) သို့ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်(Pole Star) စသည့် အမည်များဖြင့် လူသိများကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် လမ်းပြကြယ် (Lodestar) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဓူဝံကြယ်သည် [[အာရှာ မိုင်နာ]] (Ursa Minor) ကြယ်အစုအဝေးတွင် အတောက်ပဆုံးကြယ်ဖြစ်သည်။ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကောင်းကင်နှင့် အနီးစပ်ဆုံးကြယ်ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။

'''ဓူဝံကြယ်''' ကို မြောက်အရပ်ညွန်ပြရာ [[ကြယ်]]ဟု အများသိကြသော [[ခုနှစ်စင်ကြယ် အသေး]]၏ အတောက်ပဆုံး ကြယ်ဖြစ်သည်။ ၎င်း ဓူဝံကြယ်သည် ကမ္ဘာ၏ [[မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း]] တွင် တည်ရှိပြီး မြောက်အရပ်ကို အမြဲ ညွန်ပြပေးသည်။ 

ဓူဝံကြယ်သည် ကမ္ဘာမှ [[အလင်းနှစ်]] ၄၃၀ ခန့်ကွာဝေးသည်။ ၎င်းသည် ကြယ်တစ်ခုတည်းမဟုတ်ပဲ ကြယ်စု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် [[နေဒြပ်ထု]] ၏ခြောက်ဆ ရှိသော F7 အလင်းရောင် အဆင့်ရှိ α UMi A ကြယ်သည် supergiant တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ်နှစ်ခုမှာ နေထုထည်၏ ၁.၅ ဆရှိ သော α UMi B နှင့် α UMi Ab တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် ခွဲထွက်နေသော UMi C နှင့် UMi D လည်းပါရှိသည်။ မကြာသေးမှီကမှ လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ ဓူဝံကြယ်သည် A နှင့်F ကြယ်အမျိုးအစားရှိ မပီပြင်သော [[open cluster]] အနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။

==ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}

[[ကဏ္ဍ:ကြယ်သုံးလုံး စနစ်များ]]
[[Category:အာရှာ မိုင်နာ (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>31sdwfe2sstvt8nb395d71a7dj7tsy7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057678</id>
      <parentid>1057677</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13334" sha1="ekforay30neg767lw3a1255likesfof" xml:space="preserve">{{About|မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း၏ မြောက်ဘက်အရပ်ကို အမြဲတမ်းညွှန်ပြနေသောကြယ်|ကမ္ဘာလုံးခြမ်း ၂ခုစလုံး|ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်}}
{{Sky|02|31|48.7|+|89|15|51|430}}
{{starbox begin
|name=Alpha Ursae Minoris
}}
{{Starbox image
| image = [[File:Polaris alpha ursae minoris.jpg|300px]]
| caption = ဓူဝံကြယ်အား [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသတယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ရပုံ
}}
{{Starbox observe 3s
| epoch = J2000
| equinox = &lt;!--Equinox of coordinates (defaults to epoch)--&gt;
| constell = [[အာရှာ မိုင်နာ]]
| component1 = α UMi Aa
| ra1 = {{RA|02|31|49.09}}
| dec1 = {{DEC|+89|15|50.8}}
| appmag_v1 = 1.98v&lt;ref name=hst&gt;{{Cite journal | last1 = Evans | first1 = N. R. | last2 = Schaefer | first2 = G. H. | last3 = Bond | first3 = H. E. | last4 = Bono | first4 = G. | last5 = Karovska | first5 = M. | last6 = Nelan | first6 = E. | last7 = Sasselov | first7 = D. | last8 = Mason | first8 = B. D. | doi = 10.1088/0004-6256/136/3/1137 | title = Direct Detection of the Close Companion of Polaris with Thehubble Space Telescope | url = https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-09_136_3/page/1137 | journal = The Astronomical Journal | volume = 136 | issue = 3 | pages = 1137 | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0806.4904 |bibcode = 2008AJ....136.1137E }}&lt;/ref&gt;
| component2 = α UMi Ab
| ra2 = &lt;!--Right Ascension of the second component--&gt;
| dec2 = &lt;!--Declination of the second component--&gt;
| appmag_v2 = ၉.၂&lt;ref name=hst/&gt;
| component3 = α UMi B
| ra3 = {{RA|02|30|41.63}}
| dec3 = {{DEC|+89|15|38.1}}
| appmag_v3 = 8.7&lt;ref name=hst/&gt;
}}
{{Starbox character
| component = α UMi Aa
| type = &lt;!--Type of star (e.g., main sequence star, protostar, white dwarf, neutron star, etc.)--&gt;
| class = F7Ib&lt;ref name=lee/&gt;
| r-i = &lt;!--R−I color--&gt;
| v-r = &lt;!--V−R color--&gt;
| b-v = ၀.၆၀&lt;ref name=hst/&gt;
| u-b = ၀.၃၈&lt;ref name=hst/&gt;
| j-h = &lt;!--J−H color--&gt;
| j-k = &lt;!--J−K color--&gt;
| variable = Classical Cepheid&lt;ref name=gcvs&gt;{{cite journal|bibcode=2009yCat....102025S|title=VizieR Online Data Catalog: General Catalogue of Variable Stars (Samus+ 2007–2013)|journal=VizieR On-line Data Catalog: B/gcvs.  Originally published in: 2009yCat....102025S|volume=1|pages=02025|author1=Samus|first1=N. N.|last2=Durlevich|first2=O. V.|year=2009|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox character|no_heading=y
| component = α UMi Ab
| type = &lt;!--Type of star (e.g., main sequence star, protostar, white dwarf, neutron star, etc.)--&gt;
| class = F6V&lt;ref name=hst/&gt;
| r-i = &lt;!--R−I color--&gt;
| v-r = &lt;!--V−R color--&gt;
| b-v = &lt;!--B-V color--&gt;
| u-b = &lt;!--U-B color--&gt;
| j-h = &lt;!--J−H color--&gt;
| j-k = &lt;!--J−K color--&gt;
| variable = 
}}
{{Starbox character|no_heading=y
| component = α UMi B
| type = &lt;!--Type of star (e.g., main sequence star, protostar, white dwarf, neutron star, etc.)--&gt;
| class = F3V&lt;ref name=hst/&gt;
| r-i = &lt;!--R−I color--&gt;
| v-r = &lt;!--V−R color--&gt;
| b-v = 0.42&lt;ref name=usenko/&gt;
| u-b = 0.01&lt;ref name=usenko/&gt;
| j-h = &lt;!--J−H color--&gt;
| j-k = &lt;!--J−K color--&gt;
| variable = 
}}
{{Starbox astrometry
 | radial_v = -၁၇
 | prop_mo_ra = 44.48±0.11
 | prop_mo_dec = -11.85±0.13
 | parallax = ၇.၅၄
 | p_error = ၀.၁၁
 | parallax_footnote = 
 | dist_ly = 325 - 425i
 | dist_pc = 99 - 129.5
 | absmag_v = -3.6(''α UMi Aa'')&lt;ref name=hst/&gt;&lt;br&gt;3.6(''α UMi Ab'')&lt;ref name=hst/&gt;&lt;br&gt;3.1(''α UMi B'')&lt;ref name=hst/&gt;
}}
{{Starbox orbit
| reference = &lt;ref name=hst/&gt;
| primary = α UMi Aa
| name = α UMi Ab
| period = ၂၉.၅၉
| axis = ၀.၁၃၃
| axis_unitless = &lt;!--Semimajor axis (no units provided by template)--&gt;
| eccentricity = ၀.၆၀၈
| inclination = ၁၂၈
| node = ၁၉
| periastron = &lt;!--Periastron epoch--&gt;
| periarg = ၃၀၃
| periarg_primary = &lt;!--Argument of periastron (in degrees), primary --&gt;
| k1 = ၃.၇၂
| k2 = &lt;!-- Velocity semi-amplitude (secondary in SB2), in km/s --&gt;
}}
&lt;!-- note, I have only included the Aa/Ab orbital information above. The A/B orbital information is below, should someone decide to either update the functionality of starbox orbit or add another instance of it.
| primsec_2 = B/A
| period_unitless_2 = ~100,000 years
| axis_unitless_2 = 32&quot; (0.02 pc)
--&gt;
{{Starbox detail
| component              = α UMi Aa
| source                 =   &lt;!--[source url]--&gt;
| mass                   =   ၄.၅&lt;ref name=hst/&gt;
| radius                 =   46±3&lt;ref name=hst/&gt;
| luminosity_bolometric  =   2500&lt;ref name=SMEI&gt;{{Cite journal | last1 = Spreckley | first1 = S. A. | last2 = Stevens | first2 = I. R. | doi = 10.1111/j.1365-2966.2008.13439.x | title = The period and amplitude changes of Polaris (&amp;alpha; UMi) from 2003 to 2007 measured with SMEI | url = https://archive.org/details/arxiv-0805.1165 | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | pages = – | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0805.1165 |bibcode = 2008MNRAS.388.1239S }}&lt;/ref&gt;
| gravity                =   ၂.၂&lt;ref name=usenko2005&gt;{{Cite journal | last1 = Usenko | first1 = I. A. | last2 = Miroshnichenko | first2 = A. S. | last3 = Klochkova | first3 = V. G. | last4 = Yushkin | first4 = M. V. | title = Polaris, the nearest Cepheid in the Galaxy: Atmosphere parameters, reddening and chemical composition | doi = 10.1111/j.1365-2966.2005.09353.x | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 362 | issue = 4 | pages = 1219 | year = 2005 | pmid =  | pmc = |bibcode = 2005MNRAS.362.1219U }}&lt;/ref&gt;
| temperature            =   6015&lt;ref name=usenko/&gt;
| metal                  =   112% solar&lt;ref name=strobel&gt;{{Cite journal | last1 = Cayrel de Strobel | first1 = G. | last2 = Soubiran | first2 = C. | last3 = Ralite | first3 = N. | year = 2001 | title = Catalogue of [Fe/H] determinations for FGK stars:  2001 edition | journal = Astronomy and Astrophysics | volume = 373 | pages = 159 | arxiv = astro-ph/0106438| bibcode = 2001A&amp;A...373..159C| doi = 10.1051/0004-6361:20010525 }}&lt;/ref&gt;
| rotation               =   ၁၁၉ ရက်&lt;ref name=lee&gt;{{Cite journal | last1 = Lee | first1 = B. C. | last2 = Mkrtichian | first2 = D. E. | last3 = Han | first3 = I. | last4 = Park | first4 = M. G. | last5 = Kim | first5 = K. M. | title = Precise Radial Velocities of Polaris: Detection of Amplitude Growth | url = https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-06_135_6/page/2240 | doi = 10.1088/0004-6256/135/6/2240 | journal = The Astronomical Journal | volume = 135 | issue = 6 | pages = 2240 | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0804.2793 |bibcode = 2008AJ....135.2240L }}&lt;/ref&gt;
| rotational_velocity    =   14&lt;ref name=lee/&gt;
| age                    =   7{{e|7}}&lt;ref name=Wielen&gt;{{cite journal|title=Polaris: astrometric orbit, position, and proper motion|bibcode=2000A&amp;A...360..399W|arxiv = astro-ph/0002406 }}&lt;/ref&gt;
| age_myr                =   &lt;!--Age (in millions of years)--&gt;
| age_gyr                =   &lt;!--Age (in billions of years)--&gt;
}}
{{Starbox detail|no_heading=y
| source                 =   &lt;!--[source url]--&gt;
| component1             =   α UMi Ab
| mass                   =   ၁.၂၆&lt;ref name=hst/&gt;
| radius                 =   ၁.၀၄&lt;ref name=hst/&gt;
| luminosity_bolometric  =   3&lt;ref name=hst/&gt;
| age                    =   7{{e|7}}&lt;ref name=Wielen&gt;{{cite journal|title=Polaris: astrometric orbit, position, and proper motion|bibcode=2000A&amp;A...360..399W|arxiv = astro-ph/0002406 }}&lt;/ref&gt;
| component2             =   α UMi B
| mass2                  =   ၁.၃၉&lt;ref name=hst/&gt;
| radius2                =   ၁.၃၈&lt;ref name=usenko/&gt;
| luminosity_bolometric2 =   3.9&lt;ref name=usenko&gt;{{Cite journal | last1 = Usenko | first1 = I. A. | last2 = Klochkova | first2 = V. G. | doi = 10.1111/j.1745-3933.2008.00426.x | title = Polaris B, an optical companion of the Polaris (α UMi) system: Atmospheric parameters, chemical composition, distance and mass | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters | volume = 387 | pages = L1 | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0708.0333 |bibcode = 2008MNRAS.387L...1U }}&lt;/ref&gt;
| gravity2               =   4.3&lt;ref name=usenko/&gt;
| temperature2           =   6900&lt;ref name=usenko/&gt;
| rotational_velocity2   =   110&lt;ref name=usenko/&gt;
| age2                    =   7{{e|7}}&lt;ref name=Wielen&gt;{{cite journal|title=Polaris: astrometric orbit, position, and proper motion|bibcode=2000A&amp;A...360..399W|arxiv = astro-ph/0002406 }}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox relpos
| reference = &lt;!-- Grand reference --&gt;
| epoch = 2005.5880
| primary =  	α UMi Aa
| component = α UMi Ab
| angdistsec = ၀.၁၇၂
| angdistmas = &lt;!--Angular distance, in milliarcseconds (alternatively, use angdistsec) --&gt;
| angdistref = &lt;!--Reference for angular distance --&gt;
| posang = 231.4
| posangref = &lt;!--Reference for position angle --&gt;
| projsep = &lt;!--Observed projected separation, in AU --&gt;
| projsepref = &lt;!--Reference for projected separation --&gt;
}}
{{Starbox relpos
| reference = &lt;!-- Grand reference --&gt;
| epoch = 2005.5880
| primary =  	α UMi Aa
| component = α UMi B
| angdistsec = ၁၈.၂၁၇
| angdistmas = &lt;!--Angular distance, in milliarcseconds (alternatively, use angdistsec) --&gt;
| angdistref = &lt;!--Reference for angular distance --&gt;
| posang = 230.540
| posangref = &lt;!--Reference for position angle --&gt;
| projsep = &lt;!--Observed projected separation, in AU --&gt;
| projsepref = &lt;!--Reference for projected separation --&gt;
}}
{{Starbox reference
| component =  	α UMi Aa
| Simbad = Polaris
}}
{{Starbox reference|no_heading=y
| component =  	α UMi B
| Simbad = Polaris+B
}}
{{Starbox catalog
| names = Polaris, North Star, 1 Ursae Minoris, [[Bright Star Catalogue|HR]] 424, [[Durchmusterung|BD]] +88°8, [[Henry Draper Catalogue|HD]] 8890, [[:en:Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]] 308, FK5 907, GC 2243, ADS 1477, CCDM 02319+8915, [[Hipparcos catalogue|HIP]] 11767, Cynosura, Alruccabah, Phoenice, Navigatoria, Star of Arcady, Yilduz, Mismar
}}
{{starbox end}}
'''ဓူဝံကြယ်''' ({{lang-en|Polaris}}) ကို အယ်လ်ဖာ ယူမီ (α UMi)၊ အယ်လ်ဖာ အာဆာမိုင်နောရစ် (α Ursae Minoris) စသော အမည်များဖြင့် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြပြီး အများအားဖြင့် မြောက်ဘက်ကြယ် (Northern Star) သို့ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်(Pole Star) စသည့် အမည်များဖြင့် လူသိများကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် လမ်းပြကြယ် (Lodestar) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဓူဝံကြယ်သည် [[အာရှာ မိုင်နာ]] (Ursa Minor) ကြယ်အစုအဝေးတွင် အတောက်ပဆုံးကြယ်ဖြစ်သည်။ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကောင်းကင်နှင့် အနီးစပ်ဆုံးကြယ်ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။

'''ဓူဝံကြယ်''' ကို မြောက်အရပ်ညွန်ပြရာ [[ကြယ်]]ဟု အများသိကြသော [[ခုနှစ်စင်ကြယ် အသေး]]၏ အတောက်ပဆုံး ကြယ်ဖြစ်သည်။ ၎င်း ဓူဝံကြယ်သည် ကမ္ဘာ၏ [[မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း]] တွင် တည်ရှိပြီး မြောက်အရပ်ကို အမြဲ ညွန်ပြပေးသည်။ 

ဓူဝံကြယ်သည် ကမ္ဘာမှ [[အလင်းနှစ်]] ၄၃၀ ခန့်ကွာဝေးသည်။ ၎င်းသည် ကြယ်တစ်ခုတည်းမဟုတ်ပဲ ကြယ်စု ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် [[နေဒြပ်ထု]] ၏ခြောက်ဆ ရှိသော F7 အလင်းရောင် အဆင့်ရှိ α UMi A ကြယ်သည် supergiant တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ်နှစ်ခုမှာ နေထုထည်၏ ၁.၅ ဆရှိ သော α UMi B နှင့် α UMi Ab တို့ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် ခွဲထွက်နေသော UMi C နှင့် UMi D လည်းပါရှိသည်။ မကြာသေးမှီကမှ လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ ဓူဝံကြယ်သည် A နှင့် F ကြယ်အမျိုးအစားရှိ မပီပြင်သော [[open cluster]] အနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။

==ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}

[[ကဏ္ဍ:ကြယ်သုံးလုံး စနစ်များ]]
[[Category:အာရှာ မိုင်နာ (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>ekforay30neg767lw3a1255likesfof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057683</id>
      <parentid>1057678</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19533" sha1="pp4zroz36an4q6vtzxesr859l2qqopz" xml:space="preserve">{{About|မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း၏ မြောက်ဘက်အရပ်ကို အမြဲတမ်းညွှန်ပြနေသောကြယ်|ကမ္ဘာလုံးခြမ်း ၂ခုစလုံး|ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်}}
{{Sky|02|31|48.7|+|89|15|51|430}}
{{starbox begin
|name=Alpha Ursae Minoris
}}
{{Starbox image
| image = [[File:Polaris alpha ursae minoris.jpg|300px]]
| caption = ဓူဝံကြယ်အား [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသတယ်လီစကုပ်]]မှ မြင်ရပုံ
}}
{{Starbox observe 3s
| epoch = J2000
| equinox = &lt;!--Equinox of coordinates (defaults to epoch)--&gt;
| constell = [[အာရှာ မိုင်နာ]]
| component1 = α UMi Aa
| ra1 = {{RA|02|31|49.09}}
| dec1 = {{DEC|+89|15|50.8}}
| appmag_v1 = 1.98v&lt;ref name=hst&gt;{{Cite journal | last1 = Evans | first1 = N. R. | last2 = Schaefer | first2 = G. H. | last3 = Bond | first3 = H. E. | last4 = Bono | first4 = G. | last5 = Karovska | first5 = M. | last6 = Nelan | first6 = E. | last7 = Sasselov | first7 = D. | last8 = Mason | first8 = B. D. | doi = 10.1088/0004-6256/136/3/1137 | title = Direct Detection of the Close Companion of Polaris with Thehubble Space Telescope | url = https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-09_136_3/page/1137 | journal = The Astronomical Journal | volume = 136 | issue = 3 | pages = 1137 | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0806.4904 |bibcode = 2008AJ....136.1137E }}&lt;/ref&gt;
| component2 = α UMi Ab
| ra2 = &lt;!--Right Ascension of the second component--&gt;
| dec2 = &lt;!--Declination of the second component--&gt;
| appmag_v2 = ၉.၂&lt;ref name=hst/&gt;
| component3 = α UMi B
| ra3 = {{RA|02|30|41.63}}
| dec3 = {{DEC|+89|15|38.1}}
| appmag_v3 = 8.7&lt;ref name=hst/&gt;
}}
{{Starbox character
| component = α UMi Aa
| type = &lt;!--Type of star (e.g., main sequence star, protostar, white dwarf, neutron star, etc.)--&gt;
| class = F7Ib&lt;ref name=lee/&gt;
| r-i = &lt;!--R−I color--&gt;
| v-r = &lt;!--V−R color--&gt;
| b-v = ၀.၆၀&lt;ref name=hst/&gt;
| u-b = ၀.၃၈&lt;ref name=hst/&gt;
| j-h = &lt;!--J−H color--&gt;
| j-k = &lt;!--J−K color--&gt;
| variable = Classical Cepheid&lt;ref name=gcvs&gt;{{cite journal|bibcode=2009yCat....102025S|title=VizieR Online Data Catalog: General Catalogue of Variable Stars (Samus+ 2007–2013)|journal=VizieR On-line Data Catalog: B/gcvs.  Originally published in: 2009yCat....102025S|volume=1|pages=02025|author1=Samus|first1=N. N.|last2=Durlevich|first2=O. V.|year=2009|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox character|no_heading=y
| component = α UMi Ab
| type = &lt;!--Type of star (e.g., main sequence star, protostar, white dwarf, neutron star, etc.)--&gt;
| class = F6V&lt;ref name=hst/&gt;
| r-i = &lt;!--R−I color--&gt;
| v-r = &lt;!--V−R color--&gt;
| b-v = &lt;!--B-V color--&gt;
| u-b = &lt;!--U-B color--&gt;
| j-h = &lt;!--J−H color--&gt;
| j-k = &lt;!--J−K color--&gt;
| variable = 
}}
{{Starbox character|no_heading=y
| component = α UMi B
| type = &lt;!--Type of star (e.g., main sequence star, protostar, white dwarf, neutron star, etc.)--&gt;
| class = F3V&lt;ref name=hst/&gt;
| r-i = &lt;!--R−I color--&gt;
| v-r = &lt;!--V−R color--&gt;
| b-v = 0.42&lt;ref name=usenko/&gt;
| u-b = 0.01&lt;ref name=usenko/&gt;
| j-h = &lt;!--J−H color--&gt;
| j-k = &lt;!--J−K color--&gt;
| variable = 
}}
{{Starbox astrometry
 | radial_v = -၁၇
 | prop_mo_ra = 44.48±0.11
 | prop_mo_dec = -11.85±0.13
 | parallax = ၇.၅၄
 | p_error = ၀.၁၁
 | parallax_footnote = 
 | dist_ly = 325 - 425i
 | dist_pc = 99 - 129.5
 | absmag_v = -3.6(''α UMi Aa'')&lt;ref name=hst/&gt;&lt;br&gt;3.6(''α UMi Ab'')&lt;ref name=hst/&gt;&lt;br&gt;3.1(''α UMi B'')&lt;ref name=hst/&gt;
}}
{{Starbox orbit
| reference = &lt;ref name=hst/&gt;
| primary = α UMi Aa
| name = α UMi Ab
| period = ၂၉.၅၉
| axis = ၀.၁၃၃
| axis_unitless = &lt;!--Semimajor axis (no units provided by template)--&gt;
| eccentricity = ၀.၆၀၈
| inclination = ၁၂၈
| node = ၁၉
| periastron = &lt;!--Periastron epoch--&gt;
| periarg = ၃၀၃
| periarg_primary = &lt;!--Argument of periastron (in degrees), primary --&gt;
| k1 = ၃.၇၂
| k2 = &lt;!-- Velocity semi-amplitude (secondary in SB2), in km/s --&gt;
}}
&lt;!-- note, I have only included the Aa/Ab orbital information above. The A/B orbital information is below, should someone decide to either update the functionality of starbox orbit or add another instance of it.
| primsec_2 = B/A
| period_unitless_2 = ~100,000 years
| axis_unitless_2 = 32&quot; (0.02 pc)
--&gt;
{{Starbox detail
| component              = α UMi Aa
| source                 =   &lt;!--[source url]--&gt;
| mass                   =   ၄.၅&lt;ref name=hst/&gt;
| radius                 =   46±3&lt;ref name=hst/&gt;
| luminosity_bolometric  =   2500&lt;ref name=SMEI&gt;{{Cite journal | last1 = Spreckley | first1 = S. A. | last2 = Stevens | first2 = I. R. | doi = 10.1111/j.1365-2966.2008.13439.x | title = The period and amplitude changes of Polaris (&amp;alpha; UMi) from 2003 to 2007 measured with SMEI | url = https://archive.org/details/arxiv-0805.1165 | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | pages = – | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0805.1165 |bibcode = 2008MNRAS.388.1239S }}&lt;/ref&gt;
| gravity                =   ၂.၂&lt;ref name=usenko2005&gt;{{Cite journal | last1 = Usenko | first1 = I. A. | last2 = Miroshnichenko | first2 = A. S. | last3 = Klochkova | first3 = V. G. | last4 = Yushkin | first4 = M. V. | title = Polaris, the nearest Cepheid in the Galaxy: Atmosphere parameters, reddening and chemical composition | doi = 10.1111/j.1365-2966.2005.09353.x | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume = 362 | issue = 4 | pages = 1219 | year = 2005 | pmid =  | pmc = |bibcode = 2005MNRAS.362.1219U }}&lt;/ref&gt;
| temperature            =   6015&lt;ref name=usenko/&gt;
| metal                  =   112% solar&lt;ref name=strobel&gt;{{Cite journal | last1 = Cayrel de Strobel | first1 = G. | last2 = Soubiran | first2 = C. | last3 = Ralite | first3 = N. | year = 2001 | title = Catalogue of [Fe/H] determinations for FGK stars:  2001 edition | journal = Astronomy and Astrophysics | volume = 373 | pages = 159 | arxiv = astro-ph/0106438| bibcode = 2001A&amp;A...373..159C| doi = 10.1051/0004-6361:20010525 }}&lt;/ref&gt;
| rotation               =   ၁၁၉ ရက်&lt;ref name=lee&gt;{{Cite journal | last1 = Lee | first1 = B. C. | last2 = Mkrtichian | first2 = D. E. | last3 = Han | first3 = I. | last4 = Park | first4 = M. G. | last5 = Kim | first5 = K. M. | title = Precise Radial Velocities of Polaris: Detection of Amplitude Growth | url = https://archive.org/details/sim_astronomical-journal_2008-06_135_6/page/2240 | doi = 10.1088/0004-6256/135/6/2240 | journal = The Astronomical Journal | volume = 135 | issue = 6 | pages = 2240 | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0804.2793 |bibcode = 2008AJ....135.2240L }}&lt;/ref&gt;
| rotational_velocity    =   14&lt;ref name=lee/&gt;
| age                    =   7{{e|7}}&lt;ref name=Wielen&gt;{{cite journal|title=Polaris: astrometric orbit, position, and proper motion|bibcode=2000A&amp;A...360..399W|arxiv = astro-ph/0002406 }}&lt;/ref&gt;
| age_myr                =   &lt;!--Age (in millions of years)--&gt;
| age_gyr                =   &lt;!--Age (in billions of years)--&gt;
}}
{{Starbox detail|no_heading=y
| source                 =   &lt;!--[source url]--&gt;
| component1             =   α UMi Ab
| mass                   =   ၁.၂၆&lt;ref name=hst/&gt;
| radius                 =   ၁.၀၄&lt;ref name=hst/&gt;
| luminosity_bolometric  =   3&lt;ref name=hst/&gt;
| age                    =   7{{e|7}}&lt;ref name=Wielen&gt;{{cite journal|title=Polaris: astrometric orbit, position, and proper motion|bibcode=2000A&amp;A...360..399W|arxiv = astro-ph/0002406 }}&lt;/ref&gt;
| component2             =   α UMi B
| mass2                  =   ၁.၃၉&lt;ref name=hst/&gt;
| radius2                =   ၁.၃၈&lt;ref name=usenko/&gt;
| luminosity_bolometric2 =   3.9&lt;ref name=usenko&gt;{{Cite journal | last1 = Usenko | first1 = I. A. | last2 = Klochkova | first2 = V. G. | doi = 10.1111/j.1745-3933.2008.00426.x | title = Polaris B, an optical companion of the Polaris (α UMi) system: Atmospheric parameters, chemical composition, distance and mass | journal = Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Letters | volume = 387 | pages = L1 | year = 2008 | pmid =  | pmc = |arxiv = 0708.0333 |bibcode = 2008MNRAS.387L...1U }}&lt;/ref&gt;
| gravity2               =   4.3&lt;ref name=usenko/&gt;
| temperature2           =   6900&lt;ref name=usenko/&gt;
| rotational_velocity2   =   110&lt;ref name=usenko/&gt;
| age2                    =   7{{e|7}}&lt;ref name=Wielen&gt;{{cite journal|title=Polaris: astrometric orbit, position, and proper motion|bibcode=2000A&amp;A...360..399W|arxiv = astro-ph/0002406 }}&lt;/ref&gt;
}}
{{Starbox relpos
| reference = &lt;!-- Grand reference --&gt;
| epoch = 2005.5880
| primary =  	α UMi Aa
| component = α UMi Ab
| angdistsec = ၀.၁၇၂
| angdistmas = &lt;!--Angular distance, in milliarcseconds (alternatively, use angdistsec) --&gt;
| angdistref = &lt;!--Reference for angular distance --&gt;
| posang = 231.4
| posangref = &lt;!--Reference for position angle --&gt;
| projsep = &lt;!--Observed projected separation, in AU --&gt;
| projsepref = &lt;!--Reference for projected separation --&gt;
}}
{{Starbox relpos
| reference = &lt;!-- Grand reference --&gt;
| epoch = 2005.5880
| primary =  	α UMi Aa
| component = α UMi B
| angdistsec = ၁၈.၂၁၇
| angdistmas = &lt;!--Angular distance, in milliarcseconds (alternatively, use angdistsec) --&gt;
| angdistref = &lt;!--Reference for angular distance --&gt;
| posang = 230.540
| posangref = &lt;!--Reference for position angle --&gt;
| projsep = &lt;!--Observed projected separation, in AU --&gt;
| projsepref = &lt;!--Reference for projected separation --&gt;
}}
{{Starbox reference
| component =  	α UMi Aa
| Simbad = Polaris
}}
{{Starbox reference|no_heading=y
| component =  	α UMi B
| Simbad = Polaris+B
}}
{{Starbox catalog
| names = Polaris, North Star, 1 Ursae Minoris, [[Bright Star Catalogue|HR]] 424, [[Durchmusterung|BD]] +88°8, [[Henry Draper Catalogue|HD]] 8890, [[:en:Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]] 308, FK5 907, GC 2243, ADS 1477, CCDM 02319+8915, [[Hipparcos catalogue|HIP]] 11767, Cynosura, Alruccabah, Phoenice, Navigatoria, Star of Arcady, Yilduz, Mismar
}}
{{starbox end}}
'''ဓူဝံကြယ်''' ({{lang-en|Polaris}}) ကို အယ်လ်ဖာ ယူမီ (α UMi)၊ အယ်လ်ဖာ အာဆာမိုင်နောရစ် (α Ursae Minoris) စသော အမည်များဖြင့် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြပြီး အများအားဖြင့် မြောက်ဘက်ကြယ် (Northern Star) သို့ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်(Pole Star) စသည့် အမည်များဖြင့် လူသိများကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် လမ်းပြကြယ် (Lodestar) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ ဓူဝံကြယ်သည် [[အာရှာ မိုင်နာ]] [[ကြယ်စုတန်း]]တွင် အတောက်ပဆုံးကြယ်ဖြစ်သည်။ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကောင်းကင်နှင့် အနီးစပ်ဆုံးကြယ်ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။

'''ဓူဝံကြယ်''' ကို မြောက်အရပ်ညွန်ပြရာ [[ကြယ်]]ဟု အများသိကြသော [[ခုနှစ်စင်ကြယ် အသေး]]၏ အတောက်ပဆုံး ကြယ်ဖြစ်သည်။ ၎င်း ဓူဝံကြယ်သည် ကမ္ဘာ၏ [[မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း]]တွင် တည်ရှိပြီး မြောက်အရပ်ကို အမြဲ ညွန်ပြပေးသောကြောင့် လမ်းပြကြယ်အဖြစ် အသုံးဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;s936&quot;&gt;{{cite web | last=McNamee | first=Gregory | title=How the stars, planets and other celestial objects got their names | website=CNN | date=2021-05-26 | url=https://edition.cnn.com/2021/05/25/world/how-stars-planets-constellations-comets-named-scn/index.html | access-date=2024-08-28}}&lt;/ref&gt;

သာမန်မျက်စိဖြင့် ကြည့်လျှင် အလင်းရောင်တစ်စက်တည်းအဖြစ် မြင်ရသော်လည်း&lt;ref name=Kaler&gt;{{cite web |url=http://stars.astro.illinois.edu/sow/polaris.html |title=Polaris (Alpha Ursae Minoris) |first=Jim |last=Kaler |author-link=James B. Kaler |website=Stars |access-date=2020-09-09}}&lt;/ref&gt; ဓူဝံကြယ်သည် ကြယ်သုံးလုံးပါဝင်သော ကြယ်စနစ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် အဓိကကြယ်ဖြစ်သည့် Polaris Aa ပါဝင်ပြီး ၎င်းသည် [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်ဝါ]] (Yellow supergiant) အမျိုးအစားဖြစ်သည်။ Polaris Aa သည် ၎င်းထက်သေးငယ်သော အဖော်ကြယ် Polaris Ab နှင့်အတူ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပတ်လမ်းအတွင်း လှည့်ပတ်နေသည်။ ထိုကြယ်နှစ်လုံးသည် တတိယကြယ်ဖြစ်သော Polaris B နှင့်လည်း ပိုမိုကျယ်ဝန်းသည့် ပတ်လမ်းတစ်ခုအတွင်း လှည့်ပတ်နေကြသည်ဟု ယူဆရသည်။

အပြင်ဘက်ရှိ အဖော်ကြယ် Polaris B ကို ၁၇၇၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အတွင်းဘက်ရှိ Polaris Aa နှင့် Polaris Ab တို့သည် ကြယ်နှစ်လုံးတွဲဖြစ်ကြောင်းကိုမူ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင်မှ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။

အနီးဆုံး စီဖီးပြောင်းလဲကြယ် (Cepheid variable) ဖြစ်သည့် Polaris Aa ၏ အကွာအဝေးသည် စကြဝဠာအကွာအဝေးတိုင်းတာမှု အဆင့်ဆင့်စနစ် (Cosmic distance ladder) ၏ အခြေခံကျသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ထားသော ''Hipparcos'' မစ်ရှင်မှ ရရှိသည့် ကြယ်ပါရာလက်စ် (Stellar parallax) တိုင်းတာချက်အရ Polaris A သည် [[အလင်းနှစ်]] ၄၃၂ နှစ်ခန့် (၁၃၃ [[ပါဆက်|pc]]) အကွာတွင် ရှိသည်။ ၎င်းနောက် ဆက်ခံသည့် ''Gaia'' အာကာသမစ်ရှင်၏ တိုင်းတာချက်အရ Polaris B သည် အလင်းနှစ် ၄၄၆.၅ နှစ် (၁၃၆.၉ [[ပါဆက်|pc]]) အကွာတွင် ရှိသည်။


==ကြယ်စနစ်==
Polaris Aa သည် ကြယ်ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် (Stellar evolution) ကို ဖြတ်သန်းပြီးဖြစ်သော F7Ib ရောင်စဉ်အမျိုးအစားရှိ ဆူပါ ဧရာမကြယ်ဝါ  (Yellow supergiant) တစ်လုံးဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ဒြပ်ထုမှာ [[နေဒြပ်ထု]] ၅.၄ ဆ ({{Solar mass}}) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပတ်လမ်းလှုပ်ရှားမှုကို အခြေခံ၍ ဒြပ်ထုကို တိုင်းတာသတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး ရှေးရိုး စီဖီးကြယ် (Classical Cepheid) ဖြစ်သည်။ အဖော်ကြယ်ငယ်နှစ်လုံးမှာ Polaris B နှင့် Polaris Ab တို့ဖြစ်သည်။ Polaris B သည် [[နေဒြပ်ထု]] ၁.၃၉ ဆ ({{Solar mass}}) ရှိသော F3 အမျိုးအစား ပင်မအစဉ်အတန်းကြယ် (Main-sequence star) ဖြစ်ပြီး Polaris Aa မှ [[နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယူနစ်]] ၂,၄၀၀ (AU) အကွာတွင် လှည့်ပတ်နေသည်။&lt;ref name=Wielen/&gt; Polaris Ab (သို့မဟုတ် P) သည် F6 အမျိုးအစား ပင်မအစဉ်အတန်းကြယ်ဖြစ်ပြီး ဒြပ်ထုမှာ နေဒြပ်ထု ၁.၂၆ ဆ ({{Solar mass}}) ရှိသည်။ ၎င်းသည် Polaris Aa နှင့် အလွန်နီးကပ်သော ပတ်လမ်းတွင် လှည့်ပတ်နေသည်။
၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နာဆာသည် [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]] မှ ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://hubblesite.org/contents/news-releases/2006/news-2006-02.html |title=There's More to the North Star Than Meets the Eye |publisher=Hubblesite.org |date=2006-01-09 |access-date=2020-02-27}}&lt;/ref&gt; ထိုဓာတ်ပုံများတွင် ဓူဝံကြယ် ကြယ်သုံးလုံးစနစ်၏ အဖွဲ့ဝင်ကြယ်သုံးလုံးစလုံးကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။

Polaris B ကို အလယ်အလတ်အရွယ်အစားရှိသော [[တယ်လီစကုပ်]]ဖြင့် သီးခြားခွဲခြားမြင်နိုင်သည်။ ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၇၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် သူကိုယ်တိုင်တည်ဆောက်ထားသော အလင်းပြန်တယ်လီစကုပ် (Reflecting telescope) ကို အသုံးပြု၍ ဤကြယ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book
 | title=An Anthology of Visual Double Stars
 | display-authors=1 | first1=Bob | last1=Argyle
 | first2=Mike | last2=Swan | first3=Andrew | last3=James
 | date=August 29, 2019 | page=265 | isbn=9781108601702 
 | publisher=Cambridge University Press
 | url=https://books.google.com/books?id=jSmqDwAAQBAJ&amp;pg=PT265
}}&lt;/ref&gt; ထိုတယ်လီစကုပ်သည် ထိုခေတ်အခါက အကောင်းဆုံး တယ်လီစကုပ်များအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်။


==ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}

[[ကဏ္ဍ:ကြယ်သုံးလုံး စနစ်များ]]
[[Category:အာရှာ မိုင်နာ (ကြယ်စုတန်း)]]</text>
      <sha1>pp4zroz36an4q6vtzxesr859l2qqopz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှမ်းပြည်နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2773</id>
    <revision>
      <id>1057671</id>
      <parentid>1057030</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245188" sha1="crb3ljrrzohckuerv4k2n0zzswwm67q" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
&lt;!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --&gt;| name = ရှမ်းပြည်နယ်
| official_name = Shan State 
| native_name = {{nobold|{{shn|မိူင်းတႆး}}}}
| native_name_lang = shn
| settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]]
| translit_lang1 = 
| image_skyline = 
| image_alt = 
| image_caption = 
| image_flag = Flag of the Shan State.svg
| flag_size = 150px
| flag_alt = 
| nickname = 
| motto = 
| image_map = Shan State in Myanmar.svg
| mapsize = 150px
| map_alt = 
| map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
| pushpin_map = &lt;!-- Burma --&gt;
| pushpin_label_position = 
| pushpin_map_alt = 
| pushpin_map_caption = 
| coordinates = {{coord|21|30|N|98|0|E|region:MM_type:adm1st|display=inline,title}}
| coor_pinpoint = 
| coordinates_footnotes = 
| subdivision_type = နိုင်ငံ
| subdivision_name = {{flag|Myanmar}}
| subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|ပြည်နယ်]]
| subdivision_name1 = {{flag|ရှမ်းပြည်နယ်}}
| subdivision_type2 = ဒေသ
| subdivision_name2 = အရှေ့အလယ်ပိုင်း
| established_title = ပြည်နယ်အဆင့် မသတ်မှတ်ခင်
| established_date = [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ]]
| established_title1 = ပြည်နယ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း
| established_date1 = ၄ ဇန်နဝါရီ ၁၉၄၈
| established_title2 = အစိုးရမှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်း
| established_date2 = ၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၅၉
| seat_type = မြို့တော်
| seat = [[တောင်ကြီးမြို့]]
| government_footnotes = 
| leader_party = 
| leader_title = ​ဝန်ကြီးချုပ်
| leader_name = ​ဦး​အောင်​ဇော်​အေး
| leader_title1 = အစိုးရ
| leader_name1 = [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]]
| leader_title3 = တရားလွှတ်တော်
| leader_name3 = [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]]
| unit_pref = Metric&lt;!-- or US or UK --&gt;
| area_footnotes = &lt;ref name=cp&gt;{{cite web | url=http://www.citypopulation.de/Myanmar.html | title=Union of Myanmar | accessdate=2008-12-25 | publisher=City Population}}&lt;/ref&gt;
| area_total_km2 = 155801.3
| area_rank = ၁၃
| area_note = 
| elevation_footnotes = 
| elevation_m = 
| population_total = ၅,၈၂၄,၄၃၂
| population_as_of = ၂၀၁၄
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view}}&lt;/ref&gt;
| population_density_km2 = auto
| population_rank = ၄
| population_demonym = 
| population_note = 
| demographics_type1 = Demographics
| demographics1_footnotes = &lt;!-- for references: use &lt;ref&gt; tags --&gt;
| demographics1_title1 = လူမျိုးများ
| timezone1 = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
| utc_offset1 = +06:30
| postal_code_type = 
| postal_code = 
| area_code = 
| area_code_type = 
| iso_code = 
| website = {{url|www.shanstate.gov.mm}}
| footnotes = 
| unemployment_rate = 
| leader_title2 = ဥပဒေပြုလွှတ်တော်
| leader_name2 = [[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်]]
| demographics1_info1 = [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ့်]]၊ [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]]၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[ကချင်လူမျိုး|ကချင်]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ]]
| demographics1_title2 = ကိုးကွယ်မှု
| demographics1_info2 = [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ၇၆.၇%၊ [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] ၁၀.၈%၊ Animism ၆.၆%၊ [[အစ္စလာမ်ဘာသာ]] ၁.၀%၊ [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ၁.၀၁%၊ ဘာသာမဲ့ ၃.၄%၊ နှင့် အခြား ၁.၅%
}}

'''ရှမ်းပြည်နယ်''' ({{lang-shn|မိူင်းတႆး}}) သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ|ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်]]၏ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များ]]အနက် ဧရိယာအကျယ်ဝန်းဆုံးဖြစ်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၆၁,၈၉၇ စတုရန်းမိုင် / ၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) အကျယ်အဝန်းရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်အပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;GovShan&quot;&gt;{{cite web |title=Shan State Government |url=https://www.shanstate.gov.mm/ |publisher=Shan State Government |access-date=2026-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220913204118/https://www.shanstate.gov.mm/ |archive-date=13 September 2022 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

သမိုင်းကြောင်းအရ ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရလက်ထက်တွင် [[ရှမ်းပဒေသရာဇ်ပြည်နယ်များ|ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စု]] ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သော စော်ဘွားနယ်မြေများကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၅) အရ [[ဝပြည်နယ်|&quot;ဝ&quot;ပြည်နယ်]] နှင့် ပူးပေါင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ် စတင်သတ်မှတ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Const1947&quot;&gt;{{cite book |title=The Constitution of the Union of Burma (1947) |publisher=Constituent Assembly of Burma |year=1947 |page=Section 5}}&lt;/ref&gt; လက်ရှိကျင့်သုံးလျက်ရှိသော ၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် (၉) (ခ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အဓိက အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေတစ်ခုအဖြစ် တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းအတည်ပြုထားသည်။&lt;ref name=&quot;Const2008&quot;&gt;{{cite book |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |year=2008 |page=စာ-၄}}&lt;/ref&gt;
ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]] ဖြစ်ပြီး ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း၊ အင်းသား၊ တအာင်း (ပလောင်)၊ ကချင်၊ ဝ၊ ကိုးကန့်၊ လားဟူ နှင့် ဓနု စသည့် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုပေါင်းစုံ စုပေါင်းမှီတင်းနေထိုင်ကြသည်။ တောင်တန်းတိမ်တောင်များ၊ ရေတံခွန်၊ သဘာဝစိမ့်စမ်းများနှင့် အေးမြသော ရာသီဥတုတို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ထင်ရှားသော တောင်စခန်းဒေသတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။&lt;ref name=&quot;Census2014&quot;&gt;{{cite book |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census: Shan State Report |publisher=Department of Population, Ministry of Immigration and Population |year=2015}}&lt;/ref&gt;

== တည်နေရာနှင့် အကျယ်အဝန်း ==
ရှမ်းပြည်နယ်သည် ၆၀,၁၅၅ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းပြီး တိုင်းနှင့် ပြည်နယ် ၁၄ ခုအနက် ဧရိယာအားဖြင့် အကြီးဆုံးလည်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;area&quot;&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ (၁၁)၊ ရှမ်းပြည်နယ် အပိုင်း။&lt;/ref&gt; အကြမ်းအားဖြင့် တြိဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ဟူ၍ ခွဲခြားပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင်တည်ရှိပြီး [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊  [[စစ်ကိုင်းတိုင်း]]၊ [[မန္တလေးတိုင်း]]၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ၏ တည်နေရာနှင့် နယ်နိမိတ်များ - အစိုးရထုတ်ပြန်ချက်။&lt;/ref&gt; မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ မှ ၂၂ဒီဂရီ ၁၅မိနစ် အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၂၆မိနစ် မှ ၉၈ ဒီဂရီ ၄၇မိနစ် အတွင်းတည်ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်ရှိပြီးလျှင် အကြီးဆုံးပြည်နယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်မ၏အရှေ့ဘက်၌ရှိသော ထိုပြည်နယ်သည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ပဉ္စဂံပုံ ရှိလေရာ အနောက်ဘက်ရှိ ပြည်မ၏ လွင်ပြင်ဒေသများကို ပဉ္စဂံ၏ အခြေပြုထားကာ အရှေ့ဘက်ရှိ မဲခေါင်မြစ် (လာအိုနိုင်ငံ) ပေါ်တွင် ပဉ္စဂံ၏ ထိပ်ဖျားကျရောက်နေလေသည်။ &lt;ref&gt;မြန်မာ့မြေပုံနှင့် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အညွှန်းကိန်းများ (၁၉၉၈)။&lt;/ref&gt; ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ 
အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ် (တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ)၊ အရှေ့ဘက်တွင် ယူနန်ပြည်နယ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကယားပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ အနောက် မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းတို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက် ရှိသည်။ ထိုပြည်နယ်သည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၉ ဒီဂရီ ၂ဝ မိနစ်နှင့် ၂၄ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၃ မိနစ် နှင့် ၁ဝ၁ ဒီဂရီ ၉ မိနစ်တို့၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်။ &lt;ref&gt;General Administration Department (GAD) - Shan State Profile (2024).&lt;/ref&gt;

မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်မှု ၇၀ရာခိုင်နှုန်းကို မူဆယ်မြို့နယ် မှ ရရှိသည်။&lt;ref&gt;စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေး စာရင်းဇယားများ။&lt;/ref&gt;

== ပထဝီဝင် ==
=== မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ===
ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်း တောစခန်း၊ တောင်စခန်းတို့ဖြင့် သာတောင့်သာယာ ရှိပေသည်။ [[ဧရာဝတီမြစ်]]ရိုး တစ်ခုဆီမှ အရှေ့ဘက်သို့ လှမ်းမျှော်ကြည့်လိုက်လျှင် ရှမ်းရိုးမတောင်ဟု အများခေါ်ဆိုကြသော တောင်စဉ်တောင်တန်းများကို တောင်ခိုးတောင်ငွေ့ တစ်ဝေဝေဖြင့် တွေ့မြင်ကြရပေလိမ့်မည်။ [[ရှမ်းရိုးမ]]တောင်ဟု ခေါ်ဆိုနေကြသော်လည်း စင်စစ် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးသည် ကုန်းပြင်မြင့် ဖြစ်လေသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;&gt;{{cite book |title=မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း |volume=၁၁ |publisher=မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၇၀ |pages=၃၉၀-၃၉၅}}&lt;/ref&gt;

ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေ ၃,ဝဝဝ မှ ၄,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ပြီးလျှင် နေရာဒေသများစွာတို့၌ မြေမျက်နှာပြင်သည် လှိုင်းအိထိုးနေဘိသကဲ့သို့ နိမ့်တုံမြင့်တုံ ဖြစ်နေလေသည်။ အရှေ့ဘက်ပိုင်း ကုန်းမြေမြင့်သည် အနောက်ဘက်ပိုင်းထက် ပို၍မြင့်သည်။ အမြင့်ဆုံးအပိုင်းသည် လားရှိုး၏ အနောက်တောင်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမြင့်မျက်နှာပြင်သည် သိန္နီနယ်၏ အလယ်ပိုင်းခန့်မှ စ၍ မန္တလေးခရိုင် အထက်နားရှိ တောင်ကုန်းဒေသသို့တိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သွားသော်လည်း မိုးနဲနယ်နှင့် မောက်မယ်နယ်စပ်သို့ အရောက်တွင်မူ ကျဉ်းမြောင်းသွားလေသည်။

တောင်ရိုးတောင်တန်းတို့သည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း အချို့ ဒေသများတွင် အရှေ့နှင့်အနောက်တန်းလျက် ရှိသည်မှ လွဲ၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ များသောအားဖြင့် တောင်နှင့်မြောက် တန်းလျက်ရှိကြလေသည်။ တောင်ထိပ်များသည် ပေ ၆,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်အထိ မြင့်ကြ၍ အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်သည် တောင်သိန္နီနယ် အတွင်းရှိ ပေပေါင်း ၈,၇၇၇ မြင့်သော [[လွယ်လိန်းတောင်ထွတ်]]ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;shan-geography&quot;&gt;{{cite book |last=Stewart |first=J. A. |title=Geography of the Shan States |date=1920 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}&lt;/ref&gt; အခြားမြင့်မားသော တောင်ထွတ်များမှာ မြောက်သိန္နီနယ်အတွင်းရှိ လျန်ရှန်၊ ကျိုင်းတုံနယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ လွယ်ပန်နောင်၊ မိုင်းကိုင်နယ်အတွင်း ရှိ လွယ်စန့်နှင့် လွယ်လမ် စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၍ ပေ ၈,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြပေသည်။ ပင်းတယနယ်အတွင်းမှ မဲနယ်တောင်တန်းရှိ အရှေ့မြင် အနောက်မြင်တောင်ထွတ်သည် ၇,၆၇၈ ပေ မြင့်သည်။ ထို့ပြင် နမ့်တမ်ဖတ် ချောင်းဝှမ်းနှင့် နမ့်ပွန်ချောင်းဝှမ်းကို ခြားလျက်ရှိသော လွယ်မောနှင့် လွယ်မောင်ဟု ခေါ်သည့် ပေ ၇,ဝဝဝ မှ ၈,ဝဝဝ ကျော်ရှိသော တောင်မြင့်ကြီးများလည်း ရှိပေသေးသည်။ [[ကလောမြို့]]အနီးရှိ [[ဆင်တောင်]]နှင့် [[မြင်းမထိတောင်]]တို့သည် ပေ ၅,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြလေသည်။

=== မြစ်ချောင်း ===
ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြစ်ချောင်းတို့သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းရသဖြင့် မြစ်ကမ်းပါးတို့သည် များသောအားဖြင့် ကျဉ်းမြောင်းမတ်စောက်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းတို့အကြား၌ တောင်နှာမောင်းတို့သည် မြစ်ချောင်းများ ဆုံးသည့် တိုင်အောင် တည်ရှိကြလေသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;

ရှမ်းပြည်နယ်တွင် [[သံလွင်မြစ်]]သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်။ ထိုမြစ်ကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် နမ့်ခုန်းမြစ်ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို မြောက်မှ တောင်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် ပြည်နယ်ကို အရှေ့နှင့်အနောက် ပိုင်းခြားထားသကဲ့သို့ ရှိသည်။ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက် ဧရာဝတီမြစ်ကဲ့သို့ မြေပြင် ပြန့်ဖြူးခြင်းမရှိဘဲ နက်ရှိုင်းမတ်စောက်သော ကမ်းပါးစောက်ကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် စီးဆင်းလေသည်။

သံလွင်မြစ်အထက်ပိုင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းရာ ရှမ်းပြည် မြောက်ပိုင်းသည် တောင်ထူထပ်၍ ပေ ၆,ဝဝဝ ကျော် ၇,ဝဝဝ နီးပါးမြင့်သော တောင်တန်းကြီးများ ရှိသည်။ ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် တံတိုင်းကြီးများသဖွယ် ကာဆီးလျက်ရှိခြင်းကြောင့် ရှေးအခါက မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှ ဝင်ရောက်ရန် မလွယ်ကူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ တောင်ရိုးတောင်တန်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်နေလေရာ မြေပြန့် မြေကျယ်များစွာ မရှိချေ။ ထိုကြောင့် ထိုအပိုင်းတွင် လူနေအိမ်ခြေလည်း နည်းပါးလေသည်။

အလယ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းတစ်လျှောက် သံလွင်မြစ် ဖြတ်သန်း စီးဆင်းလာသောအခါ အနောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများသည် နီးကပ်စွာ ထပ်ဆင့်ခြင်းမရှိဘဲ နီးတစ်လှည့် ဝေးတစ်ခါရှိနေကြလေရာ တောင်တန်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် မြေပြန့်မြေကျယ်များကို တွေ့ရသည်။ ထိုမြေပြန့်မြေကျယ်များတွင် မြို့ရွာများကို တည်ထားကြလေသည်။

ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သံလွင်မြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များမှာ လက်ဝဲဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သော နမ့်တင်(နမ့်တိန်း)၊ နမ့်မ၊ နမ့်ဆင် စသည်တို့လည်းကောင်း၊ လက်ယာဘက်ကမ်းမှ စီးဝင်သောနမ့်နင်း၊ နမ့်ပန်နှင့် နမ့်တန်စသည်တို့လည်းကောင်း ဖြစ်ကြလေသည်။

ရှမ်းပြည်နယ်၏ အခြားမြစ်ကြီးတစ်မြစ်သည် [[မဲခေါင်မြစ်]] ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်နယ်နိမိတ်နှင့် လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည့် မိုင်ပေါင်း ၁၂ဝ ခန့်မျှသာ ထိုမြစ်ကြီးသည် ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် သက်ဆိုင်လေသည်။

နမ္မတူ၊ မြစ်ငယ်၊ ဒုဋ္ဌဝတီဟူသော သုံးမည်ရ [[နမ္မတူမြစ်]]သည် ရှမ်းပြည်နယ်၏ ထင်ရှားသောမြစ်တစ်သွယ် ဖြစ်သည်။ ပြည်နယ်အတွင်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသမျှသာ ဖြတ်သန်းသွားသော်လည်း မဖော်ပြဘဲ မနေအပ်သော မြစ်တစ်သွယ်မှာ နမ့်မင်းဟုလည်း ခေါ်သော [[ရွှေလီမြစ်]]ပေတည်း။ ထိုမြစ်၏ မြစ်ဖျား လက်ယာဘက်ကမ်းရှိ မိုင်းမောဒေသမှ စ၍ ရှမ်းပြည်ထောင် အများ ပေါ်ပေါက်ပြန့်ပွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။&lt;ref name=&quot;shan-history&quot;&gt;{{cite book |last=ဆိုင်းဆိုင်း |title=မိူင်းမၢဝ်းလႄႈပၼ်ႇစဝ်း |date=၂၀၀၅ |publisher=သီပေါစာပေ |location=သီပေါ}}&lt;/ref&gt; ဖော်ပြခဲ့သော မြစ်များအပြင် ရှမ်းပြည်နယ်အလယ်ပိုင်း မြေလပ်ဒေသ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ရပ်စောက်နယ်၊ ဘော်နယ်တို့ကို ဖြတ်ကျော်ကာ ပြည်မရှိ [[ကျောက်ဆည်ခရိုင်]]မှ တစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[ဇော်ဂျီမြစ်]]၊ ဟိုပုန်းမြို့နယ် နမ့်ခုတ်မြို့ငယ်လေး၏အနောက်ဘက်တွင် မြစ်ဖျားခံသော နမ့်တမ်ဖတ်ချောင်း၊ မြေလပ်ဒေသတစ်ဝိုက် စီးဆင်းကာ [[အင်းလေး]]ထဲသို့ အနောက်ဘက်မှ စီးဝင်၍ တောင်ဘက်မှတစ်ဖန် ပြန်ထွက်ပြီးလျှင် [[ကယားပြည်နယ်]]အတွင်းသို့ စီးဝင်သော [[နမ့်ဘီလူးချောင်း]]၊ လဲချားနယ်တောင်ကုန်းများ၌ မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် တောင်ဘက်ကယား ပြည်နယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်ပြီးနောက် သံလွင်မြစ်အတွင်းသို့ [[နမ့်ပွန်ချောင်း]] စသည်တို့လည်း ရှိပေသေးသည်။

အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မြစ်ရိုးချောင်းရိုး မြေပြန့် လွင်ပြင်များတွင် မြို့ရွာများကို များသောအားဖြင့် ရှမ်းလူမျိုးတို့က တည်ထောင်ထားကြရာ မြောက်ပိုင်း နမ္မတူမြစ်ရိုး မြေပြန့်တွင် သိန္နီနယ်၊ သီပေါနယ်တို့ကို တွေ့ရသည်။ [[ရပ်စောက်]]၊ [[ရေဦး]]၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ပွေးလှမြို့|ပွေးလှ]]နယ်တို့သည် ဇော်ဂျီမြစ်ရိုး မြေပြန့်တစ်လျှောက် တည်ထားသော မြို့ရွာများဖြစ်ကြသည်။ နမ့်ပွန်ချောင်းရိုးမြေပြန့်တွင် မိုင်းပွန်နယ်ကိုလည်းကောင်း နမ့်တမ်ဘက်ချောင်းရိုး မြေပြန့်တွင် ဟိုပုန်း၊ [[နမ့်ခုတ်]] [[ဘန်းယဉ်]]၊ [[ဆီဆိုင်]](သထုံ) နယ်တို့ကိုလည်းကောင်း တွေ့ကြရလေသည်။

မြစ်ချောင်းများသည် တောင်စဉ် တောင်တန်းများကို ဖြတ်ကျော်စီးဆင်းကြသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရေတံခွန်စိမ့်စမ်းများအနှံ့အပြား ရှိသည်။ သီပေါနှင့် လာရှိုးအကြားရှိ [[မန့်ဆမ်ရေတံခွန်|မန့်ဆမ်ရေတံခွန်ကြီး]]သည် အမြင့်ပေ ၁,၅ဝဝ ကျော် ၂,ဝဝဝ ခန့်မှ တောင်ခါးပန်းအဆင့်ဆင့်ကို စီးဆင်းလာခဲ့ရာ ကြည့်၍ မငြီးဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေသည်။ ထိုရေတံခွန်ကြီးမှ ရေအားကို အသုံးပြု၍ [[နမ္မတူမြို့]]ရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်၏ သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ အခြားရေတံခွန်များလည်း အများအပြားရှိရာ ယင်းတို့မှ ရေအားကိုလည်း အသုံးချနိုင်ရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရက လေ့လာ စမ်းသပ်စေခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် စက်မှုလုပ်ငန်း ဓာတ်အားပေးရေးအတွက် အလားအလာရှိသော ရေတံခွန်တို့မှာ မိုင်းပွန်မြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်သုံးခု၊ ရပ်စောက်မြို့မှ ၁ဝ မိုင်ခန့်ကွာ အင်းတော်သွားလမ်းရှိ ဇော်ဂျီရေတံခွန်(မိုးဟင်းရေတံခွန်)၊ ညောင်ရွှေမြို့အနီးရှိ ရေတံခွန်ငယ်နှစ်ခုနှင့် လဲချားနယ်မှ နမ့်တွပ်ရေတံခွန်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကျိုင်းတောင်း စီရင်စုအတွင်းရှိ နမ့်တိန်းရေတံခွန်မှ ရေအားကို ယူ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ အကြီးဆုံးသော ရေအားလျှပ်စစ်ရုံကြီးတစ်ခု တည်ဆောက်နိုင်မည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းထားကြလေသည်။&lt;ref name=&quot;hydropower&quot;&gt;{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုသမိုင်း |publisher=လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၁၂}}&lt;/ref&gt;
မြစ်ချောင်း ရေတံခွန်များအပြင် အင်းအိုင်များလည်း ရှိသေးရာ ယင်းတို့အနက် ညောင်ရွှေနယ်ရှိ အင်းလေးသည် အကြီးဆုံး အကျော်ကြားဆုံးဖြစ်သည်။

=== ရေထွက် ===
၂၀၁၀ ခုနှစ်က ပြည်နယ်အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနမှ ဦးဆောင်ကောက်ယူခဲ့သော စာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ် (အထူးဒေသများမပါ) တွင် ရေထွက်ပေါင်း '''၃,၇၀၀ ကျော်''' ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;gad-water&quot;&gt;{{cite report |title=ရှမ်းပြည်နယ်တွင်းရှိ ရေထွက်စမ်းများ စာရင်းကောက်ယူမှုအစီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာန |year=၂၀၁၆}}&lt;/ref&gt;

ထို့ပြင် ဆိုင်ရာမြို့နယ်လူထုအတွက် ဆယ့်နှစ်ရာသီ မပြတ်သုံးစွဲရန် ရေရနိုင်သော ရေထွက်ခေါ် စမ်းရေပေါက်များလည်း ရှိသေးသည်။ ဟိုပုန်းရေထွက်၊ ဘော်ဆိုင်းရေထွက်၊ ရပ်စောက်ရေထွက် (ဗထူးစမ်း)၊ ကရင်မရေထွက် (တောင်ကြီး)တို့သည် လူသိ များသော စမ်းရေပေါက်များပေတည်း။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အောက်ခံကျောက်မြေသည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်များဖြစ်လေရာ ရွာချသော မိုးရေသည် မြေကြီးထဲသို့ စိမ့်ဝင်သွားသည်။ ထိုစိမ့်ဝင်သွားသော ရေများသည် အချို့နေရာများတွင် စမ်းရေပေါက်များဖြစ်ကာ မြေပြင်သို့ ပြန်ထွက်လာကြရာ ယင်းတို့ကို ရေ ထွက်များဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ မြစ်ချောင်းနှင့်လည်း မနီး၊ ရေထွက်များလည်း မရှိသော ဒေသများလည်း ရှိသေးရာ ထိုဒေသများတွင် ရေရှားပါးသဖြင့် မြေတွင်း သယံဇာတ ပစ္စည်းများဖြင့် ပေါများသည့်တိုင်အောင် စက်မှုလုပ်ငန်းများ မဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေး ခက်ခဲခြင်းများ ရှိလေသည်။

ရေထွက် သို့မဟုတ် စမ်းရေပေါက်များအပြင် ရေပူစမ်းများလည်း ပေါများသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် မြေကြောအံလွှဲခြင်းများ ရှိပေရာ ထိုနေရာများတွင် ရေပူစမ်းများ ဖြစ်ပေါ်သည်။ သီပေါ၊ လားရှိုး၊ သိန္နီ၊ လင်းခေး၊ ကျိုင်းတုံ၊ အင်းလေးဒေသရှိ ခေါင်တိုင်ရွာ စသည်တို့တွင် ထိုကဲ့သို့သော ရေပူစမ်းများရှိလေသည်။&lt;ref name=&quot;geology-shan&quot;&gt;{{cite book |last=Chhibber |first=H. L. |title=The Geology of Burma |date=1934 |publisher=Macmillan and Co. |location=London}}&lt;/ref&gt;

=== အောက်ခံမြေနှင့် ကျောက်အမျိုးမျိုး ===
ရှမ်းပြည်နယ်၏ [[ဘူမိဗေဒ]]ကို သေချာစွာ စေ့ငုလေ့လာ၍ သုတေသန မပြုရသေးချေ။ အောက်ခံကျောက်မြေနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကို ချုံ၍ဆိုရလျှင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်သည် များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေ အောက်ခံဖြစ်သည်။ သို့သော် အာစီယန်ခေတ် (ရှေးအကျဆုံးခေတ်) ကျောက်များ၊ ပထမကပ်ကျောက်များ၊ ဒုတိယ ကပ်ကျောက်များနှင့် တတိယကပ် ကျောက်များ စသော ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ ကျောက်များကိုလည်း ကြိုကြား ကြိုကြား တွေ့ရပေသည်။&lt;ref name=&quot;geology-shan&quot;/&gt;

ဘူမိဗေဒ ထုံးကျောက်ခေတ်ကာလက ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာပြည်မနည်းတူ ပင်လယ်ရေတိမ်အောက်တွင် ကျရောက်နေခဲ့ရာ မြစ်များမှ သဲများ၊ ပင်လယ်ပိုးကောင်သေများ၊ ရေညှိရေမှော်ပုပ်များ စသည်တို့သည် တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာပြီးလျှင် ပင်လယ်အောက် မြေသားသည် တဖြည်းဖြည်း ပို့တက်လာသည်။ ထိုကြောင့် ထိုခေတ်က ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို ထုံးကျောက်မြေများအကြား၌ ညှပ်လျက်တွေ့ကြရသည်။ ထုံးကျောက်ခေတ် ကုန်ဆုံးလုနီးကာလ၊ သို့မဟုတ် တတိယကပ် အစလောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အပေါ်ယံ မြေလွှာပုံပြောင်းစေသော မြေလှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့်ဆက်လျက်တောင်ဘက်သို့ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းအထိ တောင်ရိုးတောင်တန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုလှုပ်ရှားမှုကြောင့် မြေကြောများပြတ်၍ အချို့နေရာများတွင် အက်ကြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်ကာ မြေလွှာကျွံခြင်း၊ သို့မဟုတ် အံလွှဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ သီပေါနယ် ဂုတ်ထိပ်ချိုင့်ဝှမ်းမှသည် သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ကွမ်းလုံကူးတို့ဆိပ်တိုင်အောင် အရှေ့နှင့်အနောက် ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီးတစ်ခုကို တွေ့ရ၍ ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြေမျက်နှာပြင်တွင် ထူးခြားပေါ်လွင်သော ဘူမိဗေဒလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။ ညောင်ရွှေနှင့် ရွှေညောင်မြောက်ဘက်မှ အင်းလေး တောင်ဘက်အထိလည်း ကြီးမား၍ တောင်နှင့်မြောက်ရှည်လျားသော မြေလွှာကျွံချိုင့်ဝှမ်းကြီး တစ်ခုရှိလေသည်။

အထက်တွင်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ခေတ်အမျိုးမျိုးမှ သက်ရင့်ကျောက်များကို ရှမ်းပြည်နယ် အနှံ့အပြား၌ တွေ့ကြရသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ်နယ် ပတ္တမြားမြေ၏ လိပ်သည်းကျောက်မြေနှင့် ဆက်စပ်လျက် ဝေဘူကျောက်မြေမျိုးကိုတွေ့ကြရသည်။ ထိုမှ တောင်ဘက်သို့ ရွေ့လာခဲ့သော် ကမ်ဗရီယမ်ခေတ် ကျောက်မျိုးဖြစ်သော သလင်းကျောက်၊ သင်ပုန်းကျောက် စသည်တို့ကို တွေ့ရသည်။ သီပေါမြို့၏ အရှေ့ဘက်မှ ကျောက်မြေများသည် ထုံးကျောက်များတွင် သဲကျောက်နီများ ညှပ်လျက်ပါသောမြေမျိုးဖြစ်လေသည်။

လားရှိုးမှ မြောက်ဘက်ငါးမိုင်ကွာသော နမ့်ယော်မြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ဘက်နမ့်မမြစ်ဝှမ်းတွင်လည်းကောင်း ကျောက်မီးသွေးကြောများ ပါရှိသော တတိယကျောက်ခေတ်မှ မြေစေးနှင့် သံကျောက်များကို တွေ့ရလေသည်။

ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် ဆိုင်ယင်နိုက်နှင့် [[နှမ်းဖတ် ကျောက်|နှမ်းဖတ်ကျောက်]]မျိုးတို့ ပါဝင်သော [[လိပ်သည်းကျောက်]]မြေမျိုးသည် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အနောက်ဘက် နှုတ်ခမ်းသားအစွန်းများအဖြစ်ဖြင့် ပေါ်နေကြသည်။ သီပေါနှင့် လားရှိုးအကြား၌ တွေ့ရသော ဒုတိယကျောက်ခေတ်၏ ခရမ်းပြာသဲကျောက် တို့သည် [[ထုံးကျောက်]]များအကြား၌ ညပ်လျက်ရှိသည်။ ထုံးကျောက်တောင်တန်းများအကြား၌ သက်တမ်းမရင့်သေးသော စရစ်ဖြုန်း သဲကျောက်နှင့် နုံးမြေများသည် အလျားလိုက် အမြှောင်းလိုက် ဖြစ်ပေါ်နေကြသည်။ ယင်းတို့မှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၌လည်း များသောအားဖြင့် ထုံးကျောက်မြေများသာလျှင်ဖြစ်သည်။ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်းများ၌ တတိယကပ်ကျောက်များ ချထားစုပုံ၍ ယင်းတို့အတွင်း၌ ကျောက်မီးသွေးနုများလည်းရှိရာ ထိုချိုင့်ဝှမ်း မြစ်ဝှမ်းချောင်း ဝှမ်းတို့၌ နုံးမြေများဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက် ရှိလေသည်။

=== တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ ===
[[နမ္မတူ သတ္တုတွင်း]]မှ [[ဘော်]]၊ [[ခဲ]]၊ [[ရွှေ]] နှင့် အခြားဓာတ်သတ္တုအနည်းငယ်တို့ထွက်ရှိသည်။ [[တီကျစ် ကျောက်မီးသွေးတွင်း]]မှ ကျောက်မီးသွေးများထုတ်လုပ်ပြီး တီကျစ်ကျောက်မီးသွေးသုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကို လောင်စာကုန်ကြမ်း ထောက်ပံ့လျက်ရှိသည်။ အထူးထင်ရှားသည့် မြန်မာ့[[ပတ္တမြား]]၊ [[နီလာ]]နှင့် [[ကျောက်မျက် ရတနာ]]များကို မိုင်းရှူး နှင့် နမ့်ယားဆိမ့် ဒေသများမှ တူးဖော်ထုတ်ယူနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;mining&quot;&gt;{{cite report |title=မြန်မာ့သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်းနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများထုတ်လုပ်မှုသမိုင်း |publisher=သတ္တုတွင်း ဝန်ကြီးဌာန |year=၂၀၀၃}}&lt;/ref&gt;

[[ဘူမိဗေဒ]]အရဆိုလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်သည် များသောအားဖြင့် သက်ရင့်ကျောက်မြေ ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် [[ရေနံ]]မှတပါး သတ္တု မျိုးစုံကို တွေ့ရသည်။ သို့သော် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းရှိ ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်းလီမီတက်၏ သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းသာလျှင် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဆောင်ရွက် 
နေသော လုပ်ငန်းကြီး ဖြစ်သည်။ အခြားသတ္တုလုပ်ငန်းများကို တိုင်းရင်း သားများက တတ်အားသမျှ Ngweအင်အား လူအင်အားတို့ဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်နေကြခြင်း ဖြစ်၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မရှိလှချေ။

၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ရှမ်းပြည်နယ်ထွက် သတ္တုများမှာ ခဲတန်ချိန် ၃၁,၆ဝဝ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁၆,၅၂၉,ဝဝဝ)၊ သွပ်တန်ချိန် ၁၇,၇၄၃ (တန်ဖိုးငွေကျပ် ၁,၁၁ canvas,ဝဝဝ)၊ ကြေးနီတန်ချိန် ၅ဝ ခန့် (တန်ဖိုး ငွေကျပ် ၃၆၆,ဝဝဝ)၊ ခနောက်စိမ်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် (တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၂ဝ၉ တန် 
(တန်ဖိုးငွေ ၈ဝ,ဝဝဝ)၊ သံရိုင်းတန်ချိန် ၁၅,၆၇ဝ (တန်ဖိုးကျပ် ငွေ ၈၆၂,ဝဝဝ)၊ ငွေသတ္တု ၂,ဝ၄၁,၃၉၅ အောင်စ (တန်ဖိုးငွေ ကျပ် ၈,၂၈၉,ဝဝဝ) တို့အပြင် အခြားထွက်ရှိသော သတ္တုများမှာ တန်ချိန် ၄၁ဝ ခန့် ဖြစ်လေသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;

နမ္မတူသတ္တုတွင်း၊ သို့မဟုတ် ဘော်တွင်းသည် ခဲ၊ သွပ်၊ ဘော် အများဆုံးထွက်သော ကမ္ဘာကျော် သတ္တုတွင်းပေတည်း။ နမ္မတူသတ္တုတွင်းမှလွဲလျှင် ဘော်ဆိုင်းသတ္တုတွင်းသည် အကျိုးအခံစားရဆုံးဟု ဆိုကြ သည်။ ဘော်ဆိုင်းသတ္တုကြောကြီးသည် မိုင် ၄ဝ ခန့် ရှည်လျား၍ ဟဲဟိုးတောင်ဘက် မဲနယ်တောင်မှ ရပ်စောက်နယ် အထိ ရောက်သည်ဟု သိရသည်။ ထိုသတ္တုကြော၏ အနောက်စူးစူး ကလောနှင့် မိတ္ထီလာခရိုင်အစပ်ရှိ မင်း ပလောင် တောင်တန်း၌လည်း ခဲအမြောက်အမြား ရနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ပင်းတယနယ် မြောက်ပိုင်းနှင့် မြင်ကြာဒိုးနယ်ရှိ တောင်မင်းကြီး၌လည်း ခဲများ တူးဖော်ရရှိလေသည်။

သွပ်ထွက်စံချိန်တွင် ဘော်တွင်းကို ချိုးနိုင်မည့် သွပ်သတ္တု တွင်းသည် [[မိုင်းပွန်မြို့]]၏ တောင်ဘက်မိုင် ၃ဝ ခန့်တွင် ရှိသော လုံချိန်သတ္တုတွင်း ဖြစ်သည်။ နမ့်တင်းရေတံခွန်နှင့်လည်း မဝေးလှသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် လုပ်ကိုင်နိုင်ရန် မဖြစ်သေးပေ။ ခနောက်စိမ်း သတ္တုများကို ရှမ်းပြည်နယ် နေရာအနှံ့ အပြား၌ တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ဈေးကောင်းမရ၍ လုပ်ကိုင်သူ နည်းသည်။

ရွှေအနည်းငယ် ရောနှောပါသော [[ကြေးနီ]]တူးဖော်ခြင်းကို ဟဲဟိုးနယ်အတွင်း၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ သို့သော် ရေအခက်အခဲရှိ၍ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် မလုပ်နိုင်ကြချေ။ စံကားနှင့် လင်းခေးစီရင်စုတို့၌လည်း ကြေးနီများ တွေ့ရှိရသည်ဟု သိရလေသည်။ ဝင်ငွေဖြောင့်သော သတ္တုတစ်မျိုးသည် မန်းဂနီးဖြစ်၍ ဟိုပုန်းနယ်၌ တူးဖော်လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ဘော်တွင်းနှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်များအပြင် ဝနယ်အချို့ဒေသများ၌လည်း ငွေသတ္တုကို တူးဖော်ရရှိလေသည်။

ကျောက်မီးသွေးကို လားရှိုး၊ သီပေါ၊ တောင်ကြီးနယ်များအနီး၌ တွေ့ရသော်လည်း အမျိုးအစား မကောင်းချေ။ သာစည် ကလော မီးရထားလမ်းအနီး မင်းပလောင်တောင်တန်းမှ တွေ့ရှိရသော ကျောက်မီးသွေးသည် အမျိုးအစားမညံ့လှသော်လည်း အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တူးဖော်လုပ်ကိုင်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။

ရှေးက မောက်မယ်နယ်မှ အလွန်ကောင်းသော သံများ တူးဖော်ရရှိ၍ မောက်မယ်နယ်ထွက် ဓားများသည် ကျော်ကြားလှသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် ကျိုင်းခမ်းစီရင်စုတို့မှလည်းကောင်း၊ ဝနယ်များမှလည်းကောင်း သံထွက်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။
မကြာသေးမီက (၁၉၆၃ ခုနှစ်) တောင်ကြီးမြို့အနီး ပင်းပက်တွင် သံတန်ချိန် ၆၃ သန်းခန့် ထွက်နိုင်မည့် သံတွင်းတစ်တွင်းကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလည်း မခက်ခဲသဖြင့် အလားအလာရှိသော သံရိုင်းတွင်းပေတည်း။&lt;ref name=&quot;pinpet&quot;&gt;{{cite news |title=ပင်းပက်သံရိုင်းစီမံကိန်းနှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း စက်မှုကဏ္ဍ |work=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ |date=၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၅}}&lt;/ref&gt; ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း၌ မလေ့လာ မတူးဖော်ရသေးသော သတ္တုရိုင်းအမျိုးမျိုးကို နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။

== ရာသီဥတု ==
တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ ချမ်းအေးသော ရာသီဥတုရှိသည်။ မိုးဥတုတွင် မိုးရေချိန်များလေ့လည်းရှိသည်။ အပူချိန်မှာ အအေးဆုံးလများဖြစ်သည့် ဇန်နဝါရီနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများတွင် ၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် ၈၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ကြားတွင်သာရှိသည်။ အပူဆုံးအချိန်များတွင် ၁၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဝန်းကျင်ရှိသည်။ ကပ္ပလီပင်လယ်မှ အနောက်တောင်မုတ်သုံလေကြောင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ တောင်တရုတ်ပင်လယ်မှ တစ်ခါတရံဝင်ရောက်လာတတ်သည့် မိုးသက်မုန်တိုင်းများ၊ လေကြောင်းများကြောင့် လည်းကောင်း မိုးများသည့် ဒေသအဖြစ် တည်ရှိသည်။ မိုးရေချိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၀ လက်မ ဝန်းကျင်ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;dmh-report&quot;&gt;{{cite report |title=မြန်မာနိုင်ငံ ရာသီဥတုနှင့် မိုးလေဝသစံချိန်စံညွှန်းများ |publisher=မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန |year=၂၀၀၅}}&lt;/ref&gt;

ရှမ်းပြည်နယ်သည် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ဥတုသပ္ပါယ အေးချမ်းမျှတသည်။ နေရာဒေသများစွာတို့တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ကဲ့သို့ ဥရောပတိုက် ရေမြေအနေအထား ရာသီဥတုမျိုးဆန်ဆန် ရှိလေသည်။ သို့သော် ယခုအခါ တောရိပ်တောင်ရိပ်နည်းပါးလာ၍ အပူရှိန် အနည်းငယ်တက်လာသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt; ကုန်းမြေအနိမ့်အမြင့် ပထဝီသဘာဝကိုလိုက်၍ တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ ရာသီဥတုအေးမြ၍ ထင်းရှူးပင်တို့ဖြင့် ဝေဆာနေသော်လည်း ယင်းတို့နှင့် နီးကပ်ပါလျက် မြေနိမ့်ပိုင်းတွင်ရှိကြသော ညောင်ရွှေ၊ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မောက်မယ်စသော ဒေသများတွင် ရာသီဥတု ပူအိုက်ကာ မန်ကျည်းပင်၊ အုန်းပင်၊ သရက်ပင်တို့ ဖြစ်ထွန်းသည်ကို တွေ့ရသည်။

ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် သီပေါနယ် ချိုင့်ဝှမ်းသည် အပူချိန်အများဆုံးတက်သော ဒေသဖြစ်သည်။ ဧပြီလအတွင်း နေ့အခါ ဖာရင်ဟိုက် ၉၆ ဒီဂရီထက်ပင် ကျော်လွန်သော်လည်း ညဉ့်ဘက်တွင် ၆၅ ဒီဂရီအထိ ကျဆင်းသွားတတ်ပြန်သည်။ ဆောင်းရာသီတွင် နေထွက်ပြီး၍ နာရီအနည်းငယ်ကြာသည့် တိုင်အောင် မြူများ ဆိုင်းနေတတ်သည်။ လားရှိုးမြို့တွင် (၁၈၉၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) အပူဆုံးအချိန် ဧပြီလ၌ မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၉၁ ဒီဂရီ ရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၅၉.၉ ဒီဂရီရှိလေသည်။&lt;ref name=&quot;scott-gazetteer&quot;&gt;{{cite book |last=Scott |first=J. George |title=Gazetteer of Upper Burma and the Shan States |date=1900 |publisher=Government Printing |location=Rangoon}}&lt;/ref&gt; ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးမြို့တွင် (၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၈၄.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလတွင် မဇ္ဈိမ အပူချိန် ၅၈.၂ ဒီဂရီ ရှိလေသည်။ ကျိုင်းတုံမြို့တွင် (၁၉၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း တိုင်းထွာချက်အရ) ဧပြီလတွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၉၂.၅ ဒီဂရီရှိ၍ ဇန်နဝါရီလ အအေးဆုံးအချိန်တွင် မဇ္ဈိမအပူချိန် ၆၂.၆ ဒီဂရီရှိကြောင်း တွေ့ရလေသည်။ တောင်ပေါ်ဒေသများ၌ကား အအေးဓာတ် ပိုမိုလွန်ကဲလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မိုးသည်းထန်သည်ဟု မဆိုနိုင်သော်လည်း မိုးသည် တစိမ့်စိမ့်စွေ၍ ရွာနေတတ်လေသည်။ ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် တောင်ကြီးမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၅၇.ဝ၅ လက်မ၊ ကျိုင်းတုံမြို့၌ (၁၉၅ဝ-၆ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်း) ၄၆.ဝ၅ လက်မ၊ လားရှိုးမြို့၌ (၁၈၉၆-၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း) ၆၁.၈၆ ဖြစ်ရာ ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး ချုံ၍ဆိုရလျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန်သည် လက်မ ၇ဝ မှ ၉ဝ အတွင်းသာရှိသည်။ ယင်းသို့မိုးရေချိန်သည် မများလှသော်လည်း တောရိပ်တောင်ရိပ်ရှိသဖြင့် မိုးရာသီအခါတွင် စိုစွတ်ထိုင်းမှိုင်းပြီးလျှင် အေးစိမ့်နေတတ်လေသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;

=== သစ်တော ဝါးတောများ ===
ရာသီဥတု အေးချမ်းစိုစွတ်ပြီးလျှင် မြစ်ချောင်း၊ စိမ့်စမ်းများပြားသဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ရှေးအခါက သစ်တောဝါးတောကြီးများ ညို့မှိုင်းထူထပ်ခဲ့လေသည်။ နောင်အခါ တောင်ယာ ခုတ်ထွင် လုပ်ကိုင်ကြသည့် စနစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မြို့ရွာအိမ်ခြေ တိုးချဲ့လာကြသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း သစ်တောများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း သစ်တောဝါးတောများ ယခုအခါ နည်းပါးနေချေပြီ။ မြေနိမ့်ပိုင်းတွင် ကျွန်း၊ အင်၊ ပျဉ်းမ စသော အပူပိုင်းသစ်တောများ၊ ပေ ၄,ဝဝဝ မှ ၆,ဝဝဝ ကျော်သော အမြင့်ပိုင်းတွင် ဝါးတောများ၊ ထင်းရှုးတောများ ပေါက်ရောက်သည်။ ပင်ရင်းပေါက်သော အပင်များကို ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းခဲ့သော နေရာများ၌ မြက်ခင်းပြင်များကို တွေ့ရလေသည်။&lt;ref name=&quot;forestry-history&quot;&gt;{{cite book |title=မြန်မာ့သစ်တောသမိုင်းနှင့် သစ်တောရေးရာမူဝါဒများ |publisher=သစ်တောဦးစီးဌာန |date=၁၉၉၂}}&lt;/ref&gt;

ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောခရိုင်များကို မိုးမိတ်သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်၊ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း သစ်တောခရိုင်ဟူ၍ သုံးပိုင်းခွဲခြားထားသည်။ ကြိုးဝိုင်းသစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၇,၁၃၇ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၁၁၄ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄၇၁ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်။ ကြိုးဝိုင်းပြင်၌ သစ်တောများ၏ အကျယ်အဝန်းသည် စုစုပေါင်း ၁၅,၉၆၈ စတုရန်းမိုင်ရှိလေရာ မိုးမိတ်နယ်၌ ၁,၅၆၃ စတုရန်းမိုင်၊ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ ၄,၃၉၆ စတုရန်းမိုင်၊ တောင်ပိုင်း၌ ၁ဝ,ဝ၁၁ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်လေသည်။ သစ်တောဌာန အုပ်ချုပ်ခြင်းမှ လွတ်ကင်းသော သစ်တောများသည်မူ စုစုပေါင်း ၄၁,၆၇၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;

|ရှမ်းပြည်နယ်၌ အဖိုးတန်ကျွန်းသစ်၊ အင်ကြင်း စသည့် သစ်တောများ မများလှချေ။ ထင်းရှူးပင်နှင့် အခြား သစ်ရိုင်းများက ပို၍ များပြားသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများသည် ထင်းရှူးသားကို အသုံးများကြသည်။ ကြီးကျယ်သော ကျွန်းတောကြီးများ ရှိသည့်ဒေသများမှာ မိုးမိတ်၊ မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်၊ မိုးနဲ၊ ကျိုင်းတောင်းအကြားရှိ ကျွန်းတောကြီးများသည် အပင်များ နုသေးသော်လည်း မိုင်ပေါင်း ၂ဝ ကျော်ခန့် ရှည်လျားသဖြင့် အနာဂတ်ကာလအတွက် အဖိုးတန်သစ်တောကြီးပေတည်း။ မိုင်းကိုင်နယ်ရှိ တုံလောဒေသတွင်လည်း ကျွန်းနှင့် အခြား သစ်ရိုင်းတောများကို တွေ့ရလေသည်။

ကျွန်းစသော သစ်များကို ခုတ်ယူပြီးနောက် သံလွင်မြစ်နှင့် ယင်း၏လက်တက်များ ဖြစ်ကြသည့် သစ်မျှောချောင်းများအားဖြင့် မော်လမြိုင် ဆိပ်ကမ်းအရောက် မျှောချရသည်။ သာမိုင်းခမ်းနယ်မှလည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်မရှိ ကြိုးဝိုင်းများနှင့် ဆက်စပ်လျက် ရှိသော ကလောအနောက်ဘက်ရှိ မကွေးကြိုးဝိုင်းမှလည်းကောင်း ခုတ်ယူသော သစ်များကိုမူ မီးရထားဖြင့် ပြည်မသို့ တင်ပို့ရလေသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း သစ်တောများမှ သစ်စေး၊ ရှားစေး၊ ချိပ်၊ အင်တွဲ စသည့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းများလည်း ရရှိသည်။ ထင်းရှူးသားမှ စက္ကူထုတ်လုပ်၍ ဖြစ်မဖြစ်ကို စမ်းသပ်ကြည့်ခဲ့ရာ ကုန်ထုတ်စက္ကူညိုများ ထုတ်လုပ်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထို့ပြင် ထီးရှူးဆီကို စနစ်တကျ ထုတ်ယူရန်လည်း စမ်းသပ်လေ့လာလျက် ရှိသည်။ စမ်းသပ်မှုများ အောင်မြင်ပါက သစ်တောထွက်ပစ္စည်း အမျိုးအမည် တိုးလာဖွယ်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ် သစ်တောဌာန၏ ဝင်ငွေသည် ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွက် စုစုပေါင်း ကျပ် ၃,၂၉၃,၅၉၃ ဖြစ်ရာ တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် တိုးလာနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ချက် ရှိပေသည်။&lt;ref name=&quot;forest-income&quot;&gt;{{cite report |title=၁၉၅၉-၆၀ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်နယ်သစ်တောဌာန နှစ်ချုပ်စီရင်ခံစာ |publisher=ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ သစ်တောရေးရာဌာန |year=၁၉၆၁}}&lt;/ref&gt;

== အကျယ်အဝန်းနှင့် လူဦးရေ ==
တောတောင် လျှိုမြောင် စိမ့်စမ်းတို့ဖြင့် သာမောဖွယ် ကောင်းလှသော ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးနှင့် အကျယ်ဝန်းဆုံး ပြည်နယ်ဟု ဆိုခဲ့ပေသည်။ ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် ၆၁,၁၂၃ စတုရန်းမိုင် (၁၅၅,၈၀၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ဧရိယာ၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ကျယ်ဝန်းသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt; ၁၉၆၇ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ လူဦးရေသည် ၂,၄၉၇,ဝဝဝ ယောက်မျှသာ ဖြစ်ရာ စတုရန်းတစ်မိုင်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်း လူ ၄၈ ယောက်နှုန်းမျှသာ နေထိုင်လျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိရသဖြင့် လူနေအိမ်မြေ ကျဲလှပေသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ် ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်း ကောက်ယူချက်များအရ ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေသည် ၅,၈၂၄,၄၃၂ ဦးအထိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;census-2014&quot;&gt;{{cite book |title=၂၀၁၄ ခုနှစ် လူဦးရေနှင့် အိမ်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်း အစီရင်ခံစာ |publisher=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန |location=နေပြည်တော် |date=မေ ၂၀၁၅ |series=အစီရင်ခံစာ အတွဲ-၂ |pages=၁၆}}&lt;/ref&gt;

ပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းနှင့် နှိုင်းစာလျှင် လူဦးရေ နည်းပါးလှသော်လည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းသား တောင်ပေါ်သား လူမျိုးစုအစုံအလင်ဆုံး တွေ့ရပေသည်။ လူမျိုးပေါင်းစုံ ရောနှောနေထိုင်ရာ လူမျိုးစုံ ဟင်းလေးအိုးဒေသဟု ခေါ်ဆိုရပေမည်။ တွေ့ရှိရသော လူမျိုးစုများကို မိသားစု/အုပ်စုအလိုက် ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ပါဝင်သော မျိုးနွယ်စုများနှင့် ၁၉၃၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းပါ လူဦးရေ အချက်အလက်များအတိုင်း အောက်ပါအတိုင်း ပေါင်းစပ် ဖော်ပြထားသည် -&lt;ref name=&quot;census-1931&quot;&gt;{{cite book |title=Census of India, 1931 |volume=XI: Burma |publisher=Government Printing |location=Rangoon |date=1933}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitext sortable&quot; style=&quot;width:100%; text-align:left;&quot;
|- style=&quot;background-color:#eaecf0; color:black;&quot;
! ဘာသာစကားမိသားစု !! ဘာသာစကားအုပ်စု !! ပါဝင်သော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများ !! မြောက်ပိုင်း (၁၉၃၁) !! တောင်ပိုင်း (၁၉၃၁) !! စုစုပေါင်း (၁၉၃၁) !! မှတ်ချက် / အခြားခေါ်ဝေါ်မှုများ
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''[[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် မိသားစု]]'''
| [[ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ|ဗမာအုပ်စု (Burmish)]]
| [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[အင်းသားလူမျိုး|အင်းသား]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဇိုင်ဝါးလူမျိုး|အဇီး (ဇိုင်ဝါး)]]၊ [[လာချိဒ်လူမျိုး|လရှီ (လာချိဒ်)]]၊ [[လော်ဝေါ်လူမျိုး|မရူ (လော်ဝေါ်)]]၊ [[အာချန်လူမျိုး|မိုင်းသာ (အာချန်)]]
| ၄၇,၄၇၄ || ၁၄၃,၉၂၆ || ၁၉၁,၄ဝဝ
| တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ဘာသာစကားခွဲများ
|-
| [[လိုလိုနွယ် ဘာသာစကားများ|လိုလို/ယီအုပ်စု (Loloish)]]
| [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]]၊ [[လားဟူလူမျိုး|လားဟူ]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ (ကော်)]]၊ [[နုံလူမျိုး|နုံ (ဒရူး)]]
| ၉,၅၄၅ || ၇၄,၇၈၁ || ၈၄,၃၂၆
| တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် တောင်ပေါ်မျိုးနွယ်စုများ
|-
| [[ကချင်ဘာသာစကား|ကချင်အုပ်စု (Jingphoic)]]
| [[ဂျိန်းဖော့လူမျိုး|ဂျိန်းဖော့ (ကချင်)]]
| ၆၃,၆၈၅ || ၆၆၇ || ၆၄,၃၅၂
| ကချင်မျိုးနွယ်စုကြီး၏ အဓိကအုပ်စု
|-
| [[ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ကရင်အုပ်စု (Karenic)]]
| [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]]၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ကယန်း]]၊ [[ကယားလူမျိုး|ကယား]]
| ၅၄၄ || ၁၇၇,၉၃၅ || ၁၇၈,၄၇၉
| တိဗက်-ဗမာအနွယ်ဝင် ကရင်အုပ်စုခွဲများ
|-
| [[တရုတ်နွယ်ဘာသာစကားများ|တရုတ်အုပ်စု (Sinitic)]]
| [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ ယူနန်နွယ်ဖွားများ
| ၆ဝ,၂၈၃ || ၃,၉၈၅ || ၆၄,၂၆၈
| ဟန်တရုတ် ဘာသာစကားခွဲများ ပြောဆိုသူများ
|-
| '''[[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင် မိသားစု]]'''
| [[တိုင်ဘာသာစကားများ|တိုင်အုပ်စု (Kra-Dai / Tai)]]
| [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်းကြီး (တိုင်လုံ)]]၊ [[တိုင်းလေလူမျိုး|ရှမ်းတရုတ် (တိုင်လေ)]]၊ [[ဂုံရှမ်းလူမျိုး|တိုင်ခေန် (ဂုံ)]]၊ [[လူးလူမျိုး|တိုင်လိ (လူး)]]၊ [[ယွန်းလူမျိုး|ယွန်း (တိုင်းယွန်း)]]၊ [[မောရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းမောဝ် (မောရှမ်း)]]၊ ဒရယ်
| ၂၈၉,၁၃၂ || ၄ဝ၈,၇ဝ၆ || ၆၉၇,၈၃၈
| ကုန်းပြင်မြင့် တိုင်အုပ်စုဝင်များ
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | '''[[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|ဩစထြိုအေးရှားတစ် မိသားစု]]'''
| [[ပလောင်နွယ်ဘာသာစကားများ|ပလောင်-ဝအုပ်စု (Palaungic / Waic)]]
| [[ပလောင်လူမျိုး|တအာင်း (ပလောင်)]]၊ [[ဝလူမျိုး|ဝ]]၊ တိုင်းလွိုင်၊ လွယ်လ၊ ယင်းနက်၊ ယင်းကျား၊ ယင်းဆက်၊ [[ထနော့လူမျိုး|ထနော့]]
| rowspan=&quot;2&quot; | ၁၂၂,၉၃၁ || rowspan=&quot;2&quot; | ၄၇,၈ဝ၆ || rowspan=&quot;2&quot; | ၁၇ဝ,၇၃က်
| မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် သက်တမ်းရင့် လူမျိုးစုများ
|-
| [[ခမူလူမျိုး|ခမူအုပ်စု (Khamuic)]]
| [[ခမူလူမျိုး|ခမူ]]
| မွန်-ခမာ အနွယ်ဝင် အရှေ့ပိုင်းမျိုးနွယ်စုများ
|-
| '''အခြား (ဘာသာစကားမိသားစု မဟုတ်သော)'''
| အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများ
| အိန္ဒိယနွယ်ဖွား အခြေချနေထိုင်သူများ
| ၂၁,၂၂၁ || ၁၁,၆၃၈ || ၃၂,၈၅၉
| အဓိကအားဖြင့် စီးပွားရေး/ဝန်ထမ်း အခြေချသူများ
|- style=&quot;background-color:#eaecf0; font-weight:bold;&quot;
| colspan=&quot;3&quot; | စုစုပေါင်း
| ၆၁၆,၄၅၈ || ၈၇ဝ,၂၃ဝ || ၁,၄၈၆,၆၈၈ || ၁၉၃၁ သန်းခေါင်စာရင်း စုစုပေါင်း
|}

အထက်ဖော်ပြရာတို့အပြင် အရေအတွက်အားဖြင့် များပြားလှတ္တံ့မဟုတ်သော လူမျိုးစုငယ်များလည်း ရှိသေးသည်။ အချို့မှာ မျိုးပျောက်လုမတတ်ပင် ရှိနေသည်။ ရှမ်းလူမျိုးများကို မြစ်ဝှမ်းမြေနိမ့်ဒေသများ၌ အများဆုံး တွေ့ကြရ၍ အင်းလေးဒေသမှ အင်းသားလူမျိုးများကလွဲလျှင် အခြားတိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတို့သည် များသောအားဖြင့် တောင်ပေါ်သားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဗမာလူမျိုးများနှင့် နိုင်ငံခြားသား တရုတ်၊ အိန္ဒိယ စသော လူမျိုးတို့ကို မြို့များ၌သာ အနှံ့အပြား တွေ့ရလေသည်။

== စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားလုပ်ငန်းများ ==
ရှမ်းပြည်နယ်သူနယ်သားတို့၏ အဓိကလုပ်ငန်းသည် စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သည့် မြေဧရိယာ ၅.၇ သန်းခန့် ရှိသည့်အနက် ဧက နှစ်သန်းခန့်သာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ၍ ကျန်ဧက သုံးသန်းခွဲကျော်သည် ကောလျက်ရှိသည်။ လူဦးရေကျဲသော ဒေသများဖြစ်သောကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ လက်ရှိစိုက်ပျိုးရေးစနစ်များကြောင့်တစ်ကြောင်း စိုက်ပျိုးရေးကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့သည် စက်ယန္တရားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးကို တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ရန် စီမံကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;

ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးရေးတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီကာလက ရှမ်းပြည်နယ်မှပင် ပြည်မသို့ ဆန်တင်ပို့နိုင်လောက်အောင် ဆန်စပါး ပိုပိုလျှံလျှံထွက်ခဲ့သော်လည်း နှောင်းပိုင်းကာလများတွင် ပြည်မမှပင် ရှမ်းပြည်သို့ ဆန်တင်သွင်းခဲ့ရဖူးလေသည်။ ယခင်က အင်းလေးဒေသသည် ဆန်စပါးအထွက် များခဲ့သော်လည်း လယ်များပျက်စီးမှုကြောင့် စပါးထွက် ယုတ်လျော့ခဲ့ဖူးသည်။

=== စပါးစိုက်ပျိုးနည်း သုံးမျိုး ===
ရှမ်းပြည်နယ်တွင် စပါးကို နည်းစနစ် သုံးမျိုးဖြင့် ခွဲခြားစိုက်ပျိုးကြသည်။ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် မြေနိမ့်ဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးကြရာ ကန်သင်းဖို့၍ လယ်ကွက်အတွင်း ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြသည်။ [[သိန္နီမြို့|သိန္နီ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မောက်မယ်မြို့|မောက်မယ်]]နှင့် [[ကျိုင်းတုံမြို့|ကျိုင်းတုံ]]နယ်များ၏ မြစ်ဝှမ်းချောင်းဝှမ်း မြေနိမ့်ဒေသများ၌ ထိုနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးကြသည်။ ထိုဒေသများမှ စပါးအထွက်များ၍ လူနေအိမ်ခြေလည်း များပြားလေသည်။စိုက်ပျိုးမည့် တောင်ကုန်းဆင်ခြေလျှောရှိ သစ်တောဝါးတောများကို ခုတ်ထွင်မီးရှို့၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းကို [[ပအိုဝ်းလူမျိုး|ပအိုဝ်း (တောင်သူ)]] လူမျိုးများနှင့် အခြားယင်းနက်၊ လွယ်လ၊ [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]၊ ပလေး၊ [[ကယန်းလူမျိုး|ပဒေါင်]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[ထနော့လူမျိုး|ဓနော့]]၊ [[လီဆူလူမျိုး|လီဆူ]] စသော တောင်ပေါ်သားတို့ လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ပထမသုံးနှစ်တွင် စပါးအထွက်ကောင်းသော်လည်း နောင်အခါ မြေဩဇာခန်းခြောက်လာသဖြင့် နေရာပြောင်း၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြပြန်သည်။ ကောနေသော မြေဧကများတွင် ထိုကဲ့သို့ စွန့်ပစ်ခဲ့သော တောင်ယာများလည်း ပါဝင်သည်။တောင်ပေါ်သားတို့ အသုံးပြုသည့် နည်းတစ်နည်းဖြစ်သည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းအတွက် တောင်ပေါ်မှ စီးကျလာသော ချောင်းရေကို အမှီပြုရသည်။ လယ်ကွက်နှင့် စိုက်ခင်းများကို တောင်စောင်းဆင်ခြေလျှော၌ လှေကားထစ်သဖွယ် အဆင့်ဆင့် ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် တောင်ပေါ်ချောင်းမှ ရေကို အဆင့်ဆင့် ရေသွယ်ယူကြရသည်။ ထိုစိုက်ပျိုးနည်းဖြင့် အချို့သော အရပ်ဒေသများတွင် သီးထပ်ပင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်။ [[အာလူး]]၊ ပဲ စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးရာ၌လည်း တောင်ယာစနစ်၊ လှေကားထစ်စနစ်မျိုးတို့ဖြင့် စိုက်ပျိုးကြလေသည်။

=== အဓိကစိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ ===
ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကြီးကျယ်သော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်တစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းနယ်များမှ အများဆုံးထွက်သည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]နယ်၊ [[မိုင်းရှူးမြို့|မိုင်းရှူး]]၊ မိုင်းနောင်၊ ကျေးသီးမန်စံ၊ [[ပင်လောင်းမြို့|ပင်လောင်း]]နှင့် ဘော်ဆိုင်းနယ်တို့မှလည်း ထွက်သည်။ တောင်ပိုင်းနယ်တွင် လက်ဖက်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူများသည် များသောအားဖြင့် ပလောင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း လက်ဖက်အစိုအခြောက် အချိုအခါးမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေဝင်ငွေသည် သိန်း ၂ဝဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ ပင်လုံအနောက်ဘက် တောင်တန်း၊ မိုင်းကိုင်၊ လဲချား၊ [[ရွာငံမြို့|ရွာငံ]]၊ ရေဦး၊ ပင်လောင်းနယ်များနှင့် မဲနယ်တောင်တန်းတို့တွင် သနပ်ဖက်ခြံများ ရှိသည်။ ၁၉၅၉-၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း သနပ်ဖက်လုပ်ငန်းမှ ရရှိသော ခန့်မှန်းခြေ ဝင်ငွေသည် သိန်း ၁၄ဝ နီးပါး ဖြစ်ခဲ့သည်။ရှမ်းပြည်နယ်၏ ကျော်ကြားသော စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ ပွေးလှ၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ တီကျစ် စသည့် ဒေသများတွင် အာလူးစိုက်ပျိုးရေးသည် အဓိက လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှထွက်သော အာလူး ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထွက်ရှိသည်။[[မြေပဲ]]၊ [[ကြက်သွန်ဖြူ]]၊ [[ဂျုံ]]၊ [[ကော်ဖီ|ကာဖီစေ့]]နှင့် ဗာဂျီးနီးယားဆေးရွက်ကြီးတို့မှလည်း အများအပြား ဝင်ငွေရရှိသည်။ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့|သီပေါ]]နယ်နှင့် တောင်ပိုင်းမှ [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်တို့မှ အများအပြားထွက်သည်။ ရပ်စောက်နယ်ထွက် လိမ္မော်ကို ပြည်မ၌ အောင်ပန်းလိမ္မော်ဟု ခေါ်ကြသည်။စစ်ပြီးခေတ်တွင် သစ်သော့ခြံများကို [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ အောင်ပန်း၊ ရပ်စောက် စသော နယ်များတွင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာ ပြည်မသို့ အများအပြား တင်ပို့ရသည်။သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်နယ်ခြားဒေသတစ်လျှောက် [[ဘိန်း]]ပင်များကို ရှေးယခင်က အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဘိန်းသည် တိုင်းရင်းသားများ၏ စာရိတ္တနှင့် ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသဖြင့် ဘိန်းပင်စိုက်ပျိုးမှု ပပျောက်စေရန်နှင့် အစားထိုးသီးနှံ စိုက်ပျိုးနိုင်ရန် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များက ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;အင်းလေးရှိ ကျွန်းမျောများတွင် ဟင်းသီးဟင်းရွက် (အထူးသဖြင့် ခရမ်းချဉ်သီး) စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ အလွန်အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်။ ကျွန်းမျောများပေါ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးသည် အင်းသားတို့၏ ဇွဲသတ္တိနှင့် လုံ့လဝီရိယတို့ကြောင့် ဖြစ်ထွန်းခြင်းပင်တည်း။

=== အခြားစီးပွားရေးနှင့် လက်မှုလုပ်ငန်းများ ===
စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများအပြင် အခြားစီးပွားရေးနှင့် မိရိုးဖလာလက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ထင်ရှားသည်။ အင်းလေးဒေသမှ ပိုးထည်လုပ်ငန်းသည် ကြီးကျယ်ကျော်ကြားလှပေသည်။ ပိုးထည်အများဆုံးလုပ်ကိုင်သော ရွာမှာ [[အင်းပေါခုံရွာ|အင်းပေါခုံ]]ဖြစ်ပြီး နန်းပန်၊ သာလေးရွာများသည် ဒုတိယအများဆုံး လုပ်ကိုင်သည်။ ဟဲလုံး၊ ရွာကန့်လန့်၊ ပြားပင်၊ ကျွန်းကြီးရွာများတွင် ဖျင်ဖြူ၊ ဖျင်နီများ ရက်လုပ်ကြသည်။ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေမြို့]]ပေါ်တွင်လည်း ပိုးထည်များကို ရက်လုပ်ကြသည်။လဲချားနယ်မှ [[ယွန်းထည်]]လုပ်ငန်းသည် ရှမ်းရိုးရာအတိုင်း ထင်ရှားသည်။မိုင်းကိုင်နယ်မှ ထွက်ရှိသော [[မိုင်းကိုင်စက္ကူ|ရှမ်းစက္ကူ (မိုင်းကိုင်စက္ကူ)]] လုပ်ငန်းနှင့် အိုးခွက်လုပ်ငန်းများမှာ ယနေ့တိုင် နာမည်ကျော်သည်။မိုင်းနောင်နယ်ထွက် ဝါးရက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများနှင့် ရှမ်းရိုးရာ [[ငွေထည်]]ပစ္စည်းလုပ်ငန်းများကို ရှမ်းပြည်နယ်အနှံ့အပြား၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
{{ကိုးကားချက်လိုသည်}}
ခရီးလမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် မြို့ကြီးများအတွက် အဆင်ပြေလွယ်ကူ သကဲ့သို့ အတန်ငယ်ခက်ခဲသည့် အစွန်အဖျားဒေသများလည်းရှိသည်။ လေကြောင်းဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၂၄ မိုင်အကွာရှိ [[ဟဲဟိုးလေဆိပ်]]နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းဒေသရှိ [[တာချီလိတ်လေဆိပ်]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။ ရထားဖြင့် တောင်ကြီးမြို့နှင့် ၁၂ မိုင်အကွာရှိ [[ရွှေညောင်မြို့]]သို့ သွားရောက်နိုင်သည်။

ရှမ်းပြည်နယ်တွင် မြစ်ချောင်းများ ပေါများသော်လည်း ရေစီးမြန်ခြင်း၊ ရေတံခွန်များ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ရေလမ်းခရီးကို အသုံးနည်းသည်။ အင်းလေးတွင်မူ လှေများ၊ စက်တပ်လှေများဖြင့် တစ်နေရာမှတစ်နေရာ၊ တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့ သွားလာကူးသန်းကြသည်။ အင်းလေးမှ အင်းသားတို့ ခြေဖြင့် လှေလှော်နည်းသည် ကမ္ဘာကျော် ဓလေ့ဆန်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်။

ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တောင်ကတုံးများ၊ ကုန်းမြင့်လွင်ပြင်များ တောင်ကြားလွင်ပြင်များသည် မြေမျက်နှာပြင်ကို နိမ့်တုံ မြင့်တုံ ဖြစ်စေလျက် ကျယ်လွင့်များပြားစွာ ရှိသဖြင့် မီးရထားလမ်းနှင့် မော်တော်ကားလမ်းများကို ဖောက်လုပ်ပြီးလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးကို အသုံးများကြလေသည်။ ပြည်မနှင့်လည်းကောင်း၊ အခြားပြည်နယ်များ နှင့်လည်းကောင်း လေကြောင်းမှ လွဲလျှင် ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်သာ ဆက်သွယ်ကြရလေသည်။

မီးရထားလမ်းရှည်ကြီးများသည် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် တစ်လမ်း အသီးသီးရှိသည်။ မြောက်ပိုင်းလမ်းဖြစ်သော မန္တလေး-လားရှိုး (၁၇၁ မိုင်) လမ်းသည်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းလမ်း ဖြစ်သော သာစည်-ရွှေညောင် (၉၈ မိုင်) မီးရထားလမ်းသည်လည်းကောင်း များသောအားဖြင့် မော်တော်ကားလမ်းနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လျက်ရှိသည်။ [[မန္တလေး-လားရှိုး ရထားလမ်း|မန္တလေး - လားရှိုး မီးရထားလမ်း]]ကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ သာစည် -ရွှေညောင် မီးရထားလမ်းကိုမူ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဖောက်လုပ်ခဲ့ရာ သာစည်-ကလောလမ်းကို ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ကလော-ဟဲဟိုးလမ်းကို ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဟဲဟိုး- ရွှေညောင်လမ်းကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ အသီးအသီး ဖွင့်လှစ် 
ခဲ့သည်။ မန္တလေး-လားရှိုးလမ်းသည် နမ့်ယော်တွင် နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့ လမ်းခွဲရှိသည်။ ထိုလမ်းခွဲကို ဘားမားကော်ပိုရေးရှင်း လီမီတက်က ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် ကုမ္ပဏီပိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် လမ်းကျဉ်းလေသည်။

ရှမ်းပြည်နယ်၏ မီးရထားလမ်းများကို တောအထပ်ထပ်၊ တောင်အလျှိုလျှိုကို ကျော်လွှား၍လည်းကောင်း၊ ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းများကို ဖောက်ထွင်း၍လည်းကောင်း၊ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်၍လည်းကောင်း၊ လျှိုမြောင်များကို ဖြတ်သန်း၍လည်းကောင်း ခဲရာခဲဆစ် ဖောက်လုပ်ထားသဖြင့် အချို့နေရာများတွင် သည်းထိတ်ရင်ဖိုဖွယ်ရာ သွားလာကြရသည်။ သို့သော် ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်မှ တောစခန်း၊ တောင်စခန်း ရှုခင်း ရှုကွက်များကလည်း သာယာရှုမောဖွယ် 
ရာ ဖြစ်၍ နှစ်သိမ့်ကြည်နူးမှုကိုလည်း ခံစားကြရပေသည်။ မန္တလေး-လားရှိုးရထားလမ်းရှိ [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]သည် လှပထင်ရှားသော ကမ္ဘာကျော် တံတားပေတည်း။

မီးရထားလမ်းများဖြင့် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်မထားပေ။ မော်တော်ကားလမ်းအားဖြင့်မူ အဆက် အသွယ်ရှိပေသည်။ မော်တော်ကားလမ်း အများအပြားရှိရာ အချို့နေရာများတွင် ထိုလမ်းတို့သည် မီးရထားလမ်းနည်းတူ တောင်ခါးပန်းများကို ရစ်ပတ်ကွေ့ဝိုက်လျက် ဖောက်လုပ်ထား လေသည်။

ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် မန္တလေးမှသည် မြန်မာ- တရုတ်နယ်ခြား မြို့ကလေးဖြစ်သော ကြူကုတ်အရောက် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သော မော်တော်ကားလမ်း ရှိသည်။ ထိုလမ်းသည် ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ လာရှိုး၊ သိန္နီ၊ ကွတ်ခိုင်၊ မိုင်းယုတို့ကို ဖြတ်သန်းသွား၍ မန္တလေးမှ မိုင်းယုအထိ ၂၇၇ မိုင် ရှိလေသည်။ မိုင်းယုမှ အနောက်တောင်ဘက်ရှိ မူဆယ် သို့လည်းကောင်း၊ မူဆယ်မှတစ်ဖန် အနောက်တောင်ယွန်းယွန်းရှိ နမ့်ခမ်းမြို့သို့လည်ကောင်း လမ်းခွဲရှိသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့မှတစ်ဆင့် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား၊ ပူတာအိုအထိ သွားနိုင်လေသည်။ မန္တလေးမှ တရုတ်နယ်စပ်အရောက် ထိုမော်တော်ကားလမ်း တစ်လျှောက်တွင် လမ်းခွဲများရှိသေးရာ ကျောက်မဲမှ မိုးကုတ်၊ မိုးမိတ် သို့လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ဗန်းမော်၊ မြစ်ကြီးနား သို့လည်းကောင်း၊ မိုးကုတ်မှတစ်ဆင့် သပိတ်ကျင်းသို့လည်းကောင်း သွားရောက်နိုင်သည်။ သီပေါမှ  နမ့်ဆန်သို့၎င်း၊ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်း သို့လည်းကောင်း၊ လားရှိုးမှ နမ္မတူနှင့် ဘော်တွင်းသို့လည်းကောင်း လမ်းခွဲများ ရှိပေသေးသည်။

ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတွင် သာစည်မှ ယိုးဒယားနယ်စပ်ရှိ တာချီလိပ်သို့အရောက် ၄၈၅ မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော မော်တော် ကားလမ်းရှည်ကြီးဖြင့် တောက်လျှောက်သွားနိုင်သည်။ ဖြတ်သန်းသွားသော မြို့များမှာ ကလော၊ တောင်ကြီး၊ဟိုပုံး/ လွိုင်လင်၊ ကွန်ဟိန်း၊ တာကော်၊ ကျိုင်းတုံ စသည်တို့ ဖြစ်သည်။ တာကော်တွင် သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကူးသော ပေ ၇၈ဝ ရှိ တာကော် ယာယီတံတားကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့် လှစ်ခဲ့၏။

ထိုမော်တော်ကားလမ်း ရှည်ကြီးမှလည်း လမ်းခွဲများရှိလေရာ ကလောမှ ခြောက်မိုင်ဝေးသော အောင်ပန်းတွင် ပင်းတယ (၂၄ မိုင်) သို့ လမ်းခွဲရှိသေးသည်၊ ပင်းတယမှ တစ်ဖန် ၃၂ မိုင် ဝေးကွာသောရပ်စောက်သို့ ဆက်လက်သွားလာနိုင်၍ ရပ်စောက်တွင် [[ဗထူးတပ်မြို့]] ရှိလေသည်။

ဟဲဟိုးမြို့မှလည်း သတ္တုတွင်းများ ရှိသော ဘော်ဆိုင်းသို့ လမ်းခွဲရှိ၍ ၁၉ မိုင်မျှ ရှည်လျားသည်။ တောင်ကြီး မရောက်မီ ရွှေညောင်တွင် ညောင်ရွှေမြို့ (၇ မိုင်) သို့လည်း လမ်းခွဲရှိလေသည်။

ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသော မော်တော်ကားလမ်းများမှာ လွိုင်လင်-သီပေါ-လားရှိုး ၁၈၅ မိုင် တစ်လမ်းနှင့် လွိုင်လင်-ကျေးသီးမန်စံ-လားရှိုး ၂ဝ၂ မိုင် တစ်လမ်းတို့ ဖြစ်သည်။ ထိုလမ်းရှည်ကြီးများမှ လမ်းခွဲတိုများလည်း ရှိသေးသည်။

လွိုင်လင်အနီးရှိ နမ့်စန်မှ မိုးနဲ၊ လင်းခေး၊ မိုင်းပန်တို့သို့ ရောက်ရှိနိုင်သော လမ်းခွဲတစ်ခု ရှိသေးသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကယားပြည်နယ်ကို ဆက်သွယ်နိုင်သော မော်တော်ကားလမ်းနှစ်လမ်းမှာ (၁) ဟိုပုံး မှ ကယားမြို့တော် လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၈၅ မိုင် ရှည်လျားသောလမ်း၊ (၂) အောင်ပန်းမှ လွိုင်ကော်သို့ အရောက် ၁ဝ၅ မိုင်ရှည်လျားသော လမ်းတို့ဖြစ်၍ အောင်ပန်း လွိုင်ကော်လမ်းသည် ပို၍ ကောင်းလေသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး မြန်မာပြည်သို့မကူးမီ တရုတ်-မြန်မာ လမ်းမကြီးသည် တရုတ်နိုင်ငံအား 'နောက်ဖေးပေါက်'မှ လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်များ တင်ပို့ရေးအတွက် အသက်သွေးကြောကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုလမ်းမ ကြီးသည် မြန်မာဘက်မှ လားရှိုးနှင့် တရုတ်ဘက်မှ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ကူမင်းမြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ထား၍ မိုင်ပေါင်း ၆၉ဝ ရှည်လျားသည်။ မြန်မာပြည်ဘက်မှ ကြူကုတ်သည် နယ်ခြားစခန်း ဖြစ်၍ တရုတ် တို့ဘက်မှ နယ်ခြားစခန်းသည် ဝမ်တိန် ဖြစ်လေသည်။ ထိုတရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီးကို ချန်ကေရှိတ်အစိုးရသည် ခေတ်မီစက်ကရိယာပစ္စည်း မသုံးဘဲ ရာထောင်မကသော တရုတ်-မြန်မာ အလုပ်သမားတို့၏ အသက်ကို စတေးကာ 
တောင်အထပ်ထပ်၊ လျှိုမြောင်အသွယ်သွယ်ကို ကျော်ဖြတ်ဝိုက် ပတ်လျက် ခဲယဉ်းပင်ပန်းလှစွာ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်။ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရာ ၁၆ လအတွင်း ပြီးစီး၍ ကမ္ဘာ့ သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ရသော လမ်းမကြီး ဖြစ်ပေသည်။ လက်နက်ပစ္စည်းများကို ရန်ကုန်မှ လားရှိုးအထိ မီးရထားဖြင့် သယ်ယူရလေရာ တရုတ်-မြန်မာလမ်းမကြီး၏ ကြမ်းတမ်း ခက်ခဲမှုကြောင့် မော်တော်ကားများ အလွန် အပျက်အစီးများခဲ့သဖြင့် ထိုလမ်းမကြီးသည် 'မော်တော်ကားသင်္ချိုင်း' ဟုပင် အမည်တွင်ခဲ့လေသည်။

စစ်မီးသည် မြန်မာပြည်သို့ ကူးစက်လာ၍ ၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် ဂျပန်တပ်များက လားရှိုးကို သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ထိုလမ်းမကြီးကို အသုံးမပြုနိုင်တော့သဖြင့် အာသံပြည်နယ်ရှိ လီဒိုမြို့မှ ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်တို့သို့ ပေါက်ရောက်သော စတီးဝဲ၊ သို့မဟုတ် [[လီဒိုလမ်းမကြီး]]ကို ဖောက်လုပ် အသုံးပြုခဲ့ရလေသည်။

ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ထိုနိုင်ငံများသို့ ပေါက်ရောက်သည့် တောင်ကြားလမ်းပေါက်များရှိသည်။ သို့သော် အသွားအလာလွယ်ကူသော လမ်းပေါက်များ မဟုတ်ချေ။ မြောက်ပိုင်း၌ ရွှေလီမြစ်ကြောင်းကို လိုက်၍ တရုတ်နယ် နိမိတ်တွင်းသို့ ရောက်နိုင်သော တောင်ကြားလမ်းရှိ၍ ရွှေလီလမ်းဟု ခေါ်သည်။ သံလွင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ကွမ်းလုံ ကူးတို့ဆိပ်မြို့ကလေးမှလည်း တရုတ်နယ်နိမိတ်အတွင်း ရောက်နိုင်ရာ ကွမ်းလုံမှ သံလွင်မြစ်ကို ဖြတ်ကျော် ဆောက်လုပ်ထား၍ ၈၉၈ ပေ ရှည်သော ကွမ်းလုံကြိုးတံတားကို ၁၉၆၅ ခုနှစ်တ ဒီဇင် ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏။

တောင်ပိုင်းတွင် တာချီလိပ်မှ မဲခေါင်မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းကူးလျှင် ယိုးဒယားနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ ရောက်နိုင်သည်။ ထို့ပြင် ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းမှ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ လာအိုနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များအတွင်းသို့ ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် ပေါက်ရောက်နိုင်သော လမ်းပေါက်များ ရှိသော်လည်း ခဲခဲယဉ်းယဉ်း သွားရောက်ရ၍ အသုံးပြုခြင်း နည်းပါးလှလေသည်။

ရှမ်းပြည်နယ်သည် ပြည်မနှင့် လေကြောင်းခရီး အဆက်အသွယ်လည်း ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ လားရှိုး၊ မိုးမိတ်၊ နမ့်ဆန်မြို့များတွင်လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းတွင် ဟဲဟိုး၊ ကျိုင်းတုံ၊ မိုင်းဆတ်၊ တာချီလိတ်မြို့တို့တွင်လည်းကောင်း လေဆိပ်များ ရှိသည်။

== စေတီပုထိုးများနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ==
ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို ကြည်ညိုလေးစားကြသည့်အလျောက် စေတီပုထိုး၊ ကျောင်းကန်ဘုရားများလည်း ပေါများလှသည်။ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်း၊ ထုံးဖြူတဖွေးဖွေးနှင့် စေတီပုထိုးများ၊ တိုင်တစ်ရာကျော်ရှိသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို နေရာအနှံ့အပြား၌ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ တွေ့ရသည်။ များသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ တန်ခိုးကြီးစေတီပုထိုး အများအပြားကို မူလအိန္ဒိယနိုင်ငံ မဂဓတိုင်းရှင် သီရိဓမ္မာသောကမင်း၏ ကုသိုလ်တော် စေတီပေါင်း ၈၄,ဝဝဝ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည့် စေတီများဟူ၍လည်းကောင်း၊ [[အလောင်းစည်သူ]]မင်း တိုင်းခမ်းလှည့်စဉ်က တည်ထားသော စေတီပုထိုးများဟူ၍လည်းကောင်း ယုံကြည်ကြသည်။ စေတီပုထိုးများကို ရှမ်းပြည်နယ်၌ **&quot;မွေတော်&quot;** ဟု များသောအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;

=== ထင်ရှားသော စေတီပုထိုးများနှင့် ဘုရားများ ===
* '''[[ဘော်ကြိုဘုရား|ဘော်ကြိုစေတီတော်]]:''' ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း [[သီပေါမြို့]]၊ ဘော်ကြိုရွာကြီးအနီးတွင် တည်ရှိပြီး ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အလွန်ကျော်ကြားသော သမိုင်းဝင်စေတီတော်ဖြစ်သည်။
* '''လွယ်ဆိုင်စေတီ:''' တောင်ပိုင်နယ် (တောင်ပန်) ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် တည်ထားသော စေတီဖြစ်ပြီး [[ပလောင်လူမျိုး|ပလောင်]]တို့ အထူးကြည်ညိုကြသည်။ ထိုစေတီအနီးတွင် တောင်ပိုင်နယ်အတွင်း ပထမဆုံး ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ပလောင်တို့ ယူဆခဲ့ကြသော လက်ဖက်ပင်ကြီး ရှိလေသည်။
* '''ရွှေဥမင်သဘာဝလိုဏ်ဂူဘုရား:''' မြေလပ်ပိုင်းဖြစ်သော [[ပင်းတယမြို့]]တွင် တည်ရှိပြီး ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ပေါင်း ထောင်ချီကိန်းဝပ်ရာ လိုဏ်ဂူတော်ကြီးအဖြစ် ထင်ရှားကျော်ကြားလှပေသည်။
* '''[[ဖောင်တော်ဦးဘုရား|ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူ]]:''' ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ [[အင်းလေးကန်|အင်းလေး]]ညောင်ရွှေနယ်ရှိ စေတီပုထိုးများအနက် ဖောင်တော်ဦးဘုရား ငါးဆူသည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင်သာမက မြန်မာပြည်မဘက်၌ပါ အလွန်ကျော်ကြားလှသော တန်ခိုးကြီးဘုရားများ ဖြစ်ကြသည်။
* '''ရတနာမာန်အောင်စေတီ:''' ညောင်ရွှေမြို့ရှိ စော်ဘွားကြီး ဆာစဝ်မောင်၏ ကုသိုလ်တော်ဖြစ်သော ရတနာမာန်အောင်စေတီသည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားတစ်ဆူဖြစ်၍ ဂန္ဓကုဋီတိုက်အတွင်း၌ ဉာဏ်တော်ကြီးမားသော ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်ကြီး ကိန်းဝပ်စံပယ်လျက်ရှိသည်။ စော်ဘွားများသည် မန္တလေးမြို့ရှိ မဟာမြတ်မုနိပုံတော်ပွားများကို သွန်းလုပ်စေ၍ ပူဇော်လေ့ရှိကြသည်။

[[File:Hpaung Daw U Pagoda.jpg|thumb|အင်းလေးကန်ရှိ တန်ခိုးကြီး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]]

[[File:Baw Gyo Pagoda.jpg|thumb|ဘောကြိုစေတီ]]

[[File:Kakku Paya 32.jpg|thumb|မွေတော်ကက္ကူ]]

=== ဘုရားပွဲများနှင့် လောင်းကစားဥပဒေ ပြောင်းလဲမှု ===
၁၉၂၄ ခုနှစ် ရှမ်းပြည်လောင်းကစားဥပဒေအရ စော်ဘွားများသည် ဘုရားပွဲများ ကျင်းပသည့်အခါ လောင်းကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။ တစ်ကြိမ်လျှင် ခြောက်ရက် ကျင်းပခွင့်ရရှိသည်။ ထည့်သွင်းခွင့်ပြုသည့် အကြောင်းပြချက်မှာ ရှမ်းပြည်တွင် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ အလွန်နည်းသဖြင့် လူထုပျော်ရွှင်ခွင့်ရစေရန် ဖန်တီးရသည်ဟု ဆိုသော်လည်း စင်စစ်သော် စော်ဘွားများသည် ထိုကစားဝိုင်းများမှ ကစားဝိုင်းခွန်များ အမြောက်အမြား ရရှိသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်။ ယင်းသို့ ဘုရားပွဲများ၌ ကစားဝိုင်းများ ထည့်သွင်းခြင်းသည် လူထု၏ စာရိတ္တရေး၊ စီးပွားရေးကို အလွန်တရာ ထိခိုက်စေခဲ့သဖြင့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအခါ ဘုရားပွဲများ၌ လောင်းကစားခွင့်ကို လုံးဝပိတ်ပင်ခဲ့လေသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;

=== ငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှု (ကတ်ဝိန်း) ===
ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့ကြီးများတွင် နေ့စဉ် ဈေးမစည်ဘဲ ငါးရက်တစ်ဈေးများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ဈေးသည်များသည် တစ်ဈေးမှ တစ်ဈေးသို့ မော်တော်ကားများဖြင့် လှည့်လည်ရောင်းချကြသည်။ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် **&quot;ကတ်ဝိန်း&quot;** (မြို့ဈေး) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ဈေးရက်များမှာ စော်ဘွားနယ်များအလိုက် အောက်ပါမြို့များတွင် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဈေးနေ့ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည် -

* '''ပထမအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' [[ရပ်စောက်မြို့|ရပ်စောက်]]၊ [[ပင်းတယမြို့|ပင်းတယ]]၊ [[ညောင်ရွှေမြို့|ညောင်ရွှေ]]၊ [[ဟိုပုန်းမြို့|ဟိုပုန်း]]၊ [[မိုးနဲမြို့|မိုးနဲ]]၊ [[လဲချားမြို့|လဲချား]]၊ [[မိုင်းကိုင်မြို့|မိုင်းကိုင်]]၊ မိုင်းယွန်း၊ [[ဆီဆိုင်မြို့|ဆီဆိုင် (သထုံ)]] တို့ ဖြစ်ကြသည်။
* '''ဒုတိယအသုတ် ဈေးနေ့မြို့များ:''' ထိုဈေးများပြီးသည့် နောက်ရက်များတွင် [[ဟဲဟိုးမြို့|ဟဲဟိုး]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့|တောင်ကြီး]]၊ နန်းပန်၊ နောင်မွန်၊ [[လွိုင်လင်မြို့|လွိုင်လင်]]၊ [[အောင်ပန်းမြို့|အောင်ပန်း]]၊ ဘန်းယဉ်၊ [[ကလောမြို့|ကလောမြို့]] တို့တွင် ဈေးဖြစ်ပြန်လေသည်။

ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံးတွင် အကြီးဆုံးသော ငါးရက်တစ်ဈေးကြီးများမှာ ပင်းတယဈေးနှင့် နန်းပန်ဈေးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဈေးနေ့များတွင် ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ကလေး၊ လူကြီးမကျန် ဈေးသို့ သွားလေ့ရှိကြပြီး ဈေးနေ့တွင် အခြားသော အလုပ်ကိစ္စများကို မဆောင်ရွက်လိုကြချေ။ ဤငါးရက်တစ်ဈေး ယဉ်ကျေးမှုသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအပြင် ရပ်ရွာကိစ္စ၊ သာရေးနာရေးကိစ္စများကိုပါ တွေ့ဆုံတိုင်ပင် ဆွေးနွေးကြရာ လူမှုရေးဗဟိုချက်မတစ်ခုလည်း ဖြစ်ပေသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;

==သမိုင်းကြောင်း==
ရှမ်းပြည်နယ်၏ အစောပိုင်းသမိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းကဲ့သို့ ပုံပြင်ဒဏ္ဍာရီဆန်ကာ နတ်၊ နဂါး၊ ကျားများပါ ပါဝင် ရောနှောနေသည်။ယင်းသို့ ဒဏ္ဍာရီဆန် သော အချက်အလက်များကို ချန်လှပ်၍ မြန်မာရာဇဝင်သမိုင်းများ ကုန်းဘောင်သီပေါ ရာဇဝင်များအရ ဖော်ပြရလျှင် ရှမ်းပြည်ထောင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူမှာ ဘိန္နကရာဇ်မင်းဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းမင်းအစ၊ ဘိန္နက'' ဟုပင် ရေးသားခဲ့ကြ 
လေသည်။

ထိုရာဇဝင်အရ တကောင်းမင်း အဘိရာဇာ၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သော ဘိန္နကရာဇာမင်းလက်ထက်တွင် တကောင်းပြည်အား တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာသဖြင့် ထိုမင်းသည် တကောင်းနန်းကို စွန့်ခွာလာပြီးလျှင် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက် မလယ်အရပ်၌ စံနေစဉ် ထိုမင်းနတ်ရွာစံ၍ ပါလာသော ဗိုလ်ချေခပင်း သုံးသင်းကွဲလေသည်။ တစ်သင်းကို ခေါင်းဆောင်သော ထိုမင်း၏ ညီတော် ဘိန္နာကရာဇ်သည် ရွှေလီမြစ်အထက်ပိုင်းသို့ ဆန်တက်သွားပြီးလျှင် ထိုမြစ်၏ လက်ယာ ဘက်ကမ်းတွင် မိုင်းမောဟု ခေါ်တွင်သောဒေသ၌ အခြေချကာ ရှမ်းတစ်ဆဲ့ကိုးခရိုင်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုကြောင့် ''ရှမ်းပြည်ထောင်အစ၊ မိုင်းမောက'' ဟုလည်း ဆိုရိုးပြုခဲ့ကြလေသည်။

သမိုင်းသုတေသီများ အထောက်အထား အခိုင်အလုံတွေ့ရသော ပဓာနအချက်အလက်များနှင့် ညီညွတ်သည့် အဆိုများအရမူ ရှမ်းလူမျိုးတို့သည် နန်ချောင် (နန်းကျောက်) ပြည်ကြီးမတည်ဆောက်မီ ခရစ်နှစ် တစ်ရာစု အစပိုင်းလောက်မှ စတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းဒေသများမှ တောင်ဘက်၊ အနောက်တောင်ဘက်၊ အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများသို့ တရွေ့ရွေ့ရွေ့ပြောင်း လာခဲ့ရာ နန်ချောင်ပြည်ကြီး စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးနေသည့် ခုနစ် ရာစု 
လောက်တွင် မိုင်းမောဒေသမှ စတင်၍ ရှမ်းပြည်ထောင်များကို တစ်စတစ်စ တိုးချဲ့တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်။

ပုဂံပြည့်ရှင် အနော်ရထာမင်း လက်ထက်မတိုင်မီအထိ မိုင်းမောသည် နန်ချောင်အား ပဏ္ဏာဆက်သနေခဲ့ရသည်။ အနော်ရထာမင်းသည် နန်ချောင်၏မြို့တော် ယခု ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ တာလီဖူသို့အရောက် ရဲမက် စစ်သည် အလုံးအရင်းနှင့် ချီတက်လာသောအခါ နန်ချောင်ပြည့်ရှင်သည် မြန်မာမင်းအား ခန့်ညားခဲ့ရသည်။ ထိုကြောင့် အပြန်ခရီးတွင် မိုင်းမောပြည့်ရှင်သည်လည်း အနော်ရထာမင်းအား သမီးတော် စောမွန်လှကို ဆက်သပြီးလျှင် ခန့်ညားဝပ်စင်းခဲ့လေသည်။

အနော်ရထာမင်း၏ လက်ထက်မှစ၍ စည်ပင်တိုးတက်လာသော ပုဂံပြည်သည် ခရစ်နှစ် ၁၃ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် တိုင်းပြည်အား အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ကြသော ကျစွာမင်း၊ ဥဇနာမင်း၊ နရသီဟပတေ့မင်းတို့၏ လက်ထက်၌ ထိုမင်းတို့ အရည်အချင်းညံ့သဖြင့် ပုဂံပြည်ကြီး ယိမ်းယိုင်လာလေသည်။ ထိုအခါ မော ရှမ်းမင်းတို့သည် မြန်မာမင်းတို့အား မခန့်မညားတော့ချေ။ မြန်မာမင်းက မြို့စားရွာစား ခန့်ထားသော စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ 
မြင်စိုင်းစား ရှမ်းညီနောင်သုံးဦးတို့သည် ပုဂံပြည်၏ နိုင်ငံရေးအင်အားကို သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်။ ယင်းတို့နှင့် ယင်းတို့၏ အဆက်အနွယ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၌ လွှမ်းမိုးကြီး စိုးနေခဲ့ကြလေသည်။

တောင်ပိုင် ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ယခုခေါ်ဆိုကြသော ရှမ်းနယ် များသို့ [[ရှမ်းလူမျိုး]]များ မပျံ့နှံ့လာမီက ထိုဒေသများ၏ မူလ တိုင်းရင်းသားများသည် ကရင်အနွယ်များဟု ယူဆကြရ၍ ဝ၊ ပလောင်၊ ယင်းသုံးမျိုး (ယင်းနက်၊ ယင်းဆက်၊ ယင်းကျား)၊ တောင်သူနှင့် ပဒေါင်လူမျိုးစုများလည်း ရှိနေသည်။ ထိုနယ်များ ၏ အစောပိုင်း သမိုင်းတွင် ပုဂံပြည့်ရှင် အလောင်းစည်သူမင်း ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်စဉ်က အကြောင်းများလည်း ပါရှိ၍ မြန်မာနိုင်ငံအစောပိုင်း သမိုင်းနှင့် ဒွေးရောယှက်တင် ရှိနေခဲ့လေသည်။ အသေအချာ လေ့လာစိစစ်သည့်အခါ အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၌ မောရှမ်းဆက်များ ဖြစ်ကြသော မိုး ကောင်း၊ မိုးညှင်း၊ ကလေးစားတို့ လွှမ်းမိုးနေစဉ် သမယမှ စတင်၍ မြောက်ပိုင်းနယ်များမှ စော်ဘွားအဆက်အနွယ်များကို ပင့် ခေါ်ပြီးလျှင် တောင်ပိုင်းနယ်များ၌ စိုးမိုးစေခဲ့သည်ဟု ယူဆရလေသည်။

မြေလပ်နယ်များရှိ လူမျိုးများဖြစ်ကြသော အင်းသား၊ ဓနု၊ တောင်သူ၊ တောင်ရိုးတို့သည် ထိုဒေသ၏ မူလတိုင်းရင်းသား များ မဟုတ်ချေ။ ယင်းတို့သည် မြန်မာအစုဝင် လူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြားဒေသမှ ကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ထိုဒေသများသို့ ရောက်ရှိလာကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် မြေလပ်နယ်များသည် ပထဝီဝင်အရ ရှမ်းနယ်များနှင့် ပို၍နီးစပ်သဖြင့် မြန်မာတို့သည် ယင်းနယ်များအား ရှမ်းနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့လေသည်။ မြေလပ်နယ်များမှ မြန်မာများကို ငွေပဏ္ဏာ ဆက်သွင်းရသဖြင့် ထိုနယ်ရှင်များအား ငွေခွန်မှူးများဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယတို့၌ မင်းပြုစိုးမိုးနေခဲ့ကြသော ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးတို့၏အဆက်အနွယ်များသည် နောင်အခါ အချင်းချင်း မညီညွတ်သဖြင့် ပင်းယမင်းသည် စစ်ကိုင်းကို တိုက်ရန် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ မြောက်ဖျားတွင် အင်အားကြီးမားလျက် ရှိသော မောရှမ်းတို့ကို ဖိတ်ခေါ်သည်။ မောရှမ်းတို့သည် စစ်ကိုင်းကို သာမက ပင်းယကိုပါ တိုက်သဖြင့် နှစ်မြို့လုံးပျက်ရလေသည်။ ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယပျက်ပြီးနောက်၌ စစ်ကိုင်းမင်း အသင်္ခယာစောယွန်း၏ မြေးတော်သတိုးမင်းဖျားသည် စစ်ကိုင်းနှင့် ပင်းယကို သိမ်းယူ၍ အင်းဝကို တည်ကာ မင်းပြုသည်။ ထိုမင်းလက်ထက်နှင့် ထိုမင်းအားဆက်ခံသော မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏လက်ထက်တွင် မောရှမ်းတို့နောက်ထပ်တိုက်ခိုက်လာခြင်းကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သော်လည်းနောက် ဆက်ခံသော မင်းများလက်ထက်တွင်မူ ရှမ်းမင်းတို့ သည် အင်းဝကို ရံဖန်ရံခါ တိုက်လာသည်။ တရုတ်နိုင်ငံ ကိုလည်း သွားရောက်ထိပါးသည်။ အချင်းချင်းလည်း တိုက်ခိုက်ကြလေသည်။

တောင်ငူခေတ်တွင် မြန်မာတို့ ပြန်၍ အင်အားတောင့်လာသည်။ ထိုအချိန်၌ အင်းဝတွင် ရှမ်းမင်းခုံမှိုင်းငယ် (ခွန်မိုင်းငယ်) စိုးစံနေသည်။ မြန်မာတို့သည် ရှမ်းတို့၏ စိုးမိုးမှုကို တွန်းလှန်ရန် ကြိုးပမ်းလာသည်။ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉ဝ၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၄၄ ခုနှစ်) တွင် တောင်ငူဘုရင် တပင်ရွှေထီးနှင့် ယောက်ဖတော် ဘုရင့်နောင်တို့ ခေါင်းဆောင်သော မွန်-မြန်မာများနှင့် သီပေါစော်ဘွား၊ အင်းဝခုံမှိုင်းငယ်၊ ဗန်းမော်စော်ဘွား၊ မိုးညှင်း 
စော်ဘွားတို့၏ တပ်များသည် ပြည်မြို့တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ စော်ဘွားတို့ အရေးနိမ့်ကြလေသည်။

တပင်ရွှေထီးလွန်သောအခါ ဘုရင့်နောင်သည် ဟံသာဝတီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံ၍ အင်းဝကို တိုက်ခိုက် အောင်နိုင်ပြီးသည့် နောက်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၁၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၅၅-၅၆) မှ စတင်ပြီးလျှင် မြောက်ပိုင်း ရှမ်းပြည်ထောင်တို့ကို သိမ်းသွင်းခဲ့ရာ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ကသာ၊ ဗန်းမော်၊ ကလေး၊ မိုးမိတ်၊ သီပေါ၊ သုံးဆယ် စသော စော်ဘွားတို့သည် မြန်မာမင်း၏ သစ္စာကို ခံယူကြရသည်။ ထိုနယ်တို့နှင့် အင်းဝကို တရုတ် 
အစိုးရက မိမိတို့လက်အောက်ခံနယ်များကဲ့သို့ ယူဆဆက်ဆံခဲ့သဖြင့် ထိုကဲ့သို့ ဘုရင့်နောင်က တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းသော အခါ တရုတ်အစိုးရနှင့် အရေးပေါ်ခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ဘုရင့်နောင်၏တပ်များသည် ယူနန်နယ် တောင်ပိုင်းသို့ တိုင်အောင် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်၏ တပ်တို့သည် သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ရှိ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက် စသော စော်ဘွားနယ်များနှင့် ရွာငံ၊ စကား၊ လဲချား၊ သာမိုင်း ခမ်း စသော မြို့စားနယ်များကို သိမ်းသွင်းသည်။ နောက်နှစ်တွင် ဇင်းမယ်၊ လပုန်း၊ ဗြဲ၊ ကျိုင်းရဲနယ်တို့ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်သည်။ ယင်းသို့ဖြင့် ခရစ်နှစ် ၁၅၅၆ မှသည် ၁၅၅၈ ခုနှစ်များ 
အတွင်း ဘုရင့်နောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက်ဖြစ်သော ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နယ်များ၊ ယိုးဒယားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနယ်များကို မြန်မာနိုင်ငံ တော်အတွင်းသို့ ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့လေသည်။ ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် မင်းတရားကြီး၏လက်နက်နိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်ထောင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။

ယခုအခါ တရုတ်နယ်စပ်ဘက်သို့ ကျရောက်၍ ရှမ်း တရုတ် နယ်များဖြစ်သော ကိုင်းမား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း၊ မိုးနား၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်ဟူသော မြောက်ရှမ်းရှစ် ပြည်ထောင်၊ ထိုနယ်များတွင် ဘုရင့်နောင်၏ မြန်မာရဲမက်များ တည်ထားခဲ့သော စေတီပုထိုးများ အထင်အရှားရှိခဲ့သည်ဟု ရာဇဝင်များ၌ ဖော်ပြသည်။

မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ မိုးမိတ်၊ မိုးနဲ၊ သိန္နီ၊ သီပေါ၊ ညောင်ရွှေ၊ မိုးဗြဲ၊ ကလေး (သောင်သွပ်) နယ်တို့ကို ရှမ်းကိုး စော်ဘွားနယ်များဟု သီးခြားထားပြီးလျှင် ထိုနယ်ရှင် စော်ဘွား များကို စော်ဘွားကြီးများ၏ အစီးအနင်း အဆောင်အရွက်ပေးသည်။ မြန်မာမင်းအဆက်ဆက်တို့ကလည်း ထီးရံ နန်းရံ လက်နက်နိုင်ငံ များအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလေသည်။ ယင်းတို့အပြင် မှန်နန်းရာဇဝင်၌ ဟံသာဝတီ ဆင်ဖြူများရှင်မင်း၏ လက်နက်နိုင်ငံတွင် ပါဝင်သော ပြည်များအဖြစ် အောက်ပါ ရှမ်းနယ်နှင့် ရှမ်းအနွယ် နယ်များကိုလည်း ဖော်ပြသည်။

(၁) ဗန်းမော်၊ (၂) မိုင်းလျဉ်း၊ (၃) မိုင်းကိုင်၊ (၄) မိုင်းပတ်၊ (၅) ရပ်စောက်၊ (၆) နောင်မွန်၊ (၇) ကျိုင်းတုံ၊ (၈) ကျိုင်းရုံး၊ (၉) ကျိုင်းသေဉ်၊ (၁ဝ) မိုင်းလုံခပင်း၊ (၁၁) ဇင်းမယ်၊ (၁၂) လင်းဇင်း၊ (၁၃) မိုင်းစံ၊ (၁၄) အကျော်၊ သို့ 
မဟုတ် ကျော်ပုဂံ၊ (၁၅) လဝိုက်၊ (၁၆) မျက်နှာမည်း၊ (၁၇) သောက္ကတဲ၊ (၁၈) ပိဿလောက်တို့အပြင် ကလေးနှင့်ကသည်း ဟုန်း ရှမ်းစော်ဘွားတို့၏ မဏိပူရကသည်းပြည်လည်း ပါဝင်လေသည်။

ဘုရင့်နောင်၏ သားတော် နန္ဒဘုရင်လက်ထက်တွင် လက်နက်နိုင်ငံတော် ပြိုအက်၍လာရာ ရှမ်းပြည် နယ်တို့လည်း သီးခြားခွဲထွက်ကြသည်။ သို့သော် ဘုရင့်နောင်၏ သားတော်တစ်ပါးဖြစ်သော ညောင်ရမ်းမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းနယ်များကို ပြန်လည် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ညောင်ရမ်းမင်း၏သားတော် အနောက်ဘက်လွန်မင်းနှင့် ထိုမင်း၏ညီတော် သာလွန်မင်းတို့၏ လက်ထက်လွန်ပြီးနောက်တွင် မြန်မာမင်းတို့ အရည်အချင်း ပျော့ညံ့လာသဖြင့် နိုင်ငံတော် ယိမ်းယိုင်လာသည်။ အင်းဝမြို့တွင် မင်းပြုသော ဟံသာဝတီရောက်မင်းဟုလည်း ခေါ်သည့် မဟာဓမ္မရာဇာမင်း လက်ထက်တွင် မွန်တို့အင်အား တောင့်လာ၍ အင်းဝကို တိုက်လာသဖြင့် အင်းဝပျက်သည်။ ထိုအခါ ရှမ်းပြည်နယ်များသည် အင်းဝ၏ဩဇာကို မခံတော့ပေ။ ဇင်းမယ်နယ်သည်လည်း သီးခြားခွဲထွက်လေသည်။ ယိုးဒယားနှင့် မဏိပူရတို့ 
လည်း မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ပင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် လုယက်ခြင်း ပြုလေသည်။ ယင်းသို့သော အပြိုပြိုအကွဲကွဲ ဖြစ်နေသည့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ကို အလောင်းမင်းတရားကြီးအမည်ခံ ဦးအောင်ဇေယျသည် ပြန်လည်စုစည်းခဲ့ရာ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်းခဲ့လေသည်။ ယင်းသည်မှစ၍ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်များ၏လှုပ်ရှားမှုသည် နည်းပါးသွားလေသည်။ ကုန်းဘောင်ခေတ်အတွင်းမြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်က အင်းဝ ဆင်ဖြူရှင် ထိုးမှတ်သော ရွှေဘိုဘုံစံတုလွတ်ကျောင်း ကျောက်စာတွင် လက်နက်နိုင်ငံတော်ကို တိုင်း ၁၆ တိုင်း ခွဲ၍ ပြထားရာ၌ ရှမ်းနယ်နှင့်ရှမ်းအနွယ်နယ်များကို ဤသို့ ပိုင်းခြား ဖော်ပြထားလေသည်။

၁။ တနင်္သာရီ၊ ပိဿလောက်၊ ကမန်ပိုက်၊ သောက္ကတဲ စသော ၇၉ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂျွမ်း ယိုးဒယားတို့နေရာ ဒွာရဝတီဟူသော အရုဇ္ဈပုရတိုင်း၊ (ယိုးဒယား)

၂။ ဗြဲ၊ အနန်း၊ ပရော၊ ကျိုင်းသေည်၊ လပုန်း စသော ၅၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ယွန်း လူမျိုးတို့နေရာ ဇင်းမယ်ဟူသော ဟရီဘုဉ္စတိုင်း၊ (ဇင်းမယ်)

၃။ မိုင်းမည်း၊ မိုင်းသတ်၊ မိုင်းချိုင်၊ မိုင်းပိုင်စသော ၃၇ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဂုံလူမျိုးတို့ နေရာ ကျိုင်းတုံ ဟူသော ခေမာဝရတိုင်း၊

၄။ မိုင်းစဲ့ (မိုင်းစံ)၊ ကျိုင်းဟွန်၊ မိုင်းယတ် စသော ၁၂ မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လူးလူမျိုးတို့နေရာ ကျိုင်းရုံး ဟူသော မဟာနဂရတိုင်း၊

၅။ မိုင်းလုံး၊ မိုင်းကွန်း၊ လောသွတ်၊ တိုက်ခံ၊ တေသန်၊ တေသိန်၊ မိုင်းဆံကြီး၊ မိုင်းဆံငယ် စသော ၁ဝဝ သော မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော လင်းဇင်းလူမျိုးတို့နေရာ စန္ဒပူရိ ဟူသော လဝရဋ္ဌတိုင်း၊ (လော နိုင်ငံ)

၆။ မိုးနဲ၊ ညောင်ရွှေ၊ ရပ်စောက်၊ မိုးဗြဲ၊ သိန္နီ၊ ကိုင်းမား၊ သီပေါ၊ မိုးမိတ်၊ သုံးဆယ်ဟူသော မြို့ကြီး အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စော်ဘွားအပေါင်းတို့နေရာ ဖြစ်သည့် ကမ္ဗောဇတိုင်း၊

၇။ မိုးတာ၊ မိုးစစ်၊ မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ခန္တီ၊ တက် ခေါင်၊ မိုင်းလုံဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ် သည့် ၃ဝ သော ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော အာဠဝီတိုင်း၊

၈။ မိုင်းမော၊ စည်ခွင်၊ ဟိုသာ၊ လာသာ၊ မိုးနား၊ စန္ဒား၊ မိုးဝန်း စသောမြို့ကြီး ကိုးမြို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ရှမ်း တရုတ်လူမျိုးတို့နေရာ၊ မောကိုးခွင်ဟူသော မောရိယတိုင်း၊

၉။ ကတို၊ ဝိုးငံ၊ ဆေးသစ်၊ ကောင်းစင်၊ ငရင်း၊ ငရုန်း၊ ယင်းကပ်ဟူသော မြို့ကြီးအပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဗန်းမော် ရှမ်းစော်ဘွားတို့နေရာဖြစ်သော စိန့်တိုင်း၊

၁ဝ။ မိုးကုတ်၊ ကျတ်ပြင်၊ ရေလျှံ စသော မြို့လတ်ရွာငယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော စို့သူကြီးတို့နေရာ ဖြစ်သော မဟိံသကတိုင်း၊

၁၁။ မွေးရည်၊ မည်ကယ်၊ ငစင်ကျယ်စသော မြို့တို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ကသည်းကုလားဟုန်း စော်ဘွားတို့နေရာ ဖြစ်သော မဏိပူရတိုင်း၊

၁၂။ ကလေး၊ သောင်သွပ်၊ ထီးလင်း၊ ယော၊ ဆော၊ စကု၊ စလင်း၊ မဖဲ၊ မင်းတုန်းစသော ၂၇ မြို့တို့ ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော သုနာပရန္တတိုင်းဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။

မင်းတုန်းမင်းတရား နတ်ရွာစံပြီးနောက်တွင် ယခု တရုတ်နိုင်ငံအတွင်းရှိ ချေလီခေါ် ကျိုင်းရုံးကြီးနယ်၏ စော်ဘွားခန့် အပ်သည့်အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျိုင်းတုံစော်ဘွားသည် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားကာ မြန်မာဘုရင် သီပေါမင်းအား ထောင်ထားခြားနားသည်။ ထိုအရေးတွင် မိုးနဲ၊ မိုင်းနောင်နှင့် ရပ်စောက်စော်ဘွားတို့သည် ကျိုင်းတုံစော်ဘွားနှင့် တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်းပြု၍ ပါဝင်ကူညီကြသည်။ ထိုစော်ဘွားစုတို့သည် မင်းတုန်းမင်း၏ တူတော်တစ်ပါးဖြစ်သော လင်းပင်းမင်းသားအား နန်းတင်ရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသည်။ နောင်အခါ မြေလတ် နယ်အချို့ကလည်း ပူးပေါင်းပါဝင်သည်။ လင်းပင်အဖွဲ့သည် မိမိတို့နှင့် စိတ်ဝမ်း မညီသော ညောင်ရွှေကျေးသီး မန်စံ၊ မိုင်းလွန်းနှင့် လဲချားနယ်များကို တိုက်ကြသည်။ မြန်မာတပ်များကလည်း ထောင်ထား ခြားနားမှုကို လိုက်လံနှိပ်ကွပ်သော်လည်း များစွာ အရေးမလှခဲ့ပေ။ ထိုအချိန်တွင် အထက်မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှအစိုးရက သိမ်းပိုက်လိုက်လေသည်။

နောင်အခါ လင်းပင်းအဖွဲ့သည်လည်း အားနည်းလာ၍ လင်းပင်မင်းသားကိုယ်တိုင် အညံ့ခံရသည်။ ခရစ် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက်ရှိ စော်ဘွားနယ်များသည် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ ဝင်ရောက်ကြရသည်။ သံလွင်မြစ် အရှေ့ဘက်ရှိ နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သော ကျိုင်းတုံသည် ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ လက်နက်ချလေသည်။

မောက်မယ်၊ မိုင်းပန်နှင့် ကရင်နီနယ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယိုးဒယားအစိုးရနှင့် ပြဿနာများ ပေါ်သည်။ ၁၈၈၉-၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် ယိုးဒယား နှစ်ဦးနှစ်ဘက် အဖွဲ့ဝင်များ ပါဝင်သော ကော်မီရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်း၍ ထိုနယ်များ နယ်နိမိတ်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ယိုးဒယားမပိုင်တော့သော အပိုင်းမှ ယိုးဒယား တပ်များကို ရုပ်သိမ်းစေသည်။ ၁၈၉၄-၄၅ ခုနှစ်တွင်လည်း ပြင်သစ်ပိုင် အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်နှင့် နယ်နိမိတ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ကာ ကျိုင်းချိုင်းနယ်အား မဲခေါင်မြစ်ကို နယ်ခြားအဖြစ် ထားပြီးလျှင် မဲခေါင်မြစ်အနောက် ဘက်ကမ်းအပိုင်းကို ကျိုင်းတုံနယ်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်း၍ အရှေ့ဘက် ကမ်းအပိုင်းကို အင်ဒိုချိုင်းနားအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းသည်။ ကျိုင်းတုံနယ်နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များကို ၁၈၈၉-၉ဝ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်-တရုတ် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ရေး ကော်မီရှင်က ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။

===အုပ်ချုပ်ရေး===
{{ကိုးကားချက်လိုသည်}}
ရှမ်းပြည်နယ်များသည် မြန်မာမင်းတို့၏ သစ္စာတော်ခံနယ်များ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အစောပိုင်းတွင် စံနစ်တကျ အုပ်ချုပ်ခြင်းကိုမူ မခံခဲ့ရပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များက မြန်မာမင်းတို့အား အခွန်ပဏ္ဏာများကိုမူ ဆက်သခဲ့ရရာ ဆက်သမြဲအခွန်ပဏ္ဏာ များကို [[ရွှေ]]၊ [[ငွေ]]၊ အသန့်[[သစ်စေး]]၊[[မြင်း]]၊ [[သိုး]]၊ [[ကတိုး]]၊[[အောင်း]]၊ [[ဖဲ]]၊ [[ဇာပယင်း]]၊ [[မော်ယော]]၊ [[ကတ္တီပါ]] မှိုင်းလုံး၊ ခဲမ၊ [[ဖယောင်း]]၊ [[ဆင်စွယ်]]၊ [[ကြေး]]၊ [[သံ]]၊ ကျောက်မျိုး၊ ထည်မျိုး၊ အုပ်မျိုးတို့အပြင်၊ သစ်သီး၊ ပန်းကံ့ကော်၊ သဇင်ပန်းမျိုးတို့ကိုလည်း အချို့နယ်များက ဆက်သကြရလေသည်။

သာလွန်မင်းတရားလက်ထက် ခရစ်နှစ် ၁၆၃၇ ခုတွင် နိုင်ငံတော်၏ လူဦးရေ၊ အိမ်ခြေ၊ မြေအကျယ်အဝန်း၊ ထွက်သည့်သီးနှံ၊ ပေးဆောင်ရသည့် အခွန်အတုတ်တို့ကို စစ်ဆေးမှတ်တမ်းတင်ရာ ရှမ်းနယ်များကလည်း စစ်တမ်းများ ပေးရသည်။ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် မင်းများတွင် အလောင်းမင်း တရားလက်ထက်မှတစ်ပါး အခြားမင်းများလက်ထက်တွင်လည်း စစ်တမ်းများကို အရေးယူဆောင်ရွက်ကြလေသည်။ အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည် မင်းတရားကြီး (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များကို အုပ်ချုပ်ပုံမှာ ရှမ်းနယ်ကြီးများတွင် စော်ဘွားထားသည်။ နယ်လတ်များတွင် မြို့စား၊ နယ်ငယ်များတွင် ငွေခွန်မှူးများထားသည်။ မြန်မာနယ်ကြီးများကို အုပ်ချုပ်ရသော ဘုရင်ခံများနှင့် စော်ဘွားအလား တူသည်။ ရှမ်းမြို့စားနှင့် မြန်မာမြို့စား အလားတူလေသည်။ သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ရှမ်းနယ်များအတွက် တပ်ရုံး သုံးရုံးထား၍ ခွဲခြားသတ်မှတ် အုပ်ချုပ်ရာ ထိုတပ်ရုံးများမှာ သိန္နီတပ်ရုံး၊ မိုးနဲတပ်ရုံး မိုးဗြဲတပ်ရုံးဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထိုတပ်ရုံး သုံးရုံးပိုင်နယ်များတွင် စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ မြို့ဝန်၊ မြို့အုပ်တို့အပေါ် မြန်မာအရာရှိကြီး သုံးဦးထား၍ အုပ်ချုပ်စေသည်။ 

ထိုအရာရှိကြီးများသည် စစ်ဗိုလ်များဖြစ်စေ၊ ဝန်ကြီး၊ ဝန်မှူး၊ ဝန်ထောက်ဖြစ်စေ၊ ယင်းတို့နှင့် အဆင့်အတန်းတူ အရာရှိများ ဖြစ်စေ ခန့်ထား၍ ခန့်ထားခံရသူသည် ဆိုင်ရာတပ်ရုံးသို့ သွားရောက်နေထိုင်ရသည်။ မြန်မာ လက်အောက်ခံ ရှမ်းနယ်များ အတော်ကလေးကျယ်သေးစဉ်က ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းသည်ကြီး၊ မိုင်းလျဉ်းကြီးများတွင် တပ်ရုံး၊ တပ်ဦးချုပ် သီးခြားထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မဲခေါင်မြစ် အရှေ့ဘက်ကို လက်လွတ်ရုံမက သံလွင်မြစ် အနောက်ဘက် ရှမ်းနယ်များတွင် တပ်ရုံးများ မထားတော့ချေ။ မန္တလေးမြို့တည် မင်းတုန်းမင်းတရားလက်ထက်တိုင်အောင် ကျိုင်းရုံး၊ ကျိုင်းတုံ၊ ကျိုင်းချိုင်းနယ်တို့က သုံးနှစ် တစ်ကြိမ်၊ နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်၊ တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် အခွန်ပဏ္ဏာများ ဆက်သမြဲဆက်သခဲ့သော်လည်း သီပေါမင်း လက်ထက်တွင်မူ မဆက်သတော့ချေ။

အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သော တပ်ရုံးသုံးရုံးသည် မြန်မာမင်းဩဇာခံ ရှမ်းနယ်အားလုံးကို အုပ်ချုပ်ရသည်မဟုတ်ပေ။ တောင်ပိုင်၊ မိုးမိတ်၊ ဝန်းသို၊ သောင်သွပ်၊ကလေးမြို့များတွင် စော်ဘွားထားသော်လည်း ဦးတိုက်ထမ်းမှတ်သား၍ သီးခြားဆင့်ဆို အုပ်ချုပ်သည်။ စော်ဘွား၊ မထားတော့သော မိုးညှင်း၊ မိုးကောင်း၊ ဗန်းမော် စသောမြို့များကို မြန်မာမြို့ရွာများတွင် အပါအဝင်ပြု၍ အဝေးမြို့ဝန်များ ခန့်ထားအုပ်ချုပ်လေသည်။

တပ်ရုံးများတွင် သွားရောက်နေထိုင် အုပ်ချုပ်ရသောမြန်မာ အရာရှိကြီးများကို စစ်ကဲတော်ကြီးဟု ခေါ်သည်။ ထိုစစ်ကဲတော်ကြီးများကို ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးက တစ်ဖန် အုပ်ချုပ်ရသည်။ ထိုဗိုလ်မှူးများ အုပ်ချုပ်ရာတွင် မင်းညီမင်းသား ဝန်ထောက် များကို ခန့်ထားလေ့ရှိသဖြင့် ဗိုလ်မှူး မင်းသားဟု ခေါ်သည်။ ထိုဗိုလ်မှူး မင်းသားသည် အချက်အချာကျသော မိုးနဲမြို့တွင် ရုံးစိုက်လေသည်။ ဗိုလ်မှူးမင်းသားလက်အောက်တွင် တပ်သား 
၁ဝဝဝ ခန့်ပါသော တပ်ရှိ၍ ထိုတပ်ကို စစ်ကဲတော်ကြီး၊ နားခံကြီး၊ ဗိုလ်ဓားရဲ စသော အရာရှိများက ဆင့်ကဲ ဆင့်ကဲ အုပ်ချုပ်ရလေသည်။ စော်ဘွားများလည်း ဓားပိုင်သည်ဖြစ်၍ အမိန့်တော်မခံဘဲ လူသတ်နိုင်သည်။ သို့သော် ဗိုလ်မှူးမင်းသားသည် စော်ဘွားများအထက်က ဖြစ်လေသည်။ စော်ဘွားဟူသည်မှာ ရှမ်းဘာသာဖြင့် 'စဝ်'နှင့် 'ဖ' ဟူသော စကားနှစ်လုံးပေါင်းစပ်ထားခြင်းမှ ဆင်းသက်လာသည်။ 'စဝ်' သည် ''ပိုင်ဆိုင်သူ''ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'စပ်' နှင့် 'ဖ'ကို ပေါင်းစပ်သောအခါ ''မိုးကောင်းကင်တမျှ မြင့်မြတ်သော ပိုင်ဆိုင်ခြင်း (ပိုင်ရှင်)''ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဆောင်ပေသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ဆိုရသော် ''ကောင်းကင်တမျှ ပိုင်ဆိုင်သူ (အရှင်)''ဟူ၍ ဖြစ်ပေသည်။

မြန်မာမင်းများက စော်ဘွားများအား ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များ အနေနှင့် ခွင့်ပြုခဲ့သဖြင့် စော်ဘွားတို့သည် ပဒေသရာဇ် မင်းငယ်များ၏ အဆောင်အယောင် အစီးအနင်းများကို အသုံးပြုနိုင်ကြပြီးလျှင် ပဒေသရာဇ်မင်းငယ်များကဲ့သို့ ပြုမူနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ စော်ဘွားတို့သည် မိမိတို့၏ရိုက်ရာကို ဆက်ခံရန် သားတော်၊ ညီတော်၊ တူတော်များအနက်မှ သင့်လျော်ရာတစ်ဦးဦးကို ထီးရံနန်းရံအဖြစ် ရွေးချယ်ထား၍ ယင်းကို ကျမိုင်းဟု ခေါ်သည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင်မူ ကျမိုင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ထားသူကို ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးနှင့် ဘုရင်ခံတို့ သဘောတူညီချက် ရပြီးမှသာလျှင် ခန့်ထားနိုင်လေသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသား ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၈၈၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များအား အိန္ဒိယပြည်နယ် အဖြစ် သိမ်းပိုက်ကြောင်း ဗြိတိသျှအစိုးရ ကျေညာသည်။ ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ရှမ်းနယ်များအား အောက်ပါအတိုင်း ပိုင်းခြား အုပ်ချုပ်သည်။

၁။ ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း (ရှမ်းပြည် ဥတ္တရတိုင်းဝန်ရှင် တော်မင်းကြီး လက်အောက်ခံ)

၂။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်ဝန်နှင့် နိုင်ငံရေးအရာရှိ လက်အောက်ခံ)

၃။ မြေလပ်ပိုင်း (ဒက္ခိဏတိုင်း ဌာနချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေး အရာရှိ လက်အောက်ခံ)ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်။

၁၉၂၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းနယ်များကို ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုဟု ခေါ်တွင်စေရန် ဘုရင်ခံချုပ်က ထုတ်ပြန်ကျေညာသည်။ မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းနှင့် မြေလပ်ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များဟူ၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြီးလျှင် နယ်၏အကျယ်အဝန်းကို လိုက်၍ စော်ဘွားမြို့စား၊ နယ်စားများအား အသီးအသီး အုပ်ချုပ်စေသည်။

မြောက်ပိုင်း၌ စော်ဘွားအုပ်ချုပ်သော နယ်များမှာ- (၁) သီပေါနယ် (၄) တောင်သိန္နီနယ် (၂) တောင်ပိုင်နယ် (၅) မိုးမိတ်နယ် (၃) မြောက်သိန္နီနယ် (၆) မိုင်းလွန်းနယ် တို့ဖြစ်ကြလေသည်။

တောင်ပိုင်း၌ စော်ဘွားနယ်များမှာ (၁) ကျိုင်းတုံနယ် (၇) မောက်မယ်နယ် (၂) မိုးနဲနယ် (၈) မိုင်းပန်နယ် (၃) ညောင်ရွှေနယ် (၉) မိုင်းပွန်နယ် (၄) မိုးဗြဲနယ် (၁ဝ) စံကားနယ် (၅) ရပ်စောက်နယ် (၁၁) မိုင်းကိုင်နယ်
(၆) လဲချားနယ် တို့ ဖြစ်ကြသည်။

စော်ဘွားနယ်များမှာ နှစ်စားရှိသည်။ စော်ဘွားကြီးနှင့်  စော်ဘွားဟု ခွဲထားခြားပြီးလျှင် မောက်မယ်နယ်၊ မိုင်းပန်နယ်၊ မိုင်းပွန်နယ်၊ စံကားနယ်နှင့် မိုင်းကိုင်နယ်များသည် ဟော်နန်းမပိုင် ရာဇပလ္လင်နှင့် စော်ဘွားရာထူး ရရှိကြသည်။ အောက်ပါမြို့စားနယ်များသည် တောင်ပိုင်း၌ ပါဝင်ကြလေသည်။

(၁) နန်းခုတ်နောင်မွန်ငယ် 
(၇) ဘန်းယဉ်နယ်
(၂) မိုင်းနောင်နယ် 
(၈) ဟိုပုန်းနယ်
(၃) ဘော်နယ် 
(၉) စကွယ်နယ်
(၄) ကျေးသီးမန်စံနယ် 
(၁ဝ) သာမိုင်းခမ်းနယ်
(၅) ပင်လောင်း (လွယ်လုံနယ်) 
(၁၁) မိုင်းရှူးနယ်
(၆) သထုံ (ဆီဆိုင်နယ်) 
(၁၂) ပွေးလှနယ်

မြေလပ်ပိုင်းတွင် ရှိကြသော ရွာငံ၊ ပင်းတယ၊ ပင်မှီ၊ ကျုံးနယ်တို့သည် ငွေခွန်မှူးများ အုပ်ချုပ်သောနယ်များ ဖြစ်ကြလေသည်

ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ကိုးကန့်နယ်သည် မြို့စားနယ်ဖြစ်သည်။ ယခင်က သိန္နီစော်ဘွား လက်အောက်ခံနယ် ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီကာလတွင် အကြောင်းကြောင်းတို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရ မြောက်သိန္နီ 
စော်ဘွားအား ထိုနယ်ကို အုပ်ချုပ်ခွင့် မပြုတော့ပေ။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးကာလတွင်မူ သီးခြားမြို့စား နယ်တစ်နယ်အဖြစ် ထားရှိခဲ့သည်။ နယ်သူနယ်သားများသည် များသောအားဖြင့် တရုတ်လူမျိုးများသာလျှင် ဖြစ်ကြ၍ မြို့စားသည် ရှမ်းတရုတ်အနွယ် ဖြစ်လေသည်။

နယ်များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် အမျိုးမျိုး အစားစားဖြစ်ရာ ကျိုင်းတုံနယ်သည် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ စတုရန်းမိုင် ၁၂,ဝဝဝ ကျော် ကျယ်ဝန်းသော်လည်း အငယ်ဆုံးဖြစ်သော ကျုံးနယ်သည် ၂၄ စတုရန်းမိုင်မျှသာ ရှိလေသည်။
ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ် သော လားရှိုး၊ တောင်ပိုင်း ဌာနချုပ်ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်သော တောင်ကြီး၊ နွေရာသီစခန်းမြို့များဖြစ်သော တောင်ပိုင်းမှ ကလောနှင့် လွိုင်လင်မြို့များသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များ အတွင်း တည်ရှိသော်လည်း ဗြိတိသျှအစိုးရ အရာရှိကြီးငယ်များ နေထိုင်ရာမြို့များ ဖြစ်သဖြင့် စော်ဘွား၊ မြို့စားတို့ အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့် မရှိချေ။ ပြည်မရှိ မြို့ကြီးများကဲ့သို့ မြို့၏ စည်ပင်သာယာရေးကို မြို့ပြကော်မီတီများက အုပ်ချုပ်သည်။ ထိုမြို့များ၏မျူနီစီပယ် ဧရိယာအတွင်း၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ် ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊တရားမဥပဒေများဖြင့် ဆိုင်ရာအရာရှိတို့က အုပ်ချုပ်သကဲ့သို့ ကျန်ပဒေသရာဇ်နယ်များတွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားနှင့် မြို့စားတို့က ဆိုင်ရာနယ်များ၌ ပြည်မ၏ ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံး ဥပဒေများ၊ တရားမ ဥပဒေများအပြင် ရှမ်းပြည်ဓလေ့ ဥပဒေများဖြင့် အသီးအသီး စိုးမိုးခဲ့ကြသည်။

မြို့စားနှင့် ငွေခွန်မှူးများသည် တရားမနှင့် ရာဇဝတ် တရားစီရင်ရေး အခွင့်အာဏာတွင် ဒုတိယတန်း တရားသူကြီး အဆင့်အတန်းမျှသာ ရှိသည်။ အချို့စော်ဘွားနယ်ကြီးများတွင် ဆိုင်ရာနယ်ရှင်ကို ကူညီရန် အမတ်ချုပ်ကြီး (ရာဇဝတ်မှု- တရားမအပါအဝင်)၊ တရားရေးရာဌာနအမတ်၊ အခွန်တော် ဌာနအမတ်၊ နယ်ဝန်၊ ငွေတိုက်ဝန် စသည်ဖြင့် လစာရိက္ခာစား အရာရှိများ ခန့်ထားသည်။ ထို့ပြင် ရိုးရာအစဉ်အဆက်အားဖြင့် 
ခန့် ထားရသည့် ဟိန်၊ ထမုံ၊ ကျယ် စသော သူကြီးအဆင့် အတန်းမျိုး ရှိသည့် ကျေးလက်ပိုင်းမှ အုပ်ချုပ်သူအကြီးအကဲ များလည်း ရှိပေသေးသည်။

၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်စုကို ဖွဲ့စည်း ပြီးနောက် ပဒေသရာဇ်ကောင်စီအဖွဲ့ကို တည်ထောင်သည်။ ကောင်စီအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌသည် တောင်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်၏ ဌာနချုပ်ဝန်ဖြစ်သော ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီးဖြစ်၍ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ သည် မြောက်ပိုင်းဌာနချုပ်ဝန် ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရကို ကိုယ်စားပြုသော အကြီးမြင့်ဆုံး ဗြိတိသျှ အရာရှိကြီးများ ဖြစ်သည်။ စော်ဘွား၊ မြို့စား၊ ငွေခွန်မှူးများ သည် ထိုအဖွဲ့၌ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပါဝင်ကြလေသည်။ မြန်မာပြည်အား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်ဖြင့် ပြောင်းလဲအုပ်ချုပ်သောအခါ ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းနယ်များအား မတိုးတက်သေးသော နယ်များအဖြစ် ဆက်လက်ထား 
ရှိကာ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ မသွတ်သွင်းခဲ့ပေ။ သို့သော် ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ပြည်မ၌ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ရရှိလာသည်အထိ ပြည်မ၏ ငွေကြေးအထောက်အပံ့ကို အမှီ ပြုခဲ့ရလေသည်။

ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းသောအခါ ရှမ်းအမျိုးသားတို့သည်လည်း မြန်မာပြည်ဘွား အခြားတိုင်းရင်းသားများနည်းတူ သွေးစည်း ညီညွတ်စွာဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ လွတ်လပ်ရေး ရအံ့ဆဲဆဲတွင် မသမာသူတို့၏လက်ချက်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးများ ကျဆုံး ရာ၌ ရှမ်းအမျိုးသား မိုင်းပွန်စော်ဘွားကြီးလည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်။

၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့၌ ပဒေသရာဇ် ကောင်စီကို ဖျက်သိမ်း၍ လူထုကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းသောအချိန်ကာလ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သော နေ့ထူး နေ့မြတ်ကြီးကို ရှမ်းအမျိုးသား နေ့ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။

လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်ပေါ်ပေါက်ရန် စတင်ပန္နက်ချသော နေရာသည် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၊ လဲချားနယ်ရှိ ပင်လုံမြို့ကလေး ဖြစ်ပေသည်။ ပြည်မခေါင်းဆောင်များနှင့် တောင်တန်းဒေသ ခေါင်းဆောင်များသည် တိုင်းရင်းသားသွေးစည်းညီညွတ်ရေးအတွက် ညီလာခံကျင်းပပြီးလျှင် လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမှမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး ထူထောင်ရန် သဘောတူကြောင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက် 
နေ့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြရာ ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ထိုနေ့ထူးနေ့မြတ်ကို ပြည်ထောင်စုနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။

၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာသောအခါ ညောင်ရွှေစော်ဘွားကြီး စဝ်ရွှေသိုက်အား ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ် ပထမဆုံးသမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့ကြလေသည်။ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ပြီးသည့်နောက်တွင် အုပ်ချုပ်ပုံစံနစ် ပြောင်းလဲခဲ့ရာ ရှမ်းနယ်များ အုပ်ချုပ်ရေးလည်း ပုံစံပြောင်းခဲ့သည်။ ပဒေသရာဇ်ရှမ်းပြည်နယ်ဟု မခေါ်တွင်တော့ဘဲ ရှမ်းနယ်များတွင် ဝနယ်များကိုပါ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းကာ ရှမ်းပြည်နယ်ဟု ခေါ်တွင်စေပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ်ဖြင့် အခြေခံဥပဒေ အပိုဒ် ၅ အရ သတ်မှတ်ပေးလိုက် လေသည်။

ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာပြီးသည့်နောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီ ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းကာ အုပ်ချုပ်ရေးအသွင်ပြောင်းလိုက်သည်။ ထိုကောင်စီသည် ပြည်နယ်၏ ပါလီမန်ကလေး ဖြစ်သည်။ ယင်းတွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုသော လူမျိုးစုလွှတ်တော် အမတ် ၂၅ ဦး နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏ လူဦးရေအလိုက် ပြည်သူ့ လွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသော အမတ် ၂၅ ဦး 
ပါဝင်သည်။ ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ သို့မဟုတ် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးချုပ်က ပြည်နယ်ကောင်စီနှင့် တိုင်ပင်၍ ခန့်အပ်သည်။ ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌသည် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး ဖြစ်လေသည်။ ပြည်နယ်ကောင်စီသည် ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို ပြုစု၍ ပြည်နယ်ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ တရားစီရင်ရေး၊ ဒေသန္တရအုပ်ချုပ်ရေး စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ရသည်။ နိုင်ငံခြားနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး စသည်တို့ကိုမူ ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ဆောင်ရွက်လေသည်။

ပြည်ထောင်စု အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲစဉ်က ရှမ်းစော်ဘွားများ၏ ပဒေသရာဇ်အာဏာအခွင့်အရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးနယ် အပိုင်းအခြားတို့ကို ဗြိတိသျှလက်ထက်ကအတိုင်း ထားရှိခဲ့သည်။ လူမျိုးစုလွှတ်တော်သို့ တင်မြှောက်သော ရှမ်းပြည် အမတ်များကို စော်ဘွားအချင်းချင်း ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခွင့်ပြုခဲ့လေသည်။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးသည် နယ်ရှင်စော်ဘွားများသာလျှင် လွှမ်းမိုးကြီးစိုးရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ 
လွတ်လပ်ရေးမရမီကလေးတွင် စော်ဘွားကြီးများက ခေါင်းဆောင်၍ စော်ဘွားအသင်းဟူ၍ တည်ထောင်ပြီးလျှင် မြို့စားများ၊ ငွေခွန်မှူးများကိုပါ စော်ဘွားအဆင့်အတန်းသို့ သိမ်းသွင်းခြင်းအလို့ငှာ နယ်ရှင်အားလုံး 'စဝ်ဖလုံ' ဟု ခေါ်တွင်စေရန် သတ်မှတ်ခဲ့လေသည်။

ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ပြည်မ၌ ဒီမိုကရေစီနည်းအရ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိနေစဉ် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပဒေသရာဇ်စနစ် တည်တံ့နေခြင်းသည် ခေတ်နှင့်မလျော်ညီခဲ့ပေ။ ထိုကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဒီမိုကရေစီစံနစ်ကို သွတ်သွင်းရန် ပြည်ထောင်စု အစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့ ဆွေးနွေးလာခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ် တွင် နယ်ရှင်စော်ဘွားများက အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို စွန့်လွှတ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသော်လည်း အကြောင်းကြောင်းတို့
ကြောင့် အာဏာစွန့်လွှတ်ရေးသည် အကောင်အထည် မပေါ်ခဲ့ပေ။

၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း၏ အိမ်စောင့်အစိုးရ လက်ထက်၌ နယ်ရှင်စော်ဘွားများသည် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ စွန့်လွှတ်ကြောင်းကို ထိုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီက အတည်ပြုလိုက်ခြင်းကြောင့် ပြည်နယ်တွင် ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အမြစ်တွယ်ခဲ့သော ပဒေသရာဇ်စံနစ်ကို ဖြတ်တောက်၍ ပြည်သူ့အုပ်ချုပ်ရေး ပန္နက်ကို စိုက်ထူလိုက်ကြလေသည်။ ယင်းသို့ စော်ဘွားများ အာဏာစွန့်လွှတ်ပြီးနောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ခရိုင်၊ ခရိုင်ခွဲ၊ မြို့နယ်များဟူ၍ ပိုင်းခြားပြီးလျှင် ပြည်မကဲ့သို့ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်များ ထွင်လိုက်လေသည်။

ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။

၁။ လားရှိုးခရိုင် (၁) မြောက်သိန္နီနယ် (ရုံးစိုက်-လားရှိုးမြို့) (၂) တောင်သိန္နီနယ်

၂။ ကျောက်မဲခရိုင် (၁) သီပေါနယ် (ရုံးစိုက်-ကျောက်မဲမြို့) (၂) တောင်ပိုင်းနယ် (၃) မိုးမိတ်နယ်

၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့မြောက် (၁) ကိုးကန့်နယ် အထူးခရိုင် (၂) မိုင်းလွန်းနယ် (၃) ဝနယ်များ၊ လားရှိုးခရိုင်နှင့် ကျောက်မဲခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်း ပြည်မြောက်ပိုင်းတိုင်းဟူ၍ သတ်မှတ်ကာ အထူးတိုင်းမင်းကြီး 
တစ်ဦးက ဆိုင်ရာခရိုင်ဝန်၊ နယ်ပိုင်၊ မြို့ပိုင် စသော အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိများဖြင့် ကြပ်မတ်အုပ်ချုပ်သည်။ လားရှိုးမြို့သည် အထူးတိုင်းမင်းကြီး၏ ရုံးစိုက်မြို့ ဖြစ်လေသည်။ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း၏ ခရိုင်နှင့်နယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်လေသည်။

၁။ တောင်ကြီးခရိုင် (၁) ညောင်ရွှေနယ် (ရုံးစိုက်-တော်ကြီးမြို့) (၂) ရပ်စောက်နယ် (၃) မိုင်းပွန်နယ် (၄) စံကားနယ် (၅) နန်းခုတ်နယ် (၆) နောင်မွန်နယ် (၇) လွယ်လုံနယ် (၈) သထုံနယ် (ဆီဆိုင်) (၉) ဘန်းယဉ်နယ်
(၁ဝ) စကွယ်နယ် (၁၁) ဟိုပုန်းနယ် (၁၂) သာမိုင်းခမ်းနယ် (၁၃) ပွေးလှနယ် (၁၄) ဘော်နယ် (၁၅) ရွာငံနယ် (၁၆) ပင်းတယနယ် (၁၇) ပင်မှီနယ် (၁၈) ကျုံးနယ်

၂။ လွိုင်လင်ခရိုင်  (ရုံးစိုက်-လွိုင်လင်မြို့) (၁) မိုးနဲနယ် (၂) မိုင်းပန်နယ် (၃) မောက်မယ်နယ် (၄) မိုင်းကိုင်နယ် (၅) မိုင်းနောင်နယ် (၆) မိုင်းရှုနယ် (၇) ကျေးသီးမန်စံနယ် (၈) လဲချူးနယ် (၉) ရေဦးနယ်

၃။ ရှမ်းပြည်အရှေ့ပိုင်းခရိုင် (၁) ကျိုင်းတုံနယ်ဟူ၍ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးခရိုင်နှင့် လွိုင်လင်ခရိုင်တို့ကို ပေါင်းစပ်၍ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်းတိုင်းဟု သတ်မှတ်ကာ တိုင်းမင်းကြီး တစ်ဦးက ဆိုင်ရာလက်အောက်ခံအရာရှိများနှင့် ကြပ်မတ် အုပ်ချုပ်သည်။ တိုင်းမင်းကြီး၏ရုံးစိုက်မြို့သည် တောင်ကြီး မြို့ဖြစ်၍ တောင်ကြီးမြို့သည် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်လေသည်။

လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အခက်အခဲကြောင့် လူမှုရေးတွင် အနိမ့်ကျဆုံး အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိနေသည့် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဝနယ်များ၊ ကိုးကန့်နယ်၊ မိုင်းလွန်းနယ်၊ ပန်းဆန်းဒိုင် မြို့စားနယ်တို့ကို နယ်သူ နယ်သားများ၏ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးနှင့် လုံခြုံရေးအတွက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်သော နယ်ခြားဒေသအုပ်ချုပ်ရေးသို့ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ လ ၂ ရက်နေ့တွင် ထည့်သွင်းသည်၊ ထိုနည်းတူစွာ ၁၉၆၃ 
ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ (တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်) တွင် ရှမ်းပြည်အရှေ့ ပိုင်းခရိုင် ကျိုင်းတုံနယ်ကို လည်း နယ်ခြားဒေသ အုပ်ချုပ်ရေးသို့ လွှဲအပ်ပြီးလျှင် ကျိုင်းတုံ ခရိုင်၊ မိုင်းတုံခရိုင်နှင့် တာချီလိပ်ခရိုင်ဟူ၍ ပိုင်းခြားလိုက်လေသည်။

၁၉၆၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ရှမ်းစော်ဘွား အများစုနှင့် ကယားခေါင်းဆောင်များသည် ပြည်မကိုလည်း ပြည်နယ်တစ်ခု အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်အားလုံးအား တန်းတူအုပ်ချုပ်ပေးရန်ဟူသော 'ဖက်ဒရေးရှင်း' မူကို တောင်းဆိုလာကြသည်။ ထိုမူကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရ လက်မခံပါက ရှမ်း ပြည်နယ်သည် ပြည်ထောင်စုအတွင်းမှ ခွဲထွက်ရန် ခြိမ်းခြောက် အရေးဆိုလာကြပြီးလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း ထကြွပုန်ကန်မှု၊ 
ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လှုံ့ဆော်အားပေးလာကြသည်။ ထိုသို့ ပြည်ထောင်စုကြီး ယိမ်းယိုင်ပြိုကွဲမည့်အခြေအနေဆိုးကို ထိန်းသိမ်းရန် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးနေဝင်း ခေါင်းဆောင်သော တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့ တွင် ပြည်ထောင်စုအုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို သိမ်းယူလိုက်သည်။ တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရသည် သမ္မတကြီးနှင့်တကွ ဝန်ကြီး ချုပ် အမှူးပြုသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးအများစု 
အား ထိန်းသိမ်းလိုက်သည့်နည်းတူ 'ဖက်ဒရေးရှင်းမူ' ကို ထောက်ခံသော ရှမ်းစော်ဘွား ၃ဝ ကျော်တို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းလိုက်သည်။ ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီကို မတ်လ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖျက်သိမ်းပြီးလျှင် ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ငါးဦးပါဝင်သော ရှမ်း ပြည်နယ်ဦးစီးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်သည်။ ထိုဦးစီးအဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်နယ်ကောင်စီနည်းတူ ရှမ်းပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဝဝကို ဆောင်ရွက်ရ၍ ထိုအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအား ယခင်က ပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ၏ အခွင့်အာဏာများကို အပ်နှင်းလိုက်လေသည်။

တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရသည် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်အဖြစ်မှ ပြည်သူ့ရှမ်းပြည်နယ် ဖြစ်လာရေးအတွက် ရှမ်းပြည်နယ် ကျေးလက်များအထိ ပြည်မနည်းတူ တရားဥပဒေ စိုးမိုးနိုင်ရန် တရားရုံးများ၊တရားသူကြီးများ ခန့်ထားရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေပိုင်းခြားမှု ပြန်လည် စိစစ်ရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်။ ယခင်က နယ်ပိုင်နယ်၊ မြို့ပိုင်နယ် ဟူ၍ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခဲ့သော အချို့နယ်များသည် ကျေးရွာသာသာမျှ ရှိသဖြင့် စော်ဘွားတို့အလိုကျ မလိုအပ်ဘဲ ပိုင်းခြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေရာ အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေး စရိတ်ကျဉ်းစေရန် အချို့နယ်များကို ပူးပေါင်းခြင်း၊ ပြန်လည်ပိုင်းခြား ခြင်းပြုရန် ပြန်လည် စိစစ်ဆောင်ရွက်နေဆဲ ဖြစ်လေသည်။

== မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် အပြောင်းအလဲ ==
ရှမ်းပြည်နယ်သည် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း အများဆုံး ဆက်စပ်လျက်ရှိရာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော '''&quot;မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ်စာချုပ်&quot;''' အရ နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ သဘောတူ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ပြီးနောက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၏ နယ်နိမိတ်၌ အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ် ရှိခဲ့လေသည်။&lt;ref name=&quot;boundary-treaty&quot;&gt;{{cite book |title=မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သမိုင်းမှတ်တမ်း |publisher=နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |location=ရန်ကုန် |date=၁၉၆၁}}&lt;/ref&gt; 

မြန်မာ-တရုတ် နယ်နိမိတ် သဘောတူစာချုပ်များအရ ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားများရှိသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသများကို တရုတ်အစိုးရပိုင်ကြောင်း မြန်မာအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်။ နမ့်ခမ်းမြို့အနီးရှိ '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ (နမ့်ဝမ်သတ်မှတ်ပိုင်နက်နယ်မြေ)''' အတွက်မူ ထိုဒေသအား တရုတ်တို့က ပြန်၍သိမ်းလိုက်ပါက ထိုနယ်ကို ဖြတ်သန်းသွားသော ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် ကချင်ပြည်နယ် ကူးလူးဆက်ဆံမှု လမ်းမကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ထိုပြည်နယ်များ၏ ဆက်သွယ်ရေးကို ထိခိုက်ဖွယ်ရာ ရှိသဖြင့် ထိုတြိဂံဒေသကို တရုတ်အစိုးရက မြန်မာအစိုးရသို့ အပြီးအပိုင် လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုဒေသနှင့် လဲလှယ်သောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပါဝင်သော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံး (Panhung)''' နှင့် '''ပန်လောင်း (Panlaung)''' ဒေသတို့အား မြန်မာအစိုးရက တရုတ်အစိုးရသို့ ပြန်လည်လွှဲအပ်ခဲ့ရလေသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;

=== နယ်မြေအလဲအလှယ် ပြုလုပ်ခြင်း ===
နှစ်ပြည်ထောင်အစိုးရတို့ အပြန်အလှန် အလဲအလှယ်ပြုကြသော နယ်မြေများကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်လိုက်ရာ -
* မြန်မာအစိုးရက အပြီးအပိုင် ရရှိလိုက်သော '''မိုင်းမောတြိဂံဒေသ''' ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၈၅ စတုရန်းမိုင်''' (၂၂၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။
* ထိုဒေသနှင့် အလဲအလှယ်ပြုကာ တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်လိုက်ရသော ဝနယ်အတွင်းရှိ '''ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသ''' များ၏ အကျယ်အဝန်းသည် '''၇၃ စတုရန်းမိုင်''' (၁၈၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;boundary-treaty&quot;/&gt;

ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသတို့ကို အလဲအလှယ်ပြုလိုက်ရသဖြင့် ထိုနေရာတွင် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်နိမိတ်မျဉ်းကြောင်းသည် အတန်ငယ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ မိမိတို့၏ နယ်မြေကို တစ်လက်မမျှ အလျှော့မခံလိုသော်လည်း ရှမ်းအမျိုးသားများနှင့် ဝအမျိုးသားတို့သည် နှစ်ပြည်ထောင်ချစ်ကြည်မှုကို ရှေ့ရှုကာ လွှဲအပ်ရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ မိုင်းမောတြိဂံဒေသသည် ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ် နှစ်ခုလုံး၌ ပါဝင်နေရာ ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းကို ဆိုင်ရာပြည်နယ်အလိုက် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်။

=== ဒေသခံ တိုင်းရင်းသားများအား နေရာချထားပေးခြင်း ===
တရုတ်အစိုးရသို့ လွှဲအပ်၍ အလဲအလှယ်ပြုကြသော ဒေသများမှ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့က ထိုဒေသများကို စွန့်ခွာကာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌သာ နေထိုင်လိုကြသဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်မှ ဖီမော်၊ ဂေါ်လန်၊ ကန်ဖန်ဒေသရှိ လူမျိုးစုများနည်းတူ ပန်ဟုံးနှင့် ပန်လောင်းဒေသများမှ လူမျိုးစုများကိုလည်း ယင်းတို့၏ ဆန္ဒအတိုင်း ပြည်ထောင်စုအစိုးရသည် နယ်စပ်အနီး ဘေးကင်းရာဒေသများ၌ ကျေးရွာအိုးအိမ်များကို သိုက်မြိုက်စွာ ပြန်လည်ထူထောင်ပေးခဲ့ရပြီးလျှင် ယင်းတို့၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု ဖူလုံရေးအတွက်လည်း စနစ်တကျ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရလေသည်။&lt;ref name=&quot;encyclopedia-11&quot;/&gt;

==ပညာရေး==
{{ကိုးကားချက်လိုသည်}}
ရှေးအခါက ရှမ်းပြည်နယ်၏ပညာရေးစံနစ်သည် စော်ဘွားများ၏ လက်ထဲတွင်သာ ရှိခဲ့သည်။ နယ်များတွင် စော်ဘွားများ သဘောအရ နယ်မှရရှိသော အခွန်တော်ငွေထဲမှ အကုန်အကျခံ၍ ဖွင့်လှစ်ထားသော မူလတန်း မြန်မာစာသင်ကျောင်းများသာ ရှိသည်။ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကိုလည်း စော်ဘွားများက စာသင်ကျောင်းအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်။

ဗြိတိသျှခေတ် တစ်ခေတ်လုံးတွင် ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း နှစ်ရပ်လုံး၌ အစိုးရအသိအမှတ်ပြုသော အထက်တန်းကျောင်းဟူ၍ တောင်ကြီး၌ ဖွင့်လှစ်ထားသော ရှမ်းစော်ဘွားသားများကျောင်းနှင့် အမေရိကန် သာသနာပြုကျောင်းဟူ၍ နှစ်ကျောင်းသာ ရှိသည်။ အင်္ဂလိပ်စာသင်ကျောင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စာသင်ကျောင်းများ နည်းပါး၍ တောင်ကြီးမှလွဲလျှင် ကလော၊ လွိုင်လင်၊ လားရှိုး၊ နမ္မတူ၊ သီပေါနှင့် မိုးနဲတို့တွင်သာ အလယ်တန်းကျောင်းများ ရှိသည်။ ၁၉၂၃-၂၄ ခုနှစ်အထိ ဖော်ပြခဲ့သော ကျောင်းများမှလွဲလျှင် ရှမ်းပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၌ မြန်မာအလယ်တန်း ၁၉ ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း ၁ဝ၈ ကျောင်းရှိသည်။ အထူးကျောင်းများမှာ တောင်ကြီးမြို့ရှိ တိရစ္ဆာန် အတတ်သင်ကျောင်း၊ လားရှိုး၊ ညောင်ရွှေမြို့တို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော အောက်တန်းဆရာဖြစ် သင်တန်းကျောင်းနှစ်ကျောင်း ဖြစ်လေသည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီ ကာလတွင် ကျောင်းပေါင်း ၁၉ဝ ကျော်အထိ တိုးတက်လာ၍ ကျောင်းသားဦးရေ တစ်သောင်းနီးပါးအထိ ရှိလာသော်လည်း ပြည်နယ်တစ်ခုလုံး၏ လူဦးရေနှင့် နှိုင်းစာသော် စာတတ်သူများ ရာခိုင်နှုန်း အလွန်နိမ့်ကျနေခဲ့လေသည်။

ပြည်ထောင်စုခေတ်တွင် ပညာရေးစံနစ်သစ်အရ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် ကျောင်းများကို တိုးတက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။ စော်ဘွားမြို့တိုင်း၌ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိစေရန်နှင့် လူဦးရေ ၁ဝဝဝ လျှင် စာသင်ကျောင်းတစ်ကျောင်းရှိစေရန် ရည်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း ပြည်နယ်၏ငွေ အင်အား နည်းပါးသေးသဖြင့် ခပ်ဆိုင်းဆိုင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်။ ၁၉၆ဝ-၆၁ ခုနှစ် နောက်ဆုံးစာရင်းအရ ရှမ်းပြည်နယ်၌ ဖွင့်လှစ်ပြီးသောကျောင်းများနှင့် ကျောင်းသားဦးရေစာရင်းမှာ--

ကျောင်းဦးရေ ကျောင်းသားဦးရေ
၁။ အထက်တန်းကျောင်း ၃၇ ၂၃၈၄၅
၂။ အလယ်တန်းကျောင်း ၅၃ ၁၅၈၉၇
၃။ မူလတန်းကျောင်း ၅၂၅ ၄၁၈၅၄
---- --------------
၆၁၅ ၈၁၅၉၆

တောင်ကြီးမြို့တွင် ဥပစာကောလိပ်တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့၍ စော်ဘွားသားများ အထက်တန်းကျောင်းကိုလည်း စစ်ပြီးခေတ်တွင် စော်ဘွားအမျိုးအနွယ်များအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားရှိခြင်းမှ ပြည်သူ့ကျောင်း တစ်ကျောင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေခဲ့လေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)&lt;/ref&gt;

== အုပ်ချုပ်ရေး ==
=== မြို့တော် ===
ရှမ်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ [[တောင်ကြီးမြို့]]ဖြစ်သည်။ သို့သော် ၁၉၈၈နောက်ပိုင်း စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေး လွယ်ကူအဆင်ပြေစေရန် အတွက် ရှမ်းပြည်နယ်ကို မြောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်း နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဟု စစ်တိုင်းဌာနချုပ်များရှိသည့် အတိုင်း ခွဲခြားလိုက်ပြီး မြောက်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် [[လားရှိုးမြို့]]၊ အရှေ့ပိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ် [[ကျိုင်းတုံမြို့]] နှင့် တောင်ပိုင်း၏ မြို့တော်အဖြစ် လက်ရှိမြို့တော် တောင်ကြီးမြို့ အဖြစ် အသီးသီး သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သို့သော် တရားဝင်အားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ်၏မြို့တော်မှာ တောင်ကြီးမြို့သာဖြစ်သည်။
[[File:Shan State Map with 3 Parts.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ်အား အပိုင်း၃ပိုင်းဖြင့်ပြထားသော မြေပုံ]]
===အုပ်ချုပ်ရေး===
{{see also|ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့}}
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစ၍ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဆောင်သော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်။ ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံးသည် တောင်ကြီးမြို့တွင် တည်ရှိသည်။ ရှမ်းပြည်နယ်သည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်သဖြင့် လားရှိုးမြို့နှင့် ကျိုင်းတုံမြို့များတွင် ဒုတိယအဆင့် ရုံးခွဲများစိုက်ကာ အုပ်ချုပ်သည်။

[[File:Shan State Government Office 1.jpg|thumb|ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ရုံး]]
=== ဥပဒေပြုရေး ===
{{see also|ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်}}
၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်။
[[File:Shan State Hluttaw.jpg|thumb|ပြည်နယ်လွှတ်တော်]] 

=== တရားစီရင်ရေး ===
{{See also|ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်}}
ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တိုင်း​ဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံးများ၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတရားရုံး၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ​ဒေသတရားရုံးများ၊ မြို့နယ်တရားရုံးများရှိသည်။


===ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာများ===
ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၂၁)ခရိုင်၊ ခရိုင်အဆင့်နှင့်ညီသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု ရှိသည်။ ခရိုင်များအနက် ဟိုပန်နင့် မက်မန်းခရိုင်များကိုပေါင်းကာ ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းသည်။ မြို့နယ်ပေါင်း (၅၅)မြို့နယ်ရှိသည်။&lt;ref&gt;နေပြည်တော် တိုင်းဒေသကြီး နှင့် ပြည်နယ်များရှိ ခရိုင်၊ မြို့နယ်၊ မြို့၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု၊ ကျေးရွာ ဦးရေ စာရင်းချုပ် (၁၆. ၂. ၂၀၁၆)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=gad&gt;{{cite web|url=https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843|title=ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ခရိုင်အမည်များ တိုးချဲ့ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း|access-date=19 November 2022|archive-date=5 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230305083858/https://www.mlis.gov.mm/lsScPop.do?lawordSn=17843}}&lt;/ref&gt;

=== ခရိုင်များ ===
[[File:Shan state districts map 2022.svg|thumb|ရှမ်းပြည်နယ် ခရိုင်များ (၂၁ ခရိုင်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ (၃)ခု)
{{legend|#E31A1C|တောင်ကြီးခရိုင်}}
{{legend|#0000FF|ကျိုင်းတုံခရိုင်}}
{{legend|#33a02c|လားရှိုးခရိုင်}}
{{legend|#1f78b4|နမ့်စန်ခရိုင်}}
{{legend|#b2df8a|ကလောခရိုင်}}
{{legend|#aca9aa|မိုင်းရှူးခရိုင်}}
{{legend|#fofofo|လင်းခေးခရိုင်}}
{{legend|#ffffff|လွိုင်လင်ခရိုင်}}
{{legend|#de8787|ကျိုင်းတုံခရိုင်}}
{{legend|#ffd5df|မိုင်းယောင်းခရိုင်}}
{{legend|#de51d0|မူဆယ်ခရိုင်}}
{{legend|#a6cee3|ကွတ်ခိုင်ခရိုင်}}{{legend|#d35f5f|မိုင်းတုံခရိုင်}}{{legend|#426d44|မိုင်းဆတ်ခရိုင်}}
{{legend|#fb9a99|မိုင်းလားခရိုင်}}
{{legend|#c83737|မိုင်းယန်းခရိုင်}}
{{legend|#cfff31|တန့်ယန်းခရိုင်}}
{{legend|#2cacc5|ကျောက်မဲခရိုင်}}
{{legend|#6b5deb|မိုးမိတ်ခရိုင်}}
{{legend|#e655ed|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}}
{{legend|#ab2d89|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}}
{{legend|#b052a8|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ}}
{{legend|#ab1a76|ဟိုပန်ခရိုင် (ဝ SAD)}}{{legend|#be18aa|မက်မန်းခရိုင် (ဝ SAD)}}]]

====ခရိုင်ရှိ မြို့နယ်====

=====ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်း=====
{|class=wikitable
![[ကျိုင်းတုံခရိုင်]]
|[[ကျိုင်းတုံမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းခတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်]]
|-

![[မိုင်းယန်းခရိုင်]]
|[[မိုင်းယန်းမြို့နယ်]]
|-

![[မိုင်းလားခရိုင်]]
|[[မိုင်းလားမြို့နယ်]]
|-

![[မိုင်းဆတ်ခရိုင်]]
|[[မိုင်းဆတ်မြို့နယ်]]
|-

![[မိုင်းတုံခရိုင်]]
|[[မိုင်းတုံမြို့နယ်]]
|-

![[တာချီလိတ်ခရိုင်]]
|[[တာချီလိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်]]
|-

![[မိုင်းယောင်းခရိုင်]]
|[[မိုင်းယောင်းမြို့နယ်]]
|}

=====ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း=====
{|class=wikitable

|-

![[လားရှိုးခရိုင်]]
|[[လားရှိုးမြို့နယ်]]{{•}}[[သိန္နီမြို့နယ်]]{{•}}[[ကွမ်းလုံမြို့နယ်]]
|-

![[တန့်ယန်းခရိုင်]]
|[[တန့်ယန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းရယ်မြို့နယ်]]
|-

![[လောက်ကိုင်ခရိုင်]]
|[[လောက်ကိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်]]
|-

![[မူဆယ်ခရိုင်]]
|[[မူဆယ်မြို့နယ်]]{{•}}[[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်]]
|-

![[ကွတ်ခိုင်ခရိုင်]]
|[[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်]]
|-

![[ကျောက်မဲခရိုင်]]
|[[ကျောက်မဲမြို့နယ်]]{{•}}[[နောင်ချိုမြို့နယ်]]{{•}}[[သီပေါမြို့နယ်]]{{•}}[[နမ္မတူမြို့နယ်]]
|-

![[မိုးမိတ်ခရိုင်]]
|[[မိုးမိတ်မြို့နယ်]]{{•}}[[မဘိမ်းမြို့နယ်]]
|-

![[မက်မန်းခရိုင်]]
|[[မက်မန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဆန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[နားဖန်းမြို့နယ်]]
|-

![[ဟိုပန်ခရိုင်]]
|[[ဟိုပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပန်ဝိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းမောမြို့နယ်]]
|-

![[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]
|[[နမ့်ဆန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မန်တုံမြို့နယ်]]
|}

=====ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း=====
{|class=wikitable

|-
![[တောင်ကြီးခရိုင်]]
|[[တောင်ကြီးမြို့နယ်]]{{•}}[[ရပ်စောက်မြို့နယ်]]
|-
![[ကလောခရိုင်]]
|[[ကလောမြို့နယ်]]{{•}}[[ညောင်ရွှေမြို့နယ်]]{{•}}[[ဖယ်ခုံမြို့နယ်]]
|-
![[လွိုင်လင်ခရိုင်]]
|[[လွိုင်လင်မြို့နယ်]]{{•}}[[လဲချားမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းကိုင်မြို့နယ်]]
|-
![[နမ့်စန်ခရိုင်]]
|[[နမ့်စန်မြို့နယ်]]{{•}}[[ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုးနဲမြို့နယ်]]
|-
![[မိုင်းရှူးခရိုင်]]
|[[မိုင်းရှူးမြို့နယ်]]{{•}}[[ကျေးသီးမြို့နယ်]]
|-
![[လင်းခေးခရိုင်]]
|[[လင်းခေးမြို့နယ်]]{{•}}[[မိုင်းပန်မြို့နယ်]]{{•}}[[မောက်မယ်မြို့နယ်]]
|-
![[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]
|[[ဟိုပုံးမြို့နယ်]]{{•}}[[ဆီဆိုင်မြို့နယ်]]{{•}}[[ပင်လောင်းမြို့နယ်]]
|-
![[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ]]
|[[ပင်းတယမြို့နယ်]]{{•}}[[ရွာငံမြို့နယ်]]
|}

== နေထိုင်သောလူမျိုးများ ==
{{ကိုးကားချက်လိုသည်}}

[[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]]၊ [[ဓနုလူမျိုး|ဓနု]]၊ [[တောင်ရိုးလူမျိုး|တောင်ရိုး]]၊ [[အာခါလူမျိုး|အာခါ]]၊ [[လားဟူ]]၊ [[အင်းသား]]၊ [[ပအိုဝ်း|ပအိုဝ်း]]၊ [[ပလောင်]]၊ [[ကိုးကန့်လူမျိုး|ကိုးကန့်]]၊ [[ဝ]] ၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းကျား]]၊ [[ယင်းလူမျိုး|ယင်းနက်]]၊ [[ကွီလူမျိုး|ကွီ]]၊ [[မုံ]]၊ [[အဲန်လူမျိုး|အဲန်]]၊ [[ဗမာ]]၊ [[ကယန်း]]၊ [[ကချင်]]၊ [[လီဆူ]]၊ [[ကယား]]၊ [[ဂေါ်ရခါးလူမျိုး|ဂေါ်ရခါး]]၊ [[တရုတ်]]၊ [[ပန်းသေးလူမျိုး|ပန်းသေး]]။

== စိတ်ဝင်စားဖွယ်နေရာများ ==
* [[အင်းလေးကန်]]
* [[အင်းလေး ဖောင်တော်ဦးဘုရား]]
* [[ဂုတ်ထိပ်တံတား]]
* [[ဘော်ကြိုဘုရား|သီပေါ ဘော်ကြိုဘုရား]]
* [[ပင်းတယဂူ]]
* [[ပြဒါးလင်းဂူ]]
* [[မွေတော်ကက္ကူ]]
* [[ထမ်းဆမ်းလိုဏ်ဂူ|ထမ်ဆမ်းဂူ]]
&lt;ref&gt;D.P.S. MYANMAR GUIDE MAP. 2000.&lt;/ref&gt;

== စာပေ၊ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုးရာဓလေ့ ==
{{ကိုးကားချက်လိုသည်}}
ရှမ်းပြည်နယ်သည် ရှမ်းလူမျိုးများသာမက အခြားတိုင်းရင်းသားများ၊တရုတ်၊အိန္ဒိယလူမျိုးများပါရောနှောနေထိုင်သည့်အတွက် ယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးတမ်းများ များပြားသည်။ သို့သော် တိုင်းရင်းသားအများစု မှာရှမ်းစကားကိုအသုံးပြုကာ ဆက်ဆံလေ့ရှိသည်။

အောက်ပါဇယားမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၏ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ဇယားဖြစ်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရမှ တရားဝင်ထုတ်ပြန်ကြေညာထားခြင်းဖြစ်သည်။ 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! စဉ် !! အကြောင်းအရာ !! ရေတွက်ပုံ !! အရေအတွက် 
|-
| ၁|| စိုက်ပျိုးမြေဧရိယာ|| ဧက|| ၃၆၂၀၄၂၂
|-
| ၂|| ဆည်တမံ(အကြီး/အသေး)|| ခု|| ၈၁၇
|-
| ၃|| မြစ်ရေတင်လုပ်ငန်း|| ခု|| ၆
|-
| ၄|| ကြိုးဝိုင်းတော|| စတုရန်းမိုင်|| ၉၂၈၃
|-
| ၅|| ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော|| စတုရန်းမိုင်|| ၆၀၂
|-
| ၆|| ရထားလမ်း|| မိုင်|| ၄၉၆
|-
| ၇|| ကားလမ်း|| မိုင်|| ၈၆၉၈
|-
| ၈|| ပေ ၅၀⁠၀၀ အထက်လေယာဉ်ပြေးလမ်း|| လမ်း|| ၃
|-
| ၉|| ပေ ၁၈၀ အထက် တံတား|| စင်း|| ၄၈
|-
| ၁၀|| စာတိုက်စခန်း|| ခု|| ၁၆၅
|-
| ၁၁|| ကြေးနန်းရုံး|| ရုံး|| ၉၁
|-
| ၁၂|| တယ်လီဖုန်းရုံး|| ရုံး|| ၁၆၃
|-
| ၁၃|| မိုက္ကရိုဝေ့ဖ်စခန်း|| ခု|| ၅၅
|-
| ၁၄|| ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၁၅
|-
| ၁၅|| နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံ|| ရုံ|| ၂
|-
| ၁၆|| ပုဂ္ဂလိကစက်ရုံ|| ရုံ|| ၃၅⁠၅၀
|-
| ၁၇|| အခြေခံပညာကျောင်း|| ကျောင်း|| ၄၇၂၈
|-
| ၁၈|| တက္ကသိုလ်၊ကောလိပ်|| ခု|| ၅
|-
| ၁၉|| နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်|| ခု|| ၄
|-
| ၂၀|| ကွန်ပျူတာက္ကသိုလ်|| ခု|| ၄
|-
| ၂၁|| ဆေးရုံများ|| ရုံ|| ၁၄၅
|}

== ဒေသထွက်ကုန်များ ==
{{ကိုးကားချက်လိုသည်}}
အဓိကအားဖြင့် ကော်ဖီ၊ သစ်၊ လက်ဖက်နှင့် ရာဘာ အပါအဝင် သီးနှံများဖြစ်သော ပန်းသီး၊ စပျစ်သီး၊ လိမ္မော်သီးနှင့် လူကြိုက်များသည့် အခြားသီးနှံများလည်း ထွက်ရှိသည်။

== ကိုးကား ==
&lt;References /&gt;

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
*[http://www.shanstate.gov.mm/ ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရဝက်ဘ်ဆိုဒ်] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150730142343/http://www.shanstate.gov.mm/ |date=30 July 2015 }}


{{ပထဝီဝင်တည်နေရာ
|Centre    = ရှမ်းပြည်နယ်
|North     = [[ကချင်ပြည်နယ်]]
|Northeast = [[ယူနန်ပြည်နယ်]]၊ [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]
|East      = [[လွမ်ပြည်နယ်]]၊ [[ဘိုခဲယိုပြည်နယ်]]၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]]
|Southeast = [[ချင်းရိုင်ခရိုင်]]၊ [[ချင်းမိုင်ခရိုင်]]၊ [[မယ်ဟောင်ဆောင်ခရိုင်]]၊ [[ထိုင်းနိုင်ငံ]]
|South     = [[ကယားပြည်နယ်]]
|Southwest = [[ကရင်ပြည်နယ်]]
|West      = [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
|Northwest = [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
}}
&lt;br /&gt;
{{ရှမ်းပြည်နယ်}}
{{မြန်မာတိုင်းနှင့် ပြည်နယ်များ}}

[[Category:မြန်မာနိုင်ငံပြည်နယ်များ]]
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်| ]]</text>
      <sha1>crb3ljrrzohckuerv4k2n0zzswwm67q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2886</id>
    <revision>
      <id>1057611</id>
      <parentid>1057535</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67696" sha1="ci79kk5wgegfy8jue2xc8wmf86f0lqh" xml:space="preserve">{{Infobox planet
| name = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်
| symbol = [[File:Mercury symbol (bold).svg|24px|☿]]
| image = [[File:Mercury in color - Prockter07-edit1.jpg|260px]]
| caption = [[မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်]]မှ မာကျူရီဂြိုဟ် (၂၀၀၈) ခုနှစ်
| orbit_ref = &lt;ref name=&quot;horizons&quot; /&gt;
| epoch = [[J2000]]
| aphelion =
  {{plainlist |
* 0.466&amp;nbsp;697 [[Astronomical unit|AU]]
* 69,816,900&amp;nbsp;km
  }}
| perihelion =
  {{plainlist |
* 0.307&amp;nbsp;499 AU
* 46,001,200&amp;nbsp;km
  }}
| semimajor =
  {{plainlist |
* 0.387&amp;nbsp;098 AU
* 57,909,050&amp;nbsp;km
  }}
| eccentricity = 0.205&amp;nbsp;630&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| period =
  {{plainlist |
* 87.969&amp;nbsp;1 [[ရက်|d]]
* 0.240&amp;nbsp;846 [[:en:julian year (astronomy)|yr]]
* 0.5 Mercury [[solar day]]
  }}
| synodic_period = 115.88&amp;nbsp;d&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| avg_speed = 47.362&amp;nbsp;km/s&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| inclination =
  {{plainlist |
* 7.005° to [[ecliptic]]
* 3.38° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]
* 6.34° to [[invariable plane]]&lt;ref name=&quot;meanplane&quot; /&gt;
  }}
| asc_node = 48.331°
| arg_peri = 29.124°
| mean_anomaly = 174.796°
| satellites = မရှိ
| allsatellites=yes
| physical_characteristics = yes
| diameter = {{val|4880|u=km}}
| mean_radius =
  {{plainlist |
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|2439.7|1.0|u=km}}}}&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot; /&gt;
* {{val|0.3829}} Earths
  }}
| flattening = 0&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot; /&gt;
| surface_area =
  {{plainlist |
* {{val|7.48|e=7|u=km2}}&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt;
* 0.147 Earths
  }}
| volume =
  {{plainlist |
* {{val|6.083|e=10|u=km3}}&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt;
* 0.056 Earths
  }}
| mass =
  {{plainlist |
* {{val|3.3011|e=23|u=kg}}&lt;ref name=&quot;Mazarico2014&quot; /&gt;
* 0.055 Earths
  }}
| density = {{val|5.427|u=g/cm3}}&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt;
| surface_grav =
  {{plainlist |
* {{val|3.7|u=m/s2}}
* 0.38 [[:en:g-force|g]]&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt;
  }}
| moment_of_inertia_factor = {{val|0.346|0.014}}&lt;ref name=&quot;Margot2012&quot; /&gt;
| escape_velocity = 4.25&amp;nbsp;km/s&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt;
| sidereal_day =
  {{plainlist |
* {{val|58.646|u=d}}
* {{val|1407.5|u=h}}&lt;ref name=&quot;nasa&quot; /&gt;
  }}
| rot_velocity = {{convert|10.892|km/h|m/s|abbr=on}}
| axial_tilt = {{nowrap|2.04′ ± 0.08′}} (to orbit)&lt;ref name=&quot;Margot2012&quot; /&gt;&lt;br&gt;(0.034°)&lt;ref name=fact/&gt;
| right_asc_north_pole =
  {{plainlist |
* {{RA|18|44|2}}
* 281.01°&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
  }}
| declination = 61.45°&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| albedo =
  {{plainlist |
* 0.068 ([[:en:Bond albedo|Bond]])&lt;ref name=&quot;MallamaMercury&quot; /&gt;
* 0.142 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])&lt;ref name=&quot;MallamaMercury&quot; /&gt;
  }}
| magnitude = −2.6&lt;ref Name=&quot;MallamaSky&quot; /&gt; to 5.7&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ephemeris&quot; /&gt;
| angular_size = 4.5–13″&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| temperatures = yes
| temp_name1 = 0°N, 0°W &lt;ref name=vasa&gt;{{cite journal | title= Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits | first1= Ashwin R. | last1= Vasavada | first2= David A. | last2= Paige | first3= Stephen E. | last3= Wood | date= 19 February 1999 | url= http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | journal= Icarus | volume= 141 | pages= 179–193 | id= Figure 3 with the &quot;TWO model&quot;; Figure 5 for pole | bibcode= 1999Icar..141..179V | doi= 10.1006/icar.1999.6175 | issue= 2 | archive-date= 13 November 2012 | access-date= 2 March 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20121113124427/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
| min_temp_1 = 100 K &lt;!-- (-173 °C) --&gt;
| mean_temp_1 = 340 K &lt;!-- (67 °C) --&gt;
| max_temp_1 = 700 K &lt;!-- (427 °C) --&gt;
| temp_name2 = 85°N, 0°W&lt;ref name=vasa /&gt;
| min_temp_2 = 80 K &lt;!-- (-193 °C) --&gt;
| mean_temp_2 = 200 K &lt;!-- (-73 °C) --&gt;
| max_temp_2 = 380 K &lt;!-- (106.85 °C) --&gt;
&lt;!---| temp_name3 = 90°N&lt;ref name=vasa /&gt; |min_temp3=180K |mean_temp3=180K | max_temp_3 = 180 K (−93 °C) --&gt;
| pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Mercury.ogg|ˈ|m|ɜr|k|j|ə|r|i}}
| adjectives = Mercurian,&lt;ref name=&quot;webster&quot; /&gt; Hermian
| atmosphere = yes
| surface_pressure = trace (&lt;~0.005 [[picobar]])
| atmosphere_ref=&lt;ref name=fact2015&gt;{{cite web|title=Mercury Fact Sheet|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|publisher=NASA|accessdate=27 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106171436/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|archivedate=6 November 2015|date=22 December 2015}}&lt;/ref&gt;
| atmosphere_composition =
  {{plainlist |
* 42% မော်လီကျူလာ [[အောက်ဆီဂျင်]]
* 29.0% [[ဆိုဒီယမ်]]
* 22.0% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]
*  6.0% [[ဟီလီယမ်]]
*  0.5% [[ပိုတက်ဆီယမ်]]
* Trace amounts of [[အာဂွန်]], [[နိုက်ထရိုဂျင်]], [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]], [[ရေငွေ့]], [[ဇီနွန်]], [[krypton|ခရိုင်ပတွန်]], [[နီယွန်]]
  }}
}}
'''ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mercury}}) သည် [[နေ]]မှ ပထမဆုံးမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အလွန် ကျဲပါးသော လေထုစနစ်သာ ရှိသည့် ကျောက်ဆောင် ဂြိုဟ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် တွင်းဝကြီးများစွာ တည်ရှိခြင်း၊ တွန်းကန်ပြတ်ကြောင်းများမှ ထွက်ပေါ်လာသော အချိုးအစားကြီးမားသည့် ရူးပတ်စ် (rupes) ခေါ် ကုန်းမြင့် အက်ကြောင်းစနစ်များ ပါဝင်ခြင်းနှင့် ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်စဉ်ထွက်လာသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လင်းလက်သည့် ရောင်ခြည်တန်းစနစ်များ တည်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် [[လကမ္ဘာ]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ဆင်တူသည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံး တွင်းဝကြီးဖြစ်သော ''Caloris Planitia'' သည် အချင်း ၁,၅၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၆၀ မိုင်) ရှိရာ ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံး အချင်း၏ (၄,၈၈၀ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၃,၀၃၀ မိုင်) သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ပတ်လမ်းအတွင်း ပတ်လှည့်နေသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်ယံတွင် နေနှင့် အမြဲတမ်း နီးကပ်စွာ တွေ့ရှိရပြီး ''မိုးသောကြယ်'' သို့မဟုတ် ''ညနေကြယ်'' အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမှလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များမှလည်းကောင်း သွားရောက်ရန်အတွက် သွားလာရေးဆိုင်ရာ အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲ (delta-v) အမြင့်မားဆုံး လိုအပ်သည့် ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ကြယ်ကြည့်နှစ် (sidereal year - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈.၀ ရက်) နှင့် ကြယ်ကြည့်ရက် (sidereal day - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၅၈.၆၅ ရက်) တို့သည် ၃:၂ အချိုးအစားဖြင့် လည်ပတ်မှု-ပတ်လမ်း အသံဟုန်ညီမျှမှု (spin–orbit resonance) တည်ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ နေရက် တစ်ရက် (နေထွက်ချိန်မှ နောက်တစ်ကြိမ် နေထွက်ချိန်အထိ) သည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၁၇၆ ရက်ခန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ကြယ်ကြည့်နှစ်၏ နှစ်ဆမျှ ကြာမြင့်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈ ရက်ရှိသော တစ်နှစ်ပတ်လုံး နေရောင်ခြည် အပြည့်အဝ ရရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ပတ်လှည့်ချိန်တွင် အဆိုပါ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် အခြား ကမ္ဘာ့ရက် ၈၈ ရက်အကြာ နောက်တစ်ကြိမ် နေမထွက်မီအထိ အမှောင်ထုအတွင်း၌သာ တည်ရှိနေမည် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အထက်တွင် အလွန်တရာ ကျဲပါးလှသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] (exosphere) လေထုနှင့် နေမှလာသော လေပြင်းများကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ရုံမျှသာ အားရှိသော ဖျော့တော့သည့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တည်ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်း အလွန်တရာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှုနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရရှိသော ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည်နှင့် အပူချိန်တို့သည် အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲမှု ရှိကြရာ၊ [[အီကွေတာ]] ဒေသများတွင် ညဘက်၌ -၁၇၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ နေရောင်ခြည် ကျရောက်ချိန်တွင် ၄၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၇၉၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည့်အပြင် အပူကို ထိန်းသိမ်းပေးမည့် လေထု ကင်းမဲ့နေသဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပြီးလျှင် ဒုတိယ အပူဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု အလွန်တရာ နည်းပါးသောကြောင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများသည် အမြဲတမ်း အရိပ်ကျလျက် ရှိသည်။ ယင်းက တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲများ တည်ရှိနေနိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။

နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မူလအစနှင့် ဖြစ်တည်တိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်နေသော အယူအဆ အများအပြား ရှိကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်လောင်းများနှင့် တိုက်မိခြင်းနှင့် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံခြင်းတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားကြရာ ၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းအထိ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပထဝီဝင် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အသေးစိတ် အချက်အလက် အများအပြားမှာ သုတေသနပြုဆဲ သို့မဟုတ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်များမှ ဒေတာများကို စောင့်ဆိုင်းဆဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မန်တယ်အလွှာသည် အလွန်တရာ အသားညီသဖြင့် ယင်းက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ဖြစ်တည်စ ကာလများက ချော်ရည်သမုဒ္ဒရာ (magma ocean) ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အခဲ မန်တယ်အလွှာနှင့် ဆီလီကိတ် ဂျပ်ပြင် တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲ အပြင်ဘက် ဗဟိုအူတိုင်၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အရည် ဗဟိုအမြူတေအလွှာနှင့် အစိုင်အခဲ အတွင်းဗဟိုအူတိုင်တို့ တည်ရှိနိုင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ဘီလီယံ သို့မဟုတ် ရှစ်ဘီလီယံခန့်တွင် နေသည် [[ဧရာမကြယ်နီ]] (red giant) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားချိန်၌ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]နှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့နှင့်အတူ ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/|title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science|work=NASA Science |date=December 11, 2018}}&lt;/ref&gt;

ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဂြိုဟ် (သို့မဟုတ် လှည့်လည်သွားလာနေသော ကြယ်) တစ်စင်းအဖြစ် စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီး အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသော ရှေးဟောင်းဂြိုဟ် (classical planet) တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၎င်းအား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်း ရောမနတ်ဘုရားနှင့် နတ်ဘုရားများ၏ သဝဏ်လွှာပါးသူ ဖြစ်သော Mercurius (Mercury) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်မှာ ၁၉၇၄ ခုနှစ်ရှိ [[မာရီနာ ၁၀]] အာကာသယာဉ် ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ ''[[မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်|MESSENGER]]'' နှင့် BepiColombo ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ်များက သွားရောက်လေ့လာ သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။


==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ==
{{Multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
| align             = left
| direction         = vertical
| total_width       = 365
| caption_align     = &lt;!-- left (default), center, right --&gt; 
| image_style       = &lt;!-- bordier:1; (default) --&gt;
| image_gap         = &lt;!-- 5 (default)--&gt;
&lt;!-- image 1 --&gt;
| image1            = Terrestrial planet size comp 2024.png
| alt1              = 
| caption1          = နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်ထုထည်ရှိဝတ္ထုများအား စကေးအချိုးအစားမှန်ဖြင့် ပြသထားသည့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပုံရိပ် ဖြစ်သည်။ ဘယ်မှ ညာသို့ - ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]၊ [[လကမ္ဘာ]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရီးစ်]] ဂြိုဟ်သိမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။}}
ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ မြေကမ္ဘာဆင်တူဂြိုဟ် သို့မဟုတ် ကျောက်သားအခြေပြုဂြိုဟ် (terrestrial planet) လေးစင်းအနက် တစ်စင်းဖြစ်ရာ၊ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ပင် ကျောက်ဆောင်ထုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အီကွေတာ အချင်းဝက် ၂,၄၃၉.၇ ကီလိုမီတာ (၁,၅၁၆.၀ မိုင်) သာရှိသဖြင့်&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt; နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများဖြစ်ကြသော [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]]နှင့် [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]တို့ထက် (ထုထည်ပမာဏ  ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း) အရွယ်အစားအားဖြင့် ပိုမိုသေးငယ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို အကြမ်းအားဖြင့် သတ္တုဓာတ် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဆီလီကိတ် ဒြပ်ဝတ္ထု ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။

===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ===
{{Multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
| align             = left
| direction         = vertical
| total_width       = 365
| caption_align     = &lt;!-- left (default), center, right --&gt; 
| image_style       = &lt;!-- bordier:1; (default) --&gt;
| image_gap         = &lt;!-- 5 (default)--&gt;
&lt;!-- image 1 --&gt;
| image1            = Mercury with magnetic field.svg
| alt1              = 
| caption1          = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်း}}
ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော ဆီလီကိတ် အပေါ်ယံလွှာနှင့် မန်တယ်အလွှာ တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော အပြင်ဘက် သတ္တု ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ဒြပ်ရည် ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာနှင့် အတွင်းပိုင်း အစိုင်အခဲ ဗဟိုဝတ်ဆံတို့ အဆင့်ဆင့် တည်ရှိနေဟန် တူသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |title=MESSENGER Provides New Look at Mercury's Surprising Core and Landscape Curiosities |publisher=NASA |editor-first=Tricia |editor-last=Talbert |date=March 21, 2012 |access-date=April 20, 2018 |archive-date=January 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112170032/https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |title=Scientists find evidence Mercury has a solid inner core |format=Press release |date=April 17, 2023 |last1=Genova |first1=Antonio |display-authors=et al |website=AGU Newsroom |language=en-US |access-date=April 17, 2019 |archive-date=April 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417162031/https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; သံဓာတ် ကြွယ်ဝသော ဗဟိုဝတ်ဆံ၏ ပါဝင်မှုစနစ်မှာ မရေရာသေးသော်လည်း [[နီကယ်]]၊ [[ဆီလီကွန်]]တို့အပြင် [[ဆာလဖာ]]၊ [[ကာဗွန်]]နှင့် အခြား ဒြပ်စင် အနည်းငယ် ပါဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆမှာ ၅.၄၂၇ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိသဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆဖြစ်သော ၅.၅၁၅ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဂြိုဟ်နှစ်စင်းစလုံးမှ ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖိသိပ်ခံရမှု အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖယ်ရှားတွက်ချက်မည်ဆိုပါက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ဝတ္ထုများသည် ကမ္ဘာ့ဒြပ်ဝတ္ထုများထက် ပိုမို သိပ်သည်းမည်ဖြစ်ရာ ဖိသိပ်မထားသော သိပ်သည်းဆ (uncompressed density) မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်အတွက် ၅.၃ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ နှင့် ကမ္ဘာမြေအတွက် ၄.၄ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ အသီးသီး ရှိကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆကို ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံ အသေးစိတ်ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ဗဟိုဝတ်ဆံ၌ ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုကြောင့် ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် အလွန် ပိုမို သေးငယ်သဖြင့် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဒေသများသည် ထိုမျှလောက် ဖိသိပ်ခံရခြင်း မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ယခုကဲ့သို့ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားစွာ တည်ရှိနေရန်အတွက် ၎င်း၏ ဗဟိုသည် အချိုးအစားအားဖြင့် ကြီးမားရမည်ဖြစ်ပြီး သံဓာတ် ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်ရမည် ဖြစ်သည်။

ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံ အချင်းဝက်ကို ၀.၃၄၆ ± ၀.၀၁၄ ရှိသော ပတ်လည်ရွေ့လျားမှု မိုမန့် ကိန်းသေ (moment of inertia factor) နှင့် ကိုက်ညီအောင် ကန့်သတ်တွက်ချက်ထားသည့် အတွင်းပိုင်း စံနမူနာများအရ ၂,၀၂၀ ± ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁,၂၅၅ ± ၁၉ မိုင်) ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံသည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ တစ်ခုလုံး၏ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ရယူထားရာ၊ ကမ္ဘာမြေအတွက်မူ ဤအချိုးအစားမှာ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၌ အရည်ပျော်နေသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တည်ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ 

ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံတွင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များထက် သံပါဝင်မှု ပမာဏ ပိုမိုမြင့်မားပြီး၊ ဤသည်ကို ရှင်းပြနိုင်ရန် အယူအဆ အများအပြားကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံး အသိအမှတ်ပြုထားသည့် အယူအဆမှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် မူလက နေအဖွဲ့အစည်း၏ ကျောက်ဆောင် ဒြပ်ဝတ္ထုများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသော သာမန် ကွန်ဒရိုက် ဥက္ကာခဲများ (common chondrite meteorites) နှင့် ဆင်တူသည့် သတ္တု-ဆီလီကိတ် အချိုးအစား ရှိခဲ့ပြီး၊ ထုထည် ပမာဏမှာ လက်ရှိ ထုထည်၏ ၂.၂၅ ဆခန့် ရှိခဲ့သည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်စ ကာလများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ ၆ ပုံ ၁ ပုံခန့်နှင့် အလျား ကီလိုမီတာ ထောင်ပေါင်းများစွာ ကျယ်ပြန့်သော ဂြိုဟ်လောင်း တစ်စင်း၏ ရိုက်ခတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရနိုင်သည်။ အဆိုပါ ရိုက်ခတ်မှုသည် မူလ အပေါ်ယံအလွှာနှင့် မန်တယ် အများအပြားကို လွင့်စဉ် ဖယ်ရှားသွားခဲ့ပြီး ဗဟိုဝတ်ဆံကို အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် ကျန်ရစ်စေခဲ့သည်။ [[လကမ္ဘာ]] ဖြစ်တည်လာပုံကို ရှင်းပြရန်အတွက်လည်း ဧရာမ ရိုက်ခတ်မှု အယူအဆ (giant impact hypothesis) ဟု လူသိများသည့် အလားတူ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့ဖူးသည်။

==လေထု==
[[File:North pole of Mercury -- NASA.jpg|thumb|အမြဲတမ်း အမှောင်ကျနေသော တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲ ပမာဏ အမြောက်အမြား တည်ရှိရာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအား ပေါင်းစပ် ဖန်တီးထားသည့် ပုံရိပ်စုံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;NYTimes2012-11-28&quot; /&gt;]]
ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အပူချိန်သည် ၁၀၀ မှ ၇၀၀ ကယ်လဗင် (-၁၇၃ မှ ၄၂၇ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်၊ -၂၈၀ မှ ၈၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အတွင်း ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite journal |last=Prockter |first=Louise |title=Ice in the Solar System |journal=Johns Hopkins APL Technical Digest |volume=26 |issue=2 |date=2005 |url=https://www.jhuapl.edu/content/techdigest/pdf/V26-N02/26-02-Prockter.pdf |access-date=July 27, 2009 |archive-date=September 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924085243/https://www.jhuapl.edu/Content/techdigest/pdf/V26-N02/26-02-Prockter.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; လေထု ကင်းမဲ့နေခြင်းနှင့် [[အီကွေတာ]]နှင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများအကြား အပူချိန် ကွာခြားချက် လွန်စွာ ကြီးမားခြင်းတို့ကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသများတွင် အပူချိန်သည် ၁၈၀ ကယ်လဗင် (-၉၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) ထက် မည်သည့်အခါမျှ မြင့်တက်လေ့ မရှိပေ။ နေနှင့် အနီးဆုံး အမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အီကွေတာပေါ်ရှိ နေတည့်တည့် ကျရောက်သည့် အမှတ် (subsolar point) သည် လောင်ဂျီကျု 0°W သို့မဟုတ် 180°W ၌ တည်ရှိပြီး အပူချိန်မှာ ၇၀၀ ကယ်လဗင်ခန့်အထိ မြင့်တက်သွားသည်။ နေနှင့် အဝေးဆုံး အမှတ် (aphelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင်မူ ဤဖြစ်စဉ်သည် လောင်ဂျီကျု 90°W သို့မဟုတ် 270°W ၌ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ၅၅၀ ကယ်လဗင် အထိသာ ရောက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |first=John S. |last=Lewis |date=2004 |title=Physics and Chemistry of the Solar System |page=463 |edition=2nd |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-446744-6}}&lt;/ref&gt; ဂြိုဟ်၏ အမှောင်ကျနေသော ဘက်ခြမ်းတွင် အပူချိန်သည် ပျမ်းမျှ ၁၁၀ ကယ်လဗင် (-၁၆၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;vasa&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Murdock |first1=Thomas L. |last2=Ney |first2=Edward P. |title=Mercury: The Dark-Side Temperature |journal=[[Science (journal)|Science]] |year=1970 |volume=170 |issue=3957 |pages=535–537 |doi=10.1126/science.170.3957.535 |pmid=17799708 |bibcode=1970Sci...170..535M|s2cid=38824994 }}&lt;/ref&gt; ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ကျရောက်သော နေရောင်ခြည် အပြင်းအထန် ပမာဏသည် ဆိုလာ ကိန်းသေ (solar constant - ၁,၃၇၀ ဝပ်/စတုရန်းမီတာ) ၏ ၄.၅၉ မှ ၁၀.၆၁ ဆအထိ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |title=Physics and Chemistry of the Solar System |last=Lewis |first=John S. |publisher=Academic Press |date=2004 |url=https://books.google.com/books?id=ERpMjmR1ErYC&amp;pg=RA1-PA461 |access-date=June 3, 2008 |isbn=978-0-12-446744-6 |archive-date=March 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301162200/https://books.google.com/books?id=ERpMjmR1ErYC&amp;pg=RA1-PA461 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ နေ့ဘက် အပူချိန်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အလွန်တရာ မြင့်မားသော်လည်း ရေခဲများ (ခဲနေသော ရေ) တည်ရှိကြောင်း စောင့်ကြည့် လေ့လာချက်များက အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းများရှိ နက်ရှိုင်းသော တွင်းဝကြီးများ၏ အောက်ခြေများသည် တိုက်ရိုက် ကျရောက်သော နေရောင်ခြည်နှင့် မည်သည့်အခါမျှ ထိတွေ့မှု မရှိကြဘဲ ထိုနေရာများရှိ အပူချိန်သည် တစ်ဂြိုဟ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်ထက် အလွန်တရာ နည်းပါးသော ၁၀၂ ကယ်လဗင် အောက်၌သာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ingersoll |first1=Andrew P. |last2=Svitek |first2=Tomas |last3=Murray |first3=Bruce C. |title=Stability of polar frosts in spherical bowl-shaped craters on the Moon, Mercury, and Mars |journal=Icarus |volume=100 |issue=1 |pages=40–47 |year=1992 |bibcode=1992Icar..100...40I |doi=10.1016/0019-1035(92)90016-Z}}&lt;/ref&gt; ယင်းက ရေခဲများ စုဝေးတည်ရှိနိုင်သည့် အေးခဲဇုန် (cold trap) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ရေခဲသည် ရေဒါလှိုင်းများကို အပြင်းအထန် ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်စေရာ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းက မီတာ ၇၀ ရှိ ''Goldstone Solar System Radar'' နှင့် ''VLA'' တို့၏ စောင့်ကြည့် လေ့လာချက်များအရ ဝင်ရိုးစွန်းများ အနီးတွင် ရေဒါ ရောင်ပြန်ဟပ်မှု မြင့်မားသည့် ဧရိယာကွက်များ တည်ရှိနေကြောင်း ပေါ်လွင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=Slade_et_al_1992&gt;{{cite journal |last1=Slade |first1=Martin A. |last2=Butler |first2=Bryan J. |last3=Muhleman |first3=Duane O. |year=1992 |title=Mercury radar imaging – Evidence for polar ice |journal=[[:en:Science (journal)|Science]] |volume=258 |issue=5082 |pages=635–640 |doi=10.1126/science.258.5082.635 |pmid=17748898 |bibcode=1992Sci...258..635S|s2cid=34009087 }}&lt;/ref&gt; အဆိုပါ ရောင်ပြန်ဟပ်သည့် ဒေသများအတွက် ရေခဲတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်နိုင်ဖွယ် အကြောင်းရင်း မဟုတ်ခဲ့သော်လည်း နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ယင်းကို အဖြစ်နိုင်ဆုံး ရှင်းလင်းချက်အဖြစ် ယူဆခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=David R. |date=June 2, 2005 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/ice/ice_mercury.html |title=Ice on Mercury |publisher=NASA Goddard Space Flight Center |access-date=May 23, 2008 |archive-date=January 31, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110131225129/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/ice/ice_mercury.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းရှိ တွင်းဝကြီးများကို ''MESSENGER'' အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသည့် ပုံရိပ်များကို အသုံးပြု၍ ရေခဲ တည်ရှိနေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;NYTimes2012-11-28&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/11/30/science/space/mercury-home-to-ice-messenger-spacecraft-findings-suggest.html |title=On Closest Planet to the Sun, NASA Finds Lots of Ice |work=The New York Times |first=Kenneth |last=Chang |date=November 29, 2012 |page=A3 |archive-date=November 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129194012/http://www.nytimes.com/2012/11/30/science/space/mercury-home-to-ice-messenger-spacecraft-findings-suggest.html |url-status=live |quote=Sean C. Solomon, the principal investigator for MESSENGER, said there was enough ice there to encase Washington, D.C., in a frozen block two and a half miles deep.}}&lt;/ref&gt;  ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ရေခဲ၏ မူလအစကို တိကျစွာ မသိရသေးသော်လည်း အဖြစ်နိုင်ဆုံး ရင်းမြစ် နှစ်ခုမှာ ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းမှ ရေငွေ့များ စိမ့်ထွက်လာခြင်းနှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ပို့ဆောင်စုစည်းမိခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ 

ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် အလွန်တရာ သေးငယ်ပြီး ပူပြင်းလွန်းသဖြင့် ၎င်း၏ ဆွဲငင်အားသည် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော လေထုစနစ်ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိန်းသိမ်းမထားနိုင်ပေ။ သို့သော်လည်း မျက်နှာပြင် ဖိအား ၀.၅ နာနိုပါစကယ် (၀.၀၀၅ ပီကိုဘား) ထက် နည်းပါးသော မျက်နှာပြင်နှင့် ထိစပ်နေသည့် ကျဲပါးသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] လေထု တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Domingue |first1=Deborah L. |last2=Koehn |first2=Patrick L. |display-authors=2 |last3=Killen |first3=Rosemary M. |last4=Sprague |first4=Ann L. |last5=Sarantos |first5=Menelaos |last6=Cheng |first6=Andrew F. |last7=Bradley |first7=Eric T. |last8=McClintock |first8=William E. |title=Mercury's Atmosphere: A Surface-Bounded Exosphere |journal=Space Science Reviews |volume=131 |issue=1–4 |pages=161–186 |year=2009 |doi=10.1007/s11214-007-9260-9 |bibcode=2007SSRv..131..161D |s2cid=121301247 |name-list-style=vanc}}&lt;/ref&gt; ယင်းတွင် အခြားသော ဒြပ်စင်များအပြင် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]၊ [[ဟီလီယံ]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆိုဒီယမ်]]၊ [[ကယ်လ်စီယမ်]]၊ [[ပိုတက်စီယမ်]]၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]]၊ [[ဆီလီကွန်]]နှင့် ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ဤအက်ဆိုစဖီးယားသည် တည်ငြိမ်မှု မရှိဘဲ [[အက်တမ်]]များသည် ဆက်တိုက်ဆိုသလို ပျောက်ကွယ်သွားကြကာ ရင်းမြစ် အမျိုးမျိုးမှ ပြန်လည် ဖြည့်တင်းခံကြရသည်။ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အက်တမ်များသည် နေမှလာသော လေပြင်းများမှ လာဖွယ်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]အတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်ပြီးနောက် အာကာသအတွင်းသို့ ပြန်လည် ထွက်ပြေး လွင့်ပါးသွားကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် အပြင်ဘက်မြေလွှာအတွင်းရှိ ဒြပ်စင်များ၏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဆုတ်ယုတ်မှုသည် ဟီလီယံ၊ ဆိုဒီယံနှင့် ပိုတက်စီယမ်တို့၏ အခြားသော ရင်းမြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။  ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အာကာသ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အဆိုပါ အိုင်ယွန်များ တွေ့ရှိရသည့် ပမာဏများကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်များက အဆိုပါ [[မော်လီကျူး]]များသည် နေမှလာသော လေပြင်းများကြောင့် မျက်နှာပြင် သို့မဟုတ် အက်ဆိုစဖီးယားမှ အပြင်သို့ လွင့်စဉ်ထွက်ခွာလာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။၁၉၈၀ မှ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း လေထုအတွင်း [[ဆိုဒီယမ်]]၊ [[ပိုတက်စီယမ်]]နှင့် [[ကယ်လ်စီယမ်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့သည် အန်ကီ ကြယ်တံခွန် (Comets Encke) အပါအဝင် မိုက်ခရိုဥက္ကာခဲများ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် မျက်နှာပြင် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံရာမှ အဓိက ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ''[[မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်|MESSENGER]]'' အာကာသယာဉ်မှ မဂ္ဂနီစီယမ်ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သုတေသနများ၏ ညွှန်းဆိုချက်အရ အချို့သော အချိန်များတွင် ဆိုဒီယံ ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းများနှင့် ကိုက်ညီသော အမှတ်များ၌ သီးခြား ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ယင်းက သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်အကြား အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ 

[[နာဆာ]]၏ ဖော်ပြချက်အရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန် သင့်တော်သော ဂြိုဟ်တစ်စင်း မဟုတ်ပေ။ ၎င်း၌ အလွှာလိုက် တည်ရှိသော လေထု မဟုတ်ဘဲ မျက်နှာပြင်နှင့် ထိစပ်နေသည့် အက်ဆိုစဖီးယားသာ တည်ရှိခြင်း၊ ပြင်းထန်သော အပူချိန်များ ရှိခြင်းနှင့် အလွန်မြင့်မားသော ဆိုလာ ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုများ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ မည်သည့် သက်ရှိမျှ အဆိုပါ အခြေအနေများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ဖွယ် မရှိပေ။&lt;ref&gt;{{cite web|url= https://solarsystem.nasa.gov/planets/mercury/in-depth/|title= Mercury|date= October 19, 2021|publisher= NASA|accessdate= July 4, 2022|archive-date= July 5, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220705191357/https://solarsystem.nasa.gov/planets/mercury/in-depth/|url-status= live}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်အောက် အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများသည် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်ခဲ့ဖူးဖွယ် ရှိပြီး၊ ရိုးရှင်းသော အဏုဇီဝသက်ရှိများ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသော သက်ရှိ ပုံသဏ္ဌာန်များသည် ဂြိုဟ်ပေါ်၌ တည်ရှိခဲ့ဖူးကောင်း တည်ရှိခဲ့ပေလိမ့်မည်။&lt;ref name=&quot;NYT-20200324&quot;&gt;{{cite news |last=Hall |first=Shannon |title=Life on the Planet Mercury? 'It's Not Completely Nuts' – A new explanation for the rocky world's jumbled landscape opens a possibility that it could have had ingredients for habitability. |url=https://www.nytimes.com/2020/03/24/science/mercury-life-water.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324150021/https://www.nytimes.com/2020/03/24/science/mercury-life-water.html |archive-date=March 24, 2020 |url-access=subscription |url-status=live |date=March 24, 2020 |work=The New York Times |access-date=March 26, 2020 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SR-20200316&quot;&gt;{{cite journal | last1=Rodriguez | first1=J. Alexis P. | last2=Leonard | first2=Gregory J. | last3=Kargel | first3=Jeffrey S. | last4=Domingue | first4=Deborah | last5=Berman | first5=Daniel C. | last6=Banks | first6=Maria | last7=Zarroca | first7=Mario | last8=Linares | first8=Rogelio | last9=Marchi | first9=Simone | last10=Baker | first10=Victor R. | last11=Webster | first11=Kevin D. | last12=Sykes | first12=Mark |title=The Chaotic Terrains of Mercury Reveal a History of Planetary Volatile Retention and Loss in the Innermost Solar System |date=March 16, 2020 |journal=Scientific Reports |volume=10 |issue=4737 |page=4737 |doi=10.1038/s41598-020-59885-5  |doi-access=free|pmid=32179758 |pmc=7075900 |bibcode=2020NatSR..10.4737R }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news | title=Vast Collapsed Terrains on Mercury Might be Windows Into Ancient – Possibly Habitable – Volatile-Rich Materials | work=Planetary Science Institute | date=March 16, 2020 | url=https://www.psi.edu/news/mercurychaos | access-date=August 27, 2022 | archive-date=August 28, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220828041010/https://www.psi.edu/news/mercurychaos | url-status=live }}&lt;/ref&gt;


==သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာ==
[[File:Mercury Magnetic Field NASA.jpg|thumb|ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်း ပမာဏကို ဂရပ်ဖြင့် ဖော်ပြထားပုံ]]
အရွယ်အစား သေးငယ်ပြီး ၅၉ ရက်ကြာမြင့်ကာ နှေးကွေးစွာ လည်ပတ်နေသော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အရေးပါပြီး ထင်ရှားသော တစ်ဂြိုဟ်လုံးဆိုင်ရာ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တစ်ခုတည်ရှိသည်။ မာရီနာ ၁၀ အာကာသယာဉ်၏ တိုင်းတာချက်များအရ ယင်းသည် ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်း အား၏ ၁.၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အီကွေတာ ဒေသရှိ သံလိုက်စက်ကွင်း အားမှာ ၃၀၀ နာနိုတက်စလာ (nT) ခန့် ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |title=Astronomy: The Solar System and Beyond |first=Michael A. |last=Seeds |date=2004 |isbn=978-0-534-42111-3 |publisher=Brooks Cole |edition=4th}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Williams |first=David R. |date=January 6, 2005 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA National Space Science Data Center |access-date=August 10, 2006 |archive-date=September 25, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080925071832/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် ဒိုင်ပိုလာ (dipolar) ပုံစံ ဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;chaikin1&quot;&gt;{{cite book |first1=J. Kelly |last1=Beatty |last2=Petersen |first2=Carolyn Collins |last3=Chaikin |first3=Andrew |title=The New Solar System |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64587-4}}&lt;/ref&gt; ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ဝင်ရိုးနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည် (ကမ္ဘာအတွက် ၁၁ ဒီဂရီ ရှိရာမှ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်အတွက် ၁၀ ဒီဂရီ သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်း စောင်းမှု ရှိသည်)။&lt;ref name=&quot;qq&quot;&gt;{{cite web |date=January 30, 2008 |url=https://messenger.jhuapl.edu/Explore/Science-Images-Database/gallery-image-152.html |title=Mercury's Internal Magnetic Field |publisher=NASA |access-date=April 21, 2021 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421163118/https://messenger.jhuapl.edu/Explore/Science-Images-Database/gallery-image-152.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[မာရီနာ ၁၀]] နှင့် ''[[မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်|MESSENGER]]'' အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းစလုံးမှ တိုင်းတာချက်များအရ သံလိုက်စက်ကွင်း၏ အားနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တို့မှာ တည်ငြိမ်မှု ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။

ဤသံလိုက်စက်ကွင်းသည် ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် ဆင်တူသည့် ပုံစံဖြင့် ဒိုင်နမို အကျိုးသက်ရောက်မှု (dynamo effect) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;cornell&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Christensen |first=Ulrich R. |title=A deep dynamo generating Mercury's magnetic field |journal=Nature |year=2006 |volume=444 |pages=1056–1058 |doi=10.1038/nature05342 |pmid=17183319 |issue=7122 |bibcode=2006Natur.444.1056C |s2cid=4342216 |url=https://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?gro-2/65564 |access-date=October 29, 2023 |archive-date=March 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301162201/https://publications.goettingen-research-online.de/handle/2/65564 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ဤဒိုင်နမို အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် ဂြိုဟ်၏ သံဓာတ် ကြွယ်ဝသော အရည်ပျော်နေသည့် ဗဟိုဝတ်ဆံ လှည့်ပတ် စီးဆင်းမှုမှ ထွက်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပေမည်။ ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းသည် အလွန်တရာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှု (orbital eccentricity) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အထူးအားကောင်းသော ဒီရေအပူပေး အကျိုးသက်ရောက်မှုများ (tidal heating effects) သည် ဤဒိုင်နမို အကျိုးသက်ရောက်မှုအတွက် လိုအပ်သော အရည်အသွေး အခြေအနေတွင် ဗဟို၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ကို ဆက်လက် တည်ရှိစေရန် အထောက်အကူ ပြုပေမည်။&lt;ref name=&quot;Spohn2001&quot;&gt;{{cite journal |last1=Spohn |first1=Tilman |last2=Sohl |first2=Frank |last3=Wieczerkowski |first3=Karin |last4=Conzelmann |first4=Vera |title=The interior structure of Mercury: what we know, what we expect from BepiColombo |journal=Planetary and Space Science |volume=49 |issue=14–15 |pages=1561–1570 |doi=10.1016/S0032-0633(01)00093-9 |bibcode=2001P&amp;SS...49.1561S |year=2001 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | title=The tides of Mercury and possible implications for its interior structure | last1=Padovan | first1=Sebastiano | last2=Margot | first2=Jean-Luc | last3=Hauck | first3=Steven A. | last4=Moore | first4=William B. | last5=Solomon | first5=Sean C. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | volume=119 | issue=4 | pages=850–866 | date=April 2014 | doi=10.1002/2013JE004459 | bibcode=2014JGRE..119..850P | s2cid=56282397 }}&lt;/ref&gt;

ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် နေမှလာသော လေပြင်းများကို ဂြိုဟ်ပတ်လည်မှ လွဲဖယ်သွားစေရန် လုံလောက်သော အားရှိပြီး ယင်းက သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာ (magnetosphere) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာသည် ကမ္ဘာအတွင်းသို့ ဝင်ဆံ့နိုင်လောက်အောင် သေးငယ်သော်လည်း နေမှလာသော လေပြင်း [[ပလာစမာ (ရူပဗေဒ)|ပလာစမာ]]များကို ဖမ်းဆုပ်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်လောက်အောင် အားကောင်းပေသည်။ ယင်းသည် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ အာကာသ ရာသီဥတုဒဏ် ခံရမှု (space weathering) ဖြစ်စဉ်ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။ မာရီနာ ၁၀ အာကာသယာဉ်မှ ရရှိသည့် စောင့်ကြည့် လေ့လာချက်များအရ ဂြိုဟ်၏ အမှောင်ဘက်ခြမ်း သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းရှိ ဤစွမ်းအင်နိမ့် ပလာစမာများကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်အမြီးပိုင်း (magnetotail) ရှိ စွမ်းအင်မြင့် အမှုန်အမွှားများ ပေါက်ကွဲထွက်ပေါ်မှုသည် ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာ၌ တက်ကြွသော သဘောသဘာဝ တည်ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။

၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဂြိုဟ်ကို ဒုတိယအကြိမ် အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းစဉ် ''[[မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်|MESSENGER]]'' အာကာသယာဉ်က ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် အလွန်အမင်း ''ပေါက်ပြဲ စိမ့်ထွက်တတ်သော'' (leaky) သဘောရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်သည် အကျယ် ကီလိုမီတာ ၈၀၀ အထိ သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်အချင်းဝက်၏ သုံးပုံတစ်ပုံအထိ ကျယ်ပြန့်ပြီး ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းကို အာကာသအတွင်းသို့ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် လိမ်ကောက်နေသော သံလိုက်စက်ကွင်း အစုအဝေးများဖြစ်သည့် ''သံလိုက် မုန်တိုင်းငယ်များ'' (magnetic tornadoes) ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။

==ကိုးကား==
{{reflist
| colwidth = 30em
| refs =
&lt;ref name=&quot;horizons&quot;&gt;{{cite web | date=April 7, 2008 | first=Donald K. | last=Yeomans | url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&amp;body_group=mb&amp;sstr=1 | title=HORIZONS Web-Interface for Mercury Major Body | publisher=JPL Horizons On-Line Ephemeris System | accessdate=2008-04-07 }} – Select &quot;Ephemeris Type: Orbital Elements&quot;, &quot;Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02&quot;. (&quot;Target Body: Mercury&quot; and &quot;Center: Sun&quot; should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fact&quot;&gt;{{cite web |title=Mercury Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |publisher=[[NASA]] Goddard Space Flight Center |date=November 30, 2007 |accessdate=2008-05-28 |archive-date=28 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328023718/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;meanplane&quot;&gt;{{cite web | date=2009-04-03 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=2009-04-03 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918233453/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=18 September 2015 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa&quot;&gt;{{cite web | date=May 28, 2009 | first=Kirk | last=Munsell | author2=Smith, Harman | author3=Harvey, Samantha | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&amp;Display=Facts | title=Mercury: Facts &amp; Figures | work=Solar System Exploration | publisher=NASA | accessdate=2008-04-07 | archivedate=19 November 2002 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20021119033135/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&amp;Display=Facts }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot;&gt;{{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn&lt;!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --&gt;| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen  | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mazarico2014&quot;&gt;{{cite journal|last1=Mazarico|first1=Erwan|last2=Genova|first2=Antonio|last3=Goossens|first3=Sander|last4=Lemoine|first4=Frank G.|last5=Neumann|first5=Gregory A.|last6=Zuber|first6=Maria T.|last7=Smith|first7=David E.|last8=Solomon|first8=Sean C.|title=The gravity field, orientation, and ephemeris of Mercury from MESSENGER observations after three years in orbit|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=119|issue=12|year=2014|pages=2417–2436|issn=21699097|doi=10.1002/2014JE004675}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Margot2012&quot;&gt;{{cite journal|last1=Margot|first1=Jean-Luc|last2=Peale|first2=Stanton J.|last3=Solomon|first3=Sean C.|last4=Hauck|first4=Steven A.|last5=Ghigo|first5=Frank D.|last6=Jurgens|first6=Raymond F.|last7=Yseboodt|first7=Marie|last8=Giorgini|first8=Jon D.|last9=Padovan|first9=Sebastiano|last10=Campbell|first10=Donald B.|title=Mercury's moment of inertia from spin and gravity data|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=117|issue=E12|date=2012|issn=01480227|doi=10.1029/2012JE004161|bibcode=2012JGRE..117.0L09M}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref Name=&quot;MallamaMercury&quot;&gt;{{cite journal | author=Mallama, A. | author2=Wang, D. | author3=Howard, R.A. | title=Photometry of Mercury from SOHO/LASCO and Earth | journal=Icarus | volume=155 | issue=2 | pages=253–264 | date=2002 | doi=10.1006/icar.2001.6723 | bibcode=2002Icar..155..253M }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref Name=&quot;MallamaSky&quot;&gt;{{cite journal | author=Mallama, A. | title=Planetary magnitudes | journal=Sky and Telescope | volume=121 | issue = 1  | pages=51–56 | date=2011 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ephemeris&quot;&gt;{{cite web|last=Espenak|first=Fred|date=July 25, 1996|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/mercury2.html| title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|work=NASA Reference Publication 1349|publisher=NASA|accessdate=2008-05-23 }}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;webster&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/mercurial | publisher=Merriam-Webster Online | title=mercurial | accessdate=2008-06-12 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;cornell&quot;&gt;{{cite news |last=Gold |first=Lauren |url=https://news.cornell.edu/stories/2007/05/cu-astronomer-finds-mercury-has-molten-core |title=Mercury has molten core, Cornell researcher shows |work=Cornell Chronicle |publisher=Cornell University |date=May 3, 2007 |access-date=July 17, 2025 |archive-date=May 8, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508142359/https://news.cornell.edu/stories/2007/05/cu-astronomer-finds-mercury-has-molten-core |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

}}

== အခြားဝက်ဆိုက်ဘ်များ ==
* [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.Com]
* [http://messenger.jhuapl.edu/ MESSENGER Mission web site]
* [http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html Mercury QuickMap from MESSENGER web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520025929/http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html |date=20 May 2016 }}
* [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.com – Mercury]
* [http://www.astronomycast.com/2007/08/episode-49-mercury/ Astronomy Cast: Mercury]
{{Footer_SolarSystem}}

[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]]</text>
      <sha1>ci79kk5wgegfy8jue2xc8wmf86f0lqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သောကြာဂြိုဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2887</id>
    <revision>
      <id>1057579</id>
      <parentid>1057390</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:06:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104504" sha1="5v4unlf0bjmh01pfqww0j73d272whqv" xml:space="preserve">{{Infobox planet
| name = သောကြာဂြိုဟ်
| symbol = [[File:Venus symbol (bold).svg|24px|♀]]
| image = [[File:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|260px|alt=Venus in approximately true colour, a nearly uniform pale cream, although the image has been processed to bring out details.&lt;ref name=&quot;Lakdawalla2009&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.planetary.org/blog/article/00002105/ |title=Venus Looks More Boring Than You Think It Does |work=The Planetary Society |first=Emily |last=Lakdawalla |date=21 September 2009 |accessdate=4 December 2011 |archivedate=6 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120106182912/http://www.planetary.org/blog/article/00002105 }}&lt;/ref&gt; The planet's disc is about three-quarters illuminated. Almost no variation or detail can be seen in the clouds.|Venus]]
| caption = [[မာရီနာ ၁၀]] အာကာသယဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ​သောကြာဂြိုဟ်၏ အရောင်မှန်ပုံရိပ်။ မျက်နှာပြင်သည် ထူထပ်သည့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်တိမ်တိုက်ဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည်။
| orbit_ref =&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;horizons&quot; /&gt;
| epoch = [[J2000]]
| aphelion =
  {{plainlist |
* {{val|0.728213|ul=AU}}
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|108939000|u=km}}}}
  }}
| perihelion =
  {{plainlist |
* {{val|0.718440|u=AU}}
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|107477000|u=km}}}}
  }}
| semimajor =
  {{plainlist |
* {{val|0.723332|u=AU}}
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|108208000|u=km}}}}
  }}
| eccentricity = 0.006772&lt;ref name=&quot;VSOP87&quot; /&gt;
| period =
  {{plainlist |
* {{val|224.701|u=day}}&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
* {{val|0.615198|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}}
* 1.92 Venus [[solar day]]
  }}
| synodic_period = 583.92 days&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| avg_speed = 35.02&amp;nbsp;km/s
| inclination =
  {{plainlist |
* {{val|3.39458|u=°}} to [[ecliptic]]
* 3.86° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]
* 2.19° to [[invariable plane]]&lt;ref name=&quot;meanplane&quot; /&gt;
  }}
| asc_node = 76.680°&lt;ref name=&quot;VSOP87&quot; /&gt;
| arg_peri = 54.884°
| mean_anomaly = 50.115°
| satellites = မရှိ
| allsatellites=yes
| physical_characteristics = yes
| mean_radius =
  {{plainlist |
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|6051.8|1.0|u=km}}}}&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot; /&gt;
* {{val|0.9499|u=Earths}}
  }}
| flattening = 0&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot; /&gt;
| surface_area =
  {{plainlist |
* {{val|4.6023|e=8|u=km2}}
* 0.902 Earths
  }}
| volume =
  {{plainlist |
* {{val|9.2843|e=11|u=km3}}
* 0.866 Earths
  }}
| mass =
  {{plainlist |
* {{val|4.8675|e=24|u=kg}}&lt;ref name=&quot;Konopliv1999&quot; /&gt;
* 0.815 Earths
  }}
| density = {{val|5.243|u=g/cm3}}
| surface_grav =
  {{plainlist |
* {{val|8.87|u=m/s2}}
* {{nowrap|0.904 ''[[:en:g-force|g]]''}}
  }}
| escape_velocity = {{convert|10.36|km/s|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?planet_phys_par |title=Planets and Pluto: Physical Characteristics |publisher=[[NASA]] |date=5 November 2008 |accessdate=26 August 2015}}&lt;/ref&gt;
| sidereal_day = {{val|-243.025|u=day}} &lt;small&gt;([[:en:Retrograde motion|retrograde]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| rot_velocity = {{convert|6.52|km/h|m/s|abbr=on}}&lt;!--Since rot. vel. = circumference/sidereal day, and circumference is 2πr, rot. vel. = 2π6051km/243.025*24h = 6.52 km/h--&gt;
| axial_tilt = 2.64° &lt;small&gt;(for [[Retrograde motion|retrograde]] rotation)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;177.36° (to orbit)&lt;ref name=fact/&gt;&lt;ref group=note&gt;Defining the rotation as retrograde, as done by NASA space missions and the USGS, puts Ishtar Terra in the northern hemisphere and makes the axial tilt 2.64°. Following the right-hand rule for prograde rotation puts Ishtar Terra in the southern hemisphere and makes the axial tilt 177.36°.&lt;/ref&gt;
| right_asc_north_pole =
  {{plainlist |
* {{RA|18|11|2}}
* 272.76°&lt;ref name=&quot;iauwg_ccrsps2000&quot; /&gt;
  }}
| declination = 67.16°
| albedo =
  {{plainlist |
* 0.67 ([[:en:Geometric albedo|geometric]])&lt;ref name=&quot;MallamaVenus&quot; /&gt;
* 0.90 ([[:en:Bond albedo|Bond]])&lt;ref name=&quot;MallamaVenus&quot; /&gt;
  }}
| magnitude =
  {{plainlist |
* brightest −4.9&lt;ref name=&quot;MallamaSky&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JPL-Horizons&quot; /&gt; (crescent)
* −3.8&lt;ref name=&quot;ephemeris&quot; /&gt; (full)
  }}
| angular_size = {{nowrap|9.7″ to 66.0″}}&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| temperatures = yes
| temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်]]
| mean_temp_1 = 737&amp;nbsp;K&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| temp_name2 = [[ဆဲလ်စီးယပ်စ်]]
| mean_temp_2 = 462&amp;nbsp;°C
| mean_name3 = [[ဖာရင်ဟိုက်]]
| mean_temp_3 = {{convert|864|°F|°C|abbr=on}}
| pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Venus.ogg|ˈ|v|iː|n|ə|s}}
| adjectives = Venusian or (rarely) Cytherean, Venerean
| atmosphere = yes
| surface_pressure = 92&amp;nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] (9.2&amp;nbsp;[[:en:Pascal (unit)|MPa]])
| atmosphere_composition =
  {{plainlist |
* 96.5% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]
* 3.5% [[နိုက်ထရိုဂျင်]]
* 0.015% [[ဆာလ်ဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]
* 0.007% [[အာဂွန်]]
* 0.002% [[ရေငွေ့]]
* 0.0017% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]]
* 0.0012% [[ဟီလီယမ်]]
* 0.0007% [[နီယွန်]]
* trace [[carbonyl sulfide]]
* trace [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ကလိုရိုက်]]
* trace [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဖလူရိုက်]]
  }}
}}
'''သောကြာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Venus}})သည် [[နေ]]နှင့် ဒုတိယမြောက် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများ၊ ချိုင့်ခွက်ကြီးများ၊ အလွန်ကြီးမားသော မီးတောင်ကြီးများ ရှိပြီး [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]] ဓာတ်ငွေ့နှင့် အဆိပ်ဓာတ်ဖြစ်သော [[ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်]]တို့နှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော သိပ်သည်းမှုအား မြင့်မားသော လေထုရှိသည်။ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်သည် [[ကမ္ဘာမြေ]]၏ အပူချိန်၌ အရည်အဖြစ် အသွင်သဏ္ဌာန် ရှိသော်လည်း သောကြာဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ အလွန်မြင့်မားသည့်အတွက် အငွေ့အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး ထူထပ်သော ဓာတ်ငွေ့တိမ်တိုက်များ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ထို အက်ဆစ်တိမ်တိုက်များသည် တစ်နာရီလျှင် ၃၆၀ [[ကီလိုမီတာ]]နှုန်းဖြင့် ရွေ့လျားလျက် ရှိကြသည်။ မှန်လုံအိမ်အကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် အပူပြင်းဆုံးဂြိုဟ် အဖြစ်တည်ရှိသည်။ အလွန်ပူပြင်းလှသည့် အတွက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မည်သည့်အရာမျှ သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရှင်သန်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ သောကြာဂြိုဟ်တွင် လွန်စွာထူထပ်သော တိမ်ထုရှိသည့်အတွက် ဂြိုဟ်၏မျက်နှာပြင်ကို ကမ္ဘာမြေပေါ်မှ ရေဒါ အကူအညီမပါပဲ မမြင်နိုင်ပေ။

သောကြာဂြိုဟ်၏ အမည် [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဗီးနပ်စ်]]မှာ အချစ်နှင့် အလှတရားတို့နှင့်သက်ဆိုင်သော ရောမနတ်ဘုရားကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

သောကြာဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၂၂၄.၆၅ ရက်ကြာပြီး ဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၂၄၃ ရက်ကြာသည့်အတွက် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့တစ်နေ့သည် နှစ်တစ်နှစ်ထက် ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ သောကြာဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာတို့၏ကြားတွင် ကီလိုမီတာပေါင်း သန်း ၄၀မျှကွာဝေးသည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ ဆွဲငင်အားသည် ကမ္ဘာမြေ၏ ဆွဲငင်အားနှင့် အတူတူခန့်ရှိသည်။ သောကြာဂြိုဟ်တွင် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာသည် အားနည်းသည်။ ၎င်းတွင် အတွင်းပိုင်းမှ သံလိုက်စက်ကွင်းကို ထုတ်ပေးသည့် ဒိုင်နမိုယန္တရား (internal dynamo) မရှိသောကြောင့် နေလေပြင်း (solar wind) သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုနှင့် အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုရှိရာမှ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
သောကြာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗဟိုအူတိုင်၊ မန်တယ်လွှာ (mantle) နှင့် အပေါ်ယံလွှာ (crust) တို့ ပါဝင်သည်။ အတွင်းပိုင်းအပူစွမ်းအင်သည် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထွက်လာသည်။&lt;ref name=&quot;NYT-20240527&quot;&gt;{{cite news |last=Andrews |first=Roy George |title=Rivers of Lava on Venus Reveal a More Volcanically Active Planet - New software let scientists re-examine old radar images, providing some of the strongest evidence yet that volcanoes continue to reshape the hellish planet. |url=https://www.nytimes.com/2024/05/27/science/venus-volcanoes-lava.html |date=27 May 2024 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601113231/https://www.nytimes.com/2024/05/27/science/venus-volcanoes-lava.html |archive-date=1 June 2024 |access-date=21 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sulcanese |first1=Davide |last2=Mitri |first2=Giuseppe |last3=Mastrogiuseppe |first3=Marco |title=Evidence of ongoing volcanic activity on Venus revealed by Magellan radar |journal=Nature Astronomy |date=27 May 2024 |volume=8 |issue=8 |pages=973–982 |doi=10.1038/s41550-024-02272-1 |bibcode=2024NatAs...8..973S }}&lt;/ref&gt; ယင်းကြောင့် ဂြိုဟ်၏မျက်နှာပြင်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် အများအပြားကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပြောင်းလဲစေသည့် ဖြစ်စဉ် (resurfacing) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ မြေထုချပ်များ ရွေ့လျားမှု (plate tectonics) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမဟုတ်ပေ။

သောကြာဂြိုဟ်၏ သမိုင်းအစောပိုင်းကာလတွင် အရည်အခြေအနေရှိသော ရေများ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရှိခဲ့နိုင်ပြီး သက်ရှိများ နေထိုင်ရှင်သန်နိုင်သည့် ပတ်ဝန်းကျင်လည်း ရှိခဲ့နိုင်သည်။ သို့သော် ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရသော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင် (runaway greenhouse effect) ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် ရေများ အငွေ့ပျံသွားခဲ့ပြီး သောကြာဂြိုဟ်သည် ယနေ့မြင်တွေ့ရသည့် အခြေအနေသို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့နိုင်သည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ တိမ်လွှာများရှိရာ အမြင့်ပိုင်း လေထုအခြေအနေအချို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားဂြိုဟ်များထက် ကမ္ဘာ့လေထုအခြေအနေနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည်။ ထိုအခြေအနေများသည် သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှိနေနိုင်ရန် သင့်လျော်မှုရှိနိုင်ကြောင်းလည်း သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် သက်ရှိများနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည့် ဇီဝအမှတ်အသားများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြချက်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီးနောက် သောကြာဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ သုတေသနများနှင့် အာကာသမစ်ရှင်အသစ်များကို ပိုမိုအာရုံစိုက်လုပ်ဆောင်လာကြသည်။

သောကြာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့် အလွန်နီးသည့်အတွက် ကောင်းကင်ယံတွင် အမြဲလိုပင်တွေ့မြင်နိုင်သည်။ မနက်မိုးမလင်းမီအချိန်နှင့် နေဝင်ပြီး နာရီအနည်းငယ်မျှ ကြာသောအချိန်တို့တွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ သောကြာဂြိုဟ်သည် ကောင်းကင်၌ နေနှင့်လတို့ မှအပ အလင်းလက်ဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lawrence_2005&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Walker_2017&quot;/&gt; မနက်ခင်းနှင့် ညနေခင်းတို့တွင် မကြာခဏမြင်ရလေ့ ရှိသည့်အပြင် [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]] ဖြင့် ကြည့်ရှုခြင်းမဟုတ်ပါက [[ကြယ်]]နှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် ၎င်းကို မနက်ကြယ် သို့ ညနေကြယ်အနေဖြင့် အချို့က ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

သမိုင်းတစ်လျှောက် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ လူသားများသည် သောကြာဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုများစွာတွင် အထူးအရေးပါသော ဂြိုဟ်တစ်လုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ တယ်လီစကုပ်များကို အသုံးပြုလာသောအခါ သောကြာဂြိုဟ်၏ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်လာခဲ့သည်။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ယင်းအဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲပုံများကို ထိုအချိန်က လွှမ်းမိုးနေခဲ့သော ကမ္ဘာဗဟိုပြုစနစ်ကို ချေပဖျက်သိမ်းပြီး နေဗဟိုပြုစနစ်ကို ထောက်ခံပေးသည့် အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သော သက်သေအဖြစ် တင်ပြခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းခဲ့သော [[ဗီနီရာ ၁]] အာကာသယာဉ်သည် သောကြာဂြိုဟ်သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ပထမဆုံး အာကာသခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ သောကြာဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်သည့် ပထမဆုံးအချက်အလက်များကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယမြောက် ဂြိုဟ်အချင်းချင်း အာကာသမစ်ရှင်ဖြစ်သော [[မာရီနာ ၂]] မှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးပေါ်သို့ ပထမဆုံး ဝင်ရောက်ထိမှန်သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သော [[ဗီနီရာ ၄]] သည် သောကြာဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်သည့် [[ဗီနီရာ ၇]] အာကာသယာဉ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ ပထမဆုံးဓာတ်ပုံများကိုမူ [[မာရီနာ ၁၀]] အာကာသယာဉ်က ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]သို့ သွားရာလမ်းကြောင်း၌ ဆွဲငင်အားအကူအညီရယူရန် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းစဉ် ရိုက်ကူးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ အခြေအနေအရ ''Solar Orbiter'' အာကာသယာဉ်သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းရန် ခရီးဆက်လက်သွားနေပြီး သောကြာဂြိုဟ်သို့ လွှတ်တင်ရန် နောက်ထပ်စီစဉ်ထားသော မစ်ရှင်မှာ ''Venus Life Finder'' ဖြစ်သည်။ ယင်းမစ်ရှင်ကိုလည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်ရန် စီစဉ်ထားသည်။

==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ==
{{Multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
| align             = left
| direction         = vertical
| total_width       = 365
| caption_align     = &lt;!-- left (default), center, right --&gt; 
| image_style       = &lt;!-- bordier:1; (default) --&gt;
| image_gap         = &lt;!-- 5 (default)--&gt;
&lt;!-- image 1 --&gt;
| image1            = Terrestrial planet size comp 2024.png
| alt1              = 
| caption1          = နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်ထုထည်ရှိဝတ္ထုများအား စကေးအချိုးအစားမှန်ဖြင့် ပြသထားသည့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပုံရိပ် ဖြစ်သည်။ ဘယ်မှ ညာသို့ - ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]၊ [[လကမ္ဘာ]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရီးစ်]] ဂြိုဟ်သိမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။}}
[[File:11214 2023 956 Fig3 HTML.webp|thumb|left|upright=1.3|မတူညီသော လှိုင်းအလျားများဖြင့် ရိုက်ကူးထားသော ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]
သောကြာဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ကုန်းမြေပြင် သို့မဟုတ် ကျောက်သားဆန်သောဂြိုဟ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာမြေ]]ကဲ့သို့ ကျောက်သားကိုယ်ထည်ရှိသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရွယ်အစားနှင့် ထုထည်အားဖြင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသဖြင့် ကမ္ဘာမြေ၏ ''နှမတော်'' သို့မဟုတ် ''အမွှာညီအစ်မ'' ဟု&lt;ref name=&quot;Lopes_Gregg_2004&quot;/&gt; မကြာခဏ တင်စားဖော်ပြကြသည်။ သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ နှေးကွေးသော လည်ပတ်မှုနှုန်းကြောင့်&lt;ref name=&quot;Venus&quot;/&gt; စက်လုံးပုံစံနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်း၏ အချင်းမှာ ၁၂,၁၀၃.၆ ကီလိုမီတာ (၇,၅၂၀.၈ မိုင်) ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၆၃၈.၄ ကီလိုမီတာ (၃၉၆.၇ မိုင်) သာ ငယ်သည်။ ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၈၁.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ရှိကာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း တတိယမြောက် အသေးဆုံးဂြိုဟ် ဖြစ်လာစေသည်။

သောကြာဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အခြေအနေများသည် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ အခြေအနေများနှင့် လုံးဝဥဿုံ ကွာခြားနေသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏ သိပ်သည်းသော [[လေထု]]တွင် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] ၉၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ပါဝင်နေပြီး ပြင်းထန်သော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင် (Greenhouse effect) ကို ဖြစ်စေကာ ကျန်ရှိသော ၃.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း၏ အများစုမှာ [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Darling_Venus&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Venus atmosphere, mainly composed of carbon dioxide and nitrogen |url=https://www.aeronomie.be/en/encyclopedia/venus-atmosphere-mainly-composed-carbon-dioxide-and-nitrogen |access-date=2026-03-28 |website=Royal Belgian Institute for Space Aeronomy}}&lt;/ref&gt; မျက်နှာပြင် လေထုဖိအားမှာ ၉.၃ မီဂါပါစကယ် (၉၃ ဘား) ရှိပြီး ပျမ်းမျှ မြေမျက်နှာပြင် [[အပူချိန်]]မှာ {{convert|737|K|C F|abbr=on}}ဖြစ်သည်။ ဤအပူချိန်သည် လေထု၏ အဓိကပါဝင်ပစ္စည်းနှစ်မျိုးဖြစ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်တို့၏ အရေးပါမှတ် (Critical point) များထက် မြင့်မားနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်အနီးရှိ လေထုသည် အဓိကအားဖြင့် စူပါခရစ်တီကယ် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် (Supercritical carbon dioxide) နှင့် စူပါခရစ်တီကယ် နိုက်ထရိုဂျင် အနည်းငယ်တို့ ပါဝင်သော စူပါခရစ်တီကယ်အရည် (Supercritical fluid) အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ပေါ်နေသည်။

===သမိုင်းကြောင်း===
သောကြာဂြိုဟ်အပါအဝင် ကျောက်သားကိုယ်ထည်ရှိသော ကုန်းမြေပြင်ဂြိုဟ်များသည် အဆင့်ငါးဆင့်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသည် - ဖုန်မှုန့်များ အနည်ထိုင်ခြင်း၊ ဂြိုဟ်ငယ်များ (planetesimals) ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ ဂြိုဟ်သန္ဓေသားများ (planetary embryos)၊ ဧရာမ ထိတွေ့ရိုက်ခတ်မှုများနှင့် နောက်ဆုံးတွင် လေထု ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ သောကြာဂြိုဟ်မှ ရရှိသော တိုင်းတာချက် ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အချိန်ဇယားကို ပိုမိုအသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lammer |first1=Helmut |last2=Brasser |first2=Ramon |last3=Johansen |first3=Anders |last4=Scherf |first4=Manuel |last5=Leitzinger |first5=Martin |title=Formation of Venus, Earth and Mars: Constrained by Isotopes |journal=Space Science Reviews |date=February 2021 |volume=217 |issue=1 |article-number=7 |doi=10.1007/s11214-020-00778-4 |arxiv=2102.06173 |bibcode=2021SSRv..217....7L }}&lt;/ref&gt;

သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး ဘီလီယံနှစ်ပေါင်းများအတွင်း တက်ကြွသော မြေလွှာချပ်များ (plate tectonics) ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ပြီး ယင်းက လေထုအတွင်းရှိ လက်ရှိ နိုက်ထရိုဂျင် ပမာဏကို ဖြစ်ပေါ်စေသော မီးတောင် အခိုးအငွေ့ ထွက်လွှတ်မှုများကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အသက်ရှင်သန်မှုကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ဖွယ်ရှိသည့် ပိုမို သင့်လျော်သော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ရှိခဲ့ဖူးနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;NYT-20231026&quot;&gt;{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Billions of Years Ago, Venus May Have Had a Key Earthlike Feature – A new study makes the case that the solar system's hellish second planet once may have had plate tectonics that could have made it more hospitable to life. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |date=26 October 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101043615/https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |archive-date=1 November 2023 |access-date=21 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NA-20231026&quot;&gt;{{cite journal |last1=Weller |first1=Matthew B. |last2=Evans |first2=Alexander J. |last3=Ibarra |first3=Daniel E. |last4=Johnson |first4=Alexandria V. |title=Venus's atmospheric nitrogen explained by ancient plate tectonics |journal=Nature Astronomy |date=26 October 2023 |volume=7 |issue=12 |pages=1436–1444 |doi=10.1038/s41550-023-02102-w |bibcode=2023NatAs...7.1436W }}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာနှင့်တူသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ၎င်းတို့၏ အသက်ရှင်သန်နိုင်စွမ်းကို သုတေသနပြုလုပ်ရန်အတွက် သောကြာဂြိုဟ်သည် စိတ်ဝင်စားဖွယ် လေ့လာစရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ လက်ရှိလေထုအတွင်းရှိ ဓာတ်ငွေ့ ပြိုကွဲမှုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်အရ သောကြာဂြိုဟ်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုသည် [[သမုဒ္ဒရာ]]များ ဖန်တီးရန်အတွက် ရေပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးလွန်းသည်ကို ပြသနေပြီး သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ သမိုင်းကြောင်း တစ်လျှောက်လုံးတွင် အသက်ရှင်သန်ရန် မသင့်လျော်သော ကမ္ဘာတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့ဖွယ်ရှိကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;NA-20241202&quot;&gt;{{cite journal |first1=Tereza | last1=Constantinou |first2=Oliver | last2=Shorttle |first3=Paul B. | last3=Rimmer | title = A dry Venusian interior constrained by atmospheric chemistry. | journal = Nature Astronomy | volume = 9 | pages=189–198 | date = 2 December 2024 | doi= 10.1038/s41550-024-02414-5|bibcode = 2023PNAS..12009751W | pmid=36877840| arxiv=2412.01879 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Researchers deal a blow to theory that Venus once had liquid water on its surface. |url=https://www.cam.ac.uk/research/news/researchers-deal-a-blow-to-theory-that-venus-once-had-liquid-water-on-its-surface |date=2 December 2024 |work=University of Cambridge }}&lt;/ref&gt;

===အနာဂါတ်===
နောင်နှစ်ပေါင်း ၇ ဘီလီယံမှ ၈ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် နေသည် [[ဧရာမ ကြယ်နီ]] အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သောကြာဂြိုဟ်နှင့် [[မာကျူရီဂြိုဟ်]]တို့သည် နေနှင့်အတူ ပျက်စီးပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာမြေနှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့လည်း ပျက်စီးသွားနိုင်ခြေ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 December 2018 |title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science |work=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/ |access-date=2025-09-07}}&lt;/ref&gt;

==ဘူမိဗေဒ==
{{Multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;| align             = left
| direction         = vertical
| total_width       = 340
| caption_align     = &lt;!-- left (default), center, right --&gt;
| image_style       = &lt;!-- bordier:1; (default) --&gt;
| image_gap         = &lt;!-- 5 (default)--&gt;

&lt;!-- image 1 --&gt;| image1            = 2438_pioneer_venus_map_of_venus.jpg
| alt1              = 
| caption1          = အရောင်များဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြထားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အမြင့်မြေပုံဖြစ်ပြီး မြင့်မားသော ကုန်းမြေဒေသကြီးများကို အဝါရောင်ဖြင့် ဖော်ပြထားကာ သောကြာဂြိုဟ်၏ အခြားအသေးစား မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကိုလည်း ပြသထားသည်။
&lt;!-- image 2--&gt;| image2            = Venus globe.jpg
| alt2              = 
| caption2          = သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေဒါအချက်အလက်များကို စက်လုံးပုံစံဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များကို ထင်ရှားစွာ ပြသထားသည် (၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မက်ဂျဲလန် အာကာသယာဉ်)။ ပုံတွင် အသုံးပြုထားသော အရောင်များသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်ရသည့် အလင်းရောင်အောက်ရှိ သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်အရောင်ကို ကိုယ်စားမပြုပါ။&lt;ref&gt;{{cite web | last=Koren | first=Marina | title=Our Solar System in True Color Is Really Something Else | website=The Atlantic | date=3 February 2022 | url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2022/02/venus-true-color-solar-system/621460/ | access-date=24 June 2025}}&lt;/ref&gt;
}}
၂၀ ရာစုအတွင်း အာကာသစူးစမ်းရှာဖွေရေးယာဉ်များက လျှို့ဝှက်ချက်အချို့ကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည့်အချိန်အထိ သောကြာဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် ခန့်မှန်းတွေးဆစရာ တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တို့တွင် ဆင်းသက်ခဲ့သော ဗင်နီရာ (Venera) ဆင်းသက်ယာဉ်များသည် အနည်အနှစ်များနှင့် အတော်အတန် ထောင့်ချွန်သော ကျောက်တုံးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည့် မြေမျက်နှာပြင်၏ ပုံရိပ်များကို ပြန်လည်ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀-၉၁ ခုနှစ်တွင် မက်ဂျလန် (Magellan) ယာဉ်က မြေမျက်နှာပြင်ကို အသေးစိတ် မြေပုံရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရပြီး လေထုအတွင်းရှိ ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ပမာဏ အပြောင်းအလဲများက တက်ကြွနေသော မီးတောင်များ ရှိနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနေပေသည်။&lt;ref name=&quot;Esposito_1984&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bullock_Grinspoon_2001&quot;/&gt;

[[File:V13 vg261 262.tif|thumb|upright=1.3|ဗီနီရာ ၁၃ ဆင်းသက်ယာဉ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မျက်နှာပြင်ကို အရောင်ဖြည့်ပြုပြင်ထားသော ဓာတ်ပုံ။]]

သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ချောမွေ့သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လွင်ပြင်များက ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ၎င်းတို့အနက် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ အရေးအကြောင်းကဲ့သို့သော တောင်တန်းငယ်များ (Wrinkle ridges) ပါဝင်သည့် လွင်ပြင်များဖြစ်ပြီး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ ချောမွေ့သော လွင်ပြင်များ သို့မဟုတ် အမြှေးပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော လွင်ပြင်များ (Lobate plains) ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Basilevsky_Head_1995&quot;/&gt; ကျန်ရှိသော မျက်နှာပြင်ဧရိယာကို ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးနှစ်ခု (Highland continents) က ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တစ်ခုမှာ ဂြိုဟ်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး အခြားတစ်ခုမှာ အီကွေတာမျဉ်း၏ တောင်ဘက်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးကို အစ်ရှ်တာ တယ်ရာ( Ishtar Terra) ဟု ခေါ်သည်။ ဘေဘီလုံ ဒဏ္ဍာရီလာ အချစ်နတ်ဘုရားမ Ishtar ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အရွယ်အစားမှာ [[ဩစတြေးလျတိုက်]]နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တူညီသည်။ Maxwell Montes ဟုခေါ်သော တောင်တန်းကြီးသည် Ishtar Terra အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးကိုမူ အက်ဖရိုဒိုက်တယ်ရာ (Aphrodite Terra) ဟု ခေါ်သည်။ [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ အချစ်နတ်ဘုရားမကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Kaufmann&quot;/&gt; ၎င်းသည် ကုန်းမြင့်ဒေသနှစ်ခုအနက် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[တောင်အမေရိကတိုက်]]နှင့် အရွယ်အစား အကြမ်းဖျင်းတူညီသည်။ ဤဒေသ၏ မျက်နှာပြင်အများအပြားကို အက်ကွဲကြောင်းများ (Fractures) နှင့် ပြတ်ရွေ့ကြောများ (Faults) ကွန်ရက်များက ဖုံးလွှမ်းထားသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပေါ်၌ ချော်ရည်စီးဆင်းမှု (Lava flow) ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း သက်သေအထောက်အထားအသစ်များကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 15, 2023 |title=Venus is volcanically alive, stunning new find shows |url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/venus-is-volcanically-alive |access-date=2026-03-28 |website=Science}}National Geographic [https://www.nationalgeographic.com/science/article/venus-is-volcanically-alive (2024) Venus is volcanically alive]&lt;/ref&gt; ဥပမာအားဖြင့် ဒိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မီးတောင် (Shield volcano) ဖြစ်သည့် Sif Mons နှင့် ပြန့်ပြူးသော လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်သည့် Niobe Planitia တို့တွင် ချော်ရည်စီးဆင်းမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိထားသည်။ မီးတောင်ထိပ်ဝရှိ ချိုင့်ဝှမ်းကြီးများ (Calderas) ကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ဝင်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ချိုင့်ဝှမ်းများ (Impact craters) အရေအတွက် နည်းပါးသည်။ ယင်းအချက်က ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် သက်တမ်းအားဖြင့် နုသေးကြောင်း ဖော်ပြနေပြီး သက်တမ်းကို နှစ်သန်းပေါင်း ၃၀၀ မှ ၆၀၀ အတွင်းဟု ခန့်မှန်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;Nimmo98&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Strom1994&quot;/&gt; ကျောက်သားဂြိုဟ်များတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဥက္ကာခဲကျင်းများ၊ တောင်များနှင့် ချိုင့်ဝှမ်းများအပြင် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် ထူးခြားသော မျက်နှာပြင်သွင်ပြင်များလည်း ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် “Farra” ဟုခေါ်သော အပေါ်မျက်နှာပြင် ပြန့်ပြူးသည့် မီးတောင်ဆိုင်ရာ သွင်ပြင်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပန်ကိတ်မုန့်များနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပြီး အချင်း ၂၀ မှ ၅၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မှ ၃၁ မိုင်) အထိရှိကာ အမြင့် ၁၀၀ မှ ၁,၀၀၀ မီတာ (၃၃၀ မှ ၃,၂၈၀ ပေ) အထိ ရှိသည်။ “Novae” ဟုခေါ်သော ဗဟိုချက်မှ ကြယ်ပုံစံအတိုင်း ဖြာထွက်နေသည့် အက်ကွဲကြောင်းစနစ်များလည်း ရှိသည်။ ထို့အပြင် ပင့်ကူအိမ်ပုံစံနှင့် ဆင်တူပြီး ဗဟိုချက်မှ ဖြာထွက်သော အက်ကွဲကြောင်းများနှင့် စက်ဝိုင်းပုံ အက်ကွဲကြောင်းများ ပါဝင်သည့် သွင်ပြင်များကို “Arachnoids” ဟု ခေါ်သည်။ “Coronae” ဟုခေါ်သော စက်ဝိုင်းပုံ အက်ကွဲကြောင်းကွင်းများလည်း ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ၎င်းတို့ပတ်လည်တွင် ချိုင့်ဝှမ်းပုံစံ နိမ့်ကျနေသော နေရာများကို တွေ့ရသည်။ ဤသွင်ပြင်များအားလုံးသည် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

==လေထုနှင့် ရာသီဥတု==
[[File:Venus - December 23 2016.png|thumbnail|[[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ဖြင့် ပုံရိပ်ဖော်ကြည့်ရှုခြင်းမှတစ်ဆင့် မြင်တွေ့နိုင်သော သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်းရှိ တိမ်ဖွဲ့စည်းပုံ။]]
သောကြာဂြိုဟ်၏ ထူထဲသော [[လေထု]]ကို [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] ၉၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်းနှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၃.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၎င်းတို့နှစ်မျိုးစလုံးသည် ဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ရေသိပ်သည်းဆ၏ ၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ရှိသော&lt;ref name=&quot;u3r1a&quot;/&gt; သိပ်သည်းဆပါရှိသည့် ဆူပါခရစ်တစ် အရည်များ (supercritical fluids) အဖြစ် တည်ရှိကြကာ ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် အပါအဝင်&lt;ref name=&quot;SolarSystemEncyclopedia&quot;/&gt; အခြားဓာတ်ငွေ့အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။

လေထု၏ ထုထည်သည် ကမ္ဘာမြေ၏ လေထုထက် ၉၂ ဆ ပိုမိုလေးလံပြီး မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားထက် ၉၃ ဆခန့် ပိုမိုများပြားသည်။ ဤဖိအားသည် ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင်အောက် ရေအနက် {{convert|1|km|mi|frac=8|abbr=on}} ခန့်တွင် ရှိသော ဖိအားနှင့် ညီမျှသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ရှိ သိပ်သည်းဆမှာ {{Convert|65|kg/m3|lb/ft3|abbr=on}} ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရေသိပ်သည်းဆ၏ ၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း သို့မဟုတ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ ကမ္ဘာ့လေထု အပူချိန် {{convert|20|C|K C F|0|order=out}} ထက် အဆ ၅၀ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။

ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ကြွယ်ဝသော ဤလေထုသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အပြင်းထန်ဆုံး ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အနည်းဆုံး {{convert|462|C|K C F|order=out}}ရှိသော မြေမျက်နှာပြင် အပူချိန်များကို ဖန်တီးပေးသည်။&lt;ref name=&quot;nasa_venus&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CWRU_2006&quot;/&gt; ဤအချက်ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက်ပင် ပိုမိုပူပြင်းလာစေသည်။&lt;ref name=&quot;Lewis_2004&quot;/&gt; သောကြာဂြိုဟ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက် နေနှင့် နှစ်ဆနီးပါး ဝေးကွာပြီး ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ရရှိသည့် နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၂,၆၀၀ ဝပ်/စတုရန်းမီတာ၊ ကမ္ဘာ့ထက် နှစ်ဆ) သာ ရရှိသော်လည်း ဤကဲ့သို့ ပိုမိုပူပြင်းနေခြင်း ဖြစ်သည်။ အရှိန်မြှင့် ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု (runaway greenhouse effect) ကြောင့် [[ကားလ် ဆေဂန်]]ကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာရှင်များက ဗီးနပ်စ်ကို ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော သတိပေးချက်နှင့် သုတေသန ရည်မှန်းချက် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Newitz 2013&quot;/&gt; ထို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို ဖန်လုံအိမ်ဂြိုဟ် (greenhouse planet) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Landis2003&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last=Querol | first=Ricardo de | title='Cosmos': Carl Sagan was right (and we didn't pay much attention to him) | website=EL PAÍS English | date=28 April 2023 | url=https://english.elpais.com/opinion/2023-04-28/cosmos-carl-sagan-was-right-and-we-didnt-pay-much-attention-to-him.html | access-date=12 March 2025}}&lt;/ref&gt;

သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မူလကတည်းက ရှိနေခဲ့သော [[နိုဘယ်ဂက်စ်]] ပိုမိုကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;Halliday_2020&quot;/&gt; ဤသို့ ကြွယ်ဝနေခြင်းသည် သောကြာဂြိုဟ်၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်သည် အစောပိုင်းကာလတွင် ကမ္ဘာနှင့် ကွဲပြားသွားခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ဤကြွယ်ဝမှုကို ရှင်းပြရန် အလွန်ကြီးမားသော [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု ဝင်တိုက်ခဲ့ခြင်း&lt;ref name=&quot;Owen_et_al_1992&quot;/&gt; သို့မဟုတ် နေကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်မှ ပိုမိုကြီးမားသော မူလလေထုကို စုဆောင်းရရှိခဲ့ခြင်းတို့ကို ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများအဖြစ် အဆိုပြုထားကြသည်။ 

လေ့လာမှုများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ဘီလီယံပေါင်းများစွာက သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် အစောပိုင်းကမ္ဘာကို ဝန်းရံထားသော လေထုနှင့် များစွာဆင်တူနေနိုင်ပြီး မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အခြေအနေရှိသော ရေများ အများအပြား ရှိခဲ့နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Ernst 2022&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Way Del Genio 2020 p.&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Way Del Genio Kiang Sohl 2016 pp. 8376–8383&quot;/&gt; နှစ်သန်းပေါင်း ၆၀၀ မှ နှစ်ဘီလီယံပေါင်းများစွာအထိ ကြာမြင့်ခဲ့သော ကာလတစ်ခုအပြီးတွင်&lt;ref name=&quot;baas39_540&quot;/&gt;  နေ၏ အလင်းရောင်ထုတ်လွှတ်မှု တိုးလာခြင်းနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေအရ ကြီးမားသော မီးတောင်ကျောက်လွှာများ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် လှုပ်ရှားမှုတို့ကြောင့် မူလရေများ အငွေ့ပျံသွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Steigerwald 2022&quot;/&gt; လေထုအတွင်း ရေငွေ့အပါအဝင် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များသည် အရေးပါသော သတ်မှတ်ပမာဏတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Kasting&quot;/&gt; 

အပူစွမ်းအင် ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း (thermal inertia) နှင့် အောက်ခြေလေထုအတွင်း လေပြင်းများမှတစ်ဆင့် အပူလွှဲပြောင်းပေးမှုတို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် နှေးကွေးစွာ လည်ပတ်နေသော်လည်း နေဘက်သို့ မျက်နှာမူထားသော ကမ္ဘာလုံးခြမ်း (hemisphere) နှင့် နေဘက်သို့ မျက်နှာမူမထားသော ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတို့အကြား မြေမျက်နှာပြင် အပူချိန်မှာ သိသိသာသာ ကွာခြားမှု မရှိပေ။ မြေမျက်နှာပြင်နားရှိ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ အနည်းငယ်နှုန်းဖြင့် နှေးကွေးသော်လည်း မြေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထု၏ သိပ်သည်းဆ အလွန်မြင့်မားခြင်းကြောင့် အတားအဆီးများကို ကြီးမားသော တွန်းအားဖြင့် သက်ရောက်စေနိုင်ပြီး မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဖုန်မှုန့်များနှင့် ကျောက်စရစ်ခဲငယ်များကို သယ်ဆောင်သွားစေနိုင်သည်။ ဤလေထု ဖိအား [[အပူချိန်]]နှင့် [[အောက်ဆီဂျင်]] ကင်းမဲ့မှုတို့ မရှိလျှင်တောင်မှ လေထုသိပ်သည်းဆ တစ်ခုတည်းကြောင့်ပင် လူသားတစ်ဦးအနေဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်သွားလာရန် အလွန်ခက်ခဲမည် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Moshkin_et_al_1979&quot;/&gt;

သိပ်သည်းသော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်လွှာ၏ အထက်တွင် မျက်နှာပြင်အထက် ၄၅ ကီလိုမီတာမှ ၇၀ ကီလိုမီတာအထိ အမြင့်၌ ထူထပ်သော တိမ်လွှာများ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=New details on venusian clouds revealed |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/New_details_on_venusian_clouds_revealed |publisher=European Space Agency |date=2008}}&lt;/ref&gt; ဤတိမ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (Sulphuric acid) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ [[ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်]]သည် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် မော်လီကျူးများနှင့် ရေတို့ ဓာတ်ပြုရာတွင် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]က ဓာတ်ပြုမှုကို အားပေးကူညီခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး&lt;ref&gt;{{cite web |title=Acid clouds and lightning |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/Acid_clouds_and_lightning |publisher=European Space Agency}}&lt;/ref&gt; နောက်ဆုံးတွင် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် ဟိုက်ဒရိတ် (Sulphuric acid hydrate) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။&lt;ref&gt;{{cite conference |last1=Delitsky |first1=M. L. |last2=Baines |first2=K. H. |title=Chemistry in the Venus clouds: Sulfuric acid reactions and freezing behavior of aqueous liquid droplets |conference=AAS/Division for Planetary Sciences Meeting Abstracts #47 |date=2015 |volume=47 |bibcode=2015DPS....4721702D }}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် တိမ်များတွင် ဖယ်ရစ် ကလိုရိုက် (Ferric chloride) ခန့်မှန်းခြေ ၁% ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;kras006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Krasnopolsky_2006&quot;/&gt; တိမ်မှုန်များတွင် ဖယ်ရစ် ဆာလဖိတ် (Ferric sulfate)၊ အလူမီနီယမ် ကလိုရိုက် (Aluminium chloride) နှင့် ဖော့စဖောရစ် အန်ဟိုက်ဒရိုက် (Phosphoric anhydride) တို့လည်း ပါဝင်နိုင်သည်။ အမြင့်အဆင့်မတူညီသော တိမ်လွှာများတွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် တိမ်မှုန်အရွယ်အစား ဖြန့်ဝေပုံတို့ ကွဲပြားကြသည်။&lt;ref name=&quot;kras006&quot;/&gt; ဤတိမ်လွှာများသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်ထားသောကြောင့် မျက်နှာပြင်ကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့လေ့လာရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Knollenberg |first1=R. G. |last2=Hansen |first2=J. |last3=Ragent |first3=B. |last4=Martonchik |first4=J. |last5=Tomasko |first5=M. |date=May 1977 |title=The clouds of Venus |journal=Space Science Reviews |volume=20 |issue=3 |pages=329–354 |doi=10.1007/BF02186469 |bibcode=1977SSRv...20..329K }}&lt;/ref&gt; လေထုသိပ်သည်းမှုနှင့် အလင်းပြန်အားကောင်းသော တိမ်များကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ အလင်းပြန်နိုင်စွမ်း (Albedo) သည် ၀.၆၈ အထိ မြင့်မားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းပေါ်သို့ ကျရောက်လာသော နေရောင်ခြည်၏ ၇၀% နီးပါးကို ပြန်လည်ထင်ဟပ်စေခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Demtröder |title=Astrophysics |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics |date=2024 |doi=10.1007/978-3-031-22135-4 |isbn=978-3-031-22133-0 |page=64 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mallama_et_al&quot;/&gt;  တိမ်ဖုံးလွှမ်းမှုသည် အမြဲတမ်းနီးပါး ရှိနေသောကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် နေနှင့် ပိုမိုနီးကပ်နေသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာသော နေရောင်ခြည်ပမာဏမှာ ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ရရှိလာသော နေရောင်ခြည်၏ ၁၀% ခန့်သာ မျက်နှာပြင်သို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် နေ့အချိန်တွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ပျမ်းမျှအလင်းရောင်ပြင်းအားမှာ ၁၄,၀၀၀ Lux ခန့်သာ ရှိသည်။ ယင်းပမာဏသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တိမ်ထူထပ်နေသော နေ့တစ်နေ့၌ ရရှိသော အလင်းရောင်ပမာဏနှင့် ဆင်တူသည်။&lt;ref name=&quot;sci_news_1976&quot;/&gt;

သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် ၎င်း၏အစိုင်အခဲမျက်နှာပြင်ထက် များစွာပိုမိုမြန်ဆန်စွာ လည်ပတ်နေသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sánchez-Lavega |first1=Agustín |last2=Lebonnois |first2=Sebastien |last3=Imamura |first3=Takeshi |last4=Read |first4=Peter |last5=Luz |first5=David |title=The Atmospheric Dynamics of Venus |journal=Space Science Reviews |date=November 2017 |volume=212 |issue=3–4 |pages=1541–1616 |doi=10.1007/s11214-017-0389-x |bibcode=2017SSRv..212.1541S }}&lt;/ref&gt; ဤဖြစ်စဉ်ကို လေထုလွန်ကဲလည်ပတ်မှု (Atmospheric super-rotation) ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းကြောင့် တိမ်ထိပ်ပိုင်းတွင် တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၃၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ၁၈၅ မိုင်) အထိ ပြင်းထန်သော လေတိုက်နှုန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုလေများသည် သောကြာဂြိုဟ်ကို လေးရက်ခန့်အတွင်း တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်နိုင်ပြီး ဂြိုဟ်၏ ကိုယ်ပိုင်လည်ပတ်နှုန်းထက် အဆ ၆၀ ခန့် ပိုမြန်သည်။&lt;ref name=&quot;Rossow_et_al_1990&quot;/&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင်မူ အပြင်းထန်ဆုံးလေများ၏ အမြန်နှုန်းသည် ကမ္ဘာ့လည်ပတ်နှုန်း၏ ၁၀% မှ ၂၀% ခန့်သာ ရှိသည်။

သောကြာဂြိုဟ်သည် မြင်နိုင်သော အလင်းရောင်ဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါ ထူးခြားသော အသွင်အပြင်များ မရှိသကဲ့သို့ မြင်ရသော်လည်း [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ဖြင့် ကြည့်လျှင် အစင်းကြောင်းများနှင့် အလွှာလိုက်ပုံစံများကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ယခုအချိန်အထိ အတိအကျ မသတ်မှတ်နိုင်သေးပေ။ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူမှုသည် အောက်ဆီဂျင်နှင့် ဆာလဖာတို့ ပါဝင်သော OSSO ဒြပ်ပေါင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုဒြပ်ပေါင်းတွင် ဆာလဖာအက်တမ်နှစ်ခုကြား၌ နှစ်ထပ်နှောင်ကြိုးတစ်ခု ရှိပြီး “cis” နှင့် “trans” ဟူသော ပုံစံနှစ်မျိုးဖြင့် တည်ရှိနိုင်သည်။ အခြားဖြစ်နိုင်ခြေတစ်ခုမှာ {{chem2|S2}} မှ {{chem2|S8}} အထိ ဖွဲ့စည်းထားသော ပိုလီ ဆာလဖာ ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |display-authors=etal|last1=Antonio Francés-Monerris |title=Photochemical and thermochemical path- ways to S{{sub|2}} and polysulfur formation in the atmosphere of Venus |journal=Nature Communications |date=30 Jul 2022 |volume=13 |issue=1 |article-number=4425 |doi=10.1038/s41467-022-32170-x |doi-access=free|pmid=35907911 |pmc=9338966}}&lt;/ref&gt;

သောကြာဂြိုဟ်တွင် ရာသီဥတုများ မရှိသော်လည်း ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ၎င်း၏လေထုအတွင်း နေရောင်ခြည်စုပ်ယူမှုသည် စက်ဝန်းပုံစံဖြင့် ပြောင်းလဲနေကြောင်း ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤပြောင်းလဲမှုသည် အပေါ်ပိုင်းတိမ်လွှာများအတွင်း ဆိုင်းငံ့တည်ရှိနေသော အလင်းပိတ်ပြီး အလင်းစုပ်ယူနိုင်သည့် အမှုန်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤပြောင်းလဲမှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ လတ္တီကျုမျဉ်းများတစ်လျှောက် တိုက်ခတ်သော လေများ၏ အမြန်နှုန်းတွင် ပြောင်းလဲမှုများကို တွေ့ရှိရသည်။ ထို့အပြင် ယင်းပြောင်းလဲမှုများသည် နေ၏ ၁၁ နှစ်ကြာ နေအစက်အပြောက်စက်ဝန်းနှင့် အချိန်ကာလအလိုက် အတက်အကျ တိုက်ဆိုင်နေသည့်ပုံစံကိုလည်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;TAJ-20190826&quot;/&gt;

သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ လေထု၏ အရောင်နှင့် အသံတို့ကို&lt;ref&gt;{{cite web | title=Venera 14 : Soviet Academy of Sciences: Free Download, Borrow, and Streaming: Internet Archive | website=Internet Archive | date=23 October 2016 | url=https://archive.org/details/venera-14-venus-recording | access-date=2 June 2025}}&lt;/ref&gt; မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး [[ကောင်းကင်]]သည် လိမ္မော်ရောင်နှင့် အဝါရောင်ရောစပ်သော အရောင်ရှိကာ အမြင့်ပိုင်းသို့ ရောက်လာသည်နှင့်အမျှ အဖြူရောင်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Moroz |first1=V. I. |last2=Golovin |first2=Yu. M. |last3=Ekonomov |first3=A. P. |last4=Moshkin |first4=B. E. |last5=Parfent'ev |first5=N. A. |last6=San'ko |first6=N. F. |title=Spectrum of the Venus day sky |journal=Nature |date=March 1980 |volume=284 |issue=5753 |pages=243–244 |doi=10.1038/284243a0 |bibcode=1980Natur.284..243M }}&lt;/ref&gt;

==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်ခြင်း==
[[File:Solar system orrery inner planets.gif|alt=Mars circling the Sun further and slower than Earth|thumb|upright=1.1|သောကြာဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်များအနက် ဒုတိယမြောက်ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;d803&quot;&gt;{{cite web | title=Venus | publisher=NASA Science | date=2023-05-31 | url=https://science.nasa.gov/venus/ | access-date=2026-08-16}}&lt;/ref&gt; နေကို တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်ရန် ၂၂၄ ရက်ခန့် ကြာမြင့်သည်။]]
သောကြာဂြိုဟ်သည် နေကို ပျမ်းမျှအကွာအဝေး ၀.၇၂ AU (ကီလိုမီတာ ၁၀၈ သန်း၊ မိုင် ၆၇ သန်း) ခန့်မှ လှည့်ပတ်နေပြီး နေကို တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်ရန် ၂၂၄.၇ ရက် ကြာမြင့်သည်။ ၇.၉၉၈ နှစ်အတွင်း နေကို ၁၃ ပတ် လှည့်ပတ်နိုင်သောကြောင့် ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် ၎င်း၏တည်နေရာသည် ရှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်နီးပါး တူညီသောပုံစံဖြင့် ပြန်လည်ပေါ်လာသည်။ ဂြိုဟ်အားလုံး၏ ပတ်လမ်းများသည် ဘဲဥပုံဖြစ်ကြသော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် သောကြာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းသည် စက်ဝိုင်းပုံနှင့် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပတ်လမ်းဘဲဥပုံဖြစ်မှုကို ဖော်ပြသော ကိန်းတန်ဖိုး (Orbital eccentricity) သည် ၀.၀၁ ထက် နည်းသည်။&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt; အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဂြိုဟ်များ၏ ပတ်လမ်းလှုပ်ရှားမှုများကို ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံစံတူစမ်းသပ်လေ့လာမှုများအရ သောကြာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းဘဲဥပုံဖြစ်မှုသည် ယခင်က လက်ရှိထက် များစွာပိုမိုကြီးမားခဲ့နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထိုအချိန်က ယင်းတန်ဖိုးသည် ၀.၃၁ အထိ ရောက်ရှိခဲ့နိုင်ပြီး အစောပိုင်းကာလ၏ ရာသီဥတု ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုအပေါ်လည်း သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;psj_1_42&quot;/&gt;

သောကြာဂြိုဟ်သည် နောက်ပြန်လည်ပတ်မှု (Retrograde rotation) ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ [[ကမ္ဘာ]]အပါအဝင် ဂြိုဟ်အများစုနှင့် မတူဘဲ ၎င်းသည် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် နာရီလက်တံအတိုင်း လည်ပတ်နေပြီး နေကို နာရီလက်တံပြောင်းပြန် ဦးတည်ချက်ဖြင့် လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ ကြယ်ရက် (Sidereal day) သည် ကမ္ဘာ့ရက် ၂၄၃ ရက် ကြာမြင့်ပြီး သောကြာဂြိုဟ်၏ တစ်နှစ်ဖြစ်သော ကမ္ဘာ့ရက် ၂၂၄.၇ ရက်ထက် ပိုရှည်သည်။ အကယ်၍ သောကြာဂြိုဟ်သည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေနှင့် တစ်ဖက်တည်း အမြဲမျက်နှာမူနေသော အခြေအနေ (Tidal lock) ဖြစ်နေပါက ၎င်း၏ မျက်နှာတစ်ဖက်တည်းသည် နေကို အမြဲဦးတည်နေမည်ဖြစ်ပြီး ကြယ်ရက်သည် ၂၂၄.၇ ရက်သာ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် အလွန်ထုထည်ကြီးမားပြီး နေနှင့်လည်း နီးကပ်သောကြောင့် လေထုအတွင်း အပူမညီမျှစွာ ရရှိခြင်းက သောကြာဂြိုဟ်ကို အနည်းငယ် နောက်ပြန်လည်ပတ်စေသည်။ ထိုအကြောင်းရင်းကြောင့်ပင် တစ်ရက်၏ ကြာချိန်သည် မိနစ် ၂၀ အထိ အတက်အကျရှိနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Whitt | first1=Kelly Kizer | title=The length of a day on Venus is always changing – Space | website=EarthSky | date=5 May 2021 | url=https://earthsky.org/space/venus-length-of-day-spin-rate-axial-tilt-radio-waves/ | access-date=28 April 2023 | archive-date=28 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230428232110/https://earthsky.org/space/venus-length-of-day-spin-rate-axial-tilt-radio-waves/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Margot_et_al_2021&quot; /&gt;

မက်ဂဲလန် (Magellan) အာကာသယာဉ်၏ အချက်အလက်များကို ရက်ပေါင်း ၅၀၀ ကြာ လေ့လာတိုင်းတာရာမှ ရရှိသော သောကြာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန်သည် မက်ဂဲလန်နှင့် ဗီးနပ်စ်အက်စ်ပရက်စ် (Venus Express) အာကာသယာဉ်တို့ လေ့လာခဲ့သည့် ၁၆ နှစ်တာကာလအတွင်း တိုင်းတာရရှိသော လည်ပတ်ချိန်ထက် ပိုတိုနေသည်။ ၎င်းတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၆.၅ မိနစ်ခန့် ဖြစ်သည်။ နောက်ပြန်လည်ပတ်မှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့တစ်နေ့ (Solar day) သည် ကြယ်ရက်ထက် သိသိသာသာ ပိုတိုပြီး ကမ္ဘာ့ရက် ၁၁၆.၇၅ ရက် ကြာမြင့်သည်။&lt;ref name=&quot;planetary-facts&quot;/&gt; သောကြာဂြိုဟ်၏ တစ်နှစ်သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့ ၁.၉၂ ရက်ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ လေ့လာသူတစ်ဦးအတွက် နေသည် [[အနောက်ဘက်]]မှ ထွက်လာပြီး [[အရှေ့ဘက်]]တွင် ဝင်သွားသည်ဟု မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;compare&quot;/&gt; သို့သော် သောကြာဂြိုဟ်၏ အလင်းမဖောက်နိုင်သော ထူထပ်သည့် တိမ်များကြောင့် မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ နေကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။&lt;ref name=&quot;Brunier_2002&quot;/&gt;


==မြန်မာ့ကျမ်းဂန်လာ သောကြာဂြိုဟ်==
လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာဇေယသင်္ခယာ 
ရေးသားစီရင်အပ်သော ဝေါဟာရလီနတ္ထဒီပနီတွင် 'သောကြာ 
ဂြိုဟ်ဟုခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည်မှ ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်း 
ဂဟာဘိဓာနတွင် ဘဂုဇော· သောကြာ၊ ဒေစ္စမန္တိ·သောကြာ၊ 
ဒစ္စဈက္ခိ·သောကြာ၊ ပုရောဟိတော·သောကြာ၊ ဥသနော· 
သောကြာ၊ ဘဂ္ဂဝေါ·သောကြာ၊ သုက္ကောသောကြာ၊ 
ဘဂု·သောကြာ၊ ဒေစ္စဂုရု·သောကြာဟူ၍ ပရိယာယ်ကိုးပါး 
ပြသည်။ အဘိဓာန်ဋီကာတွင်လည်း သုက္ကံ·သောကြာဟူ၍ 
ဂြိုဟ်ကိုးပါးအဖွင့်တွင်ဆိုသည်။ ထိုပရိယယ်အစုတွင် 
မြန်မာဘာသာမှသုက္ကဟူသောပုဒ်နှင့်အညီပုဂံ၊ အင်းဝမင်းတို့ 
လက်ထက်ရေးမှတ်သည့် ကျောက်စာများတွင်ဥသရနှင့် 
'သုကြာနေ့'ဟုရေးမှတ်ကြကုန်သည်။ ယခုအခါ 'သု'တွင်ရှိသော 
'ဥ'သရကို'ဩ'ပြု၍ သင်္သကရိုဋ်အလို ကအက္ခရာမှာ 
ရရစ်နှင့်သောကြာဂြိုဟ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြလေသည်။ 
သက္ကသဒ္ဒါ၏အနက်ကား ဖြူသောအရောင်အဆင်းကို 
ဟောသည်။ သောကြာဂြိုဟ်မှာ လည်းဖြူသောအရောင်အဆင်း 
ရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာဦးသူတို့သက္ကဟူ၍ အမည်သုမုတ် 
ခေါ်ဝေါ်ကုန်သည်။ 'ထိုသောကြာကြယ်ဥဒည်းမူသောအခါ၊ 
တက်သောအခါ ရှေးသူဟောင်းတို့ဆေးဝါးရှာယူသည်။ 
ထိုသောကြာကြယ်ကိုပင် ရှေးမြန်မာသူဟောင်းတို့သောက်ရှူး 
ကြယ်ခေါ်ဝေါ်ကြကုန်သည်။ ကြေးနီကျောင်း ဒုတိယ 
ကျော်အောင်စံထားဆရာတော်စီရင်သည့် ဝေါဟာရတ္ထ 
ပကာသနီမှာ ·သောက်ရောင်အချိန်တွင် မြူးသောအရောင် 
ထင်သည်ကိုအစွဲပြု၍ခေါ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်လေသည်။ 
ကမ္ဘာတန်းဆာရာဇမန္တဏ် ယောဂယာတြာနှစ်ကျမ်းတွင် 
ဘောဇကဋတိုင်းသားသေတဗျအမျိုး ဘဂုရ ရသေ့မယား 
သုဇိတာသား သောကြာဖြစ်ကြောင်း ကိုဆိုသည်။ သောကြာဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ရက်သတ္တပတ်၏ ခြောက်ရက်နေ့ကို သောကြာနေ့ဟု ခေါ်သည်။

သောကြာဂြိုဟ်နတ်မင်းစီးသော ဂြိုဟ်ကောင်သည် 
ပူးဖြစ်သည်။ 'သောကြာမှာပူး၊ မြောက်စူးစူး၊ အထူးနှစ်ဆယ် 
စွန်းကယ်တစ်နှစ်မျှ'ဟူသောဂြိုဟ်လင်္ကာအရ သောကြာဂြိုဟ် 
သက်မှာ ၂၁နှစ်ဖြစ်၍ တည်ရာအရပ်သည် မြောက်အရပ်ဖြစ်၏။ 
ဗေဒင်အခေါ်အားဖြင့် သ၊ ဟ ဟူသော အက္ခရာနှစ်လုံးကို 
သောကြာနံ အက္ခရာဟုခေါ်သည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist|3|refs=
{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title=Venus Fact Sheet |publisher=NASA |last=Williams |first=David R. |date=15 April 2005 |accessdate=12 October 2007 |archive-date=8 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lopes_Gregg_2004&quot;&gt;{{cite book |title=Volcanic worlds: exploring the Solar System's volcanoes | last1=Lopes | first1=Rosaly M. C. | author-link=Rosaly Lopes |last2=Gregg | first2=Tracy K. P. | date=2004 | page=61 | publisher=Springer Publishing | isbn=978-3-540-00431-8}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Darling_Venus&quot;&gt;{{cite encyclopedia | title=Venus | encyclopedia=Encyclopedia of Science | last=Darling |first=David | location=Dundee, Scotland | url=https://www.daviddarling.info/encyclopedia/V/Venus.html | access-date=24 March 2022 | archive-date=31 October 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211031035229/https://www.daviddarling.info/encyclopedia/V/Venus.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Venus&quot;&gt;{{cite encyclopedia | title=Venus | date=2016 | last=Squyres | first=Steven W. | author-link=Steven W. Squyres | encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus | access-date=7 January 2016 |archive-date=28 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140428174456/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;horizons&quot;&gt;{{cite web |last=Yeomans |first=Donald K. |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&amp;body_group=mb&amp;sstr=2 |title=HORIZONS Web-Interface for Venus (Major Body=2) |work=JPL Horizons On-Line Ephemeris System}}—Select &quot;Ephemeris Type: Orbital Elements&quot;, &quot;Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02&quot;. (&quot;Target Body: Venus&quot; and &quot;Center: Sun&quot; should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=VSOP87&gt;{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663–683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&amp;A...282..663S}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;meanplane&quot;&gt;{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417212127/http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |archive-date=17 April 2012 |dead-url=yes |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }}() written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn&lt;!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --&gt; |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |bibcode=2007CeMDA..98..155S }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Konopliv1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Konopliv |first1=A. S. |last2=Banerdt |first2=W. B. |last3=Sjogren |first3=W. L. |title=Venus Gravity: 180th Degree and Order Model |journal=Icarus |volume=139 |issue=1 |date=May 1999 |pages=3–18 |bibcode=1999Icar..139....3K |doi=10.1006/icar.1999.6086}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;iauwg_ccrsps2000&quot;&gt;{{cite web |title=Report on the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites |publisher=International Astronomical Union |date=2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |accessdate=12 April 2007 |archivedate=10 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/60qCIcHwA?url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;MallamaSky&quot;&gt;{{cite journal |last=Mallama |first=A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky &amp; Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;MallamaVenus&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mallama |first1=A. |last2=Wang |first2=D. |last3=Howard |first3=R.A. |title=Venus phase function and forward scattering from {{chem2|H2SO4}} |journal=Icarus |volume=182 |issue=1 |pages=10–22 |date=2006 |doi=10.1016/j.icarus.2005.12.014 |bibcode=2006Icar..182...10M}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;JPL-Horizons&quot;&gt;{{cite web |date=27 February 2006 |type=Geophysical data |title=HORIZONS Web-Interface for Venus (Major Body=299) |work=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&amp;body_group=mb&amp;sstr=299 |accessdate=28 November 2010}} (Using JPL Horizons you can see that on 2013-Dec-08 Venus will have an apmag of −4.89)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fact&quot;&gt;{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title=Venus Fact Sheet |publisher=NASA |last=Williams |first=David R. |date=15 April 2005 |accessdate=12 October 2007 |archive-date=8 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ephemeris&quot;&gt;{{cite web |last=Espenak |first=Fred |date=1996 |url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/venus2.html#ve2006 |title=Venus: Twelve year planetary ephemeris, 1995–2006 |work=NASA Reference Publication 1349 |publisher=NASA/Goddard Space Flight Center |accessdate=20 June 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;CWRU_2006&quot;&gt;{{cite web | title=Venus | date=13 September 2006 | publisher=Case Western Reserve University | url=http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html | access-date=21 December 2011 | archive-date=26 April 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120426064658/http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lewis_2004&quot;&gt;{{cite book | title=Physics and Chemistry of the Solar System | first=John S. |last=Lewis |date=2004 | edition=2nd | publisher=[[Academic Press]] | isbn=978-0-12-446744-6 | url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_384 | url-access=limited | page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_384/page/n477 463]}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Newitz 2013&quot;&gt;{{cite web | title=Here's Carl Sagan's original essay on the dangers of climate change | last=Newitz | first=Annalee | website=Gizmodo | date=11 December 2013 | url=https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135 | access-date=3 September 2021 | archive-date=3 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210903011006/https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Halliday_2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Halliday |first1=Alex N. |title=The origins of volatiles in the terrestrial planets |journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |date=March 2013 |volume=105 |pages=146–171 |doi=10.1016/j.gca.2012.11.015 |bibcode=2013GeCoA.105..146H }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Landis2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Landis |first1=Geoffrey A. |title=AIP Conference Proceedings |chapter=Colonization of Venus |date=2003 |volume=654 |pages=1193–1198 |doi=10.1063/1.1541418 |hdl=2060/20030022668 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Halliday_2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Halliday |first1=Alex N. |title=The origins of volatiles in the terrestrial planets |journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |date=March 2013 |volume=105 |pages=146–171 |doi=10.1016/j.gca.2012.11.015 |bibcode=2013GeCoA.105..146H }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Owen_et_al_1992&quot;&gt;{{cite journal |last1=Owen |first1=Tobias |last2=Bar-Nun |first2=Akiva |last3=Kleinfeld |first3=Idit |title=Possible cometary origin of heavy noble gases in the atmospheres of Venus, Earth and Mars |journal=Nature |date=July 1992 |volume=358 |issue=6381 |pages=43–46 |doi=10.1038/358043a0 |pmid=11536499 |bibcode=1992Natur.358...43O }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Ernst 2022&quot;&gt;{{cite web | title=Venus was once more Earth-like, but climate change made it uninhabitable | last=Ernst | first=Richard | website=The Conversation | date=3 November 2022 | url=http://theconversation.com/venus-was-once-more-earth-like-but-climate-change-made-it-uninhabitable-150445 | access-date=21 April 2023 | archive-date=21 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230421033219/http://theconversation.com/venus-was-once-more-earth-like-but-climate-change-made-it-uninhabitable-150445 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Way Del Genio 2020 p.&quot;&gt;{{cite journal | title=Venusian Habitable Climate Scenarios: Modeling Venus Through Time and Applications to Slowly Rotating Venus-Like Exoplanets | last1=Way | first1=M. J. | last2=Del Genio | first2=Anthony D. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=125 | issue=5 | year=2020 | article-number=e2019JE006276 | doi=10.1029/2019je006276 | arxiv=2003.05704 | bibcode=2020JGRE..12506276W}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Way Del Genio Kiang Sohl 2016 pp. 8376–8383&quot;&gt;{{cite journal | title=Was Venus the first habitable world of our solar system? | last1=Way | first1=M. J. | last2=Del Genio | first2=Anthony D. | last3=Kiang | first3=Nancy Y. | last4=Sohl | first4=Linda E. | last5=Grinspoon | first5=David H. | last6=Aleinov | first6=Igor | last7=Kelley | first7=Maxwell | last8=Clune | first8=Thomas | journal=Geophysical Research Letters | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=43 | issue=16 | date=28 August 2016 | pages=8376–8383 | doi=10.1002/2016gl069790 | pmid=28408771 | pmc=5385710 | arxiv=1608.00706 | bibcode=2016GeoRL..43.8376W}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;baas39_540&quot;&gt;{{Cite journal | title=Searching for Evidence of Past Oceans on Venus | last1=Grinspoon |first1=David H. |author-link=David Grinspoon | last2=Bullock |first2=M. A. | journal=Bulletin of the American Astronomical Society | volume=39 | page=540 | date=October 2007 | bibcode=2007DPS....39.6109G}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Steigerwald 2022&quot;&gt;{{cite web | title=NASA Study: Massive Volcanism May Have Altered Ancient Venus' Climate | last=Steigerwald | first=Bill | website=NASA | date=2 November 2022 | url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/venus-volcanic-climate-change | access-date=5 May 2023 | archive-date=10 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230510213318/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/venus-volcanic-climate-change/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kasting&quot;&gt;{{cite journal | title=Runaway and moist greenhouse atmospheres and the evolution of Earth and Venus | last=Kasting |first=J. F. |author-link=James Kasting | journal=Icarus | year=1988 | volume=74 | issue=3 | pages=472–494 | doi=10.1016/0019-1035(88)90116-9 | pmid=11538226 | bibcode=1988Icar...74..472K }}&lt;/ref&gt;


&lt;ref name=&quot;Moshkin_et_al_1979&quot;&gt;{{cite journal | title=Dust on the surface of Venus | last1=Moshkin | first1=B. E. | last2=Ekonomov | first2=A. P. | last3=Golovin | first3=Iu. M. | journal=Kosmicheskie Issledovaniia (Cosmic Research) | volume=17 | issue=2 | pages=280–285 | year=1979 | bibcode=1979CosRe..17..232M}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kras006&quot;&gt;{{cite journal | title=Chemical composition of the atmosphere of Venus | last1=Krasnopolsky | first1=V. A. | last2=Parshev | first2=V. A. | journal=Nature | year=1981 | volume=292 | issue=5824 | pages=610–613 | doi=10.1038/292610a0 | bibcode=1981Natur.292..610K }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Krasnopolsky_2006&quot;&gt;{{cite journal | title=Chemical composition of Venus atmosphere and clouds: Some unsolved problems | first=Vladimir A. |last=Krasnopolsky | journal=Planetary and Space Science | volume=54 | issue=13–14 | pages=1352–1359 | year=2006 | doi=10.1016/j.pss.2006.04.019 | bibcode=2006P&amp;SS...54.1352K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mallama_et_al&quot;&gt;{{cite journal | title=Comprehensive wide-band magnitudes and albedos for the planets, with applications to exo-planets and Planet Nine | first1=Anthony | last1=Mallama | first2=Bruce | last2=Krobusek | first3=Hristo | last3=Pavlov | journal=Icarus | volume=282 | pages=19–33 | date=2017 | doi=10.1016/j.icarus.2016.09.023 |arxiv=1609.05048 | bibcode=2017Icar..282...19M }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sci_news_1976&quot;&gt;{{cite journal | title=The Unveiling of Venus: Hot and Stifling | journal=Science News | date=19 June 1976 | volume=109 | issue=25 | pages=388–389 | jstor=3960800 | doi=10.2307/3960800 | quote=100 watts per square meter ... 14,000 lux ... corresponds to ... daytime with overcast clouds}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rossow_et_al_1990&quot;&gt;{{cite journal | title=Cloud-tracked winds from Pioneer Venus OCPP images | first1=W. B. | last1=Rossow | first2=A. D. | last2=del Genio | first3=T. | last3=Eichler | journal=Journal of the Atmospheric Sciences | volume=47 | issue=17 | pages=2053–2084 | year=1990 | doi=10.1175/1520-0469(1990)047&lt;2053:CTWFVO&gt;2.0.CO;2 |bibcode=1990JAtS...47.2053R | doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;TAJ-20190826&quot;&gt;{{cite journal | title=Long-term Variations of Venus's 365 nm Albedo Observed by Venus Express, Akatsuki, MESSENGER, and the Hubble Space Telescope | last1=Lee | first1=Yeon Joo | last2=Jessup | first2=Kandis-Lea | last3=Perez-Hoyos | first3=Santiago | last4=Titov | first4=Dmitrij V. | last5=Lebonnois | first5=Sebastien | last6=Peralta | first6=Javier | last7=Horinouchi | first7=Takeshi | last8=Imamura | first8=Takeshi | last9=Limaye | first9=Sanjay | last10=Marcq | first10=Emmanuel | last11=Takagi | first11=Masahiro | last12=Yamazaki | first12=Atsushi | last13=Yamada | first13=Manabu | last14=Watanabe | first14=Shigeto | last15=Murakami | first15=Shin-ya | last16=Ogohara | first16=Kazunori | last17=McClintock | first17=William M. | last18=Holsclaw | first18=Gregory | last19=Roman | first19=Anthony | journal=The Astronomical Journal | date=26 August 2019 | volume=158 | issue=3 | page=126 | arxiv=1907.09683 | bibcode=2019AJ....158..126L | doi=10.3847/1538-3881/ab3120 | doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psj_1_42&quot;&gt;{{Cite journal | title=Could the Migration of Jupiter Have Accelerated the Atmospheric Evolution of Venus? | last1=Kane | first1=S. R. | last2=Vervoort | first2=P. | last3=Horner | first3=J. | last4=Pozuelos | first4=P. J. | journal=Planetary Science Journal | volume=1 | pages=42–51 | date=September 2020 | issue=2 | doi=10.3847/PSJ/abae63 | doi-access=free | arxiv=2008.04927 | bibcode=2020PSJ.....1...42K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Margot_et_al_2021&quot;&gt;{{cite journal | title=Spin state and moment of inertia of Venus | display-authors=3 | last1=Margot | first1=Jean-Luc | last2=Campbell | first2=Donald B. | last3=Giorgini | first3=Jon D. | last4=Jao | first4=Joseph S. | last5=Snedeker | first5=Lawrence G. | last6=Ghigo | first6=Frank D. | last7=Bonsall | first7=Amber | journal=Nature Astronomy | date=29 April 2021 | volume=5 | issue=7 | pages=676–683 | doi=10.1038/s41550-021-01339-7 | arxiv=2103.01504 | bibcode=2021NatAs...5..676M }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;planetary-facts&quot;&gt;{{cite web | title=Planetary Facts | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/explore/space-topics/compare/planetary-facts.html | access-date=20 January 2016 |archive-date=11 May 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120511011542/http://www.planetary.org/explore/space-topics/compare/planetary-facts.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;compare&quot;&gt;{{cite web | title=Space Topics: Compare the Planets | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html | access-date=12 January 2016 | archive-date=18 February 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060218084852/http://planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Brunier_2002&quot;&gt;{{cite book | title=Solar System Voyage | first=Serge | last=Brunier | author-link=Serge Brunier | publisher=Cambridge University Press | year=2002 | page=40 | url=https://books.google.com/books?id=JkLxJOhEj-wC&amp;pg=PA40 | isbn=978-0-521-80724-1 | translator-last=Dunlop | translator-first=Storm | access-date=17 September 2017 | archive-date=3 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200803144137/https://books.google.com/books?id=JkLxJOhEj-wC&amp;pg=PA40 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Esposito_1984&quot;&gt;{{cite journal | title=Sulfur Dioxide: Episodic Injection Shows Evidence for Active Venus Volcanism | first=Larry W. | last=Esposito | author-link=Larry W. Esposito | journal=[[Science (journal)|Science]] | date=9 March 1984 | volume=223 |issue=4640 |pages=1072–1074 | doi=10.1126/science.223.4640.1072 |pmid=17830154 | bibcode=1984Sci...223.1072E }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bullock_Grinspoon_2001&quot;&gt;{{cite journal | title=The Recent Evolution of Climate on Venus | last1=Bullock |first1=Mark A. | last2=Grinspoon |first2=David H. |author-link2=David Grinspoon | journal=[[:en:Icarus (journal)|Icarus]] | volume=150 | issue=1 | date=March 2001 | pages=19–37 | doi=10.1006/icar.2000.6570 |bibcode=2001Icar..150...19B }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Basilevsky_Head_1995&quot;&gt;{{cite journal | title=Global stratigraphy of Venus: Analysis of a random sample of thirty-six test areas | last1=Basilevsky | first1=Alexander T. | last2=Head | first2=James W. III | journal=Earth, Moon, and Planets | volume=66 | issue=3 | pages=285–336 | date=1995 | bibcode=1995EM&amp;P...66..285B | doi=10.1007/BF00579467 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kaufmann&quot;&gt;{{cite book | last=Kaufmann | first=W. J. | date=1994 | title=Universe | publisher=W. H. Freeman | location=New York | page=204 | isbn=978-0-7167-2379-0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Nimmo98&quot;&gt;{{cite journal | title=Volcanism and Tectonics on Venus | last1=Nimmo | first1=F. | last2=McKenzie | first2=D. | journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences | volume=26 | issue=1 | pages=23–53 | date=1998 | doi=10.1146/annurev.earth.26.1.23 | bibcode=1998AREPS..26...23N }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Strom1994&quot;&gt;{{cite journal | last1=Strom |first1=Robert G. | last2=Schaber | first2=Gerald G. | last3=Dawson | first3=Douglas D. | title=The global resurfacing of Venus | journal=Journal of Geophysical Research | volume=99 | issue=E5 | pages=10899–10926 | date=25 May 1994 | doi=10.1029/94JE00388 |bibcode=1994JGR....9910899S }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;u3r1a&quot;&gt;{{cite journal | title=The deep atmosphere of Venus and the possible role of density-driven separation of CO2 and N2 | last1=Lebonnois | first1=Sebastien | last2=Schubert | first2=Gerald | journal=Nature Geoscience | publisher=Springer Science and Business Media LLC | volume=10 | issue=7 | date=26 June 2017 | pages=473–477 | doi=10.1038/ngeo2971 | bibcode=2017NatGe..10..473L }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;SolarSystemEncyclopedia&quot;&gt;{{cite encyclopedia | title=Venus: Atmosphere | last=Taylor | first=Fredric W. | date=2014 | publisher=Elsevier Science &amp; Technology | location=Oxford | isbn=978-0-12-415845-0 | editor1-last=Tilman | editor1-first=Spohn | editor2-last=Breuer | editor2-first=Doris | editor3-last=Johnson | editor3-first=T. V. | access-date=12 January 2016 | archive-date=29 September 2021 | url=https://search.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_atmosphere/0.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074456/https://search.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_atmosphere/0.pdf | encyclopedia=Encyclopedia of the Solar System | via=[[Credo Reference]] | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa_venus&quot;&gt;{{cite web | title=Venus: Facts &amp; Figures | publisher=NASA | url=http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&amp;Display=Facts&amp;System=Metric | access-date=12 April 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060929003116/http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&amp;Display=Facts&amp;System=Metric | archive-date=29 September 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lawrence_2005&quot;&gt;{{cite web | title=In Search of the Venusian Shadow | last=Lawrence | first=Pete | date=2005 | website=Digitalsky.org.uk | access-date=13 June 2012 | url=http://www.digitalsky.org.uk/venus/shadow-of-venus.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20120611003523/http://www.digitalsky.org.uk/venus/shadow-of-venus.html | archive-date=11 June 2012}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Walker_2017&quot;&gt;{{cite web | title=Viewing Venus in Broad Daylight | first=John | last=Walker | work=Fourmilab Switzerland | access-date=19 April 2017 | archive-date=29 March 2017 | url=http://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20170329024632/https://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

}}

== အခြားဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များ ==
* [http://www.nineplanets.org/venus.html Nine Planets: Venus]
* [http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/venus/venus.html The Planet Venus]
* [http://www.mentallandscape.com/V_DigitalImages.htm Images of Venus]

{{Footer SolarSystem}}

[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]]</text>
      <sha1>5v4unlf0bjmh01pfqww0j73d272whqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057606</id>
      <parentid>1057579</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ဘူမိဗေဒ */</comment>
      <origin>1057606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104508" sha1="0kxtl11ljm3o8sj5z5zhspxgdpbmv2m" xml:space="preserve">{{Infobox planet
| name = သောကြာဂြိုဟ်
| symbol = [[File:Venus symbol (bold).svg|24px|♀]]
| image = [[File:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|260px|alt=Venus in approximately true colour, a nearly uniform pale cream, although the image has been processed to bring out details.&lt;ref name=&quot;Lakdawalla2009&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.planetary.org/blog/article/00002105/ |title=Venus Looks More Boring Than You Think It Does |work=The Planetary Society |first=Emily |last=Lakdawalla |date=21 September 2009 |accessdate=4 December 2011 |archivedate=6 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120106182912/http://www.planetary.org/blog/article/00002105 }}&lt;/ref&gt; The planet's disc is about three-quarters illuminated. Almost no variation or detail can be seen in the clouds.|Venus]]
| caption = [[မာရီနာ ၁၀]] အာကာသယဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ​သောကြာဂြိုဟ်၏ အရောင်မှန်ပုံရိပ်။ မျက်နှာပြင်သည် ထူထပ်သည့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်တိမ်တိုက်ဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည်။
| orbit_ref =&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;horizons&quot; /&gt;
| epoch = [[J2000]]
| aphelion =
  {{plainlist |
* {{val|0.728213|ul=AU}}
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|108939000|u=km}}}}
  }}
| perihelion =
  {{plainlist |
* {{val|0.718440|u=AU}}
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|107477000|u=km}}}}
  }}
| semimajor =
  {{plainlist |
* {{val|0.723332|u=AU}}
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|108208000|u=km}}}}
  }}
| eccentricity = 0.006772&lt;ref name=&quot;VSOP87&quot; /&gt;
| period =
  {{plainlist |
* {{val|224.701|u=day}}&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
* {{val|0.615198|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}}
* 1.92 Venus [[solar day]]
  }}
| synodic_period = 583.92 days&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| avg_speed = 35.02&amp;nbsp;km/s
| inclination =
  {{plainlist |
* {{val|3.39458|u=°}} to [[ecliptic]]
* 3.86° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]
* 2.19° to [[invariable plane]]&lt;ref name=&quot;meanplane&quot; /&gt;
  }}
| asc_node = 76.680°&lt;ref name=&quot;VSOP87&quot; /&gt;
| arg_peri = 54.884°
| mean_anomaly = 50.115°
| satellites = မရှိ
| allsatellites=yes
| physical_characteristics = yes
| mean_radius =
  {{plainlist |
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|6051.8|1.0|u=km}}}}&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot; /&gt;
* {{val|0.9499|u=Earths}}
  }}
| flattening = 0&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot; /&gt;
| surface_area =
  {{plainlist |
* {{val|4.6023|e=8|u=km2}}
* 0.902 Earths
  }}
| volume =
  {{plainlist |
* {{val|9.2843|e=11|u=km3}}
* 0.866 Earths
  }}
| mass =
  {{plainlist |
* {{val|4.8675|e=24|u=kg}}&lt;ref name=&quot;Konopliv1999&quot; /&gt;
* 0.815 Earths
  }}
| density = {{val|5.243|u=g/cm3}}
| surface_grav =
  {{plainlist |
* {{val|8.87|u=m/s2}}
* {{nowrap|0.904 ''[[:en:g-force|g]]''}}
  }}
| escape_velocity = {{convert|10.36|km/s|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?planet_phys_par |title=Planets and Pluto: Physical Characteristics |publisher=[[NASA]] |date=5 November 2008 |accessdate=26 August 2015}}&lt;/ref&gt;
| sidereal_day = {{val|-243.025|u=day}} &lt;small&gt;([[:en:Retrograde motion|retrograde]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| rot_velocity = {{convert|6.52|km/h|m/s|abbr=on}}&lt;!--Since rot. vel. = circumference/sidereal day, and circumference is 2πr, rot. vel. = 2π6051km/243.025*24h = 6.52 km/h--&gt;
| axial_tilt = 2.64° &lt;small&gt;(for [[Retrograde motion|retrograde]] rotation)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;177.36° (to orbit)&lt;ref name=fact/&gt;&lt;ref group=note&gt;Defining the rotation as retrograde, as done by NASA space missions and the USGS, puts Ishtar Terra in the northern hemisphere and makes the axial tilt 2.64°. Following the right-hand rule for prograde rotation puts Ishtar Terra in the southern hemisphere and makes the axial tilt 177.36°.&lt;/ref&gt;
| right_asc_north_pole =
  {{plainlist |
* {{RA|18|11|2}}
* 272.76°&lt;ref name=&quot;iauwg_ccrsps2000&quot; /&gt;
  }}
| declination = 67.16°
| albedo =
  {{plainlist |
* 0.67 ([[:en:Geometric albedo|geometric]])&lt;ref name=&quot;MallamaVenus&quot; /&gt;
* 0.90 ([[:en:Bond albedo|Bond]])&lt;ref name=&quot;MallamaVenus&quot; /&gt;
  }}
| magnitude =
  {{plainlist |
* brightest −4.9&lt;ref name=&quot;MallamaSky&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JPL-Horizons&quot; /&gt; (crescent)
* −3.8&lt;ref name=&quot;ephemeris&quot; /&gt; (full)
  }}
| angular_size = {{nowrap|9.7″ to 66.0″}}&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| temperatures = yes
| temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်]]
| mean_temp_1 = 737&amp;nbsp;K&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| temp_name2 = [[ဆဲလ်စီးယပ်စ်]]
| mean_temp_2 = 462&amp;nbsp;°C
| mean_name3 = [[ဖာရင်ဟိုက်]]
| mean_temp_3 = {{convert|864|°F|°C|abbr=on}}
| pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Venus.ogg|ˈ|v|iː|n|ə|s}}
| adjectives = Venusian or (rarely) Cytherean, Venerean
| atmosphere = yes
| surface_pressure = 92&amp;nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] (9.2&amp;nbsp;[[:en:Pascal (unit)|MPa]])
| atmosphere_composition =
  {{plainlist |
* 96.5% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]
* 3.5% [[နိုက်ထရိုဂျင်]]
* 0.015% [[ဆာလ်ဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]
* 0.007% [[အာဂွန်]]
* 0.002% [[ရေငွေ့]]
* 0.0017% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]]
* 0.0012% [[ဟီလီယမ်]]
* 0.0007% [[နီယွန်]]
* trace [[carbonyl sulfide]]
* trace [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ကလိုရိုက်]]
* trace [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဖလူရိုက်]]
  }}
}}
'''သောကြာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Venus}})သည် [[နေ]]နှင့် ဒုတိယမြောက် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများ၊ ချိုင့်ခွက်ကြီးများ၊ အလွန်ကြီးမားသော မီးတောင်ကြီးများ ရှိပြီး [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]] ဓာတ်ငွေ့နှင့် အဆိပ်ဓာတ်ဖြစ်သော [[ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်]]တို့နှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော သိပ်သည်းမှုအား မြင့်မားသော လေထုရှိသည်။ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်သည် [[ကမ္ဘာမြေ]]၏ အပူချိန်၌ အရည်အဖြစ် အသွင်သဏ္ဌာန် ရှိသော်လည်း သောကြာဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ အလွန်မြင့်မားသည့်အတွက် အငွေ့အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး ထူထပ်သော ဓာတ်ငွေ့တိမ်တိုက်များ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ထို အက်ဆစ်တိမ်တိုက်များသည် တစ်နာရီလျှင် ၃၆၀ [[ကီလိုမီတာ]]နှုန်းဖြင့် ရွေ့လျားလျက် ရှိကြသည်။ မှန်လုံအိမ်အကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် အပူပြင်းဆုံးဂြိုဟ် အဖြစ်တည်ရှိသည်။ အလွန်ပူပြင်းလှသည့် အတွက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မည်သည့်အရာမျှ သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရှင်သန်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ သောကြာဂြိုဟ်တွင် လွန်စွာထူထပ်သော တိမ်ထုရှိသည့်အတွက် ဂြိုဟ်၏မျက်နှာပြင်ကို ကမ္ဘာမြေပေါ်မှ ရေဒါ အကူအညီမပါပဲ မမြင်နိုင်ပေ။

သောကြာဂြိုဟ်၏ အမည် [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဗီးနပ်စ်]]မှာ အချစ်နှင့် အလှတရားတို့နှင့်သက်ဆိုင်သော ရောမနတ်ဘုရားကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

သောကြာဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၂၂၄.၆၅ ရက်ကြာပြီး ဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၂၄၃ ရက်ကြာသည့်အတွက် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့တစ်နေ့သည် နှစ်တစ်နှစ်ထက် ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ သောကြာဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာတို့၏ကြားတွင် ကီလိုမီတာပေါင်း သန်း ၄၀မျှကွာဝေးသည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ ဆွဲငင်အားသည် ကမ္ဘာမြေ၏ ဆွဲငင်အားနှင့် အတူတူခန့်ရှိသည်။ သောကြာဂြိုဟ်တွင် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာသည် အားနည်းသည်။ ၎င်းတွင် အတွင်းပိုင်းမှ သံလိုက်စက်ကွင်းကို ထုတ်ပေးသည့် ဒိုင်နမိုယန္တရား (internal dynamo) မရှိသောကြောင့် နေလေပြင်း (solar wind) သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုနှင့် အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုရှိရာမှ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
သောကြာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗဟိုအူတိုင်၊ မန်တယ်လွှာ (mantle) နှင့် အပေါ်ယံလွှာ (crust) တို့ ပါဝင်သည်။ အတွင်းပိုင်းအပူစွမ်းအင်သည် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထွက်လာသည်။&lt;ref name=&quot;NYT-20240527&quot;&gt;{{cite news |last=Andrews |first=Roy George |title=Rivers of Lava on Venus Reveal a More Volcanically Active Planet - New software let scientists re-examine old radar images, providing some of the strongest evidence yet that volcanoes continue to reshape the hellish planet. |url=https://www.nytimes.com/2024/05/27/science/venus-volcanoes-lava.html |date=27 May 2024 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601113231/https://www.nytimes.com/2024/05/27/science/venus-volcanoes-lava.html |archive-date=1 June 2024 |access-date=21 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sulcanese |first1=Davide |last2=Mitri |first2=Giuseppe |last3=Mastrogiuseppe |first3=Marco |title=Evidence of ongoing volcanic activity on Venus revealed by Magellan radar |journal=Nature Astronomy |date=27 May 2024 |volume=8 |issue=8 |pages=973–982 |doi=10.1038/s41550-024-02272-1 |bibcode=2024NatAs...8..973S }}&lt;/ref&gt; ယင်းကြောင့် ဂြိုဟ်၏မျက်နှာပြင်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် အများအပြားကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပြောင်းလဲစေသည့် ဖြစ်စဉ် (resurfacing) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ မြေထုချပ်များ ရွေ့လျားမှု (plate tectonics) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမဟုတ်ပေ။

သောကြာဂြိုဟ်၏ သမိုင်းအစောပိုင်းကာလတွင် အရည်အခြေအနေရှိသော ရေများ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရှိခဲ့နိုင်ပြီး သက်ရှိများ နေထိုင်ရှင်သန်နိုင်သည့် ပတ်ဝန်းကျင်လည်း ရှိခဲ့နိုင်သည်။ သို့သော် ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရသော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင် (runaway greenhouse effect) ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် ရေများ အငွေ့ပျံသွားခဲ့ပြီး သောကြာဂြိုဟ်သည် ယနေ့မြင်တွေ့ရသည့် အခြေအနေသို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့နိုင်သည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ တိမ်လွှာများရှိရာ အမြင့်ပိုင်း လေထုအခြေအနေအချို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားဂြိုဟ်များထက် ကမ္ဘာ့လေထုအခြေအနေနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည်။ ထိုအခြေအနေများသည် သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှိနေနိုင်ရန် သင့်လျော်မှုရှိနိုင်ကြောင်းလည်း သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် သက်ရှိများနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည့် ဇီဝအမှတ်အသားများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြချက်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီးနောက် သောကြာဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ သုတေသနများနှင့် အာကာသမစ်ရှင်အသစ်များကို ပိုမိုအာရုံစိုက်လုပ်ဆောင်လာကြသည်။

သောကြာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့် အလွန်နီးသည့်အတွက် ကောင်းကင်ယံတွင် အမြဲလိုပင်တွေ့မြင်နိုင်သည်။ မနက်မိုးမလင်းမီအချိန်နှင့် နေဝင်ပြီး နာရီအနည်းငယ်မျှ ကြာသောအချိန်တို့တွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ သောကြာဂြိုဟ်သည် ကောင်းကင်၌ နေနှင့်လတို့ မှအပ အလင်းလက်ဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lawrence_2005&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Walker_2017&quot;/&gt; မနက်ခင်းနှင့် ညနေခင်းတို့တွင် မကြာခဏမြင်ရလေ့ ရှိသည့်အပြင် [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]] ဖြင့် ကြည့်ရှုခြင်းမဟုတ်ပါက [[ကြယ်]]နှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် ၎င်းကို မနက်ကြယ် သို့ ညနေကြယ်အနေဖြင့် အချို့က ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

သမိုင်းတစ်လျှောက် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ လူသားများသည် သောကြာဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုများစွာတွင် အထူးအရေးပါသော ဂြိုဟ်တစ်လုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ တယ်လီစကုပ်များကို အသုံးပြုလာသောအခါ သောကြာဂြိုဟ်၏ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်လာခဲ့သည်။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ယင်းအဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲပုံများကို ထိုအချိန်က လွှမ်းမိုးနေခဲ့သော ကမ္ဘာဗဟိုပြုစနစ်ကို ချေပဖျက်သိမ်းပြီး နေဗဟိုပြုစနစ်ကို ထောက်ခံပေးသည့် အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သော သက်သေအဖြစ် တင်ပြခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းခဲ့သော [[ဗီနီရာ ၁]] အာကာသယာဉ်သည် သောကြာဂြိုဟ်သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ပထမဆုံး အာကာသခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ သောကြာဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်သည့် ပထမဆုံးအချက်အလက်များကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယမြောက် ဂြိုဟ်အချင်းချင်း အာကာသမစ်ရှင်ဖြစ်သော [[မာရီနာ ၂]] မှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးပေါ်သို့ ပထမဆုံး ဝင်ရောက်ထိမှန်သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သော [[ဗီနီရာ ၄]] သည် သောကြာဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်သည့် [[ဗီနီရာ ၇]] အာကာသယာဉ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ ပထမဆုံးဓာတ်ပုံများကိုမူ [[မာရီနာ ၁၀]] အာကာသယာဉ်က ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]သို့ သွားရာလမ်းကြောင်း၌ ဆွဲငင်အားအကူအညီရယူရန် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းစဉ် ရိုက်ကူးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ အခြေအနေအရ ''Solar Orbiter'' အာကာသယာဉ်သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းရန် ခရီးဆက်လက်သွားနေပြီး သောကြာဂြိုဟ်သို့ လွှတ်တင်ရန် နောက်ထပ်စီစဉ်ထားသော မစ်ရှင်မှာ ''Venus Life Finder'' ဖြစ်သည်။ ယင်းမစ်ရှင်ကိုလည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်ရန် စီစဉ်ထားသည်။

==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ==
{{Multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
| align             = left
| direction         = vertical
| total_width       = 365
| caption_align     = &lt;!-- left (default), center, right --&gt; 
| image_style       = &lt;!-- bordier:1; (default) --&gt;
| image_gap         = &lt;!-- 5 (default)--&gt;
&lt;!-- image 1 --&gt;
| image1            = Terrestrial planet size comp 2024.png
| alt1              = 
| caption1          = နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်ထုထည်ရှိဝတ္ထုများအား စကေးအချိုးအစားမှန်ဖြင့် ပြသထားသည့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပုံရိပ် ဖြစ်သည်။ ဘယ်မှ ညာသို့ - ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]၊ [[လကမ္ဘာ]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရီးစ်]] ဂြိုဟ်သိမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။}}
[[File:11214 2023 956 Fig3 HTML.webp|thumb|left|upright=1.3|မတူညီသော လှိုင်းအလျားများဖြင့် ရိုက်ကူးထားသော ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]
သောကြာဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ကုန်းမြေပြင် သို့မဟုတ် ကျောက်သားဆန်သောဂြိုဟ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာမြေ]]ကဲ့သို့ ကျောက်သားကိုယ်ထည်ရှိသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရွယ်အစားနှင့် ထုထည်အားဖြင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသဖြင့် ကမ္ဘာမြေ၏ ''နှမတော်'' သို့မဟုတ် ''အမွှာညီအစ်မ'' ဟု&lt;ref name=&quot;Lopes_Gregg_2004&quot;/&gt; မကြာခဏ တင်စားဖော်ပြကြသည်။ သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ နှေးကွေးသော လည်ပတ်မှုနှုန်းကြောင့်&lt;ref name=&quot;Venus&quot;/&gt; စက်လုံးပုံစံနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်း၏ အချင်းမှာ ၁၂,၁၀၃.၆ ကီလိုမီတာ (၇,၅၂၀.၈ မိုင်) ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၆၃၈.၄ ကီလိုမီတာ (၃၉၆.၇ မိုင်) သာ ငယ်သည်။ ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၈၁.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ရှိကာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း တတိယမြောက် အသေးဆုံးဂြိုဟ် ဖြစ်လာစေသည်။

သောကြာဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အခြေအနေများသည် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ အခြေအနေများနှင့် လုံးဝဥဿုံ ကွာခြားနေသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏ သိပ်သည်းသော [[လေထု]]တွင် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] ၉၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ပါဝင်နေပြီး ပြင်းထန်သော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင် (Greenhouse effect) ကို ဖြစ်စေကာ ကျန်ရှိသော ၃.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း၏ အများစုမှာ [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Darling_Venus&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Venus atmosphere, mainly composed of carbon dioxide and nitrogen |url=https://www.aeronomie.be/en/encyclopedia/venus-atmosphere-mainly-composed-carbon-dioxide-and-nitrogen |access-date=2026-03-28 |website=Royal Belgian Institute for Space Aeronomy}}&lt;/ref&gt; မျက်နှာပြင် လေထုဖိအားမှာ ၉.၃ မီဂါပါစကယ် (၉၃ ဘား) ရှိပြီး ပျမ်းမျှ မြေမျက်နှာပြင် [[အပူချိန်]]မှာ {{convert|737|K|C F|abbr=on}}ဖြစ်သည်။ ဤအပူချိန်သည် လေထု၏ အဓိကပါဝင်ပစ္စည်းနှစ်မျိုးဖြစ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်တို့၏ အရေးပါမှတ် (Critical point) များထက် မြင့်မားနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်အနီးရှိ လေထုသည် အဓိကအားဖြင့် စူပါခရစ်တီကယ် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် (Supercritical carbon dioxide) နှင့် စူပါခရစ်တီကယ် နိုက်ထရိုဂျင် အနည်းငယ်တို့ ပါဝင်သော စူပါခရစ်တီကယ်အရည် (Supercritical fluid) အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ပေါ်နေသည်။

===သမိုင်းကြောင်း===
သောကြာဂြိုဟ်အပါအဝင် ကျောက်သားကိုယ်ထည်ရှိသော ကုန်းမြေပြင်ဂြိုဟ်များသည် အဆင့်ငါးဆင့်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသည် - ဖုန်မှုန့်များ အနည်ထိုင်ခြင်း၊ ဂြိုဟ်ငယ်များ (planetesimals) ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ ဂြိုဟ်သန္ဓေသားများ (planetary embryos)၊ ဧရာမ ထိတွေ့ရိုက်ခတ်မှုများနှင့် နောက်ဆုံးတွင် လေထု ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ သောကြာဂြိုဟ်မှ ရရှိသော တိုင်းတာချက် ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အချိန်ဇယားကို ပိုမိုအသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lammer |first1=Helmut |last2=Brasser |first2=Ramon |last3=Johansen |first3=Anders |last4=Scherf |first4=Manuel |last5=Leitzinger |first5=Martin |title=Formation of Venus, Earth and Mars: Constrained by Isotopes |journal=Space Science Reviews |date=February 2021 |volume=217 |issue=1 |article-number=7 |doi=10.1007/s11214-020-00778-4 |arxiv=2102.06173 |bibcode=2021SSRv..217....7L }}&lt;/ref&gt;

သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး ဘီလီယံနှစ်ပေါင်းများအတွင်း တက်ကြွသော မြေလွှာချပ်များ (plate tectonics) ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ပြီး ယင်းက လေထုအတွင်းရှိ လက်ရှိ နိုက်ထရိုဂျင် ပမာဏကို ဖြစ်ပေါ်စေသော မီးတောင် အခိုးအငွေ့ ထွက်လွှတ်မှုများကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အသက်ရှင်သန်မှုကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ဖွယ်ရှိသည့် ပိုမို သင့်လျော်သော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ရှိခဲ့ဖူးနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;NYT-20231026&quot;&gt;{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Billions of Years Ago, Venus May Have Had a Key Earthlike Feature – A new study makes the case that the solar system's hellish second planet once may have had plate tectonics that could have made it more hospitable to life. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |date=26 October 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101043615/https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |archive-date=1 November 2023 |access-date=21 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NA-20231026&quot;&gt;{{cite journal |last1=Weller |first1=Matthew B. |last2=Evans |first2=Alexander J. |last3=Ibarra |first3=Daniel E. |last4=Johnson |first4=Alexandria V. |title=Venus's atmospheric nitrogen explained by ancient plate tectonics |journal=Nature Astronomy |date=26 October 2023 |volume=7 |issue=12 |pages=1436–1444 |doi=10.1038/s41550-023-02102-w |bibcode=2023NatAs...7.1436W }}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာနှင့်တူသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ၎င်းတို့၏ အသက်ရှင်သန်နိုင်စွမ်းကို သုတေသနပြုလုပ်ရန်အတွက် သောကြာဂြိုဟ်သည် စိတ်ဝင်စားဖွယ် လေ့လာစရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ လက်ရှိလေထုအတွင်းရှိ ဓာတ်ငွေ့ ပြိုကွဲမှုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်အရ သောကြာဂြိုဟ်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုသည် [[သမုဒ္ဒရာ]]များ ဖန်တီးရန်အတွက် ရေပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးလွန်းသည်ကို ပြသနေပြီး သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ သမိုင်းကြောင်း တစ်လျှောက်လုံးတွင် အသက်ရှင်သန်ရန် မသင့်လျော်သော ကမ္ဘာတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့ဖွယ်ရှိကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;NA-20241202&quot;&gt;{{cite journal |first1=Tereza | last1=Constantinou |first2=Oliver | last2=Shorttle |first3=Paul B. | last3=Rimmer | title = A dry Venusian interior constrained by atmospheric chemistry. | journal = Nature Astronomy | volume = 9 | pages=189–198 | date = 2 December 2024 | doi= 10.1038/s41550-024-02414-5|bibcode = 2023PNAS..12009751W | pmid=36877840| arxiv=2412.01879 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Researchers deal a blow to theory that Venus once had liquid water on its surface. |url=https://www.cam.ac.uk/research/news/researchers-deal-a-blow-to-theory-that-venus-once-had-liquid-water-on-its-surface |date=2 December 2024 |work=University of Cambridge }}&lt;/ref&gt;

===အနာဂါတ်===
နောင်နှစ်ပေါင်း ၇ ဘီလီယံမှ ၈ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် နေသည် [[ဧရာမ ကြယ်နီ]] အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သောကြာဂြိုဟ်နှင့် [[မာကျူရီဂြိုဟ်]]တို့သည် နေနှင့်အတူ ပျက်စီးပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာမြေနှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့လည်း ပျက်စီးသွားနိုင်ခြေ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 December 2018 |title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science |work=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/ |access-date=2025-09-07}}&lt;/ref&gt;

==ဘူမိဗေဒ==
{{Multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;| align             = left
| direction         = vertical
| total_width       = 340
| caption_align     = &lt;!-- left (default), center, right --&gt;
| image_style       = &lt;!-- bordier:1; (default) --&gt;
| image_gap         = &lt;!-- 5 (default)--&gt;

&lt;!-- image 1 --&gt;| image1            = 2438_pioneer_venus_map_of_venus.jpg
| alt1              = 
| caption1          = အရောင်များဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြထားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အမြင့်မြေပုံဖြစ်ပြီး မြင့်မားသော ကုန်းမြေဒေသကြီးများကို အဝါရောင်ဖြင့် ဖော်ပြထားကာ သောကြာဂြိုဟ်၏ အခြားအသေးစား မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကိုလည်း ပြသထားသည်။
&lt;!-- image 2--&gt;| image2            = Venus globe.jpg
| alt2              = 
| caption2          = သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေဒါအချက်အလက်များကို စက်လုံးပုံစံဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များကို ထင်ရှားစွာ ပြသထားသည် (၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မက်ဂျဲလန် အာကာသယာဉ်)။ ပုံတွင် အသုံးပြုထားသော အရောင်များသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်ရသည့် အလင်းရောင်အောက်ရှိ သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်အရောင်ကို ကိုယ်စားမပြုပါ။&lt;ref&gt;{{cite web | last=Koren | first=Marina | title=Our Solar System in True Color Is Really Something Else | website=The Atlantic | date=3 February 2022 | url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2022/02/venus-true-color-solar-system/621460/ | access-date=24 June 2025}}&lt;/ref&gt;
}}
၂၀ ရာစုအတွင်း အာကာသစူးစမ်းရှာဖွေရေးယာဉ်များက လျှို့ဝှက်ချက်အချို့ကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည့်အချိန်အထိ သောကြာဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် ခန့်မှန်းတွေးဆစရာ တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တို့တွင် ဆင်းသက်ခဲ့သော ဗင်နီရာ (Venera) ဆင်းသက်ယာဉ်များသည် အနည်အနှစ်များနှင့် အတော်အတန် ထောင့်ချွန်သော ကျောက်တုံးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည့် မြေမျက်နှာပြင်၏ ပုံရိပ်များကို ပြန်လည်ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀-၉၁ ခုနှစ်တွင် မက်ဂျလန် (Magellan) ယာဉ်က မြေမျက်နှာပြင်ကို အသေးစိတ် မြေပုံရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရပြီး လေထုအတွင်းရှိ ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ပမာဏ အပြောင်းအလဲများက တက်ကြွနေသော မီးတောင်များ ရှိနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနေပေသည်။&lt;ref name=&quot;Esposito_1984&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bullock_Grinspoon_2001&quot;/&gt;

[[File:V13 vg261 262.tif|thumb|upright=1.3|[[ဗီနီရာ ၁၃]] ဆင်းသက်ယာဉ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မျက်နှာပြင်ကို အရောင်ဖြည့်ပြုပြင်ထားသော ဓာတ်ပုံ။]]

သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ချောမွေ့သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လွင်ပြင်များက ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ၎င်းတို့အနက် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ အရေးအကြောင်းကဲ့သို့သော တောင်တန်းငယ်များ (Wrinkle ridges) ပါဝင်သည့် လွင်ပြင်များဖြစ်ပြီး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ ချောမွေ့သော လွင်ပြင်များ သို့မဟုတ် အမြှေးပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော လွင်ပြင်များ (Lobate plains) ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Basilevsky_Head_1995&quot;/&gt; ကျန်ရှိသော မျက်နှာပြင်ဧရိယာကို ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးနှစ်ခု (Highland continents) က ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တစ်ခုမှာ ဂြိုဟ်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး အခြားတစ်ခုမှာ အီကွေတာမျဉ်း၏ တောင်ဘက်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးကို အစ်ရှ်တာ တယ်ရာ( Ishtar Terra) ဟု ခေါ်သည်။ ဘေဘီလုံ ဒဏ္ဍာရီလာ အချစ်နတ်ဘုရားမ Ishtar ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အရွယ်အစားမှာ [[ဩစတြေးလျတိုက်]]နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တူညီသည်။ Maxwell Montes ဟုခေါ်သော တောင်တန်းကြီးသည် Ishtar Terra အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးကိုမူ အက်ဖရိုဒိုက်တယ်ရာ (Aphrodite Terra) ဟု ခေါ်သည်။ [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ အချစ်နတ်ဘုရားမကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Kaufmann&quot;/&gt; ၎င်းသည် ကုန်းမြင့်ဒေသနှစ်ခုအနက် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[တောင်အမေရိကတိုက်]]နှင့် အရွယ်အစား အကြမ်းဖျင်းတူညီသည်။ ဤဒေသ၏ မျက်နှာပြင်အများအပြားကို အက်ကွဲကြောင်းများ (Fractures) နှင့် ပြတ်ရွေ့ကြောများ (Faults) ကွန်ရက်များက ဖုံးလွှမ်းထားသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပေါ်၌ ချော်ရည်စီးဆင်းမှု (Lava flow) ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း သက်သေအထောက်အထားအသစ်များကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 15, 2023 |title=Venus is volcanically alive, stunning new find shows |url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/venus-is-volcanically-alive |access-date=2026-03-28 |website=Science}}National Geographic [https://www.nationalgeographic.com/science/article/venus-is-volcanically-alive (2024) Venus is volcanically alive]&lt;/ref&gt; ဥပမာအားဖြင့် ဒိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မီးတောင် (Shield volcano) ဖြစ်သည့် Sif Mons နှင့် ပြန့်ပြူးသော လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်သည့် Niobe Planitia တို့တွင် ချော်ရည်စီးဆင်းမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိထားသည်။ မီးတောင်ထိပ်ဝရှိ ချိုင့်ဝှမ်းကြီးများ (Calderas) ကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ဝင်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ချိုင့်ဝှမ်းများ (Impact craters) အရေအတွက် နည်းပါးသည်။ ယင်းအချက်က ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် သက်တမ်းအားဖြင့် နုသေးကြောင်း ဖော်ပြနေပြီး သက်တမ်းကို နှစ်သန်းပေါင်း ၃၀၀ မှ ၆၀၀ အတွင်းဟု ခန့်မှန်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;Nimmo98&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Strom1994&quot;/&gt; ကျောက်သားဂြိုဟ်များတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဥက္ကာခဲကျင်းများ၊ တောင်များနှင့် ချိုင့်ဝှမ်းများအပြင် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် ထူးခြားသော မျက်နှာပြင်သွင်ပြင်များလည်း ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် “Farra” ဟုခေါ်သော အပေါ်မျက်နှာပြင် ပြန့်ပြူးသည့် မီးတောင်ဆိုင်ရာ သွင်ပြင်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပန်ကိတ်မုန့်များနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပြီး အချင်း ၂၀ မှ ၅၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မှ ၃၁ မိုင်) အထိရှိကာ အမြင့် ၁၀၀ မှ ၁,၀၀၀ မီတာ (၃၃၀ မှ ၃,၂၈၀ ပေ) အထိ ရှိသည်။ “Novae” ဟုခေါ်သော ဗဟိုချက်မှ ကြယ်ပုံစံအတိုင်း ဖြာထွက်နေသည့် အက်ကွဲကြောင်းစနစ်များလည်း ရှိသည်။ ထို့အပြင် ပင့်ကူအိမ်ပုံစံနှင့် ဆင်တူပြီး ဗဟိုချက်မှ ဖြာထွက်သော အက်ကွဲကြောင်းများနှင့် စက်ဝိုင်းပုံ အက်ကွဲကြောင်းများ ပါဝင်သည့် သွင်ပြင်များကို “Arachnoids” ဟု ခေါ်သည်။ “Coronae” ဟုခေါ်သော စက်ဝိုင်းပုံ အက်ကွဲကြောင်းကွင်းများလည်း ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ၎င်းတို့ပတ်လည်တွင် ချိုင့်ဝှမ်းပုံစံ နိမ့်ကျနေသော နေရာများကို တွေ့ရသည်။ ဤသွင်ပြင်များအားလုံးသည် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

==လေထုနှင့် ရာသီဥတု==
[[File:Venus - December 23 2016.png|thumbnail|[[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ဖြင့် ပုံရိပ်ဖော်ကြည့်ရှုခြင်းမှတစ်ဆင့် မြင်တွေ့နိုင်သော သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်းရှိ တိမ်ဖွဲ့စည်းပုံ။]]
သောကြာဂြိုဟ်၏ ထူထဲသော [[လေထု]]ကို [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] ၉၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်းနှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၃.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၎င်းတို့နှစ်မျိုးစလုံးသည် ဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ရေသိပ်သည်းဆ၏ ၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ရှိသော&lt;ref name=&quot;u3r1a&quot;/&gt; သိပ်သည်းဆပါရှိသည့် ဆူပါခရစ်တစ် အရည်များ (supercritical fluids) အဖြစ် တည်ရှိကြကာ ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် အပါအဝင်&lt;ref name=&quot;SolarSystemEncyclopedia&quot;/&gt; အခြားဓာတ်ငွေ့အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။

လေထု၏ ထုထည်သည် ကမ္ဘာမြေ၏ လေထုထက် ၉၂ ဆ ပိုမိုလေးလံပြီး မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားထက် ၉၃ ဆခန့် ပိုမိုများပြားသည်။ ဤဖိအားသည် ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင်အောက် ရေအနက် {{convert|1|km|mi|frac=8|abbr=on}} ခန့်တွင် ရှိသော ဖိအားနှင့် ညီမျှသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ရှိ သိပ်သည်းဆမှာ {{Convert|65|kg/m3|lb/ft3|abbr=on}} ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရေသိပ်သည်းဆ၏ ၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း သို့မဟုတ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ ကမ္ဘာ့လေထု အပူချိန် {{convert|20|C|K C F|0|order=out}} ထက် အဆ ၅၀ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။

ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ကြွယ်ဝသော ဤလေထုသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အပြင်းထန်ဆုံး ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အနည်းဆုံး {{convert|462|C|K C F|order=out}}ရှိသော မြေမျက်နှာပြင် အပူချိန်များကို ဖန်တီးပေးသည်။&lt;ref name=&quot;nasa_venus&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CWRU_2006&quot;/&gt; ဤအချက်ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက်ပင် ပိုမိုပူပြင်းလာစေသည်။&lt;ref name=&quot;Lewis_2004&quot;/&gt; သောကြာဂြိုဟ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက် နေနှင့် နှစ်ဆနီးပါး ဝေးကွာပြီး ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ရရှိသည့် နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၂,၆၀၀ ဝပ်/စတုရန်းမီတာ၊ ကမ္ဘာ့ထက် နှစ်ဆ) သာ ရရှိသော်လည်း ဤကဲ့သို့ ပိုမိုပူပြင်းနေခြင်း ဖြစ်သည်။ အရှိန်မြှင့် ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု (runaway greenhouse effect) ကြောင့် [[ကားလ် ဆေဂန်]]ကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာရှင်များက ဗီးနပ်စ်ကို ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော သတိပေးချက်နှင့် သုတေသန ရည်မှန်းချက် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Newitz 2013&quot;/&gt; ထို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို ဖန်လုံအိမ်ဂြိုဟ် (greenhouse planet) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Landis2003&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last=Querol | first=Ricardo de | title='Cosmos': Carl Sagan was right (and we didn't pay much attention to him) | website=EL PAÍS English | date=28 April 2023 | url=https://english.elpais.com/opinion/2023-04-28/cosmos-carl-sagan-was-right-and-we-didnt-pay-much-attention-to-him.html | access-date=12 March 2025}}&lt;/ref&gt;

သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မူလကတည်းက ရှိနေခဲ့သော [[နိုဘယ်ဂက်စ်]] ပိုမိုကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;Halliday_2020&quot;/&gt; ဤသို့ ကြွယ်ဝနေခြင်းသည် သောကြာဂြိုဟ်၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်သည် အစောပိုင်းကာလတွင် ကမ္ဘာနှင့် ကွဲပြားသွားခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ဤကြွယ်ဝမှုကို ရှင်းပြရန် အလွန်ကြီးမားသော [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု ဝင်တိုက်ခဲ့ခြင်း&lt;ref name=&quot;Owen_et_al_1992&quot;/&gt; သို့မဟုတ် နေကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်မှ ပိုမိုကြီးမားသော မူလလေထုကို စုဆောင်းရရှိခဲ့ခြင်းတို့ကို ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများအဖြစ် အဆိုပြုထားကြသည်။ 

လေ့လာမှုများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ဘီလီယံပေါင်းများစွာက သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် အစောပိုင်းကမ္ဘာကို ဝန်းရံထားသော လေထုနှင့် များစွာဆင်တူနေနိုင်ပြီး မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အခြေအနေရှိသော ရေများ အများအပြား ရှိခဲ့နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Ernst 2022&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Way Del Genio 2020 p.&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Way Del Genio Kiang Sohl 2016 pp. 8376–8383&quot;/&gt; နှစ်သန်းပေါင်း ၆၀၀ မှ နှစ်ဘီလီယံပေါင်းများစွာအထိ ကြာမြင့်ခဲ့သော ကာလတစ်ခုအပြီးတွင်&lt;ref name=&quot;baas39_540&quot;/&gt;  နေ၏ အလင်းရောင်ထုတ်လွှတ်မှု တိုးလာခြင်းနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေအရ ကြီးမားသော မီးတောင်ကျောက်လွှာများ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် လှုပ်ရှားမှုတို့ကြောင့် မူလရေများ အငွေ့ပျံသွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Steigerwald 2022&quot;/&gt; လေထုအတွင်း ရေငွေ့အပါအဝင် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များသည် အရေးပါသော သတ်မှတ်ပမာဏတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Kasting&quot;/&gt; 

အပူစွမ်းအင် ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း (thermal inertia) နှင့် အောက်ခြေလေထုအတွင်း လေပြင်းများမှတစ်ဆင့် အပူလွှဲပြောင်းပေးမှုတို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် နှေးကွေးစွာ လည်ပတ်နေသော်လည်း နေဘက်သို့ မျက်နှာမူထားသော ကမ္ဘာလုံးခြမ်း (hemisphere) နှင့် နေဘက်သို့ မျက်နှာမူမထားသော ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတို့အကြား မြေမျက်နှာပြင် အပူချိန်မှာ သိသိသာသာ ကွာခြားမှု မရှိပေ။ မြေမျက်နှာပြင်နားရှိ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ အနည်းငယ်နှုန်းဖြင့် နှေးကွေးသော်လည်း မြေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထု၏ သိပ်သည်းဆ အလွန်မြင့်မားခြင်းကြောင့် အတားအဆီးများကို ကြီးမားသော တွန်းအားဖြင့် သက်ရောက်စေနိုင်ပြီး မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဖုန်မှုန့်များနှင့် ကျောက်စရစ်ခဲငယ်များကို သယ်ဆောင်သွားစေနိုင်သည်။ ဤလေထု ဖိအား [[အပူချိန်]]နှင့် [[အောက်ဆီဂျင်]] ကင်းမဲ့မှုတို့ မရှိလျှင်တောင်မှ လေထုသိပ်သည်းဆ တစ်ခုတည်းကြောင့်ပင် လူသားတစ်ဦးအနေဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်သွားလာရန် အလွန်ခက်ခဲမည် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Moshkin_et_al_1979&quot;/&gt;

သိပ်သည်းသော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်လွှာ၏ အထက်တွင် မျက်နှာပြင်အထက် ၄၅ ကီလိုမီတာမှ ၇၀ ကီလိုမီတာအထိ အမြင့်၌ ထူထပ်သော တိမ်လွှာများ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=New details on venusian clouds revealed |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/New_details_on_venusian_clouds_revealed |publisher=European Space Agency |date=2008}}&lt;/ref&gt; ဤတိမ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (Sulphuric acid) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ [[ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်]]သည် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် မော်လီကျူးများနှင့် ရေတို့ ဓာတ်ပြုရာတွင် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]က ဓာတ်ပြုမှုကို အားပေးကူညီခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး&lt;ref&gt;{{cite web |title=Acid clouds and lightning |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/Acid_clouds_and_lightning |publisher=European Space Agency}}&lt;/ref&gt; နောက်ဆုံးတွင် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် ဟိုက်ဒရိတ် (Sulphuric acid hydrate) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။&lt;ref&gt;{{cite conference |last1=Delitsky |first1=M. L. |last2=Baines |first2=K. H. |title=Chemistry in the Venus clouds: Sulfuric acid reactions and freezing behavior of aqueous liquid droplets |conference=AAS/Division for Planetary Sciences Meeting Abstracts #47 |date=2015 |volume=47 |bibcode=2015DPS....4721702D }}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် တိမ်များတွင် ဖယ်ရစ် ကလိုရိုက် (Ferric chloride) ခန့်မှန်းခြေ ၁% ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;kras006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Krasnopolsky_2006&quot;/&gt; တိမ်မှုန်များတွင် ဖယ်ရစ် ဆာလဖိတ် (Ferric sulfate)၊ အလူမီနီယမ် ကလိုရိုက် (Aluminium chloride) နှင့် ဖော့စဖောရစ် အန်ဟိုက်ဒရိုက် (Phosphoric anhydride) တို့လည်း ပါဝင်နိုင်သည်။ အမြင့်အဆင့်မတူညီသော တိမ်လွှာများတွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် တိမ်မှုန်အရွယ်အစား ဖြန့်ဝေပုံတို့ ကွဲပြားကြသည်။&lt;ref name=&quot;kras006&quot;/&gt; ဤတိမ်လွှာများသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်ထားသောကြောင့် မျက်နှာပြင်ကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့လေ့လာရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Knollenberg |first1=R. G. |last2=Hansen |first2=J. |last3=Ragent |first3=B. |last4=Martonchik |first4=J. |last5=Tomasko |first5=M. |date=May 1977 |title=The clouds of Venus |journal=Space Science Reviews |volume=20 |issue=3 |pages=329–354 |doi=10.1007/BF02186469 |bibcode=1977SSRv...20..329K }}&lt;/ref&gt; လေထုသိပ်သည်းမှုနှင့် အလင်းပြန်အားကောင်းသော တိမ်များကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ အလင်းပြန်နိုင်စွမ်း (Albedo) သည် ၀.၆၈ အထိ မြင့်မားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းပေါ်သို့ ကျရောက်လာသော နေရောင်ခြည်၏ ၇၀% နီးပါးကို ပြန်လည်ထင်ဟပ်စေခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Demtröder |title=Astrophysics |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics |date=2024 |doi=10.1007/978-3-031-22135-4 |isbn=978-3-031-22133-0 |page=64 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mallama_et_al&quot;/&gt;  တိမ်ဖုံးလွှမ်းမှုသည် အမြဲတမ်းနီးပါး ရှိနေသောကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် နေနှင့် ပိုမိုနီးကပ်နေသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာသော နေရောင်ခြည်ပမာဏမှာ ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ရရှိလာသော နေရောင်ခြည်၏ ၁၀% ခန့်သာ မျက်နှာပြင်သို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် နေ့အချိန်တွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ပျမ်းမျှအလင်းရောင်ပြင်းအားမှာ ၁၄,၀၀၀ Lux ခန့်သာ ရှိသည်။ ယင်းပမာဏသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တိမ်ထူထပ်နေသော နေ့တစ်နေ့၌ ရရှိသော အလင်းရောင်ပမာဏနှင့် ဆင်တူသည်။&lt;ref name=&quot;sci_news_1976&quot;/&gt;

သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် ၎င်း၏အစိုင်အခဲမျက်နှာပြင်ထက် များစွာပိုမိုမြန်ဆန်စွာ လည်ပတ်နေသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sánchez-Lavega |first1=Agustín |last2=Lebonnois |first2=Sebastien |last3=Imamura |first3=Takeshi |last4=Read |first4=Peter |last5=Luz |first5=David |title=The Atmospheric Dynamics of Venus |journal=Space Science Reviews |date=November 2017 |volume=212 |issue=3–4 |pages=1541–1616 |doi=10.1007/s11214-017-0389-x |bibcode=2017SSRv..212.1541S }}&lt;/ref&gt; ဤဖြစ်စဉ်ကို လေထုလွန်ကဲလည်ပတ်မှု (Atmospheric super-rotation) ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းကြောင့် တိမ်ထိပ်ပိုင်းတွင် တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၃၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ၁၈၅ မိုင်) အထိ ပြင်းထန်သော လေတိုက်နှုန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုလေများသည် သောကြာဂြိုဟ်ကို လေးရက်ခန့်အတွင်း တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်နိုင်ပြီး ဂြိုဟ်၏ ကိုယ်ပိုင်လည်ပတ်နှုန်းထက် အဆ ၆၀ ခန့် ပိုမြန်သည်။&lt;ref name=&quot;Rossow_et_al_1990&quot;/&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင်မူ အပြင်းထန်ဆုံးလေများ၏ အမြန်နှုန်းသည် ကမ္ဘာ့လည်ပတ်နှုန်း၏ ၁၀% မှ ၂၀% ခန့်သာ ရှိသည်။

သောကြာဂြိုဟ်သည် မြင်နိုင်သော အလင်းရောင်ဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါ ထူးခြားသော အသွင်အပြင်များ မရှိသကဲ့သို့ မြင်ရသော်လည်း [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ဖြင့် ကြည့်လျှင် အစင်းကြောင်းများနှင့် အလွှာလိုက်ပုံစံများကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ယခုအချိန်အထိ အတိအကျ မသတ်မှတ်နိုင်သေးပေ။ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူမှုသည် အောက်ဆီဂျင်နှင့် ဆာလဖာတို့ ပါဝင်သော OSSO ဒြပ်ပေါင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုဒြပ်ပေါင်းတွင် ဆာလဖာအက်တမ်နှစ်ခုကြား၌ နှစ်ထပ်နှောင်ကြိုးတစ်ခု ရှိပြီး “cis” နှင့် “trans” ဟူသော ပုံစံနှစ်မျိုးဖြင့် တည်ရှိနိုင်သည်။ အခြားဖြစ်နိုင်ခြေတစ်ခုမှာ {{chem2|S2}} မှ {{chem2|S8}} အထိ ဖွဲ့စည်းထားသော ပိုလီ ဆာလဖာ ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |display-authors=etal|last1=Antonio Francés-Monerris |title=Photochemical and thermochemical path- ways to S{{sub|2}} and polysulfur formation in the atmosphere of Venus |journal=Nature Communications |date=30 Jul 2022 |volume=13 |issue=1 |article-number=4425 |doi=10.1038/s41467-022-32170-x |doi-access=free|pmid=35907911 |pmc=9338966}}&lt;/ref&gt;

သောကြာဂြိုဟ်တွင် ရာသီဥတုများ မရှိသော်လည်း ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ၎င်း၏လေထုအတွင်း နေရောင်ခြည်စုပ်ယူမှုသည် စက်ဝန်းပုံစံဖြင့် ပြောင်းလဲနေကြောင်း ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤပြောင်းလဲမှုသည် အပေါ်ပိုင်းတိမ်လွှာများအတွင်း ဆိုင်းငံ့တည်ရှိနေသော အလင်းပိတ်ပြီး အလင်းစုပ်ယူနိုင်သည့် အမှုန်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤပြောင်းလဲမှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ လတ္တီကျုမျဉ်းများတစ်လျှောက် တိုက်ခတ်သော လေများ၏ အမြန်နှုန်းတွင် ပြောင်းလဲမှုများကို တွေ့ရှိရသည်။ ထို့အပြင် ယင်းပြောင်းလဲမှုများသည် နေ၏ ၁၁ နှစ်ကြာ နေအစက်အပြောက်စက်ဝန်းနှင့် အချိန်ကာလအလိုက် အတက်အကျ တိုက်ဆိုင်နေသည့်ပုံစံကိုလည်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;TAJ-20190826&quot;/&gt;

သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ လေထု၏ အရောင်နှင့် အသံတို့ကို&lt;ref&gt;{{cite web | title=Venera 14 : Soviet Academy of Sciences: Free Download, Borrow, and Streaming: Internet Archive | website=Internet Archive | date=23 October 2016 | url=https://archive.org/details/venera-14-venus-recording | access-date=2 June 2025}}&lt;/ref&gt; မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး [[ကောင်းကင်]]သည် လိမ္မော်ရောင်နှင့် အဝါရောင်ရောစပ်သော အရောင်ရှိကာ အမြင့်ပိုင်းသို့ ရောက်လာသည်နှင့်အမျှ အဖြူရောင်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Moroz |first1=V. I. |last2=Golovin |first2=Yu. M. |last3=Ekonomov |first3=A. P. |last4=Moshkin |first4=B. E. |last5=Parfent'ev |first5=N. A. |last6=San'ko |first6=N. F. |title=Spectrum of the Venus day sky |journal=Nature |date=March 1980 |volume=284 |issue=5753 |pages=243–244 |doi=10.1038/284243a0 |bibcode=1980Natur.284..243M }}&lt;/ref&gt;

==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်ခြင်း==
[[File:Solar system orrery inner planets.gif|alt=Mars circling the Sun further and slower than Earth|thumb|upright=1.1|သောကြာဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်များအနက် ဒုတိယမြောက်ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;d803&quot;&gt;{{cite web | title=Venus | publisher=NASA Science | date=2023-05-31 | url=https://science.nasa.gov/venus/ | access-date=2026-08-16}}&lt;/ref&gt; နေကို တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်ရန် ၂၂၄ ရက်ခန့် ကြာမြင့်သည်။]]
သောကြာဂြိုဟ်သည် နေကို ပျမ်းမျှအကွာအဝေး ၀.၇၂ AU (ကီလိုမီတာ ၁၀၈ သန်း၊ မိုင် ၆၇ သန်း) ခန့်မှ လှည့်ပတ်နေပြီး နေကို တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်ရန် ၂၂၄.၇ ရက် ကြာမြင့်သည်။ ၇.၉၉၈ နှစ်အတွင်း နေကို ၁၃ ပတ် လှည့်ပတ်နိုင်သောကြောင့် ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် ၎င်း၏တည်နေရာသည် ရှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်နီးပါး တူညီသောပုံစံဖြင့် ပြန်လည်ပေါ်လာသည်။ ဂြိုဟ်အားလုံး၏ ပတ်လမ်းများသည် ဘဲဥပုံဖြစ်ကြသော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် သောကြာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းသည် စက်ဝိုင်းပုံနှင့် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပတ်လမ်းဘဲဥပုံဖြစ်မှုကို ဖော်ပြသော ကိန်းတန်ဖိုး (Orbital eccentricity) သည် ၀.၀၁ ထက် နည်းသည်။&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt; အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဂြိုဟ်များ၏ ပတ်လမ်းလှုပ်ရှားမှုများကို ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံစံတူစမ်းသပ်လေ့လာမှုများအရ သောကြာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းဘဲဥပုံဖြစ်မှုသည် ယခင်က လက်ရှိထက် များစွာပိုမိုကြီးမားခဲ့နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထိုအချိန်က ယင်းတန်ဖိုးသည် ၀.၃၁ အထိ ရောက်ရှိခဲ့နိုင်ပြီး အစောပိုင်းကာလ၏ ရာသီဥတု ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုအပေါ်လည်း သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;psj_1_42&quot;/&gt;

သောကြာဂြိုဟ်သည် နောက်ပြန်လည်ပတ်မှု (Retrograde rotation) ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ [[ကမ္ဘာ]]အပါအဝင် ဂြိုဟ်အများစုနှင့် မတူဘဲ ၎င်းသည် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် နာရီလက်တံအတိုင်း လည်ပတ်နေပြီး နေကို နာရီလက်တံပြောင်းပြန် ဦးတည်ချက်ဖြင့် လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ ကြယ်ရက် (Sidereal day) သည် ကမ္ဘာ့ရက် ၂၄၃ ရက် ကြာမြင့်ပြီး သောကြာဂြိုဟ်၏ တစ်နှစ်ဖြစ်သော ကမ္ဘာ့ရက် ၂၂၄.၇ ရက်ထက် ပိုရှည်သည်။ အကယ်၍ သောကြာဂြိုဟ်သည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေနှင့် တစ်ဖက်တည်း အမြဲမျက်နှာမူနေသော အခြေအနေ (Tidal lock) ဖြစ်နေပါက ၎င်း၏ မျက်နှာတစ်ဖက်တည်းသည် နေကို အမြဲဦးတည်နေမည်ဖြစ်ပြီး ကြယ်ရက်သည် ၂၂၄.၇ ရက်သာ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် အလွန်ထုထည်ကြီးမားပြီး နေနှင့်လည်း နီးကပ်သောကြောင့် လေထုအတွင်း အပူမညီမျှစွာ ရရှိခြင်းက သောကြာဂြိုဟ်ကို အနည်းငယ် နောက်ပြန်လည်ပတ်စေသည်။ ထိုအကြောင်းရင်းကြောင့်ပင် တစ်ရက်၏ ကြာချိန်သည် မိနစ် ၂၀ အထိ အတက်အကျရှိနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Whitt | first1=Kelly Kizer | title=The length of a day on Venus is always changing – Space | website=EarthSky | date=5 May 2021 | url=https://earthsky.org/space/venus-length-of-day-spin-rate-axial-tilt-radio-waves/ | access-date=28 April 2023 | archive-date=28 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230428232110/https://earthsky.org/space/venus-length-of-day-spin-rate-axial-tilt-radio-waves/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Margot_et_al_2021&quot; /&gt;

မက်ဂဲလန် (Magellan) အာကာသယာဉ်၏ အချက်အလက်များကို ရက်ပေါင်း ၅၀၀ ကြာ လေ့လာတိုင်းတာရာမှ ရရှိသော သောကြာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန်သည် မက်ဂဲလန်နှင့် ဗီးနပ်စ်အက်စ်ပရက်စ် (Venus Express) အာကာသယာဉ်တို့ လေ့လာခဲ့သည့် ၁၆ နှစ်တာကာလအတွင်း တိုင်းတာရရှိသော လည်ပတ်ချိန်ထက် ပိုတိုနေသည်။ ၎င်းတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၆.၅ မိနစ်ခန့် ဖြစ်သည်။ နောက်ပြန်လည်ပတ်မှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့တစ်နေ့ (Solar day) သည် ကြယ်ရက်ထက် သိသိသာသာ ပိုတိုပြီး ကမ္ဘာ့ရက် ၁၁၆.၇၅ ရက် ကြာမြင့်သည်။&lt;ref name=&quot;planetary-facts&quot;/&gt; သောကြာဂြိုဟ်၏ တစ်နှစ်သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့ ၁.၉၂ ရက်ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ လေ့လာသူတစ်ဦးအတွက် နေသည် [[အနောက်ဘက်]]မှ ထွက်လာပြီး [[အရှေ့ဘက်]]တွင် ဝင်သွားသည်ဟု မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;compare&quot;/&gt; သို့သော် သောကြာဂြိုဟ်၏ အလင်းမဖောက်နိုင်သော ထူထပ်သည့် တိမ်များကြောင့် မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ နေကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။&lt;ref name=&quot;Brunier_2002&quot;/&gt;


==မြန်မာ့ကျမ်းဂန်လာ သောကြာဂြိုဟ်==
လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာဇေယသင်္ခယာ 
ရေးသားစီရင်အပ်သော ဝေါဟာရလီနတ္ထဒီပနီတွင် 'သောကြာ 
ဂြိုဟ်ဟုခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည်မှ ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်း 
ဂဟာဘိဓာနတွင် ဘဂုဇော· သောကြာ၊ ဒေစ္စမန္တိ·သောကြာ၊ 
ဒစ္စဈက္ခိ·သောကြာ၊ ပုရောဟိတော·သောကြာ၊ ဥသနော· 
သောကြာ၊ ဘဂ္ဂဝေါ·သောကြာ၊ သုက္ကောသောကြာ၊ 
ဘဂု·သောကြာ၊ ဒေစ္စဂုရု·သောကြာဟူ၍ ပရိယာယ်ကိုးပါး 
ပြသည်။ အဘိဓာန်ဋီကာတွင်လည်း သုက္ကံ·သောကြာဟူ၍ 
ဂြိုဟ်ကိုးပါးအဖွင့်တွင်ဆိုသည်။ ထိုပရိယယ်အစုတွင် 
မြန်မာဘာသာမှသုက္ကဟူသောပုဒ်နှင့်အညီပုဂံ၊ အင်းဝမင်းတို့ 
လက်ထက်ရေးမှတ်သည့် ကျောက်စာများတွင်ဥသရနှင့် 
'သုကြာနေ့'ဟုရေးမှတ်ကြကုန်သည်။ ယခုအခါ 'သု'တွင်ရှိသော 
'ဥ'သရကို'ဩ'ပြု၍ သင်္သကရိုဋ်အလို ကအက္ခရာမှာ 
ရရစ်နှင့်သောကြာဂြိုဟ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြလေသည်။ 
သက္ကသဒ္ဒါ၏အနက်ကား ဖြူသောအရောင်အဆင်းကို 
ဟောသည်။ သောကြာဂြိုဟ်မှာ လည်းဖြူသောအရောင်အဆင်း 
ရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာဦးသူတို့သက္ကဟူ၍ အမည်သုမုတ် 
ခေါ်ဝေါ်ကုန်သည်။ 'ထိုသောကြာကြယ်ဥဒည်းမူသောအခါ၊ 
တက်သောအခါ ရှေးသူဟောင်းတို့ဆေးဝါးရှာယူသည်။ 
ထိုသောကြာကြယ်ကိုပင် ရှေးမြန်မာသူဟောင်းတို့သောက်ရှူး 
ကြယ်ခေါ်ဝေါ်ကြကုန်သည်။ ကြေးနီကျောင်း ဒုတိယ 
ကျော်အောင်စံထားဆရာတော်စီရင်သည့် ဝေါဟာရတ္ထ 
ပကာသနီမှာ ·သောက်ရောင်အချိန်တွင် မြူးသောအရောင် 
ထင်သည်ကိုအစွဲပြု၍ခေါ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်လေသည်။ 
ကမ္ဘာတန်းဆာရာဇမန္တဏ် ယောဂယာတြာနှစ်ကျမ်းတွင် 
ဘောဇကဋတိုင်းသားသေတဗျအမျိုး ဘဂုရ ရသေ့မယား 
သုဇိတာသား သောကြာဖြစ်ကြောင်း ကိုဆိုသည်။ သောကြာဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ရက်သတ္တပတ်၏ ခြောက်ရက်နေ့ကို သောကြာနေ့ဟု ခေါ်သည်။

သောကြာဂြိုဟ်နတ်မင်းစီးသော ဂြိုဟ်ကောင်သည် 
ပူးဖြစ်သည်။ 'သောကြာမှာပူး၊ မြောက်စူးစူး၊ အထူးနှစ်ဆယ် 
စွန်းကယ်တစ်နှစ်မျှ'ဟူသောဂြိုဟ်လင်္ကာအရ သောကြာဂြိုဟ် 
သက်မှာ ၂၁နှစ်ဖြစ်၍ တည်ရာအရပ်သည် မြောက်အရပ်ဖြစ်၏။ 
ဗေဒင်အခေါ်အားဖြင့် သ၊ ဟ ဟူသော အက္ခရာနှစ်လုံးကို 
သောကြာနံ အက္ခရာဟုခေါ်သည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist|3|refs=
{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title=Venus Fact Sheet |publisher=NASA |last=Williams |first=David R. |date=15 April 2005 |accessdate=12 October 2007 |archive-date=8 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lopes_Gregg_2004&quot;&gt;{{cite book |title=Volcanic worlds: exploring the Solar System's volcanoes | last1=Lopes | first1=Rosaly M. C. | author-link=Rosaly Lopes |last2=Gregg | first2=Tracy K. P. | date=2004 | page=61 | publisher=Springer Publishing | isbn=978-3-540-00431-8}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Darling_Venus&quot;&gt;{{cite encyclopedia | title=Venus | encyclopedia=Encyclopedia of Science | last=Darling |first=David | location=Dundee, Scotland | url=https://www.daviddarling.info/encyclopedia/V/Venus.html | access-date=24 March 2022 | archive-date=31 October 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211031035229/https://www.daviddarling.info/encyclopedia/V/Venus.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Venus&quot;&gt;{{cite encyclopedia | title=Venus | date=2016 | last=Squyres | first=Steven W. | author-link=Steven W. Squyres | encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus | access-date=7 January 2016 |archive-date=28 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140428174456/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;horizons&quot;&gt;{{cite web |last=Yeomans |first=Donald K. |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&amp;body_group=mb&amp;sstr=2 |title=HORIZONS Web-Interface for Venus (Major Body=2) |work=JPL Horizons On-Line Ephemeris System}}—Select &quot;Ephemeris Type: Orbital Elements&quot;, &quot;Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02&quot;. (&quot;Target Body: Venus&quot; and &quot;Center: Sun&quot; should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=VSOP87&gt;{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663–683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&amp;A...282..663S}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;meanplane&quot;&gt;{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417212127/http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |archive-date=17 April 2012 |dead-url=yes |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }}() written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn&lt;!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --&gt; |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |bibcode=2007CeMDA..98..155S }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Konopliv1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Konopliv |first1=A. S. |last2=Banerdt |first2=W. B. |last3=Sjogren |first3=W. L. |title=Venus Gravity: 180th Degree and Order Model |journal=Icarus |volume=139 |issue=1 |date=May 1999 |pages=3–18 |bibcode=1999Icar..139....3K |doi=10.1006/icar.1999.6086}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;iauwg_ccrsps2000&quot;&gt;{{cite web |title=Report on the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites |publisher=International Astronomical Union |date=2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |accessdate=12 April 2007 |archivedate=10 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/60qCIcHwA?url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;MallamaSky&quot;&gt;{{cite journal |last=Mallama |first=A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky &amp; Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;MallamaVenus&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mallama |first1=A. |last2=Wang |first2=D. |last3=Howard |first3=R.A. |title=Venus phase function and forward scattering from {{chem2|H2SO4}} |journal=Icarus |volume=182 |issue=1 |pages=10–22 |date=2006 |doi=10.1016/j.icarus.2005.12.014 |bibcode=2006Icar..182...10M}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;JPL-Horizons&quot;&gt;{{cite web |date=27 February 2006 |type=Geophysical data |title=HORIZONS Web-Interface for Venus (Major Body=299) |work=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&amp;body_group=mb&amp;sstr=299 |accessdate=28 November 2010}} (Using JPL Horizons you can see that on 2013-Dec-08 Venus will have an apmag of −4.89)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fact&quot;&gt;{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title=Venus Fact Sheet |publisher=NASA |last=Williams |first=David R. |date=15 April 2005 |accessdate=12 October 2007 |archive-date=8 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ephemeris&quot;&gt;{{cite web |last=Espenak |first=Fred |date=1996 |url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/venus2.html#ve2006 |title=Venus: Twelve year planetary ephemeris, 1995–2006 |work=NASA Reference Publication 1349 |publisher=NASA/Goddard Space Flight Center |accessdate=20 June 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;CWRU_2006&quot;&gt;{{cite web | title=Venus | date=13 September 2006 | publisher=Case Western Reserve University | url=http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html | access-date=21 December 2011 | archive-date=26 April 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120426064658/http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lewis_2004&quot;&gt;{{cite book | title=Physics and Chemistry of the Solar System | first=John S. |last=Lewis |date=2004 | edition=2nd | publisher=[[Academic Press]] | isbn=978-0-12-446744-6 | url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_384 | url-access=limited | page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_384/page/n477 463]}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Newitz 2013&quot;&gt;{{cite web | title=Here's Carl Sagan's original essay on the dangers of climate change | last=Newitz | first=Annalee | website=Gizmodo | date=11 December 2013 | url=https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135 | access-date=3 September 2021 | archive-date=3 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210903011006/https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Halliday_2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Halliday |first1=Alex N. |title=The origins of volatiles in the terrestrial planets |journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |date=March 2013 |volume=105 |pages=146–171 |doi=10.1016/j.gca.2012.11.015 |bibcode=2013GeCoA.105..146H }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Landis2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Landis |first1=Geoffrey A. |title=AIP Conference Proceedings |chapter=Colonization of Venus |date=2003 |volume=654 |pages=1193–1198 |doi=10.1063/1.1541418 |hdl=2060/20030022668 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Halliday_2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Halliday |first1=Alex N. |title=The origins of volatiles in the terrestrial planets |journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |date=March 2013 |volume=105 |pages=146–171 |doi=10.1016/j.gca.2012.11.015 |bibcode=2013GeCoA.105..146H }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Owen_et_al_1992&quot;&gt;{{cite journal |last1=Owen |first1=Tobias |last2=Bar-Nun |first2=Akiva |last3=Kleinfeld |first3=Idit |title=Possible cometary origin of heavy noble gases in the atmospheres of Venus, Earth and Mars |journal=Nature |date=July 1992 |volume=358 |issue=6381 |pages=43–46 |doi=10.1038/358043a0 |pmid=11536499 |bibcode=1992Natur.358...43O }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Ernst 2022&quot;&gt;{{cite web | title=Venus was once more Earth-like, but climate change made it uninhabitable | last=Ernst | first=Richard | website=The Conversation | date=3 November 2022 | url=http://theconversation.com/venus-was-once-more-earth-like-but-climate-change-made-it-uninhabitable-150445 | access-date=21 April 2023 | archive-date=21 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230421033219/http://theconversation.com/venus-was-once-more-earth-like-but-climate-change-made-it-uninhabitable-150445 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Way Del Genio 2020 p.&quot;&gt;{{cite journal | title=Venusian Habitable Climate Scenarios: Modeling Venus Through Time and Applications to Slowly Rotating Venus-Like Exoplanets | last1=Way | first1=M. J. | last2=Del Genio | first2=Anthony D. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=125 | issue=5 | year=2020 | article-number=e2019JE006276 | doi=10.1029/2019je006276 | arxiv=2003.05704 | bibcode=2020JGRE..12506276W}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Way Del Genio Kiang Sohl 2016 pp. 8376–8383&quot;&gt;{{cite journal | title=Was Venus the first habitable world of our solar system? | last1=Way | first1=M. J. | last2=Del Genio | first2=Anthony D. | last3=Kiang | first3=Nancy Y. | last4=Sohl | first4=Linda E. | last5=Grinspoon | first5=David H. | last6=Aleinov | first6=Igor | last7=Kelley | first7=Maxwell | last8=Clune | first8=Thomas | journal=Geophysical Research Letters | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=43 | issue=16 | date=28 August 2016 | pages=8376–8383 | doi=10.1002/2016gl069790 | pmid=28408771 | pmc=5385710 | arxiv=1608.00706 | bibcode=2016GeoRL..43.8376W}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;baas39_540&quot;&gt;{{Cite journal | title=Searching for Evidence of Past Oceans on Venus | last1=Grinspoon |first1=David H. |author-link=David Grinspoon | last2=Bullock |first2=M. A. | journal=Bulletin of the American Astronomical Society | volume=39 | page=540 | date=October 2007 | bibcode=2007DPS....39.6109G}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Steigerwald 2022&quot;&gt;{{cite web | title=NASA Study: Massive Volcanism May Have Altered Ancient Venus' Climate | last=Steigerwald | first=Bill | website=NASA | date=2 November 2022 | url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/venus-volcanic-climate-change | access-date=5 May 2023 | archive-date=10 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230510213318/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/venus-volcanic-climate-change/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kasting&quot;&gt;{{cite journal | title=Runaway and moist greenhouse atmospheres and the evolution of Earth and Venus | last=Kasting |first=J. F. |author-link=James Kasting | journal=Icarus | year=1988 | volume=74 | issue=3 | pages=472–494 | doi=10.1016/0019-1035(88)90116-9 | pmid=11538226 | bibcode=1988Icar...74..472K }}&lt;/ref&gt;


&lt;ref name=&quot;Moshkin_et_al_1979&quot;&gt;{{cite journal | title=Dust on the surface of Venus | last1=Moshkin | first1=B. E. | last2=Ekonomov | first2=A. P. | last3=Golovin | first3=Iu. M. | journal=Kosmicheskie Issledovaniia (Cosmic Research) | volume=17 | issue=2 | pages=280–285 | year=1979 | bibcode=1979CosRe..17..232M}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kras006&quot;&gt;{{cite journal | title=Chemical composition of the atmosphere of Venus | last1=Krasnopolsky | first1=V. A. | last2=Parshev | first2=V. A. | journal=Nature | year=1981 | volume=292 | issue=5824 | pages=610–613 | doi=10.1038/292610a0 | bibcode=1981Natur.292..610K }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Krasnopolsky_2006&quot;&gt;{{cite journal | title=Chemical composition of Venus atmosphere and clouds: Some unsolved problems | first=Vladimir A. |last=Krasnopolsky | journal=Planetary and Space Science | volume=54 | issue=13–14 | pages=1352–1359 | year=2006 | doi=10.1016/j.pss.2006.04.019 | bibcode=2006P&amp;SS...54.1352K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mallama_et_al&quot;&gt;{{cite journal | title=Comprehensive wide-band magnitudes and albedos for the planets, with applications to exo-planets and Planet Nine | first1=Anthony | last1=Mallama | first2=Bruce | last2=Krobusek | first3=Hristo | last3=Pavlov | journal=Icarus | volume=282 | pages=19–33 | date=2017 | doi=10.1016/j.icarus.2016.09.023 |arxiv=1609.05048 | bibcode=2017Icar..282...19M }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sci_news_1976&quot;&gt;{{cite journal | title=The Unveiling of Venus: Hot and Stifling | journal=Science News | date=19 June 1976 | volume=109 | issue=25 | pages=388–389 | jstor=3960800 | doi=10.2307/3960800 | quote=100 watts per square meter ... 14,000 lux ... corresponds to ... daytime with overcast clouds}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rossow_et_al_1990&quot;&gt;{{cite journal | title=Cloud-tracked winds from Pioneer Venus OCPP images | first1=W. B. | last1=Rossow | first2=A. D. | last2=del Genio | first3=T. | last3=Eichler | journal=Journal of the Atmospheric Sciences | volume=47 | issue=17 | pages=2053–2084 | year=1990 | doi=10.1175/1520-0469(1990)047&lt;2053:CTWFVO&gt;2.0.CO;2 |bibcode=1990JAtS...47.2053R | doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;TAJ-20190826&quot;&gt;{{cite journal | title=Long-term Variations of Venus's 365 nm Albedo Observed by Venus Express, Akatsuki, MESSENGER, and the Hubble Space Telescope | last1=Lee | first1=Yeon Joo | last2=Jessup | first2=Kandis-Lea | last3=Perez-Hoyos | first3=Santiago | last4=Titov | first4=Dmitrij V. | last5=Lebonnois | first5=Sebastien | last6=Peralta | first6=Javier | last7=Horinouchi | first7=Takeshi | last8=Imamura | first8=Takeshi | last9=Limaye | first9=Sanjay | last10=Marcq | first10=Emmanuel | last11=Takagi | first11=Masahiro | last12=Yamazaki | first12=Atsushi | last13=Yamada | first13=Manabu | last14=Watanabe | first14=Shigeto | last15=Murakami | first15=Shin-ya | last16=Ogohara | first16=Kazunori | last17=McClintock | first17=William M. | last18=Holsclaw | first18=Gregory | last19=Roman | first19=Anthony | journal=The Astronomical Journal | date=26 August 2019 | volume=158 | issue=3 | page=126 | arxiv=1907.09683 | bibcode=2019AJ....158..126L | doi=10.3847/1538-3881/ab3120 | doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psj_1_42&quot;&gt;{{Cite journal | title=Could the Migration of Jupiter Have Accelerated the Atmospheric Evolution of Venus? | last1=Kane | first1=S. R. | last2=Vervoort | first2=P. | last3=Horner | first3=J. | last4=Pozuelos | first4=P. J. | journal=Planetary Science Journal | volume=1 | pages=42–51 | date=September 2020 | issue=2 | doi=10.3847/PSJ/abae63 | doi-access=free | arxiv=2008.04927 | bibcode=2020PSJ.....1...42K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Margot_et_al_2021&quot;&gt;{{cite journal | title=Spin state and moment of inertia of Venus | display-authors=3 | last1=Margot | first1=Jean-Luc | last2=Campbell | first2=Donald B. | last3=Giorgini | first3=Jon D. | last4=Jao | first4=Joseph S. | last5=Snedeker | first5=Lawrence G. | last6=Ghigo | first6=Frank D. | last7=Bonsall | first7=Amber | journal=Nature Astronomy | date=29 April 2021 | volume=5 | issue=7 | pages=676–683 | doi=10.1038/s41550-021-01339-7 | arxiv=2103.01504 | bibcode=2021NatAs...5..676M }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;planetary-facts&quot;&gt;{{cite web | title=Planetary Facts | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/explore/space-topics/compare/planetary-facts.html | access-date=20 January 2016 |archive-date=11 May 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120511011542/http://www.planetary.org/explore/space-topics/compare/planetary-facts.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;compare&quot;&gt;{{cite web | title=Space Topics: Compare the Planets | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html | access-date=12 January 2016 | archive-date=18 February 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060218084852/http://planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Brunier_2002&quot;&gt;{{cite book | title=Solar System Voyage | first=Serge | last=Brunier | author-link=Serge Brunier | publisher=Cambridge University Press | year=2002 | page=40 | url=https://books.google.com/books?id=JkLxJOhEj-wC&amp;pg=PA40 | isbn=978-0-521-80724-1 | translator-last=Dunlop | translator-first=Storm | access-date=17 September 2017 | archive-date=3 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200803144137/https://books.google.com/books?id=JkLxJOhEj-wC&amp;pg=PA40 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Esposito_1984&quot;&gt;{{cite journal | title=Sulfur Dioxide: Episodic Injection Shows Evidence for Active Venus Volcanism | first=Larry W. | last=Esposito | author-link=Larry W. Esposito | journal=[[Science (journal)|Science]] | date=9 March 1984 | volume=223 |issue=4640 |pages=1072–1074 | doi=10.1126/science.223.4640.1072 |pmid=17830154 | bibcode=1984Sci...223.1072E }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bullock_Grinspoon_2001&quot;&gt;{{cite journal | title=The Recent Evolution of Climate on Venus | last1=Bullock |first1=Mark A. | last2=Grinspoon |first2=David H. |author-link2=David Grinspoon | journal=[[:en:Icarus (journal)|Icarus]] | volume=150 | issue=1 | date=March 2001 | pages=19–37 | doi=10.1006/icar.2000.6570 |bibcode=2001Icar..150...19B }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Basilevsky_Head_1995&quot;&gt;{{cite journal | title=Global stratigraphy of Venus: Analysis of a random sample of thirty-six test areas | last1=Basilevsky | first1=Alexander T. | last2=Head | first2=James W. III | journal=Earth, Moon, and Planets | volume=66 | issue=3 | pages=285–336 | date=1995 | bibcode=1995EM&amp;P...66..285B | doi=10.1007/BF00579467 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kaufmann&quot;&gt;{{cite book | last=Kaufmann | first=W. J. | date=1994 | title=Universe | publisher=W. H. Freeman | location=New York | page=204 | isbn=978-0-7167-2379-0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Nimmo98&quot;&gt;{{cite journal | title=Volcanism and Tectonics on Venus | last1=Nimmo | first1=F. | last2=McKenzie | first2=D. | journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences | volume=26 | issue=1 | pages=23–53 | date=1998 | doi=10.1146/annurev.earth.26.1.23 | bibcode=1998AREPS..26...23N }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Strom1994&quot;&gt;{{cite journal | last1=Strom |first1=Robert G. | last2=Schaber | first2=Gerald G. | last3=Dawson | first3=Douglas D. | title=The global resurfacing of Venus | journal=Journal of Geophysical Research | volume=99 | issue=E5 | pages=10899–10926 | date=25 May 1994 | doi=10.1029/94JE00388 |bibcode=1994JGR....9910899S }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;u3r1a&quot;&gt;{{cite journal | title=The deep atmosphere of Venus and the possible role of density-driven separation of CO2 and N2 | last1=Lebonnois | first1=Sebastien | last2=Schubert | first2=Gerald | journal=Nature Geoscience | publisher=Springer Science and Business Media LLC | volume=10 | issue=7 | date=26 June 2017 | pages=473–477 | doi=10.1038/ngeo2971 | bibcode=2017NatGe..10..473L }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;SolarSystemEncyclopedia&quot;&gt;{{cite encyclopedia | title=Venus: Atmosphere | last=Taylor | first=Fredric W. | date=2014 | publisher=Elsevier Science &amp; Technology | location=Oxford | isbn=978-0-12-415845-0 | editor1-last=Tilman | editor1-first=Spohn | editor2-last=Breuer | editor2-first=Doris | editor3-last=Johnson | editor3-first=T. V. | access-date=12 January 2016 | archive-date=29 September 2021 | url=https://search.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_atmosphere/0.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074456/https://search.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_atmosphere/0.pdf | encyclopedia=Encyclopedia of the Solar System | via=[[Credo Reference]] | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa_venus&quot;&gt;{{cite web | title=Venus: Facts &amp; Figures | publisher=NASA | url=http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&amp;Display=Facts&amp;System=Metric | access-date=12 April 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060929003116/http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&amp;Display=Facts&amp;System=Metric | archive-date=29 September 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lawrence_2005&quot;&gt;{{cite web | title=In Search of the Venusian Shadow | last=Lawrence | first=Pete | date=2005 | website=Digitalsky.org.uk | access-date=13 June 2012 | url=http://www.digitalsky.org.uk/venus/shadow-of-venus.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20120611003523/http://www.digitalsky.org.uk/venus/shadow-of-venus.html | archive-date=11 June 2012}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Walker_2017&quot;&gt;{{cite web | title=Viewing Venus in Broad Daylight | first=John | last=Walker | work=Fourmilab Switzerland | access-date=19 April 2017 | archive-date=29 March 2017 | url=http://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20170329024632/https://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

}}

== အခြားဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များ ==
* [http://www.nineplanets.org/venus.html Nine Planets: Venus]
* [http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/venus/venus.html The Planet Venus]
* [http://www.mentallandscape.com/V_DigitalImages.htm Images of Venus]

{{Footer SolarSystem}}

[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]]</text>
      <sha1>0kxtl11ljm3o8sj5z5zhspxgdpbmv2m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057633</id>
      <parentid>1057606</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:13:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="104479" sha1="jhoa3fsvw4066nyqtfwz5ye3b9afkac" xml:space="preserve">{{Infobox planet
| name = သောကြာဂြိုဟ်
| symbol = [[File:Venus symbol (bold).svg|24px|♀]]
| image = [[File:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|260px|alt=Venus in approximately true colour, a nearly uniform pale cream, although the image has been processed to bring out details.&lt;ref name=&quot;Lakdawalla2009&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.planetary.org/blog/article/00002105/ |title=Venus Looks More Boring Than You Think It Does |work=The Planetary Society |first=Emily |last=Lakdawalla |date=21 September 2009 |accessdate=4 December 2011 |archivedate=6 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120106182912/http://www.planetary.org/blog/article/00002105 }}&lt;/ref&gt; The planet's disc is about three-quarters illuminated. Almost no variation or detail can be seen in the clouds.|Venus]]
| caption = [[မာရီနာ ၁၀]] အာကာသယဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ​သောကြာဂြိုဟ်၏ အရောင်မှန်ပုံရိပ်။ မျက်နှာပြင်သည် ထူထပ်သည့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်တိမ်တိုက်ဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည်။
| orbit_ref =&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;horizons&quot; /&gt;
| epoch = [[J2000]]
| aphelion =
  {{plainlist |
* {{val|0.728213|ul=AU}}
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|108939000|u=km}}}}
  }}
| perihelion =
  {{plainlist |
* {{val|0.718440|u=AU}}
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|107477000|u=km}}}}
  }}
| semimajor =
  {{plainlist |
* {{val|0.723332|u=AU}}
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|108208000|u=km}}}}
  }}
| eccentricity = 0.006772&lt;ref name=&quot;VSOP87&quot; /&gt;
| period =
  {{plainlist |
* {{val|224.701|u=day}}&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
* {{val|0.615198|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}}
* 1.92 Venus [[solar day]]
  }}
| synodic_period = 583.92 days&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| avg_speed = 35.02&amp;nbsp;km/s
| inclination =
  {{plainlist |
* {{val|3.39458|u=°}} to [[ecliptic]]
* 3.86° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]
* 2.19° to [[invariable plane]]&lt;ref name=&quot;meanplane&quot; /&gt;
  }}
| asc_node = 76.680°&lt;ref name=&quot;VSOP87&quot; /&gt;
| arg_peri = 54.884°
| mean_anomaly = 50.115°
| satellites = မရှိ
| allsatellites=yes
| physical_characteristics = yes
| mean_radius =
  {{plainlist |
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|6051.8|1.0|u=km}}}}&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot; /&gt;
* {{val|0.9499|u=Earths}}
  }}
| flattening = 0&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot; /&gt;
| surface_area =
  {{plainlist |
* {{val|4.6023|e=8|u=km2}}
* 0.902 Earths
  }}
| volume =
  {{plainlist |
* {{val|9.2843|e=11|u=km3}}
* 0.866 Earths
  }}
| mass =
  {{plainlist |
* {{val|4.8675|e=24|u=kg}}&lt;ref name=&quot;Konopliv1999&quot; /&gt;
* 0.815 Earths
  }}
| density = {{val|5.243|u=g/cm3}}
| surface_grav =
  {{plainlist |
* {{val|8.87|u=m/s2}}
* {{nowrap|0.904 ''[[:en:g-force|g]]''}}
  }}
| escape_velocity = {{convert|10.36|km/s|abbr=on}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?planet_phys_par |title=Planets and Pluto: Physical Characteristics |publisher=[[NASA]] |date=5 November 2008 |accessdate=26 August 2015}}&lt;/ref&gt;
| sidereal_day = {{val|-243.025|u=day}} &lt;small&gt;([[:en:Retrograde motion|retrograde]])&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| rot_velocity = {{convert|6.52|km/h|m/s|abbr=on}}&lt;!--Since rot. vel. = circumference/sidereal day, and circumference is 2πr, rot. vel. = 2π6051km/243.025*24h = 6.52 km/h--&gt;
| axial_tilt = 2.64° &lt;small&gt;(for [[Retrograde motion|retrograde]] rotation)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;177.36° (to orbit)&lt;ref name=fact/&gt;&lt;ref group=note&gt;Defining the rotation as retrograde, as done by NASA space missions and the USGS, puts Ishtar Terra in the northern hemisphere and makes the axial tilt 2.64°. Following the right-hand rule for prograde rotation puts Ishtar Terra in the southern hemisphere and makes the axial tilt 177.36°.&lt;/ref&gt;
| right_asc_north_pole =
  {{plainlist |
* {{RA|18|11|2}}
* 272.76°&lt;ref name=&quot;iauwg_ccrsps2000&quot; /&gt;
  }}
| declination = 67.16°
| albedo =
  {{plainlist |
* 0.67 ([[:en:Geometric albedo|geometric]])&lt;ref name=&quot;MallamaVenus&quot; /&gt;
* 0.90 ([[:en:Bond albedo|Bond]])&lt;ref name=&quot;MallamaVenus&quot; /&gt;
  }}
| magnitude =
  {{plainlist |
* brightest −4.9&lt;ref name=&quot;MallamaSky&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JPL-Horizons&quot; /&gt; (crescent)
* −3.8&lt;ref name=&quot;ephemeris&quot; /&gt; (full)
  }}
| angular_size = {{nowrap|9.7″ to 66.0″}}&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| temperatures = yes
| temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်]]
| mean_temp_1 = 737&amp;nbsp;K&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| temp_name2 = [[ဆဲလ်စီးယပ်စ်]]
| mean_temp_2 = 462&amp;nbsp;°C
| mean_name3 = [[ဖာရင်ဟိုက်]]
| mean_temp_3 = {{convert|864|°F|°C|abbr=on}}
| pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Venus.ogg|ˈ|v|iː|n|ə|s}}
| adjectives = Venusian or (rarely) Cytherean, Venerean
| atmosphere = yes
| surface_pressure = 92&amp;nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] (9.2&amp;nbsp;[[:en:Pascal (unit)|MPa]])
| atmosphere_composition =
  {{plainlist |
* 96.5% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]
* 3.5% [[နိုက်ထရိုဂျင်]]
* 0.015% [[ဆာလ်ဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]
* 0.007% [[အာဂွန်]]
* 0.002% [[ရေငွေ့]]
* 0.0017% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]]
* 0.0012% [[ဟီလီယမ်]]
* 0.0007% [[နီယွန်]]
* trace [[carbonyl sulfide]]
* trace [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ကလိုရိုက်]]
* trace [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဖလူရိုက်]]
  }}
}}
'''သောကြာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Venus}})သည် [[နေ]]နှင့် ဒုတိယမြောက် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများ၊ ချိုင့်ခွက်ကြီးများ၊ အလွန်ကြီးမားသော မီးတောင်ကြီးများ ရှိပြီး [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]] ဓာတ်ငွေ့နှင့် အဆိပ်ဓာတ်ဖြစ်သော [[ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်]]တို့နှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော သိပ်သည်းမှုအား မြင့်မားသော လေထုရှိသည်။ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်သည် [[ကမ္ဘာမြေ]]၏ အပူချိန်၌ အရည်အဖြစ် အသွင်သဏ္ဌာန် ရှိသော်လည်း သောကြာဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ အလွန်မြင့်မားသည့်အတွက် အငွေ့အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး ထူထပ်သော ဓာတ်ငွေ့တိမ်တိုက်များ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ထို အက်ဆစ်တိမ်တိုက်များသည် တစ်နာရီလျှင် ၃၆၀ [[ကီလိုမီတာ]]နှုန်းဖြင့် ရွေ့လျားလျက် ရှိကြသည်။ မှန်လုံအိမ်အကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် အပူပြင်းဆုံးဂြိုဟ် အဖြစ်တည်ရှိသည်။ အလွန်ပူပြင်းလှသည့် အတွက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မည်သည့်အရာမျှ သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရှင်သန်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ သောကြာဂြိုဟ်တွင် လွန်စွာထူထပ်သော တိမ်ထုရှိသည့်အတွက် ဂြိုဟ်၏မျက်နှာပြင်ကို ကမ္ဘာမြေပေါ်မှ ရေဒါ အကူအညီမပါပဲ မမြင်နိုင်ပေ။

သောကြာဂြိုဟ်၏ အမည် [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဗီးနပ်စ်]]မှာ အချစ်နှင့် အလှတရားတို့နှင့်သက်ဆိုင်သော ရောမနတ်ဘုရားကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

သောကြာဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၂၂၄.၆၅ ရက်ကြာပြီး ဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၂၄၃ ရက်ကြာသည့်အတွက် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့တစ်နေ့သည် နှစ်တစ်နှစ်ထက် ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ သောကြာဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာတို့၏ကြားတွင် ကီလိုမီတာပေါင်း သန်း ၄၀မျှကွာဝေးသည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ ဆွဲငင်အားသည် ကမ္ဘာမြေ၏ ဆွဲငင်အားနှင့် အတူတူခန့်ရှိသည်။ သောကြာဂြိုဟ်တွင် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာသည် အားနည်းသည်။ ၎င်းတွင် အတွင်းပိုင်းမှ သံလိုက်စက်ကွင်းကို ထုတ်ပေးသည့် ဒိုင်နမိုယန္တရား (internal dynamo) မရှိသောကြောင့် နေလေပြင်း (solar wind) သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုနှင့် အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုရှိရာမှ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။
သောကြာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗဟိုအူတိုင်၊ မန်တယ်လွှာ (mantle) နှင့် အပေါ်ယံလွှာ (crust) တို့ ပါဝင်သည်။ အတွင်းပိုင်းအပူစွမ်းအင်သည် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထွက်လာသည်။&lt;ref name=&quot;NYT-20240527&quot;&gt;{{cite news |last=Andrews |first=Roy George |title=Rivers of Lava on Venus Reveal a More Volcanically Active Planet - New software let scientists re-examine old radar images, providing some of the strongest evidence yet that volcanoes continue to reshape the hellish planet. |url=https://www.nytimes.com/2024/05/27/science/venus-volcanoes-lava.html |date=27 May 2024 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601113231/https://www.nytimes.com/2024/05/27/science/venus-volcanoes-lava.html |archive-date=1 June 2024 |access-date=21 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sulcanese |first1=Davide |last2=Mitri |first2=Giuseppe |last3=Mastrogiuseppe |first3=Marco |title=Evidence of ongoing volcanic activity on Venus revealed by Magellan radar |journal=Nature Astronomy |date=27 May 2024 |volume=8 |issue=8 |pages=973–982 |doi=10.1038/s41550-024-02272-1 |bibcode=2024NatAs...8..973S }}&lt;/ref&gt; ယင်းကြောင့် ဂြိုဟ်၏မျက်နှာပြင်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် အများအပြားကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပြောင်းလဲစေသည့် ဖြစ်စဉ် (resurfacing) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ မြေထုချပ်များ ရွေ့လျားမှု (plate tectonics) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမဟုတ်ပေ။

သောကြာဂြိုဟ်၏ သမိုင်းအစောပိုင်းကာလတွင် အရည်အခြေအနေရှိသော ရေများ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရှိခဲ့နိုင်ပြီး သက်ရှိများ နေထိုင်ရှင်သန်နိုင်သည့် ပတ်ဝန်းကျင်လည်း ရှိခဲ့နိုင်သည်။ သို့သော် [[ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]] ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် [[ရေ]]များ အငွေ့ပျံသွားခဲ့ပြီး သောကြာဂြိုဟ်သည် ယနေ့မြင်တွေ့ရသည့် အခြေအနေသို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့နိုင်သည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ တိမ်လွှာများရှိရာ အမြင့်ပိုင်း လေထုအခြေအနေအချို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားဂြိုဟ်များထက် ကမ္ဘာ့လေထုအခြေအနေနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည်။ ထိုအခြေအနေများသည် သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှိနေနိုင်ရန် သင့်လျော်မှုရှိနိုင်ကြောင်းလည်း သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် သက်ရှိများနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည့် ဇီဝအမှတ်အသားများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြချက်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီးနောက် သောကြာဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ သုတေသနများနှင့် အာကာသမစ်ရှင်အသစ်များကို ပိုမိုအာရုံစိုက်လုပ်ဆောင်လာကြသည်။

သောကြာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့် အလွန်နီးသည့်အတွက် ကောင်းကင်ယံတွင် အမြဲလိုပင်တွေ့မြင်နိုင်သည်။ မနက်မိုးမလင်းမီအချိန်နှင့် နေဝင်ပြီး နာရီအနည်းငယ်မျှ ကြာသောအချိန်တို့တွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ သောကြာဂြိုဟ်သည် ကောင်းကင်၌ နေနှင့်လတို့ မှအပ အလင်းလက်ဆုံး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Lawrence_2005&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Walker_2017&quot;/&gt; မနက်ခင်းနှင့် ညနေခင်းတို့တွင် မကြာခဏမြင်ရလေ့ ရှိသည့်အပြင် [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]] ဖြင့် ကြည့်ရှုခြင်းမဟုတ်ပါက [[ကြယ်]]နှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် ၎င်းကို မနက်ကြယ် သို့ ညနေကြယ်အနေဖြင့် အချို့က ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။

သမိုင်းတစ်လျှောက် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ လူသားများသည် သောကြာဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုများစွာတွင် အထူးအရေးပါသော ဂြိုဟ်တစ်လုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ တယ်လီစကုပ်များကို အသုံးပြုလာသောအခါ သောကြာဂြိုဟ်၏ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်လာခဲ့သည်။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ယင်းအဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲပုံများကို ထိုအချိန်က လွှမ်းမိုးနေခဲ့သော ကမ္ဘာဗဟိုပြုစနစ်ကို ချေပဖျက်သိမ်းပြီး နေဗဟိုပြုစနစ်ကို ထောက်ခံပေးသည့် အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သော သက်သေအဖြစ် တင်ပြခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းခဲ့သော [[ဗီနီရာ ၁]] အာကာသယာဉ်သည် သောကြာဂြိုဟ်သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ပထမဆုံး အာကာသခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ သောကြာဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်သည့် ပထမဆုံးအချက်အလက်များကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယမြောက် ဂြိုဟ်အချင်းချင်း အာကာသမစ်ရှင်ဖြစ်သော [[မာရီနာ ၂]] မှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးပေါ်သို့ ပထမဆုံး ဝင်ရောက်ထိမှန်သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သော [[ဗီနီရာ ၄]] သည် သောကြာဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်သည့် [[ဗီနီရာ ၇]] အာကာသယာဉ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ ပထမဆုံးဓာတ်ပုံများကိုမူ [[မာရီနာ ၁၀]] အာကာသယာဉ်က ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]သို့ သွားရာလမ်းကြောင်း၌ ဆွဲငင်အားအကူအညီရယူရန် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းစဉ် ရိုက်ကူးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ အခြေအနေအရ ''Solar Orbiter'' အာကာသယာဉ်သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းရန် ခရီးဆက်လက်သွားနေပြီး သောကြာဂြိုဟ်သို့ လွှတ်တင်ရန် နောက်ထပ်စီစဉ်ထားသော မစ်ရှင်မှာ ''Venus Life Finder'' ဖြစ်သည်။ ယင်းမစ်ရှင်ကိုလည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်ရန် စီစဉ်ထားသည်။

==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ==
{{Multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;
| align             = left
| direction         = vertical
| total_width       = 365
| caption_align     = &lt;!-- left (default), center, right --&gt; 
| image_style       = &lt;!-- bordier:1; (default) --&gt;
| image_gap         = &lt;!-- 5 (default)--&gt;
&lt;!-- image 1 --&gt;
| image1            = Terrestrial planet size comp 2024.png
| alt1              = 
| caption1          = နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်ထုထည်ရှိဝတ္ထုများအား စကေးအချိုးအစားမှန်ဖြင့် ပြသထားသည့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပုံရိပ် ဖြစ်သည်။ ဘယ်မှ ညာသို့ - ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]၊ [[လကမ္ဘာ]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရီးစ်]] ဂြိုဟ်သိမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။}}
[[File:11214 2023 956 Fig3 HTML.webp|thumb|left|upright=1.3|မတူညီသော လှိုင်းအလျားများဖြင့် ရိုက်ကူးထားသော ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]
သောကြာဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ကုန်းမြေပြင် သို့မဟုတ် ကျောက်သားဆန်သောဂြိုဟ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာမြေ]]ကဲ့သို့ ကျောက်သားကိုယ်ထည်ရှိသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရွယ်အစားနှင့် ထုထည်အားဖြင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသဖြင့် ကမ္ဘာမြေ၏ ''နှမတော်'' သို့မဟုတ် ''အမွှာညီအစ်မ'' ဟု&lt;ref name=&quot;Lopes_Gregg_2004&quot;/&gt; မကြာခဏ တင်စားဖော်ပြကြသည်။ သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ နှေးကွေးသော လည်ပတ်မှုနှုန်းကြောင့်&lt;ref name=&quot;Venus&quot;/&gt; စက်လုံးပုံစံနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်း၏ အချင်းမှာ ၁၂,၁၀၃.၆ ကီလိုမီတာ (၇,၅၂၀.၈ မိုင်) ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၆၃၈.၄ ကီလိုမီတာ (၃၉၆.၇ မိုင်) သာ ငယ်သည်။ ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၈၁.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ရှိကာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း တတိယမြောက် အသေးဆုံးဂြိုဟ် ဖြစ်လာစေသည်။

သောကြာဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အခြေအနေများသည် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ အခြေအနေများနှင့် လုံးဝဥဿုံ ကွာခြားနေသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏ သိပ်သည်းသော [[လေထု]]တွင် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] ၉၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ပါဝင်နေပြီး ပြင်းထန်သော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင် (Greenhouse effect) ကို ဖြစ်စေကာ ကျန်ရှိသော ၃.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း၏ အများစုမှာ [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Darling_Venus&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Venus atmosphere, mainly composed of carbon dioxide and nitrogen |url=https://www.aeronomie.be/en/encyclopedia/venus-atmosphere-mainly-composed-carbon-dioxide-and-nitrogen |access-date=2026-03-28 |website=Royal Belgian Institute for Space Aeronomy}}&lt;/ref&gt; မျက်နှာပြင် လေထုဖိအားမှာ ၉.၃ မီဂါပါစကယ် (၉၃ ဘား) ရှိပြီး ပျမ်းမျှ မြေမျက်နှာပြင် [[အပူချိန်]]မှာ {{convert|737|K|C F|abbr=on}}ဖြစ်သည်။ ဤအပူချိန်သည် လေထု၏ အဓိကပါဝင်ပစ္စည်းနှစ်မျိုးဖြစ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်တို့၏ အရေးပါမှတ် (Critical point) များထက် မြင့်မားနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်အနီးရှိ လေထုသည် အဓိကအားဖြင့် စူပါခရစ်တီကယ် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် (Supercritical carbon dioxide) နှင့် စူပါခရစ်တီကယ် နိုက်ထရိုဂျင် အနည်းငယ်တို့ ပါဝင်သော စူပါခရစ်တီကယ်အရည် (Supercritical fluid) အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ပေါ်နေသည်။

===သမိုင်းကြောင်း===
သောကြာဂြိုဟ်အပါအဝင် ကျောက်သားကိုယ်ထည်ရှိသော ကုန်းမြေပြင်ဂြိုဟ်များသည် အဆင့်ငါးဆင့်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသည် - ဖုန်မှုန့်များ အနည်ထိုင်ခြင်း၊ ဂြိုဟ်ငယ်များ (planetesimals) ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ ဂြိုဟ်သန္ဓေသားများ (planetary embryos)၊ ဧရာမ ထိတွေ့ရိုက်ခတ်မှုများနှင့် နောက်ဆုံးတွင် လေထု ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ သောကြာဂြိုဟ်မှ ရရှိသော တိုင်းတာချက် ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အချိန်ဇယားကို ပိုမိုအသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lammer |first1=Helmut |last2=Brasser |first2=Ramon |last3=Johansen |first3=Anders |last4=Scherf |first4=Manuel |last5=Leitzinger |first5=Martin |title=Formation of Venus, Earth and Mars: Constrained by Isotopes |journal=Space Science Reviews |date=February 2021 |volume=217 |issue=1 |article-number=7 |doi=10.1007/s11214-020-00778-4 |arxiv=2102.06173 |bibcode=2021SSRv..217....7L }}&lt;/ref&gt;

သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး ဘီလီယံနှစ်ပေါင်းများအတွင်း တက်ကြွသော မြေလွှာချပ်များ (plate tectonics) ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ပြီး ယင်းက လေထုအတွင်းရှိ လက်ရှိ နိုက်ထရိုဂျင် ပမာဏကို ဖြစ်ပေါ်စေသော မီးတောင် အခိုးအငွေ့ ထွက်လွှတ်မှုများကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အသက်ရှင်သန်မှုကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ဖွယ်ရှိသည့် ပိုမို သင့်လျော်သော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ရှိခဲ့ဖူးနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;NYT-20231026&quot;&gt;{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Billions of Years Ago, Venus May Have Had a Key Earthlike Feature – A new study makes the case that the solar system's hellish second planet once may have had plate tectonics that could have made it more hospitable to life. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |date=26 October 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101043615/https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |archive-date=1 November 2023 |access-date=21 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NA-20231026&quot;&gt;{{cite journal |last1=Weller |first1=Matthew B. |last2=Evans |first2=Alexander J. |last3=Ibarra |first3=Daniel E. |last4=Johnson |first4=Alexandria V. |title=Venus's atmospheric nitrogen explained by ancient plate tectonics |journal=Nature Astronomy |date=26 October 2023 |volume=7 |issue=12 |pages=1436–1444 |doi=10.1038/s41550-023-02102-w |bibcode=2023NatAs...7.1436W }}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာနှင့်တူသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ၎င်းတို့၏ အသက်ရှင်သန်နိုင်စွမ်းကို သုတေသနပြုလုပ်ရန်အတွက် သောကြာဂြိုဟ်သည် စိတ်ဝင်စားဖွယ် လေ့လာစရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ လက်ရှိလေထုအတွင်းရှိ ဓာတ်ငွေ့ ပြိုကွဲမှုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်အရ သောကြာဂြိုဟ်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုသည် [[သမုဒ္ဒရာ]]များ ဖန်တီးရန်အတွက် ရေပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးလွန်းသည်ကို ပြသနေပြီး သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ သမိုင်းကြောင်း တစ်လျှောက်လုံးတွင် အသက်ရှင်သန်ရန် မသင့်လျော်သော ကမ္ဘာတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့ဖွယ်ရှိကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။&lt;ref name=&quot;NA-20241202&quot;&gt;{{cite journal |first1=Tereza | last1=Constantinou |first2=Oliver | last2=Shorttle |first3=Paul B. | last3=Rimmer | title = A dry Venusian interior constrained by atmospheric chemistry. | journal = Nature Astronomy | volume = 9 | pages=189–198 | date = 2 December 2024 | doi= 10.1038/s41550-024-02414-5|bibcode = 2023PNAS..12009751W | pmid=36877840| arxiv=2412.01879 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Researchers deal a blow to theory that Venus once had liquid water on its surface. |url=https://www.cam.ac.uk/research/news/researchers-deal-a-blow-to-theory-that-venus-once-had-liquid-water-on-its-surface |date=2 December 2024 |work=University of Cambridge }}&lt;/ref&gt;

===အနာဂါတ်===
နောင်နှစ်ပေါင်း ၇ ဘီလီယံမှ ၈ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် နေသည် [[ဧရာမ ကြယ်နီ]] အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သောကြာဂြိုဟ်နှင့် [[မာကျူရီဂြိုဟ်]]တို့သည် နေနှင့်အတူ ပျက်စီးပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာမြေနှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့လည်း ပျက်စီးသွားနိုင်ခြေ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=11 December 2018 |title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science |work=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/ |access-date=2025-09-07}}&lt;/ref&gt;

==ဘူမိဗေဒ==
{{Multiple image
&lt;!-- Layout parameters --&gt;| align             = left
| direction         = vertical
| total_width       = 340
| caption_align     = &lt;!-- left (default), center, right --&gt;
| image_style       = &lt;!-- bordier:1; (default) --&gt;
| image_gap         = &lt;!-- 5 (default)--&gt;

&lt;!-- image 1 --&gt;| image1            = 2438_pioneer_venus_map_of_venus.jpg
| alt1              = 
| caption1          = အရောင်များဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြထားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အမြင့်မြေပုံဖြစ်ပြီး မြင့်မားသော ကုန်းမြေဒေသကြီးများကို အဝါရောင်ဖြင့် ဖော်ပြထားကာ သောကြာဂြိုဟ်၏ အခြားအသေးစား မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကိုလည်း ပြသထားသည်။
&lt;!-- image 2--&gt;| image2            = Venus globe.jpg
| alt2              = 
| caption2          = သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေဒါအချက်အလက်များကို စက်လုံးပုံစံဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များကို ထင်ရှားစွာ ပြသထားသည် (၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မက်ဂျဲလန် အာကာသယာဉ်)။ ပုံတွင် အသုံးပြုထားသော အရောင်များသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်ရသည့် အလင်းရောင်အောက်ရှိ သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်အရောင်ကို ကိုယ်စားမပြုပါ။&lt;ref&gt;{{cite web | last=Koren | first=Marina | title=Our Solar System in True Color Is Really Something Else | website=The Atlantic | date=3 February 2022 | url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2022/02/venus-true-color-solar-system/621460/ | access-date=24 June 2025}}&lt;/ref&gt;
}}
၂၀ ရာစုအတွင်း အာကာသစူးစမ်းရှာဖွေရေးယာဉ်များက လျှို့ဝှက်ချက်အချို့ကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည့်အချိန်အထိ သောကြာဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် ခန့်မှန်းတွေးဆစရာ တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တို့တွင် ဆင်းသက်ခဲ့သော ဗင်နီရာ (Venera) ဆင်းသက်ယာဉ်များသည် အနည်အနှစ်များနှင့် အတော်အတန် ထောင့်ချွန်သော ကျောက်တုံးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည့် မြေမျက်နှာပြင်၏ ပုံရိပ်များကို ပြန်လည်ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀-၉၁ ခုနှစ်တွင် မက်ဂျလန် (Magellan) ယာဉ်က မြေမျက်နှာပြင်ကို အသေးစိတ် မြေပုံရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရပြီး လေထုအတွင်းရှိ ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ပမာဏ အပြောင်းအလဲများက တက်ကြွနေသော မီးတောင်များ ရှိနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနေပေသည်။&lt;ref name=&quot;Esposito_1984&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bullock_Grinspoon_2001&quot;/&gt;

[[File:V13 vg261 262.tif|thumb|upright=1.3|[[ဗီနီရာ ၁၃]] ဆင်းသက်ယာဉ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မျက်နှာပြင်ကို အရောင်ဖြည့်ပြုပြင်ထားသော ဓာတ်ပုံ။]]

သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ချောမွေ့သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လွင်ပြင်များက ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ၎င်းတို့အနက် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ အရေးအကြောင်းကဲ့သို့သော တောင်တန်းငယ်များ (Wrinkle ridges) ပါဝင်သည့် လွင်ပြင်များဖြစ်ပြီး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ ချောမွေ့သော လွင်ပြင်များ သို့မဟုတ် အမြှေးပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော လွင်ပြင်များ (Lobate plains) ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Basilevsky_Head_1995&quot;/&gt; ကျန်ရှိသော မျက်နှာပြင်ဧရိယာကို ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးနှစ်ခု (Highland continents) က ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တစ်ခုမှာ ဂြိုဟ်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး အခြားတစ်ခုမှာ အီကွေတာမျဉ်း၏ တောင်ဘက်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးကို အစ်ရှ်တာ တယ်ရာ( Ishtar Terra) ဟု ခေါ်သည်။ ဘေဘီလုံ ဒဏ္ဍာရီလာ အချစ်နတ်ဘုရားမ Ishtar ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အရွယ်အစားမှာ [[ဩစတြေးလျတိုက်]]နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တူညီသည်။ Maxwell Montes ဟုခေါ်သော တောင်တန်းကြီးသည် Ishtar Terra အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးကိုမူ အက်ဖရိုဒိုက်တယ်ရာ (Aphrodite Terra) ဟု ခေါ်သည်။ [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ အချစ်နတ်ဘုရားမကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Kaufmann&quot;/&gt; ၎င်းသည် ကုန်းမြင့်ဒေသနှစ်ခုအနက် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[တောင်အမေရိကတိုက်]]နှင့် အရွယ်အစား အကြမ်းဖျင်းတူညီသည်။ ဤဒေသ၏ မျက်နှာပြင်အများအပြားကို အက်ကွဲကြောင်းများ (Fractures) နှင့် ပြတ်ရွေ့ကြောများ (Faults) ကွန်ရက်များက ဖုံးလွှမ်းထားသည်။

၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပေါ်၌ ချော်ရည်စီးဆင်းမှု (Lava flow) ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း သက်သေအထောက်အထားအသစ်များကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=March 15, 2023 |title=Venus is volcanically alive, stunning new find shows |url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/venus-is-volcanically-alive |access-date=2026-03-28 |website=Science}}National Geographic [https://www.nationalgeographic.com/science/article/venus-is-volcanically-alive (2024) Venus is volcanically alive]&lt;/ref&gt; ဥပမာအားဖြင့် ဒိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မီးတောင် (Shield volcano) ဖြစ်သည့် Sif Mons နှင့် ပြန့်ပြူးသော လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်သည့် Niobe Planitia တို့တွင် ချော်ရည်စီးဆင်းမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိထားသည်။ မီးတောင်ထိပ်ဝရှိ ချိုင့်ဝှမ်းကြီးများ (Calderas) ကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ဝင်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ချိုင့်ဝှမ်းများ (Impact craters) အရေအတွက် နည်းပါးသည်။ ယင်းအချက်က ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် သက်တမ်းအားဖြင့် နုသေးကြောင်း ဖော်ပြနေပြီး သက်တမ်းကို နှစ်သန်းပေါင်း ၃၀၀ မှ ၆၀၀ အတွင်းဟု ခန့်မှန်းထားသည်။&lt;ref name=&quot;Nimmo98&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Strom1994&quot;/&gt; ကျောက်သားဂြိုဟ်များတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဥက္ကာခဲကျင်းများ၊ တောင်များနှင့် ချိုင့်ဝှမ်းများအပြင် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် ထူးခြားသော မျက်နှာပြင်သွင်ပြင်များလည်း ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် “Farra” ဟုခေါ်သော အပေါ်မျက်နှာပြင် ပြန့်ပြူးသည့် မီးတောင်ဆိုင်ရာ သွင်ပြင်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပန်ကိတ်မုန့်များနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပြီး အချင်း ၂၀ မှ ၅၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မှ ၃၁ မိုင်) အထိရှိကာ အမြင့် ၁၀၀ မှ ၁,၀၀၀ မီတာ (၃၃၀ မှ ၃,၂၈၀ ပေ) အထိ ရှိသည်။ “Novae” ဟုခေါ်သော ဗဟိုချက်မှ ကြယ်ပုံစံအတိုင်း ဖြာထွက်နေသည့် အက်ကွဲကြောင်းစနစ်များလည်း ရှိသည်။ ထို့အပြင် ပင့်ကူအိမ်ပုံစံနှင့် ဆင်တူပြီး ဗဟိုချက်မှ ဖြာထွက်သော အက်ကွဲကြောင်းများနှင့် စက်ဝိုင်းပုံ အက်ကွဲကြောင်းများ ပါဝင်သည့် သွင်ပြင်များကို “Arachnoids” ဟု ခေါ်သည်။ “Coronae” ဟုခေါ်သော စက်ဝိုင်းပုံ အက်ကွဲကြောင်းကွင်းများလည်း ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ၎င်းတို့ပတ်လည်တွင် ချိုင့်ဝှမ်းပုံစံ နိမ့်ကျနေသော နေရာများကို တွေ့ရသည်။ ဤသွင်ပြင်များအားလုံးသည် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

==လေထုနှင့် ရာသီဥတု==
[[File:Venus - December 23 2016.png|thumbnail|[[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ဖြင့် ပုံရိပ်ဖော်ကြည့်ရှုခြင်းမှတစ်ဆင့် မြင်တွေ့နိုင်သော သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်းရှိ တိမ်ဖွဲ့စည်းပုံ။]]
သောကြာဂြိုဟ်၏ ထူထဲသော [[လေထု]]ကို [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] ၉၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်းနှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၃.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၎င်းတို့နှစ်မျိုးစလုံးသည် ဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ရေသိပ်သည်းဆ၏ ၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ရှိသော&lt;ref name=&quot;u3r1a&quot;/&gt; သိပ်သည်းဆပါရှိသည့် ဆူပါခရစ်တစ် အရည်များ (supercritical fluids) အဖြစ် တည်ရှိကြကာ ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် အပါအဝင်&lt;ref name=&quot;SolarSystemEncyclopedia&quot;/&gt; အခြားဓာတ်ငွေ့အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။

လေထု၏ ထုထည်သည် ကမ္ဘာမြေ၏ လေထုထက် ၉၂ ဆ ပိုမိုလေးလံပြီး မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားထက် ၉၃ ဆခန့် ပိုမိုများပြားသည်။ ဤဖိအားသည် ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင်အောက် ရေအနက် {{convert|1|km|mi|frac=8|abbr=on}} ခန့်တွင် ရှိသော ဖိအားနှင့် ညီမျှသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ရှိ သိပ်သည်းဆမှာ {{Convert|65|kg/m3|lb/ft3|abbr=on}} ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရေသိပ်သည်းဆ၏ ၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း သို့မဟုတ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ ကမ္ဘာ့လေထု အပူချိန် {{convert|20|C|K C F|0|order=out}} ထက် အဆ ၅၀ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။

ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ကြွယ်ဝသော ဤလေထုသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အပြင်းထန်ဆုံး ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အနည်းဆုံး {{convert|462|C|K C F|order=out}}ရှိသော မြေမျက်နှာပြင် အပူချိန်များကို ဖန်တီးပေးသည်။&lt;ref name=&quot;nasa_venus&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CWRU_2006&quot;/&gt; ဤအချက်ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက်ပင် ပိုမိုပူပြင်းလာစေသည်။&lt;ref name=&quot;Lewis_2004&quot;/&gt; သောကြာဂြိုဟ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက် နေနှင့် နှစ်ဆနီးပါး ဝေးကွာပြီး ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ရရှိသည့် နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၂,၆၀၀ ဝပ်/စတုရန်းမီတာ၊ ကမ္ဘာ့ထက် နှစ်ဆ) သာ ရရှိသော်လည်း ဤကဲ့သို့ ပိုမိုပူပြင်းနေခြင်း ဖြစ်သည်။ အရှိန်မြှင့် ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု (runaway greenhouse effect) ကြောင့် [[ကားလ် ဆေဂန်]]ကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာရှင်များက ဗီးနပ်စ်ကို ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော သတိပေးချက်နှင့် သုတေသန ရည်မှန်းချက် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Newitz 2013&quot;/&gt; ထို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို ဖန်လုံအိမ်ဂြိုဟ် (greenhouse planet) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;Landis2003&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | last=Querol | first=Ricardo de | title='Cosmos': Carl Sagan was right (and we didn't pay much attention to him) | website=EL PAÍS English | date=28 April 2023 | url=https://english.elpais.com/opinion/2023-04-28/cosmos-carl-sagan-was-right-and-we-didnt-pay-much-attention-to-him.html | access-date=12 March 2025}}&lt;/ref&gt;

သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မူလကတည်းက ရှိနေခဲ့သော [[နိုဘယ်ဂက်စ်]] ပိုမိုကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;Halliday_2020&quot;/&gt; ဤသို့ ကြွယ်ဝနေခြင်းသည် သောကြာဂြိုဟ်၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်သည် အစောပိုင်းကာလတွင် ကမ္ဘာနှင့် ကွဲပြားသွားခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ဤကြွယ်ဝမှုကို ရှင်းပြရန် အလွန်ကြီးမားသော [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု ဝင်တိုက်ခဲ့ခြင်း&lt;ref name=&quot;Owen_et_al_1992&quot;/&gt; သို့မဟုတ် နေကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်မှ ပိုမိုကြီးမားသော မူလလေထုကို စုဆောင်းရရှိခဲ့ခြင်းတို့ကို ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများအဖြစ် အဆိုပြုထားကြသည်။ 

လေ့လာမှုများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ဘီလီယံပေါင်းများစွာက သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် အစောပိုင်းကမ္ဘာကို ဝန်းရံထားသော လေထုနှင့် များစွာဆင်တူနေနိုင်ပြီး မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အခြေအနေရှိသော ရေများ အများအပြား ရှိခဲ့နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Ernst 2022&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Way Del Genio 2020 p.&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Way Del Genio Kiang Sohl 2016 pp. 8376–8383&quot;/&gt; နှစ်သန်းပေါင်း ၆၀၀ မှ နှစ်ဘီလီယံပေါင်းများစွာအထိ ကြာမြင့်ခဲ့သော ကာလတစ်ခုအပြီးတွင်&lt;ref name=&quot;baas39_540&quot;/&gt;  နေ၏ အလင်းရောင်ထုတ်လွှတ်မှု တိုးလာခြင်းနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေအရ ကြီးမားသော မီးတောင်ကျောက်လွှာများ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် လှုပ်ရှားမှုတို့ကြောင့် မူလရေများ အငွေ့ပျံသွားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Steigerwald 2022&quot;/&gt; လေထုအတွင်း ရေငွေ့အပါအဝင် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များသည် အရေးပါသော သတ်မှတ်ပမာဏတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Kasting&quot;/&gt; 

အပူစွမ်းအင် ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း (thermal inertia) နှင့် အောက်ခြေလေထုအတွင်း လေပြင်းများမှတစ်ဆင့် အပူလွှဲပြောင်းပေးမှုတို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် နှေးကွေးစွာ လည်ပတ်နေသော်လည်း နေဘက်သို့ မျက်နှာမူထားသော ကမ္ဘာလုံးခြမ်း (hemisphere) နှင့် နေဘက်သို့ မျက်နှာမူမထားသော ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတို့အကြား မြေမျက်နှာပြင် အပူချိန်မှာ သိသိသာသာ ကွာခြားမှု မရှိပေ။ မြေမျက်နှာပြင်နားရှိ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ အနည်းငယ်နှုန်းဖြင့် နှေးကွေးသော်လည်း မြေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထု၏ သိပ်သည်းဆ အလွန်မြင့်မားခြင်းကြောင့် အတားအဆီးများကို ကြီးမားသော တွန်းအားဖြင့် သက်ရောက်စေနိုင်ပြီး မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဖုန်မှုန့်များနှင့် ကျောက်စရစ်ခဲငယ်များကို သယ်ဆောင်သွားစေနိုင်သည်။ ဤလေထု ဖိအား [[အပူချိန်]]နှင့် [[အောက်ဆီဂျင်]] ကင်းမဲ့မှုတို့ မရှိလျှင်တောင်မှ လေထုသိပ်သည်းဆ တစ်ခုတည်းကြောင့်ပင် လူသားတစ်ဦးအနေဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်သွားလာရန် အလွန်ခက်ခဲမည် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Moshkin_et_al_1979&quot;/&gt;

သိပ်သည်းသော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်လွှာ၏ အထက်တွင် မျက်နှာပြင်အထက် ၄၅ ကီလိုမီတာမှ ၇၀ ကီလိုမီတာအထိ အမြင့်၌ ထူထပ်သော တိမ်လွှာများ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=New details on venusian clouds revealed |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/New_details_on_venusian_clouds_revealed |publisher=European Space Agency |date=2008}}&lt;/ref&gt; ဤတိမ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (Sulphuric acid) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ [[ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်]]သည် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် မော်လီကျူးများနှင့် ရေတို့ ဓာတ်ပြုရာတွင် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]က ဓာတ်ပြုမှုကို အားပေးကူညီခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး&lt;ref&gt;{{cite web |title=Acid clouds and lightning |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/Acid_clouds_and_lightning |publisher=European Space Agency}}&lt;/ref&gt; နောက်ဆုံးတွင် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် ဟိုက်ဒရိတ် (Sulphuric acid hydrate) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။&lt;ref&gt;{{cite conference |last1=Delitsky |first1=M. L. |last2=Baines |first2=K. H. |title=Chemistry in the Venus clouds: Sulfuric acid reactions and freezing behavior of aqueous liquid droplets |conference=AAS/Division for Planetary Sciences Meeting Abstracts #47 |date=2015 |volume=47 |bibcode=2015DPS....4721702D }}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် တိမ်များတွင် ဖယ်ရစ် ကလိုရိုက် (Ferric chloride) ခန့်မှန်းခြေ ၁% ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;kras006&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Krasnopolsky_2006&quot;/&gt; တိမ်မှုန်များတွင် ဖယ်ရစ် ဆာလဖိတ် (Ferric sulfate)၊ အလူမီနီယမ် ကလိုရိုက် (Aluminium chloride) နှင့် ဖော့စဖောရစ် အန်ဟိုက်ဒရိုက် (Phosphoric anhydride) တို့လည်း ပါဝင်နိုင်သည်။ အမြင့်အဆင့်မတူညီသော တိမ်လွှာများတွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် တိမ်မှုန်အရွယ်အစား ဖြန့်ဝေပုံတို့ ကွဲပြားကြသည်။&lt;ref name=&quot;kras006&quot;/&gt; ဤတိမ်လွှာများသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်ထားသောကြောင့် မျက်နှာပြင်ကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့လေ့လာရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Knollenberg |first1=R. G. |last2=Hansen |first2=J. |last3=Ragent |first3=B. |last4=Martonchik |first4=J. |last5=Tomasko |first5=M. |date=May 1977 |title=The clouds of Venus |journal=Space Science Reviews |volume=20 |issue=3 |pages=329–354 |doi=10.1007/BF02186469 |bibcode=1977SSRv...20..329K }}&lt;/ref&gt; လေထုသိပ်သည်းမှုနှင့် အလင်းပြန်အားကောင်းသော တိမ်များကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ အလင်းပြန်နိုင်စွမ်း (Albedo) သည် ၀.၆၈ အထိ မြင့်မားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းပေါ်သို့ ကျရောက်လာသော နေရောင်ခြည်၏ ၇၀% နီးပါးကို ပြန်လည်ထင်ဟပ်စေခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Demtröder |title=Astrophysics |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics |date=2024 |doi=10.1007/978-3-031-22135-4 |isbn=978-3-031-22133-0 |page=64 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mallama_et_al&quot;/&gt;  တိမ်ဖုံးလွှမ်းမှုသည် အမြဲတမ်းနီးပါး ရှိနေသောကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် နေနှင့် ပိုမိုနီးကပ်နေသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာသော နေရောင်ခြည်ပမာဏမှာ ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ရရှိလာသော နေရောင်ခြည်၏ ၁၀% ခန့်သာ မျက်နှာပြင်သို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် နေ့အချိန်တွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ပျမ်းမျှအလင်းရောင်ပြင်းအားမှာ ၁၄,၀၀၀ Lux ခန့်သာ ရှိသည်။ ယင်းပမာဏသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တိမ်ထူထပ်နေသော နေ့တစ်နေ့၌ ရရှိသော အလင်းရောင်ပမာဏနှင့် ဆင်တူသည်။&lt;ref name=&quot;sci_news_1976&quot;/&gt;

သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် ၎င်း၏အစိုင်အခဲမျက်နှာပြင်ထက် များစွာပိုမိုမြန်ဆန်စွာ လည်ပတ်နေသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Sánchez-Lavega |first1=Agustín |last2=Lebonnois |first2=Sebastien |last3=Imamura |first3=Takeshi |last4=Read |first4=Peter |last5=Luz |first5=David |title=The Atmospheric Dynamics of Venus |journal=Space Science Reviews |date=November 2017 |volume=212 |issue=3–4 |pages=1541–1616 |doi=10.1007/s11214-017-0389-x |bibcode=2017SSRv..212.1541S }}&lt;/ref&gt; ဤဖြစ်စဉ်ကို လေထုလွန်ကဲလည်ပတ်မှု (Atmospheric super-rotation) ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းကြောင့် တိမ်ထိပ်ပိုင်းတွင် တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၃၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ၁၈၅ မိုင်) အထိ ပြင်းထန်သော လေတိုက်နှုန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုလေများသည် သောကြာဂြိုဟ်ကို လေးရက်ခန့်အတွင်း တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်နိုင်ပြီး ဂြိုဟ်၏ ကိုယ်ပိုင်လည်ပတ်နှုန်းထက် အဆ ၆၀ ခန့် ပိုမြန်သည်။&lt;ref name=&quot;Rossow_et_al_1990&quot;/&gt; ကမ္ဘာပေါ်တွင်မူ အပြင်းထန်ဆုံးလေများ၏ အမြန်နှုန်းသည် ကမ္ဘာ့လည်ပတ်နှုန်း၏ ၁၀% မှ ၂၀% ခန့်သာ ရှိသည်။

သောကြာဂြိုဟ်သည် မြင်နိုင်သော အလင်းရောင်ဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါ ထူးခြားသော အသွင်အပြင်များ မရှိသကဲ့သို့ မြင်ရသော်လည်း [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ဖြင့် ကြည့်လျှင် အစင်းကြောင်းများနှင့် အလွှာလိုက်ပုံစံများကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ယခုအချိန်အထိ အတိအကျ မသတ်မှတ်နိုင်သေးပေ။ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူမှုသည် အောက်ဆီဂျင်နှင့် ဆာလဖာတို့ ပါဝင်သော OSSO ဒြပ်ပေါင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုဒြပ်ပေါင်းတွင် ဆာလဖာအက်တမ်နှစ်ခုကြား၌ နှစ်ထပ်နှောင်ကြိုးတစ်ခု ရှိပြီး “cis” နှင့် “trans” ဟူသော ပုံစံနှစ်မျိုးဖြင့် တည်ရှိနိုင်သည်။ အခြားဖြစ်နိုင်ခြေတစ်ခုမှာ {{chem2|S2}} မှ {{chem2|S8}} အထိ ဖွဲ့စည်းထားသော ပိုလီ ဆာလဖာ ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |display-authors=etal|last1=Antonio Francés-Monerris |title=Photochemical and thermochemical path- ways to S{{sub|2}} and polysulfur formation in the atmosphere of Venus |journal=Nature Communications |date=30 Jul 2022 |volume=13 |issue=1 |article-number=4425 |doi=10.1038/s41467-022-32170-x |doi-access=free|pmid=35907911 |pmc=9338966}}&lt;/ref&gt;

သောကြာဂြိုဟ်တွင် ရာသီဥတုများ မရှိသော်လည်း ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ၎င်း၏လေထုအတွင်း နေရောင်ခြည်စုပ်ယူမှုသည် စက်ဝန်းပုံစံဖြင့် ပြောင်းလဲနေကြောင်း ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤပြောင်းလဲမှုသည် အပေါ်ပိုင်းတိမ်လွှာများအတွင်း ဆိုင်းငံ့တည်ရှိနေသော အလင်းပိတ်ပြီး အလင်းစုပ်ယူနိုင်သည့် အမှုန်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤပြောင်းလဲမှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ လတ္တီကျုမျဉ်းများတစ်လျှောက် တိုက်ခတ်သော လေများ၏ အမြန်နှုန်းတွင် ပြောင်းလဲမှုများကို တွေ့ရှိရသည်။ ထို့အပြင် ယင်းပြောင်းလဲမှုများသည် နေ၏ ၁၁ နှစ်ကြာ နေအစက်အပြောက်စက်ဝန်းနှင့် အချိန်ကာလအလိုက် အတက်အကျ တိုက်ဆိုင်နေသည့်ပုံစံကိုလည်း တွေ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;TAJ-20190826&quot;/&gt;

သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ လေထု၏ အရောင်နှင့် အသံတို့ကို&lt;ref&gt;{{cite web | title=Venera 14 : Soviet Academy of Sciences: Free Download, Borrow, and Streaming: Internet Archive | website=Internet Archive | date=23 October 2016 | url=https://archive.org/details/venera-14-venus-recording | access-date=2 June 2025}}&lt;/ref&gt; မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး [[ကောင်းကင်]]သည် လိမ္မော်ရောင်နှင့် အဝါရောင်ရောစပ်သော အရောင်ရှိကာ အမြင့်ပိုင်းသို့ ရောက်လာသည်နှင့်အမျှ အဖြူရောင်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Moroz |first1=V. I. |last2=Golovin |first2=Yu. M. |last3=Ekonomov |first3=A. P. |last4=Moshkin |first4=B. E. |last5=Parfent'ev |first5=N. A. |last6=San'ko |first6=N. F. |title=Spectrum of the Venus day sky |journal=Nature |date=March 1980 |volume=284 |issue=5753 |pages=243–244 |doi=10.1038/284243a0 |bibcode=1980Natur.284..243M }}&lt;/ref&gt;

==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်ခြင်း==
[[File:Solar system orrery inner planets.gif|alt=Mars circling the Sun further and slower than Earth|thumb|upright=1.1|သောကြာဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်များအနက် ဒုတိယမြောက်ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;d803&quot;&gt;{{cite web | title=Venus | publisher=NASA Science | date=2023-05-31 | url=https://science.nasa.gov/venus/ | access-date=2026-08-16}}&lt;/ref&gt; နေကို တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်ရန် ၂၂၄ ရက်ခန့် ကြာမြင့်သည်။]]
သောကြာဂြိုဟ်သည် နေကို ပျမ်းမျှအကွာအဝေး ၀.၇၂ AU (ကီလိုမီတာ ၁၀၈ သန်း၊ မိုင် ၆၇ သန်း) ခန့်မှ လှည့်ပတ်နေပြီး နေကို တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်ရန် ၂၂၄.၇ ရက် ကြာမြင့်သည်။ ၇.၉၉၈ နှစ်အတွင်း နေကို ၁၃ ပတ် လှည့်ပတ်နိုင်သောကြောင့် ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် ၎င်း၏တည်နေရာသည် ရှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်နီးပါး တူညီသောပုံစံဖြင့် ပြန်လည်ပေါ်လာသည်။ ဂြိုဟ်အားလုံး၏ ပတ်လမ်းများသည် ဘဲဥပုံဖြစ်ကြသော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် သောကြာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းသည် စက်ဝိုင်းပုံနှင့် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပတ်လမ်းဘဲဥပုံဖြစ်မှုကို ဖော်ပြသော ကိန်းတန်ဖိုး (Orbital eccentricity) သည် ၀.၀၁ ထက် နည်းသည်။&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt; အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဂြိုဟ်များ၏ ပတ်လမ်းလှုပ်ရှားမှုများကို ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံစံတူစမ်းသပ်လေ့လာမှုများအရ သောကြာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းဘဲဥပုံဖြစ်မှုသည် ယခင်က လက်ရှိထက် များစွာပိုမိုကြီးမားခဲ့နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထိုအချိန်က ယင်းတန်ဖိုးသည် ၀.၃၁ အထိ ရောက်ရှိခဲ့နိုင်ပြီး အစောပိုင်းကာလ၏ ရာသီဥတု ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုအပေါ်လည်း သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;psj_1_42&quot;/&gt;

သောကြာဂြိုဟ်သည် နောက်ပြန်လည်ပတ်မှု (Retrograde rotation) ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ [[ကမ္ဘာ]]အပါအဝင် ဂြိုဟ်အများစုနှင့် မတူဘဲ ၎င်းသည် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် နာရီလက်တံအတိုင်း လည်ပတ်နေပြီး နေကို နာရီလက်တံပြောင်းပြန် ဦးတည်ချက်ဖြင့် လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ ကြယ်ရက် (Sidereal day) သည် ကမ္ဘာ့ရက် ၂၄၃ ရက် ကြာမြင့်ပြီး သောကြာဂြိုဟ်၏ တစ်နှစ်ဖြစ်သော ကမ္ဘာ့ရက် ၂၂၄.၇ ရက်ထက် ပိုရှည်သည်။ အကယ်၍ သောကြာဂြိုဟ်သည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေနှင့် တစ်ဖက်တည်း အမြဲမျက်နှာမူနေသော အခြေအနေ (Tidal lock) ဖြစ်နေပါက ၎င်း၏ မျက်နှာတစ်ဖက်တည်းသည် နေကို အမြဲဦးတည်နေမည်ဖြစ်ပြီး ကြယ်ရက်သည် ၂၂၄.၇ ရက်သာ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် အလွန်ထုထည်ကြီးမားပြီး နေနှင့်လည်း နီးကပ်သောကြောင့် လေထုအတွင်း အပူမညီမျှစွာ ရရှိခြင်းက သောကြာဂြိုဟ်ကို အနည်းငယ် နောက်ပြန်လည်ပတ်စေသည်။ ထိုအကြောင်းရင်းကြောင့်ပင် တစ်ရက်၏ ကြာချိန်သည် မိနစ် ၂၀ အထိ အတက်အကျရှိနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | last1=Whitt | first1=Kelly Kizer | title=The length of a day on Venus is always changing – Space | website=EarthSky | date=5 May 2021 | url=https://earthsky.org/space/venus-length-of-day-spin-rate-axial-tilt-radio-waves/ | access-date=28 April 2023 | archive-date=28 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230428232110/https://earthsky.org/space/venus-length-of-day-spin-rate-axial-tilt-radio-waves/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Margot_et_al_2021&quot; /&gt;

မက်ဂဲလန် (Magellan) အာကာသယာဉ်၏ အချက်အလက်များကို ရက်ပေါင်း ၅၀၀ ကြာ လေ့လာတိုင်းတာရာမှ ရရှိသော သောကြာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန်သည် မက်ဂဲလန်နှင့် ဗီးနပ်စ်အက်စ်ပရက်စ် (Venus Express) အာကာသယာဉ်တို့ လေ့လာခဲ့သည့် ၁၆ နှစ်တာကာလအတွင်း တိုင်းတာရရှိသော လည်ပတ်ချိန်ထက် ပိုတိုနေသည်။ ၎င်းတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၆.၅ မိနစ်ခန့် ဖြစ်သည်။ နောက်ပြန်လည်ပတ်မှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့တစ်နေ့ (Solar day) သည် ကြယ်ရက်ထက် သိသိသာသာ ပိုတိုပြီး ကမ္ဘာ့ရက် ၁၁၆.၇၅ ရက် ကြာမြင့်သည်။&lt;ref name=&quot;planetary-facts&quot;/&gt; သောကြာဂြိုဟ်၏ တစ်နှစ်သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့ ၁.၉၂ ရက်ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ လေ့လာသူတစ်ဦးအတွက် နေသည် [[အနောက်ဘက်]]မှ ထွက်လာပြီး [[အရှေ့ဘက်]]တွင် ဝင်သွားသည်ဟု မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;compare&quot;/&gt; သို့သော် သောကြာဂြိုဟ်၏ အလင်းမဖောက်နိုင်သော ထူထပ်သည့် တိမ်များကြောင့် မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ နေကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။&lt;ref name=&quot;Brunier_2002&quot;/&gt;


==မြန်မာ့ကျမ်းဂန်လာ သောကြာဂြိုဟ်==
လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာဇေယသင်္ခယာ 
ရေးသားစီရင်အပ်သော ဝေါဟာရလီနတ္ထဒီပနီတွင် 'သောကြာ 
ဂြိုဟ်ဟုခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည်မှ ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်း 
ဂဟာဘိဓာနတွင် ဘဂုဇော· သောကြာ၊ ဒေစ္စမန္တိ·သောကြာ၊ 
ဒစ္စဈက္ခိ·သောကြာ၊ ပုရောဟိတော·သောကြာ၊ ဥသနော· 
သောကြာ၊ ဘဂ္ဂဝေါ·သောကြာ၊ သုက္ကောသောကြာ၊ 
ဘဂု·သောကြာ၊ ဒေစ္စဂုရု·သောကြာဟူ၍ ပရိယာယ်ကိုးပါး 
ပြသည်။ အဘိဓာန်ဋီကာတွင်လည်း သုက္ကံ·သောကြာဟူ၍ 
ဂြိုဟ်ကိုးပါးအဖွင့်တွင်ဆိုသည်။ ထိုပရိယယ်အစုတွင် 
မြန်မာဘာသာမှသုက္ကဟူသောပုဒ်နှင့်အညီပုဂံ၊ အင်းဝမင်းတို့ 
လက်ထက်ရေးမှတ်သည့် ကျောက်စာများတွင်ဥသရနှင့် 
'သုကြာနေ့'ဟုရေးမှတ်ကြကုန်သည်။ ယခုအခါ 'သု'တွင်ရှိသော 
'ဥ'သရကို'ဩ'ပြု၍ သင်္သကရိုဋ်အလို ကအက္ခရာမှာ 
ရရစ်နှင့်သောကြာဂြိုဟ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြလေသည်။ 
သက္ကသဒ္ဒါ၏အနက်ကား ဖြူသောအရောင်အဆင်းကို 
ဟောသည်။ သောကြာဂြိုဟ်မှာ လည်းဖြူသောအရောင်အဆင်း 
ရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာဦးသူတို့သက္ကဟူ၍ အမည်သုမုတ် 
ခေါ်ဝေါ်ကုန်သည်။ 'ထိုသောကြာကြယ်ဥဒည်းမူသောအခါ၊ 
တက်သောအခါ ရှေးသူဟောင်းတို့ဆေးဝါးရှာယူသည်။ 
ထိုသောကြာကြယ်ကိုပင် ရှေးမြန်မာသူဟောင်းတို့သောက်ရှူး 
ကြယ်ခေါ်ဝေါ်ကြကုန်သည်။ ကြေးနီကျောင်း ဒုတိယ 
ကျော်အောင်စံထားဆရာတော်စီရင်သည့် ဝေါဟာရတ္ထ 
ပကာသနီမှာ ·သောက်ရောင်အချိန်တွင် မြူးသောအရောင် 
ထင်သည်ကိုအစွဲပြု၍ခေါ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်လေသည်။ 
ကမ္ဘာတန်းဆာရာဇမန္တဏ် ယောဂယာတြာနှစ်ကျမ်းတွင် 
ဘောဇကဋတိုင်းသားသေတဗျအမျိုး ဘဂုရ ရသေ့မယား 
သုဇိတာသား သောကြာဖြစ်ကြောင်း ကိုဆိုသည်။ သောကြာဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ရက်သတ္တပတ်၏ ခြောက်ရက်နေ့ကို သောကြာနေ့ဟု ခေါ်သည်။

သောကြာဂြိုဟ်နတ်မင်းစီးသော ဂြိုဟ်ကောင်သည် 
ပူးဖြစ်သည်။ 'သောကြာမှာပူး၊ မြောက်စူးစူး၊ အထူးနှစ်ဆယ် 
စွန်းကယ်တစ်နှစ်မျှ'ဟူသောဂြိုဟ်လင်္ကာအရ သောကြာဂြိုဟ် 
သက်မှာ ၂၁နှစ်ဖြစ်၍ တည်ရာအရပ်သည် မြောက်အရပ်ဖြစ်၏။ 
ဗေဒင်အခေါ်အားဖြင့် သ၊ ဟ ဟူသော အက္ခရာနှစ်လုံးကို 
သောကြာနံ အက္ခရာဟုခေါ်သည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist|3|refs=
{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title=Venus Fact Sheet |publisher=NASA |last=Williams |first=David R. |date=15 April 2005 |accessdate=12 October 2007 |archive-date=8 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lopes_Gregg_2004&quot;&gt;{{cite book |title=Volcanic worlds: exploring the Solar System's volcanoes | last1=Lopes | first1=Rosaly M. C. | author-link=Rosaly Lopes |last2=Gregg | first2=Tracy K. P. | date=2004 | page=61 | publisher=Springer Publishing | isbn=978-3-540-00431-8}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Darling_Venus&quot;&gt;{{cite encyclopedia | title=Venus | encyclopedia=Encyclopedia of Science | last=Darling |first=David | location=Dundee, Scotland | url=https://www.daviddarling.info/encyclopedia/V/Venus.html | access-date=24 March 2022 | archive-date=31 October 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211031035229/https://www.daviddarling.info/encyclopedia/V/Venus.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Venus&quot;&gt;{{cite encyclopedia | title=Venus | date=2016 | last=Squyres | first=Steven W. | author-link=Steven W. Squyres | encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus | access-date=7 January 2016 |archive-date=28 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140428174456/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;horizons&quot;&gt;{{cite web |last=Yeomans |first=Donald K. |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&amp;body_group=mb&amp;sstr=2 |title=HORIZONS Web-Interface for Venus (Major Body=2) |work=JPL Horizons On-Line Ephemeris System}}—Select &quot;Ephemeris Type: Orbital Elements&quot;, &quot;Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02&quot;. (&quot;Target Body: Venus&quot; and &quot;Center: Sun&quot; should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=VSOP87&gt;{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663–683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&amp;A...282..663S}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;meanplane&quot;&gt;{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417212127/http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |archive-date=17 April 2012 |dead-url=yes |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }}() written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Seidelmann2007&quot;&gt;{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn&lt;!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --&gt; |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |bibcode=2007CeMDA..98..155S }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Konopliv1999&quot;&gt;{{cite journal |last1=Konopliv |first1=A. S. |last2=Banerdt |first2=W. B. |last3=Sjogren |first3=W. L. |title=Venus Gravity: 180th Degree and Order Model |journal=Icarus |volume=139 |issue=1 |date=May 1999 |pages=3–18 |bibcode=1999Icar..139....3K |doi=10.1006/icar.1999.6086}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;iauwg_ccrsps2000&quot;&gt;{{cite web |title=Report on the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites |publisher=International Astronomical Union |date=2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |accessdate=12 April 2007 |archivedate=10 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/60qCIcHwA?url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;MallamaSky&quot;&gt;{{cite journal |last=Mallama |first=A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky &amp; Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;MallamaVenus&quot;&gt;{{cite journal |last1=Mallama |first1=A. |last2=Wang |first2=D. |last3=Howard |first3=R.A. |title=Venus phase function and forward scattering from {{chem2|H2SO4}} |journal=Icarus |volume=182 |issue=1 |pages=10–22 |date=2006 |doi=10.1016/j.icarus.2005.12.014 |bibcode=2006Icar..182...10M}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;JPL-Horizons&quot;&gt;{{cite web |date=27 February 2006 |type=Geophysical data |title=HORIZONS Web-Interface for Venus (Major Body=299) |work=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&amp;body_group=mb&amp;sstr=299 |accessdate=28 November 2010}} (Using JPL Horizons you can see that on 2013-Dec-08 Venus will have an apmag of −4.89)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fact&quot;&gt;{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title=Venus Fact Sheet |publisher=NASA |last=Williams |first=David R. |date=15 April 2005 |accessdate=12 October 2007 |archive-date=8 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ephemeris&quot;&gt;{{cite web |last=Espenak |first=Fred |date=1996 |url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/venus2.html#ve2006 |title=Venus: Twelve year planetary ephemeris, 1995–2006 |work=NASA Reference Publication 1349 |publisher=NASA/Goddard Space Flight Center |accessdate=20 June 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;CWRU_2006&quot;&gt;{{cite web | title=Venus | date=13 September 2006 | publisher=Case Western Reserve University | url=http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html | access-date=21 December 2011 | archive-date=26 April 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120426064658/http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lewis_2004&quot;&gt;{{cite book | title=Physics and Chemistry of the Solar System | first=John S. |last=Lewis |date=2004 | edition=2nd | publisher=[[Academic Press]] | isbn=978-0-12-446744-6 | url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_384 | url-access=limited | page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_384/page/n477 463]}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Newitz 2013&quot;&gt;{{cite web | title=Here's Carl Sagan's original essay on the dangers of climate change | last=Newitz | first=Annalee | website=Gizmodo | date=11 December 2013 | url=https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135 | access-date=3 September 2021 | archive-date=3 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210903011006/https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Halliday_2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Halliday |first1=Alex N. |title=The origins of volatiles in the terrestrial planets |journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |date=March 2013 |volume=105 |pages=146–171 |doi=10.1016/j.gca.2012.11.015 |bibcode=2013GeCoA.105..146H }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Landis2003&quot;&gt;{{cite book |last1=Landis |first1=Geoffrey A. |title=AIP Conference Proceedings |chapter=Colonization of Venus |date=2003 |volume=654 |pages=1193–1198 |doi=10.1063/1.1541418 |hdl=2060/20030022668 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Halliday_2020&quot;&gt;{{cite journal |last1=Halliday |first1=Alex N. |title=The origins of volatiles in the terrestrial planets |journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |date=March 2013 |volume=105 |pages=146–171 |doi=10.1016/j.gca.2012.11.015 |bibcode=2013GeCoA.105..146H }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Owen_et_al_1992&quot;&gt;{{cite journal |last1=Owen |first1=Tobias |last2=Bar-Nun |first2=Akiva |last3=Kleinfeld |first3=Idit |title=Possible cometary origin of heavy noble gases in the atmospheres of Venus, Earth and Mars |journal=Nature |date=July 1992 |volume=358 |issue=6381 |pages=43–46 |doi=10.1038/358043a0 |pmid=11536499 |bibcode=1992Natur.358...43O }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Ernst 2022&quot;&gt;{{cite web | title=Venus was once more Earth-like, but climate change made it uninhabitable | last=Ernst | first=Richard | website=The Conversation | date=3 November 2022 | url=http://theconversation.com/venus-was-once-more-earth-like-but-climate-change-made-it-uninhabitable-150445 | access-date=21 April 2023 | archive-date=21 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230421033219/http://theconversation.com/venus-was-once-more-earth-like-but-climate-change-made-it-uninhabitable-150445 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Way Del Genio 2020 p.&quot;&gt;{{cite journal | title=Venusian Habitable Climate Scenarios: Modeling Venus Through Time and Applications to Slowly Rotating Venus-Like Exoplanets | last1=Way | first1=M. J. | last2=Del Genio | first2=Anthony D. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=125 | issue=5 | year=2020 | article-number=e2019JE006276 | doi=10.1029/2019je006276 | arxiv=2003.05704 | bibcode=2020JGRE..12506276W}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Way Del Genio Kiang Sohl 2016 pp. 8376–8383&quot;&gt;{{cite journal | title=Was Venus the first habitable world of our solar system? | last1=Way | first1=M. J. | last2=Del Genio | first2=Anthony D. | last3=Kiang | first3=Nancy Y. | last4=Sohl | first4=Linda E. | last5=Grinspoon | first5=David H. | last6=Aleinov | first6=Igor | last7=Kelley | first7=Maxwell | last8=Clune | first8=Thomas | journal=Geophysical Research Letters | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=43 | issue=16 | date=28 August 2016 | pages=8376–8383 | doi=10.1002/2016gl069790 | pmid=28408771 | pmc=5385710 | arxiv=1608.00706 | bibcode=2016GeoRL..43.8376W}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;baas39_540&quot;&gt;{{Cite journal | title=Searching for Evidence of Past Oceans on Venus | last1=Grinspoon |first1=David H. |author-link=David Grinspoon | last2=Bullock |first2=M. A. | journal=Bulletin of the American Astronomical Society | volume=39 | page=540 | date=October 2007 | bibcode=2007DPS....39.6109G}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Steigerwald 2022&quot;&gt;{{cite web | title=NASA Study: Massive Volcanism May Have Altered Ancient Venus' Climate | last=Steigerwald | first=Bill | website=NASA | date=2 November 2022 | url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/venus-volcanic-climate-change | access-date=5 May 2023 | archive-date=10 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230510213318/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/venus-volcanic-climate-change/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kasting&quot;&gt;{{cite journal | title=Runaway and moist greenhouse atmospheres and the evolution of Earth and Venus | last=Kasting |first=J. F. |author-link=James Kasting | journal=Icarus | year=1988 | volume=74 | issue=3 | pages=472–494 | doi=10.1016/0019-1035(88)90116-9 | pmid=11538226 | bibcode=1988Icar...74..472K }}&lt;/ref&gt;


&lt;ref name=&quot;Moshkin_et_al_1979&quot;&gt;{{cite journal | title=Dust on the surface of Venus | last1=Moshkin | first1=B. E. | last2=Ekonomov | first2=A. P. | last3=Golovin | first3=Iu. M. | journal=Kosmicheskie Issledovaniia (Cosmic Research) | volume=17 | issue=2 | pages=280–285 | year=1979 | bibcode=1979CosRe..17..232M}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;kras006&quot;&gt;{{cite journal | title=Chemical composition of the atmosphere of Venus | last1=Krasnopolsky | first1=V. A. | last2=Parshev | first2=V. A. | journal=Nature | year=1981 | volume=292 | issue=5824 | pages=610–613 | doi=10.1038/292610a0 | bibcode=1981Natur.292..610K }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Krasnopolsky_2006&quot;&gt;{{cite journal | title=Chemical composition of Venus atmosphere and clouds: Some unsolved problems | first=Vladimir A. |last=Krasnopolsky | journal=Planetary and Space Science | volume=54 | issue=13–14 | pages=1352–1359 | year=2006 | doi=10.1016/j.pss.2006.04.019 | bibcode=2006P&amp;SS...54.1352K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Mallama_et_al&quot;&gt;{{cite journal | title=Comprehensive wide-band magnitudes and albedos for the planets, with applications to exo-planets and Planet Nine | first1=Anthony | last1=Mallama | first2=Bruce | last2=Krobusek | first3=Hristo | last3=Pavlov | journal=Icarus | volume=282 | pages=19–33 | date=2017 | doi=10.1016/j.icarus.2016.09.023 |arxiv=1609.05048 | bibcode=2017Icar..282...19M }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;sci_news_1976&quot;&gt;{{cite journal | title=The Unveiling of Venus: Hot and Stifling | journal=Science News | date=19 June 1976 | volume=109 | issue=25 | pages=388–389 | jstor=3960800 | doi=10.2307/3960800 | quote=100 watts per square meter ... 14,000 lux ... corresponds to ... daytime with overcast clouds}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Rossow_et_al_1990&quot;&gt;{{cite journal | title=Cloud-tracked winds from Pioneer Venus OCPP images | first1=W. B. | last1=Rossow | first2=A. D. | last2=del Genio | first3=T. | last3=Eichler | journal=Journal of the Atmospheric Sciences | volume=47 | issue=17 | pages=2053–2084 | year=1990 | doi=10.1175/1520-0469(1990)047&lt;2053:CTWFVO&gt;2.0.CO;2 |bibcode=1990JAtS...47.2053R | doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;TAJ-20190826&quot;&gt;{{cite journal | title=Long-term Variations of Venus's 365 nm Albedo Observed by Venus Express, Akatsuki, MESSENGER, and the Hubble Space Telescope | last1=Lee | first1=Yeon Joo | last2=Jessup | first2=Kandis-Lea | last3=Perez-Hoyos | first3=Santiago | last4=Titov | first4=Dmitrij V. | last5=Lebonnois | first5=Sebastien | last6=Peralta | first6=Javier | last7=Horinouchi | first7=Takeshi | last8=Imamura | first8=Takeshi | last9=Limaye | first9=Sanjay | last10=Marcq | first10=Emmanuel | last11=Takagi | first11=Masahiro | last12=Yamazaki | first12=Atsushi | last13=Yamada | first13=Manabu | last14=Watanabe | first14=Shigeto | last15=Murakami | first15=Shin-ya | last16=Ogohara | first16=Kazunori | last17=McClintock | first17=William M. | last18=Holsclaw | first18=Gregory | last19=Roman | first19=Anthony | journal=The Astronomical Journal | date=26 August 2019 | volume=158 | issue=3 | page=126 | arxiv=1907.09683 | bibcode=2019AJ....158..126L | doi=10.3847/1538-3881/ab3120 | doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;psj_1_42&quot;&gt;{{Cite journal | title=Could the Migration of Jupiter Have Accelerated the Atmospheric Evolution of Venus? | last1=Kane | first1=S. R. | last2=Vervoort | first2=P. | last3=Horner | first3=J. | last4=Pozuelos | first4=P. J. | journal=Planetary Science Journal | volume=1 | pages=42–51 | date=September 2020 | issue=2 | doi=10.3847/PSJ/abae63 | doi-access=free | arxiv=2008.04927 | bibcode=2020PSJ.....1...42K}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Margot_et_al_2021&quot;&gt;{{cite journal | title=Spin state and moment of inertia of Venus | display-authors=3 | last1=Margot | first1=Jean-Luc | last2=Campbell | first2=Donald B. | last3=Giorgini | first3=Jon D. | last4=Jao | first4=Joseph S. | last5=Snedeker | first5=Lawrence G. | last6=Ghigo | first6=Frank D. | last7=Bonsall | first7=Amber | journal=Nature Astronomy | date=29 April 2021 | volume=5 | issue=7 | pages=676–683 | doi=10.1038/s41550-021-01339-7 | arxiv=2103.01504 | bibcode=2021NatAs...5..676M }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;planetary-facts&quot;&gt;{{cite web | title=Planetary Facts | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/explore/space-topics/compare/planetary-facts.html | access-date=20 January 2016 |archive-date=11 May 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120511011542/http://www.planetary.org/explore/space-topics/compare/planetary-facts.html | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;compare&quot;&gt;{{cite web | title=Space Topics: Compare the Planets | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html | access-date=12 January 2016 | archive-date=18 February 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060218084852/http://planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Brunier_2002&quot;&gt;{{cite book | title=Solar System Voyage | first=Serge | last=Brunier | author-link=Serge Brunier | publisher=Cambridge University Press | year=2002 | page=40 | url=https://books.google.com/books?id=JkLxJOhEj-wC&amp;pg=PA40 | isbn=978-0-521-80724-1 | translator-last=Dunlop | translator-first=Storm | access-date=17 September 2017 | archive-date=3 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200803144137/https://books.google.com/books?id=JkLxJOhEj-wC&amp;pg=PA40 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Esposito_1984&quot;&gt;{{cite journal | title=Sulfur Dioxide: Episodic Injection Shows Evidence for Active Venus Volcanism | first=Larry W. | last=Esposito | author-link=Larry W. Esposito | journal=[[Science (journal)|Science]] | date=9 March 1984 | volume=223 |issue=4640 |pages=1072–1074 | doi=10.1126/science.223.4640.1072 |pmid=17830154 | bibcode=1984Sci...223.1072E }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Bullock_Grinspoon_2001&quot;&gt;{{cite journal | title=The Recent Evolution of Climate on Venus | last1=Bullock |first1=Mark A. | last2=Grinspoon |first2=David H. |author-link2=David Grinspoon | journal=[[:en:Icarus (journal)|Icarus]] | volume=150 | issue=1 | date=March 2001 | pages=19–37 | doi=10.1006/icar.2000.6570 |bibcode=2001Icar..150...19B }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Basilevsky_Head_1995&quot;&gt;{{cite journal | title=Global stratigraphy of Venus: Analysis of a random sample of thirty-six test areas | last1=Basilevsky | first1=Alexander T. | last2=Head | first2=James W. III | journal=Earth, Moon, and Planets | volume=66 | issue=3 | pages=285–336 | date=1995 | bibcode=1995EM&amp;P...66..285B | doi=10.1007/BF00579467 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Kaufmann&quot;&gt;{{cite book | last=Kaufmann | first=W. J. | date=1994 | title=Universe | publisher=W. H. Freeman | location=New York | page=204 | isbn=978-0-7167-2379-0}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Nimmo98&quot;&gt;{{cite journal | title=Volcanism and Tectonics on Venus | last1=Nimmo | first1=F. | last2=McKenzie | first2=D. | journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences | volume=26 | issue=1 | pages=23–53 | date=1998 | doi=10.1146/annurev.earth.26.1.23 | bibcode=1998AREPS..26...23N }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Strom1994&quot;&gt;{{cite journal | last1=Strom |first1=Robert G. | last2=Schaber | first2=Gerald G. | last3=Dawson | first3=Douglas D. | title=The global resurfacing of Venus | journal=Journal of Geophysical Research | volume=99 | issue=E5 | pages=10899–10926 | date=25 May 1994 | doi=10.1029/94JE00388 |bibcode=1994JGR....9910899S }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;u3r1a&quot;&gt;{{cite journal | title=The deep atmosphere of Venus and the possible role of density-driven separation of CO2 and N2 | last1=Lebonnois | first1=Sebastien | last2=Schubert | first2=Gerald | journal=Nature Geoscience | publisher=Springer Science and Business Media LLC | volume=10 | issue=7 | date=26 June 2017 | pages=473–477 | doi=10.1038/ngeo2971 | bibcode=2017NatGe..10..473L }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;SolarSystemEncyclopedia&quot;&gt;{{cite encyclopedia | title=Venus: Atmosphere | last=Taylor | first=Fredric W. | date=2014 | publisher=Elsevier Science &amp; Technology | location=Oxford | isbn=978-0-12-415845-0 | editor1-last=Tilman | editor1-first=Spohn | editor2-last=Breuer | editor2-first=Doris | editor3-last=Johnson | editor3-first=T. V. | access-date=12 January 2016 | archive-date=29 September 2021 | url=https://search.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_atmosphere/0.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074456/https://search.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_atmosphere/0.pdf | encyclopedia=Encyclopedia of the Solar System | via=[[Credo Reference]] | url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa_venus&quot;&gt;{{cite web | title=Venus: Facts &amp; Figures | publisher=NASA | url=http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&amp;Display=Facts&amp;System=Metric | access-date=12 April 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060929003116/http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&amp;Display=Facts&amp;System=Metric | archive-date=29 September 2006}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lawrence_2005&quot;&gt;{{cite web | title=In Search of the Venusian Shadow | last=Lawrence | first=Pete | date=2005 | website=Digitalsky.org.uk | access-date=13 June 2012 | url=http://www.digitalsky.org.uk/venus/shadow-of-venus.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20120611003523/http://www.digitalsky.org.uk/venus/shadow-of-venus.html | archive-date=11 June 2012}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Walker_2017&quot;&gt;{{cite web | title=Viewing Venus in Broad Daylight | first=John | last=Walker | work=Fourmilab Switzerland | access-date=19 April 2017 | archive-date=29 March 2017 | url=http://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20170329024632/https://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ | url-status=live}}&lt;/ref&gt;

}}

== အခြားဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များ ==
* [http://www.nineplanets.org/venus.html Nine Planets: Venus]
* [http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/venus/venus.html The Planet Venus]
* [http://www.mentallandscape.com/V_DigitalImages.htm Images of Venus]

{{Footer SolarSystem}}

[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]]</text>
      <sha1>jhoa3fsvw4066nyqtfwz5ye3b9afkac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2891</id>
    <revision>
      <id>1057729</id>
      <parentid>1057395</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း */</comment>
      <origin>1057729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85830" sha1="phkggne137vk0eqm842mw9eszpzflbf" xml:space="preserve">{{For|ဤဆောင်းပါးသည် ဂြိုဟ်အကြောင်းဖြစ်သည်၊ ဂရိနတ်ဘုရား|ယူရေးနပ်စ်}}
{{Infobox planet
| name = ယူရေးနပ်စ်
| symbol = [[File:Uranus symbol (bold).svg|24px|⛢]]
| image = [[File:Uranus2.jpg|260px]]
| caption = ၁၉၈၆ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] မှ&lt;br&gt;ယူရေးနစ်ပ်အား ရိုက်ကူးထားပုံ
| discovery = yes
| discoverer = [[{{#property:P61}}]]
| discovered =  ၁၃ မတ် ၁၇၈၁
| orbit_ref =
&lt;ref name=&quot;VSOP87&quot; /&gt;{{efn | These are the mean elements from VSOP87, together with derived quantities.}}
| epoch = [[J2000]]
| aphelion = {{val|20.11|ul=AU}}&lt;br&gt;({{nowrap|{{val|fmt=commas|3008|u=Gm}}}})
| perihelion = {{val|18.33|u=AU}}&lt;br&gt;({{nowrap|{{val|fmt=commas|2742|u=Gm}}}})
| semimajor = {{val|19.2184|u=AU}}&lt;br&gt;({{nowrap|{{val|fmt=commas|2875.04|u=Gm}}}})
| eccentricity = {{val|0.046381}}
| period =
 {{plainlist |
* {{val|84.0205|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}}
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|30688.5|u=days}}}}&lt;ref name=&quot;nasafact&quot; /&gt;
* {{nowrap|{{val|fmt=commas|42718}}}} Uranian [[solar day]]s&lt;ref name=&quot;CSeligman&quot; /&gt;
 }}
| synodic_period = 369.66&amp;nbsp;days&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| avg_speed = 6.80&amp;nbsp;km/s&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| inclination = {{val|0.773|u=°}} to ecliptic&lt;br&gt;6.48° နေ၏ အီကွေတာသို့&lt;br&gt;1.02° to invariable plane&lt;ref name=&quot;meanplane&quot; /&gt;
| asc_node = {{val|74.006|u=°}}
| arg_peri = {{val|96.998857|u=°}}
| mean_anomaly = {{val|142.238600|u=°}}
| satellites = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၂၇]]
| physical_characteristics = yes
| flattening = {{val|0.0229|0.0008}}{{efn | Calculated using data from Seidelmann, 2007.&lt;ref name=&quot;Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007&quot; /&gt; }}
| equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25559|4|u=km}}}}&lt;br&gt;4.007&amp;nbsp;Earths&lt;ref name=&quot;Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007&quot; /&gt;{{efn|name=atmospheric pressure}}
| polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24973|20|u=km}}}}&lt;br&gt;3.929&amp;nbsp;Earths&lt;ref name=&quot;Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007&quot; /&gt;{{efn|name=atmospheric pressure}}
| mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|25362|7|u=km}}}}&lt;ref name=&quot;Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007&quot; /&gt;{{efn|name=atmospheric pressure}}
| circumference = {{nowrap|{{val|fmt=commas|159354.1|u=km}}}}&lt;ref name=&quot;nasafact&quot; /&gt;
| surface_area = {{val|8.1156|e=9|u=km2}}&lt;ref name=&quot;nasafact&quot; /&gt;{{efn|name=atmospheric pressure}} &lt;br&gt; 15.91&amp;nbsp;Earths
| volume = {{val|6.833|e=13|u=km3}}&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;{{efn|name=atmospheric pressure}} &lt;br&gt; 63.086&amp;nbsp;Earths
| mass = {{val|8.6810|0.0013|e=25|u=kg}} &lt;br&gt; 14.536&amp;nbsp;Earths&lt;ref name=&quot;Jacobson Campbell et al. 1992&quot; /&gt; &lt;br&gt;
[[standard gravitational parameter|GM]]={{nowrap|{{val|fmt=commas|5793939|13|u=km&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}}}
| density = {{val|1.27|u=g/cm3}}&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;{{efn|name=atmospheric pressure}}
| surface_grav = {{val|8.69|ul=m/s2}}&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;{{efn|name=atmospheric pressure}}&lt;br&gt;0.886&amp;nbsp;[[g-force|g]]
| escape_velocity = 21.3&amp;nbsp;km/s&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;{{efn|name=atmospheric pressure}}
| sidereal_day = {{val|0.71833|u=day}}&lt;br&gt; {{nowrap|17 [[နာရီ|h]] 14 min 24 [[စက္ကန့်|s]]}}&lt;ref name=&quot;Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007&quot; /&gt;
| rot_velocity = 2.59&amp;nbsp;km/s &lt;br&gt; 9,320&amp;nbsp;km/h
| axial_tilt = 97.77° (to orbit)&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
| right_asc_north_pole = {{RA|17|9|15}}&lt;br&gt;257.311°&lt;ref name=&quot;Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007&quot; /&gt;
| declination = −15.175°&lt;ref name=&quot;Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007&quot; /&gt;
| albedo = 0.300 ([[:en:Bond albedo|Bond]])&lt;br&gt;0.51 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| magnitude = 5.9&lt;ref name=&quot;ephemeris&quot; /&gt; to 5.32&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| angular_size = 3.3″ to 4.1″&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| temperatures = yes
| temp_name1 = 1&amp;nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] level&lt;ref name=&quot;Podolak Weizman et al. 1995&quot; /&gt;
| min_temp_1 =
| mean_temp_1 = {{Convert|76|K|C}}
| max_temp_1 =
| temp_name2 = 0.1&amp;nbsp;bar&lt;br&gt;([[ထရိုပိုပေါ့စ်|tropopause]])&lt;ref name=&quot;Lunine 1993&quot; /&gt;
| min_temp_2 = 47&amp;nbsp;K
| mean_temp_2 = 53&amp;nbsp;K
| max_temp_2 = 57&amp;nbsp;K
| pronounced = {{IPAc-en|audio=uranus.ogg|ˈ|jʊər|ə|n|ə|s}} or {{IPAc-en|audio=en-us-Uranus.ogg|j|ʊ|ˈ|r|eɪ|n|ə|s}}&lt;ref name=&quot;OED&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BBCOUP&quot; /&gt;
| adjectives = Uranian
| atmosphere = yes
| atmosphere_ref =
&lt;ref name=&quot;Lunine 1993&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lindal Lyons et al. 1987&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Conrath Gautier et al. 1987&quot; /&gt;{{efn | Calculation of He, H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; and CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; molar fractions is based on a 2.3% mixing ratio of methane to hydrogen and the 15/85 He/H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; proportions measured at the tropopause. }}
| scale_height = 27.7&amp;nbsp;km&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;
| atmosphere_composition = ''(Below 1.3 bar)''&lt;br&gt;
'''Gases''':
* 83&amp;nbsp;±&amp;nbsp;3% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)
* 15&amp;nbsp;±&amp;nbsp;3% [[ဟီလီယမ်]] (He)
* 2.3% [[မီသိန်း]] (CH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;)
* 0.009%&amp;nbsp;(0.007–0.015%) [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD)
'''ရေခဲ''':
* [[အမိုးနီးယား]]
* [[ရေ]]
* [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယမ် ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိတ်]]
* [[methane hydrate|မီသိန်း ဟိုက်ဒရိုဒ်]]
}}
'''ယူရေးနပ်စ်'''({{lang-en|Uranus}})သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်ပါက သတ္တမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် စိမ်းပြာရောင်ရှိသော [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း အများစုကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ''ရေခဲ'' သို့မဟုတ် ''အငွေ့ပျံလွယ်သော ပစ္စည်းများ'' ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် အလွန်အမင်း ဆုံမှတ်လွန်အရည်အဆင့် (Supercritical fluid) ရှိ ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ရှုပ်ထွေးသော အလွှာလိုက် တိမ်စနစ် တည်ဆောက်ပုံ ပါရှိပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ဂြိုဟ်အားလုံးတွင် အနိမ့်ဆုံး [[အပူချိန်]] (၄၉ ကယ်လ်ဗင် / −၂၂၄ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးရပ်စ် / −၃၇၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတွင် ထင်ရှားသော ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှု ရှိပြီး ၁၇ နာရီနှင့် ၁၄ မိနစ် ကြာမြင့်သော ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှုကာလ ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ကမ္ဘာ့နှစ် ၈၄ နှစ် ကြာမြင့်သည့် ပတ်လမ်းကာလအတွင်း ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းများသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည် အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုစိုးမိုးသော ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။

ယူရေးနပ်စ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ ဂြိုဟ်များတွင် တတိယမြောက် အကြီးဆုံး အချင်းနှင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ထုထည်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ၎င်း၏ အငွေ့ပျံလွယ်သော ဒြပ်ဝတ္ထု ဝန်းရံအလွှာ၏ အတွင်းဘက်တွင် ကျောက်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တစ်ခု ရှိပြီး၊ ၎င်းကို ထူထဲသော [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]] လေထုက ဝန်းရံထားသည်။ အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်း၌ ရေဖြင့် ဓာတ်ပြုကွဲထွက်ခြင်း ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသော [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ လေထုအတွင်း၌ တစ်နာရီလျှင် ၉၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသော အမြင့်ဆုံး လေတိုက်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးစွန်းခြမ်းရှိ အပြောင်းအလဲများနှင့် မမှန်ကန်သော တိမ်ဖြစ်ပေါ်မှုများကဲ့သို့သော ရှင်းပြ၍မရသေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်စဉ်များစွာ ရှိနေသည်။ ထို့အပြင် ယင်းဂြိုဟ်သည် အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အတွင်းပိုင်း အပူချိန် အလွန်နည်းပါးပြီး၊ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ယခုထိတိုင် ရှင်းလင်းစွာ မသိရသေးပေ။

အခြားသော ဧရာမဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်တွင် ကွင်းစနစ်၊ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နယ်ပယ်နှင့် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များစွာ ရှိသည်။ အလွန်အမင်း မှောင်မည်းနေသော ကွင်းစနစ်သည် ဝင်ရောက်လာသော အလင်းရောင်၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကိုသာ ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်သည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်းတွင် လူသိများသော ပုံမှန်အရံလ ၁၉ စင်း ပါဝင်ပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၄ စင်းမှာ အတွင်းဘက်ကျသော ဂြိုဟ်ရံလငယ်များ ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုဝေးကွာသော နေရာများတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံး မဟာဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းဖြစ်သည့် [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]] (Miranda)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီယယ်]] (Ariel)၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီယယ်]] (Umbriel)၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေးနီးယား]] (Titania) နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အော်ဘီယွန်]] (Oberon) တို့ တည်ရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်မှ ပိုမိုဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် ပတ်နေကြသည်မှာ လူသိများသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့် အရံလ ၁၀ စင်း ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းနယ်ပယ်သည် အလွန်အမင်း အချိုးမညီဘဲ ဓာတ်ပြုနေသော အမှုန်အမွှားများစွာ ပါရှိကာ ယင်းတို့သည် ကွင်းများနှင့် ဂြိုဟ်ရံလများ မှောင်မည်းလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်နိုင်သည်။

ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း အလွန် မှိန်ဖျော့ပြီး နောက်ခံ ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန် နှေးကွေးစွာ ရွေ့လျားသဖြင့် ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]က ပထမဆုံး စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ချိန်အထိ ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း မခံခဲ့ရပေ။ ၎င်းကို တွေ့ရှိပြီး ဆယ်စုနှစ် ခုနစ်ခုခန့် အကြာတွင် ဂရိ ရှေးဦးနတ်ဘုရားများထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သော ဂရိနတ်ဘုရား [[ယူရေးနပ်စ်]]ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးရန် သဘောတူညီချက် ရရှိခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အထိ ဤဂြိုဟ်သို့ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ် ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က တစ်ကြိမ်သာ သွားရောက် လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည်။ ယခုခေတ်တွင် မှန်ပြောင်းများဖြင့် သေချာစွာ လေ့လာနိုင်ပြီ ဖြစ်သော်လည်း၊ ၂၀၂၃-၂၀၃၂ ဆန်းစစ်ချက်တွင် အဆိုပြုထားသော ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေး မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် နက္ခတ္တဗေဒ ဆန်းစစ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်းနှင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က Tianwen-4 အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်ပျံသန်းရန် အဆိုပြုထားသဖြင့် ထိုဂြိုဟ်သို့ ထပ်မံသွားရောက် လည်ပတ်လိုသည့် ဆန္ဒများစွာ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။

==သမိုင်းကြောင်း==
ရှေးကျသည့် ဂြိုဟ်ကြီးများကဲ့သို့ပင် ယူရေးနပ်စ်ကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သော်လည်း ၎င်း၏ မှိန်ဖျော့မှုနှင့် နှေးကွေးသော ပတ်လမ်းကြောင့် ရှေးခေတ် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ် မပြုခဲ့ကြပေ။&lt;ref&gt;{{cite web |title=MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program |url=https://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501025331/http://www.mira.org/fts0/planets/101/text/txt001x.htm |archive-date=1 May 2021 |access-date=5 May 2021 |work=Monterey Institute for Research in Astronomy}}&lt;/ref&gt; [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ပထမဆုံး အကြိမ် စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၎င်းမှာ သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ လူသိများသော နယ်နိမိတ်များကို ကျယ်ပြန့်လာစေခဲ့ပြီး [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]၏ အကူအညီဖြင့် အတန်းအစား သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယူရေးနပ်စ်၏ အကွာအဝေးမှာ [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် နေမှ နှစ်ဆခန့် ပိုဝေးသောကြောင့် ယူရေးနပ်စ် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသည် လူသိများသော နေအဖွဲ့အစည်း၏ အရွယ်အစားကို အမှန်တကယ်ပင် နှစ်ဆ တိုးပွားစေခဲ့သည်။

===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း===
[[File:William Herschel01.jpg|thumb|left|upright|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဝီလျံဟာရှယ်]]
ဂြိုဟ်တစ်စင်းအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုမီက ယူရေးနပ်စ်ကို အကြိမ်များစွာ စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကြယ်]]တစ်စင်းအဖြစ်သာ ယေဘုယျအားဖြင့် မှားယွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်းကို ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ်တွင် ကြယ်များ၏ တည်နေရာများကို တိုင်းတာခဲ့သော [[ဟစ်ပါးခပ်စ်]] (Hipparchus) က လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ပုံရပြီး ၎င်း၏ ကြယ်စာရင်းကို နောက်ပိုင်းတွင် [[တော်လမီ]]၏ အယ်လ်မာဂျက် (Almagest) တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ အဆိုပါ ကြယ်စာရင်းတွင် [[ဗာဂိုး (ကြယ်စုတန်း)|ဗာဂိုး ကြယ်စုတန်း]] (Virgo) အတွင်း လေးထောင့်ပုံစံ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ကြယ်လေးစင်း၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည်။ ထိုကြယ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းမှာ မရှိတော့သော်လည်း ဘီစီ ၁၂၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ယူရေးနပ်စ်သည် ထိုနေရာ၌ တည်ရှိနေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Bourtembourg |first=René |date=November 2013 |title=Was Uranus Observed by Hipparchus? |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=377–387 |bibcode=2013JHA....44..377B |doi=10.1177/002182861304400401 |issn=0021-8286 |s2cid=122482074}}&lt;/ref&gt; အစောဆုံး သေချာတိကျသော မြင်တွေ့မှုမှာ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင်ဖြစ်ပြီး ဂျွန် ဖလက်စတီဒ် (John Flamsteed) ဆိုသူက ၎င်းကို အနည်းဆုံး ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့ကာ 34 Tauri ဟု ကြယ်စာရင်းသွင်းခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ် ဘရက်ဒ်လေ (James Bradley) က ၁၇၄၈၊ ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၅၃ ခုနှစ်တို့တွင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ တိုဘီးယပ်စ် မေယာ (Tobias Mayer) က ၁၇၅၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ပီယာ ရှားလ် လီ မွန်နီယာ (Pierre Charles Le Monnier) သည် ၁၇၅၀ နှင့် ၁၇၆၉ ခုနှစ်ကြားတွင် လေးညဆက်တိုက် အပါအဝင် ယူရေးနပ်စ်ကို အနည်းဆုံး ၁၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။

ဝီလျံ ဟာရှယ်သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]ရှိ သူ၏ အိမ်ခြံဝင်း (ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒ ပြတိုက်)&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bath Preservation Trust |url=http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180929004747/http://www.bath-preservation-trust.org.uk/ |archive-date=29 September 2018 |access-date=29 September 2007}}&lt;/ref&gt; မှနေ၍ ယူရေးနပ်စ်ကို စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ (၁၇၈၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင်) ၎င်းကို [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု အဖြစ် ကနဦး သတင်းပို့ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Ref-1&quot;&gt;{{cite journal |last1=Herschel |first1=Mr. |author1-link=William Herschel |date=1781 |title=Account of a Comet |url=https://www.jstor.org/stable/106542 |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=71 |issue=71 |pages=492–501 |bibcode=1781RSPT...71..492H |doi=10.1098/rstl.1781.0056 |issn=0261-0523 |jstor=106542 |s2cid=186208953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260114030451/https://www.jstor.org/stable/106542 |archive-date=14 January 2026 |access-date=30 January 2026 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; 

ဟာရှယ်သည် သူတွေ့ရှိခဲ့သော အရာဝတ္ထုအသစ်ကို ကြယ်တံခွန်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း&lt;ref&gt;Royal Astronomical Society MSS W.2/1.2, 23; quoted in [[#Miner|Miner]] p. 8.&lt;/ref&gt; အခြားသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များကမူ တခြားနည်းဖြင့် သံသယဝင်လာကြပြီ ဖြစ်သည်။ ရုရှားနိုင်ငံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသော ဖင်လန်-ဆွီဒင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အန်ဒါစ် ဂျိုဟန် လက်ဇယ် (Anders Johan Lexell) သည် ထိုအရာဝတ္ထုအသစ်၏ ပတ်လမ်းကို ပထမဆုံး တွက်ချက်နိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းက ယင်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် [[ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ ဘာလင်မြို့မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ယိုဟန် အီလာ့တ် ဘိုဒီ (Johann Elert Bode) က ဟာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ''စနေဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို ကျော်လွန်၍ လှည့်ပတ်နေပြီး ယခုအချိန်အထိ မသိရှိရသေးသော ဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းအဖြစ် ယူဆနိုင်သည့် ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်တစ်စင်း'' ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ဘိုဒီက ၎င်း၏ စက်ဝိုင်းပုံစံနီးပါးရှိသော ပတ်လမ်းသည် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုထက် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပိုမိုဆင်တူကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။

ဥရောပတိုက်ရှိ အဓိက နက္ခတ်မျှော်စင်ကြီးများမှ ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသောအရာကို ဂရုတစိုက်နှင့်ကြည့်ကြရာတွင် ကြယ်တံခွန်တစ်ခုက ပြုမူထိုက်သည်တို့ကို မပြုမူဘဲနေသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုနောက် နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဇွဲဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါတွင် ထိုကြယ်တံခွန်ဟု ထင်ရသော အရာသည် လမ်းတစ်ခုတွင် သွားလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့ကြလေသည်။ ထိုကြောင့် ဟာရှယ်အား ထိုဂြိုဟ်ကို စတင်၍ တွေ့ရှိသူဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်။ ထိုအခါ ဟာရှယ်က ပထမတွင် သူ့အား စောင့်ရှောက်ထားသည့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်ကို အမွှမ်းတင်လိုသဖြင့် သူတွေ့ရှိခဲ့သည့် ထိုဂြိုဟ်ကို ဂျော်ဂျီ ယန်ဆိဒပ်ဟု အမည်ပေးလိုက်လေသည်။ ထိုအမည်ကို နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက သဘောမကျကြချေ။ ထိုကြောင့် နာမည်အမျိုးမျိုးကို ပေးခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံးတွင် ဂျာမန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ယူရေးနပ်စ်ဟူသော အမည်ကို အကြံပေး လိုက်လေသည်။ 

မကြာမီမှာပင် အရာဝတ္ထုကို ဂြိုဟ်အသစ်တစ်စင်းအဖြစ် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟာရှယ်က တော်ဝင်အသင်း (Royal Society) ဥက္ကဋ္ဌ ဂျိုးဇက် ဘန့်ခ်စ် (Joseph Banks) ထံသို့ ဤသို့ အသိအမှတ်ပြု ပြောကြားခဲ့သည် - ''ဥရောပရှိ အထင်ရှားဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များအရ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျွန်ုပ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ထောက်ပြခဲ့သော ကြယ်အသစ်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းရှိ မူလဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်။'' သူ၏ အောင်မြင်မှုကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဘုရင် ဂျော့ချ်  (King George III) က နန်းရင်းမိသားစုအနေဖြင့် သူ၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ရန် ဝင်းဆာ (Windsor) သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ရန် ဟာရှယ်အား တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂၀၀ (၂၀၂၅ ခုနှစ် တန်ဖိုးအရ ပေါင် ၂၆,၀၀၀ နှင့် ညီမျှသော) နှစ်စဉ်စရိတ်ငွေကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။

===အမည်ပေးခြင်း===
[[File:Uranus, Earth size comparison 2.jpg|thumb|ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]]
ရှေးပညာရှင်များကမူ အထူးသဖြင့် ဂရိလူမျိုးတို့က ယူရေးနပ်စ်မှာ ရှေးအကျဆုံးနတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်အရ ကောင်းကင်ပြင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရနေလေသည်။ ဂရိလူမျိုးတို့၏ ယုံကြည်ချက်အရ ထိုနတ်ကြီးက ကမ္ဘာမြေကြီးသို့ အပူ၊ အလင်းနှင့် မိုးများကို ပေးခဲ့သည်။ ယူရေးနပ်စ်သည် ဂျီယာအမည်ရှိသော ကမ္ဘာမြေကြီး နတ်သမီး၏ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သည်။ သူသည် ဆိုင်းကလုပ်၊ တိုင်တန်နှင့် [[အဲရီးဇ်]] ဆိုသည့် လက်ပေါင်းတစ်ရာစီရှိသော ဘီလူးတို့၏ ဖခင်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် သူ၏ သားအငယ်ဆုံး ဆက်တန် (စနေဂြိုဟ်) က သူ၏ နန်းကို သိမ်းပိုက်ကာ သူ့အား သတ်ပစ်လိုက်သည်။ ဖျူရီးခေါ် ဒေါသတရားသည် ယူရေးနပ်စ်၏ သွေးမှ ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်။

==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှု==
ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၈၄ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကြာမြင့်သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍&lt;ref&gt;{{Cite news |last=McKie |first=Robin |date=16 July 2022 |title=Journey to the mystery planet: why Uranus is the new target for space exploration |url=https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240106022932/https://www.theguardian.com/science/2022/jul/16/uranus-mission-space-exploration-nasa |archive-date=6 January 2024 |access-date=28 April 2024 |work=The Observer |language=en-GB |issn=0029-7712}}&lt;/ref&gt; နောက်ခံကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဇီတာ တောရီ (Zeta Tauri) ဒွိကြယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ၎င်းအား ပထမဆုံး တွေ့ရှိခဲ့သည့် အမှတ်နေရာသို့ အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ၁၈၆၅ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လတို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၃၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်း အဆိုပါနေရာသို့ ထပ်မံရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Fahad |first=Engr |date=26 December 2022 |title=Uranus Size and Uranus Distance from the Sun |url=https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301094631/https://www.electroniclinic.com/uranus-size-and-uranus-distance-from-the-sun/ |archive-date=1 March 2023 |access-date=28 April 2024 |website=Electronic Clinic |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

ပတ်လမ်းကာလသည် ၈၄ နှစ်နှင့် အလွန်နီးစပ်သောကြောင့် ကြယ်များအကြား ၎င်း၏ ထင်ရှားသော တည်နေရာသည် လွန်ခဲ့သော ၈၄ နှစ်အတိအကျက ရှိခဲ့သည့်နေရာနှင့် အလွန်ပင် တူညီနေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု (retrograde motion) က ၎င်းကို ယခင်နှစ်က ရှိခဲ့သည့် အရှေ့ဘက်အကျဆုံး တည်နေရာခန့်သို့ နှစ်စဉ် ပြန်လည်ရောက်ရှိစေသည်။

နေမှ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှအကွာအဝေးမှာ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် {{convert|20|AU|e9km+e9mi|sigfig=1|abbr=unit|lk=on}} ဖြစ်သည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး အကွာအဝေးနှင့် အဝေးဆုံး အကွာအဝေးတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၁.၈ AU ရှိပြီး၊ ဤပမာဏသည် ဂြိုဟ်သိမ် [[ပလူတို]]ခန့် မများပြားသော်လည်း အခြားမည်သည့်ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။&lt;ref name=&quot;AA&quot;&gt;Jean Meeus, ''Astronomical Algorithms'' (Richmond, VA: Willmann-Bell, 1998) p 271. From the 1841 aphelion to the 2092 one, perihelia are always 18.28 and aphelia always 20.10 astronomical units&lt;/ref&gt; နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုသည် အကွာအဝေး၏ နှစ်ထပ်ကိန်းနှင့် ပြောင်းပြန်အချိုးကျ ကွာခြားသည်ဖြစ်ရာ ယူရေးနပ်စ်ပေါ်တွင် (ကမ္ဘာနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက နေမှ အကွာအဝေး အဆ ၂၀ ခန့်ဝေးသောနေရာတွင်) နေရောင်ခြည်၏ အားပြင်းမှုမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလင်းရောင် အားပြင်းမှု၏ ၄၀၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်သာ ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |date=1986 |title=Next Stop: Uranus |url=https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210504003407/https://astrosociety.org/file_download/inline/be6d544d-9619-4a20-9614-9f3d097fc32d |archive-date=4 May 2021 |access-date=4 May 2021 |work=The Universe in the Classroom |publisher=Astronomical Society of the Pacific}}&lt;/ref&gt;

ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ ဒြပ်စင်များကို ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပီယာ-ဆီမွန် လပ်ပလက်စ် (Pierre-Simon Laplace) က ပထမဆုံး တွက်ချက်ခဲ့သည်။ အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော ပတ်လမ်းများနှင့် လက်တွေ့စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိရသော ပတ်လမ်းများအကြား ကွာဟချက်များ စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) က အဆိုပါ ကွာဟချက်များမှာ မမြင်ရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပထမဆုံး အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်၍ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် သီးခြားသုတေသနကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) သည် လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာနီးပါးတွင် နောက်ပိုင်း၌ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ဟု အမည်ပေးမည့် ဂြိုဟ်သစ်တစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |last1=O'Connor |first1=J J. |last2=Robertson |first2=E. F. |name-list-style=amp |date=September 1996 |title=Mathematical discovery of planets |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110820080638/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/HistTopics/Neptune_and_Pluto.html |archive-date=20 August 2011 |access-date=13 June 2007 |website=MacTutor}}&lt;/ref&gt;

ယူရေးနပ်စ်၏ အတွင်းပိုင်း လည်ပတ်နှုန်းမှာ ၁၇ နာရီ ၁၄ မိနစ်နှင့် ၅၂ စက္ကန့် ဖြစ်ပြီး&lt;ref name=&quot;Lamy2025&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lamy |first1=L. |last2=Prangé |first2=R. |last3=Berthier |first3=J. |last4=Tao |first4=C. |last5=Kim |first5=T. |last6=Roth |first6=L. |last7=Barthélémy |first7=M. |last8=Chaufray |first8=J.-Y. |last9=Rymer |first9=A. |last10=Dunn |first10=W. R. |last11=Wibisono |first11=A. D. |last12=Melin |first12=H. |date=7 April 2025 |title=A new rotation period and longitude system for Uranus |url=https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=9 |issue=5 |pages=658–665 |bibcode=2025NatAs...9..658L |doi=10.1038/s41550-025-02492-z |issn=2397-3366 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250408112907/https://www.nature.com/articles/s41550-025-02492-z |archive-date=8 April 2025 |access-date=8 April 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ယင်းကို ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းအလင်းတန်းများ (aurorae) ၏ လည်ပတ်လှည့်ပတ်မှုကို ခြေရာခံခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |date=9 April 2025 |title=Hubble Helps Determine Uranus' Rotation Rate with Unprecedented Precision |url=https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |access-date=9 April 2025 |publisher=NASA Hubble Space Telescope imaging team |archive-url=https://web.archive.org/web/20250702073541/https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-helps-determine-uranus-rotation-rate-with-unprecedented-precision/?linkId=794640986 |archive-date=2 July 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; ဧရာမဂြိုဟ်အားလုံးကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အထက်ပိုင်းလေထုသည် လည်ပတ်သည့်ဘက်သို့ ပြင်းထန်သော လေတိုက်ခတ်မှုများကို ခံစားရသည်။ တောင်ဘက် လတ္တီကျု ဒီဂရီ ၆၀ ခန့်ကဲ့သို့သော အချို့သော လတ္တီကျုများတွင် မြင်သာထင်သာရှိသော လေထု၏ အစိတ်အပိုင်းများသည် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ရွေ့လျားကြပြီး ၁၄ နာရီအတွင်းပင် တစ်ပတ်ပြည့် လည်ပတ်မှု ပြီးမြောက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Gierasch |first1=Peter J. |last2=Nicholson |first2=Philip D. |name-list-style=amp |date=2004 |title=Uranus |url=http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402112123/http://www.warrentboe.org/_files/TeacherPages/792/Uranus_Article.pdf |archive-date=2 April 2015 |access-date=8 March 2015 |website=World Book}}&lt;/ref&gt;

===ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု===
[[File:Uranus orientation 1985-2030.gif|thumb|၁၉၈၆ ခုနှစ် တောင်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန်မှစတင်၍ ၂၀၀၇ ခုနှစ် နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ (equinox) နှင့် ၂၀၂၈ ခုနှစ် မြောက်ပိုင်း နွေယာဉ်စွန်းချိန် (solstice) အထိ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ ၂၀၃၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာမှ မြင်တွေ့ရသည့် ယူရေးနပ်စ်၏ တုပဖန်တီးထားသော မြင်ကွင်း။]]

ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အပြိုင်နီးပါး ဖြစ်နေပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဘက်ဟု သတ်မှတ်သည်အပေါ်မူတည်၍ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၈၂.၂၃ ဒီဂရီ သို့မဟုတ် ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟူ၍ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ပထမနည်းလမ်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိသော မျက်နှာပြင်၏ ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသော ဝင်ရိုးစွန်းကို မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအဖြစ် သတ်မှတ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ အဖွဲ့ချုပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို လိုက်နာခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤကဲ့သို့ သတ်မှတ်ပါက ယူရေးနပ်စ်သည် ပြောင်းပြန် လည်ပတ်မှု ရှိသည်။ တနည်းအားဖြင့် ညာလက်စည်းမျဉ်း (right-hand rule) အရ လည်ပတ်သည့် ဦးတည်ချက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် [[ဝင်ရိုးစွန်း]]များကို သတ်မှတ်သော အလေ့အထအရ ယူရေးနပ်စ်၏ ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကို ၉၇.၇၇ ဒီဂရီ ဟု ဖော်ပြနိုင်ပြီး ယင်းက မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် မြောက်ဘက်ဖြစ်ပြီး မည်သည့်ဝင်ရိုးစွန်းသည် တောင်ဘက်ဖြစ်သည်ကို ပြောင်းပြန်ဖြစ်စေကာ ဂြိုဟ်အား တိုက်ရိုက်လည်ပတ်မှုကို ဖြစ်စေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |date=2003 |title=Coordinate Frames Used in MASL |url=http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20041204061125/http://roger.ecn.purdue.edu/~masl/documents/masl/coords.html &lt;!--Added by H3llBot--&gt; |archive-date=4 December 2004 |access-date=13 June 2007}}&lt;/ref&gt; ဤအချက်က ၎င်းအား အခြားဂြိုဟ်များနှင့် လုံးဝကွဲပြားခြားနားသော ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်သိမ်နှင့် ဂြိုဟ်သိမ် 2 Pallas တို့တွင်လည်း အလွန်အမင်း စွန်းထွက်သော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုများ ရှိကြသည်။ နေအဝင်/အထွက် အစွန်းရောက်ချိန် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုသည် နေကို အဆက်မပြတ် မျက်နှာမူနေပြီး အခြားတစ်ခုမှာ ဆန့်ကျင်ဘက်သို့ လှည့်ထွက်နေကာ [[အီကွေတာ]]တစ်ဝိုက်ရှိ ကျဉ်းမြောင်းသော နေရာငယ်တွင်သာ နေသည် ရေပြင်ညီအစွန်းနားတွင် နိမ့်ကျလျက်ဖြင့် မြန်ဆန်သော နေ့နှင့်ည စက်ဝန်းကို ကြုံတွေ့ရသည်။ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပတ်လမ်း၏ တစ်ဖက်ခြမ်းတွင်မူ နေဘက်သို့ မျက်နှာမူနေသော ဝင်ရိုးစွန်းများ၏ တည်နေရာ ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းတစ်ခုစီသည် ဆက်တိုက် နေရောင်ခြည်အလင်းရောင် ၄၂ နှစ် ရရှိပြီးနောက် ဆက်တိုက် အမှောင်ထုကို ၄၂ နှစ်ကို ဆက်လက် ကြုံတွေ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Sromovsky |first=Lawrence |date=2006 |title=Hubble captures rare, fleeting shadow on Uranus |url=http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110720221646/http://www.news.wisc.edu/releases/12826.html |archive-date=20 July 2011 |access-date=9 June 2007 |website=University of Wisconsin Madison}}&lt;/ref&gt; နေ့နှင့်ည တူညီသည့် အချိန်ကာလ နီးကပ်လာသည့်အခါ နေသည် ယူရေးနပ်စ်၏ အီကွေတာကို မျက်နှာမူလာပြီး အခြားဂြိုဟ်အများစုတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်း နေ့နှင့်ည စက်ဝန်း ကာလများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ဤဝင်ရိုး တည်နေရာ၏ ရလဒ်တစ်ခုမှာ ယူရေးနပ်စ်၏ တစ်နှစ်တာကာလကို ပျမ်းမျှတွက်ချက်ကြည့်ပါက ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသည် အီကွေတာဒေသများထက် နေမှလာသော စွမ်းအင်ပမာဏကို ပိုမိုရရှိကြသည်။ သို့သော်ငြားလည်း ယူရေးနပ်စ်သည် ၎င်း၏ဝင်ရိုးစွန်းများထက် အီကွေတာတွင် ပိုမို ပူနွေးသည်။ ဤသို့ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အခြေခံ ယန္တရားကိုမူ မသိရသေးပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းရခြင်း အကြောင်းရင်းကိုလည်း အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်လာစဉ်က ကမ္ဘာအရွယ်အစားရှိ ရှေးဦးဂြိုဟ် (protoplanet) တစ်စင်းသည် ယူရေးနပ်စ်နှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုကဲ့သို့ စောင်းထွက်သွားရခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ခန့်မှန်းကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |title=Uranus |date=1991 |publisher=University of Arizona Press |isbn=978-0-8165-1208-9 |editor-last=Bergstralh |editor-first=Jay T. |location=Tucson |pages=485–486 |editor-last2=Miner |editor-first2=Ellis D. |editor-last3=Matthews |editor-first3=Mildred Shapley}}&lt;/ref&gt; ဒါဟမ် တက္ကသိုလ်မှ ဂျေကော့ ကီဂယ်ရစ် (Jacob Kegerreis) ၏ သုတေသနပြုချက်အရ အဆိုပါ တိမ်းစောင်းမှုမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ဘီလီယံ ၃ မှ ၄ အတွင်း ကမ္ဘာထက် ပိုမိုကြီးမားသော ရှေးဦးဂြိုဟ်တစ်စင်းနှင့် ဝင်တိုက်မိခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |date=21 December 2018 |title=Science Says: A big space crash likely made Uranus lopsided |url=https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119121444/https://www.apnews.com/d1e2c440af57450ab82b62d035adac61 |archive-date=19 January 2019 |access-date=17 January 2019 |work=Associated Press}}&lt;/ref&gt; ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ယူရေးနပ်စ်၏ တောင်ဘက်ဝင်ရိုးစွန်းသည် နေဘက်သို့ တိုက်ရိုက်နီးပါး မျက်နှာမူလျက် ရှိနေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Seidelmann |first1=P. K. |last2=Abalakin |first2=V. K. |last3=Bursa |first3=M. |last4=Davies |first4=M. E. |last5=De Bergh |first5=C. |last6=Lieske |first6=J. H. |last7=Oberst |first7=J. |last8=Simon |first8=J. L. |last9=Standish |first9=E. M. |last10=Stooke |first10=P. |last11=Thomas |first11=P. C. |date=2000 |title=Report of the IAU/IAG working group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites: 2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |url-status=dead |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=82 |issue=1 |pages=83 |bibcode=2002CeMDA..82...83S |doi=10.1023/A:1013939327465 |s2cid=189823009 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |archive-date=12 May 2020 |access-date=13 June 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Cartographic Standards |url=http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20040407151631/http://pds.jpl.nasa.gov/documents/sr/stdref_021015/Chapter02.pdf |archive-date=7 April 2004 |access-date=13 June 2007 |work=NASA}}&lt;/ref&gt;

ဟာရှယ်က [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တီတေးနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ချိန်ကတည်းက ယူရေးနပ်စ်၏ ထူးဆန်းသော လည်ပတ်မှုဝင်ရိုးကို နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ခန့်မှန်းခဲ့ကြပြီး ၁၈၀၅ ခုနှစ်တွင် Pierre-Simon Laplace က ဂြိုဟ်ရံလများ၏ ပတ်လမ်းများ ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာမျက်နှာပြင်နှင့် တိမ်းစောင်းနေမှုကို တွက်ချက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Laplace |first=Pierre-Simon |author-link=Pierre-Simon Laplace |title=Mécanique Céleste: 8th Book. Theory of the Satellites of Jupiter, Saturn, and Uranus |date=1839 |publisher=Little, Brown and Company |series=Traité de mécanique céleste |volume=4 |location=Boston |pages=356–360 |translator-last=Bowditch |translator-first=Nathaniel |chapter=On the Satellites of Uranus |doi=10.5479/sil.62028.39088001861954 |oclc=1493597 |orig-date=1st pub. in 1805 |translator-link=Nathaniel Bowditch |chapter-url=https://archive.org/details/meycaniqueceyle4lapl/page/356/mode/2up |via=the [[Internet Archive]]}}&lt;/ref&gt;

===ကမ္ဘာမြေမှ မြင်နိုင်စွမ်း===
[[File:UranusAndMoon 20221108 fromJP (crop).jpg|thumb|၂၀၂၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ လကြတ်ချိန်တွင် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းဖြင့် မြင်တွေ့ရသော ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပုံရိပ်]]
ယူရေးနပ်စ်၏ ပျမ်းမျှ ထင်ရှားသော တောက်ပမှုပမာဏ (Apparent magnitude) မှာ ၅.၆၈ ဖြစ်ပြီး စံသွေဖည်မှုမှာ ၀.၁၇ ရှိကာ အစွန်းရောက် တန်ဖိုးများမှာ ၅.၃၈ နှင့် ၆.၀၃ ဖြစ်ကြသည်။ ဤတောက်ပမှု အတိုင်းအတာသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်စွမ်း၏ ကန့်သတ်ချက်အနီးတွင် ရှိနေသည်။ အဆိုပါ ပြောင်းလဲတတ်မှု အများစုသည် နေမှ အလင်းရောင်ပေးခြင်းခံရပြီး ကမ္ဘာမှ ကြည့်ရှုရသည့် ဂြိုဟ်၏ လတ္တီကျုများအပေါ်တွင် မူတည်နေသည်။ ၎င်း၏ ထောင့်အချင်းမှာ ၃.၄ မှ ၃.၇ အာ့ခ်စက္ကန့် (arcsecond) ကြားတွင် ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]အတွက် ၁၆ မှ ၂၀ အာ့ခ်စက္ကန့်နှင့် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]အတွက် ၃၂ မှ ၄၅ အာ့ခ်စက္ကန့် ရှိသည်တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်နိုင်သည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် အနေအထားတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို မှောင်မည်းသော ကောင်းကင်ယံ၌ သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ပြီး မြို့ပြအခြေအနေများတွင်ပင် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှစ်လက်ဖြင့် အလွယ်တကူ မြင်တွေ့နိုင်သည်။ အချင်း ၁၅ မှ ၂၃ စင်တီမီတာကြား ရှိသော ပိုမိုကြီးမားသည့် အပျော်တမ်း နက္ခတ္တမှန်ပြောင်းများတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ထင်ရှားသော အစွန်းဘက်သို့ မည်းမှောင်သွားသည့် ပုံစံပါရှိသော ဖျော့တော့သော စိမ်းပြာရောင် ပြားဝိုင်းငယ်တစ်ခုအဖြစ် မြင်တွေ့ရသည်။ အချင်း ၂၅ စင်တီမီတာ သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုကြီးသော ကြီးမားသည့် မှန်ပြောင်းများဖြင့်ဆိုလျှင် တိမ်ပုံစံများအပြင် တီတေးနီးယားနှင့် အိုဘီရွန်ကဲ့သို့သော ပိုမိုကြီးမားသည့် ရံလအချို့ကိုပါ မြင်တွေ့နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Nowak |first=Gary T. |date=2006 |title=Uranus: the Threshold Planet of 2006 |url=http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727233304/http://www.vtastro.org/Articles/uranus2006.html |archive-date=27 July 2011 |access-date=14 June 2007 |website=Vtastro.org}}&lt;/ref&gt;

==ဂြိုဟ်ရံလများ==
{{Main|ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}}
[[File:Annotated_Moons_of_Uranus.png|thumb|[[ဂျိန်းစ်ဝဘ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]၏ အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ကင်မရာ (NIRCam) ဖြင့် ရိုက်ကူးထားသည့် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့်တကွ ၎င်း၏ အဓိက အရံလကြီး ငါးစင်းနှင့် အတွင်းဘက်ကျသော အရံလ ကိုးစင်းပုံရိပ်]]

ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် လူသိများသော [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] ၂၉ စင်း ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;Sheppardmoons2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NASA-29&quot; /&gt; ယင်းဂြိုဟ်ရံလများ၏ အမည်များကို [[ရှိတ်စပီးယား|ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား]]နှင့် [[အလက်ဇန္ဒား ပုပ်]]တို့၏ လက်ရာများထဲမှ ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ ရွေးချယ်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;Faure2007&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nineplanets&quot; /&gt; အဓိက ဂြိုဟ်ရံလ ငါးစင်းမှာ [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]]၊ [[အဲရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အေရီရယ်]]၊ [[အမ်ဘရီယယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အမ်ဘရီရယ်]]၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေနီးယား]]နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘီရွန်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Faure2007&quot; /&gt; ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလစနစ်သည် ဧရာမဂြိုဟ်များအနက် ထုထည်အပေါ့ပါးဆုံး ဖြစ်ပြီး  အဓိက ဂြိုဟ်ရံလကြီး ငါးစင်း၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]] (Triton) တစ်ခုတည်း၏ ထုထည် ထက်ဝက်တောင် မပြည့်ပေ။ ယူရေးနပ်စ်၏ အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော တီတေးနီးယားသည် အချင်းဝက် ကီလိုမီတာ ၇၈၈.၉ (မိုင် ၄၉၀.၂) သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ထက်ဝက်အောက်သာ ရှိသော်လည်း [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဒုတိယအကြီးဆုံးလဖြစ်သော [[ရီးယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ရီးယာ]]ထက် အနည်းငယ် ပိုကြီးကာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ရှစ်ခုမြောက် အကြီးဆုံးလ ဖြစ်လာစေသည်။ ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများသည် ရောင်ပြန်ဟပ်မှုနှုန်း (albedo) အလွန်နည်းပါးပြီး (အစိမ်းရောင်အလင်းဖြင့်) အမ်ဘရီရယ်အတွက် ၀.၂၀ မှ အေရီရယ်အတွက် ၀.၃၅ အထိ ရှိကြသည်။ ယင်းတို့သည် ရေခဲ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ကျောက်သား ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ရေခဲ-ကျောက်သား ဒြပ်ပေါင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အဆိုပါ ရေခဲများတွင် အမိုးနီးယားနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ ပါဝင်နိုင်သည်။

ယူရေးနပ်စ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများအနက် အေရီရယ်သည် တိုက်ခိုက်မှုဒဏ်ရာ အနည်းဆုံးနှင့် မျက်နှာပြင် အကင်းဆုံးဖြစ်ပုံပေါပြီး အမ်ဘရီရယ်မှာ အဟောင်းဆုံး ဖြစ်သည်။ မီရန်ဒါတွင် မျက်နှာပြင် သက်တမ်းနှင့် ဝိသေသလက္ခဏာများတွင် ရောထွေးနေသော ပြောင်းလဲမှုများအပြင် အနက် ကီလိုမီတာ ၂၀ (မိုင် ၁၂) ရှိသော လှေကားထစ်ကဲ့သို့ အလွှာများ ရှိသည်။ မီရန်ဒါ၏ အတိတ်က ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများသည် လက်ရှိထက် ပိုမိုလွန်ကဲသော ပတ်လမ်းရှိခဲ့စဉ်က ဒီရေအပူပေးခြင်း (tidal heating) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်။

==စူးစမ်းလေ့လာခြင်း==
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်ခဲ့သော ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်သည် နက်ပကျွန်းဆီသို့ ဆက်လက်မသွားမီ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ တိမ်ထိပ်ဖျားများနှင့် ကီလိုမီတာ ၈၁,၅၀၀ (မိုင် ၅၀,၆၀၀) အကွာအဝေးသို့ အနီးကပ်ဆုံး ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ အာကာသယာဉ်သည် ယူရေးနပ်စ်၏ အလွန်အမင်း စွန်းထွက်သော ဝင်ရိုးစွန်း တိမ်းစောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ထူးခြားသော ရာသီဥတုအပါအဝင် လေထု၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့် ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံတို့ကို လေ့လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Tyler 1986&quot; /&gt; ၎င်းသည် ၎င်း၏ အဓိကအရံလကြီး ငါးစင်းကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အသေးစိတ် စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ပြီး အရံလအသစ် ၁၀ စင်းကိုပါ ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ သည် ယူရေးနပ်စ်စနစ်၏ လူသိများသော ကွင်းကိုးခုစလုံးကို စစ်ဆေးခဲ့ပြီးနောက် ကွင်းနှစ်ခုကို ထပ်မံရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Smith Soderblom et al. 1986&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;summary&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2004 |title=Voyager: The Interstellar Mission: Uranus |url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/uranus.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110807215103/http://voyager.jpl.nasa.gov/science/uranus.html |archive-date=7 August 2011 |access-date=9 June 2007 |work=JPL}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် ၎င်းသည် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]၊ ၎င်း၏ ပုံမှန်မဟုတ်သော တည်ဆောက်ပုံ၊ စောင်းနေသည့် အနေအထားနှင့် ယူရေးနပ်စ်၏ ဘက်စောင်းနေသော တည်နေရာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ထူးခြားသော ဖော့ဆို့ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ သံလိုက်အမြီးပိုင်း (magnetotail) တို့ကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။

ထိုအချိန်ကစ၍ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်ဆီသို့ အခြားသော အာကာသယာဉ်တစ်စင်းမျှ ထပ်မံပျံသန်းသွားရောက်ခဲ့ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း ယူရေးနပ်စ်စနစ်ထံသို့ ပြန်လည်သွားရောက်ရန် အဆိုပြုထားသော မစ်ရှင်များစွာ ရှိခဲ့သည်။ [[စနေဂြိုဟ်]]ရှိ ''[[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|ကာစီနီ]]'' အာကာသယာဉ်ကို ယူရေးနပ်စ်ဆီသို့ လမ်းကြောင်းပြောင်းလဲပေးရန် ဖြစ်နိုင်ခြေကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် မစ်ရှင် တိုးချဲ့ရေး အစီအစဉ်ဆွဲသည့် အဆင့်တွင် ဆန်းစစ်ခဲ့ကြသော်လည်း စနေဂြိုဟ်လေထုအတွင်းသို့ ပစ်ချဖျက်ဆီးပစ်ရန်သာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်၊ အကြောင်းမှာ စနေဂြိုဟ်မှ ထွက်ခွာပြီးနောက် ယူရေးနပ်စ်စနစ်သို့ ရောက်ရှိရန်အချိန် အနှစ်  ၂၀ ခန့် ကြာမြင့်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ယူရေးနပ်စ် ဝင်ရောက်စူးစမ်းရေးယာဉ် (entry probe) တစ်စင်းသည် ''Pioneer Venus Multiprobe'' ၏ နည်းပညာအမွေအနှစ်ကို အသုံးပြုနိုင်ပြီး လေထုဖိအား ၁ မှ ၅ အထိ ဆင်းသက်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ ယူရေးနပ်စ် ပတ်လမ်းနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေရေးယာဉ် (''Uranus Orbiter and Probe'') ကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ၂၀၁၃-၂၀၂၂ ''Planetary Science Decadal Survey'' က အကြံပြုခဲ့ပြီး အဆိုပါ အဆိုပြုချက်တွင် ၂၀၂၀-၂၀၂၃ ခုနှစ်အတွင်း လွှတ်တင်ရန်နှင့် ယူရေးနပ်စ်သို့ ၁၃ နှစ်ကြာ ခရီးနှင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်။ ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများအကြောင်း ဗဟုသုတ နည်းပါးမှုကြောင့် ယူရေးနပ်စ် စူးစမ်းရေးယာဉ်/ပတ်လမ်းယာဉ် မစ်ရှင်ကို ထိပ်တန်း ဦးစားပေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကာ ကော်မတီ၏ သဘောထားကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံ အတည်ပြုခဲ့သည်။ အနီးစပ်ဆုံးအနေဖြင့် တရုတ်အမျိုးသား အာကာသ စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (CNSA) ၏ ၂၀၂၉ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်မည့် ''Tianwen-4'' အာကာသယာဉ်အား ဂျူပီတာ ပတ်လမ်းယာဉ်တွင် ပတ်လမ်းထဲသို့ ဝင်ရောက်မည့်အစား ဆွဲငင်အား အကူအညီ (gravity assist) ရယူမည့် အရန်စူးစမ်းရေးယာဉ်ငယ် (subprobe) ပါဝင်ရန် စီစဉ်ထားပြီး အဆိုပါယာဉ်သည် ကြယ်တာရာကြား အာကာသဆီသို့ ဦးတည်မသွားမီ ၂၀၄၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ယူရေးနပ်စ်ကို ဖြတ်ပျံသန်းမည် ဖြစ်သည်။ တရုတ်နိုင်ငံအနေဖြင့် ယူရေးနပ်စ် သို့မဟုတ် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] တစ်ခုခုကို ပတ်မည့် ''Tianwen-5'' အစီအစဉ်အတွက်လည်း အစီအစဉ်များ ရှိထားသေးသော်လည်း လက်တွေ့ အကောင်အထည် မပေါ်သေးပေ။&lt;ref name=&quot;TianwenPlSoc&quot;/&gt;

==အခြားကြည့်ရန်==
*[[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]
*[[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]

== မှတ်စု ==
{{notes
| notes =
{{efn
| name = atmospheric pressure
| Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure.
}}

}}

==ကိုးကား==
{{reflist|3
|refs=
&lt;ref name=&quot;OED&quot;&gt;
{{cite encyclopedia
| title = Uranus
| encyclopedia = Oxford English Dictionary
| edition = 2
| date = 1989
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;BBCOUP&quot;&gt;
The BBC Pronunciation Unit notes that {{IPA|/ˈjʊərənəs/}} &quot;is the preferred usage of astronomers&quot;:{{cite book|last=Olausson|first=Lena|author2=Sangster, Catherine |title=The Oxford BBC Guide to Pronunciation|url=https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, England|date=2006|page=[https://archive.org/details/oxfordbbcguideto0000olau/page/404 404]|isbn=978-0-19-280710-6
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=VSOP87&gt;{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&amp;ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&amp;A...282..663S}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lindal Lyons et al. 1987&quot;&gt;
{{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p14987| last1 = Lindal| first1 = G. F.| last2 = Lyons| first2 = J. R.| last3 = Sweetnam| first3 = D. N.| last4 = Eshleman| first4 = V. R.| last5 = Hinson| first5 = D. P.| last6 = Tyler| first6 = G. L.| date = December 30, 1987| title = The Atmosphere of Uranus: Results of Radio Occultation Measurements with Voyager 2| journal = Journal of Geophysical Research| issn = 0148-0227| publisher = American Geophysical Union| volume = 92| issue = A13| pages = 14,987–15,001| bibcode = 1987JGR....9214987L| ref = {{sfnRef|Lindal Lyons et al.|1987}}}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Conrath Gautier et al. 1987&quot;&gt;
{{cite journal| doi = 10.1029/JA092iA13p15003| last1 = Conrath| first1 = B.| last2 = Gautier| first2 = D.| last3 = Hanel| first3 = R.| last4 = Lindal| first4 = G.| last5 = Marten| first5 = A.| year = 1987| title = The Helium Abundance of Uranus from Voyager Measurements| journal = Journal of Geophysical Research| volume = 92| issue = A13| pages = 15003–15010| bibcode = 1987JGR....9215003C| ref = {{sfnRef|Conrath Gautier et al.|1987}}}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;meanplane&quot;&gt;{{cite web
| date=April 3, 2009
| title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter
| url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif
| accessdate=April 10, 2009
| archivedate=14 May 2009
| archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif
}} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Jacobson Campbell et al. 1992&quot;&gt;
{{cite journal| doi = 10.1086/116211| last1 = Jacobson| first1 = R. A.| last2 = Campbell| first2 = J. K.| last3 = Taylor| first3 = A. H.| last4 = Synnott| first4 = S. P.| date=June 1992 | title = The masses of Uranus and its major satellites from Voyager tracking data and earth-based Uranian satellite data| journal = The Astronomical Journal| volume = 103| issue = 6| pages = 2068–2078| bibcode = 1992AJ....103.2068J| ref = {{sfnRef|Jacobson Campbell et al.|1992}}}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;ephemeris&quot;&gt;
{{cite web|title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|author=Espenak, Fred |work=NASA|url=http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070626153349/http://sunearth.gsfc.nasa.gov/eclipse/TYPE/TYPE.html|archivedate=2007-06-26|date=2005|accessdate=June 14, 2007
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Lunine 1993&quot;&gt;
{{cite journal| doi = 10.1146/annurev.aa.31.090193.001245| last = Lunine| first = Jonathan I.| date=September 1993 | title = The Atmospheres of Uranus and Neptune| journal = Annual Review of Astronomy and Astrophysics| volume = 31| pages = 217–263| bibcode = 1993ARA&amp;A..31..217L| ref = harv}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Podolak Weizman et al. 1995&quot;&gt;
{{cite journal| doi = 10.1016/0032-0633(95)00061-5| last1 = Podolak| first1 = M.| last2 = Weizman| first2 = A.| last3 = Marley| first3 = M.| date=December 1995 | title = Comparative models of Uranus and Neptune| url = https://archive.org/details/sim_planetary-and-space-science_1995-12_43_12/page/1517| journal = Planetary and Space Science| volume = 43| issue = 12| pages = 1517–1522| pmid = | pmc = | bibcode = 1995P&amp;SS...43.1517P| ref = {{sfnRef|Podolak Weizman et al.|1995}}}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007&quot;&gt;
{{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn&lt;!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --&gt;| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen  | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasafact&quot;&gt;{{cite web|url = http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus&amp;Display=Facts|title = NASA: Solar System Exploration: Planets: Uranus: Facts &amp; Figures|publisher = NASA|last = Munsell|first = Kirk|accessdate = August 13, 2007|date = May 14, 2007|archivedate = 9 November 2015|archiveurl = https://web.archive.org/web/20151109231438/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Uranus}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;CSeligman&quot;&gt;
{{cite web
| last = Seligman
| first = Courtney
| title = Rotation Period and Day Length
| url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm
| accessdate = August 13, 2009
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;fact&quot;&gt;{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html|title = Uranus Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = Dr. David R.|accessdate = August 10, 2007|date = January 31, 2005|archive-date = 4 August 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110804224710/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/uranusfact.html}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Sheppardmoons2024&quot;&gt;{{cite web |date=23 February 2024 |title=New Uranus and Neptune Moons |url=https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/home/newuranusneptunemoons |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240223160326/https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/home/newuranusneptunemoons |archive-date=23 February 2024 |accessdate=23 February 2024 |work=Earth &amp; Planetary Laboratory |publisher=Carnegie Institution for Science}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NASA-29&quot;&gt;{{cite news |last=El Moutamid |first=Maryame |date=2025-08-19 |title=New Moon Discovered Orbiting Uranus Using NASA's Webb Telescope |url=https://science.nasa.gov/blogs/webb/2025/08/19/new-moon-discovered-orbiting-uranus-using-nasas-webb-telescope/ |accessdate=2025-08-23 |publisher=NASA |archive-url=https://web.archive.org/web/20250825012929/https://science.nasa.gov/blogs/webb/2025/08/19/new-moon-discovered-orbiting-uranus-using-nasas-webb-telescope/ |archive-date=25 August 2025 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Faure2007&quot;&gt;
{{Cite encyclopedia |title=Uranus: What Happened Here? |encyclopedia=Introduction to Planetary Science |publisher=Springer Netherlands |date=2007 |pages=369–384 |doi=10.1007/978-1-4020-5544-7_18 |isbn=978-1-4020-5233-0 |last2=Mensing |first2=Teresa M. |last1=Faure |first1=Gunter}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Nineplanets&quot;&gt;
{{cite web |title=Uranus |url=http://www.nineplanets.org/uranus.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811232656/http://nineplanets.org/uranus.html |archive-date=11 August 2011 |access-date=3 July 2007 |publisher=nineplanets.org}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Tyler 1986&quot;&gt;
{{cite journal |last1=Tyler |first1=J.L. |last2=Sweetnam |first2=D.N. |last3=Anderson |first3=J.D. |last4=Campbell |first4=J. K. |last5=Eshleman |first5=V. R. |last6=Hinson |first6=D. P. |last7=Levy |first7=G. S. |last8=Lindal |first8=G. F. |last9=Marouf |first9=E. A. |last10=Simpson |first10=R. A. |date=1986 |title=Voyager 2 Radio Science Observations of the Uranian System: Atmosphere, Rings, and Satellites |journal=Science |volume=233 |issue=4759 |pages=79–84 |bibcode=1986Sci...233...79T |doi=10.1126/science.233.4759.79 |pmid=17812893 |s2cid=1374796}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Smith Soderblom et al. 1986&quot;&gt;
{{cite journal |last1=Smith |first1=B. A. |last2=Soderblom |first2=L. A. |last3=Beebe |first3=A. |last4=Bliss |first4=D. |last5=Boyce |first5=J. M. |last6=Brahic |first6=A. |last7=Briggs |first7=G. A. |last8=Brown |first8=R. H. |last9=Collins |first9=S. A. |date=4 July 1986 |title=Voyager&amp;nbsp;2 in the Uranian System: Imaging Science Results |url=https://zenodo.org/record/1230972 |url-status=live |journal=Science |volume=233 |issue=4759 |pages=43–64 |bibcode=1986Sci...233...43S |doi=10.1126/science.233.4759.43 |pmid=17812889 |s2cid=5895824 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181023120045/https://zenodo.org/record/1230972 |archive-date=23 October 2018 |access-date=23 October 2018 |ref={{sfnRef|Smith Soderblom et al.|1986}}}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;summary&quot;&gt;{{cite web |date=1988 |title=Voyager Uranus Science Summary |url=http://www.solarviews.com/eng/vgrur.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110726164339/http://www.solarviews.com/eng/vgrur.htm |archive-date=26 July 2011 |access-date=9 June 2007 |work=NASA/JPL}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;TianwenPlSoc&quot;&gt;{{cite news |last1=Jones |first1=Andrew |date=21 December 2023 |title=China's plans for outer Solar System exploration |url=https://www.planetary.org/articles/chinas-plans-for-outer-solar-system-exploration |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231231044006/https://www.planetary.org/articles/chinas-plans-for-outer-solar-system-exploration |archive-date=31 December 2023 |access-date=24 January 2024 |work=The Planetary Society |language=en}}&lt;/ref&gt;


}}


{{Footer_SolarSystem}}

[[Category:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]
[[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]]</text>
      <sha1>phkggne137vk0eqm842mw9eszpzflbf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကြယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4198</id>
    <revision>
      <id>1057658</id>
      <parentid>1027220</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T19:50:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54102" sha1="s0wv4l8otl7jcmv1yur7bdww36wlfhf" xml:space="preserve">{{Multiple image|perrow = 1|total_width = 240
 | direction         = vertical
 &lt;!--image 1--&gt;
 | image1            = The Sun in white light.jpg
 | alt1              =
 | caption1          = [[နေ]]သည် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးရှိ [[ကြယ်ပုဝါ|G အမျိုးအစား ပင်မအစဉ်ကြယ်]] ဖြစ်သည်။

 &lt;!--image 2--&gt;
 | image2            = Starsinthesky.jpg
 | alt2              =
 | caption2          = [[မက်ဂျလန်တိမ်တိုက်ကြီး]]အတွင်းရှိ ကြယ်များဖြစ်ပေါ်ဖွဲ့စည်းရာဒေသ 
}}
'''ကြယ်'''ဆိုသည်မှာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းသည့် [[အက်တမ်]]တို့ များပြားသဖြင့် ထို[[ဒြပ်]]များပြားမှုကြောင့် ဗဟိုပိုင်းသည် [[နျူကလီးယား ပေါင်းစည်းမှု]] (nuclear fusion) ဖြစ်သည်အထိ ပြင်းစွာ ဖိသိပ်ခံရလျက်ဖြင့် [[အလင်း]] နှင့် [[စွမ်းအင်]]များ အစဉ်ဖြာထွက်နေသည့် ဒြပ်သားအစုအဝေး ဖြစ်သည်။ ဖြာထွက်သော စွမ်းအင်များသည် [[လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း]]အသွင်ဖြင့် ပျံ့နှံ့ထွက်ခွါသည်။&lt;br&gt;
[[ကမ္ဘာ]]နှင့် အနီးဆုံးကြယ်မှာ [[နေ]]ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကမ္ဘာမြေအတွက် စွမ်းအင်အများစု၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ နေရောင်မမြင်ရသော ညကောင်းကင်တွင် အခြားကြယ်များကို သိသာစွာ တွေ့မြင်ရတတ်သည်။ သမိုင်းအစဉ်အဆက်တွင် ကောင်းကင်ထက်ရှိ ထင်ရှားသော ကြယ်များကို အစုဖွဲ့၍ နက္ခတ်တာရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး အတောက်ပဆုံးသော ကြယ်များမှာ စနစ်တကျ အမည်ပေးခြင်း ခံရသည်။ နက္ခတ်ဗေဒပညာရှင်များက ကြယ်များအတွက် အလွန် စေ့စပ်သော ကက်တလောက်များကို ပြုစုထားပြီး စံနှုန်းအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော နာမည်များကို ထိုကက်တလောက်များမှ လေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် သိရှိထားသော ကြယ်များကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ပြီး စံသတ်မှတ်ထားသော ကြယ်အမည်သတ်မှတ်ချက်များ (stellar designations) ကို ဖော်ပြပေးသည့် ကြယ်စာရင်းများ (star catalogues) ကို ပြုစုထားကြသည်။ [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ]]အတွင်း ကြယ်ပေါင်း {{val|e=22}} မှ {{val|e=24}}အထိ ရှိနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထိုကြယ်များအနက် သာမန်မျက်စိဖြင့် တိုက်ရိုက်မြင်နိုင်သော ကြယ်ပေါင်း ၄,၀၀၀ ခန့်သာ ရှိပြီး ၎င်းတို့အားလုံးသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]] အတွင်းတွင် တည်ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book | title=Galileo and 400 Years of Telescopic Astronomy | first1=Peter | last1=Grego | first2=David | last2=Mannion |year= 2010 | isbn=978-1441955920 | publisher=Springer New York | url=https://books.google.com/books?id=nsi7R3NTcmEC&amp;pg=PA88 }}&lt;/ref&gt;

ကြယ်သည် ၎င်း၏သက်တမ်းတလျှောက်တွင် သူ၏ဗဟိုထုတွင်းမှ သာမိုနျူကလီးယား ပေါင်းစပ်မှုများဖြင့် စွမ်းအင်ကို လွှတ်ထုတ်လေ့ရှိပြီး ထိုစွမ်းအင်များသည် ကြယ်၏ အတွင်းပိုင်းကို ကန့်လန့်ဖြတ်ဖြတ်သွားကြပြီးနောက် ပြင်ပအာကာသအတွင်းသို့ ပျံနှံ့ထွက်ခွာသွားကြသည်။ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယမ်]]တို့ထက်လေးသော [[ဒြပ်စင်]]များအားလုံးလိုလိုသည် ကြယ်များအတွင်းရှိ ထိုသို့ပေါင်းစပ်ခြင်း အဖြစ်အပျက်များမှထွက်ပေါ်လာကြခြင်းဖြစ်သည်။ အာကာသသိပ္ပံပညာရှင်များသည် ကြယ်တို့၏ ဒြပ်ထု၊ သက်တမ်း၊ [[ဓာတုဗေဒ]]ဓာတ်များပေါင်းစပ်ခြင်း အချိုးအစားနှင့် အခြား ဂုဏ်သတ္တိများတို့ကို ကြယ်တို့၏ ဖြာထွက်ရောင်ခြည်များ၊ အလင်းရောင် ထွန်းလင်းတောက်ပမှုများနှင့် အာကာသအတွင်း ရွေ့လျားပုံတို့မှတဆင့် သိရှိနိုင်သည်။ ကြယ်တို့၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထုသည် ၎င်းတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခြင်း နှင့် အဆုံးသတ်မှေးမှိန်ပျောက်ကွယ် သွားခြင်းတို့အတွက် အဓိက အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အရာဖြစ်သည်။ ကြယ်၏ အခြားစရိုက်သဘာဝများကိုမူ ကြယ်၏အချင်း၊ လည်ပတ်ပုံ၊ ရွေ့လျားပုံ နှင့် အပူချိန်တို့အပါအဝင် ၎င်း၏ ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ် ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခြင်း သမိုင်းကြောင်း မှ ဆုံးဖြတ်ပေးသည်။ ကြယ်များ၏ အပူချိန်နှင့် ၎င်း၏ အလင်းရောင်ထွန်းလင်းတောက်ပမှု တို့အား နှိုင်းယှဉ်ရေးဆွဲထားသော ပုံကို [[ဟတ်ဇပရင်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ]] (Hertzsprung-Russell diagram) သို့ H–R diagram ဟုခေါ်ဝေါ်ကြပြီး ထိုပုံမှတဆင့် ကြယ်၏ သက်တမ်းနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ် ပြောင်းလဲမှု တို့ကို တိုင်းတာနိုင်သည်။

ကြယ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါဝင်ပြီး ဟီလီယမ်နှင့် အခြားလေးလံသော ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်မျှ ပါဝင်သော အရာဝတ္ထု အစုအဝေးတို့ သိပ်သည်းစွာ စုစည်းခြင်းမှ တဆင့် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်။ ကြယ်၏ အတွင်းပိုင်းတွင် လုံလောက်သော သိပ်သည်းမှု ရရှိသော အချိန်တွင် အချို့သော ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဓာတ်တို့သည် နျူးကလီးယား ပေါင်းစပ်ခြင်း နည်းလမ်းအားဖြင့် ဟီလီယမ် အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားကြသည်။&lt;ref name=&quot;sunshine&quot;&gt;{{cite web
 | last = Bahcall | first = John N.
 | date = 2000-06-29
 | url = http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/articles/fusion/index.html
 | title = How the Sun Shines | publisher = Nobel Foundation
 | accessdate = 2006-08-30 }}&lt;/ref&gt; ကျန်ရှိသော ကြယ်၏အတွင်းပိုင်းများသည် ဖြာထွက်ရောင်ခြည်နည်းလမ်းနှင့် အရည်အတွင်း [[မော်လီကျူး]]များ လှုပ်ခါခြင်း နည်းလမ်း နှစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ခြင်းအားဖြင့် ဗဟိုထုမှ စွမ်းအင်ကို ပြင်ပသို့ လွှတ်ထုတ်ကြသည်။ ဗဟိုထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်လောင်စာများ ကုန်ဆုံးသွားသောအခါတွင် နေ၏ဒြပ်ထုထက် ၁၀ ပုံ ၄ ပုံမျှရှိသောကြယ်များသည်&lt;ref name=&quot;late stages&quot;&gt;{{cite web
 | last = Richmond | first = Michael
 | url = http://spiff.rit.edu/classes/phys230/lectures/planneb/planneb.html
 | title = Late stages of evolution for low-mass stars
 | publisher = Rochester Institute of Technology
 | accessdate = 2006-08-04 }}&lt;/ref&gt; [[ဧရာမ ကြယ်နီ]] အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားကြသည်။ တခါတရံတွင် ပိုမို လေးလံသော ဒြပ်ထုများကို ဗဟိုထု၌ သို့မဟုတ် ဗဟိုထု၏ ပတ်ပတ်လည်ရှိ အခွံများ၌ ပျော်ဝင်ပေါင်းစပ်သွားစေသည်။ ထို့နောက်တွင် ကြယ်များသည် ပြိုကွဲပျက်စီးသော ပုံသဏ္ဌန်သို့ ရောက်ရှိကြပြီး ဒြပ်ထုများ၏ တစိတ်တပိုင်းကို ပတ်ဝန်းကျင်သို့ လွှတ်ထုတ်ကြသည်။ ထိုနေရာများတွင် ပိုမိုလေးလံသော ဒြပ်ထုများ၏ အဆ ပိုမိုပါဝင်သည့် မျိုးဆက်သစ်ကြယ်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web
 | url = http://observe.arc.nasa.gov/nasa/space/stellardeath/stellardeath_intro.html
 | title = Stellar Evolution &amp; Death
 | publisher = NASA Observatorium
 | accessdate = 2006-06-08
 | archivedate = 10 February 2008
 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080210154901/http://observe.arc.nasa.gov/nasa/space/stellardeath/stellardeath_intro.html
 }}&lt;/ref&gt;

[[ဒွိကြယ်]] နှင့် ကြယ်များစု စနစ်များတွင် ကြယ်နှစ်လုံး သို့မဟုတ် နှစ်လုံးထက်ပိုသော ကြယ်များ ပါဝင်ကြပြီး ၎င်းတို့ကို ဆွဲငင်အားဖြင့် အချင်းချင်း ထိန်းချုပ်ထားကြကာ ကြယ်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပုံသဏ္ဌန်မပြောင်းသော ပတ်လမ်းအတွင်းတွင် ယေဘူယျအားဖြင့် လှည့်ပတ်နေကြသည်။ ထိုသို့ အချင်းချင်းလှည့်ပတ်နေသော ကြယ်နှစ်လုံးတွင် အလွန်နီးကပ်သော ပတ်လမ်းရှိပါက ၎င်းတို့၏ ဆွဲငင်အား အချင်းချင်း အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုသည် ၎င်းတို့၏ ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ်မှုတွင် သိသာစွာ အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;iben&quot;&gt;{{cite journal
 | last = Iben | first = Icko, Jr.
 | title=Single and binary star evolution
 | journal=Astrophysical Journal Supplement Series
 | year=1991 | volume=76 | pages=55–114
 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1991ApJS...76...55I
 | doi=10.1086/191565 }}&lt;/ref&gt;  ကြယ်များစုတို့သည် [[ကြယ်အစုအဝေး]] နှင့် [[ဂယ်လက်ဆီ]] တို့ကဲ့သို့သော ဆွဲငင်အားဖြင့် ထိန်းချုပ်ထားသော ပုံသဏ္ဌန်တို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အဖြစ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။

== လေ့လာခြင်း သမိုင်းကြောင်း ==
[[Image:Dibuix de Leo.png|thumb|220px|right|လူတို့သည် ရှေးခေတ်အခါ ကတည်းကပင် ကြယ်များအတွင်း ပုံသဏ္ဌန်ကို တွေ့မြင်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;forbes&quot; /&gt; ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင် ပုံဖော်ရေးဆွဲခဲ့သော သိဟ် (လီယို) ရာသီခွင်၏ ပုံသဏ္ဌန် ခြင်္သေ့မှာ ဂျိုဟန်နပ်စ် ဟေဗေးလီးယပ်စ်၏ လက်ရာဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book
 | first=Johannis | last=Hevelius | year=1690
 | title=Firmamentum Sobiescianum, sive Uranographia
 | location=Gdansk }}&lt;/ref&gt;]]
သမိုင်းကြောင်းအား ပြန်လည်ကြည့်ရှုမည် ဆိုလျှင် ကြယ်တို့သည် ကမ္ဘာတဝှမ်းလုံးရှိ ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်းတို့အတွက် အရေးပါသော ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ကြယ်တို့သည် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းစဉ်လာများ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ခဲ့ရုံသာမက ကောင်းကင်ကို အသုံးပြု၍ လမ်းကြောင်းရှာ သွားလာခြင်းနှင့် အရပ်မျက်နှာရှာဖွေခြင်းတို့တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။ ရှေးခေတ် နက္ခတ္တ ပညာရှင်အများစုတို့က ကြယ်များသည် ကောင်းကင်ဘုံနှင့် သက်ဆိုင်သော စက်ဝန်းကြီးတစ်ခုတွင် အသေနေရာချထားပြီး မပြောင်းလဲနိုင်သော အရာများဟု ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်။ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ နက္ခတ္တ ပညာရှင်တို့သည် ကြယ်များကို အစုဖွဲ့၍ နက္ခတ်တာရာများ အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့ကို အသုံးပြု၍ ဂြိုဟ်တို့၏ ရွေ့လျားပုံနှင့် နေကို ရည်ညွှန်း၍ ရောက်ရှိနေသော နေရာတို့ကို ခြေရာခံ စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref name=&quot;forbes&quot;&gt;{{cite book
 | author=Forbes, George | title=History of Astronomy
 | publisher=Watts &amp; Co. | location=London | year=1909
 | format =Free e-book from Project Gutenberg
 | url=http://www.gutenberg.org/etext/8172 }}&lt;/ref&gt; နောက်ခံတွင် ရှိသော ကြယ်များကို မူတည်၍ နေ၏ ရွေ့လျားပုံကို အသုံးပြု၍ ပြက္ခဒိန်များကို တီထွင်ခဲ့ကြပြီး ထိုပြက္ခဒိန်များကို စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းများအတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web | last = Tøndering | first = Claus | url = http://webexhibits.org/calendars/calendar-ancient.html | title = Other ancient calendars | publisher = WebExhibits | accessdate = 2006-12-10 | archive-date = 21 November 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191121041104/http://www.webexhibits.org/calendars/calendar-ancient.html }}&lt;/ref&gt;ယနေ့ကမ္ဘာ၏ နေရာအတော်များများတွင် အသုံးပြုနေကြသော ဂျော်ဂျီယန် ပြက္ခဒိန်မှာ နေအပေါ်တွင် မူတည်၍ ဖန်တီးထားသော ပြက္ခဒိန်ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် လည်ပတ်မှု နှင့် ပတ်သက်သော ထောင့်ကို အနီးဆုံးကြယ်ဖြစ်သည့် နေအပေါ်တွင် မူတည်၍ တွက်ချက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

ရှေးအကျဆုံးဖြစ်ပြီး နေ့စွဲရေးထိုးထားသော ကြယ်တို့၏ တည်ရှိရာကို ပြသောပုံကို [[ဘီစီ]] ၁၅၃၄ ခုနှစ် [[ရှေးဟောင်းအီဂျစ်|ရှေးခေတ်အီဂျစ်]] ကာလတွင် တွေ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite journal | last=von Spaeth | first=Ove | title=Dating the Oldest Egyptian Star Map | journal=Centaurus International Magazine of the History of Mathematics, Science and Technology | year=2000 | volume=42 | issue=3 | pages=159–179 | url=http://www.moses-egypt.net/star-map/senmut1-mapdate_en.asp | accessdate=2007-10-21 | archive-date=26 January 2019 | access-date=8 June 2009 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190126001022/http://www.moses-egypt.net/star-map/senmut1-mapdate_en.asp | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ဂရိလူမျိုး နက္ခတ္တ ဗေဒပညာရှင် အာရီစတေးလပ်စ် (Aristillus) သည် ပထမဆုံးသော ကြယ်ကတ်တလောက်ကို ဘီစီ ၃၀၀ ခုနှစ်ခန့်က တီမိုခေးရစ် (Timocharis) ၏ အကူအညီဖြင် စတင်ဖန်တီးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book | last=Murdin | first=P. | year=2000 | month=November | chapter=Aristillus (c. 200 BC) | doi=10.1888/0333750888/3440 | title=Encyclopedia of Astronomy and Astrophysics | chapterurl=http://adsabs.harvard.edu/abs/2000eaa..bookE3440 | accessdate=2009-06-02 | archive-date=27 July 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130727103453/http://adsabs.harvard.edu/abs/2000eaa..bookE3440 | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[တော်လမီ]]  ၏ ကြယ်ကတ်တလောက် မှာမူ ဘီစီ ၂ရာစုခန့်က ဟစ်ပါးကပ်  ၏ မှတ်တမ်းပေါ်တွင် မူတည်၍ ရေးဆွဲခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite book
 | first=Gerd | last=Grasshoff | year=1990
 | title=The history of Ptolemy's star catalogue
 | url=https://archive.org/details/historyofptolemy0000gras | publisher=Springer | pages=[https://archive.org/details/historyofptolemy0000gras/page/n18 1]–5 | isbn=0387971815 }}&lt;/ref&gt;ဟစ်ပါးကပ်မှာ [[နိုဗာ]] ခေါ် ကြယ်ပေါက်ကွဲမှု ကို ပထမဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိသူ အဖြစ် သိရှိကြသည်။ &lt;ref&gt;{{cite web | first=Antonios D. | last=Pinotsis | title=Astronomy in Ancient Rhodes | publisher=Section of Astrophysics, Astronomy and Mechanics, Department of Physics, University of Athens | url=http://conferences.phys.uoa.gr/jets2008/historical.html | accessdate=2009-06-02 | archive-date=7 September 2017 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170907030222/http://conferences.phys.uoa.gr/jets2008/historical.html }}&lt;/ref&gt; အစ္စလာမ် နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တို့သည် ကြယ်များကို အာရပ်အမည်များ ပေးခဲ့ကြပြီး ထိုအမည်များကို ယနေ့တိုင် အသုံးပြုဆဲ ဖြစ်သည်။ သူတို့သည် ကြယ်တို့၏ တည်နေရာကို တွက်ချက်ပေးနိုင်သည့် အာကာသ လေ့လာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော ကိရိယာ အမြောက်အမြားကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၁ ရာစုတွင် အဘူ ရေဟန် အယ်လ်ဘာရူနီက (Abū Rayhān al-Bīrūnī) [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]အား [[နက်ဗျူလာ]]တို့၏ ဂုဏ်သတ္တိရှိပြီး မြောက်မြားလှသော အစိတ်အပိုင်းများ ပေါင်းစပ်ထားသည့် အရာအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ပြီး ၁၀၁၉ ခုနှစ် လကြတ်သည့်အချိန်တွင် ကြယ်ပေါင်းများစွာတို့၏ လတ္တီကျုကို တွက်ချက်ဖော်ပြခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web | last=Zahoor | first=A. | year=1997 | url=http://www.unhas.ac.id/~rhiza/saintis/biruni.html | title=Al-Biruni | publisher=Hasanuddin University | accessdate=2007-10-21 | archivedate=26 June 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080626074150/http://www.unhas.ac.id/~rhiza/saintis/biruni.html }}&lt;/ref&gt;

ကောင်းကင်သည် ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်းမရှိဟု အမြင်အားဖြင့် ထင်ရသော်လည်း ကြယ်အသစ်တို့ ပေါ်ထွက် လာနိုင်ကြောင်းကို တရုတ်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တို့ သတိပြုမိ ခဲ့ကြသည်။ တိုင်ချို ဘရာဟေ (Tycho Brahe) တို့ ကဲ့သို့သော အစောပိုင်း နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တို့သည် ညဖက်ကောင်းကင်ပြင်တွင် နောက်အခါတွင် နိုဗေး ဟု ခေါ်ဆို သုံးစွဲကြသည့် ကြယ်အသစ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြပြီး ကောင်းကင်ဆိုသည်မှာ မပြောင်းမလဲနိုင်သည့် အရာမဟုတ်ကြောင်း ဆွေးနွေးတင်ပြခဲ့ကြသည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဂျော်ဒါးနိုး ဘရူနိုက ကြယ်များသည် နေနှင့် သဏ္ဌန်တူသော အရာများဖြစ်ကြပြီး ၎င်းတို့တွင် အခြားဂြိုဟ်များလည်း ရှိနိုင်ကြောင်း၊ ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းကြောင်းတွင် ကမ္ဘာနှင့် တူသော ဂြိုဟ်များပင် ရှိနိုင်ကြောင်း ဆွေးနွေးတင်ပြခဲ့သည်။ ထိုအယူအဆကို ရှေးခေတ် ဂရိတွေးခေါ်ရှင်များ ဖြစ်ကြသော ဒီမိုကရိတပ် နှင့် အက်ပီကျူးရပ်စ် တို့ကလည်း ဆွေးနွေးတင်ပြခဲ့ဖူးသည်။ နောက်ရာစုနှစ် တစ်ခုသို့ ကူးပြောင်းသော အချိန်တွင် ကြယ်များသည် ဝေးလံသော ဒေသမှ နေများဖြစ်သည်ဆိုသော အယူအဆသည် နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်အများစုတို့ သဘောတူလက်ခံသော အယူအဆ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကျမ်းစာဆရာ ရစ်ချက် ဘန်တလေ က ထိုကြယ်များသည် အဘယ့်ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်းသို့ ပေါင်းစပ်ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှု မရှိရသနည်း ဆိုသောမေးခွန်းကို စတင်တင်ပြခဲ့ပြီး ကြယ်များသည် အရပ်မျက်နှာ အသီးသီး၌ ညီမျှစွာ ဖြန့်ကြက်တည်ရှိနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အိုင်ဆက်[[နယူတန်]]က ပြန်လည် ဆွေးနွေးတင်ပြခဲ့သည်။

အီတလီလူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင် ဂျီမီနီယာနို မွန်တာနာရီ (Geminiano Montanari) က အယ်လ်ဂေါလ် (Algol) ကြယ်၏ အလင်းရောင်ထွန်းလင်း တောက်ပမှုများ၏ အပြောင်းအလဲကို လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ [[အက်မော ဟေလီ]] (Edmond Halley)က အနီးအနားရှိ တစ်နေရာတည်းတွင် တည်ရှိနေသည်ဟု ယူဆရသော ကြယ်စုံတွဲ၏ တိကျသေချာသော ရွေ့လျားမှု ကို တိုင်းတာနိုင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ရှေးဟောင်း ဂရိခေတ် တော်လေမီ နှင့် ဟစ်ပါးကပ်တို့လက်ထက်က မှတ်သားထားခဲ့သော နေရာမှ ရွေ့ပြောင်းသွားကြောင်း ပြသနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် ဖရိုင်းဒရစ် ဘပ်ဆဲလ် (Friedrich Bessel) က parallax နည်းလမ်းကို အသုံးပြု၍ ကြယ်သို့ အကွာအဝေး (61 Cygni နှင့် [[အလင်းနှစ်]] ၁၁.၄ နှစ် ဝေးကြောင်း) ကို ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် တိုင်းတာနိုင်ခဲ့သည်။ Parallax တိုင်းတာခြင်း နည်းလမ်းမှ ကောင်းကင်ယံ၌ ကြယ်တို့အကြား အလွန်တရာ ကွာဝေးကြောင်းကို ပြသနိုင်ခဲ့သည်။

[[ဝီလီယံ ဟာရှယ်]] (William Herschel) သည် ကောင်းကင်ယံတွင် ကြယ်တို့ပျံ့နှံ့တည်ရှိပုံကို ဆုံးဖြတ်ရန် ကြိုးစားသော ပထမဆုံး နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်ဖြစ်သည်။ ၁၇၈၀ နှစ်များအတွင်းတွင် သူသည် ဦးတည်ရာအရပ် ၆၀၀ ခန့်တွင် တိုင်းတာမှုများကို ဆက်တိုက် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ထိုအရပ်များတွင် တွေ့ရှိရသော ကြယ်တို့ကို ရေတွက်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ တိုင်းတာမှု ပြုလုပ်ပြီးနောက် ကြယ်တို့၏ အရေအတွက်သည် နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ၏ ဗဟိုထုရှိရာသို့ ဦးတည်၍ ကောင်းကင်၏ အရပ်မျက်နှာ တစ်ဖက်တည်းသို့ တဖြည်ဖြည်းချင်း တိုးပွားသွားကြောင်း ကောက်ချက်ချ ခဲ့သည်။ သူ၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန်ဟာရှယ် (John Herschel) ကလည်း အလားတူ စမ်းသပ်ချက်ကို တောင်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့ပြီး တူညီသောအရပ်မျက်နှာသို့ပင် ကြယ်အရေအတွက် တိုးပွားသွားကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဝီလီယမ် ဟာရှယ်၏ အခြားသော ပြောင်မြောက်သည့် တွေ့ရှိချက်မှာ အချို့ကြယ်များသည် အခြားကြယ်တို့နှင့် မျဉ်းတစ်ဖြောင့်တည်း ကျရုံသာမက အဖော်အဖြစ် တည်ရှိပြီး ဒွိကြယ်စနစ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိချက် ဖြစ်သည်။

ကြယ်တို့၏ ဖြာထွက်ရောင်ခြည်နှင့် ပတ်သက်သော သိပ္ပံပညာကို အစပြုခဲ့သူမှာ ဂျိုးဆက်ဗွန် ဖရောင်ဟိုဖာ (Joseph von Fraunhofer) နှင့် အန်ဂျလို ဆက်ချီ (Angelo Secchi) တို့ ဖြစ်သည်။ စီးရီးယပ်ကြယ်၏ ဖြာထွက်ရောင်ခြည်ကို နေ၏ ဖြာထွက်ရောင်ခြည်ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ခြင်း အစရှိသည့် စမ်းသပ်ချက်တို့မှ သူတို့၏ အားမတူညီမှု နှင့် ဖြာထွက်ရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူသော လမ်းကြောင်းအရေအတွက် ခြားနားမှု တို့ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဖြာထွက်ရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူသော လမ်းကြောင်း ဆိုသည်မှာ လေထုမှ အချို့သော လှိုင်းလျားတို့ကို စုပ်ယူမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ကြယ်တို့၏ ဖြာထွက်ရောင်ခြည် လမ်းကြောင်းများအတွင်းရှိ အလင်းရောင်မဲ့သော လှိုင်းများကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် ဆက်ချီသည် ဖြာထွက်ရောင်ခြည်လမ်းကြောင်းများ၏ အမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ ကြယ်တို့ကို အမျိုးအစားခွဲခြားခဲ့သည်။ သို့သော် ခေတ်သစ် ကြယ်တို့၏ အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်းကိုမူ အန်နီ ဂျေ ကန်နွန် (Annie J. Cannon) က ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း စတင် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။

နှစ်လုံးတွဲကြယ်တို့ကို လေ့လာခြင်းသည် ၁၉ရာစုအတွင်း အရေးပါသော အရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် ဖရိုင်းဒရစ် ဘက်ဆယ် (Friedrich Bessel) သည် ဆီးရီးယပ်ကြယ်၏ ပုံမှန်ရွေ့လျားမှုအတွင်းတွင် အပြောင်းအလဲကို လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ပြီး မမြင်နိုင်သော အဖော်ကြယ် တစ်ခု ရှိကြောင်း ယူဆနိုင်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝပ် ပစ်ကားရင်း (Edward Pickering) သည် မီဇာ (Mizar)  ကြယ်၏ အချိန်မှန် ခွဲဖြာထွက်သော ဖြာထွက်ရောင်ခြည် လမ်းကြောင်းများကို ရက်ပေါင်း ၁၀၄ ရက်ကြာမျှ လေ့လာရာမှ ပထမဆုံးသောကြယ်စုံတွဲကို ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင်  ဖြာထွက်ရောင်ခြည် နည်းလမ်းကို အသုံးပြု၍ ပထမဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဒွိကြယ်စနစ်တို့၏ အသေးစိတ်လေ့လာခြင်း အကြောင်းများကို ဝီလီယံ စထရု (William Struve) နှင့် အက်စ် ဒဗလျူ ဘန်ဟမ် (S. W. Burnham) အစရှိသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့က စုဆောင်းခဲ့ပြီး ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်း ရှိနေသော အရာဝတ္ထုများ အပေါ် မူတည်၍ ကြယ်တို့၏ ဒြပ်ထုကို အဆုံးအဖြတ် ပေးနိုင်စေခဲ့သည်။ ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် ဖဲလစ် ဆေဗာရီ (Felix Savary) က တယ်လီစကုပ် လေ့လာရေးနည်းလမ်းကို အသုံးပြု၍ ဒွိကြယ်တို့၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တိုင်းတာခြင်း ပြဿနာကို ပထမဆုံးအကြိမ် အဖြစ် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။

၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်းတွင် ကြယ်များကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာခြင်းတွင် လျင်မြန်စွာ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ဓာတ်ပုံများသည် အာကာသ လေ့လာရာတွင် တန်ဖိုးရှိသော ကိရိယာများ ဖြစ်လာသည်။ ကားလ် ရှဝါ့ဇ်ချိုင်းက ကြယ်တို့၏ အရောင် နှင့် ထိုအကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော အပူချိန်တို့ကို မျက်စိဖြင့် မြင်ရသော အတိုင်းအတာကို ဓာတ်ပုံတွင် မြင်ရသော အတိုင်းအတာ ပေါ်မူတည်၍ ဆုံးဖြတ်နိုင်ကြောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ photoelectric photometer ကိုတီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် လှိုင်းအလျား အမျိုးမျိုးတို့၏ အပိုင်းအခြား အမျိုးမျိုးတို့တွင် အလွန်တိကျသော တိုင်းတာမှုကို ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အဲလ်ဘတ် အေ မိုက်ကယ်ဆန်သည် ဟွတ်ကာ တယ်လီစကုပ် ပေါ်တွင် အင်တာဖယ်ရိုမီတာ (interferometer) ကို အသုံးပြု၍ ပထမဆုံးအနေဖြင့် ကြယ်၏ အချင်းကို တိုင်းတာနိုင်ခဲ့သည်။

ကြယ်တို့၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေခံနှင့် ပတ်သက်သည့် အရေးပါသော အယူအဆများသည် နှစ်ဆယ်ရာစု အစပိုင်း ပထမဆုံး ဆယ်စုနှစ်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ဟတ်ဇ်စပရန်း-ရပ်ဆဲလ် ပုံဆွဲနည်း (Hertzsprung-Russell diagram) ကို တီထွင်ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီးနောက် အာကာသရူပဗေဒနှင့် သက်ဆိုင်သော ကြယ်တို့၏ လေ့လာမှုမှာ ပိုမို တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ကြယ်တို့၏ အတွင်းပိုင်းနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်ပေါ်လာပုံတို့ကို ရှင်းလင်းပြနိုင်သည့် အောင်မြင်သော သရုပ်ပြပုံစံများကိုလည်း တီထွင်ဖော်ထုတ် နိုင်ခဲ့သည်။ ကွမ်တမ် ရူပဗေဒ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ကြယ်တို့၏ ဖြာထွက်ရောင်ခြည် အလင်းတန်းများ အကြောင်းကို အောင်မြင်စွာ ရှင်းလင်း ပြသနိုင်ခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းကြောင့် ကြယ်တို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ဓာတ်များ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံကို အဆုံးအဖြတ် ပေးနိုင်ခဲ့သည်။

[[စူပါနိုဗာ]]ကြယ်များမှ လွဲ၍ အခြားသော ကြယ်တစ်လုံးချင်းစီကို ကျွန်ုပ်တို့ နေထိုင်ရာ ဇာတိ ဂယ်လက်ဆီ အစုအဝေးများထဲတွင် အဓိကအားဖြင့် လေ့လာကြသည်။ အထူးသဖြင့် နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ၏ မြင်သာထင်ရှားသော အပိုင်းအတွင်း တွင် ဖြစ်သည်။ ကျွန်ုပ်တို့ ဂယ်လက်ဆီ၏ အသေးစိတ် ကြယ် ကတ်တလောက် ကိုကြည့်လျှင် ထိုအချက်မှာ သိသာထင်ရှားသည်။ သို့သော် အချို့ ကြယ်များကိုမူ ကမ္ဘာမှ [[အလင်းနှစ်]] သန်း ၁၀၀ မျှဝေးသော ဗာဂို ကြယ်အစုအဝေး [[Virgo Cluster]]၏ M100 ဂယ်လက်ဆီအထိပင် လေ့လာ တွေ့ရှိကြသည်။ ဇာတိ မဟာကြယ်အစုအဝေးကြီး အတွင်းတွင် ကြယ်အစုအဝေးများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်။ လက်ရှိ တယ်လီစကုပ်များ အနေနှင့် ယေဘူယျအားဖြင့် ဇာတိ ကြယ်အစုအဝေးအတွင်းရှိ မှေးမှိန်နေသော ကြယ်တစ်လုံးချင်းစီကိုပင် လေ့လာနိုင်သည်။ အဝေးဆုံးလေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သော ကြယ်မှာ အလင်းနှစ် သန်းပေါင်း ၁၀၀ မျှ အကွာအဝေးတွင် ရှိသည်။ (ဥပမာ Cepheids ကြယ်) သို့သော် ဇာတိ မဟာ ကြယ်အစုအဝေးကြီး၏ အပြင်ဘက်တွင်မူ ကြယ်တစ်လုံးချင်း သို့မဟုတ် ကြယ်အစုအဝေးများကို လေ့လာနိုင်စွမ်း မရှိပေ။ တစ်ခုတည်းသော ခြွင်းချက်မှာ ကြယ်အလုံးရေ သိန်းပေါင်းများစွာ ပါဝင်ပြီး အလင်းနှစ်သန်းပေါင်း တစ်ထောင် အကွာအဝေးတွင် ရှိသော ကြီးမားသော ကြယ်အစုအဝေးကြီး၏ မှေးမှိန်သော ရုပ်ပုံတစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး ယခင်က လေ့လာတွေ့ရှိဖူးသော အဝေးဆုံးကြယ်ထက် ဆယ်ဆမျှ ဝေးကွာသော အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိသည်။

== အမည်မှည့်ခေါ်ခြင်း ==
[[File:Ngc6397 hst blue straggler.jpg|thumb|ဤမြင်ကွင်းတွင် အပြာရောင် နောက်ကျန်ရစ်သူများ အမည်ရှိသော ကြယ်ပြာများကို တွေ့နိုင်ပြီး ဟတ်ဇ်စပရန်း-ရပ်ဆဲလ် ပုံပေါ်မှ သူတို့၏ တည်နေရာပေါ်မူတည်၍ ထိုသို့ ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်။]]
ကြယ်အစုအဝေးများအား အမည့်မှည့်ခေါ်သည့် အလေ့အထသည် ဘေဘီလုံခေတ် ကတည်းက ရှိခဲ့သည်ဟု သိရသည်။ ရှေးခေတ် ကောင်းကင်လေ့လာသူများက ကြယ်များသည် ပုံသဏ္ဌာန်တစ်ခု အဖြစ်တည်ရှိနေသည်ဟု စိတ်ကူးကြည့်ကြပြီး ထိုကြယ်စုတို့ကို သဘာဝတွင် တည်ရှိနေသည့် အရာများ သို့ [[ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်]]များနှင့် ဆက်စပ်တွေးတော ကြသည်။ ၁၂ ခုမျှသော ကြယ်အစုအဝေးတို့သည် မိုးကုပ်စက်ဝိုင်း တစ်လျှောက် တည်ရှိနေကြပြီး ထိုကြယ်စုတို့မှာ [[နက္ခတ်ဗေဒင်]] ပညာ၏ အခြေခံ အဖြစ် ရှိနေကြသည်။ အခြားသော ကြယ်များထဲမှာ ထင်ရှားသော ကြယ်များကိုလည်း အာရပ်ဘာသာ သို့မဟုတ် လက်တင်ဘာသာဖြစ် နာမည်ပေးထားကြသည်။

နေ အပါအဝင် အချို့သော တာရာများတွင် ၎င်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော ကိုယ်ပိုင် ဒဏ္ဍာရီများ ရှိကြသည်။&lt;ref name=&quot;mythology&quot;&gt;{{cite web
 | last = Coleman | first = Leslie S
 | url = http://frostydrew.org/papers.dc/papers/paper-myths/
 | title = Myths, Legends and Lore
 | publisher = Frosty Drew Observatory
 | accessdate = 2012-06-15 }}&lt;/ref&gt; ရှေးခေတ်ဂရိများအတွက်မူ ပလဲနက် သို့မဟုတ် လျှောက်သွားနေသူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဂြိုဟ်များမှာ အရေးကြီးသော နတ်ဘုရားများကို ကိုယ်စားပြုနေကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂြိုဟ်များကို [[မာကျူရီဂြိုဟ်]]၊ [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]၊ [[မားစ်ဂြိုဟ်]]၊ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]] နှင့် [[စေတန်ဂြိုဟ်]] ဟု အမည်များ မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;mythology&quot; /&gt; ယူရေးနပ်စ် နှင့် နပ်ပကျွန်းတို့မှာလည်း ဂရိ နှင့် ရောမတို့၏ ဒဏ္ဍာရီလာ နတ်ဘုရားများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းတို့၏ အလင်းရောင် မှေးမှိန်မှုကြောင့် ရှေးခေတ် အခါက ရှိမှန်း မသိခဲ့ကြပေ။ ၎င်းတို့၏ နာမည်ကို နောက်ပိုင်းခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ 

ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၆၀၀ မှ စ၍ တာရာတို့၏ အမည်များမှာ ကောင်းကင်ပြင်၏ သက်ဆိုင်ရာ အပိုင်းများအလိုက် အမည်များ မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြသည်။ ဂျာမန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဂျိုဟန် ဘေယာက ကြယ်မြေပုံများကို အတွဲလိုက် ဖန်တီးခဲ့ပြီး တာရာ တစ်ခုချင်းစီတွင် ဂရိအက္ခရာများဖြင့် အမည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျွန်ဖလမ်စတိက သူ၏ စာအုပ်အတွင်းရှိ ကြယ်ကက်တလောက်များတွင် ကြယ်တို့၏ အီကွေတာမှ လက်ယာရစ် အတိုင်း တိုင်းတာသည့် ထောင့်အကွာအဝေးပေါ်မူတည်၍  နံပါတ်စဉ် ထားသော စနစ်ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနံပါတ် စနစ်ကို ဖလမ်စတိ အမည်ပေးပုံ သို့မဟုတ် ဖလမ်စတိ နံပါတ်စနစ် ဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.iau.org/public/naming/ | title = Naming Astronomical Objects | publisher = International Astronomical Union (IAU) | accessdate = 2009-01-30 | archive-date = 2 August 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100802140541/http://www.iau.org/public/naming/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 | url = http://spider.seds.org/spider/Misc/naming.html | title = Naming Stars
 | publisher = Students for the Exploration and Development of Space (SEDS)
 | accessdate = 2009-01-30 }}&lt;/ref&gt;

ကောင်းကင်အတွင်းမှ အရာဝတ္ထုများကို အမည်ပေးရာတွင် နိုင်ငံတကာက အသိအမှတ်ပြုထားသော အဖွဲ့အစည်းမှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ သမဂ္ဂ (အိုင်အေယူ) ဖြစ်သည်။ အချို့သော ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီများက ကြယ်တို့၏ အမည်များကို ရောင်းချလျက် ရှိပြီး ဗြိတိသျှ စာကြည့်တိုက်မှ စည်းမျဉ်းမရှိသော ကုန်သွယ်မှု အင်တာပရိုက်စ်များဟု ခေါ်ကြသည်။ သို့သော်လည်း အိုင်ဒေယူမှ ကုန်သွယ်ခြင်းများတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းမရှိဘဲ ထိုနာမည်များမှ အိုင်အေယူမှ အသိအမှတ်ပြုခြင်း သုံးစွဲခြင်း မရှိပေ။ ၁၉၈၀ နှစ်များက ထိုသို့သော ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြယ်မှတ်ပုံတင်ကုမ္ပဏီမှာ သူတို့ပေးသော အမည်များမှာ တရားဝင် ဖြစ်သည့်ပမာ လုပ်ကိုင်ကြသဖြင့်  လိမ်လည် လုပ်ကိုင်ကြောင်း စွပ်စွဲခံရသည်။ ယခု မရှိတော့သော ကြယ်မှတ်ပုံတင်ခြင်း အလုပ်ကို ရိုက်စားလုပ်သည် သို့မဟုတ် ကလိမ်ကကျစ် လုပ်သည်ဟု ယခုအခါ ရည်ညွှန်းကြပြီး နယူးယောက်မြို့တော် စားသုံးသူရေးရာ ကိစ္စ ဌာနမှ ကြယ်မှတ်ပုံတင်ကုမ္ပဏီအား လိမ်လည်သော ကုန်သွယ်မှု ပြုလုပ်သူအဖြစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။

==အတိုင်းအထွာ ယူနစ်များ==
{{Main|အလင်းနှစ်}}
ကြယ်တစ်စင်းနှင့်တစ်စင်းသို့လည်းကောင်း ဂယ်လက်ဆီတို့၏ အကွာအဝေးအားလည်းကောင်း မဟာစကြဝဠာအား တိုင်းတာရာတွင် စံအဖြစ် [[အလင်းနှစ်]]ကို အသုံးပြုသည်။


== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist|2}}


==ပြင်ပလင့်များ==
{{Wiktionary}}
{{commons category|Stars}}
*{{cite web |last= Kaler |first= James |title= Portraits of Stars and their Constellations |publisher= University of Illinois |url= http://stars.astro.illinois.edu/sow/sow.html |accessdate= 2010-08-20}}
*{{cite web |title= Query star by identifier, coordinates or reference code |work= SIMBAD |publisher= Centre de Données astronomiques de Strasbourg |url= http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-fid |accessdate= 2010-08-20}}
*{{cite web |title= How To Decipher Classification Codes |publisher= Astronomical Society of South Australia |url= http://www.assa.org.au/sig/variables/classifications.asp |accessdate= 2010-08-20}}
*{{cite web |display-authors= 1 |last1= Prialnick |first1= Dina |last2= Wood |first2= Kenneth |last3= Bjorkman |first3= Jon |last4= Whitney |first4= Barbara |last5= Wolff |first5= Michael |last6= Gray |first6= David |last7= Mihalas |first7= Dimitri |title= Stars: Stellar Atmospheres, Structure, &amp; Evolution |date= 2001 |publisher= University of St. Andrews |url= http://www-star.st-and.ac.uk/~kw25/teaching/stars/stars.html |accessdate= 2010-08-20 |archive-date= 11 February 2021 |archive-url= https://web.archive.org/web/20210211123306/http://www-star.st-and.ac.uk/~kw25/teaching/stars/stars.html }}


[[Category:နက္ခတ္တဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:ကြယ်များ|*]]
[[ကဏ္ဍ:အလင်း ပင်ရင်းများ]]</text>
      <sha1>s0wv4l8otl7jcmv1yur7bdww36wlfhf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အင်နာလော့ ကွန်ပြူတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5295</id>
    <revision>
      <id>1057731</id>
      <parentid>419113</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:00:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11991" sha1="dldcbfvivnyf02ytgiyin0oc2439uqn" xml:space="preserve">{{Cleanup}}

[[File: Bifnordennomenclature.jpg|thumb|200px|World War II တွင် ဗုန်းကြဲလေယာဉ်များတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် Analog Computer ]]

Analog Computer ဆိုသည်မှာ ဟိုက်ဒရောလစ် အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ စက်မှု စွမ်းအား ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ရူပသဘောတရားများဖြင့် လှုပ်ရှားမှုဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်စေခြင်းဖြင့် အခက်အခဲ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းနိုင်သော ယန္တရား စက်ပစ္စည်း တစ်မျိုးပင်ဖြစ်သည်။


== Analog Computer များ၏ သမိုင်းအကျဉ်း ==
၁) အစောဆုံး Analog Computer ကို Antikythera ဟုအမည်တွင်သည့် ဂရိကျွန်းတစ်ခုတွင် ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကာ နတ္ခတ်နှင့် သက်ဆိုင်သည့်အတွက်အချက်များအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ယင်းကိရိယာကို [[Antikythera Mechanism]] ဟုအမည်သမုတ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုကိရိယာကို ဘီစီ၁၀၀ ခုနှစ်လောက်တွင် တီထွင်ခဲ့သည် ဟူ၍ ပညာရှင်များက သတ်မှတ်ကြသည်။ 
[[File: NAMA Machine d'Anticythère 1.jpg|thumb|200px|Antikythera Mechanism ၏ အပိုင်းအစတစ်ခု]]
၂) Astrolabe ဟုခေါ်ဆိုသည့် နက္ခတ်တာရာ သုံးကိရိယာတစ်မျိုးကို ဂရိ နက္ခတ်ပညာရှင် [[ဟစ်ပါးခပ်စ်]]သည် ဘီစီ ၁ ရာစု လောက်တွင်တီထွင်ခဲ့သည်။ အခက်အခဲ ပြဿနာအတော်များများကို ထိထိရောက်ရောက် ဖြေရှင်းပေးနိုင်သည့် စွမ်းအားမြင့် စက်ယန္တရား ဖြစ်ကာ [[Hellenistic]] လူမျိုးများကြားတွင် ရေပန်းစားခဲ့သည်။

၃) မွတ်စလင် နက္ခတ်တာရာ ပညာရှင် များသည် အလားတူ Astrolabe ကိရိယာများကို နက္ခတ်တာရာအတွက် လည်းကောင်း၊ ဗေဒင်ပညာအတွက် လည်းကောင်း၊ ရေကြောင်းသွားလာမှုအတွက် လည်းကောင်း အမျိုးမျိုး တီထွင်ခဲ့သည်။

၄) ပါရှန်း သိပ္ပံပညာရှင် [[Abu Rayhan Biruni]] ဆိုသူသည် [[ဂီယာ|စက်သွားများ]] (Gears) များဖြင့် ရွေ့ရှားနိုင်သည့် Astrolabe ဖြစ်သော [[Lunisolar]] [[ပြက္ခဒိန်]] ကို တီထွင်ခဲ့သည်။ ခွေးသွားစိပ်များ၊ [[ဝါယာကြိုး]]များ အသုံးပြုကာ ရွေ့ရှားနိုင်သည့် အစောပိုင်း Astrolabe ကိရိယာ များတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်။ [[Planisphere]] ဟုခေါ်သည့် [[Star Chart]] ကိုလည်း Abu Rayhan Biruni သည် အေဒီ ၁၁ ရာစု ဝန်းကျင်တွင်တီထွင်ခဲ့သည်။ 

၅) အာရပ်နက္ခတ်ပညာရှင် [[Abū Ishāq Ibrāhīm al-Zarqālī]] သည် [[Equitorium]] ဟုခေါ်သည့် Astrolabe ကိရိယာတစ်ခုကို အေဒီ ၁၀၁၅ ဝန်းကျင်တွင် [[Al-Andalus]] တွင်တီထွင်ခဲ့သည်။

၆) အစ္စလာမ်မစ်ရွှေခေတ်၏ တီထွင်ပါရဂူ [[Abū al-'Iz Ibn Ismā'īl ibn al-Razāz al-Jazarī]] သည် နက္ခတ်တာရာများ ၏ သတင်းအချက်အလက်များကို ပြသနိုင်သည့် [[Astronomical Clock]] အမျိုးအစားဖြစ်သည့် Castle Clock ကို အေဒီ ၁၁၅၀ နှင့် ၁၂၀၀ ကြားတွင် တီထွင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကမ္ဘာ၏ ပထမဆုံးသော [[Programmable]] Analog Computer ဖြစ်သည်။ 

၇) [[Equation]] များကိုဖြေရှင်းနိုင်သည့် [[Differential Analyser]] ခေါ် စက်မှုစွမ်းအင်သုံး Analog Computer ကို ဗြတိသျှ အင်ဂျင်နီယာ [[James Thomson]] က အေဒီ ၁၈၇၆ တွင်တီထွင်ခဲ့သည်။ 
[[File: JamesThomson(1822-1892).JPG|thumb|200px|ဗြတိသျှ အင်ဂျင်နီယာ James Thomson (၁၈၂၂-၁၈၉၂)]]

၈) ၁၉၁၂တွင် [[Arthur Joseph Hungerford Pollen]] သည် လျှပ်စစ်စွမ်းအားဖြင့် မောင်းနှင်ကာ စက်မှုစွမ်းအင်သုံး Analog Computer ကို Differential Analyser အပေါ်တွင်အခြေပြကာ Fire-control system အတွက်တီထွင်ခဲ့သည်။ ၎င်း ကိရိယာကို [[ပထမကမ္ဘာစစ်]]အတွင်း [[Russia Imperial Navy]] ကအသုံးပြုခဲ့သည်။ 

၉) [[MONIAC (Monetary National Income Analogue Computer)]] ဟုခေါ်သည့် [[Hydraulic]] (ဆီ (ဝါ) ရေဖိအား) သုံးသည့် Analog Computer အမျိုးအစားကို ၁၉၄၉ တွင် Phillips Hydraulic Computer မှ တီထွင်ခဲ့သည်။ 
[[File: MONIAC.jpg|thumb|200px|MONIAC Analog Computer]]

၁၀) အမေရိကန် နိုင်ငံရှိ Heath Company မှ ပညာရေးဆိုင်ရာ Heath Kit EC-01 ကို ၁၉၆၀တွင် တီထွင်ခဲ့သည်။


== အီလက်ထရောနစ် အင်နာလော့ ကွန်ပြူတာများ ==
[[Mechanical]] [[Devices]] များဖြစ်သော စပရင်များ၊ ပိုက်ကျဉ်းများ၊ [[ရှော့အေဇောဘားများ]] (Shock Absorbers) သည် [[Electrical]] Devices များဖြစ်သည့် ရီစစ�့) လျှပ်စီး လှိုင်းများ တွင်အခြေပြုသည့် အတွက် တိကျေသေချာခြင်း နည်းပါးလှသည်။ အားနည်းချက် အရပ်ရပ် ကြောင့် ၎င်း Analog Computers များအစား တိတိကျကျ Precision Rate ပိုမိုမြင့်မားသော [[Digital Computer]] များကအစားထိုးဝင်ရောက်လာ ခဲ့သည်။

== Analog Computers များ၏ အလုပ်လုပ်ပုံ ==
Analog Computers များသည် လျှပ်စစ် ဗို့ (သို့) ခုခံအား တို့ကို Manipulate လုပ်ကာ Operatorတို့ လိုအပ်ရာ Calculation များကို တွက်ချက်ပေးသည်။ ဥပမာဆိုရသော် - ကိန်းရှင်နှစ်ခုကို ပေါင်းသည့် [[Adder]] သည် [[Current Source]] နှစ်ခုကို Parallel လုပ်ခြင်းဖြင့် တွက်ချက်သည်။ ပထမ ကိန်း၏တန်ဖိုးကို [[Electric Current]] X [[အမ်ပီယာ]] နှင့်ကိုယ်စားပြုကာ ဒုတိယ ကိန်း၏တန်ဖိုးကို Current Y အမ်ပီယာ ဖြင့်ကိုယ်စားပြုသည်။ [[Kirchhoff's Current Law]] အရ Current နှစ်ခုဆုံသည့် ဆုံမှတ်ရှိ Current နှင့် [[Signal]] Ground ကိုတိုင်းတာကာ Current စုစုပေါင်းကို ထုတ်ပေးသည်။ [[Operation Amplifiers]] များကိုလည်း လိုအပ်သလို အသုံးပြုသည်။ Electrical Properties များကို အသုံးပြု၍ တွက်ချက်သည့် Analog Computer များသည် Digital Computers များထက်ပို၍ မြန်သည်။ ဥပမာ - [[Integrate]] လုပ်ချင် ပါက Capacitor ဖြင့် ဗို့၏ [[Waveform]] ကို Integrate လုပ်ခြင်းဖြင့်တွက်ချက်သည်။
[[File: ELWAT.jpg|thumb|200px|ပိုလန်နိုင်ငံထုတ် ELWAT Analog Computer]]

[[Nonlinear Function]] များကိုတွက်ချက်သည့်အခါတွင် မူ Digital Computers များလောက် တိကျသေချာမှု မရှိသည့် အတွက် [[Function Generators]] များပိုအသုံးပြရသည်။ ယေဘုယ အားဖြင့် nonlinear function များကို nonlinear waveform အသုံးပြု၍ ဖြေရှင်းသည်။ ဥပမာ - တိုးလာသည့် Voltage ပြောင်းလဲမှုကြောင့် [[Impedance]] ပြောင်းလဲသည့် Function မျိုးဖြစ်သည်။

== Analog Computer များတွင်ပါဝင်သည့် ကိရိယာ တန်ဆာပလာများ ==

ယေဘုယအားဖြင့် ၎င်း တို့၏ တည်ဆောက်ပုံသည် လွန်စွာမှ ရှုပ်ထွေးလှသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့် -

၁) ပိုက်များ ([[Pipe]])

၂) ဘားများ (ဝါ) အဆို့ရှင်များ ([[Valve]])

၃) ဂီယာများ (Gears)

၄) [[Potentiometer]] များ

၅) Operational Ampifier များ

၆) Function Generator များအစရှိသည်တို့ပါဝင်သည်။

== အားနည်းချက်များ ==

[[AC Components]] များဖြစ်သည့် [[Frequency]] များ၊ [[Phase]] များပါဝင်နေသည့်အတွက် [[Noise Floor]]၊ [[Noise Linearity]]၊ [[Parasitic Effect]]၊ [[Temperature Coefficient]] အစရှိသည့် ဆိုးကျိုးများရှိသည်။

== သုသေသနများ ==

အမေရိကန် နိုင်ငံရှိ အချို့သော တက္ကသိုလ်များတွင် Analog Computer သုသေသန လုပ်ငန်းများဆက်လက် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်။ 

== ကိုးကားချက်များ ==
{{Reflist}}

[[Category:ကွန်ပျူတာ]]</text>
      <sha1>dldcbfvivnyf02ytgiyin0oc2439uqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Active ရေဒါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5518</id>
    <revision>
      <id>1057615</id>
      <parentid>788468</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:50:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Suzy he</username>
        <id>149367</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1057615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1414" sha1="qt08h4mw1kc3y9vlg3s9zjurq3nzgq5" xml:space="preserve">{{Retaining title}}
{{Copy edit}}
Active ရေဒါ ဆိုသည်မှာ radio signal source မဟုတ်သည့် အရာဝတ္တု များကို ခန့်မှန်း ရှာဖွေပေးသည့်အရာတစ်ခုဖြစ်သည်။ transmitter ၏ [[ကောင်းကင်ကြိုး|အင်တင်နာ]] မှတစ်ဆင့်စူးစမ်း ရှာဖွေမည့် signal ကို ထုတ်ပေးပါသည်။ ရှာဖွေမှု၏ ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သည့် အရာဝတ္တု ကို ထိခြင်းဖြင့်ပြန်လည်တုံ့ပြန်သည့် signal ကို receiver မှဖမ်းယူလက်ခံပြီး output device ဆီသို့ပို့ပေးပါသည်။ Output device ဆိုသည်မှာ ရှာဖွေသည့် အရာ၀တ္တု ၏ဖြစ်တည်မှုကိုဖော်ပြသည့်အရာဖြစ်သည် ၊ မည်သည့ခြေအနေတွင်ရှိနေသည်ကို အချက်အလက်တွေမှတစ်ဆင့်ဖော်ထုတ်ပေးပါတယ်။
[[File:heinnyi.jpeg|center|Active radar block diagram]]

[[Category:သိပ္ပံ]]
[[Category:နည်းပညာ]]</text>
      <sha1>qt08h4mw1kc3y9vlg3s9zjurq3nzgq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဥရောပ သမဂ္ဂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6245</id>
    <revision>
      <id>1057638</id>
      <parentid>951403</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:33:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="109469" sha1="lxvasotp9p4waxw4t7xj3wm8w4g4lr9" xml:space="preserve">{{cleanup}}

{{Infobox geopolitical organisation
| conventional_long_name = ဥရောပသမဂ္ဂ
| linking_name = the European Union
| image_flag = Flag of Europe.svg
| alt_flag = Circle of 12 gold stars on a blue background
| flag_border = yes
| symbol_width = 
| motto = {{Native name|la|&quot;In Varietate Concordia&quot;
|italics=off}}
| englishmotto = &quot;စုံလင်ကွဲခြင်းအားဖြင့် စည်းလုံးခြင်း&quot;
| anthem = &quot;ဥရောပတေးသီချင်း&quot;{{Paragraph break}}{{Center|[[File:Anthem of Europe (US Navy instrumental short version).ogg]]}}
| text_symbol_type = 
| text_symbol = 
| image_map = {{Switcher
 | [[File:Europe and the European Union.svg|upright=1.25|frameless]]
 | Show globe
 | [[File:Special member state territories and the European Union.svg|upright=1.25|frameless]]
 | Show [[Special member state territories and the European Union|special territories]]
 }}
| loctext = 
| alt_map = Globe projection with the EU in green
| map_caption = {{Map_caption|countryprefix=|location_color=dark green|region=Europe|region_color=dark grey}}
| admin_center_type = ဥရောဂသမဂ္ဂ၏ ရုံးစိုက်ရာဌာနေ
| capital = [[ဘရပ်ဆဲလ်မြို့]] {{small|(လက်တွေ့အားဖြင့်}}&lt;ref name=&quot;capital&quot;&gt;{{cite book |last=Cybriwsky |first=Roman Adrian |title=Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture |publisher=[[ABC-CLIO]] |year=2013 |isbn=978-1-61069-248-9 |page=[{{GBurl|id=qb6NAQAAQBAJ|p=64}} 64] |quote=အီးယူးရုံးစိုက်ရာနေရာ ဘရပ်ဆဲလ်မြို့ကို အီးယူမြို့တော်အဖြစ် နားလည်ထားကြသည်။}}&lt;/ref&gt;
| admin_center = {{collapsible list
 | framestyle=&quot;border: none; padding: 0;&quot;&lt;!--Hides borders and improves row spacing--&gt;
 | title = {{nowrap|Brussels}}
 | bullets = true
 | [[European Commission|Commission]]
 | [[European Council]] &lt;!-- Do not shorten to &quot;Council&quot;. That is the official title of the Council of the EU in the treaties, so it's confusing. --&gt;
 | [[Council of the European Union|Council of the EU]]
 | [[European Parliament|Parliament]] (secondary)
 }}
 {{Collapsible list
 | framestyle=&quot;border: none; padding: 0;&quot;&lt;!--Hides borders and improves row spacing--&gt;
 | title = {{nowrap|[[Frankfurt]]}}
 | bullets = true
 | [[European Central Bank|Central Bank]]
 }}
 {{Collapsible list
 | framestyle=&quot;border: none; padding: 0;&quot;&lt;!--Hides borders and improves row spacing--&gt;
 | title = {{Nowrap|[[Luxembourg City|Luxembourg]]}}
 | bullets = true
 | [[European Court of Auditors|Court of Auditors]]
 | [[Court of Justice of the European Union|Court of Justice]]
 | Council of the EU (April, June and October sessions)
 | [[Secretariat of the European Parliament|Secretariat of the Parliament]]
 | Commission (various departments and services)
 }}
 {{Collapsible list
 | framestyle=&quot;border: none; padding: 0;&quot;&lt;!--Hides borders and improves row spacing--&gt;
 | title = {{nowrap|[[Strasbourg]]}}
 | bullets = true
 | Parliament
 }}
| largest_settlement_type = မြို့ပြ
| largest_settlement = [[ပါရီမြို့]]
| official_languages = ဘာသာစကား ၂၄ မျိုး
| languages_type = အက္ခရာစကားလုံးများ
| languages = လက်တင်၊ ဂရိ၊ ဆီရီလစ်
| religion = {{tree list}}
* 71.6% ခရစ်ယာဘာသာဝင်
** 45.3% ကက်သလစ်ဘာသာဝင်
** 11.1% ပရိုစတက်တင့်ဘာသာဝင်
** 9.6% အရှေ့ဩသဒေါ့ဘာသာဝင်
** 5.6% အခြားခရစ်ယာန်ဘာသာများ
* 24.0% ဘာသာမဲ့များ
* 1.8% အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်
* 2.6% အခြားဘာသာဝင်များ
{{Tree list/end}}
| religion_year = 2015
| religion_ref = &lt;ref name=&quot;EB2015&quot; /&gt;
| demonym = ဥရောပသား
| org_type = တိုက်ဆိုင်ရာပြည်ထောင်စု&lt;br&gt;[[ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း]] &lt;small&gt;(''[[de facto]]'')&lt;/small&gt;
| membership = {{Collapsible list|titlestyle = background:transparent;text-align:left;font-weight:normal;
 |title = အဖွဲ့ဝင် ၂၇ နိုင်ငံ
 |{{flag|Austria|size=23px}}
 |{{flag|Belgium|size=23px}}
 |{{flag|Bulgaria|size=23px}}
 |{{flag|Croatia|size=23px}}
 |{{flag|Cyprus|size=23px}}
 |{{flag|Czech Republic|size=23px}}
 |{{flag|Denmark|size=23px}}
 |{{flag|Estonia|size=23px}}
 |{{flag|Finland|size=23px}}
 |{{flag|France|size=23px}}
 |{{flag|Germany|size=23px}}
 |{{flag|Greece|size=23px}}
 |{{flag|Hungary|size=23px}}
 |{{flag|Republic of Ireland|name=Ireland|size=23px}}
 |{{flag|Italy|size=23px}}
 |{{flag|Latvia|size=23px}}
 |{{flag|Lithuania|size=23px}}
 |{{flag|Luxembourg|size=23px}}
 |{{flag|Malta|size=23px}}
 |{{flag|Netherlands|size=23px}}
 |{{flag|Poland|size=23px}}
 |{{flag|Portugal|size=23px}}
 |{{flag|Romania|size=23px}}
 |{{flag|Slovakia|size=23px}}
 |{{flag|Slovenia|size=23px}}
 |{{flag|Spain|size=23px}}
 |{{flag|Sweden|size=23px}}
 }}
| government_type = Mixed [[Supranational union|supranational]] and [[intergovernmentalism|intergovernmental]] directorial parliamentary [[confederation]]&lt;!-- PLEASE DO NOT change this to say the European Union is a &quot;Staatenverbund&quot;. The term is only recognized by the German Federal Constitutional Court. No EU institution and none of the other 26 Member States has been using this term in a legal document. --&gt;
| leader_title1 = [[President of the European Council]]&lt;!-- Do not shorten to &quot;Council&quot;. That is the official title of the Council of the EU in the treaties, so it's confusing. --&gt;
| leader_name1 = [[António Costa]]
| leader_title2 = [[President of the European Commission]]
| leader_name2 = [[Ursula von der Leyen]]
| leader_title3 = [[Presidency of the Council of the European Union]]
| leader_name3 = [[Poland]]&lt;ref&gt;{{cite web |title=Council of the European Union |url=https://www.consilium.europa.eu/en/council-eu/presidency-council-eu/|publisher=Council of the EU |access-date=1 January 2025}}&lt;/ref&gt;
| leader_title4 = [[President of the European Parliament]]
| leader_name4 = [[Roberta Metsola]]
| sovereignty_type = [[History of the European Union|Formation]]&lt;ref&gt;Current Article 1 of the [[Treaty of Maastricht|Treaty on European Union]] reads: &quot;The Union shall be founded on the present Treaty and on the [[Treaty of Rome|Treaty on the Functioning of the European Union]]. Those [[Treaties of the EU|two Treaties]] shall have the same legal value. The Union shall replace and succeed the [[European Community]]&quot;.&lt;/ref&gt;
| legislature = ဥရောပပါလီမန်နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂကောင်စီ
| lower_house = ဥရောပပါလီမန်
| upper_house = ဥရောပသမဂ္ဂကောင်စီ
| established = &lt;!-- Usually a date, in lieu of event/s hereafter --&gt;
| established_event1 = [[Treaty of Paris (1951)|Treaty of Paris]]
| established_date1 = 23 July 1952
| established_event2 = '''[[Treaty of Rome]]'''
| established_date2 = 1 January 1958
| established_event3 = [[Single European Act]]
| established_date3 = 1 July 1987
| established_event4 = &lt;span style=white-space:nowrap;&gt;'''[[Maastricht Treaty|Treaty of Maastricht]]'''&lt;/span&gt;&lt;!-- NOTE: [[Template:Nowrap]] is ignored on mobile. --&gt;
| established_date4 = 1 November 1993
| established_event5 = [[Treaty of Lisbon]]
| established_date5 = 1 December 2009
| area = &lt;!-- Major area size (in [[Template:convert]] either km2 or sqmi first) --&gt;
| area_km2 = 4,225,104&lt;!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --&gt;
| area_sq_mi = {{Convert|4,225,104|km2|sqmi|disp=number}}&lt;!-- Do not remove per [[WP:MOSNUM]] --&gt;
| area_footnote = &lt;!-- Optional footnote for area --&gt;&lt;br/&gt;(incl. [[outermost regions]])&lt;ref&gt;{{cite web|title=Area by NUTS 3 region|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/reg_area3__custom_13249664/default/table?lang=en|access-date=11 October 2024|publisher=[[Eurostat]]|website=ec.europa.eu/eurostat}}&lt;/ref&gt;
| percent_water = 2.93
| area_label = Total
| area_label2 = &lt;!-- label below area_label (optional) --&gt;
| area_dabodyalign = &lt;!-- text after area_label2 (optional) --&gt;
| population_estimate = {{IncreaseNeutral}}{{Spaces}}449,206,579&lt;ref name=&quot;population&quot;/&gt;
| population_estimate_year = 2024
| population_density_km2 = 106.3&lt;!-- 449,206,579 / 4,225,104km2 = 106.3 people/km2 (1 January 2024) --&gt;
| population_density_sq_mi = 275.4&lt;!-- 449,206,579 / 1,631,322sq_mi = 275.4 people/sq_mi (1 January 2024) --&gt;
| GDP_PPP = {{increase}} $29.177 trillion&lt;ref name=&quot;GDP&quot;&gt;{{cite web|title=Report for Selected Countries and Subjects: October 2024|url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2025/April/weo-report?a=1&amp;c=998,&amp;s=NGDP_RPCH,NGDPD,PPPGDP,PPPPC,PCPIPCH,PCPIEPCH,&amp;sy=2022&amp;ey=2029&amp;ssm=0&amp;scsm=1&amp;scc=0&amp;ssd=1&amp;ssc=0&amp;sic=0&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1|access-date=17 February 2025|publisher=[[International Monetary Fund]]|website=imf.org}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_year = 2025
| GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $64,545&lt;!-- GDP/population --&gt;&lt;ref name=&quot;GDP&quot;/&gt;
| GDP_nominal = {{increase}} $19.991 trillion&lt;ref name=&quot;GDP&quot;/&gt;
| GDP_nominal_year = 2025
| GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $44,220&lt;!-- GDP/population --&gt;
| Gini = 29.6
| Gini_change = steady&lt;!-- increase/decrease/steady --&gt;
| Gini_year = 2023
| Gini_ref = &lt;ref name=&quot;eurogini&quot;&gt;{{cite web|url=https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ilc_di12/default/table?lang=en&amp;category=livcon.ilc.ilc_ie.ilc_iei|title=Gini coefficient of equivalised disposable income by age |publisher=[[Eurostat]]|website=ec.europa.eu/eurostat|access-date=9 October 2024}}&lt;/ref&gt;
| currency = [[ယူရို]] ([[€]]) ([[ISO 4217|EUR]]) 
{{Break}}{{Collapsible list
 | framestyle=&quot;border: none; padding: 0;&quot; &lt;!--Hides borders and improves row spacing--&gt;
 | title = Others
 | {{Nowrap|[[Bulgarian lev]] (BGN)}}
 | {{Nowrap|[[Czech koruna]] (CZK)}}
 | {{Nowrap|[[Danish krone]] (DKK)}}
 | {{Nowrap|[[Hungarian forint]] (HUF)}}
 | {{Nowrap|[[Polish złoty]] (PLN)}}
 | {{Nowrap|[[Romanian leu]] (RON)}}
 | {{Nowrap|[[Swedish krona]] (SEK)}}
}}
| time_zone = [[အနောက်ဥရောပဒေသ စံတော်ချိန်|WET]], [[ဗဟိုဥရောပဒေသ စံတော်ချိန်|CET]], [[အရှေ့ဥရောပဒေသ စံတော်ချိန်|EET]]
| utc_offset = &lt;!-- NOTE:No offset --&gt;{{Nowrap| to UTC+2}}
| time_zone_DST = [[အနောက်ဥရောပဒေသ နွေရာသီစံတော်ချိန်|WEST]], [[ဗဟိုဥရောပဒေသ နွေရာသီစံတော်ချိန်|CEST]], [[အရှေ့ဥရောပဒေသ နွေရာသီစံတော်ချိန် |EEST]]
| utc_offset_DST = {{Nowrap|+1 to UTC+3}}
| DST_note = ''(see also [[Summer time in Europe]])''{{efn|With the exception of the [[Canary Islands]] and [[Madeira]], the [[Special member state territories and the European Union#Outermost regions|outermost regions]] observe different time zones not shown: [[Martinique]], [[Guadeloupe]], [[Collectivity of Saint Martin|Saint Martin]] (UTC−4); [[French Guiana]] (UTC−3); [[Azores]] (UTC−1 / UTC); [[Mayotte]] (UTC+3); and [[La Réunion]] (UTC+4); which, other than the Azores, do not observe DST.}}
| cctld = [[.eu]], [[.ευ]], [[.ею]]{{efn|.eu, .ευ, and .ею are representative of the whole of the EU; member states also have their own TLDs.}}
| official_website = {{Official URL}}
| footnote1 = 
| footnote2 = 
| footnote7 = 
| footnotes = &lt;!-- For generic non-numbered footnotes --&gt;
}}

&lt;imagemap&gt;
File:Member States of the European Union (polar stereographic projection) EN.svg|upright=2.5|thumb|ဥရောပသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများပြမြေပုံ (ပုံတွင် စာကိုနှိပ်၍ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံသို့ ကြည့်ရှုနိုင်သည်။)
poly 230 284 229 287 233 291 237 284 241 287 242 293 248 302 250 305 252 306 263 312 263 311 258 307 259 305 249 295 245 290 246 285 251 288 257 286 263 287 270 287 273 289 274 285 276 284 272 281 271 277 268 279 262 279 258 275 254 272 252 271 247 274 246 278 244 279 244 283 239 284 237 281 236 283 232 282 230 284 [[Croatia]]
poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 [[Finland]]
poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 [[Sweden]]
poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 [[Estonia]]
poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 [[Latvia]]
poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 [[Lithuania]]
poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 [[Poland]]
poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 [[Slovakia]]
poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 [[Hungary]]
poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 [[Romania]]
poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 [[Bulgaria]]
poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 [[Greece]]
poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 [[Cyprus]]
poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 [[Czech Republic]]
poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 [[Austria]]
poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 [[Slovenia]]
poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 [[Italy]]
rect 224 394 251 405 [[Malta]]
poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 [[Portugal]]
poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 [[Spain]]
poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 [[France]]
poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 [[Germany]]
poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 [[Luxembourg]]
poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 [[Belgium]]
poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 [[Netherlands]]
poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157 [[Denmark]]
poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 [[Republic of Ireland|Ireland]]
desc bottom-left
&lt;/imagemap&gt;

'''ဥရောပသမဂ္ဂ''' ('''အီးယူ''') ({{lang-en|European Union}} (EU)) သည် အဖွဲ့ဝင် ၂၇ နိုင်ငံရှိသည့် နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးရာ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Oxford Dictionary of English&quot;&gt;{{cite web|title='''Oxford Dictionary of English''': ''European'' 5 b. spec. Designating a developing series of economic and political unions between certain countries of western (and later also eastern) Europe from 1952 onwards, as European Economic Community, European Community, European Union.|url=http://dictionary.oed.com/cgi/entry/50078844?query_type=word&amp;queryword=European&amp;first=1&amp;max_to_show=10&amp;sort_type=alpha&amp;result_place=2&amp;search_id=XNLm-9KGPpN-8152&amp;hilite=50078844}}&lt;/ref&gt; အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှာ အဓိကအားဖြင့် ဥရောပတွင် တည်ရှိသည်။ ဥရောပသမဂ္ဂအား မက်စ်ထရစ်စာချုပ်အရ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ထူထောင်ခဲ့သည်။  ဥရောပသမဂ္ဂဧရိယာအတွင်း နေထိုင်သူဦးရေမှာ ခန့်မှန်းခြေ သန်း ၅၁၀ ကျော်ခန့် ရှိသည်။ &lt;ref name=&quot;population&quot;&gt;{{cite web |url=http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-QA-09-047/EN/KS-QA-09-047-EN.PDF |title=First demographic estimates for 2009 |date=11 December 2009 |accessdate=3 February 2010 |archivedate=13 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130413001642/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/cache/ITY_OFFPUB/KS-QA-09-047/EN/KS-QA-09-047-EN.PDF }}&lt;/ref&gt;

== ဥရောပသမဂ္ဂ (အီးယူ) ==
[[ပထမကမ္ဘာစစ်]]နှင့် [[ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]ကြီးများကြောင့် [[ဥရောပ]]နိုင်ငံများ အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်ခဲ့ရပြီးနောက်၊ လူမျိုးရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးအရ ဆက်နွယ်မှုရှိကြသော ဥရောပတိုက်သားများသည် စုစည်းညီညွတ်သော ဥရောပတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် ဦးတည်ရည်မှန်း လှုပ်ရှားမှုများသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးသည့်နောက် စောစီးစွာကပင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပါရီမြို့]]၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသော စာချုပ်ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည့် ဥရောပကျောက်မီးသွေးနှင့် သံမဏိအဖွဲ့ (European Coal and Steel Community, ECSC) ကို ညီညွတ်သော ဥရောပတစ်ခုဆီသို့ ဦးတည်သည့် ပထမဆုံးခြေလှမ်းအဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။ ယင်းအဖွဲ့တွင် မူလပါဝင်သော ခြောက်နိုင်ငံမှာ ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ အီတလီ၊ လူဇင်ဘတ်နှင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံတို့ ဖြစ်ကြသည်။

ထို့နောက် ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် ဒိန်းမတ်၊ အိုင်ယာလန်နှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတို့၊ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂရိနိုင်ငံ၊ ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပေါ်တူဂီနှင့် စပိန်နိုင်ငံတို့သည် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် နှစ်ခြမ်းကွဲဂျာမနီနိုင်ငံ ပြန်လည်ပေါင်းစည်းသောအခါ ယခင် ဂျာမန်ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံသည် ချက်ချင်းပင် ထိုအဖွဲ့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤအတောအတွင်း ဒတ်ချ်တို့ အုပ်စိုးစဉ်က ယင်းအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သော ဂရင်းလန်းကျွန်းသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ ရပ်စဲခဲ့သည်။

[[File:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|thumb|right|European Commission (ဥရောပ ကော်မရှင်)]]

အီးစီအက်စ်စီ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ခြောက်နှစ်အကြာ ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ မတ် ၂၅ ရက်နေ့တွင် အီတလီနိုင်ငံ၊ ရောမမြို့၌ သီးခြားစာချုပ်နှစ်ရပ် လက်မှတ်ရေးထိုး ချုပ်ဆိုကာ ဥရောပ စီးပွားရေး အဖွဲ့ (European Economic Community, EEC) နှင့် ဥရောပ အဏုမြူ စွမ်းအင် အဖွဲ့ (European Atomic Energy Community, Euratom) တို့ကို ဆက်လက် ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ အီးအီးစီကို ဘုံဈေးတစ်ခု ဖန်တီးကာ စီးပွားရေး မူဝါဒများကို ညှိနှိုင်းရန် ရည်ရွယ်ပြီး၊ ယူရာတွမ်ကို နျူကလီးယားစက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။

== ရောမစာချုပ် ==
အီးအီးစီအဖွဲ့ ပေါ်ပေါက်လာသည့် စာချုပ်ကို ရောမစာချုပ် ဟု နာမည်တွင်ခဲ့သည်။ ယင်းစာချုပ်သည် ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့မှ စ၍ တရားဝင် အတည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်အရ စာချုပ်ဝင်နိုင်ငံများက အီးအီးစီအဖွဲ့ဝင်၏ ဦးစီးဦးဆောင် ရုံးဌာန အဖွဲ့အစည်းများနှင့် နီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ရန်နှင့် စာချုပ်၏ ရည်ရွယ်ချက်များ ထမြောက်အောင်မြင်စေရန် လိုအပ်သည့် အတိုင်းအတာအထိ ၎င်းတို့၏ စီးပွားရေးမူဝါဒအသီးသီးကို ညှိနှိုင်းရန် ကတိကဝတ် ပြုခဲ့ကြသည်။

== ဘုံဈေး (Common Market) ==

=== ယာအုံဒီ ကွန်ဗင်းရှင်း (Yaoundé Convention) ===
ပင်လယ်ရပ်ခြား နယ်မြေများ အီးအီးစီအဖွဲ့တွင် ပေါင်းဖက်ပါဝင်ရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် ပထမဆုံးသော ယာအုံဒီ ကွန်ဗင်းရှင်း သဘောတူစာချုပ်သည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် သက်တမ်းကုန်ဆုံးသွားခဲ့သည်။ ယခင်က ပြင်သစ်၊ ဘယ်လ်ဂျီယံနှင့် အီတလီပိုင် ကိုလိုနီနယ်မြေများ ဘဝမှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိလာကြသော အာဖရိကနိုင်ငံများက အီးအီးစီတွင် ပေါင်းဖက်ပါဝင်ခြင်းကို သဘောတူစာချုပ် အသစ်ဖြင့် ဆက်လက် ပြုလုပ်လိုကြောင်း ဆန္ဒပြုလာကြသဖြင့် ကာလကြာမြင့်စွာ စေ့စပ်ဆွေးနွေးပြီးနောက် အီးအီးစီ၊ အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့် မာဒါဂါစကာနိုင်ငံတို့ စပ်ကြား ပေါင်းဖက်ရေး ကွန်ဗင်းရှင်း သဘောတူစာချုပ်ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ ယာအုံဒီမြို့၌ လက်မှတ်ရေးထိုး ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယာအုံဒီ ကွန်ဗင်းရှင်းဟု အမည်တွင်ခဲ့သော အဆိုပါ သဘောတူစာချုပ်သည် ၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် အတည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အပေါင်းအပါ အာဖရိက ၁၈ နိုင်ငံမှာ ထိုစဉ်က ဒါဟိုမီဟု ခေါ်တွင်သည့် ဘီနင်၊ ဘူရွန်ဒီ၊ ကင်မရွန်း၊ ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၊ ချက်(ဒ်)၊ ကွန်ဂို၊ ဂါဘွန်၊ အိုင်ဗရီကို့စ်၊ မာဒါဂါစကာ၊ မာလီ၊ မော်ရီတေးနီးယား၊ နိုင်ဂျာ၊ ရဝမ်ဒါ၊ ဆီနီဂေါ၊ ဆိုမာလီယာ၊ တိုဂို၊ အထက်ဗော်လတာနှင့် ဇိုင်ယာတို့ ဖြစ်ကြသည်။

၁၉၆၃ ကွန်ဗင်းရှင်း သဘောတူစာချုပ်ကို ပြင်ဆင်ချက်များဖြင့် အသစ်ပြုပြင် ရေးဆွဲကာ ဒုတိယ ယာအုံဒီ ကွန်ဗင်းရှင်း သဘောတူစာချုပ်ကို ကာလရှည်ကြာစွာ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းပြီးနောက် ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ မောရိသျှနိုင်ငံသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စာချုပ်၌ လက်မှတ်ရေးထိုး ပါဝင်လာခဲ့သည်။ အထက်ပါ ဒုတိယ ယာအုံဒီ ကွန်ဗင်းရှင်း သဘောတူစာချုပ်သည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် သက်တမ်းကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး အစားထိုးစာချုပ်ကို ထိုနှစ် (၁၉၇၅) မှာပင် ချုပ်ဆိုသည့် လုမ်း ကွန်ဗင်းရှင်း သဘောတူစာချုပ်ဖြင့် အစားထိုးခဲ့ကြသည်။

လုမ်းစာချုပ်ကို လက်မှတ်မရေးထိုးမီ ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အီးအီးစီနှင့် အာဖရိကတိုက်၊ ကာရစ်ဘီယန် ပင်လယ်ဒေသ၊ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ ဒေသတို့ရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၄၃ နိုင်ငံတို့ စပ်ကြား၌ စေ့စပ်ဆွေးနွေးမှုများ စတင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် လွတ်လပ်ရေးရရှိလာကြသည့် အီကွေတာဂီနီ၊ ဂီနီ-ဘစ်ဆောနှင့် ဂရင်နာဒါနိုင်ငံတို့ပါ ပေါင်းဖက်လာကြသောအခါ နိုင်ငံပေါင်း ၄၆ နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကိပ်ဗာဒီကျွန်းစု၊ ဆာအိုတိုမေနှင့် ပရင်စီပေ၊ ပါပူအာနယူးဂီနီ၊ ကိုမိုရိုကျွန်းစု၊ ဆူရီနမ်နှင့် ဆေးရှဲလ်နိုင်ငံတို့ကို ကွန်ဗင်းရှင်းတွင် ထည့်သွင်းပါဝင်စေရန် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ဦးရေမှာ ၅၂ နိုင်ငံအထိ တိုးပွားလာခဲ့သည်။ (ဤနိုင်ငံများသည် အာဖရိက၊ ကာရစ်ဘီယန်နှင့် ပစိဖိတ်ဒေသဝင် နိုင်ငံများ ဖြစ်ကြ၍ ၎င်းတို့အား အေစီပီ နိုင်ငံများ (ACP countries) ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်။)

အီးအီးစီဟူသော အမည်သည် ဘုံဈေး (Economic Community) ကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ အထက်တွင် ဖော်ပြပါရှိသော အဖွဲ့ကြီးသုံးဖွဲ့ (အီးစီအက်စ်စီ၊ အီးအီးစီနှင့် ယူရာတွမ်) ကို တစ်ပေါင်းတစ်စည်းတည်းအဖြစ် အီးစီ (European Community) ဟု ရည်ညွှန်း ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ပြုခဲ့ကြသည်။

အီးအီးစီမှ အောက်ပါ စာချုပ်ကိုလည်း ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။

* ဥရောပအဖွဲ့များအတွက် တစ်ခုတည်းသော ကောင်စီနှင့် တစ်ခုတည်းသော ကော်မရှင်တို့ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည့် စာချုပ် (၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၈ ရက်နေ့တွင် မူလအဖွဲ့ဝင် ခြောက်နိုင်ငံတို့ လက်မှတ်ရေးထိုး ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။)
* ဥရောပအဖွဲ့များ၏ အချို့သော ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ အစီအစဉ်နှင့် ဥရောပအဖွဲ့များအတွက် တစ်ခုတည်းသော ကောင်စီနှင့် တစ်ခုတည်းသော ကော်မရှင်တို့ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည့် စာချုပ်ပါ အချို့သော ဘဏ္ဍာရေးအစီအစဉ်များကို ပြင်ဆင်သည့် သဘောတူစာချုပ်ကို ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် မူလအဖွဲ့ဝင် ခြောက်နိုင်ငံတို့ လက်မှတ်ရေးထိုး ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်။

ရောမစာချုပ်အား ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ ထိုပြင်ဆင်ချက်များကို &quot;'''တစ်ခုတည်းသော ဥရောပ အက်ဥပဒေ'''&quot; (Single European Act) ပုံစံဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအက်ဥပဒေကို အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ အားလုံးက အတည်ပြုပြီးနောက် ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် အတည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အထက်ပါ အက်ဥပဒေတွင် တစ်ခုတည်းသော (ဥရောပ) အဖွဲ့ဆိုင်ရာ ဈေးကွက်တစ်ခု ဖန်တီးပြုလုပ်ခြင်းကို ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အလုံးစုံ ပြီးမြောက်စေရန် ရည်ရွယ်သော ပြဋ္ဌာန်းချက်များ ပါရှိသည်။ ယင်းဈေးကွက်မှာ '''အတွင်းနယ်နိမိတ်များ မရှိဘဲ ကုန်စည်များ၊ လူများ၊ ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် အရင်းအနှီးငွေများ အမှန်တကယ် လွတ်လပ်စွာ လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်သော နယ်မြေဒေသ တစ်ခု''' ဖြစ်ရမည်။ အခြား ပြဋ္ဌာန်းချက်များအရ ဥရောပအဖွဲ့အတွင်း သုတေသနနှင့် နည်းပညာ၊ လူမှုရေးမူဝါဒ၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ပေါင်းစည်းမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင် ကာကွယ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် ငွေရေးကြေးရေး သမဂ္ဂ တည်ထောင်ဖန်တီးမှုနှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝါဒတို့တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို တိုးမြှင့်လုပ်ဆောင်ကြရမည်။ ထို့အပြင် ထိုအက်ဥပဒေက ဥရောပ ပါလီမန်အား ဥပဒေများကို ဆိုင်းငံ့ထားနိုင်၍ ပြင်ဆင်နိုင်သော အာဏာများကို တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ဥရောပ ကောင်စီသည်သာလျှင် နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက် ပြုနိုင်သော အခွင့်အာဏာကို ရရှိမြဲ ဖြစ်သည်။

== ဥရောပ ပါလီမန် (European Parliament) ==
ဥရောပအဖွဲ့အတွင်း ဥပဒေများ ပြုလုပ်ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်း ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်သည့် ဥရောပ ပါလီမန်လွှတ်တော်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ စတရာဘတ်မြို့တွင် အစည်းအဝေးပြုလုပ်ကြပြီး၊ လွှတ်တော်ဌာနဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကို လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံရှိ [[လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ|လူဇင်ဘတ်မြို့တော်]]၌ တည်ရှိသည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ပါလီမန်ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဂျာမနီနိုင်ငံမှ မစ္စတာ အီဂွန်ကလယ်ပေ့ရှ် ဖြစ်သည်။ ထိုပါလီမန်လွှတ်တော်တွင် အဖွဲ့ဝင် ကိုယ်စားလှယ် ၅၆၇ ဦး ပါဝင်ရာ ဂျာမနီနိုင်ငံမှ ၉၉ ဦး၊ ပြင်သစ်၊ အီတလီနှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံတို့မှ ၈၇ ဦးစီ၊ စပိန်နိုင်ငံမှ ၆၄ ဦး၊ နယ်သာလန်နိုင်ငံမှ ၃၁ ဦး၊ ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ ဂရိနှင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံတို့မှ ၂၅ ဦးစီ၊ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ ၁၆ ဦး၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံမှ ၁၅ ဦးနှင့် လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံမှ ၆ ဦးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ လွှတ်တော် အဖွဲ့ဝင် ကိုယ်စားလှယ်များကို အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ ပြည်သူများက လူတိုင်း ဆန္ဒမဲပေးနိုင်သည့် စနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်။ ပါလီမန်အတွင်း၌ အဖွဲ့ဝင် ကိုယ်စားလှယ်များသည် နိုင်ငံအလိုက် အဖွဲ့စုများအဖြစ် မထိုင်ကြဘဲ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့စုများအဖြစ်သာ ထိုင်ကြသည်။

== ဥရောပအဖွဲ့၏ ဆောင်ရွက်မှုများ ==

=== စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ ===
ဥရောပအဖွဲ့အတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် စိုက်ပျိုးရေးဘက်တွင် စနစ်အကျဆုံး အနေအထား ရှိသည်။ ဥရောပအဖွဲ့သည် ရောမစာချုပ်တွင် ဖော်ပြပါရှိသည့် ဘုံ စိုက်ပျိုးရေး ပေါ်လစီ (Common Agricultural Policy, CAP) ကို လိုက်နာဆောင်ရွက်သည်။ အဖွဲ့သည် အခြေခံမူဝါဒ သုံးရပ်ကို လိုက်နာကျင့်သုံး၍ စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များအတွက် ဈေးကွက်ကို တစ်စတစ်စ တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ ယင်းမူဝါဒများမှာ-

* ဈေးကွက် အနေဖြင့် ညီညွတ်မှု မရှိခြင်း
* အဖွဲ့၏ စိတ်ကြိုက် ရွေးချယ်မှု (ကုန်ပစ္စည်းများကို တန်ဖိုးနည်း ထည့်သွင်းကုန်များနှင့် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်တွင် ဈေး မတည်ငြိမ်မှုများမှ ကာကွယ်ပေးရမည်)
* ဘဏ္ဍာရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အားလုံး စုပေါင်း တာဝန်ယူခြင်း (ဥရောပတိုက်ဆိုင်ရာ စိုက်ပျိုးရေး လမ်းညွှန်မှုနှင့် အာမခံရေး ရန်ပုံငွေ တစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းထားရှိ ဆောင်ရွက်သည်။ ကုန်စည်သိုလှောင်မှုဆိုင်ရာ ကုန်ကျစရိတ်များ၊ ဈေးကွက်တင်သွင်းမှု ထောက်ပံ့ကြေးများနှင့် ပို့ကုန်များအတွက် ပြန်အမ်းငွေများ စသည်တို့အတွက် ငွေကြေး ထောက်ပံ့မှုများ ပြုသည်။)

အထက်ဖော်ပြပါ ဘုံ စိုက်ပျိုးရေး ပေါ်လစီ (စီအေပီ)အရ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများမှာ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေး မတည်ငြိမ်မှု အခြေအနေကြောင့် အနှောင့်အယှက်အခက်အခဲများနှင့် ကြုံတွေ့လာသည်။ ထို့ကြောင့် MCA (Monetary Compensatory Amounts) ခေါ် ငွေကြေး ဖြည့်တင်းပေးမှု ပမာဏများ ကို စီမံဖန်တီး လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ထိုစနစ်ဖြင့် လုပ်ဆောင်ရာတွင်လည်း ဥရောပအဖွဲ့အတွင်း ဈေးနှုန်း ကွာခြားမှုများ အကြီးအကျယ် ဖြစ်ပွားပေါ်ပေါက်ကာ အချို့နိုင်ငံများအတွက် အကျိုးထိခိုက်နစ်နာမှုများ ရှိလာသဖြင့် ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် MCA စနစ်ကို တဖြည်းဖြည်း ဖျက်သိမ်းပြီး တစ်ခုတည်းသော ဈေးကွက်စနစ်ကို ပြန်လည် ဖော်ထုတ် လုပ်ဆောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ငွေကြေးများ ပိုမိုတည်ငြိမ်လာသည်နှင့်အမျှ ဥရောပ ငွေကြေး စနစ်၏ တင်းပြည့်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအတွက် MCA စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။

စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန် တန်ဖိုးများကို သဘောအားဖြင့် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ အားလုံးအတွက် အားလုံးနှင့်ဆိုင်သော အဆင့်တစ်ခုတွင် နှစ်စဉ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ထိုသို့ သတ်မှတ်ရာတွင် ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှုန်းနှင့် အချို့သော ကုန်ပစ္စည်းများအား လိုသည်ထက်ပို၍ ထုတ်ယူခြင်းကို အားမပေးရန် လိုအပ်မှုတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားကာ လုပ်ဆောင်ကြသည်။ လယ်သမားများအား ကုန်စည်တင်ပို့ရေး ထောက်ပံ့ကြေးများ ပေးသည်။ ယင်းသို့ ပေးသည်မှာ လယ်သမားများအနေဖြင့် အရှုံးမရှိဘဲ ပိုမိုနိမ့်ကျသော ကမ္ဘာ့ဈေးကွက် ဈေးနှုန်းများဖြင့် ရောင်းချနိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။ (စိုက်ပျိုးရေး အသုံးစရိတ်၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ ထိုထောက်ပံ့မှုအတွက် အသုံးပြု ကုန်ကျခြင်းဖြစ်သည်။)

အချို့သော နှံစားသီးနှံများ၊ သကြား၊ အချို့သော သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များ၊ နို့ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် အသားများ၏ ဈေးကွက်ဈေးနှုန်းများသည် သတ်မှတ်သည့် အဆင့်အောက်သို့ ကျဆင်းသွားသည့်အခါတွင် ဥရောပအဖွဲ့က ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်သည်။ ဆောင်ရွက်ပုံမှာ ကုန်စည်ပမာဏ အချို့ကို ဝယ်ယူကာ ဈေးနှုန်းများ ပြန်တက်လာသည့်အချိန်အထိ သိုလှောင်ထားရှိသည်။ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ကုန်စည်များကို တိုးချဲ့ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြရာ စားနပ်ရိက္ခာ ပိုလျှံမှုများ ဖြစ်ပွားကာ ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခြင်း မရှိသဖြင့် အမြောက်အမြား ဖျက်ဆီးပစ်ခဲ့ရသည်။

ဥရောပအဖွဲ့၏ ဘတ်ဂျက်တွင် နှစ်စဉ်အသုံးစရိတ်၏ သုံးပုံနှစ်ပုံကို စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍအတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ထိုသို့ အသုံးပြုခြင်းမှာ အဓိကအားဖြင့် ဈေးနှုန်းများကို ပံ့ပိုးပေးရန်အတွက် ဖြစ်သည်။

၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဘုံ စိုက်ပျိုးရေး ပေါ်လစီ (စီအေပီ) သည် ကမ္ဘာ့အကောက်ခွန်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ အထွေထွေ သဘောတူညီမှု စာချုပ်အဖွဲ့ (General Agreement on Tariffs and Trade, GATT) ၏ ညှိနှိုင်းစေ့စပ်မှုများတွင် တိုက်ခိုက်ပြောဆိုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအစိုးရက ဥရောပအဖွဲ့ (အီးစီ)၏ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကုန်စည်တင်ပို့မှုဆိုင်ရာ ထောက်ပံ့ကြေးများသည် ကမ္ဘာ့ဈေးကွက်များကို ကမောက်ကမ ဖြစ်စေသည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ထိုထောက်ပံ့ကြေးများကို အကြီးအကျယ် လျှော့ချပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုနှစ် (၁၉၉၀) နိုဝင်ဘာလတွင် ဥရောပအဖွဲ့၏ စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးများက ၁၀ နှစ်တာ ကာလအတွင်း စိုက်ပျိုးရေးထောက်ပံ့ကြေးများကို ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း လျှော့ချရန် ဥရောပ ကော်မရှင်၏ အဆိုပြုချက်များကို သဘောတူလက်ခံခဲ့ကြသည်။

ထို့နောက် ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ မေလတွင် နှံစားသီးနှံများနှင့် အခြားထွက်ကုန်များအတွက် ပံ့ပိုးမှု ဈေးနှုန်းကို လျှော့ချခဲ့ကြသည်။ ထိုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဥရောပ ကော်မရှင်က ဥရောပအဖွဲ့၏ စိုက်ပျိုးရေး ထောက်ပံ့မှုများကို ဈေးနှုန်းများ ထိန်းထားရေးမှ လယ်သမားများ၏ ဝင်ငွေများ ထိန်းပေးရေးသို့ ပြောင်းလဲစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ရေရှည်ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ရန် အဆိုပြုတင်ပြခဲ့သည်။ ဤသို့ ပြောင်းလဲစေခြင်းဖြင့် လယ်သမားများအတွက် လိုသည်ထက်ပို၍ ထုတ်လုပ်လိုသော ဆွဲဆောင်မှုနှင့် စိတ်ဆန္ဒများ ကင်းမဲ့မည် ဖြစ်သည်။ ထိုအဆိုပြုချက်ကို ဝန်ကြီးများက ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ မေလတွင် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ပြင်ဆင်ကာ လက်ခံအတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ နှံစားသီးနှံများ၊ ကြက်၊ ဘဲနှင့် ကြက်ဥ၊ ဘဲဥ၊ အသားနှင့် နို့ထွက်ပစ္စည်းများ၏ ဈေးနှုန်းများကို လျှော့ချခဲ့သဖြင့် နစ်နာမှုများအတွက် လယ်သမားများကို အပိုခွင့်ပြုငွေများ ပေးခဲ့သည်။ ထိုငွေများ ရရှိသူ လယ်သမားများက ၎င်းတို့၏ စိုက်ပျိုးမြေ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို စိုက်ပျိုးခြင်းမပြုဘဲ ပလပ်ထားကြရသည်။

၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ မေလတွင် အမေရိကန်အစိုးရက ဥရောပအဖွဲ့ (အီးစီ) မှ ဆီထွက်သီးနှံ ထုတ်လုပ်သူများအား ထောက်ပံ့ကြေးများ ပေးခြင်းကို လက်တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ဥရောပကုန်စည်များအပေါ်တွင် သွင်းကုန်အကောက်ခွန်များ ကြီးမားစွာ တိုးမြှင့်ကောက်ခံမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်။ ထိုထောက်ပံ့ကြေးများ ပေးခြင်းကြောင့် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ပဲပိစပ် တင်ပို့မှုများမှာ မတရား ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း ခံရကြောင်း အမေရိကန်အစိုးရက အကြောင်းပြခဲ့သည်။ အမေရိကန်အစိုးရ၏ ကြွေးကြော်မှုကြောင့် '''ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲ တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားတော့မည်ကဲ့သို့သော အခြေအနေ''' ပေါ်ပေါက်လာပြီး ဂတ်အဖွဲ့၏ စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများကို အဆုံးမသတ်နိုင်မည့် အန္တရာယ် ရှိသည်ဟု စိုးရိမ်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအခြေအနေသည် ခြောက်လခန့် တည်ရှိနေပြီး နိုဝင်ဘာလတွင်မှ အမေရိကန်အစိုးရနှင့် ဥရောပကော်မရှင်တို့ စပ်ကြား သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့ကြသည်။ အီးစီ၏ လယ်ယာမြေများတွင် ပဲပိစပ် စိုက်ပျိုးမှု ဧရိယာ လျှော့ချခြင်းကို အမေရိကန်တို့က သဘောတူခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ခြောက်နှစ်တာ ကာလတွင် ဥရောပအဖွဲ့ (အီးစီ)၏ ထောက်ပံ့ကြေး ခံယူ ထုတ်လုပ်သော လယ်ထွက်ကုန်များ တင်ပို့မှု ပမာဏဘက်ကို ၂၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် တန်ဖိုးဘက်တွင် ၃၆ ရာခိုင်နှုန်း လျှော့ချပေးမည့် အရေးကိုလည်း အမေရိကန်တို့က သဘောတူလက်ခံခဲ့ကြသည်။ ထိုသဘောတူညီချက်များသည် နိုင်ငံတွင်းရှိ လယ်သမားများ၏ အကျိုးကို ထိခိုက်နစ်နာစေသည်ဟု ဆိုကာ ပြင်သစ်အစိုးရက ဆန့်ကျင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂတ်အဖွဲ့၏ ဥရုဂွေးဝိုင်း အောင်မြင်စွာ မပြီးဆုံးမီ နောက်ဆုံးမိနစ်ပိုင်း စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြစဉ် ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလအတွင်းက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် အီးစီတို့အကြား ကောက်ပဲသီးနှံ တင်ပို့မှု ထောက်ပံ့ကြေးများနှင့် ပတ်သက်၍ ရရှိခဲ့သော သဘောတူညီချက်တွင် အလျှော့အတင်း အချို့ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ကြရာ ထိုသဘောတူညီချက်သည် ဂတ်အဖွဲ့၏ စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက်အတွက် အခြေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထိုအတောအတွင်း ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလနှင့် ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လအကြားတွင် ငွေကြေးလဲလှယ်မှုနှုန်းများ ကယောက်ကယက် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် အီးစီအနေဖြင့် လယ်သမားများကို ဈေးနှုန်းပံ့ပိုးမှုများ တိုးပေးခဲ့ရသည့်အပြင် စက်တင်ဘာလတွင်လည်း လယ်မြေများ ပလပ်ထားရသော လယ်သမားများအား ပေးရသော လျော်ကြေးငွေကို တိုးပေးခဲ့ရပေသည်။

=== ငါးဖမ်း လုပ်ငန်း ကဏ္ဍ ===
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် အီးစီနိုင်ငံများ၏ ရေပြင်များ၌ အချို့သော ငါးမျိုးစိတ်များ စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ လျော့ပါးလာကြောင်း ထွက်ပေါ်လာသော သတင်းများအရ ဖမ်းနိုင်သည့် ငါးဖမ်းပမာဏ ခွင့်ပြုချက်များကို လျှော့ချရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ ဒေသအားလုံး၌ (အထူးသဖြင့် မြောက်ပင်လယ်ဒေသများ) တစ်လလျှင် ရှစ်ရက်မျှ ငါးဖမ်းဆီးခြင်း မပြုဘဲ နေရမည့် စည်းကမ်းချက်များကို ချမှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင်မူ ငါးဖမ်းဆီးခြင်းမပြုရမည့် ကာလကို ဖေဖော်ဝါရီလမှ ဒီဇင်ဘာလများအတွင်း ၁၃၅ ရက်အထိ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ဥရောပအဖွဲ့ (အီးစီ) ဝန်ကြီးများက ဘုံ ငါးဖမ်းမူဝါဒ (Common Fisheries Policy, CFP) ကို နောက်ထပ် ၁၀ နှစ် သက်တမ်းတိုးရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဥရောပအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ (အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်း) သို့ အဖွဲ့၏ပြင်ပမှ ဈေးပေါသော ငါးဖြူများ ဝင်ရောက်လာခြင်းကို တန်ပြန်လုပ်ဆောင်ထားသောအားဖြင့် အီးစီက အချို့သော ငါးမျိုးများအပေါ် အနည်းဆုံး ဈေးနှုန်းများကို ချမှတ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ အီးစီသည် ငါးဖမ်းခွင့်များ အပြန်အလှန်ပေးရေး သဘောတူစာချုပ်များကို နော်ဝေး၊ ဆွီဒင်၊ ကနေဒါ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အချို့သော အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အက်စတိုးနီးယား၊ လတ်ဗီယာ၊ လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံများနှင့်လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် မော်ရီတေးနီးယားနိုင်ငံနှင့်လည်းကောင်း ငါးဖမ်းခွင့် သဘောတူစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။

=== စက်မှု လုပ်ငန်း ကဏ္ဍ ===
စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် ဥရောပအဖွဲ့ (အထူးသဖြင့် ဥရောပကျောက်မီးသွေးနှင့် သံမဏိအဖွဲ့ (အီးစီအက်စ်စီ)) ၏ အစောဆုံး လုပ်ဆောင်လှုပ်ရှားမှု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အီးစီအက်စ်စီဆိုင်ရာ စာချုပ်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် တရားဝင် အတည်ဖြစ်လာပြီးနောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ကုန်ဆုံးချိန်တွင် ကျောက်မီးသွေးအမျိုးမျိုး၊ သံမဏိနှင့် သံအမျိုးမျိုး ရောင်းဝယ်မှုနှင့် ပတ်သက်သော အတားအဆီး အခက်အခဲ အားလုံးလိုလိုပင် ရှင်းလင်းသွားခဲ့သည်။ ဥရောပအဖွဲ့က ဈေးနှုန်းများ သတ်မှတ်ခြင်း၊ ထုတ်လုပ်မှု အဆင့်များ ကြီးကြပ်ခြင်း၊ ချေးငွေများ ပေးကမ်း၍ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် ပြန်လည်ဖွံ့ဖြိုးရေး အစီအစဉ်များကို ကူညီခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ အီးစီအက်စ်စီစာချုပ်သည် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် သက်တမ်းကုန်ဆုံးမည်ဖြစ်ရာ ထိုအချိန်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ အီးစီအက်စ်စီစာချုပ်ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို အီးအီးစီ (ဘုံဈေး) စာချုပ်တွင် ထည့်သွင်းရန် ဥရောပကောင်စီက ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် သဘောတူညီခဲ့သည်။

၁၉၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ကာလအတွင်း ကမ္ဘာတွင် သံမဏိဝယ်လိုအား ထူးကဲစွာ ကျဆင်းခဲ့ခြင်းကြောင့် သံမဏိလုပ်ငန်းကြီးအတွက် အနည်းဆုံး ဈေးနှုန်းစည်းကမ်းချက်များနှင့် မဖြစ်မနေ လိုက်နာရသည့် ထုတ်လုပ်ရေးပမာဏ သတ်မှတ်ချက်များ အပါအဝင် သံမဏိလုပ်ငန်းအတွက် စီမံချက်များကို ချမှတ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ဥရောပကော်မရှင်က သံမဏိလုပ်ငန်းကို ထပ်မံပြုပြင်ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် သုံးနှစ်တာ အရေးပေါ် အစီအစဉ်တစ်ခုကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။

ဥရောပ ရက်ထည်နှင့် အဝတ်အထည်လုပ်ငန်းသည် ကာလရှည်ကြာစွာ နိုင်ငံခြားပြိုင်ဆိုင်မှုများ၏ ဒဏ်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခံစားခဲ့ရသည်။ ဥရောပအဖွဲ့သည် နိုင်ငံခြားမှ တန်ဖိုးနည်းပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရောင်းချသူများထံမှ ကုန်တင်ပို့မှုများကို ကန့်သတ်ရေးအတွက် MFA (Multi Fibre Arrangement) သဘောတူညီချက် ခေါ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အထည်အလိပ်များ ကုန်သွယ်ရေး အစီအစဉ်တွင် ပါဝင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

ဥရောပအဖွဲ့၏ သင်္ဘောတည်ဆောက်မှု လုပ်ငန်းတွင် ၁၉၇၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ကာလအတွင်း ထုတ်လုပ်မှုတွင် ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းခဲ့ပြီး အလုပ်သမားအင်အား ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း ဆုတ်ယုတ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ဥရောပကောင်စီက သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းအား ကူညီထောက်ပံ့ရေးအတွက် ဥပဒေညွှန်ကြားချက် တစ်ရပ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၈၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင်လည်း ထိုကူညီထောက်ပံ့မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ အလားတူ ညွှန်ကြားချက်များ ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ သင်္ဘောတည်ဆောက်မှုအတွက် နိုင်ငံတော်မှ ကူညီထောက်ပံ့ရာတွင် အများဆုံး ခွင့်ပြုသည့် ရာခိုင်နှုန်းကို ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် သင်္ဘောတစ်စင်းတန်ဖိုး၏ ၂၈ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ၉ ရာခိုင်နှုန်းသို့ လျှော့ချခဲ့သည်။

ဆက်သွယ်ပြန်ကြားရေး နည်းပညာလုပ်ငန်းတွင် ဂျပန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့၏ တိုးတက်သော အီလက်ထရောနစ်ပစ္စည်းကိရိယာများဖြင့် ဈေးကွက်တွင် လွှမ်းမိုးနေကြခြင်းကို ထောက်ရှု၍ ဥရောပကော်မရှင်က ထိုလုပ်ငန်း၌ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ရရှိရေးအတွက် အတူတကွ တွဲဖက်ပေါင်းစပ် လုပ်ဆောင်ရေး မဟာဗျူဟာ တစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ရန် အဆိုပြုချက် အများအပြား ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ESPRIT (European Strategic Programme for Research and Development in Information Technology) ခေါ် ဥရောပ ဆက်သွယ်ပြန်ကြားရေး သုတေသန မဟာဗျူဟာ အစီအစဉ်မှာ အဘက်ဘက်တွင် အလုံးစုံ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်သော ဥရောပစက်မှုလုပ်ငန်းမျိုးအတွက် နည်းပညာအခြေခံအုတ်မြစ်များ တည်ဆောက်ချထားရန် ရည်ရွယ် ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် (တယ်လီဖုန်း ဆက်သွယ်မှုနှင့် တယ်လက်စ် ဆက်သွယ်မှုတို့မှ တစ်ပါး) ကြေးနန်း ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းတွင် ဈေးကွက်ကို ဖွင့်ပေးရန် ဝန်ကြီးများက သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။

အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဘုံ ပို့ဆောင်ရေးမူဝါဒ တစ်ရပ် ချမှတ်ထားရှိရေးကို ရောမစာချုပ်တွင် ဖော်ညွှန်း ပြဋ္ဌာန်းထားရှိသည်။ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဥရောပအဖွဲ့အတွင်း ယာဉ်ရထားများ လွတ်လပ်စွာ သွားလာမှုကို တားဆီးပိတ်ပင်သည့် နိုင်ငံအသီးသီးတို့၏ စည်းမျဉ်း၊ ဥပဒေများကို ညီညွတ်မှု ရရှိစေရန် တဖြည်းဖြည်း စံချ လုပ်ဆောင်ကြရန် ဖြစ်သည်။

ဥရောပအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ နယ်ခြားများတွင် အကောက်ခွန်ဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ဖျက်သိမ်းရေး စီမံဆောင်ရွက်ချက်များမှာ ၁၉၉၁ ခုနှစ် နှစ်လယ်တွင် ပြီးဆုံး၍ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ အစပိုင်းတွင် အာဏာသက်ဝင်လာခဲ့သည်။ သို့ဖြစ်စေကာမူ လူများ လွတ်လပ်စွာ ကူးသန်းသွားလာရေးနှင့် ပတ်သက်၍မူ ဥရောပအဖွဲ့ဝင်အစိုးရများ အကြားတွင် သဘောကွဲလွဲမှုများ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာလည်း နယ်ခြားများကို စနစ်တကျ ဂိုဏ်းဖွဲ့ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်ကြသူများက အလွဲသုံးစားပြုကြခြင်း၊ မူးယစ်ဆေးဝါးများ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အလွဲသုံးစားပြုခြင်း၊ ရာဇဝတ်သားများ လဲလှယ်ရေး နည်းလမ်းများ၊ ခိုလှုံခွင့် တောင်းခံမှုနှင့် လူဝင်လူထွက် ကိစ္စများဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်း၊ ဥပဒေများတို့နှင့် ပတ်သက်သည့် ပြဿနာများ ရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။

၁၉၉၃ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် ဥရောပအဖွဲ့ဝင် ကိုးနိုင်ငံတို့က နယ်ခြားများ၌ လူများ လွတ်လပ်စွာ ဝင်ထွက်သွားလာ ကူးသန်းမှုကို ထိန်းချုပ်ထားသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများအား ဖျက်သိမ်းသည့် ရှင်ဂန်း သဘောတူစာချုပ် (Schengen Agreement) ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဒိန်းမတ်၊ အိုင်ယာလန်နှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံတို့က &quot;ရှင်ဂန်းအဖွဲ့&quot; တွင် မပါဝင်ဘဲ နေခဲ့ကြသည်။

ဤကဏ္ဍတွင် အခြားဖြစ်ရပ်များမှာ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးများက ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး/ ကုန်သွယ်ရေးယာဉ်များအဖို့ နယ်ခြားများကို ပိုမိုလွယ်ကူစွာ ဖြတ်သန်းသွားလာနိုင်ရေးအတွက် ဥရောပအဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့လုံးသည် ကျယ်ပြန့်သော ခွင့်ပြုချက်လက်မှတ်များ ထုတ်ပေးရေး စနစ်တစ်ရပ်ကို သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ အီးစီလမ်းမကြီးများကို အသုံးပြုသည့် ထရပ်ကားများအတွက် အားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော အခွန်အခပေးရေး စနစ်တစ်ရပ်ကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။

၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးများက လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးကို လွတ်လပ်စွာ ပြုလုပ်နိုင်ရန် ဖွင့်ပေးသည့် သဘောတူညီချက် တစ်ရပ်ကို ရရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် လေယာဉ်ပျံသန်းမှုများ ထူထပ်ပြည့်ကျပ်ခြင်းကို လျော့နည်းကျဆင်းစေမည့် အစီအမံများကို ချမှတ်ခဲ့ကြသည်။ ထို့အပြင် လေယာဉ်ဖြင့် ကုန်စည်များ သယ်ယူပို့ဆောင်သည့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကို လွတ်လပ်စွာ ပြုလုပ်နိုင်ရန် ဖွင့်ပေးခြင်းအပါအဝင် အခြားအစီအမံများကို ဝန်ကြီးများက ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးများက &quot;ကောင်းကင်တစ်ခွင် ဟင်းလင်းပြင်&quot; အစီအစဉ် (Single European Sky) တစ်ရပ်ကို သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ ဤအစီအစဉ်အရ မည်သည့် ဥရောပအဖွဲ့ လေကြောင်းပျံသန်းမှုမဆို အခြားအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ၏ ပြည်တွင်း ခရီးစဉ်များသို့ ပျံသန်းခွင့် ရရှိမည်ဖြစ်သည်။ (၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ပြုလုပ်ရန် ဖြစ်သည်။)

၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ဥရောပအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဘုံ ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးမူဝါဒ တစ်ရပ် ချမှတ်ရေးအတွက် တိုးတက်မှု ရရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဥရောပကော်မရှင်က ဥရောပအဖွဲ့ဆိုင်ရာ သင်္ဘောများအား မှတ်ပုံတင်မှု ပြုလုပ်ပေးရေး အစီအစဉ်တစ်ရပ် ချမှတ်လုပ်ဆောင်ရန် အဆိုပြုတင်ပြခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သင်္ဘောကုမ္ပဏီများအနေဖြင့် ဥရောပအဖွဲ့နယ်ပယ်အတွင်း မည်သည့်နေရာ၌မဆို ရေကြောင်းပို့ဆောင်မှု ပြုလုပ်ပေးနိုင်သည့် လွတ်လပ်ခွင့်ရှိရေးအတွက်လည်း အဆိုပြုတင်ပြခဲ့သည်။ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဥရောပကောင်စီက ပင်လယ်ရေကြောင်း သွားလာမှု အန္တရာယ်ကင်းရှင်း လုံခြုံရေးအတွက် ညွှန်ကြားချက်များ မူကြမ်းနှစ်စောင်ကို သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။

မီးရထားလမ်းများ ဆက်သွယ်ခုတ်မောင်းသွားလာမှုများနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ဥရောပကော်မရှင်က ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရထားသံလမ်းများ နှစ်ဖက်နှစ်ချောင်း အကွာအဝေး စံနှုန်းများနှင့် အချက်ပေးစနစ်များကို စံတစ်မျိုးတည်းဖြင့် ထားရှိလုပ်ဆောင်ကြရေး စသည့် စက်မှုပညာပိုင်းတွင် ညီညွတ်မှုများရှိရေး အပါအဝင် ပိုမိုပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းမှုများ ရရှိစေမည့် မီးရထားပေါ်လစီ တစ်ရပ် ချမှတ်ရေးအတွက် အဆိုပြုချက်များကို သဘောတူ အတည်ပြုခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ၎င်းကော်မရှင်က ဥရောပတစ်ခွင် အရှိန်အဟုန်ကြီးမားသည့် အထူးအမြန်ရထားများ ခုတ်မောင်းသွားလာရေးအတွက် ရထားလမ်းများ ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ရေး မူလပင်မစီမံကိန်းကြီး တစ်ရပ်ကို အကြမ်းရေးဆွဲပြုလုပ်ခဲ့သည်။

=== စွမ်းအင်ကဏ္ဍ ===
ယူရာတွမ် (Euratom) ခေါ် ဥရောပအဏုမြူစွမ်းအင်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်သည့် စာချုပ်သည် ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် အတည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဥရောပအဖွဲ့အတွင်း နျူကလီးယားစွမ်းအင်စက်မှုလုပ်ငန်းကို နည်းအဖုံဖုံဖြင့် တိုးတက်ကြီးထွားလာစေရေးအတွက် အားပေးအားမြှောက်ပြုရန် ဖြစ်သည်။ နျူကလီးယားပစ္စည်းများအတွက် ဘုံဈေးတစ်ခုကို ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်။ နျူကလီးယား အန္တရာယ်ကင်းလုံခြုံရေးနှင့် ထိန်းချုပ်ရေးဆိုင်ရာ သုတေသန ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဏုမြူစွမ်းအင်အေဂျင်စီအဖွဲ့ (International Atomic Energy Agency, IAEA) နှင့် ချုပ်ဆိုသော စာချုပ်သည် ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် တရားဝင် အတည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။

၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ဥရောပကောင်စီက ၁၉၈၆-၉၅ ဆယ်ခုနှစ်အတွက် စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များကို ချမှတ်ခဲ့သည်။ ယင်းရည်ရွယ်ချက်များမှာ ဥရောပအဖွဲ့အနေဖြင့် ရေနံအပေါ် အားထားနေရမှုကို စွမ်းအင်အသုံးပြုမှု၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ထိန်းချုပ်ထားရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ အသားတင်ရေနံဝယ်ယူ တင်သွင်းမှုများကို စွမ်းအင်အသုံးပြုမှု၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ၌သာ ထိန်းချုပ်ထားရှိရန်အတွက်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ ရည်မှန်းချက်တစ်ရပ်မှာ စွမ်းအင်သယံဇာတအသစ်များနှင့် အသစ်တစ်ဖန် ပြန်လည်ထုတ်လုပ်နိုင်သော စွမ်းအင်သယံဇာတများ (ဥပမာအားဖြင့် လေအား၊ နေပူအား၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ဆီနှင့် ဇီဝအညစ်အကြေးများ) ကို တိုးတက်အသုံးပြုနိုင်ရန် ဖြစ်သည်။ စွမ်းအင်ကဏ္ဍတွင် နည်းပညာသစ်များ ဖော်ထုတ်နိုင်ရန်အလို့ငှာ ၁၉၉၃ ခုနှစ်-နှစ်ဝက်ပိုင်းတွင် တီထွင်မှုသဘောရှိသော စွမ်းအင်စီမံချက် ၅၂၈ ခုအတွက် ဥရောပငွေကြေး ECU (European Currency Unit) ၄၁၅ သန်းကျော်မျှ ထောက်ပံ့ရန် လျာထားခဲ့သည်။

၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ဥရောပကောင်စီအနေဖြင့် မှန်လုံအိမ်အာနိသင်ဖြင့် ရာသီဥတုကို ပြောင်းလဲစေသည့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ဓာတ် ထုတ်လွှတ်မှုများကို သက္ကရာဇ် ၂၀၀၀ အရောက်တွင် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်အဆင့်တွင် တည်တည်တံ့တံ့ ထားရှိရန် သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၃၊ ဇွန်လတွင်လည်း ဤကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ကာဗွန်ဓာတ်ထုတ်လွှတ်မှု လျော့နည်းရေးအတွက် အစီအစဉ်သစ်နှစ်ရပ်ကို ဝန်ကြီးများက အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။

=== သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာကဏ္ဍ ===
၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် စတင်အတည်ဖြစ်လာခဲ့သည့် ရောမစာချုပ်တွင် ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ရာ၌ သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဆိုင်ရာ ကဏ္ဍတစ်ရပ်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ထည့်သွင်းခဲ့ကြသည်။ ဤကဏ္ဍတွင် ဥရောပအဖွဲ့အတွင်း ဤအရေးကိစ္စ၌ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည့် အတိုင်းအတာကို သတ်မှတ်ဖော်ပြထားသည်။ ၁၉၉၀-၉၄ ကာလအတွင်း သုတေသနနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးရေးအား ထောက်ပံ့ရေး အစီအစဉ်အတွက် ဥရောပငွေကြေး ECU သန်း ၆,၆၀၀ သတ်မှတ်ပေးထားသည်။

ဥရောပအဖွဲ့ပိုင် ပူးတွဲသုတေသနဗဟိုဌာန (Joint Research Centre, JRC) ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ အီတလီ၊ ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ ဂျာမနီနှင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံများတွင် အခြေစိုက်သည့် ဌာနရှစ်ခု ပါဝင်သည်။

ဥရောပဆက်သွယ်ပြန်ကြားရေး သုတေသနမဟာဗျူဟာ အစီအစဉ် (ESPRIT) ကို ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဥရောပအဖွဲ့က ဥရောပတိုက်တွင် တိုးတက်သော ဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် တွဲဖက်သုတေသန အစီအစဉ်တစ်ရပ်ကို စတင်ဖော်ဆောင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။

စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းတို့တွင် ခေတ်မီဇီဝဗေဒအသုံးပြုမှုကို တိုးတက်မြှင့်တင်ပေးရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဥရောပအဖွဲ့က ဇီဝနည်းပညာသုတေသန လုပ်ငန်းကို အားပေးထောက်ပံ့သည်။ ၁၉၉၀-၉၄ ကာလအတွင်း ဇီဝနည်းပညာအစီအစဉ်၌ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ကုန်ဆုံးချိန်တွင် သုတေသနအဖွဲ့ ၅၇၉ ဖွဲ့တို့က စီမံချက် ၇၆ ခုကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြသည်။ ဇီဝနည်းပညာပေါ်တွင် အခြေပြုသည့် ECLAIR အစီအစဉ်ခေါ် စိုက်ပျိုး-စက်မှုသုတေသန လုပ်ငန်းကို ဘတ်ဂျက်ရန်ပုံငွေ ဥရောပငွေကြေး ECU သန်း ၆၀ ဖြင့် ၁၉၈၉-၉၃ ကာလအတွင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ အစားအစာ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာနှင့် ပတ်သက်သည့် FLAIR အစီအစဉ်ခေါ် သုတေသနလုပ်ငန်းကိုလည်း အထက်ပါ ကာလအတွင်း၌ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်။

စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စိုက်ပျိုး-စက်မှုလုပ်ငန်းအတွက် သုတေသနနှင့် တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေး အစီအစဉ်သစ် တစ်ရပ်ကို ၁၉၉၁-၉၄ ကာလအတွက် ရန်ပုံငွေ ECU ၃၃၃ သန်းဖြင့် အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ ဇီဝဆေးဝါးနှင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်း အစီအစဉ်တစ်ရပ်ကို ၁၉၉၀-၉၄ ကာလအတွင်း ECU ၁၃၃ သန်းသုံး လုပ်ဆောင်ရန် အတည်ပြုခဲ့သည်။

၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ဥရောပကောင်စီက စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ နည်းပညာများ၊ လေယာဉ်ပညာ၊ ဓာတုပစ္စည်းများ၊ အထည်အလိပ်များနှင့် သတ္တုလုပ်ငန်းများ စသည့် လက်ရှိစက်မှုလုပ်ငန်းများ အကျိုးအတွက် နည်းလမ်းသစ်များ ဖန်တီးဖော်ဆောင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စက်မှုလုပ်ငန်းနည်းပညာများတွင် အခြေခံသုတေသနပြုမှုများ လုပ်ဆောင်ရန် အစီအစဉ်တစ်ရပ်ကို အတည်ပြုခဲ့သည်။

ဥရောပအဖွဲ့ (အီးစီ) သည် နှစ်နိုင်ငံချင်း သုတေသနစီမံချက်များတွင် အဖွဲ့ဝင်မဟုတ်သော နိုင်ငံများ (အထူးသဖြင့် EFTA (European Free Trade Association) ခေါ် ဥရောပလွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ရေးအသင်းဝင်နိုင်ငံများ) နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည်။ ဤတွင် ၁၉၉၀-၉၄ ကာလအတွင်း ဥရောပအလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများနှင့် သိပ္ပံပညာနှင့် စက်မှုပညာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကိစ္စရပ်တွင် ၁၉၉၂ ခုနှစ်အတွက် ECU ၅၅ သန်းမျှ သုံးစွဲ လုပ်ဆောင်ရန် လျာထား သတ်မှတ်ခဲ့သည်။

== ဥရောပသမဂ္ဂ (အီးယူ) တည်ထောင်ခြင်း - မာစထရစ်ချ် စာချုပ် ==
ဥရောပဘုံဈေး (အီးအီးစီ) ကို ရောမစာချုပ်ဖြင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် စတင် တည်ထောင်ပြီးနောက် စာချုပ်ဝင် ဥရောပနိုင်ငံများ၏ အစုအသင်းဘုံဈေး (အီးအီးစီ) နှင့် ဥရောပအဖွဲ့ (အီးစီ) ဟု အလဲအလှယ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည့်အပြင် တစ်ခါတစ်ရံ၌ ဥရောပသမဂ္ဂ (အီးယူ) ဟူ၍ပင် အလွတ်သဘော သုံးနှုန်းခေါ်ဝေါ်လာခဲ့ကြသည်။

အထက်နောက်ဆုံးအခေါ်အဝေါ်မှာ ပိုမိုတွင်ကျယ်လာခဲ့ရာ ဥရောပစာချုပ်၏ အဝန်းအတာကို ထပ်မံပြင်ဆင်တိုးချဲ့သည့် စာချုပ်တစ်ရပ်ကို ဥရောပအဖွဲ့၏ အစိုးရ ခေါင်းဆောင်များက ၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ မာစထရစ်ချ် (Maastricht) မြို့တွင် သဘောတူ အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးမှ အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။ ၎င်းစာချုပ်သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် တရားဝင်အတည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဤစာချုပ်ဖြင့် စာချုပ်ဝင်နိုင်ငံများက ၎င်းတို့အားလုံးအတွက် &quot;ဥရောပသမဂ္ဂ&quot; (European Union, EU) ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်။ (ဤစာချုပ်ကို မာစထရစ်ချ် စာချုပ် ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်။)

ထိုနောက် အထက်ပါ စာချုပ်ဆိုင်ရာ အခြေပြစာချုပ်တစ်ရပ်ကို အတည်ပြုခဲ့ကြပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ် လူမှုရေးပဋိညာဉ်စာတမ်းပေါ် အခြေခံသည့် လူမှုရေးပေါ်လစီနှင့် ပတ်သက်သော သီးခြားစာချုပ်ကို ဗြိတိန်နိုင်ငံမှတစ်ပါး အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအားလုံးက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။

ဤစာချုပ်သည် ဥရောပပြည်သူများ စပ်ကြား ပိုမိုရင်ကြားစေ့စေသော သမဂ္ဂတစ်ခု ဖန်တီးရေးဖြစ်စဉ်၌ မှတ်တိုင်သစ်တစ်ခုကို စိုက်ထူလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသမဂ္ဂအတွင်း၌ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို ဥရောပပြည်သူများ ကိုယ်တိုင် ဖြစ်နိုင်သမျှ ဆုံးဖြတ်ရမည့် အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိလာသည်။ ယင်း၏ လုပ်ငန်းတာဝန်မှာ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ စပ်ကြား၌သော်လည်းကောင်း၊ ပြည်သူများစပ်ကြား၌သော်လည်းကောင်း ဆက်ဆံရေးများကို ညီညွတ်ပေါင်းစည်းမှု သရုပ်ထင်စေမည့် ပုံစံဖြင့် စည်းရုံးစီစဉ်လုပ်ဆောင်ကြရမည် ဖြစ်ကြောင်း စာချုပ်က လမ်းညွှန်မှု ပေးထားသည်။

=== ဥရောပ သမဂ္ဂသို့ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်ရေး ===
ဥရောပသမဂ္ဂတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် ဩစတြီးယား၊ ဖင်လန်၊ နော်ဝေးနှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံများနှင့် အလေးအနက် ပြုလုပ်သော စေ့စပ်ဆွေးနွေးမှုများသည် ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ယင်းဆွေးနွေးမှုများမှာ ၁၉၉၃ ခုနှစ် ပထမလေးလပတ်တွင် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းလေးနိုင်ငံစလုံးပင် အဖွဲ့ဝင် ခုနစ်နိုင်ငံဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် လွတ်လပ်သော ဥရောပစီးပွားရေးနယ်ပယ် (EFTA) တွင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။ ထို့အပြင် ဥရောပစီးပွားရေးနယ်ပယ် (European Economic Area, EEA) တွင်လည်း အစိတ်အပိုင်း တစ်ရပ်အဖြစ် ပါဝင်ကြသည်။

နော်ဝေးနိုင်ငံအနေဖြင့် ဥရောပသမဂ္ဂတွင် ပါဝင်ရေးအတွက် ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲ တစ်ရပ်ကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့ရာ၊ ဆန္ဒမဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိသူ ၈၈ ရာခိုင်နှုန်းတို့က မဲပေးခဲ့ကြပြီး သဘောမတူ ကန့်ကွက်သူ ၅၂.၂ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် သဘောတူလက်ခံသူ ၄၇.၈ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ပယ်ချခဲ့သည်။ မဲဆန္ဒမပေးမီ ရက်သတ္တပတ်ပေါင်းများစွာ ကြာမျှ ပြင်းထန်စွာ ငြင်းခုံပြောဆို မဲဆွယ်ခဲ့ကြသည်။

အခြားမျက်နှာစာ တစ်ရပ်မှာ ယခင်က ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၏ အပေါင်းအပါများ ဖြစ်ခဲ့သော အရှေ့ဥရောပနိုင်ငံများက အီးစီ/အီးယူတို့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လိုသော ဆန္ဒရှိလာခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဟန်ဂေရီနှင့် ပိုလန်နိုင်ငံတို့သည် ဥရောပသမဂ္ဂတွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ရန် ပထမဆုံး လျှောက်ထားခဲ့ကြသည့် ယခင်ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ဟန်ဂေရီက ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁ ရက်နေ့နှင့် ပိုလန်က ဧပြီ ၈ ရက်နေ့တွင် အဆိုပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မည်သည့်အချိန်တွင် အဖွဲ့ဝင်ခွင့်ရမည်ကို အနောက်ဥရောပ အဖွဲ့အစည်းများက ပြောကြားခြင်း မရှိသဖြင့် ပိုလန်၊ ဟန်ဂေရီနှင့် အခြားနိုင်ငံများက စိတ်မချမ်းမသာ ဖြစ်နေကြောင်း ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာကုန်ပိုင်းတွင် သတင်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။

ဤအတောအတွင်း ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဥရောပသမဂ္ဂနှင့် ယူကရိန်းနိုင်ငံတို့သည် အကျိုးတူ တွဲဖက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူစာချုပ်တစ်ရပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။ ဤသည်မှာ ယခင် ဆိုဗီယက်သမ္မတနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံနှင့် ပထမဆုံး စာချုပ်ချုပ်ဆိုခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဤစာချုပ်၌ လွတ်လပ်သော ကုန်သွယ်ရေးဒေသတစ်ခု တည်ထောင်ရေး အလားအလာနှင့်တကွ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးအရ ပိုမိုနီးကပ်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်။

=== နိုင်ငံခြားဆက်ဆံမှုများ ===
ဥရောပသမဂ္ဂသည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်လုပ်ခွင့်အရ နိုင်ငံပေါင်းများစွာနှင့်လည်းကောင်း၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့်လည်းကောင်း သံတမန်ဆက်ဆံမှုများ ရှိသည့်အပြင် ဂတ်အဖွဲ့ကဲ့သို့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးညီလာခံများတွင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်အဖြစ်ဖြင့် ပါဝင်ဆင်နွှဲသည်။ ယင်းသမဂ္ဂသည် ကုလသမဂ္ဂ၌ လေ့လာသူ အဆင့်အတန်းကို ရရှိထားသည်။ နိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံစု အမြောက်အမြားနှင့် သဘောတူစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုကာ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် အခြားရေးရာ ကိစ္စများတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခွင့်များ ရရှိခဲ့သည်။ ယင်းသမဂ္ဂသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ် အမျိုးမျိုးတွင်လည်း ပါဝင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။

၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၁ ရက်နေ့ ချုပ်ဆိုခဲ့သော တစ်ခုတည်းသော ဥရောပအက်ဥပဒေအရ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသည် နိုင်ငံခြားရေးရာ ကိစ္စများတွင် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အကြောင်းကြား အသိပေးကာ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ကြရမည် ဖြစ်သည်။ ဥရောပသမဂ္ဂဆိုင်ရာ စာချုပ်ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များအရ အဖွဲ့ဝင်အစိုးရများသည် နိုင်ငံခြားရေးနှင့် လုံခြုံရေးမူဝါဒဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအနေဖြင့် တွဲဖက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခွင့် ရှိသည်။ ဤစာချုပ်၌ အဆုံးစွန်သော ကာလတွင် ဘုံ ကာကွယ်ရေးပေါ်လစီ တစ်ရပ် ပြုလုပ်ချမှတ်ရေးအတွက် မျှော်မှန်းချက် ရှိသည့်အပြင် ဘုံ ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းထူထောင်မည့် အလားအလာလည်း ရှိသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၅)&lt;/ref&gt;

==အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခြင်း==
[[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]နိုင်ငံသည် ဥရောပသမ္မဂအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ ပထမဆုံးနုတ်ထွက်ခဲ့သော နိုင်ငံဖြစ်ကာ ၂၀၂၀ ဇန်နဝါရီ ၃၁ တွင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Rawlinson|first1=Kevin|last2=Topping|first2=Alexandra|last3=Murphy|first3=Simon|last4=Henley|first4=Jon|last5=Murray|first5=Jessica|last6=Freedland|first6=Jonathan|last7=Rawlinson|first7=Kevin|date=1 February 2020|title=Brexit day: end of an era as United Kingdom leaves EU – as it happened-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/politics/live/2020/jan/31/brexit-day-britain-prepares-leave-eu-live-news-updates|access-date=8 June 2020|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;


==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:ဥရောပတိုက်]]
[[Category:နိုင်ငံများ ပေါင်းစုထားသည့် အဖွဲ့အစည်းများ]]
[[Category:နိုဘယ်ငြိမ်းချမ်းရေးဆုရ အဖွဲ့အစည်းများ]]</text>
      <sha1>lxvasotp9p4waxw4t7xj3wm8w4g4lr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိင်စိတ်နိုးကြားမှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6915</id>
    <revision>
      <id>1057675</id>
      <parentid>1055451</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:01:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68249" sha1="4ze7shtz26yjfi2eac3lw9y7e4tucn7" xml:space="preserve">'''လိင်စိတ်နိုးကြားမှု''' ({{lang|en|Sexual arousal}}) သို့မဟုတ် '''လိင်စိတ်ထကြွမှု''' ({{lang|en|sexual excitement}} ဟုလည်းသိကြသည်) သည် [[လိင်ဆက်ဆံခြင်း|လိင်ဆက်ဆံရန်]] ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် သို့မဟုတ် [[လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု]]များကို ခံစားရသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာသော [[ဇီဝကမ္မဗေဒ|ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ]]နှင့် [[စိတ်ပညာ|စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ]] တုံ့ပြန်မှုများကို ဖော်ပြသည်။

လိင်ဆက်ဆံရန် ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်နှင့် စိတ်တွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများစွာ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ လိင်ဆက်ဆံနေစဉ်အတွင်း ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ အမျိုးသားများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် [[လိင်တံ ထောင်မတ်ခြင်း]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ အမျိုးသမီးများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် [[နို့သီးခေါင်း]]များ၊ [[မအင်္ဂါ အစေ့|မိန်းမကိုယ်အစေ့]] (clitoris)၊ [[မိန်းမကိုယ်]]နံရံများနှင့် [[မိန်းမကိုယ် ချောဆီ|မိန်းမကိုယ်မှ အရည်ထွက်ခြင်း]]ကဲ့သို့သော လိင်ဆိုင်ရာ တစ်ရှူးများ ဖောင်းပွခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Mark |first1=Kristen |last2=Herbenick |first2=Debby |title=Arousal, sexual |journal=The International Encyclopedia of Human Sexuality |date=2015 |pages=1–111 |doi=10.1002/9781118896877.wbiehs036}}&lt;/ref&gt;

စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများနှင့် ထိတွေ့မှုကဲ့သို့သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ၊ နှင့် [[ဟော်မုန်း]]များ၏ အတွင်းပိုင်း အပြောင်းအလဲများသည် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို လွှမ်းမိုးနိုင်သည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုတွင် အဆင့်များစွာရှိပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နိုးကြားမှုနှင့် ၎င်းနှင့်အတူပါလာသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများထက် ကျော်လွန်သော အမှန်တကယ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုတစ်စုံတစ်ရာကို မဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပါ။ လုံလောက်သော လိင်ဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများရရှိပါက၊ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်ရှိချိန်တွင် [[လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်း]]သို့ ရောက်ရှိသည်။

==ကာမစိတ်ကြွအောင်အမျိုးသမီးတွေဝိုဘယ်လို​စ​​ကားပြောစိုရမလည်==
{{Main|လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု|လိင်အာရုံခံစားမှုရှိသော နေရာများ}}

အခြေအနေပေါ်မူတည်၍ လူတစ်ဦးသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာအမျိုးမျိုးဖြင့် လိင်စိတ်နိုးကြားလာနိုင်သည်။ လူတစ်ဦးသည် အခြားသူတစ်ဦးကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ထိုသူ၏ တိကျသောအသွင်အပြင်များကြောင့်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် လူမဟုတ်သော အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကြောင့်ဖြစ်စေ လိင်စိတ်နိုးကြားနိုင်သည်။ [[လိင်အာရုံခံစားမှုရှိသော နေရာများ|လိင်အာရုံခံစားမှုရှိသော နေရာ]]တစ်ခုကို ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်ခြင်း သို့မဟုတ် [[လိင်မဆက်ဆံမီ နမ်းရှုပ်သုံးသပ်ခြင်း|ရှေ့ပြေးကစားမှု]]များသည် အထူးသဖြင့် မကြာမီ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုခုကို မျှော်လင့်ထားပါက လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ရိုမန်တစ်ဆန်သော ပတ်ဝန်းကျင်၊ တေးဂီတ သို့မဟုတ် အခြားသော သာယာငြိမ့်ညောင်းသော အခြေအနေများက အထောက်အကူပြုနိုင်သည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် [[ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံ]]များ သို့မဟုတ် အခြားသော လိင်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများမှလည်း ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအတွက် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော လှုံ့ဆော်မှုများသည် လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မတူညီကြသလို၊ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအဆင့်သည်လည်း အချိန်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီနိုင်ပါ။

လှုံ့ဆော်မှုများကို ပါဝင်သော အာရုံပေါ် မူတည်၍ အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်ပြီး အထိအတွေ့၊ အမြင်အာရုံနှင့် အနံ့အာရုံတို့ ပါဝင်သည်။ [[လှုံ့ဆော်ချက်|အကြားအာရုံဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု]]များလည်း ဖြစ်နိုင်သော်လည်း၊ ၎င်းတို့ကို အခြားသုံးခုထက် အခန်းကဏ္ဍတွင် အများအားဖြင့် ဒုတိယအဆင့်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော ကာမစိတ်ကြွစေသော လှုံ့ဆော်မှုများတွင် စကားပြောဆိုခြင်း၊ စာဖတ်ခြင်း၊ ရုပ်ရှင်များ သို့မဟုတ် ပုံများ၊ သို့မဟုတ် အနံ့ သို့မဟုတ် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုခု ပါဝင်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် လူတစ်ဦးတွင် ကာမဂုဏ်ဆိုင်ရာ အတွေးများနှင့် အမှတ်တရများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ သင့်လျော်သော အခြေအနေတွင်၊ ၎င်းတို့သည် လူတစ်ဦးအား နမ်းရှုံ့ခြင်း၊ ပွေ့ဖက်ခြင်းနှင့် လိင်အာရုံခံစားမှုရှိသော နေရာတစ်ခုကို ပွတ်သပ်ခြင်းအပါအဝင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုကို တောင့်တလာစေနိုင်သည်။ ၎င်းသည် လူတစ်ဦးအား [[ရင်သား]]၊ [[နို့သီးခေါင်း]]၊ [[တင်ပါး]] သို့မဟုတ် [[လိင်အင်္ဂါ]]များကို တိုက်ရိုက် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုနှင့် နောက်ထပ် [[လူသားတို့၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြုအမူ|လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများ]]ကို တောင့်တစေနိုင်သည်။

ကာမစိတ်ကြွစေသော လှုံ့ဆော်မှုများသည် နောက်ပိုင်းတွင် လိင်စိတ်ဝင်စားမှု၏ အရာဝတ္ထုနှင့် မသက်ဆိုင်သော အရင်းအမြစ်တစ်ခုမှ စတင်နိုင်သည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ လူအများအပြားသည် ကိုယ်လုံးတီး၊ ကာမရသစာပေ သို့မဟုတ် [[ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံ]]များကို လိင်စိတ်ကြွစေသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်။&lt;ref&gt;DeVita-Raeburn, Elizabeth. &quot;[http://www.psychologytoday.com/articles/200512/lust-the-long-haul Lust For The Long Haul]&quot;. [[Psychology Today]]. 2008-12-26&lt;/ref&gt; ၎င်းသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုဖြင့် ကျေနပ်စေသော ယေဘုယျ လိင်စိတ်ဝင်စားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို အရာဝတ္ထုများအသုံးပြုခြင်းဖြင့် ရရှိခြင်း သို့မဟုတ် ၎င်းအပေါ် မူတည်ခြင်းကို [[လိင်စိတ်ဆန္ဒ]] (sexual fetishism) သို့မဟုတ် အချို့ကိစ္စများတွင် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လွဲမှားမှု (paraphilia) ဟုခေါ်သည်။

အမျိုးသမီးများသည် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုရရှိရန် အချိန်ပိုလိုအပ်သည်ဟူသော အများလက်ခံယုံကြည်မှုတစ်ခုရှိသည်။ သို့သော်လည်း၊ မကြာသေးမီက သိပ္ပံဆိုင်ရာ သုတေသနပြုချက်များအရ အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများ လုံးဝနိုးကြားလာရန် လိုအပ်သောအချိန်တွင် သိသာထင်ရှားသော ကွာခြားမှုမရှိကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ မွန်ထရီရယ်ရှိ McGill University Health Centre မှ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် လိင်အင်္ဂါတဝိုက်ရှိ အခြေခံအပူချိန်ပြောင်းလဲမှုကို မှတ်တမ်းတင်ရန်အတွက် အပူပုံရိပ်ဖမ်းနည်းကို အသုံးပြု၍ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအတွက် လိုအပ်သောအချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ သုတေသီများသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ရုပ်ရှင်များ သို့မဟုတ် ပုံများကို ကြည့်ရှုနေစဉ် လူတစ်ဦးချင်းစီ လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၏ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိရန် လိုအပ်သောအချိန်ကို လေ့လာခဲ့ပြီး၊ ပျမ်းမျှအားဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် အမျိုးသားများသည် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအတွက် အချိန်တူညီစွာပင် မိနစ် ၁၀ ခန့် ကြာကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။&lt;ref name=intro/&gt; ရှေ့ပြေးကစားမှုအတွက် လိုအပ်သောအချိန်သည် တစ်ဦးချင်းစီအပေါ် အလွန်မူတည်ပြီး အခြေအနေပေါ် မူတည်၍ အချိန်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကွဲပြားခြားနားသည်။&lt;ref name=intro&gt;{{cite web|url=http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html|title=Your introduction to foreplay|access-date=2007-05-18 |archive-url = https://web.archive.org/web/20070618222527/http://edu.love-shop.biz/post/foreplayint.html &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; |archive-date = 2007-06-18}}&lt;/ref&gt;

တိရစ္ဆာန်များစွာနှင့်မတူဘဲ [[လူသား]]များတွင် မျိုးပွားရာသီမရှိဘဲ နှစ်စဉ် လိင်စိတ်နိုးကြားနိုင်စွမ်းရှိသည်။

===ရောဂါများ===
{{See also|လိင်စိတ်နိုးကြားမှု မမှန်ခြင်း|လိင်ဆန္ဒနည်းသော ရောဂါ|အမျိုးသမီး လိင်စိတ်နိုးကြားမှု မမှန်ခြင်း}}

သာမန်အားဖြင့် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော အခြေအနေတစ်ခုတွင် လူတစ်ဦးသည် လိင်စိတ်မနိုးကြားနိုင်ဘဲ၊ ထိုသို့မနိုးကြားနိုင်ခြင်းသည် အမြဲတစေဖြစ်နေပါက၊ ၎င်းသည် [[လိင်စိတ်နိုးကြားမှု မမှန်ခြင်း]] သို့မဟုတ် [[လိင်ဆန္ဒနည်းသော ရောဂါ]]ကို ညွှန်ပြနိုင်သည်။ လူတစ်ဦး လိင်စိတ်မနိုးကြားနိုင်ရသည့် အကြောင်းရင်းများစွာရှိပြီး၊ [[စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း|စိတ်ကျရောဂါ]]ကဲ့သို့သော စိတ်ရောဂါ၊ မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲမှု သို့မဟုတ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေတစ်ခုခု ပါဝင်နိုင်သည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် သို့မဟုတ် လက်ရှိလက်တွဲဖော်အတွက် လိင်ဆန္ဒနည်းပါးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ လူတစ်ဦးသည် အမြဲတမ်း လိင်ဆန္ဒမရှိခြင်း သို့မဟုတ် နည်းပါးခြင်းဖြစ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် ဆန္ဒမရှိခြင်းသည် နောက်ပိုင်းဘဝတွင် စတင်ခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။

ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့်၊ လူတစ်ဦးသည် ယဉ်ကျေးမှု သို့မဟုတ် မျှော်လင့်ထားသော ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ [[လိင်ဆန္ဒပြင်းထန်ခြင်း]] သို့မဟုတ် အလိုအလျောက်၊ အမြဲတစေနှင့် ထိန်းချုပ်မရသော လိင်စိတ်နိုးကြားမှုနှင့် နိုးကြားမှုနှင့်ဆက်စပ်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသော [[အမြဲတစေ လိင်အင်္ဂါနိုးကြားမှုရောဂါ]] (persistent genital arousal disorder) ကို ခံစားနေရနိုင်သည်။

== ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများ ==
=== ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာတုံ့ပြန်မှုများ ===
လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် အထူးသဖြင့် [[လိင်အင်္ဂါမ]]ျားတွင် အမျိုးမျိုးသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အမျိုးသားများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို သွေးသည် corpus cavernosum ကို ပြည့်စေသောအခါ [[ယောက်ျား အင်္ဂါတံ|လိင်တံ]]ဖောင်းကားလာပြီး [[လိင်တံ ထောင်မတ်ခြင်း|ထောင်မတ်လာခြင်း]] ဖြစ်စေသည်။ ၎င်းသည် အမျိုးသားများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၏ အထင်ရှားဆုံးနှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရဆုံး လက္ခဏာဖြစ်သည်။ အမျိုးသမီးများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် [[မအင်္ဂါ အစေ့|မိန်းမကိုယ်အစေ့]] နှင့် ကျန်ရှိသော မိန်းမကိုယ်အပြင်ဘက်အစိတ်အပိုင်းများ (vulva) သို့ သွေးစီးဆင်းမှု တိုးလာခြင်းအပြင် မိန်းမကိုယ်နံရံများမှတဆင့် စိုစွတ်မှု စိမ့်ထွက်ခြင်း (vaginal transudation) ကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး၊ ၎င်းသည် [[မိန်းမကိုယ် ချောဆီ|ချောဆီ]]အဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်။ ကျားမ နှစ်ဦးစလုံးတွင် မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် ကျယ်လာခြင်းသည် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအပေါ် မထိန်းချုပ်နိုင်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Lick |first1=David J. |last2=Cortland |first2=Clarissa I. |last3=Johnson |first3=Kerri L. |date=2016-03-01 |title=The pupils are the windows to sexuality: pupil dilation as a visual cue to others' sexual interest |url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513815000835 |journal=Evolution and Human Behavior |volume=37 |issue=2 |pages=117–124 |doi=10.1016/j.evolhumbehav.2015.09.004 |issn=1090-5138}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း၊ မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် မည်မျှအထိ ကျယ်လာသည်ဆိုသည်မှာ တစ်ဦးချင်းစီအလိုက် ကွဲပြားခြားနားသကဲ့သို့၊ အမြင့်ဆုံး မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် ကျယ်လာသည့် ဒီဂရီလည်း ကွဲပြားခြားနားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-10-23 |title=Event Horizon Volume 3 6 Aging Eyes and Pupil Size |url=http://amateurastronomy.org/Events/EH361.html |access-date=2024-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023134125/http://amateurastronomy.org/Events/EH361.html |archive-date=23 October 2013 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Winn |first1=B. |last2=Whitaker |first2=D. |last3=Elliott |first3=D. B. |last4=Phillips |first4=N. J. |date=March 1994 |title=Factors Affecting Light-Adapted Pupil Size in Normal Human Subjects |url=http://www.iovs.org/content/35/3/1132.full.pdf |journal=Investigative Ophthalmology &amp; Visual Science |volume=35 |issue=3 |pages=1132–1137 |pmid=8125724 |access-date=2013-08-28}}&lt;/ref&gt;

{| class=wikitable
|-
!style=&quot;width:50%&quot;|
အမျိုးသားများတွင်
!အမျိုးသမီးများတွင်
|-
|[[File:Comparison of flaccid and erect penis.jpg|thumb]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;အမျိုးသား လိင်စိတ်နိုးကြားမှု။ ဘယ်ဘက်တွင် အမျိုးသား လိင်အင်္ဂါများသည် ပုံမှန်၊ ပျော့တွဲနေသော အခြေအနေတွင် ရှိသည်။ ညာဘက်တွင် အမျိုးသားသည် လိင်စိတ်နိုးကြားနေပြီး၊ လိင်တံသည် ထောင်မတ်နေကာ ကပ်ပယ်အိတ်သည် တင်းမာနေသည်။&lt;/small&gt;
* [[နို့သီးခေါင်းအား လှုံ့ဆော်ခြင်း|နို့သီးခေါင်း ထောင်မတ်လာခြင်း]]
* [[ယောက်ျား အင်္ဂါတံ|လိင်တံ]] ဖောင်းကားလာခြင်းနှင့် [[လိင်တံ ထောင်မတ်ခြင်း|ထောင်မတ်လာခြင်း]]
* လိင်တံရှိ သွေးကြောများ ပိုမိုထင်ရှားလာနိုင်ခြင်း
* အရေပြားအဖုံး (foreskin) တင်းမာလာခြင်း နှင့်/သို့မဟုတ် နောက်သို့ ဆုတ်သွားခြင်းကြောင့် [[လိင်တံထိပ်]] (glans penis) ပေါ်ထွက်လာခြင်း
* သုက်မလွှတ်မီ အရည်ကြည် (pre-ejaculatory fluid) ထွက်လာခြင်း
* [[ဝှေးစေ့]]များ ဖောင်းလာခြင်း
* ဝှေးစေ့များ အပေါ်သို့ တက်လာခြင်း
* [[ကပ်ပယ်အိတ်]] တင်းမာလာခြင်းနှင့် ထူလာခြင်း
* မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် ကျယ်လာခြင်း
|
[[File:Female sexual arousal.JPG|thumb]]&lt;br /&gt;&lt;small&gt;အမျိုးသမီး လိင်စိတ်နိုးကြားမှု။ ဘယ်ဘက်တွင် အမျိုးသမီး လိင်အင်္ဂါများသည် ပုံမှန်အခြေအနေတွင် ရှိသည်။ ညာဘက်တွင် အမျိုးသမီးသည် လိင်စိတ်နိုးကြားနေပြီး၊ မိန်းမကိုယ်အပြင်ဘက်အစိတ်အပိုင်းများ (vulva) သည် စိုစွတ်နေကာ ၎င်း၏ မိန်းမကိုယ်အင်္ဂါဇာတ်အပြင်ဘက်နှုတ်ခမ်းသား (labia) များသည် အနည်းငယ် ဖောင်းကားလာသည်။&lt;/small&gt;
* [[နို့သီးခေါင်း]] ထောင်မတ်လာခြင်း
* မိန်းမကိုယ်မှ အရည်ထွက်ခြင်း
* မိန်းမကိုယ်နံရံများတွင် သွေးကြောများ ပြည့်လာခြင်း 
* [[မအင်္ဂါ အစေ့|မိန်းမကိုယ်အစေ့]] နှင့် မိန်းမကိုယ်အင်္ဂါဇာတ်အပြင်ဘက်နှုတ်ခမ်းသား (labia) များ ဖောင်းကားလာခြင်းနှင့် ထောင်မတ်လာခြင်း 
* [[သားအိမ်ခေါင်း]]နှင့် [[သားအိမ်]] မြင့်တက်လာခြင်း
* မိန်းမကိုယ်အတွင်းပိုင်း သုံးပုံနှစ်ပုံ ကျယ်လာခြင်း
* မိန်းမကိုယ်အင်္ဂါဇာတ်အပြင်ဘက်နှုတ်ခမ်းသားအကြီး (labia majora) နှင့် မိန်းမကိုယ်အင်္ဂါဇာတ်အပြင်ဘက်နှုတ်ခမ်းသားအသေး (labia minora) တို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်၊ အရောင်နှင့် အရွယ်အစား ပြောင်းလဲခြင်း
* မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် ကျယ်လာခြင်း (Pupil dilation)
* [[နို့သီးကွင်း]] ကျယ်လာခြင်း
|}

[[File:Human eye with large pupil.jpg|thumb|မျက်ဝန်းသူငယ်အိမ် ကျယ်လာခြင်းသည် လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။]]


==== အမျိုးသားများ ====
အမျိုးသား လိင်စိတ်နိုးကြားမှုတွင် [[ယောက်ျား အင်္ဂါတံ|လိင်တံ]] [[လိင်တံ ထောင်မတ်ခြင်း|ထောင်မတ်ခြင်း]]နှင့် ဆက်စပ်သည်ဟု မှတ်ယူခြင်းသည် ပုံမှန်ဖြစ်သည်။ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးလုံးသည် သွေးကြောများကျယ်လာခြင်းနှင့် သွေးစီးဆင်းမှု တိုးလာခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး လိင်တံတလျောက် တည်ရှိသော ပျော့ပျောင်းသည့် နေရာသုံးခု (corpora cavernosa နှစ်ခုနှင့် corpus spongiosum) ကို သွေးဖြင့် ပြည့်စေသည်။ လိင်တံသည် ကြီးလာပြီး တင်းမာလာကာ [[ကပ်ပယ်အိတ်]]၏ အရေပြားသည် တင်းလာပြီး [[ဝှေးစေ့]]များသည် အပေါ်သို့ တင်းကပ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;NHS&quot;&gt;{{cite web|title=Sexual arousal in men|url=http://www.nhs.uk/Livewell/Goodsex/Pages/Malesexualarousal.aspx|work=NHS Direct|publisher=[[National Health Service]]|access-date=2013-11-03|archive-date=26 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170926180757/http://www.nhs.uk/Livewell/Goodsex/Pages/Malesexualarousal.aspx}}&lt;/ref&gt; သို့သော်လည်း လိင်တံထောင်မတ်ခြင်းနှင့် လိင်စိတ်နိုးကြားခြင်းကြား ဆက်စပ်မှုသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တိုက်ရိုက်မသက်ဆိုင်ပါ။&lt;ref&gt;{{cite thesis |id={{ProQuest|27738499}} |last1=Bunderson |first1=Kayla |year=2020 |title=Female Sexual Arousal during Rape: Implications on Seeking Treatment, Blame, and the Emotional Experience }}&lt;/ref&gt; အသက်လေးဆယ်ကျော်လွန်ပြီးနောက် အမျိုးသားအချို့က ၎င်းတို့ လိင်စိတ်နိုးကြားနေချိန်တွင် အမြဲတမ်း လိင်တံမထောင်မတ်ကြောင်း ပြောပြကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Janssen|first=Erick |author2=Kimberly R. McBride |author3=William Yarber |author4=Brandon J. Hill |author5=Scott M. Butler|title=Factors that Influence Sexual Arousal in Men: A Focus Group Study|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/252|journal=Archives of Sexual Behavior |date=April 2008|volume=37|issue=2|doi=10.1007/s10508-007-9245-5|pages=252–265|pmid=18040768|s2cid=34571038 }}&lt;/ref&gt; အလားတူပင် အမျိုးသား လိင်တံထောင်မတ်ခြင်းသည် သတိရှိရှိ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုမရှိဘဲ သို့မဟုတ် အခြားလှုံ့ဆော်မှု (ဥပမာ- အိပ်ယာခင်းနှင့် ပွတ်တိုက်ခြင်း) ကြောင့် အိပ်နေစဉ် လိင်တံထောင်မတ်ခြင်းဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ လူငယ်တစ်ဦး သို့မဟုတ် လိင်ဆန္ဒအားကောင်းသူတစ်ဦးသည် ဖြတ်သွားဖြတ်လာသူကို မြင်ရုံမျှဖြင့် သို့မဟုတ် ခဏတာ အတွေးတစ်ခုကြောင့် လိင်တံထောင်မတ်နိုင်လောက်အောင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ခံစားရနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Embarrassing erections|url=http://www.thesite.org/sex-and-relationships/masturbation/embarrassing-erections-3357.html|work=TheSite.org|publisher=YouthNet UK|access-date=10 August 2010|archive-date=10 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160410071757/http://www.thesite.org/sex-and-relationships/masturbation/embarrassing-erections-3357.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

လိင်စိတ်နိုးကြားမှုနှင့် လှုံ့ဆော်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်နှင့်အမျှ ထောင်မတ်နေသော [[လိင်တံထိပ်|လိင်တံ၏ထိပ်]]သည် ပိုမိုပြန့်ကားလာနိုင်ပြီး၊ လိင်အင်္ဂါများတွင် သွေးများပိုမိုပြည့်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့၏ အရောင်သည် ရင့်လာကာ ဝှေးစေ့များသည် ၅၀% အထိ ပိုမိုကြီးလာနိုင်သည်။ ဝှေးစေ့များ ဆက်လက်မြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့ပတ်လည်နှင့် perineum တွင် နွေးထွေးသော ခံစားမှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ နောက်ထပ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများကြောင့် ၎င်းတို့၏ နှလုံးခုန်နှုန်း မြင့်တက်လာပြီး သွေးဖိအား မြင့်တက်လာကာ အသက်ရှူနှုန်း မြန်လာသည်။&lt;ref name=&quot;NHS&quot;/&gt; လိင်အင်္ဂါနှင့် အခြားနေရာများတွင် သွေးစီးဆင်းမှု တိုးလာခြင်းသည် အမျိုးသားအချို့တွင် [[လိင်စိတ်ကြောင့် မျက်နှာနီမြန်းခြင်း]] (sex flush) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေသည်နှင့်အမျှ [[လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်း]]သို့ ရောက်ရှိခြင်းစတင်လာပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် တင်ပါးဆုံကြမ်းပြင်၏ ကြွက်သားများ၊ ဝှေးစေ့များနှင့် [[ဆီးကျိတ်]]ကြားရှိ vasa deferentia၊ seminal vesicles နှင့် ဆီးကျိတ်ကိုယ်တိုင်သည် [[သုက်ပိုး]]နှင့် [[သုက်ရည်]]များကို လိင်တံအတွင်းရှိ [[ဆီးလမ်းကြောင်း]]ထဲသို့ တွန်းပို့သည့်ပုံစံဖြင့် ကျုံ့လာနိုင်သည်။ ဤအရာ စတင်ပြီးသည်နှင့် အမျိုးသားသည် နောက်ထပ် လှုံ့ဆော်မှုရှိသည်ဖြစ်စေ၊ မရှိသည်ဖြစ်စေ [[သုက်လွှတ်ခြင်း]]နှင့် လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ အပြည့်အဝ ရောက်ရှိနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။

အလားတူပင် လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့မရောက်ရှိမီ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု ရပ်တန့်သွားပါက၊ သွေးကြောများကျယ်လာခြင်းအပါအဝင် လှုံ့ဆော်မှု၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများသည် ခဏတာအတွင်း လျော့ပါးသွားလိမ့်မည်။ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ မရောက်ရှိဘဲ သုက်မလွှတ်ဘဲ ထပ်ခါထပ်ခါ သို့မဟုတ် ကြာရှည်စွာ လှုံ့ဆော်ခြင်းသည် ဝှေးစေ့များတွင် မသက်မသာ ခံစားရခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။

သုက်လွှတ်ပြီးနောက် အမျိုးသားများသည် လိင်တံပျော့သွားခြင်း၊ လိင်စိတ်ကြောင့် မျက်နှာနီမြန်းခြင်း လျော့ပါးသွားခြင်း၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှု လျော့နည်းသွားခြင်းနှင့် နျူရိုဟော်မုန်း [[အောက်ဆီတိုဆင်]] နှင့် ပရိုလက်တင် တို့ကြောင့်ဖြစ်သော လျှော့ချခြင်းခံစားမှုတို့ဖြင့် ပြန်လည်သက်သာရာရချိန် (refractory period) ကို ခံစားရလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal  |vauthors=Exton MS, Krüger TH, Koch M, etal |title=Coitus-induced orgasm stimulates prolactin secretion in healthy subjects |url=https://archive.org/details/sim_psychoneuroendocrinology_2001-04_26_3/page/286 |journal=Psychoneuroendocrinology |volume=26 |issue=3 |pages=287–294 |date=April 2001 |pmid=11166491 |doi=10.1016/S0306-4530(00)00053-6 |s2cid=21416299  }}&lt;/ref&gt; ပြန်လည်သက်သာရာရချိန်၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် ကြာချိန်သည် အလွန်စိတ်ထကြွဖွယ်ကောင်းသော အခြေအနေတွင် အလွန်စိတ်ထကြွနေသော လူငယ်တစ်ဦးတွင် အလွန်တိုတောင်းနိုင်ပြီး၊ လိင်တံပျော့သွားသည်ကိုပင် သတိမထားမိနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်နိုင်သည်။ အလယ်အလတ်နှင့် အသက်ကြီးသူများတွင် နာရီအနည်းငယ် သို့မဟုတ် ရက်အနည်းငယ်အထိ ကြာရှည်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;NHS&quot;/&gt;

==== အမျိုးသမီးများ ====
အမျိုးသမီး ခန္ဓာကိုယ်တွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှု စတင်ခြင်းကို [[မိန်းမကိုယ် ချောဆီ|မိန်းမကိုယ်မှ အရည်ထွက်ခြင်း]] (စိုစွတ်ခြင်း; သို့သော် ၎င်းသည် ရောဂါပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် မျိုးဥထွက်ချိန်အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သားအိမ်ခေါင်းမှ ချွဲကျိသောအရည် ထွက်ခြင်းကြောင့် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုမရှိဘဲ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်)၊ မိန်းမကိုယ်အပြင်ဘက်အစိတ်အပိုင်းများ (vulva) ဖောင်းကားလာခြင်းနှင့် သွေးကြောများ ပြည့်လာခြင်း၊ နှင့် [[မိန်းမကိုယ်]]အတွင်းပိုင်း ရှည်လာခြင်းနှင့် ကျယ်လာခြင်းတို့ဖြစ်ပေါ်လာသည်။&lt;ref name=&quot;Soucasaux&quot;&gt;{{cite web|last=Soucasaux|first=Nelson|title=The Female Sexual Response|url=http://www.nelsonginecologia.med.br/femalesexresp_engl.htm|work=Novas Perspectivas em Ginecologia|access-date=10 August 2010|year=1990}}&lt;/ref&gt;

နောက်ထပ် လှုံ့ဆော်မှုသည် မိန်းမကိုယ်မှ အရည်ပိုမိုထွက်ခြင်းနှင့် [[မအင်္ဂါ အစေ့|မိန်းမကိုယ်အစေ့]]နှင့် မိန်းမကိုယ်အပြင်ဘက်နှုတ်ခမ်းသား (labia) များ ပိုမိုဖောင်းကားလာခြင်းအပြင် သွေးစီးဆင်းမှု တိုးလာခြင်းကြောင့် ဤနေရာများရှိ အရေပြား၏ နီရဲခြင်း သို့မဟုတ် အရောင်ရင့်လာခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။ မိန်းမကိုယ်၏ အတွင်းပိုင်းပုံသဏ္ဌာန်နှင့် တင်ပါးဆုံတွင်းရှိ [[သားအိမ်]]၏ တည်နေရာအပါအဝင် အတွင်းအင်္ဂါများတွင်လည်း နောက်ထပ်ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်သည်။&lt;ref name=&quot;Soucasaux&quot;/&gt; အခြားပြောင်းလဲမှုများတွင် နှလုံးခုန်နှုန်း မြင့်တက်လာခြင်းအပြင် သွေးဖိအား မြင့်တက်လာခြင်း၊ ပူနွေးလာခြင်းနှင့် မျက်နှာနီမြန်းလာခြင်းနှင့် တုန်ယင်ခြင်းတို့ကို ခံစားရခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=McKinne|first=Kathleen|title=Sexuality in close relationship|year=1991|publisher=Routledge|isbn=978-0-8058-0719-6|page=59|url=https://books.google.com/books?id=4pG9ULmRTRsC|access-date=2013-11-03}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; လိင်စိတ်ကြောင့် မျက်နှာနီမြန်းခြင်းသည် ရင်ဘတ်နှင့် ခန္ဓာကိုယ်အပေါ်ပိုင်းအထိ ပျံ့နှံ့သွားနိုင်သည်။

လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှု ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေပါက လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် [[လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်း]]သို့ ရောက်ရှိသွားနိုင်သည်။ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် အမျိုးသမီးအချို့သည် နောက်ထပ် လှုံ့ဆော်မှုကို မလိုလားကြဘဲ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် လျင်မြန်စွာ လျော့ပါးသွားသည်။ လိင်စိတ်ထကြွမှုကို ဆက်လက်ထိန်းထားရန်နှင့် လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းတစ်ခုမှ နောက်ထပ်လှုံ့ဆော်မှုသို့ ရွေ့လျားရန်နှင့် ဒုတိယနှင့် နောက်ဆက်တွဲ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းများသို့ ဦးတည်နိုင်သော လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအခြေအနေကို ထိန်းသိမ်းရန် သို့မဟုတ် ပြန်လည်ရရှိရန်အတွက် အကြံပြုချက်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=O'Rourke|first=Theresa|title=Orgasms Unlimited|url=http://www.cosmopolitan.com/sex-love/tips-moves/Orgasms-Unlimited|work=Cosmopolitan|publisher=Hearst Communications|access-date=10 August 2010}}&lt;/ref&gt; အမျိုးသမီးအချို့သည် ထိုသို့သော လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းများစွာကို အလိုအလျောက် ခံစားခဲ့ရသည်။

ငယ်ရွယ်သော အမျိုးသမီးများသည် လိင်စိတ်အလွယ်တကူ နိုးကြားလာနိုင်ပြီး သင့်လျော်သော အခြေအနေတွင် သင့်လျော်သော လှုံ့ဆော်မှုဖြင့် အတော်လေး လျင်မြန်စွာ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိနိုင်သော်လည်း၊ အသက်အရွယ်ရလာသည်နှင့်အမျှ အမျိုးသမီးများ၏ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုနှင့် တုံ့ပြန်မှုများတွင် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများ ရှိလာသည်။ သက်ကြီးရွယ်အို အမျိုးသမီးများသည် မိန်းမကိုယ်မှ အရည်ထွက်မှုနည်းပါးလာပြီး လေ့လာမှုများအရ အသက် ၄၀ ကျော်နှင့် [[သွေးဆုံးခြင်း|သွေးဆုံးပြီး]] အမျိုးသမီးများတွင် ကျေနပ်မှုဒီဂရီ၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုအကြိမ်ရေ၊ ဆန္ဒ၊ လိင်ဆိုင်ရာ အတွေးများနှင့် စိတ်ကူးယဉ်မှုများ၊ လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၊ လိင်နှင့်ပတ်သက်သော ယုံကြည်ချက်များနှင့် သဘောထားများ၊ နာကျင်မှုနှင့် လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိနိုင်စွမ်းတို့တွင် ပြောင်းလဲမှုများကို စုံစမ်းစစ်ဆေးခဲ့သည်။ လူမှု-လူဦးရေဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများ၊ ကျန်းမာရေး၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများ၊ လက်တွဲဖော်၏ ကျန်းမာရေး သို့မဟုတ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများကဲ့သို့သော လက်တွဲဖော်ဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများနှင့် လူနေမှုပုံစံဆိုင်ရာ အပြောင်းအလဲများအပါအဝင် အခြားအချက်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။ ဤအခြားအချက်များသည် အမျိုးသမီးများ၏ သွေးဆုံးပြီး အခြေအနေထက် ၎င်းတို့၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုအပေါ် ပိုမိုကြီးမားသော သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း ထင်ရှားသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာကို လေ့လာသောအခါ &quot;အမျိုးသမီးများ၏ ဘဝအခြေအနေ&quot; ကို အမြဲတမ်းနားလည်ရန် အရေးကြီးသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;sexualityandu.ca&quot;/&gt;

[[အီစထရိုဂျင်]] လျော့နည်းခြင်းသည် လိင်စိတ်နိုးကြားသောအခါ မိန်းမကိုယ်ခြောက်သွေ့ခြင်းနှင့် မိန်းမကိုယ်မလိင်စေ့ ထောင်မတ်မှု လျော့နည်းခြင်းတို့နှင့် ဆက်စပ်နိုင်သော်လည်း အခြားသော လိင်စိတ်ဝင်စားမှု သို့မဟုတ် နိုးကြားမှုဆိုင်ရာ အခြားရှုထောင့်များနှင့် တိုက်ရိုက်မသက်ဆိုင်ပါ။ သက်ကြီးရွယ်အို အမျိုးသမီးများတွင် တင်ပါးဆုံကြွက်သား တင်းအား လျော့နည်းခြင်းသည် နိုးကြားမှုမှ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိရန် အချိန်ပိုကြာနိုင်သည်၊ လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်း၏ ပြင်းထန်မှုကို လျော့နည်းစေနိုင်ပြီး၊ ထို့နောက် ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ သက်သာသွားစေနိုင်သည်။ သားအိမ်သည် လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရှိစဉ်အတွင်း ပုံမှန်အားဖြင့် ကျုံ့လေ့ရှိပြီး၊ အသက်အရွယ်ရလာသည်နှင့်အမျှ ထိုကျုံ့ခြင်းများသည် နာကျင်လာနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;sexualityandu.ca&quot;&gt;{{cite web|title=Age-Related Factors that Impact Sexual Functioning|url=http://www.sexualityandu.ca/health-care-professionals/sexuality-in-older-women-and-their-partners/age-related-factors|year=2008|publisher=sexualityandu.ca|access-date=12 July 2011|archive-date=21 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621182546/http://www.sexualityandu.ca/health-care-professionals/sexuality-in-older-women-and-their-partners/age-related-factors|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

=== စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများ ===
{{See also|လိင်ဆန္ဒ }}
စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုတွင် လှုံ့ဆော်မှုကို အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း၊ လှုံ့ဆော်မှုကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာဟု အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းနှင့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated2002&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2002 | title = A model of women's sexual arousal | url = https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_january-february-2002_28_1/page/1 | journal = Journal of Sex and Marital Therapy | volume = 28 | issue = 1| pages = 1–10 | doi=10.1080/009262302317250963| pmid = 11928174 | s2cid = 39859538 }}&lt;/ref&gt; သိမြင်မှုနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေများ ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated2002&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Chivers, M. L. &quot;[http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.513.4313&amp;rep=rep1&amp;type=pdf Leading comment: A brief review and discussion of sex differences in the specificity of sexual arousal]&quot;, ''Sexual and Relationship Therapy'', 20(4), 377–390, 2005&lt;/ref&gt; အချို့က စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် စိတ်ခံစားမှုအခြေအနေ၊ ယခင်အတွေ့အကြုံနှင့် လက်ရှိလူမှုရေးအခြေအနေကဲ့သို့သော သိမြင်မှုနှင့် အတွေ့အကြုံဆိုင်ရာ အချက်များ အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်မှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Rupp | first1 = H. A. | last2 = Wallen | first2 = K. | year = 2008 | title = Sex differences in response to visual sexual stimuli: A review | url = https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/206 | journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 37 | issue = 2| pages = 206–218 | doi=10.1007/s10508-007-9217-9 | pmid=17668311 | pmc=2739403}}&lt;/ref&gt;

==== အမျိုးသား ====
အမျိုးသားများတွင် [[လိင်ဆန္ဒ]]နှင့် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကြား ဆက်ဆံရေးသည် ရှုပ်ထွေးပြီး၊ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုကို တိုးစေသော သို့မဟုတ် လျော့နည်းစေသော အချက်များစွာရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Janssen | first1 = E. | last2 = McBride | first2 = K. R. | last3 = Yarber | first3 = W. | last4 = Hill | first4 = B. J. | last5 = Butler | first5 = S. M. | year = 2008 | title = Factors that influence sexual arousal in men: A focus group study | url = https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-04_37_2/page/252 | journal = Archives of Sexual Behavior | volume = 37 | issue = 2| pages = 252–265 | doi=10.1007/s10508-007-9245-5 | pmid=18040768| s2cid = 34571038 }}&lt;/ref&gt; နှလုံးခုန်နှုန်း၊ သွေးဖိအားနှင့် [[လိင်တံ ထောင်မတ်ခြင်း]]ကဲ့သို့သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများသည် မိမိကိုယ်တိုင် အစီရင်ခံသော လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၏ ပုဂ္ဂလဓိဋ္ဌာန်အမြင်များနှင့် မကိုက်ညီဘဲ မကြာခဏ ကွဲလွဲနေတတ်သည်။&lt;ref&gt;Chivers, M.L., Reiger, G., Latty, E., &amp; Bailey, J.M., &quot;[https://www.gaylawnet.com/ezine/gender/sex_difference.pdf A sex difference in the specificity of sexual arousal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180818085417/https://www.gaylawnet.com/ezine/gender/sex_difference.pdf |date=18 August 2018 }}&quot;,  ''Psychological Science'' 15(11), 736–744, 2004&lt;/ref&gt; ဤမကိုက်ညီမှုသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ရှုထောင့်များသည်လည်း လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအပေါ် အားကောင်းသော သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ အမျိုးသားများတွင် လိင်စိတ်နိုးကြားမှု၏ သိမြင်မှုဆိုင်ရာ ရှုထောင့်များကို အပြည့်အဝ မသိရသေးသော်လည်း၊ ထိုအခြေအနေတွင် လှုံ့ဆော်မှုကို အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် တန်ဖိုးဖြတ်ခြင်း၊ လှုံ့ဆော်မှုကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာဟု အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းနှင့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုတို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2002 | title = Human sex response cycles | journal = Journal of Sex and Marital Therapy | volume = 27 | issue = 1| pages = 33–43 | doi=10.1080/00926230152035831| pmid = 11224952 | s2cid = 43844196 }}&lt;/ref&gt; သုတေသနပြုချက်များအရ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စေ့ဆော်မှု၊ ခံယူထားသော ကျား၊မ အခန်းကဏ္ဍ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် လိင်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကဲ့သို့သော သိမြင်မှုဆိုင်ရာ အချက်များသည် ပုဂ္ဂလဓိဋ္ဌာန် လိင်စိတ်နိုးကြားမှုတွင် တွေ့ရသော ကျား၊မ ကွာခြားမှုများကို အထောက်အကူပြုကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ အထူးသဖြင့် လိင်တူမဟုတ်သော ကာမရသဗီဒီယိုများကို ကြည့်ရှုနေစဉ် အမျိုးသားများသည် လှုံ့ဆော်မှုတွင် သရုပ်ဆောင်ထားသော သရုပ်ဆောင်များ၏ လိင်အပေါ် ပိုမိုလွှမ်းမိုးခံရပြီး အမျိုးသားများသည် အမျိုးသမီးများထက် သရုပ်ဆောင်များကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ပိုမိုများနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Rupp|first1=Heather A.|last2=Wallen|first2=Kim|date=2007-08-01|title=Sex Differences in Response to Visual Sexual Stimuli: A Review|journal=Archives of Sexual Behavior |volume=37|issue=2|pages=206–218|doi=10.1007/s10508-007-9217-9 |pmc=2739403|pmid=17668311}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last1=Benson|first1=Etienne|title=The science of sexual arousal|url=http://www.apa.org/monitor/apr03/arousal.aspx|website=American Psychological Association|page=50|date=April 2003|quote=Another difference has to do with how men react to instances when they can't become aroused, says Barlow. &quot;Males who are able to get aroused fairly easily seem unfazed by occasions where they can't get aroused,&quot; he notes. &quot;They tend to attribute it to benign external events--it was something they ate, or they're not getting enough sleep--not as characteristics of themselves.&quot; In contrast, men with arousal problems tend to do just the opposite, thinking of every instance of difficulty as a sign of a long-term internal problem, either physiological or psychological |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20180930174628/http://www.apa.org/monitor/apr03/arousal.aspx |archive-date= Sep 30, 2018 }}&lt;/ref&gt; လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများအပေါ် ဦးနှောက်တုံ့ပြန်မှုများတွင် ကွာခြားမှုများရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားပြီး၊ အမျိုးသားများသည် အမျိုးသမီးများထက် amygdala နှင့် hypothalamus တုံ့ပြန်မှုများ ပိုမိုမြင့်မားစွာ ပြသကြသည်။ ၎င်းသည် amygdala သည် အမျိုးသားများတွင် လိင်စိတ်ကြွစေသော အမြင်အာရုံ လှုံ့ဆော်မှုများကို လုပ်ဆောင်ရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated2003&quot;/&gt;

==== အမျိုးသမီး ====
သုတေသနပြုချက်များအရ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စေ့ဆော်မှု၊ ခံယူထားသော ကျား၊မ အခန်းကဏ္ဍ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် လိင်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကဲ့သို့သော သိမြင်မှုဆိုင်ရာ အချက်များသည် အမျိုးသမီးများ၏ မိမိကိုယ်တိုင် အစီရင်ခံသော လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအဆင့်များတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt; သူမ၏ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုဆိုင်ရာ အခြားရွေးချယ်စရာ မော်ဒယ်တွင် Basson&lt;ref&gt;{{cite journal | last1 = Basson | first1 = R | year = 2000 | title = The female sexual response: A different model | url = https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_january-march-2000_26_1/page/51 | journal = Journal of Sex &amp; Marital Therapy | volume = 26 | issue = 1| pages = 51–65 | doi=10.1080/009262300278641 | pmid=10693116| doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated2001&quot;&gt;{{Cite journal | doi=10.1080/713846827| pmid=11554199|title = Using a Different Model for Female Sexual Response to Address Women's Problematic Low Sexual Desire| url=https://archive.org/details/journal-of-sex-and-marital-therapy_october-december-2001_27_5/page/395| journal=Journal of Sex &amp; Marital Therapy| volume=27| issue=5| pages=395–403|year = 2001|last1 = Basson|first1 = Rosemary| s2cid=1817458}}&lt;/ref&gt; က အမျိုးသမီးများ၏ ရင်းနှီးမှုလိုအပ်ချက်သည် ၎င်းတို့ကို လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရန် လှုံ့ဆော်ပေးပြီး၊ လိင်ဆန္ဒနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအတွေ့အကြုံကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု အကြံပြုသည်။ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လိင်စိတ်နိုးကြားမှုသည် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ယန္တရားများအပေါ်လည်း သက်ရောက်မှုရှိသည်။ Goldey နှင့် van Andersတို့သည်&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Goldey |first1=Katherine L. |last2=van Anders |first2=Sari M. |title=Sexy thoughts: Effects of sexual cognitions on testosterone, cortisol, and arousal in women |journal=Hormones and Behavior |date=May 2011 |volume=59 |issue=5 |pages=754–764 |doi=10.1016/j.yhbeh.2010.12.005 |pmid=21185838 |hdl=2027.42/83874 |s2cid=18691358 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ သိမြင်မှုများသည် ဟော်မုန်းပါဝင်သော ကိုယ်ဝန်တားဆေးကို အသုံးမပြုသော အမျိုးသမီးများတွင် လိင်ဆိုင်ရာ အတွေးများသည် [[တက်စတိုစတီရုန်း]]အဆင့်ကို လျင်မြန်စွာ မြင့်တက်စေကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ဦးနှောက်တုံ့ပြန်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သုတေသီများက amygdala တုံ့ပြန်မှုများသည် မိမိကိုယ်တိုင် အစီရင်ခံသော လိင်စိတ်နိုးကြားမှုအဆင့်ဖြင့်သာ ဆုံးဖြတ်ခြင်းမဟုတ်ကြောင်း အကြံပြုခဲ့သည်။ Hamann နှင့် အဖွဲ့ဝင်များသည်&lt;ref name=&quot;autogenerated2003&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Hamann | first1 = S. | last2 = Herman | first2 = R. A. | last3 = Nolan | first3 = C. L. | last4 = Wallen | first4 = K. | year = 2003 | title = Men and women differ in amygdala response to visual sexual stimuli | journal = Nature Neuroscience | volume = 7 | issue = 4 | pages = 411–416 | doi = 10.1038/nn1208 | pmid = 15004563 | s2cid = 10994677 | s2cid-access = free | url = http://bernard.pitzer.edu/~dmoore/2004_Hamann%20et%20al_amygdala%20and%20visual%20sexuall%20stimuli.pdf | url-status = dead | archive-url = https://web.archive.org/web/20170809144343/http://bernard.pitzer.edu/~dmoore/2004_Hamann%20et%20al_amygdala%20and%20visual%20sexuall%20stimuli.pdf | archive-date = Aug 9, 2017 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809144343/http://bernard.pitzer.edu/~dmoore/2004_Hamann%20et%20al_amygdala%20and%20visual%20sexuall%20stimuli.pdf |date=9 August 2017 }}&lt;/ref&gt; အမျိုးသမီးများသည် အမျိုးသားများထက် လိင်စိတ်နိုးကြားမှု ပိုမိုမြင့်မားကြောင်း မိမိကိုယ်တိုင် အစီရင်ခံသော်လည်း amygdala တုံ့ပြန်မှုအဆင့်များ နိမ့်ကျကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:လိင်စိတ်နိုးကြားမှု]]</text>
      <sha1>4ze7shtz26yjfi2eac3lw9y7e4tucn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပေါလ် ကလီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6941</id>
    <revision>
      <id>1057585</id>
      <parentid>766944</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>အရူံး နဲ့လူ</username>
        <id>149345</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */</comment>
      <origin>1057585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24688" sha1="c3dzacso5tjzautxpxihplx4vr2t4ta" xml:space="preserve">{{cleanup|date=၂၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၈}}
[[File:Paul Klee 1911.jpg|thumb|ပေါလ်ကလီး (၁၉၁၁ခုနှစ်)]]
ပေါလ်ကလီး(Paul Klee)သည် ဆွစ်လူမျိုး ပန်ချီ အနုပညာ သမားတစ်ယောက်ဖြစ်ကာ သူ၏ သိမ်မွေ့ပြီး ရီစရာ ကောင်းသော ဖန်တီးမှုများသည် အိပ်မက်များ၊ သံစဉ် တေးဂီတများ၊ ကဗျာများ အပေါ်တွင် စိတ်ထင်ရောင်ထင်မှားမှုများဖြင့် တည်ဆောက်ထားလေ့ရှိကာ အဘယ်ကဲ့သို့သော ပန်းချီပုံစံမျိုးလဲဟု ဆုံးဖြတ်ရ ခက်လေသည်။ ၁၈၇၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၈-ရက်တွင် မွေးဖွားကာ၊ ၁၉၄၀ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၉-ရက်တွင် သေဆုံးခဲ့သည်။ သူ၏ အလွန်သေးငယ် အနုစိတ် ချယ်မှုန်းမှုများ၊ ရေဆေး နှင့် ပုံလက်ရာများသည် ကနဦး ပုံကြမ်း ပန်းချီပုံစံ(Primitive art)၊ သရုပ်လွန်ပန်းချီပုံစံ (surrealism)၊ cubism နှင့် ကလေးသူငယ်များ၏ အနုပညာ(children's art) များ ရောမွှေထားသည်ဟု ထင်မြင် ယူဆရပေမည်။

သူ၏ မိသားစုသည်လည်း အနုပညာ အပေါ် စိတ်ဝင်စားကာ ထိုခေတ် ထိုအခါက ပေါလ်ကလီး ၏ မိဘများ လုပ်သော အလုပ်သည် အလွန် ထူးဆန်းပေလိမ့်မည်။ သူ၏ မိခင်သည် စန္ဒရားတီး သင်ကြားပြသသည့် အလုပ်ဖြင့် မိသားစုကို ထောက်ပံကာ သူ၏ ဖခင်သည် အိမ်အလုပ်များ၊ မီးဖိုချောင်အလုပ်၊ အိမ်သန့်ရှင်းရေးအလုပ်များအပြင် ပုံဆွဲလေ့ ရှိသည်။ အဖွားလုပ်သူက ပေါလ်ကလီးအား ပန်ချီဆွဲခြင်းကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ သူ့သည် တယောကို ကျွမ်းကျင်စွာ ထိုးနိုင်လျက် တေးဂီတဖြင့် အသက်မွေး ဝမ်ကျောင်းပြုမည်ဟု စဉ်းစားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုခေတ်က Bern သံစုံတီးဝိုင်းတွင်လည်း မကြာခဏဆိုသလို ပါဝင် တီးခတ်ခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် သူ၏ ကျွမ်းကျင် အနုစိတ်သော ရှု့မျှော်ခင်း ပုံ ရေးဆွဲနိုင်မှုများကြောင့် သူ၏ မိဘများက ပန်းချီအသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပြုလုပ်ခြင်းသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လိမ့်မည်ဟု ထင်မြင်ခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် တေးဂီတအစား တွန့်ဆုတ် တွန့်ဆုတ်ဖြင့် ပန်းချီပညာကို သင်ယူခဲ့ရသည်။ ထို့နောက် ၁၉၀၀-ခုနှစ်တွင် မြူနစ် အကယ်ဒမီကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ ၁၉၀၁-၁၉၀၂-ခုနှစ် အီတလီသို့ အလည်အပတ်သွားစဉ် အစောဆုံး ခရစ်ယာန် အနုပညာများ(Early Christian Art) နှင့် ရှေးဟောင်း ဘင့်ဇ(န်)တင်း (Byzantine art) အနုပညာအပေါ် စိတ်ပါဝင်စားခဲ့သည်။

သူသည် ရေဆေးပညာရှင်၊ အခြား ဝတ္ထုမျက်နှာပြင်များ အပေါ်တွင် ရေးသူလည်း ဖြစ်ကာ မော်ဒန် အနုပညာ မျိုးစေ့ချသူများထဲမှ တစ်ယောက် အပါအဝင်လည်း ဖြစ်ပေသည်။ မည်သည့် အနုပညာ အဖွဲ့အစည်း လုပ်ရှားမှုများ တွင် ပါဝင်ခြင်းမရှိပဲ၊ သူ၏ ပန်းချီကားများသည် စိတ်ကူးဉာဏ် ကွန့်မြူးခြင်းများ၊ အိပ်မက်များ၊ သရုပ်လွန် ပုံဝတ္ထုများ ဖြင့် ဖန်တီးထားလေ့ရှိသည်။ သူ၏ အစောဆုံးလက်ရာများသည် ခဲဖြင့် ရေးဆွဲသော ရှု့မျှော်ခင်း တောင်ကုန်း ပုံစံများ ဖြစ်ကာ Impressionism ၏ လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိနေခဲ့သည်။

ထိုစဉ်အခါ က Transcendentalism အယူအဆသည် လည်း လွမ်းမိုးခဲ့သည်။ Transcendentalism ဆိုသည်မှာ ၁၉၁၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်လောက်က Der Blaue Reiter (The Blue Rider) ကဲ့သို့သော အုပ်စုကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော Expressionist ပန်းချီပညာရှင်များက ယေဘုယျ သဘောအားဖြင့် စိတ်ဝင်စားသော အတွေးအခေါ် ပုံစံတရပ်ဖြစ်သည်။ ဘောင်းဟောက်စ် (Bauhaus) မှ အတွေးအမြင် နှင့် ကျင့်သုံးမှုတို့၏ အတွင်းကျကျ တွေးခေါ်ပုံမျိုးတို့လည်းဖြစ်ကာ အယူအဆထက် အမှန်တရားအား ထပ်မှန်၍ ဆွဲဆန့် မရနိုင်တော့သည့် ပုံစံမျိုးဖြစ်သည်။ ဘောင်းဟောက်စ် ဆိုသည်မှာ ထိုခေတ် ထိုအခါက လူအများအားလုံးက Expressionism အယူအဆနောက်သို့ တကောက်ကောက် လိုက်နေကြသည်ကို ဆန့်ကျင်သည့် စဉ်းစားတွေးခေါ်ပုံမျိုးကို ကိုယ်စားပြုသည့် ဂျာမနီမှ လက်မှုပညာ နှင့် အနုပညာ ပေါင်းစပ်ထားသော ကျောင်းဖြစ်သည်။ ထိုကျောင်းကို Walter Gropius က ထူထောင်ခဲ့ပြီး၊ ဂျာမန် ဘာသာ စကားအရ တည်ဆောက်ရန် နှင့် အိမ် ဆိုသော ဝေါဟာရနှစ်ကို ပေါင်းစပ်ကာ ဘောင်းဟောက်စ် ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်။ ထိုကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သော Walter Gropius ကိုယ်တိုင်သည် အဆောက်အဦး ပုံစံများ ရေးဆွဲသူ တစ်ယောက်ဖြစ်ကာ၊ ကျောင်းနာမည်သည်လည်း အဆောက်အဦးများ ဆောက်လုပ်ရန်ဟု ပေးထားသော်လည်း ထိုကျောင်း စတင်တည်ထောင်ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ နောင်နှစ်ပေါင်းတော်တော်ကြာသည် အထိ ထိုကျောင်းတွင် အဆောက်အဦးပုံစံရေးဆွဲသည့် သတ်သတ်မှတ်မှတ် ဋ္ဌာနမရှိခဲ့ပါ။ ယနေ့ခေတ် အဆောက်အဦး ပုံစံများ၊ တည်ဆောက်ပုံများ သည် ဘောင်းဟောက်စ် ကျောင်းမှ ရေးဆွဲလေ့ရှိသော အဆောက်အဦး ပုံစံ များ၏ အငွေ့အသက်များ သက်ရောက်နေလေ့ရှိသည်။

Kandinsky သည် ဘောင်းဟောက်စ် တွင် ကျောင်းဆရာဖြစ်နေချိန်တွင် ဆွစ် လူမျိုး ပေါလ်ကလီး သည်လည်း ထို ကျောင်းမှာပင် ကျောင်းဆရာလုပ်နေသည်။ ကလီး ကိုယ်တိုင်သည် Theosophist မဟုတ်ပေမယ့် Kandinsky ကဲ့သို့ ဂျာမနီတွင် လောကနိယာမ သဘောတရားများကို စံထားရေးဆွဲကြလေ့ရှိသည့် ပန်းချီမူကို စိတ်ရော ကိုယ်ပါ နှစ်မြုတ်ထားကာ ပန်းချီဆွဲ နေလေသူဖြစ်လေသည်။ ထိုစဉ် အခါက ဘောင်းဟောက်စ် ကျောင်းတွင် ကလီး သည် ကျောင်းသင်ခန်းစာများ သင်ကြားပို့ချ နေချိန်တွင် ရေးသားခဲ့သော &quot;The Thinking Eye&quot; စာအုပ်သည် သူ၏ လောကနိယာမတရား ဘာသာရပ်အပေါ်တွင် ရူးသွတ် စွဲလန်းနေသည့် ကာလ အပိုင်းအခြား ကို သရုပ်ဖော်ထားလေသည်။ ထိုစာအုပ်သည် ရှိခဲ့သမျှ နည်းစနစ်ကျနလှသော ဒီဇိုင်းပုံစံ လက်စွဲစာအုပ်များ ထဲမှ အလွန်တရာ အသေးစိတ်လွန်းလှသော စာအုပ် တစ်အုပ်ဖြစ်ကာ Kandinsky နှင့် အပြိုင် ဝိညာဉ်အခြေအနေလောက များကို ဖော်ကျူးလျက် ၎င်းတို့ကို မျက်စေ့ဖြင့်ကြည့်မြင်နိုင်သော အနုပညာ ယူဆချက်များပါဝင်သည်။ ကလီး သည် ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုလုံးအား စံနမူနာ ပုံစံ တစ်ခု အဖြစ် ကြည့်လေ့ရှိကာ ကမ္ဘာကြီးသည် နေ[[စကြဝဠာ]] အချိန်ဖန်တီးမှုအရ ရွှေ့လျားနေရသော စက်ယန္တရားဆန်ဆန် ဝိညာဉ်လောက အမှန်တရားကို သရုပ်ပြသည့် ဆွစ်ဘုရားသခင် ဟုမြင်ထားသည်။

သူ၏ ကလေးငယ်ကဲ့သို့ စိတ်ကူယဉ်ဆန်ခြင်းများမှာ အကယ်၍ ကမ္ဘာကြီးသည် နောက်ဆုံးအချိန်ဟု မရှိခဲ့ဘူး ဆိုလျှင် ၎င်းကို အလွတ်လပ်ဆုံးသော စိတ်ကူးဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်စားပြုနိုင်သည်ဟု ဆိုကာ သူကိုယ်တိုင်လည်း ထိုကဲ့သို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ Kandinsky ကဲ့သို့ပင် ကလီး သည် အရိုးရှင်းဆုံးသော ကနဦးမှ ပုံစံများကို တန်ဖိုးထားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် ကလေးသူငယ်များ၏ အနုပညာကို တန်ဖိုးထားသည်။ ကလေးသူငယ်များ၏ အတွင်းစိတ်သဏ္ဌာန် လွတ်လပ်မှုဖြင့် သင်္ကေတ များဖန်တီးနိုင်မှုကို အားကျလေ့ရှိကာ ကလေးများ၏ အပြစ်ကင်းစင်မှုနှင့် အနုပညာဖန်တီးမှု လမ်းကြောင်းကို လေးစားလေ့ရှိသည်။&quot;စာဖတ်သူများ မရီပါနှင့်၊ ကလေးများမှာ အနုပညာ ဖန်တီးမှု အရည်းအချင်းရှိသည်။ သူတို့မှာ ဉာဏ်ပညာ အမြော်အမြင်များ ရှိနေပါသည်။ သူတို့ဟာ အကူအညီကင်းမဲ့လေ၊ ကျွန်ုပ်တို့ အတွက် နမူနာထား လေ့လာစရာ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပြောပြနေလေ ဖြစ်သည်&quot; ဟု သူ၏ &quot;In his desire to paint&quot; ထဲတွင် ရေးထားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် &quot;အသစ်မွေးဖွားလာသည့် ကလေးငယ်များ ဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ ဥရောပအကြောင်း လုံးဝဥဿုံ မသိကြသေးပါ&quot; ဟုလည်း ရေးသားခဲ့သည့် အတွက် ကလီး သည် လုံးလုံးလျားလျား [[ဥရောပ|ဥရောပတိုက်]]သား လူမျိုးပုံစံ ဖြစ်လေသည်။ သူ၏ ပန်းချီကားများသည် များပြားလှသော ယဉ်ကျေးမှု အကြောင်းအရာလေးများ၊ အောင်ပွဲရ ဒိုင်းဆုသေးသေးလေးများကို ယူဆောင်လာခြင်း၊ ရုက္ခဗေဓ၊ နက္ခဗေဓ၊ ရူပဗေဓ၊ စိတ္တဗေဓ ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များမှ အမှတ်အသားများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ တေးဂီတသည်လည်း သူအပေါ်တွင် တော်တော်လွှမ်းမိုးခဲ့လေ သေးသည်။ သူသည် ၁၈-ရာစုအတွင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ပန်းချီပုံစံ တစ်မျိုးဖြစ်သော တည်ရှိနေသည့် ဝတ္ထုကို အခြားအရာများဖြင့်ပေါင်းစပ်ထားသည့်ပုံစံကို နှစ်သက်လေ့ရှိကာ ထိုပုံစံမျိုးကို အရောင်များနှင့်အရောင်ဂုဏ်သတ္တိများ ဖြာထွက်သွားခြင်း၊ ထိုအရောင်များ အဖန်တလဲလဲ ထပ်မံ ဖန်တီးခြင်း၊ ထိုဖန်တီးခြင်းဖြင့် အရောင်များ ပြောင်းလဲသွားသည့် ပုံစံများအသွင်သို့ တိုက်ရိုက်ပြောင်းလဲ ယူနိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ သူ၏ ပန်းချီကားများသည် အရောင်ကာလာများ ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ ထပ်ဆင့်ထားပုံ၊ အရောင်ကားချပ်များ ယပ်တောင်သဏ္ဌာန် ဖြန့်ကျက်ထားပုံ၊ အရောင် အစိတ်အပိုင်းများ အစရှိသည်ဖြင့် အချိန်ကာလတစ်ခုကို သက်ငြိမ်သဘော ရရှိအောင် ကြိုးပမ်းထားလေ့ရှိသည်။ သောတအာရုံများကို စက္ခုအာရုံ များ အသွင်ဖြင့် ရနိုင်စေရန်၊ ဟန်ချက်ညီညီ ပွင့်အာလာသည့် မြင်ကွင်းများ၊ အဖန်တလဲလဲ ထပ်မံဖြစ်ခြင်း၊ သဘာဝတရား၏ အပင်၊ အပွင့်တို့ ၏ ပွင့်အား အသွင်ပြောင်းခြင်းများ ပေါင်းစပ် ရေးဆွဲလေ့ရှိသည်။ သူတွင် အလွန်ကောင်းမွန်သော အချစ် စိတ်ကူးစိတ်သန်းများရှိကာ သဘာဝကို သေချာခံစားပြီးမှ ပုံဖော်လေ့ရှိသည်။

ကလီး ၏ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းတလျောက်တွင် ပုံသဏ္ဌာန်များ၊ ကိုယ်စားပြုသည့် သင်္ကေတများကို ရှာဖွေခဲ့ကာ၊ ထိုအရာများက သူ ဝိညာဉ်ပုံရိပ်ယောင်များအား မြင်နိုင်အောင်လုပ် နိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ သူသည် အနုပညာနှင့် စာရေးသားခြင်းကြားတွင် ထူးခြားစွာ ခြားနားခြင်းကို ရှောင်ရှားလျက်၊ သူ၏ ပန်းချီကား အများစုသည် စာရေးသားသည် ပုံစံမျိုးများ ဖြစ်နေတတ်သည်။ သူ၏ ပန်းချီကားများတွင် သင်္ကေတများ၊ မျှားပုံစံများ၊ ပေါလောမျောနေသော စကားလုံးများ၊ မှားနေသော လမ်းပြအညွှန်းများ၊ စကားဆက် စာလုံးများ၊ တေဂီတ သင်္ကေတများ၊ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ၏ ပုံစံများ၊ သစ်ရွက်များ၏ ရွက်လွှာကြောများမှ အစ တူနီရှား(Tunisia) ဆည်ရေမြောင်း ပုံစံများ အထိ ပါဝင်သည်။ ထို့ပြင် သူ့ပန်ချီကားများသည် ခံစားချက် တစ်ခုခုပေးရန်အတွက် ကြိုးစားရေးဆွဲထားသည့် ပုံစံမဟုတ်ပဲ၊ ၎င်း၏ ပန်ချီကား ကိုယ်၌ ရှင်းလင်းသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာပုံရိပ် ပေါ်နေလေ့ရှိသည်။

အကယ်၍ ကလီး သည် အခြားပန်းချီနည်းစနစ်ပုံစံချပေးသူများကဲ့သို့ မဟုတ်ခဲ့လျှင် တောင်မှ သူသည် သူ၏မူကို ချပေးနိုင်ရန် ဆက်လက်ကြိုးစားနေအုံးမည်သာ။ အလွန်သေးငယ်သော ပန်းချီအရွယ်အစားများကို ရေးဆွဲသူတစ်ယောက်ကဲ့သို့ သဘာဝ၏ ပြောင်းလဲ တိုက်စားမှုများကို တိကျသောရှု့ထောင့်မှနေ၍ ပုံဖော်ချင်သူတစ်ယောက် လည်းဖြစ်သည်။ သဘာဝနှင့် နီးစပ်သွားခြင်း မဟုတ်ပဲ သဘာဝတရားကို တရှိုက်မက်မက် အာရုံဖြင့် စောင့်ကြည့်နေတတ်သည့် သဘောဖြစ်သည်။ အနီးအဝေး သဘောတရားပေါ် ပြန်ထန်သောစိတ်ကူးဆန်းသစ်မှု၊ အနုစိတ် ချယ်မှုန်းမှုများ နှင့် နေစကြဝဠာ၏ မြင်ကွင်းကျယ်ရှုထောင့်များကို လက်ခံရေးဆွဲလေ့ရှိသော သူပေတည်း။ တဖက်တွင် လနှင့် တောင်တန်းများ၊ ထင်းရှုးပင်စည် မည်းမည်းထောင်ထောင်များ၊ ပင်လယ်ပြင်ကဲသို့ မျက်နှာပြင် ရောင်ပြန်ဟတ်နေတတ်သည့် ပုံရိပ်များကို တစ်ခုအပေါ် တစ်ခုထပ်လျက် ရှိတတ်ကာ အခြားတဖက်တွင် အလွန်မြင့်မားသော အနုစိတ်အရောင်သိပ်သည်းမှုများ၊ အနီးကပ် ဓာတ်ပုံပညာများဖြင့်သာဖန်တီးနိုင်သော ပုံရိပ်အုပ်စု သေးသေးကလေးများကို တီထွင်ရေးဆွဲထားလေ့ရှိသည်။ ကလီး ၏ သစ်ပင်များကို ပြန်ပြောင်း အရောင်ချယ်မှုများသည် ထိုစဉ်အခါက တချိန်တည်းလိုလိုပင် ဂျာမန်သိပ္ပံဓာတ်ပုံပညာရှင်များ ဖန်တီးနေသော သေးငယ်သော ရေမွှားပင်လေးများ၊ သစ်စေ့များ၊ အလွန်သေးငယ်သော ရေညှိမှော်ရုံ တို့၏ ပုံရိပ်များဖြင့် သိသိသာသာ ဆက်စပ်နေတတ်သည်။ 

ပထမကမ္ဘာစစ်၏ ကြောက်မက်ဖွယ်ရာ အိပ်မက်ဆိုး များကြားတွင် ထာဝရ ပျောက်ဆုံးသွားမှုများအကြောင်းနှင့် ဆက်စပ်ကာ ရုန်းကန်းလှုပ်ရှားနေကြရသော လူ့အဖွဲ့အစည်း ၏ သင်္ကေတပြရုပ် ကို အနုပညာအဖြစ် ပြန်လည်ပြသဖို့ ကြိုးစားခဲ့သူ ပါပဲလေ။ &lt;ref&gt;[http://bakaung.blogspot.com/2007/12/blog-post_557.html Maung Ba Kaung: ေပါလ္ကလီး&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

==ပြခန်း==
&lt;gallery&gt;
Image:Captive.jpg

Image:Embrace.jpg


&lt;/gallery&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ဆွစ်ဇာလန် အမျိုးသား ပန်းချီဆရာများ]]
{{Lifetime|၁၈၇၉|၁၉၄၀}}</text>
      <sha1>c3dzacso5tjzautxpxihplx4vr2t4ta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တြီဂိုနိုမေတြီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6965</id>
    <revision>
      <id>1057726</id>
      <parentid>1046726</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* သမိုင်း */</comment>
      <origin>1057726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12551" sha1="ei9iwrwach80guhw1k1jfg8zbbvb164" xml:space="preserve">တြီဂိုနိုမေတြီ( ဂရိဘာသာဖြင့် Greek trigōnon &quot;triangle&quot; + metron &quot;measure&quot;) သည် [[ထောင့်မှန်တြိဂံ]] နှင့် ၎င်းတို့၏ ထောင့်များ တိုင်းထွာခြင်းကို အထူးပြု လေ့လာသော [[သင်္ချာ]] ဘာသာရပ်ခွဲ တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် [[တြိဂံ]]၏ အနားများ၊ ထောင့်များနှင့် တြီဂိုနိုမေတြီ ဖန်ရှင်များ ဆပ်စပ်နေပုံကိုပါ လေ့လာသည်။ တြီဂိုနိုမေတြီသည် သင်္ချာဘာသာရပ် သက်သက်သာမက လက်တွေ့တွင်လည်း အသုံးချနိုင်ခြင်းကြောင့် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ကဏ္ဍများတွင်ပါ ကျယ်ပြန့်စွာ အသုံးပြုကြသည်။ ယျေဘူယျအားဖြင့် အထက်တန်းအဆင့်တွင် သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု အဖြစ် စတင်သင်ကြားရလေ့ ရှိပြီး [[ကဲကုလပ်]]အကြို သင်ရိုးတွင် ပါဝင်သည်။ တြီဂိုနိုမေတြီ၏ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်သော စက်လုံးတြီဂိုနိုမေတြီ သည် စက်လုံးမျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ တြိဂံများ အကြောင်းကို လေ့လာပြီး [[နက္ခတ်ဗေဒ]] (astronomy) နှင့် လမ်းရှာမှတ်သားခြင်းပညာ (navigation) တို့တွင် များစွာ အရေးပါသည်။

== သမိုင်း ==
[[File:Circle-trig6.svg|thumb]]
[[File:Table of Trigonometry, Cyclopaedia, Volume 2.jpg|thumb|၁၇၂၈ စွယ်စုံကျမ်းပါ တြီဂိုဇယား]]
လူသားတို့သည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝကျော်ကာလကပင် တြီဂိုနိုမေတြီပညာ၏ အခြေခံလမ်းစများတွေ့ရှိ သိနားလည်ခဲ့ကြသည်ဟု မှတ်တမ်းများရှိသည်။ ပင်လယ်ပြင်တွင် ရွက်လွှင့်ရန်၊ လမ်းရှာမှတ်သားရန် နှင့် နက္ခတ်ဗေဒ တို့တွင် အသုံးချရန် အဓိကရည်ရွယ်၍ လေ့လာပြုစုခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ရှေးခတ် အီဂျစ်၊ [[မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်|မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသ]] နှင့် အိန္ဒိယ အင်ဒပ်စ် တောင်ကြားဒေသတို့သည် တြီဂိုနိုမေတြီ စတင်ရာ မူလနေရာများ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ထိုစဉ်က မြင့်မားသော ပိရမစ်စသည့် အဆောက်အဦးတို့၏ အမြင့်ကို ၎င်း၏နေရိပ်အား တိုင်းတာကြည့်ခြင်းဖြင့်သိနိုင်သောနည်းတို့ တတ်ကျွမ်းကြသည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့ရာတွင် ကနဦး၌ သဏန်တူ တြိဂံများအကြောင်းထိ တတ်ကျွမ်းနေသည်ဟု မယူဆပဲ မတ်မတ်စိုက် ထူထားသော တုတ်တစ်ချောင်း၏အမြင့် နှင့်ယင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အရိပ်၏အလျားတို့ ပမာဏခြင်း တူညီနေခဲ့လျှင် ထိုအချိန်၌ တစ်ပြိုင်နက် တည်းတိုင်းတာရရှိသော ပိရမစ်တစ်ခု၏ အရိပ်၏အလျားသည်လည်း ထိုပိရမစ်၏အမြင့်နှင့် တူနေမည်ဟူသော အသိမျိုးရှိနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။

ဘီစီ၂၇၆ - ဘီစီ ၁၉၄ အတွင်းက [[အဲရတိုစ်သီးနီးစ်]] (Eratosthenes) ဆိုသူတစ်ဦးသည် သူနေ့စဉ်ရေငင်ရသောရေတွင်း၏ နေမွန်းတည့်ချိန်တွင် နေရောင်ကျဆင်း ရောက်ရှိပုံ အပြောင်းအလဲအား သတိပြုစောင့်ကြည့်မိသည်ဆိုသည်။ ပုံမှန်အားဖြင့်နေရောင်သည် ရေမျက်နှာပြင်အထိ မဆင်းနိုင်ပဲ ရေတွင်းနံရံတစ်ဖက်သို့သာ တိမ်းစောင်းကျရောက်ပြီး တစ်နှစ်တာအတွင်း နှစ်ကြိမ်မျှသာ ရေပြင်တစ်ခုလုံး နေရောင်လွှမ်းစေနိုင်ကြောင်းသတိ ထားမိခြင်းဖြစ်သည်။
ထိုသို့ ကြုံကြိုက်သော နေ့ရက်များအား မှတ်သားထားသော အရော့စတီးနီးစ်သည် နှစ်တနှစ်တွင်မူ သူ၏မြို့မှ တောင် မြောက်ခရီးတာ မိုင်၃ဝဝခန့်ကွာဝေးသော ဒေသတစ်ခုတွင် ရောက်ရှိနေသောကြောင့် သူ့မှတ်တမ်းအရ ရေတွင်းနံရံ၌ မွန်းတည့်ချိန် နေရိပ် ပျောက်ရမည့်ရက်တွင် ထိုဒေသရှိရေတွင်းတစ်ခုကို လေ့လာကြည့်ရာ ကွာခြားနေကြောင်း တွေ့ရသည်ဆိုသည်။ ယင်းအဖြစ်များကို ဆက်စပ် တွေးတောကြည့်ရာမှ ထိုဒေသ၏နေရိပ်ပျောက်သောနေ့ကိုစူးစမ်းစောင့်ကြည့်ပြီး သူသည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ အဝန်း နှင့် အချင်း မိုင်ကို တွက်ထုတ်ပြနိုင်ခဲ့လေသည်။ 

တြီဂိုနိုမေတြီနှင့်ပတ်သက်၍ ပထမဆုံးသော မှတ်တမ်းမှာ ဘီစီ ၁၅ဝခန့်တွင်ဖြစ်သည်။ ဟင်လင်းနစ်ခေတ် သင်္ချာပညာရှင် [[ဟစ်ပါးခပ်စ်]]သည် တြိဂံများကို တွက်ချက် ရန်တြီဂိုနိုမေတြီ ဇယားဆွဲခဲ့ပြီး ဆိုင်း(sine) အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ယင်းနောက် ရောမ သင်္ချာပညာရှင် [[တော်လမီ]]မှ ထပ်မံချဲ့ထွင် ခဲ့ပြန်သည်။ ရှေးခေတ်သီရိလင်္ကာရှိ အနုရဋ္ဌပူရပြည်တွင် ရေကာတာများ တည်ဆောက်ရာ၌ တီဂိုနိုမေတြီ အသုံးပြု၍ ရေစီးဆင်းရာ မျက်နှာပြင် အတိမ်အနက်ကို တွက်ချက်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်။ အေဒီ ၄၉၉ တွင် အိန္ဒိယ သင်္ချာပညာရှင် Aryabhataမှ ဆိုင်း(sine) နှင့် ကိုဆိုင်း (cosine) ဇယားများ တွက်ချက်ပြခဲ့ပြီး ''zya'' အား ဆိုင်း(sine) အဖြစ် လည်ကောင်း ''kotizya'' အား ကိုဆိုင်း(cosine) အဖြစ် လည်ကောင်း ''otkram zya'' အား ပြောင်းပြန်းဆိုင်း (inverse sine) အဖြစ်လည်ကောင်း အသီးသီး တင်ပြခဲ့သည် သာမက ဗာဆိုင်း(versine) ကိုပါ စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ အေဒီ ၆၂၈ အရောက်တွင် အိန္ဒိယတိုင်းသား သင်္ချာပညာရှင်ပင်ဖြစ်သော ဗြဟ္မဂုတ္တ(Brahmagupta) မှ interpolation formula  ခေါ် အချက်အလက် သစ်များထည့်သွင်းခြင်းနည်းဖြင့် ဆိုင်း(sine)၏ တန်ဖိုးများ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

၁ဝရာစုတွင် ပါရှန်လူမျိုး သင်္ချာနှင့် နက္ခတ်ပညာရှင် အာဘူဝါဖာ(Abul Wáfa)မှ တန်းဂျင့် (tangent) ဖန်ရှင်အား စတင်မိတ်ဆက် ပေးခဲ့ပြီး အခြား တြီဂိုနိုမေတြီ အတွက်အချက်များကိုပါ ပိုမိုကောင်းမွန်လာအောင် ဖန်တီးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထောင့်ပေါင်း ထပ်တူညီခြင်းများ (angle addition identities) ဥပမာ-sin (a + b) နှင့် စက်လုံး တြီဂိုနိုမေတြီ၏ ဆိုင်း (sine) ဖန်ရှင် အတွက် ဖော်မြူလာများကိုပါ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။

&lt;math&gt;\frac{\sin A}{\sin a} = \frac{\sin B}{\sin b} 
= \frac{\sin C}{\sin c}&lt;/math&gt;

ထို့နောက် ၁ဝ ရာစုနှောင်း ၁၁ ရာစု အစောပိုင်းတွင် အီဂျစ် နက္ခတ်သမား Ibn Yunus မှ တွက်ချက်မှုပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အောက်ပါ ဖော်မြူလာကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။

&lt;math&gt;2cos(a)cos(b) = cos(a+b)+cos(a-b)&lt;/math&gt;

၁၃ ရာစုအရောက်တွင် ပါရှန်သင်္ချာပညာရှင် Nasir al-Din Tusiနှင့် အိန္ဒိယသင်္ချာပညာရှင် Bhaskara တို့သည် တြီဂိုနိုမေတြီဘာသာရပ်ကို သင်္ချာ မျိုးကွဲ တစ်မျိုးအဖြစ် ပထမဆုံး အသုံးပြုသူများ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့နောက် ၁၅၉၅ တွင် ဂျာမန် သင်္ချာနှင့် နက္ခတ်ပညာရှင် Bartholemaeus Pitiscus ၏ သင်္ချာပိုင်းဆိုင်ရာ စာအုပ်ရေးသား ထုတ်ဝေမှုတွင် Trigonometry ဟူသော အသုံးအနှုန်း ပါဝင်ပြီး ထိုမှပင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆဖွယ်ရာ ရှိသည်။
{{DEFAULTSORT:တ|တြီဂိုနိုမေတြီ}}

[[ကဏ္ဍ:အခြေခံ ဂျီဩမေတြီ]]</text>
      <sha1>ei9iwrwach80guhw1k1jfg8zbbvb164</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပြုံးချို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7871</id>
    <revision>
      <id>1057751</id>
      <parentid>1055545</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဦးပြုံးချို ရေး စာပေလက်ရာ များ */</comment>
      <origin>1057751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30244" sha1="rftngjs0kyge3vdg6n0sxf9vlnksko1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ဦးပြုံးချို
| birth_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄၀(ခရစ်နှစ် ၁၈၇၈/၁၈၇၉)
| birth_place = [[ကျိုက်လတ်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] 
| death_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၈၉၊ တပို့တွဲလဆန်း၄ရက်(ခရစ်နှစ်၁၉၂၈)
| parents = ဆရာစီ + ​ဒေါ်​​ထွေး
| occupation = ဂီတပညာရှင်
}}

'''ဦးပြုံးချို'''(မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄ဝ-၁၂၈၉)သည် 
ဂီတသုတေသီ၊ ဂီတပညာသည်အပေါင်းတို့၏ အားကိုးအားထားရာဖြစ်သော '''[[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး]]'''ကို ရေးသား စီရင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မဟာဂီတ ပညာရှင်ကြီးပြုံးချိုသည် အဘဆရာစီ၊ အမိဒေါ်ထွေးတို့၏ သားကြီး ဩရသ ဖြစ်ပါ၏။

မဟာဂီတဦးပြုံးချိုသည် [[ဂီတ]]လောက၊ ဇာတ်သဘင်လောက တွင်သာမက စာပေလောကတွင်မှာပါ ကျော်ကြားသူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် ဂီတပါရမီ ရင့်သန်သူ ဖြစ်သဖြင့် ၁၁နှစ်သားအရွယ်မှစကာ ဂီတပါရမီ ပြသနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး၏ထူးခြားချက်မှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရပ် ပေါင်းစုံကို စွယ်စုံတတ်မြောက်သူ ဖြစ်သည်။ [[ပန်းချီ]]၊ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]]၊ [[ဗိသုကာပညာ]]ရပ် များသာမက ငွေ[[ဒင်္ဂါး]]အတု သွန်းလုပ်နည်းများကိုပင် လေ့လာသင်ယူတတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။

==ဘဝဖြစ်စဉ်==
ဦးပြုံးချိုကို ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]]၊ [[ကျိုက်လတ်မြို့]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည် ဖြစ်သော်လည်း ဦးပြုံးချို၏ ဖခင်ဖြစ်သော ဆရာစီ၏ မျိုးရိုးမှာ အကြေအရပ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ မဟုတ်။ အထက်မြန်မာပြည် သူကောင်းမျိုးရိုးမှ ဖြစ်လေသည်။ ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး ဘီဘင် များမှာလည်း မြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်တို့ သူကောင်း ပြုခြင်း ခံရသော မြို့စား ရွာစား များသာ ဖြစ်ကြ ပါ၏။ ဗန့်ကျီ၊ ဗန့်မော် စသော ဗန့်ကျီ ကိုးတိုက်ကို စားရသော ဗန့်ကျီဝန် ဦးရွှေရုပ် ဆိုလျှင် ဦးပြုံးချို၏ ဘေးပင် ဖြစ်သတည်း။

သက္ကရာဇ် ၁၁၉၈ ခုနှစ် မတိုင်မီ ဖြစ်ပွား ခဲ့သော [[သာယာဝတီမင်း]] အရေးတော်ပုံကြောင့် မြို့စား ရွာစား၊ မင်းညီ မင်းသား အများ ဘေးသင့်၍ ကယောက်ကယက် ဖြစ်နေ ကြရစဉ် ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး များမှာ စုမိ သမျှသော ဆွေမျိုး အခြံအရံ များနှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ကြောင်း အတိုင်း လှေကြီး များဖြင့် စုန်ဆင်း လာကြ ပြီးလျှင် ယခုအခါ [[ပန်းတနော်မြို့]] တည်ရှိသော မြေနေရာတွင် ရွာတည်၍ အေးချမ်း သာယာစွာ ရုပ်ဖျောက် နေထိုင် ခဲ့ကြ ပေသော မျိုးရိုးမှ ဦးပြုံးချိုကို ဆင်းသက် ပေါက်ဖွား လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် ငယ်စဉ် ကပင်လျှင် ဂီတ ဘက်တွင် ပါရမီ ရင့်သန်လာခဲ့သည် အလျောက် ၁၁ နှစ်သား အရွယ်တွင် 'စာရေးဆရာ' ကလေး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖြစ်ဟန်ကား သက္ကရာဇ် ၁၂၅၁ ခုနှစ် ဖြစ်သော ထိုအချိန် အခါက မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်း သံများ အလွန် ခေတ်စား၍ နေခိုက် မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်းများ ရေးရာတွင် လူကြီးများ ကပင် လက်ဖျား ခါရ လောက်အောင် ရေးစွမ်း နိုင်သော ကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့်လည်း ၁၆ နှစ်သား ပြည့်မြောက်သော အခါ၌ မူကား ဦးပြုံးချိုသည် သီချင်း အရာနှင့် စောင်းပညာ တို့ကို မင်းပွဲ သဘင်တွင် ထင်ပေါ် ကျော်ကြား လောက်အောင်ပင် တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်၍ နေလေပြီ။

သို့နှင့် ကျိုက်လတ်နယ်၊ ဖျာပုံနယ် တို့သို့ ရောက်ရှိ လာသမျှသော စာရေး ဆရာများ၊ သဘင်သည် များနှင့် ပြုံးချို ကလေး တို့သည် မကြာခဏ ပညာ ပြိုင်ဆိုင် တိုက်ခိုက် ကြရသည်။ အပိုလုံး မပါ စကားလုံး တိုင်းတွင် အဓိပ္ပာယ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံနှင့် ထိမိစွာ ရေးနိုင်သော ပြုံးချို ကလေး ကသာ သာသည်ချည်း များလေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် စာပေ ဘက်တွင်သာ ထူးချွန်သည် မဟုတ်သေး။ အသက်မွေးရာ၊ ဝမ်းကျောင်းရာ ဖြစ်သော ပညာ အရပ်ရပ် တို့၌လည်း သူ မတူအောင် ထူးချွန် တတ်မြောက် ပေသေးသည်။ သို့ ထူးချွန်တတ်မြောက် လာနိုင်ရန် အတွက်လည်း ဆရာကြီး ဦးပြုံးချိုသည် ၁၃ နှစ်သား အရွယ် လောက်မှ စ၍ မိဘတို့နှင့် အတူ မနေဘဲ 'ကိုယ့်ထူး ကိုယ်ချွန်' သဘောမျိုးဖြင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့]]နှင့် အခြား မြို့များသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကာ၊ ထိုထို ပညာ များကို မနေမနား ကြိုးစား ရှာမှီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် [[ပန်းချီ]]ကိုလည်း ကောင်းစွာ ရေးတတ်၏။ သူကိုယ်တိုင် ဦးစီး တည်ထောင်သော [[ပြဇာတ်|ဇာတ်ပွဲ]] များတွင် နန်းတော်ကား၊ မြို့ရိုးကား၊ တောကား၊ တောင်ကား မှန်သမျှ သူကိုယ်တိုင် ပန်းချီဆရာ လုပ်၌ ရေးဆွဲ တပ်ဆင်သော ကားများ ဖြစ်ချေသည်။

ပန်းချီ ပညာ တွင်သာ မဟုတ်သေး။ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]] အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်းပေသေး၏။ သံထည်များ ပန်းဖောက်သော လုပ်ငန်း ကိုလည်း တတ်စွမ်း ပေသေး၏။ '[[အင်ဂျင်နီယာ]]' ခေါ် ဗိသုကာ အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်း ပေသေး၏။ ဤတွင် ဦးပြုံးချို အသက် အစိတ်ခန့်က နိုင်ငံခြားမှ ရောင်းချသော စလင်ဒါ - တလုံးထိုး မီးသင်္ဘော ကလေးများ၊ သံပတ် သင်္ဘော ကလေးများ မြန်မာပြည်တွင် မပေါ်သေး။ သို့ရာတွင် ဤကဲ့သို့ နမူနာ အဖြစ် ကြည့်ရန် ပစ္စည်း မရှိ ပါဘဲလျက် အလျား လေးပေ၊ ငါးပေ ခန့်ရှိ မီးသင်္ဘော ကလေး တစင်းကို ဦးပြုံးချို တည်ဆောက်ရာ တနေ့သော အခါတွင် ကျိုက်လတ် မြို့သို့ ရောက်ရှိ လာသော အရေးပိုင် မေဂျာ မက္ကဆွဲကို ဦးပြုံးချိုက လက်မှတ် မရကြောင်း၊ သို့ရာတွင် ဧရာဝတီ မီးသင်္ဘောကို မောင်းသော သင်္ဘောကြီး စက်ဝင်း ထဲသို့ ဝင်၍ ကြည့်ခွင့် ပြုသဖြင့် သုံးကြိမ်ခန့် ဝင်ရောက် ကြည့်ရှု ခဲ့ရဖူး သောကြောင့် ယခု ကဲ့သို့သော မီးသင်္ဘော ကလေးကို လုပ်တတ် လာကြောင်းနှင့် ဖြေလျှင် အရေးပိုင် လုပ်သူက နောက်နောင် မလုပ်ရန် အကြောင်း၊ အစိုးရက ဖမ်းနိုင်ကြောင်း ရယ်မော ပြောဆိုကာ ဦးပြုံးချို၏ သင်္ဘောကို ငွေ ၅ဝိ ပေး၍ ဝယ်ယူ သွားဖူးသည်။

ဤမျှသာ မကသေး။ 'ပညာရှာ၊ ပမာ သူဖုန်းစား' ဟူသော ဩဝါဒကို လက်ကိုင် ထားပေသော ဦးပြုံးချိုသည် ကမ်းနားတွင် [[ငါးသလောက်]] ပိုက်ထိုး နေသော ခေါ်တော ကုလားထံ ချဉ်းကပ်၍ ပိုက်ကွန် ထိုးတတ် အောင်လည်း သင်ယူသည်။ ယုတ်စွအဆုံး နိုင်ငံတော်အစိုးရက ခွင့်မပြုသည့် ငွေဒင်္ဂါးတု သွန်းလုပ်နည်းကိုပင် လေ့လာ တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သည်။

မီးကျည်၊ မီးပန်း၊ ဗြောက်အိုး၊ ပေထုပ် စသော လုပ်ငန်း သည်လည်း ဦးပြုံးချို အဖို့ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်စ [[၁၉၁၅]] ခုနှစ် အတွင်း တနေ့သော အခါတွင် ဖျာပုံ အပိုင် သမိတ်ထော ရွာမှ ဘုန်းကြီးပျံ ပွဲတော် တခု အတွက် ပေထုပ် တထုပ်လျှင် ၅ ကျပ် နှုန်းဖြင့် ဦးပြုံးချိုက လက်ခံ လိုက်လေသည်။ ထိုစဉ်က ဆိုလျှင် ပေထုပ် ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံး ပြုရသည့် 'ပေါ်တက်' ဆေးမှုန့်ကို အစိုးရက လိုင်စင် ထုတ်ပေး ထားသူများသာ ဝယ်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ဆေးဆရာ အလုပ် ကိုလည်း တဖက်တလမ်းအားဖြင့် လုပ်ကိုင် ကုသပေးနေသော ဦးပြုံးချိုအဖို့ ပေါ်တက်ဆေးမှုန့် ဝယ်ရန် မခဲယဉ်း။ ထို့ကြောင့် ပေထုပ် လုပ်ရန်အတွက် [[ယမ်း]]၊ [[ဆေးဒန်း]]၊ [[ကန့်]]၊ ပေါ်တက် စသော ဆေးမှုန့် များကို [[ကျောက်ပျဉ်]]တွင် တပုံစီ တင်ထားခိုက် နှီးကြောဖြင့် မေ့လျော့၍ ခြစ်မိရာ ကြီးစွာသော အသံဖြင့် ပေါက်ကွဲကာ ဦးပြုံးချို တကိုယ်လုံး မီးလောင် ခံလိုက်ရ ဖူးလေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ဦးပြုံးချိုက မိမိ၏ အဖြစ်သနစ် အကြောင်းစုံကို [[ဘိုကလေး]] မြို့ရှိ အမိန့်တော်ရ ရှေ့နေ ဦးဘဦး၊ မြို့ပိုင် ဦးဘနှင့် အခြား မိတ်သင်္ဂဟ များထံသို့ မေတ္တာ စာတစောင် ရေးသား ပေးပို့ လိုက်ပေ၏။ ထိုမေတ္တာ စာတွင် - &quot;... ကြောက်ချင်စရာ အတတ် အသည်းထိတ်စရာ့မကြာ၊ ငရဲနိမိတ်ပြတာ မီးအလျှံ ထပြီး၊ အနီး မှန်သမျှ အပြေးလောင်၊ ကလေးနှစ်ကောင်မလဲ ပက်လက်လဲ၊ အမွေး အတောင်လဲ တက်တက်မွဲ၊ အသွေးအရောင်က ဒက်ဒယက် သူရဲ၊ မျက်ခွက်မဲလို့ ငချိုပြုံး၊ တကိုယ်လုံး အဖူးထ၊ ဘီလူးဘဝ တဖန် ပြောင်းပြီး၊ ရန်မမောင်းတွေ ဗလဝစုပြန်၊ အကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ၊ အမှန်စိတ်ချ၍ တရားနဲ့ငြီးတုန်း၊ မယားဇနီးက ကျယ်စွာငို၊ သား၊ သမီးက ကယ်ပါဆို၊ အနား၊ အနီး လယ်ယာတခိုတို့က ဘယ်ဟာလိုသလဲလို့ ဆောစွာမေး၊ ဩသဓာဆေးနဲ့ ချက်ချင်းသတ်၊ မျက်စဉ်းခတ်လို့ အုန်းရည်ပေးတော့မှ၊ နှလုံး အနေအေးပြီး ချမ်းသာမည့်ဒုက္ခေ၊ နန်းဇာတိရုပ်နဂို အသွေးကောင်းအောင်၊ ဘိုကလေးပြောင်းကာ အထူးဘဝကူးဖို့၊ ဦးဘဦး သမ္မာဒေဝက၊ ထာဝရေမဖို့ အရင်းအမြစ်၊ အရာရာတို့ကို၊ ကျွန်ုပ် မောင်ပြုံးချိုက သတင်း မေတ္တာစာ ပို့လိုက်ပါသည်။&quot; စသည်ဖြင့် ပါရှိရာ ထို မေတ္တာစာကို ရလျှင် ရချင်း ရင်းနှီး လှစွာသော ထိုမိတ်သင်္ဂဟ အပေါင်းက ဦးပြုံးချို ရှိရာ ပတက်သဗျ ချောင်းသို့ မော်တော်ကြီး တစင်းနှင့် သွားရောက် ခေါ်ငင် ပြီးလျှင် ငွေကုန် ကြေးကျ အထူး ခံကာ ဆေးဝါး ကုမ ပေးကြသော ဟူ၏။

ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးခါနီး အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၁၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် စပါးယိုရွာမှ ဦးဘရှင် ထောင်သော ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ဦးပြုံးချိုသည် အုပ်ချုပ်သူ ဇာတ်ဆရာကြီး အဖြစ် လိုက်ပါ ဦးစီး ခဲ့ရသည်။

ထိုအချိန်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ ပညာ့ အလင်း သတင်းစာမှာ အထူး ထင်ပေါ် ကျော်ကြားလျက် ရှိလေသည်။ အယ်ဒီတာဌာနတွင် [[လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] က ကြီးမှူးလျက်၊ ခေတ်ကာလ စာပေဘက်တွင် ဆရာ [[ပီမိုးနင်း]]၊ ဆရာရွှေ၊ လန်ဒန်အတ်ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ ဦးပုကြီး၊ သူရိယ ဦးပုကလေး၊ အမ် - ဖိုးချိန် စသည်တို့က တာဝန် ယူလျက် ရှိကြ၏။ တိုက်ရှင်သူဌေး ဖြစ်သော ဦးတင်နှင့် သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်တို့မှာ ထိုဆရာများ၏ သစ္စာ၊ သမာဓိ၊ ပညာ စသည်တို့ကြောင့် စီးပွား အလွန်တိုးတက် နေသော အချိန်အခါ ဖြစ်ပေသည်။

သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်မှာ ဘာသာရေးကို အထူးတလည်ပင် ကြည်ညို ကိုင်းရှိုင်းသူ ဖြစ်သည့်အလျောက် [[လယ်တီဆရာတော်]]ဘုရားကြီး၏ ဩဝါဒအရ လိုက်နာ ကျင့်သုံး ပြီးလျှင် သံခိပ်၊ ကုမ္မာရီ အသင်းများ တည်ထောင် ပြုစုသော အသင်း ခေါင်းဆောင် တဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင်လည်း ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်ပေါ်တွင် နေ့စဉ်လိုလိုပင် ရဟန်း ပညာတတ်၊ လူပညာတတ်များ အမြဲမပြတ် စုဝေးဆွေးနွေးလေ့ ရှိကြသည်။ တနေ့သော် ဆရာတော် ဘုရားကြီးများ စုံညီခိုက် [[အဘိဓမ္မာ]] တရား စကားသို့ ရောက်ရှိ သွားလေရာ [[အယ်ဒီတာ]] တဦးက ဓမ္မ ဂီတချိုး 'တေးဘုမ္မာ' သီချင်းကို ဆို၍ ပြမိ သဖြင့် ဆရာတော် ဘုရားက &quot;ဟဲ့ - ဒီသီချင်း ဘယ်သူ ရေးတာလဲဟ&quot; ဟု မေးမြန်းတော် မူသည်။ &quot;ကျိုက်လတ်မြို့က ဆရာ ဦးပြုံးချိုပါ ဘုရား&quot; ဟု ပြန်လည် လျှောက်တားလျှင် &quot;ဟဲ့ - ဒီလူကို ရအောင် ခေါ်ပြီး မင်းတို့ သတင်းစာတိုက်မှာ အသုံးပြုကြ။ ဒီလို စွယ်စုံ တတ်တဲ့ လူမျိုး တသောင်းမှာ တယောက် မရှိဘူးဟ&quot; ဟု မိန့်တော် မူလေသည်။

ဤသို့ အားဖြင့် ဦးပြုံးချိုမှာ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်၍ ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်တွင် အယ်ဒီတာ ဖြစ်ရ လေတော့သည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် &quot;စိန္တာသက္က&quot; ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် အထူး ကျော်ကြား၏။ ထို့နောက် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ]]တိုက်သို့ ကူးပြောင်း လုပ်ပြန်သော အခါ ၌လည်း မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာတွင် 'ဖိုးမင်းကျော်'၊ 'အရူးတော် နေဒွန်း' စသော ကလောင် အမည်များဖြင့် အထူး လူကြိုက် များပြန်လေတော့သည်။ ထိုစဉ်အတွင်း 'အောင်ဇေယျတု' ဆေးတိုက်ရှင် ဦးဖိုးဘနှင့် အတူ [[ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား]]သို့ ဘုရားဖူး သွားခိုက် အပြန်တွင် 'ကျိုက်ထီးရိုး နတ်လမ်းညွှန်' စာအုပ်ငယ်ကို သိမှတ်စရာ အကြောင်းအရာများ အပြင် သောလုံး၊ သောကွက်များ ကိုပါ ဖြည့်စွက် ညှပ်သွင်း ရေးသားရာ ဆရာ ဦးပြုံးချိုတွင် ပို၍ပင် စာဖတ် ပရိသတ် တိုး၍ လာခဲ့သည်။

မြန်မာ့ အလင်းမှ တဖန် သမဝါယမ ဝန်ထောက် ဦးငြိမ်း၏ 'မောရဝတီ သတင်းစာ' တိုက်သို့ ရောက်ရှိ လုပ်ကိုင် ပြန်လေသည်။ ထိုအခါ ထိုပုံနှိပ်တိုက်မှ ထုတ်ဝေသော 'မြန်မာ့ရီဗျူး ဂျာနယ်' ၌လည်း အယ်ဒီတာ တဦးအဖြစ် ကူညီရေးသားပေးရ၏။

ထိုမှ တဖန် 'ဝါဏိဇ္ဇ' ခေါ် သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ရပြန်သည်။ ထို ဝါဏိဇ္ဇသတင်းစာတွင် လုပ်ကိုင်နေဆဲ ရန်ကုန်မြို့အရှေ့ပိုင်း ၅၁ လမ်းတွင် ဖွင့်လှစ် ထားသော အမျိုးသား ပုံနှိပ်တိုက် ပိုင်ရှင် 'နေရှင်နယ်' ဦးမြင့်၏ တိုက်တွန်းချက် အရ 'မဟာ ဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' ပြုစု စီရင်၍ ပထမ ဦးဆုံး အကြိမ် ထိုပုံနှိပ်တိုက် မှာပင် အုပ်ရေ ၃,ဝဝဝ စက်တင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် “စိန္တာသက္က” ကလောင်အမည် ဖြင့်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို.နောက် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတိုက် တွင် “မိုးမင်းကျော်” ၊ “အရူးဘော်နေဒွန်း” စသော ကလောင်အမည်များ နှင့်လူကြိုက် များခဲ့သည်။

ဤအတော အတွင်း ရန်ကုန် ယူနီဗာစီတီ တက္ကသိုလ်မှ မြန်မာ ဆရာကြီး [[ဦးပွား]]၏ တိုက်တွန်းချက် အရလည်း ဒေဝကုမ္ဘန် ပြဇာတ်ကို သွားရောက် သင်ကြား ပို့ချ ပေးပေ သေးသည်။

ထို့နောက် [[သူရိယသတင်းစာ]]တိုက်တွင် မြန်မာဘက် ဆိုင်ရာ ပညာရှိ ဦးလွန်း ခေါ် '[[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]' နုတ်ထွက်သွားသည့် နေရာ၌ ဦးပြုံးချို ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ရပြန်သည်။

==ဦးပြုံးချို ရေး စာပေလက်ရာ များ==
# တေးဘုမ္မာ သီချင်း
# ဇေယျတုသဗ္ဗမင်္ဂလံ သီချင်း
# ကမ္ဘာပျက်ယိုးဒယားသီချင်း (ဇာတိအာဏာ)
# သြဒိဿမေတ္တာ သုံးထပ်ဖြည့် ရေကင်းသံ သီချင်း
# နေဧလိမ်နည်း စာအုပ်
# မဟာဂီတပေါင်းချုပ် စာအုပ်
# ကျိုက်ထီးရိုးနတ်လမ်းညွှန် စာအုပ်
# မဟာဂီတတ္တဒီပနီ (မပြီးဆုံး) စာအုပ်
# ကစားနည်းအမျိုးမျိုးကျမ်း စာအုပ်
တို.ဖြစ်သည်။

== ဘဝနိဂုံး ==
သူရိယ သတင်း စာတိုက်တွင် လုပ်ကိုင် နေစဉ် အတွင်း 'ကစားနည်း အမျိုးမျိုးကျမ်း' နှင့် 'နေဧ၏ လိမ်နည်း အမျိုးမျိုး' ကို ရေးသား ပြီးစီးသည်။ နောက် 'မဟာဂီတတ္ထ ဒီပနီကျမ်း' ကို ကြိုးပမ်း ပြုစု နေခိုက် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၉ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညဉ့် အချိန် ဗိုလ်တထောင် ၆၁ လမ်း အိမ်အမှတ် ၂၅ တွင် အသက်အားဖြင့် ငါးဆယ်ခန့် အရွယ်၌ ဆရာကြီး ဦးပြုံးချို အနိစ္စ ရောက်ရ ရှာလေ သတည်း။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီးဒေါ်သော်နှင့် သားသမီး (၁၀) ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ရုပ်ကလာပ်ကို ကျိုက်လတ်မြို့သို့ ယူဆောင်၍ ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။

== ကျမ်းကိုး ==
&lt;references/&gt;
# မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) ပြုစုကာ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ဌာန၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တည်းဖြတ် ဖြည့်စွက်တဲ့ ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်ထုတ် 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ' စာအုပ်
# မဟာဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' လာ ဦးပြုံးချို၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာတမ်း။

[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>rftngjs0kyge3vdg6n0sxf9vlnksko1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057752</id>
      <parentid>1057751</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဦးပြုံးချို ရေး စာပေလက်ရာ များ */</comment>
      <origin>1057752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30331" sha1="ig4fbv5cpszfkx0t1cwthnfac0o862p" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ဦးပြုံးချို
| birth_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄၀(ခရစ်နှစ် ၁၈၇၈/၁၈၇၉)
| birth_place = [[ကျိုက်လတ်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] 
| death_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၈၉၊ တပို့တွဲလဆန်း၄ရက်(ခရစ်နှစ်၁၉၂၈)
| parents = ဆရာစီ + ​ဒေါ်​​ထွေး
| occupation = ဂီတပညာရှင်
}}

'''ဦးပြုံးချို'''(မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄ဝ-၁၂၈၉)သည် 
ဂီတသုတေသီ၊ ဂီတပညာသည်အပေါင်းတို့၏ အားကိုးအားထားရာဖြစ်သော '''[[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး]]'''ကို ရေးသား စီရင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မဟာဂီတ ပညာရှင်ကြီးပြုံးချိုသည် အဘဆရာစီ၊ အမိဒေါ်ထွေးတို့၏ သားကြီး ဩရသ ဖြစ်ပါ၏။

မဟာဂီတဦးပြုံးချိုသည် [[ဂီတ]]လောက၊ ဇာတ်သဘင်လောက တွင်သာမက စာပေလောကတွင်မှာပါ ကျော်ကြားသူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် ဂီတပါရမီ ရင့်သန်သူ ဖြစ်သဖြင့် ၁၁နှစ်သားအရွယ်မှစကာ ဂီတပါရမီ ပြသနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး၏ထူးခြားချက်မှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရပ် ပေါင်းစုံကို စွယ်စုံတတ်မြောက်သူ ဖြစ်သည်။ [[ပန်းချီ]]၊ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]]၊ [[ဗိသုကာပညာ]]ရပ် များသာမက ငွေ[[ဒင်္ဂါး]]အတု သွန်းလုပ်နည်းများကိုပင် လေ့လာသင်ယူတတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။

==ဘဝဖြစ်စဉ်==
ဦးပြုံးချိုကို ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]]၊ [[ကျိုက်လတ်မြို့]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည် ဖြစ်သော်လည်း ဦးပြုံးချို၏ ဖခင်ဖြစ်သော ဆရာစီ၏ မျိုးရိုးမှာ အကြေအရပ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ မဟုတ်။ အထက်မြန်မာပြည် သူကောင်းမျိုးရိုးမှ ဖြစ်လေသည်။ ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး ဘီဘင် များမှာလည်း မြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်တို့ သူကောင်း ပြုခြင်း ခံရသော မြို့စား ရွာစား များသာ ဖြစ်ကြ ပါ၏။ ဗန့်ကျီ၊ ဗန့်မော် စသော ဗန့်ကျီ ကိုးတိုက်ကို စားရသော ဗန့်ကျီဝန် ဦးရွှေရုပ် ဆိုလျှင် ဦးပြုံးချို၏ ဘေးပင် ဖြစ်သတည်း။

သက္ကရာဇ် ၁၁၉၈ ခုနှစ် မတိုင်မီ ဖြစ်ပွား ခဲ့သော [[သာယာဝတီမင်း]] အရေးတော်ပုံကြောင့် မြို့စား ရွာစား၊ မင်းညီ မင်းသား အများ ဘေးသင့်၍ ကယောက်ကယက် ဖြစ်နေ ကြရစဉ် ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး များမှာ စုမိ သမျှသော ဆွေမျိုး အခြံအရံ များနှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ကြောင်း အတိုင်း လှေကြီး များဖြင့် စုန်ဆင်း လာကြ ပြီးလျှင် ယခုအခါ [[ပန်းတနော်မြို့]] တည်ရှိသော မြေနေရာတွင် ရွာတည်၍ အေးချမ်း သာယာစွာ ရုပ်ဖျောက် နေထိုင် ခဲ့ကြ ပေသော မျိုးရိုးမှ ဦးပြုံးချိုကို ဆင်းသက် ပေါက်ဖွား လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် ငယ်စဉ် ကပင်လျှင် ဂီတ ဘက်တွင် ပါရမီ ရင့်သန်လာခဲ့သည် အလျောက် ၁၁ နှစ်သား အရွယ်တွင် 'စာရေးဆရာ' ကလေး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖြစ်ဟန်ကား သက္ကရာဇ် ၁၂၅၁ ခုနှစ် ဖြစ်သော ထိုအချိန် အခါက မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်း သံများ အလွန် ခေတ်စား၍ နေခိုက် မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်းများ ရေးရာတွင် လူကြီးများ ကပင် လက်ဖျား ခါရ လောက်အောင် ရေးစွမ်း နိုင်သော ကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့်လည်း ၁၆ နှစ်သား ပြည့်မြောက်သော အခါ၌ မူကား ဦးပြုံးချိုသည် သီချင်း အရာနှင့် စောင်းပညာ တို့ကို မင်းပွဲ သဘင်တွင် ထင်ပေါ် ကျော်ကြား လောက်အောင်ပင် တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်၍ နေလေပြီ။

သို့နှင့် ကျိုက်လတ်နယ်၊ ဖျာပုံနယ် တို့သို့ ရောက်ရှိ လာသမျှသော စာရေး ဆရာများ၊ သဘင်သည် များနှင့် ပြုံးချို ကလေး တို့သည် မကြာခဏ ပညာ ပြိုင်ဆိုင် တိုက်ခိုက် ကြရသည်။ အပိုလုံး မပါ စကားလုံး တိုင်းတွင် အဓိပ္ပာယ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံနှင့် ထိမိစွာ ရေးနိုင်သော ပြုံးချို ကလေး ကသာ သာသည်ချည်း များလေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် စာပေ ဘက်တွင်သာ ထူးချွန်သည် မဟုတ်သေး။ အသက်မွေးရာ၊ ဝမ်းကျောင်းရာ ဖြစ်သော ပညာ အရပ်ရပ် တို့၌လည်း သူ မတူအောင် ထူးချွန် တတ်မြောက် ပေသေးသည်။ သို့ ထူးချွန်တတ်မြောက် လာနိုင်ရန် အတွက်လည်း ဆရာကြီး ဦးပြုံးချိုသည် ၁၃ နှစ်သား အရွယ် လောက်မှ စ၍ မိဘတို့နှင့် အတူ မနေဘဲ 'ကိုယ့်ထူး ကိုယ်ချွန်' သဘောမျိုးဖြင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့]]နှင့် အခြား မြို့များသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကာ၊ ထိုထို ပညာ များကို မနေမနား ကြိုးစား ရှာမှီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် [[ပန်းချီ]]ကိုလည်း ကောင်းစွာ ရေးတတ်၏။ သူကိုယ်တိုင် ဦးစီး တည်ထောင်သော [[ပြဇာတ်|ဇာတ်ပွဲ]] များတွင် နန်းတော်ကား၊ မြို့ရိုးကား၊ တောကား၊ တောင်ကား မှန်သမျှ သူကိုယ်တိုင် ပန်းချီဆရာ လုပ်၌ ရေးဆွဲ တပ်ဆင်သော ကားများ ဖြစ်ချေသည်။

ပန်းချီ ပညာ တွင်သာ မဟုတ်သေး။ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]] အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်းပေသေး၏။ သံထည်များ ပန်းဖောက်သော လုပ်ငန်း ကိုလည်း တတ်စွမ်း ပေသေး၏။ '[[အင်ဂျင်နီယာ]]' ခေါ် ဗိသုကာ အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်း ပေသေး၏။ ဤတွင် ဦးပြုံးချို အသက် အစိတ်ခန့်က နိုင်ငံခြားမှ ရောင်းချသော စလင်ဒါ - တလုံးထိုး မီးသင်္ဘော ကလေးများ၊ သံပတ် သင်္ဘော ကလေးများ မြန်မာပြည်တွင် မပေါ်သေး။ သို့ရာတွင် ဤကဲ့သို့ နမူနာ အဖြစ် ကြည့်ရန် ပစ္စည်း မရှိ ပါဘဲလျက် အလျား လေးပေ၊ ငါးပေ ခန့်ရှိ မီးသင်္ဘော ကလေး တစင်းကို ဦးပြုံးချို တည်ဆောက်ရာ တနေ့သော အခါတွင် ကျိုက်လတ် မြို့သို့ ရောက်ရှိ လာသော အရေးပိုင် မေဂျာ မက္ကဆွဲကို ဦးပြုံးချိုက လက်မှတ် မရကြောင်း၊ သို့ရာတွင် ဧရာဝတီ မီးသင်္ဘောကို မောင်းသော သင်္ဘောကြီး စက်ဝင်း ထဲသို့ ဝင်၍ ကြည့်ခွင့် ပြုသဖြင့် သုံးကြိမ်ခန့် ဝင်ရောက် ကြည့်ရှု ခဲ့ရဖူး သောကြောင့် ယခု ကဲ့သို့သော မီးသင်္ဘော ကလေးကို လုပ်တတ် လာကြောင်းနှင့် ဖြေလျှင် အရေးပိုင် လုပ်သူက နောက်နောင် မလုပ်ရန် အကြောင်း၊ အစိုးရက ဖမ်းနိုင်ကြောင်း ရယ်မော ပြောဆိုကာ ဦးပြုံးချို၏ သင်္ဘောကို ငွေ ၅ဝိ ပေး၍ ဝယ်ယူ သွားဖူးသည်။

ဤမျှသာ မကသေး။ 'ပညာရှာ၊ ပမာ သူဖုန်းစား' ဟူသော ဩဝါဒကို လက်ကိုင် ထားပေသော ဦးပြုံးချိုသည် ကမ်းနားတွင် [[ငါးသလောက်]] ပိုက်ထိုး နေသော ခေါ်တော ကုလားထံ ချဉ်းကပ်၍ ပိုက်ကွန် ထိုးတတ် အောင်လည်း သင်ယူသည်။ ယုတ်စွအဆုံး နိုင်ငံတော်အစိုးရက ခွင့်မပြုသည့် ငွေဒင်္ဂါးတု သွန်းလုပ်နည်းကိုပင် လေ့လာ တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သည်။

မီးကျည်၊ မီးပန်း၊ ဗြောက်အိုး၊ ပေထုပ် စသော လုပ်ငန်း သည်လည်း ဦးပြုံးချို အဖို့ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်စ [[၁၉၁၅]] ခုနှစ် အတွင်း တနေ့သော အခါတွင် ဖျာပုံ အပိုင် သမိတ်ထော ရွာမှ ဘုန်းကြီးပျံ ပွဲတော် တခု အတွက် ပေထုပ် တထုပ်လျှင် ၅ ကျပ် နှုန်းဖြင့် ဦးပြုံးချိုက လက်ခံ လိုက်လေသည်။ ထိုစဉ်က ဆိုလျှင် ပေထုပ် ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံး ပြုရသည့် 'ပေါ်တက်' ဆေးမှုန့်ကို အစိုးရက လိုင်စင် ထုတ်ပေး ထားသူများသာ ဝယ်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ဆေးဆရာ အလုပ် ကိုလည်း တဖက်တလမ်းအားဖြင့် လုပ်ကိုင် ကုသပေးနေသော ဦးပြုံးချိုအဖို့ ပေါ်တက်ဆေးမှုန့် ဝယ်ရန် မခဲယဉ်း။ ထို့ကြောင့် ပေထုပ် လုပ်ရန်အတွက် [[ယမ်း]]၊ [[ဆေးဒန်း]]၊ [[ကန့်]]၊ ပေါ်တက် စသော ဆေးမှုန့် များကို [[ကျောက်ပျဉ်]]တွင် တပုံစီ တင်ထားခိုက် နှီးကြောဖြင့် မေ့လျော့၍ ခြစ်မိရာ ကြီးစွာသော အသံဖြင့် ပေါက်ကွဲကာ ဦးပြုံးချို တကိုယ်လုံး မီးလောင် ခံလိုက်ရ ဖူးလေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ဦးပြုံးချိုက မိမိ၏ အဖြစ်သနစ် အကြောင်းစုံကို [[ဘိုကလေး]] မြို့ရှိ အမိန့်တော်ရ ရှေ့နေ ဦးဘဦး၊ မြို့ပိုင် ဦးဘနှင့် အခြား မိတ်သင်္ဂဟ များထံသို့ မေတ္တာ စာတစောင် ရေးသား ပေးပို့ လိုက်ပေ၏။ ထိုမေတ္တာ စာတွင် - &quot;... ကြောက်ချင်စရာ အတတ် အသည်းထိတ်စရာ့မကြာ၊ ငရဲနိမိတ်ပြတာ မီးအလျှံ ထပြီး၊ အနီး မှန်သမျှ အပြေးလောင်၊ ကလေးနှစ်ကောင်မလဲ ပက်လက်လဲ၊ အမွေး အတောင်လဲ တက်တက်မွဲ၊ အသွေးအရောင်က ဒက်ဒယက် သူရဲ၊ မျက်ခွက်မဲလို့ ငချိုပြုံး၊ တကိုယ်လုံး အဖူးထ၊ ဘီလူးဘဝ တဖန် ပြောင်းပြီး၊ ရန်မမောင်းတွေ ဗလဝစုပြန်၊ အကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ၊ အမှန်စိတ်ချ၍ တရားနဲ့ငြီးတုန်း၊ မယားဇနီးက ကျယ်စွာငို၊ သား၊ သမီးက ကယ်ပါဆို၊ အနား၊ အနီး လယ်ယာတခိုတို့က ဘယ်ဟာလိုသလဲလို့ ဆောစွာမေး၊ ဩသဓာဆေးနဲ့ ချက်ချင်းသတ်၊ မျက်စဉ်းခတ်လို့ အုန်းရည်ပေးတော့မှ၊ နှလုံး အနေအေးပြီး ချမ်းသာမည့်ဒုက္ခေ၊ နန်းဇာတိရုပ်နဂို အသွေးကောင်းအောင်၊ ဘိုကလေးပြောင်းကာ အထူးဘဝကူးဖို့၊ ဦးဘဦး သမ္မာဒေဝက၊ ထာဝရေမဖို့ အရင်းအမြစ်၊ အရာရာတို့ကို၊ ကျွန်ုပ် မောင်ပြုံးချိုက သတင်း မေတ္တာစာ ပို့လိုက်ပါသည်။&quot; စသည်ဖြင့် ပါရှိရာ ထို မေတ္တာစာကို ရလျှင် ရချင်း ရင်းနှီး လှစွာသော ထိုမိတ်သင်္ဂဟ အပေါင်းက ဦးပြုံးချို ရှိရာ ပတက်သဗျ ချောင်းသို့ မော်တော်ကြီး တစင်းနှင့် သွားရောက် ခေါ်ငင် ပြီးလျှင် ငွေကုန် ကြေးကျ အထူး ခံကာ ဆေးဝါး ကုမ ပေးကြသော ဟူ၏။

ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးခါနီး အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၁၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် စပါးယိုရွာမှ ဦးဘရှင် ထောင်သော ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ဦးပြုံးချိုသည် အုပ်ချုပ်သူ ဇာတ်ဆရာကြီး အဖြစ် လိုက်ပါ ဦးစီး ခဲ့ရသည်။

ထိုအချိန်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ ပညာ့ အလင်း သတင်းစာမှာ အထူး ထင်ပေါ် ကျော်ကြားလျက် ရှိလေသည်။ အယ်ဒီတာဌာနတွင် [[လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] က ကြီးမှူးလျက်၊ ခေတ်ကာလ စာပေဘက်တွင် ဆရာ [[ပီမိုးနင်း]]၊ ဆရာရွှေ၊ လန်ဒန်အတ်ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ ဦးပုကြီး၊ သူရိယ ဦးပုကလေး၊ အမ် - ဖိုးချိန် စသည်တို့က တာဝန် ယူလျက် ရှိကြ၏။ တိုက်ရှင်သူဌေး ဖြစ်သော ဦးတင်နှင့် သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်တို့မှာ ထိုဆရာများ၏ သစ္စာ၊ သမာဓိ၊ ပညာ စသည်တို့ကြောင့် စီးပွား အလွန်တိုးတက် နေသော အချိန်အခါ ဖြစ်ပေသည်။

သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်မှာ ဘာသာရေးကို အထူးတလည်ပင် ကြည်ညို ကိုင်းရှိုင်းသူ ဖြစ်သည့်အလျောက် [[လယ်တီဆရာတော်]]ဘုရားကြီး၏ ဩဝါဒအရ လိုက်နာ ကျင့်သုံး ပြီးလျှင် သံခိပ်၊ ကုမ္မာရီ အသင်းများ တည်ထောင် ပြုစုသော အသင်း ခေါင်းဆောင် တဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင်လည်း ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်ပေါ်တွင် နေ့စဉ်လိုလိုပင် ရဟန်း ပညာတတ်၊ လူပညာတတ်များ အမြဲမပြတ် စုဝေးဆွေးနွေးလေ့ ရှိကြသည်။ တနေ့သော် ဆရာတော် ဘုရားကြီးများ စုံညီခိုက် [[အဘိဓမ္မာ]] တရား စကားသို့ ရောက်ရှိ သွားလေရာ [[အယ်ဒီတာ]] တဦးက ဓမ္မ ဂီတချိုး 'တေးဘုမ္မာ' သီချင်းကို ဆို၍ ပြမိ သဖြင့် ဆရာတော် ဘုရားက &quot;ဟဲ့ - ဒီသီချင်း ဘယ်သူ ရေးတာလဲဟ&quot; ဟု မေးမြန်းတော် မူသည်။ &quot;ကျိုက်လတ်မြို့က ဆရာ ဦးပြုံးချိုပါ ဘုရား&quot; ဟု ပြန်လည် လျှောက်တားလျှင် &quot;ဟဲ့ - ဒီလူကို ရအောင် ခေါ်ပြီး မင်းတို့ သတင်းစာတိုက်မှာ အသုံးပြုကြ။ ဒီလို စွယ်စုံ တတ်တဲ့ လူမျိုး တသောင်းမှာ တယောက် မရှိဘူးဟ&quot; ဟု မိန့်တော် မူလေသည်။

ဤသို့ အားဖြင့် ဦးပြုံးချိုမှာ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်၍ ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်တွင် အယ်ဒီတာ ဖြစ်ရ လေတော့သည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် &quot;စိန္တာသက္က&quot; ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် အထူး ကျော်ကြား၏။ ထို့နောက် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ]]တိုက်သို့ ကူးပြောင်း လုပ်ပြန်သော အခါ ၌လည်း မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာတွင် 'ဖိုးမင်းကျော်'၊ 'အရူးတော် နေဒွန်း' စသော ကလောင် အမည်များဖြင့် အထူး လူကြိုက် များပြန်လေတော့သည်။ ထိုစဉ်အတွင်း 'အောင်ဇေယျတု' ဆေးတိုက်ရှင် ဦးဖိုးဘနှင့် အတူ [[ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား]]သို့ ဘုရားဖူး သွားခိုက် အပြန်တွင် 'ကျိုက်ထီးရိုး နတ်လမ်းညွှန်' စာအုပ်ငယ်ကို သိမှတ်စရာ အကြောင်းအရာများ အပြင် သောလုံး၊ သောကွက်များ ကိုပါ ဖြည့်စွက် ညှပ်သွင်း ရေးသားရာ ဆရာ ဦးပြုံးချိုတွင် ပို၍ပင် စာဖတ် ပရိသတ် တိုး၍ လာခဲ့သည်။

မြန်မာ့ အလင်းမှ တဖန် သမဝါယမ ဝန်ထောက် ဦးငြိမ်း၏ 'မောရဝတီ သတင်းစာ' တိုက်သို့ ရောက်ရှိ လုပ်ကိုင် ပြန်လေသည်။ ထိုအခါ ထိုပုံနှိပ်တိုက်မှ ထုတ်ဝေသော 'မြန်မာ့ရီဗျူး ဂျာနယ်' ၌လည်း အယ်ဒီတာ တဦးအဖြစ် ကူညီရေးသားပေးရ၏။

ထိုမှ တဖန် 'ဝါဏိဇ္ဇ' ခေါ် သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ရပြန်သည်။ ထို ဝါဏိဇ္ဇသတင်းစာတွင် လုပ်ကိုင်နေဆဲ ရန်ကုန်မြို့အရှေ့ပိုင်း ၅၁ လမ်းတွင် ဖွင့်လှစ် ထားသော အမျိုးသား ပုံနှိပ်တိုက် ပိုင်ရှင် 'နေရှင်နယ်' ဦးမြင့်၏ တိုက်တွန်းချက် အရ 'မဟာ ဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' ပြုစု စီရင်၍ ပထမ ဦးဆုံး အကြိမ် ထိုပုံနှိပ်တိုက် မှာပင် အုပ်ရေ ၃,ဝဝဝ စက်တင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် “စိန္တာသက္က” ကလောင်အမည် ဖြင့်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို.နောက် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတိုက် တွင် “မိုးမင်းကျော်” ၊ “အရူးဘော်နေဒွန်း” စသော ကလောင်အမည်များ နှင့်လူကြိုက် များခဲ့သည်။

ဤအတော အတွင်း ရန်ကုန် ယူနီဗာစီတီ တက္ကသိုလ်မှ မြန်မာ ဆရာကြီး [[ဦးပွား]]၏ တိုက်တွန်းချက် အရလည်း ဒေဝကုမ္ဘန် ပြဇာတ်ကို သွားရောက် သင်ကြား ပို့ချ ပေးပေ သေးသည်။

ထို့နောက် [[သူရိယသတင်းစာ]]တိုက်တွင် မြန်မာဘက် ဆိုင်ရာ ပညာရှိ ဦးလွန်း ခေါ် '[[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]' နုတ်ထွက်သွားသည့် နေရာ၌ ဦးပြုံးချို ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ရပြန်သည်။

==ဦးပြုံးချို ရေး စာပေလက်ရာ များ==
# တေးဘုမ္မာ သီချင်း
# ဇေယျတုသဗ္ဗမင်္ဂလံ သီချင်း
# ကမ္ဘာပျက်ယိုးဒယားသီချင်း (ဇာတိအာဏာ)
# သြဒိဿမေတ္တာ သုံးထပ်ဖြည့် ရေကင်းသံ သီချင်း
# နေဧလိမ်နည်း စာအုပ်
# မဟာဂီတပေါင်းချုပ် စာအုပ်
# ကျိုက်ထီးရိုးနတ်လမ်းညွှန် စာအုပ်
# မဟာဂီတတ္တဒီပနီ (မပြီးဆုံး) စာအုပ်
# ကစားနည်းအမျိုးမျိုးကျမ်း စာအုပ်
တို.ဖြစ်သည်။

== ရေးစက်ခဲ့သော တေးသီချင်းများ ==

== ဘဝနိဂုံး ==
သူရိယ သတင်း စာတိုက်တွင် လုပ်ကိုင် နေစဉ် အတွင်း 'ကစားနည်း အမျိုးမျိုးကျမ်း' နှင့် 'နေဧ၏ လိမ်နည်း အမျိုးမျိုး' ကို ရေးသား ပြီးစီးသည်။ နောက် 'မဟာဂီတတ္ထ ဒီပနီကျမ်း' ကို ကြိုးပမ်း ပြုစု နေခိုက် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၉ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညဉ့် အချိန် ဗိုလ်တထောင် ၆၁ လမ်း အိမ်အမှတ် ၂၅ တွင် အသက်အားဖြင့် ငါးဆယ်ခန့် အရွယ်၌ ဆရာကြီး ဦးပြုံးချို အနိစ္စ ရောက်ရ ရှာလေ သတည်း။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီးဒေါ်သော်နှင့် သားသမီး (၁၀) ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ရုပ်ကလာပ်ကို ကျိုက်လတ်မြို့သို့ ယူဆောင်၍ ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။

== ကျမ်းကိုး ==
&lt;references/&gt;
# မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) ပြုစုကာ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ဌာန၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တည်းဖြတ် ဖြည့်စွက်တဲ့ ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်ထုတ် 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ' စာအုပ်
# မဟာဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' လာ ဦးပြုံးချို၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာတမ်း။

[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>ig4fbv5cpszfkx0t1cwthnfac0o862p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057753</id>
      <parentid>1057752</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရေးစက်ခဲ့သော တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1057753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30331" sha1="fa96gxqgrmsjvp7ho1m2azii6t43966" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ဦးပြုံးချို
| birth_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄၀(ခရစ်နှစ် ၁၈၇၈/၁၈၇၉)
| birth_place = [[ကျိုက်လတ်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] 
| death_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၈၉၊ တပို့တွဲလဆန်း၄ရက်(ခရစ်နှစ်၁၉၂၈)
| parents = ဆရာစီ + ​ဒေါ်​​ထွေး
| occupation = ဂီတပညာရှင်
}}

'''ဦးပြုံးချို'''(မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄ဝ-၁၂၈၉)သည် 
ဂီတသုတေသီ၊ ဂီတပညာသည်အပေါင်းတို့၏ အားကိုးအားထားရာဖြစ်သော '''[[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး]]'''ကို ရေးသား စီရင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မဟာဂီတ ပညာရှင်ကြီးပြုံးချိုသည် အဘဆရာစီ၊ အမိဒေါ်ထွေးတို့၏ သားကြီး ဩရသ ဖြစ်ပါ၏။

မဟာဂီတဦးပြုံးချိုသည် [[ဂီတ]]လောက၊ ဇာတ်သဘင်လောက တွင်သာမက စာပေလောကတွင်မှာပါ ကျော်ကြားသူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် ဂီတပါရမီ ရင့်သန်သူ ဖြစ်သဖြင့် ၁၁နှစ်သားအရွယ်မှစကာ ဂီတပါရမီ ပြသနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး၏ထူးခြားချက်မှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရပ် ပေါင်းစုံကို စွယ်စုံတတ်မြောက်သူ ဖြစ်သည်။ [[ပန်းချီ]]၊ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]]၊ [[ဗိသုကာပညာ]]ရပ် များသာမက ငွေ[[ဒင်္ဂါး]]အတု သွန်းလုပ်နည်းများကိုပင် လေ့လာသင်ယူတတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။

==ဘဝဖြစ်စဉ်==
ဦးပြုံးချိုကို ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]]၊ [[ကျိုက်လတ်မြို့]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည် ဖြစ်သော်လည်း ဦးပြုံးချို၏ ဖခင်ဖြစ်သော ဆရာစီ၏ မျိုးရိုးမှာ အကြေအရပ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ မဟုတ်။ အထက်မြန်မာပြည် သူကောင်းမျိုးရိုးမှ ဖြစ်လေသည်။ ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး ဘီဘင် များမှာလည်း မြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်တို့ သူကောင်း ပြုခြင်း ခံရသော မြို့စား ရွာစား များသာ ဖြစ်ကြ ပါ၏။ ဗန့်ကျီ၊ ဗန့်မော် စသော ဗန့်ကျီ ကိုးတိုက်ကို စားရသော ဗန့်ကျီဝန် ဦးရွှေရုပ် ဆိုလျှင် ဦးပြုံးချို၏ ဘေးပင် ဖြစ်သတည်း။

သက္ကရာဇ် ၁၁၉၈ ခုနှစ် မတိုင်မီ ဖြစ်ပွား ခဲ့သော [[သာယာဝတီမင်း]] အရေးတော်ပုံကြောင့် မြို့စား ရွာစား၊ မင်းညီ မင်းသား အများ ဘေးသင့်၍ ကယောက်ကယက် ဖြစ်နေ ကြရစဉ် ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး များမှာ စုမိ သမျှသော ဆွေမျိုး အခြံအရံ များနှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ကြောင်း အတိုင်း လှေကြီး များဖြင့် စုန်ဆင်း လာကြ ပြီးလျှင် ယခုအခါ [[ပန်းတနော်မြို့]] တည်ရှိသော မြေနေရာတွင် ရွာတည်၍ အေးချမ်း သာယာစွာ ရုပ်ဖျောက် နေထိုင် ခဲ့ကြ ပေသော မျိုးရိုးမှ ဦးပြုံးချိုကို ဆင်းသက် ပေါက်ဖွား လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် ငယ်စဉ် ကပင်လျှင် ဂီတ ဘက်တွင် ပါရမီ ရင့်သန်လာခဲ့သည် အလျောက် ၁၁ နှစ်သား အရွယ်တွင် 'စာရေးဆရာ' ကလေး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖြစ်ဟန်ကား သက္ကရာဇ် ၁၂၅၁ ခုနှစ် ဖြစ်သော ထိုအချိန် အခါက မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်း သံများ အလွန် ခေတ်စား၍ နေခိုက် မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်းများ ရေးရာတွင် လူကြီးများ ကပင် လက်ဖျား ခါရ လောက်အောင် ရေးစွမ်း နိုင်သော ကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့်လည်း ၁၆ နှစ်သား ပြည့်မြောက်သော အခါ၌ မူကား ဦးပြုံးချိုသည် သီချင်း အရာနှင့် စောင်းပညာ တို့ကို မင်းပွဲ သဘင်တွင် ထင်ပေါ် ကျော်ကြား လောက်အောင်ပင် တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်၍ နေလေပြီ။

သို့နှင့် ကျိုက်လတ်နယ်၊ ဖျာပုံနယ် တို့သို့ ရောက်ရှိ လာသမျှသော စာရေး ဆရာများ၊ သဘင်သည် များနှင့် ပြုံးချို ကလေး တို့သည် မကြာခဏ ပညာ ပြိုင်ဆိုင် တိုက်ခိုက် ကြရသည်။ အပိုလုံး မပါ စကားလုံး တိုင်းတွင် အဓိပ္ပာယ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံနှင့် ထိမိစွာ ရေးနိုင်သော ပြုံးချို ကလေး ကသာ သာသည်ချည်း များလေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် စာပေ ဘက်တွင်သာ ထူးချွန်သည် မဟုတ်သေး။ အသက်မွေးရာ၊ ဝမ်းကျောင်းရာ ဖြစ်သော ပညာ အရပ်ရပ် တို့၌လည်း သူ မတူအောင် ထူးချွန် တတ်မြောက် ပေသေးသည်။ သို့ ထူးချွန်တတ်မြောက် လာနိုင်ရန် အတွက်လည်း ဆရာကြီး ဦးပြုံးချိုသည် ၁၃ နှစ်သား အရွယ် လောက်မှ စ၍ မိဘတို့နှင့် အတူ မနေဘဲ 'ကိုယ့်ထူး ကိုယ်ချွန်' သဘောမျိုးဖြင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့]]နှင့် အခြား မြို့များသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကာ၊ ထိုထို ပညာ များကို မနေမနား ကြိုးစား ရှာမှီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် [[ပန်းချီ]]ကိုလည်း ကောင်းစွာ ရေးတတ်၏။ သူကိုယ်တိုင် ဦးစီး တည်ထောင်သော [[ပြဇာတ်|ဇာတ်ပွဲ]] များတွင် နန်းတော်ကား၊ မြို့ရိုးကား၊ တောကား၊ တောင်ကား မှန်သမျှ သူကိုယ်တိုင် ပန်းချီဆရာ လုပ်၌ ရေးဆွဲ တပ်ဆင်သော ကားများ ဖြစ်ချေသည်။

ပန်းချီ ပညာ တွင်သာ မဟုတ်သေး။ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]] အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်းပေသေး၏။ သံထည်များ ပန်းဖောက်သော လုပ်ငန်း ကိုလည်း တတ်စွမ်း ပေသေး၏။ '[[အင်ဂျင်နီယာ]]' ခေါ် ဗိသုကာ အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်း ပေသေး၏။ ဤတွင် ဦးပြုံးချို အသက် အစိတ်ခန့်က နိုင်ငံခြားမှ ရောင်းချသော စလင်ဒါ - တလုံးထိုး မီးသင်္ဘော ကလေးများ၊ သံပတ် သင်္ဘော ကလေးများ မြန်မာပြည်တွင် မပေါ်သေး။ သို့ရာတွင် ဤကဲ့သို့ နမူနာ အဖြစ် ကြည့်ရန် ပစ္စည်း မရှိ ပါဘဲလျက် အလျား လေးပေ၊ ငါးပေ ခန့်ရှိ မီးသင်္ဘော ကလေး တစင်းကို ဦးပြုံးချို တည်ဆောက်ရာ တနေ့သော အခါတွင် ကျိုက်လတ် မြို့သို့ ရောက်ရှိ လာသော အရေးပိုင် မေဂျာ မက္ကဆွဲကို ဦးပြုံးချိုက လက်မှတ် မရကြောင်း၊ သို့ရာတွင် ဧရာဝတီ မီးသင်္ဘောကို မောင်းသော သင်္ဘောကြီး စက်ဝင်း ထဲသို့ ဝင်၍ ကြည့်ခွင့် ပြုသဖြင့် သုံးကြိမ်ခန့် ဝင်ရောက် ကြည့်ရှု ခဲ့ရဖူး သောကြောင့် ယခု ကဲ့သို့သော မီးသင်္ဘော ကလေးကို လုပ်တတ် လာကြောင်းနှင့် ဖြေလျှင် အရေးပိုင် လုပ်သူက နောက်နောင် မလုပ်ရန် အကြောင်း၊ အစိုးရက ဖမ်းနိုင်ကြောင်း ရယ်မော ပြောဆိုကာ ဦးပြုံးချို၏ သင်္ဘောကို ငွေ ၅ဝိ ပေး၍ ဝယ်ယူ သွားဖူးသည်။

ဤမျှသာ မကသေး။ 'ပညာရှာ၊ ပမာ သူဖုန်းစား' ဟူသော ဩဝါဒကို လက်ကိုင် ထားပေသော ဦးပြုံးချိုသည် ကမ်းနားတွင် [[ငါးသလောက်]] ပိုက်ထိုး နေသော ခေါ်တော ကုလားထံ ချဉ်းကပ်၍ ပိုက်ကွန် ထိုးတတ် အောင်လည်း သင်ယူသည်။ ယုတ်စွအဆုံး နိုင်ငံတော်အစိုးရက ခွင့်မပြုသည့် ငွေဒင်္ဂါးတု သွန်းလုပ်နည်းကိုပင် လေ့လာ တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သည်။

မီးကျည်၊ မီးပန်း၊ ဗြောက်အိုး၊ ပေထုပ် စသော လုပ်ငန်း သည်လည်း ဦးပြုံးချို အဖို့ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်စ [[၁၉၁၅]] ခုနှစ် အတွင်း တနေ့သော အခါတွင် ဖျာပုံ အပိုင် သမိတ်ထော ရွာမှ ဘုန်းကြီးပျံ ပွဲတော် တခု အတွက် ပေထုပ် တထုပ်လျှင် ၅ ကျပ် နှုန်းဖြင့် ဦးပြုံးချိုက လက်ခံ လိုက်လေသည်။ ထိုစဉ်က ဆိုလျှင် ပေထုပ် ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံး ပြုရသည့် 'ပေါ်တက်' ဆေးမှုန့်ကို အစိုးရက လိုင်စင် ထုတ်ပေး ထားသူများသာ ဝယ်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ဆေးဆရာ အလုပ် ကိုလည်း တဖက်တလမ်းအားဖြင့် လုပ်ကိုင် ကုသပေးနေသော ဦးပြုံးချိုအဖို့ ပေါ်တက်ဆေးမှုန့် ဝယ်ရန် မခဲယဉ်း။ ထို့ကြောင့် ပေထုပ် လုပ်ရန်အတွက် [[ယမ်း]]၊ [[ဆေးဒန်း]]၊ [[ကန့်]]၊ ပေါ်တက် စသော ဆေးမှုန့် များကို [[ကျောက်ပျဉ်]]တွင် တပုံစီ တင်ထားခိုက် နှီးကြောဖြင့် မေ့လျော့၍ ခြစ်မိရာ ကြီးစွာသော အသံဖြင့် ပေါက်ကွဲကာ ဦးပြုံးချို တကိုယ်လုံး မီးလောင် ခံလိုက်ရ ဖူးလေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ဦးပြုံးချိုက မိမိ၏ အဖြစ်သနစ် အကြောင်းစုံကို [[ဘိုကလေး]] မြို့ရှိ အမိန့်တော်ရ ရှေ့နေ ဦးဘဦး၊ မြို့ပိုင် ဦးဘနှင့် အခြား မိတ်သင်္ဂဟ များထံသို့ မေတ္တာ စာတစောင် ရေးသား ပေးပို့ လိုက်ပေ၏။ ထိုမေတ္တာ စာတွင် - &quot;... ကြောက်ချင်စရာ အတတ် အသည်းထိတ်စရာ့မကြာ၊ ငရဲနိမိတ်ပြတာ မီးအလျှံ ထပြီး၊ အနီး မှန်သမျှ အပြေးလောင်၊ ကလေးနှစ်ကောင်မလဲ ပက်လက်လဲ၊ အမွေး အတောင်လဲ တက်တက်မွဲ၊ အသွေးအရောင်က ဒက်ဒယက် သူရဲ၊ မျက်ခွက်မဲလို့ ငချိုပြုံး၊ တကိုယ်လုံး အဖူးထ၊ ဘီလူးဘဝ တဖန် ပြောင်းပြီး၊ ရန်မမောင်းတွေ ဗလဝစုပြန်၊ အကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ၊ အမှန်စိတ်ချ၍ တရားနဲ့ငြီးတုန်း၊ မယားဇနီးက ကျယ်စွာငို၊ သား၊ သမီးက ကယ်ပါဆို၊ အနား၊ အနီး လယ်ယာတခိုတို့က ဘယ်ဟာလိုသလဲလို့ ဆောစွာမေး၊ ဩသဓာဆေးနဲ့ ချက်ချင်းသတ်၊ မျက်စဉ်းခတ်လို့ အုန်းရည်ပေးတော့မှ၊ နှလုံး အနေအေးပြီး ချမ်းသာမည့်ဒုက္ခေ၊ နန်းဇာတိရုပ်နဂို အသွေးကောင်းအောင်၊ ဘိုကလေးပြောင်းကာ အထူးဘဝကူးဖို့၊ ဦးဘဦး သမ္မာဒေဝက၊ ထာဝရေမဖို့ အရင်းအမြစ်၊ အရာရာတို့ကို၊ ကျွန်ုပ် မောင်ပြုံးချိုက သတင်း မေတ္တာစာ ပို့လိုက်ပါသည်။&quot; စသည်ဖြင့် ပါရှိရာ ထို မေတ္တာစာကို ရလျှင် ရချင်း ရင်းနှီး လှစွာသော ထိုမိတ်သင်္ဂဟ အပေါင်းက ဦးပြုံးချို ရှိရာ ပတက်သဗျ ချောင်းသို့ မော်တော်ကြီး တစင်းနှင့် သွားရောက် ခေါ်ငင် ပြီးလျှင် ငွေကုန် ကြေးကျ အထူး ခံကာ ဆေးဝါး ကုမ ပေးကြသော ဟူ၏။

ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးခါနီး အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၁၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် စပါးယိုရွာမှ ဦးဘရှင် ထောင်သော ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ဦးပြုံးချိုသည် အုပ်ချုပ်သူ ဇာတ်ဆရာကြီး အဖြစ် လိုက်ပါ ဦးစီး ခဲ့ရသည်။

ထိုအချိန်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ ပညာ့ အလင်း သတင်းစာမှာ အထူး ထင်ပေါ် ကျော်ကြားလျက် ရှိလေသည်။ အယ်ဒီတာဌာနတွင် [[လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] က ကြီးမှူးလျက်၊ ခေတ်ကာလ စာပေဘက်တွင် ဆရာ [[ပီမိုးနင်း]]၊ ဆရာရွှေ၊ လန်ဒန်အတ်ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ ဦးပုကြီး၊ သူရိယ ဦးပုကလေး၊ အမ် - ဖိုးချိန် စသည်တို့က တာဝန် ယူလျက် ရှိကြ၏။ တိုက်ရှင်သူဌေး ဖြစ်သော ဦးတင်နှင့် သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်တို့မှာ ထိုဆရာများ၏ သစ္စာ၊ သမာဓိ၊ ပညာ စသည်တို့ကြောင့် စီးပွား အလွန်တိုးတက် နေသော အချိန်အခါ ဖြစ်ပေသည်။

သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်မှာ ဘာသာရေးကို အထူးတလည်ပင် ကြည်ညို ကိုင်းရှိုင်းသူ ဖြစ်သည့်အလျောက် [[လယ်တီဆရာတော်]]ဘုရားကြီး၏ ဩဝါဒအရ လိုက်နာ ကျင့်သုံး ပြီးလျှင် သံခိပ်၊ ကုမ္မာရီ အသင်းများ တည်ထောင် ပြုစုသော အသင်း ခေါင်းဆောင် တဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင်လည်း ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်ပေါ်တွင် နေ့စဉ်လိုလိုပင် ရဟန်း ပညာတတ်၊ လူပညာတတ်များ အမြဲမပြတ် စုဝေးဆွေးနွေးလေ့ ရှိကြသည်။ တနေ့သော် ဆရာတော် ဘုရားကြီးများ စုံညီခိုက် [[အဘိဓမ္မာ]] တရား စကားသို့ ရောက်ရှိ သွားလေရာ [[အယ်ဒီတာ]] တဦးက ဓမ္မ ဂီတချိုး 'တေးဘုမ္မာ' သီချင်းကို ဆို၍ ပြမိ သဖြင့် ဆရာတော် ဘုရားက &quot;ဟဲ့ - ဒီသီချင်း ဘယ်သူ ရေးတာလဲဟ&quot; ဟု မေးမြန်းတော် မူသည်။ &quot;ကျိုက်လတ်မြို့က ဆရာ ဦးပြုံးချိုပါ ဘုရား&quot; ဟု ပြန်လည် လျှောက်တားလျှင် &quot;ဟဲ့ - ဒီလူကို ရအောင် ခေါ်ပြီး မင်းတို့ သတင်းစာတိုက်မှာ အသုံးပြုကြ။ ဒီလို စွယ်စုံ တတ်တဲ့ လူမျိုး တသောင်းမှာ တယောက် မရှိဘူးဟ&quot; ဟု မိန့်တော် မူလေသည်။

ဤသို့ အားဖြင့် ဦးပြုံးချိုမှာ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်၍ ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်တွင် အယ်ဒီတာ ဖြစ်ရ လေတော့သည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် &quot;စိန္တာသက္က&quot; ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် အထူး ကျော်ကြား၏။ ထို့နောက် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ]]တိုက်သို့ ကူးပြောင်း လုပ်ပြန်သော အခါ ၌လည်း မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာတွင် 'ဖိုးမင်းကျော်'၊ 'အရူးတော် နေဒွန်း' စသော ကလောင် အမည်များဖြင့် အထူး လူကြိုက် များပြန်လေတော့သည်။ ထိုစဉ်အတွင်း 'အောင်ဇေယျတု' ဆေးတိုက်ရှင် ဦးဖိုးဘနှင့် အတူ [[ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား]]သို့ ဘုရားဖူး သွားခိုက် အပြန်တွင် 'ကျိုက်ထီးရိုး နတ်လမ်းညွှန်' စာအုပ်ငယ်ကို သိမှတ်စရာ အကြောင်းအရာများ အပြင် သောလုံး၊ သောကွက်များ ကိုပါ ဖြည့်စွက် ညှပ်သွင်း ရေးသားရာ ဆရာ ဦးပြုံးချိုတွင် ပို၍ပင် စာဖတ် ပရိသတ် တိုး၍ လာခဲ့သည်။

မြန်မာ့ အလင်းမှ တဖန် သမဝါယမ ဝန်ထောက် ဦးငြိမ်း၏ 'မောရဝတီ သတင်းစာ' တိုက်သို့ ရောက်ရှိ လုပ်ကိုင် ပြန်လေသည်။ ထိုအခါ ထိုပုံနှိပ်တိုက်မှ ထုတ်ဝေသော 'မြန်မာ့ရီဗျူး ဂျာနယ်' ၌လည်း အယ်ဒီတာ တဦးအဖြစ် ကူညီရေးသားပေးရ၏။

ထိုမှ တဖန် 'ဝါဏိဇ္ဇ' ခေါ် သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ရပြန်သည်။ ထို ဝါဏိဇ္ဇသတင်းစာတွင် လုပ်ကိုင်နေဆဲ ရန်ကုန်မြို့အရှေ့ပိုင်း ၅၁ လမ်းတွင် ဖွင့်လှစ် ထားသော အမျိုးသား ပုံနှိပ်တိုက် ပိုင်ရှင် 'နေရှင်နယ်' ဦးမြင့်၏ တိုက်တွန်းချက် အရ 'မဟာ ဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' ပြုစု စီရင်၍ ပထမ ဦးဆုံး အကြိမ် ထိုပုံနှိပ်တိုက် မှာပင် အုပ်ရေ ၃,ဝဝဝ စက်တင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် “စိန္တာသက္က” ကလောင်အမည် ဖြင့်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို.နောက် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတိုက် တွင် “မိုးမင်းကျော်” ၊ “အရူးဘော်နေဒွန်း” စသော ကလောင်အမည်များ နှင့်လူကြိုက် များခဲ့သည်။

ဤအတော အတွင်း ရန်ကုန် ယူနီဗာစီတီ တက္ကသိုလ်မှ မြန်မာ ဆရာကြီး [[ဦးပွား]]၏ တိုက်တွန်းချက် အရလည်း ဒေဝကုမ္ဘန် ပြဇာတ်ကို သွားရောက် သင်ကြား ပို့ချ ပေးပေ သေးသည်။

ထို့နောက် [[သူရိယသတင်းစာ]]တိုက်တွင် မြန်မာဘက် ဆိုင်ရာ ပညာရှိ ဦးလွန်း ခေါ် '[[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]' နုတ်ထွက်သွားသည့် နေရာ၌ ဦးပြုံးချို ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ရပြန်သည်။

==ဦးပြုံးချို ရေး စာပေလက်ရာ များ==
# တေးဘုမ္မာ သီချင်း
# ဇေယျတုသဗ္ဗမင်္ဂလံ သီချင်း
# ကမ္ဘာပျက်ယိုးဒယားသီချင်း (ဇာတိအာဏာ)
# သြဒိဿမေတ္တာ သုံးထပ်ဖြည့် ရေကင်းသံ သီချင်း
# နေဧလိမ်နည်း စာအုပ်
# မဟာဂီတပေါင်းချုပ် စာအုပ်
# ကျိုက်ထီးရိုးနတ်လမ်းညွှန် စာအုပ်
# မဟာဂီတတ္တဒီပနီ (မပြီးဆုံး) စာအုပ်
# ကစားနည်းအမျိုးမျိုးကျမ်း စာအုပ်
တို.ဖြစ်သည်။

== ရေးစပ်ခဲ့သော တေးသီချင်းများ ==

== ဘဝနိဂုံး ==
သူရိယ သတင်း စာတိုက်တွင် လုပ်ကိုင် နေစဉ် အတွင်း 'ကစားနည်း အမျိုးမျိုးကျမ်း' နှင့် 'နေဧ၏ လိမ်နည်း အမျိုးမျိုး' ကို ရေးသား ပြီးစီးသည်။ နောက် 'မဟာဂီတတ္ထ ဒီပနီကျမ်း' ကို ကြိုးပမ်း ပြုစု နေခိုက် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၉ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညဉ့် အချိန် ဗိုလ်တထောင် ၆၁ လမ်း အိမ်အမှတ် ၂၅ တွင် အသက်အားဖြင့် ငါးဆယ်ခန့် အရွယ်၌ ဆရာကြီး ဦးပြုံးချို အနိစ္စ ရောက်ရ ရှာလေ သတည်း။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီးဒေါ်သော်နှင့် သားသမီး (၁၀) ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ရုပ်ကလာပ်ကို ကျိုက်လတ်မြို့သို့ ယူဆောင်၍ ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။

== ကျမ်းကိုး ==
&lt;references/&gt;
# မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) ပြုစုကာ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ဌာန၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တည်းဖြတ် ဖြည့်စွက်တဲ့ ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်ထုတ် 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ' စာအုပ်
# မဟာဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' လာ ဦးပြုံးချို၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာတမ်း။

[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>fa96gxqgrmsjvp7ho1m2azii6t43966</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057754</id>
      <parentid>1057753</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရေးစပ်ခဲ့သော တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1057754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30684" sha1="09jc1zdpc4g4tgn5g7fq3mjjnyyukzm" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ဦးပြုံးချို
| birth_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄၀(ခရစ်နှစ် ၁၈၇၈/၁၈၇၉)
| birth_place = [[ကျိုက်လတ်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] 
| death_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၈၉၊ တပို့တွဲလဆန်း၄ရက်(ခရစ်နှစ်၁၉၂၈)
| parents = ဆရာစီ + ​ဒေါ်​​ထွေး
| occupation = ဂီတပညာရှင်
}}

'''ဦးပြုံးချို'''(မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄ဝ-၁၂၈၉)သည် 
ဂီတသုတေသီ၊ ဂီတပညာသည်အပေါင်းတို့၏ အားကိုးအားထားရာဖြစ်သော '''[[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး]]'''ကို ရေးသား စီရင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မဟာဂီတ ပညာရှင်ကြီးပြုံးချိုသည် အဘဆရာစီ၊ အမိဒေါ်ထွေးတို့၏ သားကြီး ဩရသ ဖြစ်ပါ၏။

မဟာဂီတဦးပြုံးချိုသည် [[ဂီတ]]လောက၊ ဇာတ်သဘင်လောက တွင်သာမက စာပေလောကတွင်မှာပါ ကျော်ကြားသူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် ဂီတပါရမီ ရင့်သန်သူ ဖြစ်သဖြင့် ၁၁နှစ်သားအရွယ်မှစကာ ဂီတပါရမီ ပြသနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး၏ထူးခြားချက်မှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရပ် ပေါင်းစုံကို စွယ်စုံတတ်မြောက်သူ ဖြစ်သည်။ [[ပန်းချီ]]၊ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]]၊ [[ဗိသုကာပညာ]]ရပ် များသာမက ငွေ[[ဒင်္ဂါး]]အတု သွန်းလုပ်နည်းများကိုပင် လေ့လာသင်ယူတတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။

==ဘဝဖြစ်စဉ်==
ဦးပြုံးချိုကို ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]]၊ [[ကျိုက်လတ်မြို့]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည် ဖြစ်သော်လည်း ဦးပြုံးချို၏ ဖခင်ဖြစ်သော ဆရာစီ၏ မျိုးရိုးမှာ အကြေအရပ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ မဟုတ်။ အထက်မြန်မာပြည် သူကောင်းမျိုးရိုးမှ ဖြစ်လေသည်။ ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး ဘီဘင် များမှာလည်း မြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်တို့ သူကောင်း ပြုခြင်း ခံရသော မြို့စား ရွာစား များသာ ဖြစ်ကြ ပါ၏။ ဗန့်ကျီ၊ ဗန့်မော် စသော ဗန့်ကျီ ကိုးတိုက်ကို စားရသော ဗန့်ကျီဝန် ဦးရွှေရုပ် ဆိုလျှင် ဦးပြုံးချို၏ ဘေးပင် ဖြစ်သတည်း။

သက္ကရာဇ် ၁၁၉၈ ခုနှစ် မတိုင်မီ ဖြစ်ပွား ခဲ့သော [[သာယာဝတီမင်း]] အရေးတော်ပုံကြောင့် မြို့စား ရွာစား၊ မင်းညီ မင်းသား အများ ဘေးသင့်၍ ကယောက်ကယက် ဖြစ်နေ ကြရစဉ် ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး များမှာ စုမိ သမျှသော ဆွေမျိုး အခြံအရံ များနှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ကြောင်း အတိုင်း လှေကြီး များဖြင့် စုန်ဆင်း လာကြ ပြီးလျှင် ယခုအခါ [[ပန်းတနော်မြို့]] တည်ရှိသော မြေနေရာတွင် ရွာတည်၍ အေးချမ်း သာယာစွာ ရုပ်ဖျောက် နေထိုင် ခဲ့ကြ ပေသော မျိုးရိုးမှ ဦးပြုံးချိုကို ဆင်းသက် ပေါက်ဖွား လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် ငယ်စဉ် ကပင်လျှင် ဂီတ ဘက်တွင် ပါရမီ ရင့်သန်လာခဲ့သည် အလျောက် ၁၁ နှစ်သား အရွယ်တွင် 'စာရေးဆရာ' ကလေး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖြစ်ဟန်ကား သက္ကရာဇ် ၁၂၅၁ ခုနှစ် ဖြစ်သော ထိုအချိန် အခါက မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်း သံများ အလွန် ခေတ်စား၍ နေခိုက် မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်းများ ရေးရာတွင် လူကြီးများ ကပင် လက်ဖျား ခါရ လောက်အောင် ရေးစွမ်း နိုင်သော ကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့်လည်း ၁၆ နှစ်သား ပြည့်မြောက်သော အခါ၌ မူကား ဦးပြုံးချိုသည် သီချင်း အရာနှင့် စောင်းပညာ တို့ကို မင်းပွဲ သဘင်တွင် ထင်ပေါ် ကျော်ကြား လောက်အောင်ပင် တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်၍ နေလေပြီ။

သို့နှင့် ကျိုက်လတ်နယ်၊ ဖျာပုံနယ် တို့သို့ ရောက်ရှိ လာသမျှသော စာရေး ဆရာများ၊ သဘင်သည် များနှင့် ပြုံးချို ကလေး တို့သည် မကြာခဏ ပညာ ပြိုင်ဆိုင် တိုက်ခိုက် ကြရသည်။ အပိုလုံး မပါ စကားလုံး တိုင်းတွင် အဓိပ္ပာယ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံနှင့် ထိမိစွာ ရေးနိုင်သော ပြုံးချို ကလေး ကသာ သာသည်ချည်း များလေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် စာပေ ဘက်တွင်သာ ထူးချွန်သည် မဟုတ်သေး။ အသက်မွေးရာ၊ ဝမ်းကျောင်းရာ ဖြစ်သော ပညာ အရပ်ရပ် တို့၌လည်း သူ မတူအောင် ထူးချွန် တတ်မြောက် ပေသေးသည်။ သို့ ထူးချွန်တတ်မြောက် လာနိုင်ရန် အတွက်လည်း ဆရာကြီး ဦးပြုံးချိုသည် ၁၃ နှစ်သား အရွယ် လောက်မှ စ၍ မိဘတို့နှင့် အတူ မနေဘဲ 'ကိုယ့်ထူး ကိုယ်ချွန်' သဘောမျိုးဖြင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့]]နှင့် အခြား မြို့များသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကာ၊ ထိုထို ပညာ များကို မနေမနား ကြိုးစား ရှာမှီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် [[ပန်းချီ]]ကိုလည်း ကောင်းစွာ ရေးတတ်၏။ သူကိုယ်တိုင် ဦးစီး တည်ထောင်သော [[ပြဇာတ်|ဇာတ်ပွဲ]] များတွင် နန်းတော်ကား၊ မြို့ရိုးကား၊ တောကား၊ တောင်ကား မှန်သမျှ သူကိုယ်တိုင် ပန်းချီဆရာ လုပ်၌ ရေးဆွဲ တပ်ဆင်သော ကားများ ဖြစ်ချေသည်။

ပန်းချီ ပညာ တွင်သာ မဟုတ်သေး။ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]] အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်းပေသေး၏။ သံထည်များ ပန်းဖောက်သော လုပ်ငန်း ကိုလည်း တတ်စွမ်း ပေသေး၏။ '[[အင်ဂျင်နီယာ]]' ခေါ် ဗိသုကာ အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်း ပေသေး၏။ ဤတွင် ဦးပြုံးချို အသက် အစိတ်ခန့်က နိုင်ငံခြားမှ ရောင်းချသော စလင်ဒါ - တလုံးထိုး မီးသင်္ဘော ကလေးများ၊ သံပတ် သင်္ဘော ကလေးများ မြန်မာပြည်တွင် မပေါ်သေး။ သို့ရာတွင် ဤကဲ့သို့ နမူနာ အဖြစ် ကြည့်ရန် ပစ္စည်း မရှိ ပါဘဲလျက် အလျား လေးပေ၊ ငါးပေ ခန့်ရှိ မီးသင်္ဘော ကလေး တစင်းကို ဦးပြုံးချို တည်ဆောက်ရာ တနေ့သော အခါတွင် ကျိုက်လတ် မြို့သို့ ရောက်ရှိ လာသော အရေးပိုင် မေဂျာ မက္ကဆွဲကို ဦးပြုံးချိုက လက်မှတ် မရကြောင်း၊ သို့ရာတွင် ဧရာဝတီ မီးသင်္ဘောကို မောင်းသော သင်္ဘောကြီး စက်ဝင်း ထဲသို့ ဝင်၍ ကြည့်ခွင့် ပြုသဖြင့် သုံးကြိမ်ခန့် ဝင်ရောက် ကြည့်ရှု ခဲ့ရဖူး သောကြောင့် ယခု ကဲ့သို့သော မီးသင်္ဘော ကလေးကို လုပ်တတ် လာကြောင်းနှင့် ဖြေလျှင် အရေးပိုင် လုပ်သူက နောက်နောင် မလုပ်ရန် အကြောင်း၊ အစိုးရက ဖမ်းနိုင်ကြောင်း ရယ်မော ပြောဆိုကာ ဦးပြုံးချို၏ သင်္ဘောကို ငွေ ၅ဝိ ပေး၍ ဝယ်ယူ သွားဖူးသည်။

ဤမျှသာ မကသေး။ 'ပညာရှာ၊ ပမာ သူဖုန်းစား' ဟူသော ဩဝါဒကို လက်ကိုင် ထားပေသော ဦးပြုံးချိုသည် ကမ်းနားတွင် [[ငါးသလောက်]] ပိုက်ထိုး နေသော ခေါ်တော ကုလားထံ ချဉ်းကပ်၍ ပိုက်ကွန် ထိုးတတ် အောင်လည်း သင်ယူသည်။ ယုတ်စွအဆုံး နိုင်ငံတော်အစိုးရက ခွင့်မပြုသည့် ငွေဒင်္ဂါးတု သွန်းလုပ်နည်းကိုပင် လေ့လာ တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သည်။

မီးကျည်၊ မီးပန်း၊ ဗြောက်အိုး၊ ပေထုပ် စသော လုပ်ငန်း သည်လည်း ဦးပြုံးချို အဖို့ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်စ [[၁၉၁၅]] ခုနှစ် အတွင်း တနေ့သော အခါတွင် ဖျာပုံ အပိုင် သမိတ်ထော ရွာမှ ဘုန်းကြီးပျံ ပွဲတော် တခု အတွက် ပေထုပ် တထုပ်လျှင် ၅ ကျပ် နှုန်းဖြင့် ဦးပြုံးချိုက လက်ခံ လိုက်လေသည်။ ထိုစဉ်က ဆိုလျှင် ပေထုပ် ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံး ပြုရသည့် 'ပေါ်တက်' ဆေးမှုန့်ကို အစိုးရက လိုင်စင် ထုတ်ပေး ထားသူများသာ ဝယ်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ဆေးဆရာ အလုပ် ကိုလည်း တဖက်တလမ်းအားဖြင့် လုပ်ကိုင် ကုသပေးနေသော ဦးပြုံးချိုအဖို့ ပေါ်တက်ဆေးမှုန့် ဝယ်ရန် မခဲယဉ်း။ ထို့ကြောင့် ပေထုပ် လုပ်ရန်အတွက် [[ယမ်း]]၊ [[ဆေးဒန်း]]၊ [[ကန့်]]၊ ပေါ်တက် စသော ဆေးမှုန့် များကို [[ကျောက်ပျဉ်]]တွင် တပုံစီ တင်ထားခိုက် နှီးကြောဖြင့် မေ့လျော့၍ ခြစ်မိရာ ကြီးစွာသော အသံဖြင့် ပေါက်ကွဲကာ ဦးပြုံးချို တကိုယ်လုံး မီးလောင် ခံလိုက်ရ ဖူးလေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ဦးပြုံးချိုက မိမိ၏ အဖြစ်သနစ် အကြောင်းစုံကို [[ဘိုကလေး]] မြို့ရှိ အမိန့်တော်ရ ရှေ့နေ ဦးဘဦး၊ မြို့ပိုင် ဦးဘနှင့် အခြား မိတ်သင်္ဂဟ များထံသို့ မေတ္တာ စာတစောင် ရေးသား ပေးပို့ လိုက်ပေ၏။ ထိုမေတ္တာ စာတွင် - &quot;... ကြောက်ချင်စရာ အတတ် အသည်းထိတ်စရာ့မကြာ၊ ငရဲနိမိတ်ပြတာ မီးအလျှံ ထပြီး၊ အနီး မှန်သမျှ အပြေးလောင်၊ ကလေးနှစ်ကောင်မလဲ ပက်လက်လဲ၊ အမွေး အတောင်လဲ တက်တက်မွဲ၊ အသွေးအရောင်က ဒက်ဒယက် သူရဲ၊ မျက်ခွက်မဲလို့ ငချိုပြုံး၊ တကိုယ်လုံး အဖူးထ၊ ဘီလူးဘဝ တဖန် ပြောင်းပြီး၊ ရန်မမောင်းတွေ ဗလဝစုပြန်၊ အကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ၊ အမှန်စိတ်ချ၍ တရားနဲ့ငြီးတုန်း၊ မယားဇနီးက ကျယ်စွာငို၊ သား၊ သမီးက ကယ်ပါဆို၊ အနား၊ အနီး လယ်ယာတခိုတို့က ဘယ်ဟာလိုသလဲလို့ ဆောစွာမေး၊ ဩသဓာဆေးနဲ့ ချက်ချင်းသတ်၊ မျက်စဉ်းခတ်လို့ အုန်းရည်ပေးတော့မှ၊ နှလုံး အနေအေးပြီး ချမ်းသာမည့်ဒုက္ခေ၊ နန်းဇာတိရုပ်နဂို အသွေးကောင်းအောင်၊ ဘိုကလေးပြောင်းကာ အထူးဘဝကူးဖို့၊ ဦးဘဦး သမ္မာဒေဝက၊ ထာဝရေမဖို့ အရင်းအမြစ်၊ အရာရာတို့ကို၊ ကျွန်ုပ် မောင်ပြုံးချိုက သတင်း မေတ္တာစာ ပို့လိုက်ပါသည်။&quot; စသည်ဖြင့် ပါရှိရာ ထို မေတ္တာစာကို ရလျှင် ရချင်း ရင်းနှီး လှစွာသော ထိုမိတ်သင်္ဂဟ အပေါင်းက ဦးပြုံးချို ရှိရာ ပတက်သဗျ ချောင်းသို့ မော်တော်ကြီး တစင်းနှင့် သွားရောက် ခေါ်ငင် ပြီးလျှင် ငွေကုန် ကြေးကျ အထူး ခံကာ ဆေးဝါး ကုမ ပေးကြသော ဟူ၏။

ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးခါနီး အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၁၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် စပါးယိုရွာမှ ဦးဘရှင် ထောင်သော ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ဦးပြုံးချိုသည် အုပ်ချုပ်သူ ဇာတ်ဆရာကြီး အဖြစ် လိုက်ပါ ဦးစီး ခဲ့ရသည်။

ထိုအချိန်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ ပညာ့ အလင်း သတင်းစာမှာ အထူး ထင်ပေါ် ကျော်ကြားလျက် ရှိလေသည်။ အယ်ဒီတာဌာနတွင် [[လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] က ကြီးမှူးလျက်၊ ခေတ်ကာလ စာပေဘက်တွင် ဆရာ [[ပီမိုးနင်း]]၊ ဆရာရွှေ၊ လန်ဒန်အတ်ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ ဦးပုကြီး၊ သူရိယ ဦးပုကလေး၊ အမ် - ဖိုးချိန် စသည်တို့က တာဝန် ယူလျက် ရှိကြ၏။ တိုက်ရှင်သူဌေး ဖြစ်သော ဦးတင်နှင့် သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်တို့မှာ ထိုဆရာများ၏ သစ္စာ၊ သမာဓိ၊ ပညာ စသည်တို့ကြောင့် စီးပွား အလွန်တိုးတက် နေသော အချိန်အခါ ဖြစ်ပေသည်။

သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်မှာ ဘာသာရေးကို အထူးတလည်ပင် ကြည်ညို ကိုင်းရှိုင်းသူ ဖြစ်သည့်အလျောက် [[လယ်တီဆရာတော်]]ဘုရားကြီး၏ ဩဝါဒအရ လိုက်နာ ကျင့်သုံး ပြီးလျှင် သံခိပ်၊ ကုမ္မာရီ အသင်းများ တည်ထောင် ပြုစုသော အသင်း ခေါင်းဆောင် တဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင်လည်း ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်ပေါ်တွင် နေ့စဉ်လိုလိုပင် ရဟန်း ပညာတတ်၊ လူပညာတတ်များ အမြဲမပြတ် စုဝေးဆွေးနွေးလေ့ ရှိကြသည်။ တနေ့သော် ဆရာတော် ဘုရားကြီးများ စုံညီခိုက် [[အဘိဓမ္မာ]] တရား စကားသို့ ရောက်ရှိ သွားလေရာ [[အယ်ဒီတာ]] တဦးက ဓမ္မ ဂီတချိုး 'တေးဘုမ္မာ' သီချင်းကို ဆို၍ ပြမိ သဖြင့် ဆရာတော် ဘုရားက &quot;ဟဲ့ - ဒီသီချင်း ဘယ်သူ ရေးတာလဲဟ&quot; ဟု မေးမြန်းတော် မူသည်။ &quot;ကျိုက်လတ်မြို့က ဆရာ ဦးပြုံးချိုပါ ဘုရား&quot; ဟု ပြန်လည် လျှောက်တားလျှင် &quot;ဟဲ့ - ဒီလူကို ရအောင် ခေါ်ပြီး မင်းတို့ သတင်းစာတိုက်မှာ အသုံးပြုကြ။ ဒီလို စွယ်စုံ တတ်တဲ့ လူမျိုး တသောင်းမှာ တယောက် မရှိဘူးဟ&quot; ဟု မိန့်တော် မူလေသည်။

ဤသို့ အားဖြင့် ဦးပြုံးချိုမှာ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်၍ ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်တွင် အယ်ဒီတာ ဖြစ်ရ လေတော့သည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် &quot;စိန္တာသက္က&quot; ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် အထူး ကျော်ကြား၏။ ထို့နောက် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ]]တိုက်သို့ ကူးပြောင်း လုပ်ပြန်သော အခါ ၌လည်း မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာတွင် 'ဖိုးမင်းကျော်'၊ 'အရူးတော် နေဒွန်း' စသော ကလောင် အမည်များဖြင့် အထူး လူကြိုက် များပြန်လေတော့သည်။ ထိုစဉ်အတွင်း 'အောင်ဇေယျတု' ဆေးတိုက်ရှင် ဦးဖိုးဘနှင့် အတူ [[ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား]]သို့ ဘုရားဖူး သွားခိုက် အပြန်တွင် 'ကျိုက်ထီးရိုး နတ်လမ်းညွှန်' စာအုပ်ငယ်ကို သိမှတ်စရာ အကြောင်းအရာများ အပြင် သောလုံး၊ သောကွက်များ ကိုပါ ဖြည့်စွက် ညှပ်သွင်း ရေးသားရာ ဆရာ ဦးပြုံးချိုတွင် ပို၍ပင် စာဖတ် ပရိသတ် တိုး၍ လာခဲ့သည်။

မြန်မာ့ အလင်းမှ တဖန် သမဝါယမ ဝန်ထောက် ဦးငြိမ်း၏ 'မောရဝတီ သတင်းစာ' တိုက်သို့ ရောက်ရှိ လုပ်ကိုင် ပြန်လေသည်။ ထိုအခါ ထိုပုံနှိပ်တိုက်မှ ထုတ်ဝေသော 'မြန်မာ့ရီဗျူး ဂျာနယ်' ၌လည်း အယ်ဒီတာ တဦးအဖြစ် ကူညီရေးသားပေးရ၏။

ထိုမှ တဖန် 'ဝါဏိဇ္ဇ' ခေါ် သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ရပြန်သည်။ ထို ဝါဏိဇ္ဇသတင်းစာတွင် လုပ်ကိုင်နေဆဲ ရန်ကုန်မြို့အရှေ့ပိုင်း ၅၁ လမ်းတွင် ဖွင့်လှစ် ထားသော အမျိုးသား ပုံနှိပ်တိုက် ပိုင်ရှင် 'နေရှင်နယ်' ဦးမြင့်၏ တိုက်တွန်းချက် အရ 'မဟာ ဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' ပြုစု စီရင်၍ ပထမ ဦးဆုံး အကြိမ် ထိုပုံနှိပ်တိုက် မှာပင် အုပ်ရေ ၃,ဝဝဝ စက်တင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် “စိန္တာသက္က” ကလောင်အမည် ဖြင့်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို.နောက် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတိုက် တွင် “မိုးမင်းကျော်” ၊ “အရူးဘော်နေဒွန်း” စသော ကလောင်အမည်များ နှင့်လူကြိုက် များခဲ့သည်။

ဤအတော အတွင်း ရန်ကုန် ယူနီဗာစီတီ တက္ကသိုလ်မှ မြန်မာ ဆရာကြီး [[ဦးပွား]]၏ တိုက်တွန်းချက် အရလည်း ဒေဝကုမ္ဘန် ပြဇာတ်ကို သွားရောက် သင်ကြား ပို့ချ ပေးပေ သေးသည်။

ထို့နောက် [[သူရိယသတင်းစာ]]တိုက်တွင် မြန်မာဘက် ဆိုင်ရာ ပညာရှိ ဦးလွန်း ခေါ် '[[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]' နုတ်ထွက်သွားသည့် နေရာ၌ ဦးပြုံးချို ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ရပြန်သည်။

==ဦးပြုံးချို ရေး စာပေလက်ရာ များ==
# တေးဘုမ္မာ သီချင်း
# ဇေယျတုသဗ္ဗမင်္ဂလံ သီချင်း
# ကမ္ဘာပျက်ယိုးဒယားသီချင်း (ဇာတိအာဏာ)
# သြဒိဿမေတ္တာ သုံးထပ်ဖြည့် ရေကင်းသံ သီချင်း
# နေဧလိမ်နည်း စာအုပ်
# မဟာဂီတပေါင်းချုပ် စာအုပ်
# ကျိုက်ထီးရိုးနတ်လမ်းညွှန် စာအုပ်
# မဟာဂီတတ္တဒီပနီ (မပြီးဆုံး) စာအုပ်
# ကစားနည်းအမျိုးမျိုးကျမ်း စာအုပ်
တို.ဖြစ်သည်။

== ရေးစပ်ခဲ့သော တေးသီချင်းများ ==

# တေးဘုမ္မာ သီချင်း
# ဇေယျတုသဗ္ဗမင်္ဂလံ သီချင်း
# ကမ္ဘာပျက်ယိုးဒယားသီချင်း (ဇာတိအာဏာ)
# သြဒိဿမေတ္တာ သုံးထပ်ဖြည့် ရေကင်းသံ သီချင်း
#

== ဘဝနိဂုံး ==
သူရိယ သတင်း စာတိုက်တွင် လုပ်ကိုင် နေစဉ် အတွင်း 'ကစားနည်း အမျိုးမျိုးကျမ်း' နှင့် 'နေဧ၏ လိမ်နည်း အမျိုးမျိုး' ကို ရေးသား ပြီးစီးသည်။ နောက် 'မဟာဂီတတ္ထ ဒီပနီကျမ်း' ကို ကြိုးပမ်း ပြုစု နေခိုက် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၉ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညဉ့် အချိန် ဗိုလ်တထောင် ၆၁ လမ်း အိမ်အမှတ် ၂၅ တွင် အသက်အားဖြင့် ငါးဆယ်ခန့် အရွယ်၌ ဆရာကြီး ဦးပြုံးချို အနိစ္စ ရောက်ရ ရှာလေ သတည်း။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီးဒေါ်သော်နှင့် သားသမီး (၁၀) ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ရုပ်ကလာပ်ကို ကျိုက်လတ်မြို့သို့ ယူဆောင်၍ ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။

== ကျမ်းကိုး ==
&lt;references/&gt;
# မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) ပြုစုကာ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ဌာန၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တည်းဖြတ် ဖြည့်စွက်တဲ့ ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်ထုတ် 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ' စာအုပ်
# မဟာဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' လာ ဦးပြုံးချို၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာတမ်း။

[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>09jc1zdpc4g4tgn5g7fq3mjjnyyukzm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057755</id>
      <parentid>1057754</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:11:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-39963-61</username>
        <id>145736</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရေးစပ်ခဲ့သော တေးသီချင်းများ */</comment>
      <origin>1057755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30681" sha1="g5zcjd6y18m5zin7h6fy4e8iysumo19" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name = ဦးပြုံးချို
| birth_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄၀(ခရစ်နှစ် ၁၈၇၈/၁၈၇၉)
| birth_place = [[ကျိုက်လတ်မြို့]]၊ [[ဗြိတိသျှဘားမား]] 
| death_date = မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၈၉၊ တပို့တွဲလဆန်း၄ရက်(ခရစ်နှစ်၁၉၂၈)
| parents = ဆရာစီ + ​ဒေါ်​​ထွေး
| occupation = ဂီတပညာရှင်
}}

'''ဦးပြုံးချို'''(မြန်မာသက္ကရာဇ်၁၂၄ဝ-၁၂၈၉)သည် 
ဂီတသုတေသီ၊ ဂီတပညာသည်အပေါင်းတို့၏ အားကိုးအားထားရာဖြစ်သော '''[[မဟာဂီတပေါင်းချုပ်ကြီး]]'''ကို ရေးသား စီရင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ မဟာဂီတ ပညာရှင်ကြီးပြုံးချိုသည် အဘဆရာစီ၊ အမိဒေါ်ထွေးတို့၏ သားကြီး ဩရသ ဖြစ်ပါ၏။

မဟာဂီတဦးပြုံးချိုသည် [[ဂီတ]]လောက၊ ဇာတ်သဘင်လောက တွင်သာမက စာပေလောကတွင်မှာပါ ကျော်ကြားသူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီးသည် ဂီတပါရမီ ရင့်သန်သူ ဖြစ်သဖြင့် ၁၁နှစ်သားအရွယ်မှစကာ ဂီတပါရမီ ပြသနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ဆရာကြီး၏ထူးခြားချက်မှာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာရပ် ပေါင်းစုံကို စွယ်စုံတတ်မြောက်သူ ဖြစ်သည်။ [[ပန်းချီ]]၊ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]]၊ [[ဗိသုကာပညာ]]ရပ် များသာမက ငွေ[[ဒင်္ဂါး]]အတု သွန်းလုပ်နည်းများကိုပင် လေ့လာသင်ယူတတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်။

==ဘဝဖြစ်စဉ်==
ဦးပြုံးချိုကို ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ [[ဖျာပုံခရိုင်]]၊ [[ကျိုက်လတ်မြို့]]တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည် ဖြစ်သော်လည်း ဦးပြုံးချို၏ ဖခင်ဖြစ်သော ဆရာစီ၏ မျိုးရိုးမှာ အကြေအရပ် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ မဟုတ်။ အထက်မြန်မာပြည် သူကောင်းမျိုးရိုးမှ ဖြစ်လေသည်။ ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး ဘီဘင် များမှာလည်း မြန်မာဘုရင်မင်းမြတ်တို့ သူကောင်း ပြုခြင်း ခံရသော မြို့စား ရွာစား များသာ ဖြစ်ကြ ပါ၏။ ဗန့်ကျီ၊ ဗန့်မော် စသော ဗန့်ကျီ ကိုးတိုက်ကို စားရသော ဗန့်ကျီဝန် ဦးရွှေရုပ် ဆိုလျှင် ဦးပြုံးချို၏ ဘေးပင် ဖြစ်သတည်း။

သက္ကရာဇ် ၁၁၉၈ ခုနှစ် မတိုင်မီ ဖြစ်ပွား ခဲ့သော [[သာယာဝတီမင်း]] အရေးတော်ပုံကြောင့် မြို့စား ရွာစား၊ မင်းညီ မင်းသား အများ ဘေးသင့်၍ ကယောက်ကယက် ဖြစ်နေ ကြရစဉ် ဦးပြုံးချို၏ ဘိုးဘေး များမှာ စုမိ သမျှသော ဆွေမျိုး အခြံအရံ များနှင့် [[ဧရာဝတီမြစ်]]ကြောင်း အတိုင်း လှေကြီး များဖြင့် စုန်ဆင်း လာကြ ပြီးလျှင် ယခုအခါ [[ပန်းတနော်မြို့]] တည်ရှိသော မြေနေရာတွင် ရွာတည်၍ အေးချမ်း သာယာစွာ ရုပ်ဖျောက် နေထိုင် ခဲ့ကြ ပေသော မျိုးရိုးမှ ဦးပြုံးချိုကို ဆင်းသက် ပေါက်ဖွား လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် ငယ်စဉ် ကပင်လျှင် ဂီတ ဘက်တွင် ပါရမီ ရင့်သန်လာခဲ့သည် အလျောက် ၁၁ နှစ်သား အရွယ်တွင် 'စာရေးဆရာ' ကလေး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဖြစ်ဟန်ကား သက္ကရာဇ် ၁၂၅၁ ခုနှစ် ဖြစ်သော ထိုအချိန် အခါက မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်း သံများ အလွန် ခေတ်စား၍ နေခိုက် မေးရိုက် မေးဝဲ သီချင်းများ ရေးရာတွင် လူကြီးများ ကပင် လက်ဖျား ခါရ လောက်အောင် ရေးစွမ်း နိုင်သော ကြောင့်တည်း။ ထို့ကြောင့်လည်း ၁၆ နှစ်သား ပြည့်မြောက်သော အခါ၌ မူကား ဦးပြုံးချိုသည် သီချင်း အရာနှင့် စောင်းပညာ တို့ကို မင်းပွဲ သဘင်တွင် ထင်ပေါ် ကျော်ကြား လောက်အောင်ပင် တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်၍ နေလေပြီ။

သို့နှင့် ကျိုက်လတ်နယ်၊ ဖျာပုံနယ် တို့သို့ ရောက်ရှိ လာသမျှသော စာရေး ဆရာများ၊ သဘင်သည် များနှင့် ပြုံးချို ကလေး တို့သည် မကြာခဏ ပညာ ပြိုင်ဆိုင် တိုက်ခိုက် ကြရသည်။ အပိုလုံး မပါ စကားလုံး တိုင်းတွင် အဓိပ္ပာယ် ပြည့်ပြည့်စုံစုံနှင့် ထိမိစွာ ရေးနိုင်သော ပြုံးချို ကလေး ကသာ သာသည်ချည်း များလေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် စာပေ ဘက်တွင်သာ ထူးချွန်သည် မဟုတ်သေး။ အသက်မွေးရာ၊ ဝမ်းကျောင်းရာ ဖြစ်သော ပညာ အရပ်ရပ် တို့၌လည်း သူ မတူအောင် ထူးချွန် တတ်မြောက် ပေသေးသည်။ သို့ ထူးချွန်တတ်မြောက် လာနိုင်ရန် အတွက်လည်း ဆရာကြီး ဦးပြုံးချိုသည် ၁၃ နှစ်သား အရွယ် လောက်မှ စ၍ မိဘတို့နှင့် အတူ မနေဘဲ 'ကိုယ့်ထူး ကိုယ်ချွန်' သဘောမျိုးဖြင့် [[ကွမ်းခြံကုန်းမြို့]]နှင့် အခြား မြို့များသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကာ၊ ထိုထို ပညာ များကို မနေမနား ကြိုးစား ရှာမှီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

ဦးပြုံးချိုသည် [[ပန်းချီ]]ကိုလည်း ကောင်းစွာ ရေးတတ်၏။ သူကိုယ်တိုင် ဦးစီး တည်ထောင်သော [[ပြဇာတ်|ဇာတ်ပွဲ]] များတွင် နန်းတော်ကား၊ မြို့ရိုးကား၊ တောကား၊ တောင်ကား မှန်သမျှ သူကိုယ်တိုင် ပန်းချီဆရာ လုပ်၌ ရေးဆွဲ တပ်ဆင်သော ကားများ ဖြစ်ချေသည်။

ပန်းချီ ပညာ တွင်သာ မဟုတ်သေး။ [[ပန်းပု]]၊ [[ပန်းပဲ]] အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်းပေသေး၏။ သံထည်များ ပန်းဖောက်သော လုပ်ငန်း ကိုလည်း တတ်စွမ်း ပေသေး၏။ '[[အင်ဂျင်နီယာ]]' ခေါ် ဗိသုကာ အတတ် ကိုလည်း တတ်ကျွမ်း ပေသေး၏။ ဤတွင် ဦးပြုံးချို အသက် အစိတ်ခန့်က နိုင်ငံခြားမှ ရောင်းချသော စလင်ဒါ - တလုံးထိုး မီးသင်္ဘော ကလေးများ၊ သံပတ် သင်္ဘော ကလေးများ မြန်မာပြည်တွင် မပေါ်သေး။ သို့ရာတွင် ဤကဲ့သို့ နမူနာ အဖြစ် ကြည့်ရန် ပစ္စည်း မရှိ ပါဘဲလျက် အလျား လေးပေ၊ ငါးပေ ခန့်ရှိ မီးသင်္ဘော ကလေး တစင်းကို ဦးပြုံးချို တည်ဆောက်ရာ တနေ့သော အခါတွင် ကျိုက်လတ် မြို့သို့ ရောက်ရှိ လာသော အရေးပိုင် မေဂျာ မက္ကဆွဲကို ဦးပြုံးချိုက လက်မှတ် မရကြောင်း၊ သို့ရာတွင် ဧရာဝတီ မီးသင်္ဘောကို မောင်းသော သင်္ဘောကြီး စက်ဝင်း ထဲသို့ ဝင်၍ ကြည့်ခွင့် ပြုသဖြင့် သုံးကြိမ်ခန့် ဝင်ရောက် ကြည့်ရှု ခဲ့ရဖူး သောကြောင့် ယခု ကဲ့သို့သော မီးသင်္ဘော ကလေးကို လုပ်တတ် လာကြောင်းနှင့် ဖြေလျှင် အရေးပိုင် လုပ်သူက နောက်နောင် မလုပ်ရန် အကြောင်း၊ အစိုးရက ဖမ်းနိုင်ကြောင်း ရယ်မော ပြောဆိုကာ ဦးပြုံးချို၏ သင်္ဘောကို ငွေ ၅ဝိ ပေး၍ ဝယ်ယူ သွားဖူးသည်။

ဤမျှသာ မကသေး။ 'ပညာရှာ၊ ပမာ သူဖုန်းစား' ဟူသော ဩဝါဒကို လက်ကိုင် ထားပေသော ဦးပြုံးချိုသည် ကမ်းနားတွင် [[ငါးသလောက်]] ပိုက်ထိုး နေသော ခေါ်တော ကုလားထံ ချဉ်းကပ်၍ ပိုက်ကွန် ထိုးတတ် အောင်လည်း သင်ယူသည်။ ယုတ်စွအဆုံး နိုင်ငံတော်အစိုးရက ခွင့်မပြုသည့် ငွေဒင်္ဂါးတု သွန်းလုပ်နည်းကိုပင် လေ့လာ တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သည်။

မီးကျည်၊ မီးပန်း၊ ဗြောက်အိုး၊ ပေထုပ် စသော လုပ်ငန်း သည်လည်း ဦးပြုံးချို အဖို့ အထူးအဆန်း မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်စ [[၁၉၁၅]] ခုနှစ် အတွင်း တနေ့သော အခါတွင် ဖျာပုံ အပိုင် သမိတ်ထော ရွာမှ ဘုန်းကြီးပျံ ပွဲတော် တခု အတွက် ပေထုပ် တထုပ်လျှင် ၅ ကျပ် နှုန်းဖြင့် ဦးပြုံးချိုက လက်ခံ လိုက်လေသည်။ ထိုစဉ်က ဆိုလျှင် ပေထုပ် ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံး ပြုရသည့် 'ပေါ်တက်' ဆေးမှုန့်ကို အစိုးရက လိုင်စင် ထုတ်ပေး ထားသူများသာ ဝယ်နိုင်သည်။ သို့ရာတွင် ဆေးဆရာ အလုပ် ကိုလည်း တဖက်တလမ်းအားဖြင့် လုပ်ကိုင် ကုသပေးနေသော ဦးပြုံးချိုအဖို့ ပေါ်တက်ဆေးမှုန့် ဝယ်ရန် မခဲယဉ်း။ ထို့ကြောင့် ပေထုပ် လုပ်ရန်အတွက် [[ယမ်း]]၊ [[ဆေးဒန်း]]၊ [[ကန့်]]၊ ပေါ်တက် စသော ဆေးမှုန့် များကို [[ကျောက်ပျဉ်]]တွင် တပုံစီ တင်ထားခိုက် နှီးကြောဖြင့် မေ့လျော့၍ ခြစ်မိရာ ကြီးစွာသော အသံဖြင့် ပေါက်ကွဲကာ ဦးပြုံးချို တကိုယ်လုံး မီးလောင် ခံလိုက်ရ ဖူးလေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ဦးပြုံးချိုက မိမိ၏ အဖြစ်သနစ် အကြောင်းစုံကို [[ဘိုကလေး]] မြို့ရှိ အမိန့်တော်ရ ရှေ့နေ ဦးဘဦး၊ မြို့ပိုင် ဦးဘနှင့် အခြား မိတ်သင်္ဂဟ များထံသို့ မေတ္တာ စာတစောင် ရေးသား ပေးပို့ လိုက်ပေ၏။ ထိုမေတ္တာ စာတွင် - &quot;... ကြောက်ချင်စရာ အတတ် အသည်းထိတ်စရာ့မကြာ၊ ငရဲနိမိတ်ပြတာ မီးအလျှံ ထပြီး၊ အနီး မှန်သမျှ အပြေးလောင်၊ ကလေးနှစ်ကောင်မလဲ ပက်လက်လဲ၊ အမွေး အတောင်လဲ တက်တက်မွဲ၊ အသွေးအရောင်က ဒက်ဒယက် သူရဲ၊ မျက်ခွက်မဲလို့ ငချိုပြုံး၊ တကိုယ်လုံး အဖူးထ၊ ဘီလူးဘဝ တဖန် ပြောင်းပြီး၊ ရန်မမောင်းတွေ ဗလဝစုပြန်၊ အကုသလံ ဓမ္မံ ပဋိစ္စ၊ အမှန်စိတ်ချ၍ တရားနဲ့ငြီးတုန်း၊ မယားဇနီးက ကျယ်စွာငို၊ သား၊ သမီးက ကယ်ပါဆို၊ အနား၊ အနီး လယ်ယာတခိုတို့က ဘယ်ဟာလိုသလဲလို့ ဆောစွာမေး၊ ဩသဓာဆေးနဲ့ ချက်ချင်းသတ်၊ မျက်စဉ်းခတ်လို့ အုန်းရည်ပေးတော့မှ၊ နှလုံး အနေအေးပြီး ချမ်းသာမည့်ဒုက္ခေ၊ နန်းဇာတိရုပ်နဂို အသွေးကောင်းအောင်၊ ဘိုကလေးပြောင်းကာ အထူးဘဝကူးဖို့၊ ဦးဘဦး သမ္မာဒေဝက၊ ထာဝရေမဖို့ အရင်းအမြစ်၊ အရာရာတို့ကို၊ ကျွန်ုပ် မောင်ပြုံးချိုက သတင်း မေတ္တာစာ ပို့လိုက်ပါသည်။&quot; စသည်ဖြင့် ပါရှိရာ ထို မေတ္တာစာကို ရလျှင် ရချင်း ရင်းနှီး လှစွာသော ထိုမိတ်သင်္ဂဟ အပေါင်းက ဦးပြုံးချို ရှိရာ ပတက်သဗျ ချောင်းသို့ မော်တော်ကြီး တစင်းနှင့် သွားရောက် ခေါ်ငင် ပြီးလျှင် ငွေကုန် ကြေးကျ အထူး ခံကာ ဆေးဝါး ကုမ ပေးကြသော ဟူ၏။

ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးခါနီး အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၁၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် စပါးယိုရွာမှ ဦးဘရှင် ထောင်သော ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ဦးပြုံးချိုသည် အုပ်ချုပ်သူ ဇာတ်ဆရာကြီး အဖြစ် လိုက်ပါ ဦးစီး ခဲ့ရသည်။

ထိုအချိန်တွင် [[ရန်ကုန်မြို့]]၌ ပညာ့ အလင်း သတင်းစာမှာ အထူး ထင်ပေါ် ကျော်ကြားလျက် ရှိလေသည်။ အယ်ဒီတာဌာနတွင် [[လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]] က ကြီးမှူးလျက်၊ ခေတ်ကာလ စာပေဘက်တွင် ဆရာ [[ပီမိုးနင်း]]၊ ဆရာရွှေ၊ လန်ဒန်အတ်ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ ဦးပုကြီး၊ သူရိယ ဦးပုကလေး၊ အမ် - ဖိုးချိန် စသည်တို့က တာဝန် ယူလျက် ရှိကြ၏။ တိုက်ရှင်သူဌေး ဖြစ်သော ဦးတင်နှင့် သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်တို့မှာ ထိုဆရာများ၏ သစ္စာ၊ သမာဓိ၊ ပညာ စသည်တို့ကြောင့် စီးပွား အလွန်တိုးတက် နေသော အချိန်အခါ ဖြစ်ပေသည်။

သူဌေးကတော် ဒေါ်ဆင့်မှာ ဘာသာရေးကို အထူးတလည်ပင် ကြည်ညို ကိုင်းရှိုင်းသူ ဖြစ်သည့်အလျောက် [[လယ်တီဆရာတော်]]ဘုရားကြီး၏ ဩဝါဒအရ လိုက်နာ ကျင့်သုံး ပြီးလျှင် သံခိပ်၊ ကုမ္မာရီ အသင်းများ တည်ထောင် ပြုစုသော အသင်း ခေါင်းဆောင် တဦးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင်လည်း ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်ပေါ်တွင် နေ့စဉ်လိုလိုပင် ရဟန်း ပညာတတ်၊ လူပညာတတ်များ အမြဲမပြတ် စုဝေးဆွေးနွေးလေ့ ရှိကြသည်။ တနေ့သော် ဆရာတော် ဘုရားကြီးများ စုံညီခိုက် [[အဘိဓမ္မာ]] တရား စကားသို့ ရောက်ရှိ သွားလေရာ [[အယ်ဒီတာ]] တဦးက ဓမ္မ ဂီတချိုး 'တေးဘုမ္မာ' သီချင်းကို ဆို၍ ပြမိ သဖြင့် ဆရာတော် ဘုရားက &quot;ဟဲ့ - ဒီသီချင်း ဘယ်သူ ရေးတာလဲဟ&quot; ဟု မေးမြန်းတော် မူသည်။ &quot;ကျိုက်လတ်မြို့က ဆရာ ဦးပြုံးချိုပါ ဘုရား&quot; ဟု ပြန်လည် လျှောက်တားလျှင် &quot;ဟဲ့ - ဒီလူကို ရအောင် ခေါ်ပြီး မင်းတို့ သတင်းစာတိုက်မှာ အသုံးပြုကြ။ ဒီလို စွယ်စုံ တတ်တဲ့ လူမျိုး တသောင်းမှာ တယောက် မရှိဘူးဟ&quot; ဟု မိန့်တော် မူလေသည်။

ဤသို့ အားဖြင့် ဦးပြုံးချိုမှာ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်၍ ပညာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်တွင် အယ်ဒီတာ ဖြစ်ရ လေတော့သည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် &quot;စိန္တာသက္က&quot; ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် အထူး ကျော်ကြား၏။ ထို့နောက် [[မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာ]]တိုက်သို့ ကူးပြောင်း လုပ်ပြန်သော အခါ ၌လည်း မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာတွင် 'ဖိုးမင်းကျော်'၊ 'အရူးတော် နေဒွန်း' စသော ကလောင် အမည်များဖြင့် အထူး လူကြိုက် များပြန်လေတော့သည်။ ထိုစဉ်အတွင်း 'အောင်ဇေယျတု' ဆေးတိုက်ရှင် ဦးဖိုးဘနှင့် အတူ [[ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား]]သို့ ဘုရားဖူး သွားခိုက် အပြန်တွင် 'ကျိုက်ထီးရိုး နတ်လမ်းညွှန်' စာအုပ်ငယ်ကို သိမှတ်စရာ အကြောင်းအရာများ အပြင် သောလုံး၊ သောကွက်များ ကိုပါ ဖြည့်စွက် ညှပ်သွင်း ရေးသားရာ ဆရာ ဦးပြုံးချိုတွင် ပို၍ပင် စာဖတ် ပရိသတ် တိုး၍ လာခဲ့သည်။

မြန်မာ့ အလင်းမှ တဖန် သမဝါယမ ဝန်ထောက် ဦးငြိမ်း၏ 'မောရဝတီ သတင်းစာ' တိုက်သို့ ရောက်ရှိ လုပ်ကိုင် ပြန်လေသည်။ ထိုအခါ ထိုပုံနှိပ်တိုက်မှ ထုတ်ဝေသော 'မြန်မာ့ရီဗျူး ဂျာနယ်' ၌လည်း အယ်ဒီတာ တဦးအဖြစ် ကူညီရေးသားပေးရ၏။

ထိုမှ တဖန် 'ဝါဏိဇ္ဇ' ခေါ် သတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခွင့် ရပြန်သည်။ ထို ဝါဏိဇ္ဇသတင်းစာတွင် လုပ်ကိုင်နေဆဲ ရန်ကုန်မြို့အရှေ့ပိုင်း ၅၁ လမ်းတွင် ဖွင့်လှစ် ထားသော အမျိုးသား ပုံနှိပ်တိုက် ပိုင်ရှင် 'နေရှင်နယ်' ဦးမြင့်၏ တိုက်တွန်းချက် အရ 'မဟာ ဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' ပြုစု စီရင်၍ ပထမ ဦးဆုံး အကြိမ် ထိုပုံနှိပ်တိုက် မှာပင် အုပ်ရေ ၃,ဝဝဝ စက်တင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသည်။

ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် “စိန္တာသက္က” ကလောင်အမည် ဖြင့်ရေးသားခဲ့သည်။ ထို.နောက် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတိုက် တွင် “မိုးမင်းကျော်” ၊ “အရူးဘော်နေဒွန်း” စသော ကလောင်အမည်များ နှင့်လူကြိုက် များခဲ့သည်။

ဤအတော အတွင်း ရန်ကုန် ယူနီဗာစီတီ တက္ကသိုလ်မှ မြန်မာ ဆရာကြီး [[ဦးပွား]]၏ တိုက်တွန်းချက် အရလည်း ဒေဝကုမ္ဘန် ပြဇာတ်ကို သွားရောက် သင်ကြား ပို့ချ ပေးပေ သေးသည်။

ထို့နောက် [[သူရိယသတင်းစာ]]တိုက်တွင် မြန်မာဘက် ဆိုင်ရာ ပညာရှိ ဦးလွန်း ခေါ် '[[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]' နုတ်ထွက်သွားသည့် နေရာ၌ ဦးပြုံးချို ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ရပြန်သည်။

==ဦးပြုံးချို ရေး စာပေလက်ရာ များ==
# တေးဘုမ္မာ သီချင်း
# ဇေယျတုသဗ္ဗမင်္ဂလံ သီချင်း
# ကမ္ဘာပျက်ယိုးဒယားသီချင်း (ဇာတိအာဏာ)
# သြဒိဿမေတ္တာ သုံးထပ်ဖြည့် ရေကင်းသံ သီချင်း
# နေဧလိမ်နည်း စာအုပ်
# မဟာဂီတပေါင်းချုပ် စာအုပ်
# ကျိုက်ထီးရိုးနတ်လမ်းညွှန် စာအုပ်
# မဟာဂီတတ္တဒီပနီ (မပြီးဆုံး) စာအုပ်
# ကစားနည်းအမျိုးမျိုးကျမ်း စာအုပ်
တို.ဖြစ်သည်။

== ရေးစပ်ခဲ့သော တေးသီချင်းများ ==

# တေဘုမ္မာ သီချင်း
# ဇေယျတုသဗ္ဗမင်္ဂလံ သီချင်း
# ကမ္ဘာပျက်ယိုးဒယားသီချင်း (ဇာတိအာဏာ)
# သြဒိဿမေတ္တာ သုံးထပ်ဖြည့် ရေကင်းသံ သီချင်း
#

== ဘဝနိဂုံး ==
သူရိယ သတင်း စာတိုက်တွင် လုပ်ကိုင် နေစဉ် အတွင်း 'ကစားနည်း အမျိုးမျိုးကျမ်း' နှင့် 'နေဧ၏ လိမ်နည်း အမျိုးမျိုး' ကို ရေးသား ပြီးစီးသည်။ နောက် 'မဟာဂီတတ္ထ ဒီပနီကျမ်း' ကို ကြိုးပမ်း ပြုစု နေခိုက် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၉ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၄ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညဉ့် အချိန် ဗိုလ်တထောင် ၆၁ လမ်း အိမ်အမှတ် ၂၅ တွင် အသက်အားဖြင့် ငါးဆယ်ခန့် အရွယ်၌ ဆရာကြီး ဦးပြုံးချို အနိစ္စ ရောက်ရ ရှာလေ သတည်း။ ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီးဒေါ်သော်နှင့် သားသမီး (၁၀) ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်။ ရုပ်ကလာပ်ကို ကျိုက်လတ်မြို့သို့ ယူဆောင်၍ ဂူသွင်းသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။

== ကျမ်းကိုး ==
&lt;references/&gt;
# မောင်သုတ အမည်ခံ ဗိုလ်မှူး ဘသောင်း (မဟာဝိဇ္ဇာ၊ ရွှေတံဆိပ်ရ) ပြုစုကာ ဦးခင်အေး (မောင်ခင်မင်၊ ဓနုဖြူ) ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာ ဌာန၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တည်းဖြတ် ဖြည့်စွက်တဲ့ ပဉ္စမအကြိမ် ၁၊ ဩဂုတ်၊ ၂ဝဝ၂၊ ရာပြည့် စာအုပ်တိုက်ထုတ် 'စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ' စာအုပ်
# မဟာဂီတ ပေါင်းချုပ်ကြီး' လာ ဦးပြုံးချို၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာတမ်း။

[[ကဏ္ဍ:၁၉၂၈ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား ဂီတပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>g5zcjd6y18m5zin7h6fy4e8iysumo19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပရမတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8658</id>
    <revision>
      <id>1057614</id>
      <parentid>878813</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:32:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24554" sha1="22sstye2y4okornatjsbmn5t3ge00wd" xml:space="preserve">{{ဗုဒ္ဓဘာသာ}}
ပရမတ္ထ &lt;ref&gt;(ပု) [ပရမ + အတ္ထ]&lt;/ref&gt;သည် ပါဠိစကားတည်း။
* (၁) ပရမတ်တရား၊ မဖေါက်မပြန်-(ပင်ကိုရှိရင်းအတိုင်း)မှန်ကန်-တည့်မတ်-မြင့်မြတ်-ပြဋ္ဌာန်း-သော-အနက်-သဘော 
* (၂) မြင့်မြတ်-လွန်ကဲ-သော သဘော။  &lt;ref&gt;(၂) မြင့်မြတ်-လွန်ကဲ-သော သဘော။ မဟန္တံ ပရမတ္ထံ နိဗ္ဗာနံ ပရိဂ္ဂဏှာတီတိ မဟာပညာ။ ပဋိသံ၊၃၇၂။ (မဟာနိ၊၂၇၈၊ ၃၅၈။ စူဠနိ၊၁၇၅၊ ၁၉၂။) &lt;/ref&gt;
* (၃) မြင့်မြတ်-လွန်ကဲ-သော အကျိုးစီးပွား။  
* (က) အရဟတ္တဖိုလ်။ &lt;ref&gt;(က) အရဟတ္တဖိုလ်။ အတ္တတ္ထော ဝါ ပရတ္ထော ဝါ ဥဘယတ္ထော ဝါ ... ဝေါဒါနော ဝါ အတ္ထော ပရမတ္ထော ဝါ အတ္ထော၊ သဗ္ဗ တံ အန္တောဗုဒ္ဓဉာဏေ ပရိဝတ္တတိ။ ပဋိသံ၊၃၇၅။ သင်္ခတာသင်္ခတေသု အဂ္ဂဓမ္မတ္တာ နိဗ္ဗာနံ ပရမတ္ထော။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅၆။ (သံ၊ဋီ၊၁၊၁၇၅။) &lt;/ref&gt; 
* (ခ) [[လောကုတ္တရာ]]တရား။ &lt;ref&gt;(ခ) လောကုတ္တရာတရား။ ပရမတ္ထ ကိံ ပန ဝတ္တဗ္ဗံ။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၂၃။ ပရမတ္ထေတိ လောကုတ္တရဓမ္မေ။ ကိံ ပန ဝတ္တဗ္ဗန္တိ ဓမ္မေပိ ပရမတ္ထေ နိမိတ္တံ ဂဟေတွာ သုဏန္တာနံ။ မ၊ဋီ၊၂၊၁၄။ အနတ္ထာယာတိ ပရမတ္ထပဋိက္ခေပါယ။ နိဗ္ဗာနံ ဟိ ပရမတ္ထော၊ တတော ဥတ္တရိံ အတ္ထော နတ္ထိ။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၆၅။ (စူဠနိ၊၂၄၀။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၅။) &lt;/ref&gt; 
* (ဂ) နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်းအကျင့်။  &lt;ref&gt;(ဂ) နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်။ တတော မံ ဩဝဒိတွာန၊ ပရမတ္ထေ နိယောဇယိ။ ထေရီ၊၃၉၃။ ပရမတ္ထတိ ပရမေ ဥတ္တမေ အတ္ထိ၊ နိဗ္ဗာနဂါမိနိယာ ပဋိပဒါယ နိဗ္ဗာနေ စ။ ထေရီ၊ဋ္ဌ၊၁၂၅။ &lt;/ref&gt;
* (၄) မြတ်သော [[သဗ္ဗညုတဉာဏ်]]တော်၏ ကျက်စားရာ အာရုံ။  &lt;ref&gt;(၄) မြတ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်၏ ကျက်စားရာ အာရုံ။ ပရမဿ ဝါ ဉာဏဿ အတ္ထော ဂေါစရောတိ ပရမတ္ထော။ ဝိဘာဝိနီ၊၇၄။ &lt;/ref&gt;
* (တိ) (၅) မဖေါက်မပြန်-မှန်ကန်-တည့်မတ်-ကောင်းမြတ်-သော သဘော ရှိသော (ဝစီသစ္စာ)။ &lt;ref&gt;(တိ) (၅) မဖေါက်မပြန်-မှန်ကန်-တည့်မတ်-ကောင်း မြတ်-သော သဘောရှိသော (ဝစီသစ္စာ)။ အနုဿရိတွာ သတံ ဓမ္မံ၊ ပရမတ္ထံ ဝိစိန္တယံ။ အပ၊၂၊၄၁၅။ ပရမတ္ထံ ဝိစိန္တယန္တိ တံ ခေါ ပန ပရမတ္ထ သစ္စံ အဝိပရီတသဘာဝံ ကတွာ စိန္တယန္တော။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၂၃၀။&lt;/ref&gt; 
* (၆) မြင့်မြတ်-လွန်ကဲ-သော သဘောရှိသော (ဘိက္ခုစသည်)။ &lt;ref&gt;(၆) မြင့်မြတ်-လွန်ကဲ-သော သဘောရှိသော (ဘိက္ခု စသည်)။ ပရမတ္ထဘိက္ခု-ပုဒ်စသည် ကြည့်။ &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;&gt;တိပိဋကအဘိဓာန် အတွဲ-၁၄ အပိုင်း (၃)&lt;/ref&gt;
==ပရမတ်တရား==
(၁) ပရမတ်တရား၊ မဖေါက်မပြန်-(ပင်ကို ရှိရင်းအတိုင်း) မှန်ကန်-တည့်မတ်-မွန်မြတ်-ပြဋ္ဌာန်း-သော-အနက်-သဘော။ မြတ်စွာဘုရားသည် တရားဓမ္မ ဟောပြတော်မူရာ၌ မှန်ကန်သောတရားကို ဟောပြတော်မူသည်၊ မှားယွင်းသောတရားကို ဟောပြတော်မမူ၊
==သစ္စာ ၂-မျိုး==
မှန်ကန်ဟူရာ၌ အမှန်သည် (၁) သမ္မုတိသစ္စာအမှန်နှင့် (၂) ပရမတ္ထသစ္စာအမှန်ဟူ၍ ၂-မျိုး ရှိလေသည်၊ 

ယင်းတွင် သမ္မုတိသစ္စာ အမှန်ဟူသည်မှာ... ရေ, မြေ, တော, တောင်၊ လူ, နတ်, ဗြဟ္မာ၊ ပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါ-အစရှိသော လောကဝေါဟာရများသည် '''သမ္မုတိသစ္စာ'''အားဖြင့် အမှန်ပင် ဖြစ်သည်၊ သို့ရာတွင် တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းရှိ အစိတ်အပိုင်း အသီးသီးကို တခြားစီ ခွဲစိတ်လိုက်လျှင် ပုဂ္ဂိုလ်ဟူသော, သတ္တဝါ ဟူသော, ယောက်ျားဟူသော, မိန်းမဟူသော သမ္မုတိပညတ်သည် ကွယ်ပျောက်သွားသည်၊ ရုပ်တရား အစိတ်အပိုင်းများသာ ကျန်ရှိတော့သည်၊ ထို့ကြောင့် သမ္မုတိသစ္စာအမှန်သည် တကယ်ရှိ တကယ်မှန်သော အမှန်မဟုတ်ချေ၊ လောကသင်္ကေတ သမ္မုတိသစ္စာအားဖြင့်သာ အမှန် ဖြစ်သည်၊ [[ရုပ်]], [[ဝေဒနာ]], [[သညာ]], [[သင်္ခါရ]], ဝိညာဉ်ဟူသော ခန္ဓာ ၅-ပါး တရားတို့ကား တကယ်ရှိ တကယ်မှန်သော အမှန်တရားတို့သာ ဖြစ်သည်၊ ယင်းကိုပင် '''ပရမတ္ထတရား''' ဟူ၍ ခေါ်ဆိုရပေသည်၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေနေယျသတ္တဝါတို့၏ အလိုအဇ္ဈာသယအားလျော်စွာ သမ္မုတိသစ္စာ, ပရမတ္ထသစ္စာ ဓမ္မကထာတို့ကို ဟောကြားတော်မူသည် &lt;ref&gt;(ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၁၆။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၁၄၂။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၇၂။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၇၄။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၃၉။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၇၈။ သာရတ္ထ၊၁၊၈၉။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၁၉)&lt;/ref&gt;။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;
==ပရမတ္ထတရား ၄-ပါး==
[[ဂေါတမဗုဒ္ဓ|ဂေါတမဘုရား]]ရှင်သည် [[တာဝတိံသာဘုံ|တာဝတိံသာ]]နတ်ပြည်၌ ဝါတွင်း ၃-လ ပတ်လုံး မရပ်မနား ဟောကြားအပ်သော [[အဘိဓမ္မာ]]တရားတော်သည် စကားလုံး သဒ္ဒ ပညတ်အားဖြင့်လည်းကောင်း, အနက်ဒြပ် အတ္ထပညတ်အားဖြင့်လည်းကောင်း ရေတွက်ပိုင်းခြား၍ မရနိုင်အောင် မြားမြောင်လှပေသည်၊ သို့သော်လည်း အဟုတ်အမှန်ရှိသည့် ရုပ်, နာမ်သဘာဝ ပရမတ္ထအားဖြင့်မူ စိတ်, စေတသိက်, ရုပ်, နိဗ္ဗာန် ဟူ၍ ၄-မျိုးသာလျှင် ရှိလေသည် &lt;ref&gt;(အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊၁)&lt;/ref&gt;။ 
==စိတ်, စေတသိက်, ရုပ်, နိဗ္ဗာန် အရေအတွက်==
ယင်းတို့တွင် '''စိတ်'''သည် ဘူမိ, ဇာတိ, သမ္ပယုတ္တဓမ္မ, သင်္ခါရအားဖြင့် မြှောက်ပွားလျှင် အကျဉ်း ၈၉၊ အကျယ် ၁၂၁-ပါး ရှိသော်လည်း အာရုံကို သိမှုသဘောအားဖြင့် တစ်မျိုးတစ်စားသာလျှင် ဖြစ်သည်၊ 

စိတ်၌မှီ၍ စိတ်ကို ခြယ်လှယ်တတ်သော '''[[စေတသိက်]]'''ကား အာရုံကို တွေ့ ထိမှု ဖဿ, ခံစားမှု ဝေဒနာ, မှတ်သားမှု သညာ, စေ့ဆော်မှု စေတနာ, တည်ကြည်မှု ဧကဂ္ဂတာ, အသက်ရှင်မှု (စောင့်ရှောက်မှု) ဇီဝိတိန္ဒြေ, နှလုံးသွင်းမှု မနသိကာရ-စသည်ဖြင့် ၅၂-ပါး ဖြစ်သည်၊ 

'''ရုပ်'''သည် အစစ်, အတုအားဖြင့် ၂၈-ပါးရှိသော်လည်း ရုပ်အစစ်မှာ ၁၈-ပါးသာ ဖြစ်သည်၊ 

'''[[နိဗ္ဗာန်]]'''သည်ကား ငြိမ်းအေးမှု သန္တိသဘောအားဖြင့် ၁-ပါးတည်း ဖြစ်သည်။ 

ထို့ကြောင့် အဟုတ်အမှန်ရှိသည့် ရုပ်, နာမ်သဘာဝ ပရမတ္ထသည် ၇၂-ပါးသာ ဖြစ်သည် &lt;ref&gt;(အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟ၊၁၁၅)&lt;/ref&gt;။

ယင်းပရမတ္ထကို ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၂-၃)၌မူ ခန္ဓာ ၅-ပါး, အာယတန ၁၂-ပါး, ဓာတ် ၁၈-ပါး, ဣန္ဒြေ ၂၂-ပါးအားဖြင့် ၅၇-ပါး အပြားရှိ၏ဟု မိန့်ဆိုသည်။ &lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;
==ပရမတ်, ပညတ်==
ပရမတ္ထဟူသည် မျက်လှည့်ရုပ်, တံလျှပ်-စသည်ကဲ့သို့ ချွတ်ယွင်းဖေါက်ပြန် မမှန်ကန်သောအားဖြင့် ရယူအပ်သောသဘော မဟုတ်၊ စင်စစ်မှန်ကန်သော သစ္စိကဋ္ဌသဘောသာ ဖြစ်သည်၊ ယင်းသည် ကိုယ်တိုင်ဒိဋ္ဌ စက္ခု, သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယ ဟူသော ငါးဒွါရဖြင့် တွေ့ သိအပ်သော ရူပါရုံ, သဒ္ဒါရုံ, ဂန္ဓာရုံ, ရသာရုံ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ နှင့် မနောဒွါရဖြင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ သိအပ်သော ဓမ္မာရုံနှင့်တကွ အာရုံ ၆-ပါး '''ပရမတ္ထတရား''' သာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။ 

မနောဒွါရဖြင့် တိုက်ရိုက်သိပြီးနောက် အဆင့်ဆင့်သော မနောဒွါရ ဝီထိစိတ်များဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်, သတ္တဝါ, ငါ, သူတစ်ပါး, ယောက်ျား, မိန်းမ, ရေ, မြေ, တော, တောင်, မြစ်, သမုဒြာ-စသည်ဖြင့် သိမြင်အပ်သောအရာတို့ကား '''[[ပညတ်]]'''တရားတို့သာ ဖြစ်ပေသည်။ 
&lt;ref&gt;ယော သစ္စိကဋ္ဌော ပရမတ္ထော၊ တတော သော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္ဆိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာတိ၊ န ဟေဝံ ဝတ္တဗ္ဗော။  အဘိ၊က၊၁။ သစ္စိကဋ္ဌပရမတ္ထေနာတိ ဧတ္ထ သစ္စိကဋ္ဌောတိ မာယာမရီစိအာဒယော ဝိယ အဘူတာကာရေန အဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဘူတဋ္ဌော။ ပရမတ္ထောတိ အနုဿဝါဒိဝသေန အဂ္ဂဟေတဗ္ဗော ဥတ္တမတ္ထော။ ဥဘယေနာပိ ယော “ပရတော ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတိ သစ္ဆိကဋ္ဌပရမတ္ထေန၊ ရူပဉ္စ ဥပလဗ္ဘတီ”တိအာဒိနာ ခန္ဓာယတနဓာတုဣန္ဒြိယဝသေန သတ္တပညာသဝိဓော ဓမ္မပ္ပဘေဒေါ ဒဿိတော၊ ယထာ သော ဘူတေန သဘာဝဋ္ဌေန ဥပလဗ္ဘတိ၊ ဧဝံ တထာ ပုဂ္ဂလော ဥပလဗ္ဘတီတိ ပုစ္ဆတိ။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၁၂။ အဘူတေန မဏိဥဒကာဒိအာကာရေန ဂယှမာနာ မာယာမရီစိအာဒယော အဘူတဉေယျာကာရတ္တာ အသစ္ဆိကဋ္ဌော။ ယော တထာ န ဟောတိ၊ သော သစ္ဆိကဋ္ဌောတိ ဒဿေန္တော အာဟ “မာယာ။ ပ။ ဘူတဋ္ဌော”တိ။ အနုဿဝါဒိဝသေန ဂယှမာနော တထာပိ ဟောတိ အညထာပီတိ တာဒိသော ဉေယျော န ပရမတ္ထော၊ အတ္တပစ္စက္ခော ပန ပရမတ္ထောတိ ဒဿေန္တော အာဟ “အနုဿဝါ။ ပ။ ဥတ္တမတ္ထော”တိ။ မူလဋီ၊၃၊၅၀။ သစ္စညေဝ သစ္စိကံ၊ သော ဧဝ အတ္ထော အဝိပရိတဿ ဉာဏဿ ဝိသယဘာဝဋ္ဌေနာတိ သစ္ဆိကဋ္ဌော။ တေနာဟ “ဘူတဋ္ဌော”တိ။ အဝိပရီတဘာဝတော ဧဝ ပရမော ပဓာနော အတ္ထောတိ ပရမတ္ထော၊ ဉာဏဿ ပစ္စက္ခဘူတော ဓမ္မာနံ အနိဒ္ဓိသိတဗ္ဗသဘာဝေါ။ တေန ဝုတ္တံ “ဥတ္တမတ္တော”တိ။ အနုဋီ၊၃၊၆၀။ တတ္ထ ဝုတ္တာဘိဓမ္မတ္ထာ၊ စတုဓာ ပရမတ္ထတော။ စိတ္တံ စေတသိကံ ရူပံ၊ နိဗ္ဗာနမိတိ သဗ္ဗထာ။ သင်္ဂဟ၊၁။ ပရမတ္ထတော သမ္မုတိ ဌပေတွာ ပရမတ္ထသစ္စကဋ္ဌသဘာဝသင်္ခါတပရမတ္ထဝသေန အဘိဓမ္မတ္ထာ ပရမတ္ထတော စတုဓာ ဟောန္တိ။ သင်္ဂဟ၊ဋီ၊ဟောင်း။ အဘိဓမ္မတ္ထာ ပရမတ္ထတော သမ္မုတိ စတုဓာ ဌပေတွာ အဝိပရိတတ္ထဝသေန စတူဟိ ပကာရေဟိ ဌိတာတျတ္တော။ သင်္ခေပဋီကာ။ အဘိဓမ္မတ္ထာ ပရမတ္ထတော သမ္မုတိ ဌပေတွာ နိဗ္ဗတ္တိတပရမတ္ထဝသေန ... စတုဓာ စတူဟာကာရေဟိ ဌိတာတိ ယောဇနာ။ တတ္ထ ပရမော ဥတ္တမော အဝိပရီတော အတ္ထော, ပရမဿ ဝါ ဉာဏဿ အတ္ထော ဂေါစရောတိ ပရမတ္ထော။ ဝိဘာဝိနီ၊၇၄။ ဥတ္တမောတိ ဧတေန ပရမသဒ္ဒဿ ပမာဏ-အတိရေကတ္ထေ နိဝတ္တေတိ။ အဝိပရီတောတိ ဧတေန ဥတ္တမဘာဝဿ ဟေတုံ ဒဿတိ။ ယသ္မာ အဝိပရီတော ဟောတိ၊ တသ္မာ ဥတ္တမောတိ ဟိ အတ္ထော။ ဧဝဉ္စ ကတွာ ကထာဝတ္ထုအနုဋီကာယံ “အဝိပရီတဘာဝတော ဧဝ ပရမော ပဓာနော အတ္ထာတိ ပရမတ္ထောတိ ဝုတ္တံ။ မဏိမဉ္ဇူ၊၁၊၁၂၃။ ပရမတ္ထောတိ ပရမတ္ထသစ္စတော။ ဒွေ ဟိ သစ္စာနိ သမ္မုတိသစ္စံ ပရမတ္ထသစ္စန္တိ။ တတ္ထ သတ္တပုဂ္ဂလအတ္တဇီဝါဒိကာ ပညတ္တိအတ္ထာ သဘာဝတော အဝိဇ္ဇမာနာယေဝ ဟောန္တိ။ ... ပရမတ္ထသစ္စံ ပန ဒုဝိဓံ သဘာဝသစ္စံ အရိယသစ္စန္တိ။ ပရမတ္ထဒီပနီ၊၁၇။ ဉာဏေန အရီယတိ ဉာယတီတိ အတ္ထော၊ အဘိဓေယျော။ အဝိပရိတဝသေန အဝိပရီတတ္တာ ဝါ ပရမော ဥတ္တမော အတ္ထော ပရမတ္ထော။ အနုရဋီကာ။ ၁၅။ (ပဋိသံ၊၃၇၂-၈-၉။ မိလိန္ဒ။ ၂၆၊ ၃၀၊ ၇၅၊ ၁၆၀၊ ၂၆၀။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၉။ ဝိ၊ဋ္ဌ၊၄၊၂၁၄။ ကင်္ခါ၊၁၂၁။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၊ ၆၈၊ ၁၄၃၊ ၁၇၃၊ ၃၁၅-၆။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၈၄-၇။ ဒီ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၇၄။ မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၊၇၊၁၄၂-၄၊ ၂၀၁၊ ၂၂၁-၂၊ ၂၆၅၊ ၃၀၃။ မ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃။ မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၅၆-၇၊ ၂၀၇-၈။ သံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၊ ၂၀၊ ၁၇၈။ သံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၂-၃၊ ၇၂၊ ၁၃၃။ သံ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၅၈၊ ၂၀၀-၉၊ ၂၂၅။ အံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၆၅၄၊ ၇၃-၄၊ ၄၀၂။ အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၅။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၊ ၁၄၀၊ ၂၆၈၊ ၃၄၉၊ ၃၇၃-၆။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၈၄၊ ၉၀-၄၊ ၁၂၇၊ ၁၆၄၊ ၁၇၂၊ ၃၃၉၊ ၃၇၈။ အဘိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၁၂၀၊ ၁၃၉၊ ၁၄၀၊ ၁၇၁၊ ၂၅၇။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၁၊၈၄၊ ၁၃၆-၉၊ ၁၄၁-၈၊ ၂၀၃၊ ၂၇၈။ ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၉၇။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၈၉၊ ၂၃၀၊ ၃၁၈။ ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၁၃၉၊ ၁၄၁-၄၊ ၁၅၇၊ ၂၂၈-၉။ ခုဒ္ဒက၊ဋ္ဌ၊၆၄၊ ၁၈၃-၇-၈။ ဥဒါန၊ဋ္ဌ၊၁၄၊ ၂၀-၁၊ ၅၃၊ ၃၅၉။ ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၂၃၊ ၅၄၊ ၇၈၊ ၁၅၆-၈၊ ၂၉၇၊ ၃၀၃။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၄၊ ၁၅၈၊ ၁၆၀၊ ၂၃၇၊ ၃၀၆။ သုတ္တနိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၄၇၊ ၁၅၄-၆၊ ၂၂၅၊ ၂၇၅။ ဝိမာနဋ္ဌ။ ၂၀-၅၊ ၆၅၊ ၃၃၄။ ပေတ၊ဋ္ဌ၊၁၃၆၊ ၂၃၆။ ထေရဋ္ဌ၊၁၊၂၈၂၊ ၄၁၆၊ ၄၃၆။ ထေရ၊ဋ္ဌ၊၂၊၅၆-၇၊ ၂၈၃-၅၊ ၃၅၄။ ထေရီဋ္ဌ။ ၁၂၀။ အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၂၂၅။ ဗုဒ္ဓဝံ၊ဋ္ဌ၊၁၄၉။ စရိယာ၊ဋ္ဌ၊၃၁၆။ မဟာနိ၊ဋ္ဌ၊၆၂၊ ၉၈၊ ၁၃၃၊ ၁၅၀၊ ၁၉၁၊ ၂၀၀-၃၊ ၂၁၈၊ ၂၄၉။ စူဠနိ၊ဋ္ဌ၊၁၅။ ဇာ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၃၁။ နေတ္တိ၊ဋ္ဌ၊၁၀၊ ၁၂၆၊ ၂၄၇။ ဝဇိရ၊၈၊ ၂၆၊ ၉၁။ သာရတ္ထ၊၁၊၁၁၊ ၈၈-၉၊ ၂၀၀၊ ၃၂၄။ သာရတ္ထ၊၂၊၁၈၊ ၇၆၊ ၉၈။ သာရတ္ထ၊၃၊၁၇၀-၈၊ ၂၅၁။ ဝိမတိ၊၁၊၂၁၊ ၇၂၊ ၁၅၁၊ ၂၂၈။ ဝိမတိ၊၂၊၁၁၄၊ ၁၄၆-၇။ ကင်္ခါ၊ဋီ၊၄၂၊ ၆၄။ ကင်္ခါ၊ ဋီသစ်။ ၂၄၆။ ဒီ၊ဋီ၊၁၊၅၊ ၁၅၊ ၂၆၊ ၉၇။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၁၊၁၂၊ ၂၆၊ ၁၀၄။ သီ၊ဋီ၊သစ်၊၂၊၃၈၊ ၅၁၊ ၆၉၊ ၁၉၁။ ဒီ၊ဋီ၊၂၊၉၃၊ ၃၃၈။ ဒီ၊ဋီ၊၃၊၆၆၊ ၇၉၊ ၈၉။ မ၊ဋီ၊၁၊၅၊ ၁၅၊ ၃၀၊ ၁၈၂။ မ၊ဋီ၊၂၊၃၀၊ ၈၉၊ ၉၃။ မ၊ဋီ၊၃၊၆၇၊ ၁၀၉၊ ၁၂၀။ သံ၊ဋီ၊၁၊၅၊ ၁၅၊ ၂၇၊ ၆၄။ သံ။ ဋီ၊၂၊၃၅၊ ၄၂၊ ၅၃၊ ၈၀။ အံ၊ဋီ၊၁၊၈၊ ၁၈၊ ၂၈-၉၊ ၃၅၊ ၅၀။ အံ၊ဋီ၊၂၊၄၁၊ ၇၉၊ ၉၆၊ ၁၁၄။ အံ၊ဋီ၊၃၊၁၃၅၊ ၁၇၆၊ ၁၉၇။ မူလဋီ၊၁၊၇၁-၂၊ ၁၀၇၊ ၁၁၅-၆၊ ၁၆၀။ မူလဋီ၊၂၊၇၊ ၃၉၊ ၉၇။ မူလဋီ၊၃၊၉၊ ၄၀၊ ၅၀-၃-၇။ အနုဋီ၊၁၊၇၊ ၁၅-၇၊ ၂၀-၅-၈၊ ၃၀၊ ၅၀။ အနုဋီ၊၂၊၄၇၊ ၅၀၊ ၆၄၊ ၈၉။ အနုဋီ၊၃၊၁၁၊ ၃၈-၉၊ ၄၀၊ ၅၀၊ ၆၀-၆-၉။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၁၊၆၊ ၂၅၊ ၄၈၊ ၅၀၊ ၁၀၄။ ဝိသုဒ္ဓိ၊ဋီ၊၂၊၁၅၅၊ ၁၉၆၊ ၂၁၀-၁-၂။ နေတ္တိ၊ဋီ၊၁၀၉၊ ၁၄၂။ နေတ္တိ၊ဝိ၊၅၊၆၊၁၄။ 
&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;တိပိဋကအဘိဓာန်&quot;/&gt;

== ဆက်စပ်အကြောင်းအရာ ==
[[ဗုဒ္ဓဘာသာ]]၊ [[အဘိဓမ္မာ]]၊ [[ပညတ်]]

[https://my.wikisource.org/wiki/ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ/ပထမအခန်း ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာမှ ပရမတ်အကြောင်း] {{Dead link|date=October 2026 }}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝေါဟာရများ]]
[[ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ]]
[[ကဏ္ဍ:သင်္သကရိုက်ဝေါဟာရများ]]
[[Category:ဝိပဿနာ]]</text>
      <sha1>22sstye2y4okornatjsbmn5t3ge00wd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝီကီပီးဒီးယား:လက်ဖက်ရည်ဆိုင် (နည်းပညာ)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>9992</id>
    <revision>
      <id>1057745</id>
      <parentid>1056356</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:38:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>21591</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tech News: 2026-42 */ အပိုင်းသစ်</comment>
      <origin>1057745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="238422" sha1="ha9l3oca3ra2tukaryyv20a4jnk91mn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
{{လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ခေါင်းစီး|နည်းပညာ|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်၏ '''နည်းပညာ''' အခန်းသည် '''ဝီကီပီးဒီးယား''' ''အကြောင်း'' နည်းပညာဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးရန် ဖြစ်သည်။ ဝီကီဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့ရန်နှင့် အင်္ဂါရပ်အသစ်များ တောင်းဆိုရန်များကို [[mw:Phabricator|Phabricator]] တွင် ပြုလုပ်ပါ ( [[mw:How to report a bug|ဆော့ဖ်ဝဲလ်အမှားများ သတင်းပို့နည်း]] ကို ကြည့်ပါ)။
&lt;!-- All of the text for this top section is found at template:Villagepumppages --&gt;
မီဒီယာဝီကီ (MediaWiki) ဆိုင်ရာ အထွေထွေ မေးခွန်းများအတွက် [[mw:Project:Support desk|မီဒီယာဝီကီ အကူအညီ စားပွဲ]] သို့ သွားပါ။
|center=&lt;div id=&quot;villagepumpfaq&quot; style=&quot;padding-right: 30px; text-align: center; margin: 0 auto;&quot;&gt;{{FAQ|see also=[[Wikipedia:FAQ/Technical]]|style=margin: 0 auto; width: 85%;|collapsed=yes}}&lt;/div&gt;
|3=WP:VPT|4=WP:VP/T|5=WP:TECHPUMP|6=WP:PUMPTECH}}&lt;!--

--&gt;__NEWSECTIONLINK__&lt;!--

--&gt;
__TOC__
{{anchor|below_toc}}
{{clear}}&lt;!--

ကဏ္ဍကို စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးသို့ ကျေးဇူးပြု၍ မရွှေ့ပါနှင့်။ စာမျက်နှာ မော်ကွန်းထိန်းသိမ်းရာတွင် ပါဝင်သွားနိုင်၍ ဖြစ်သည်။

--&gt;[[&lt;!-- OK --&gt;Category:ဝီကီပီးဒီးယား လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]


&lt;/noinclude&gt;&lt;!--

မေးခွန်းအသစ်များကို ကျေးဇူးပြု၍ စာမျက်နှာ အောက်ဆုံးတွင် ရေးသားပါ။ မေးခွန်းမေးမြန်းရန် အလွယ်ကူဆုံးနည်းလမ်းမှာ စာမျက်နှာအပေါ်ဖက်နားရှိ &quot;ဆွေးနွေးချက်အသစ်&quot; ကိုနှိပ်နိုင်ပါသည်။

--&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-03&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''Updates for editors'''
* As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596]
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support &quot;map&quot; as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W03&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၃၃၊ ၁၂ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29907192 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-04&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] 
* [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114]

'''Updates for technical contributors'''
* As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: &lt;code dir=ltr&gt;https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/&lt;/code&gt;) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]!
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there!

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W04&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၂၉၊ ၁၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29943403 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-05&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February.
* All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project.
* Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the &quot;prevent this user from editing their own talk page&quot; is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385]

'''Updates for technical contributors'''
* A new AbuseFilter variable, &lt;code&gt;account_type&lt;/code&gt;, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the &lt;code&gt;createaccount&lt;/code&gt; and &lt;code&gt;autocreateaccount&lt;/code&gt; actions. As part of this change, the variable &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; has been renamed to &lt;code&gt;account_name&lt;/code&gt;, and &lt;code&gt;accountname&lt;/code&gt; is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049]
* Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;upload.wikimedia.org/…&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W05&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၁၇၊ ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=29969530 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-06&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The &quot;{{int:pageinfo-toolboxlink}}&quot; feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669]

'''Updates for technical contributors'''
* There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389]
* The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]]

'''Weekly highlight'''
* Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product &amp; Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W06&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၇:၄၃၊ ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30000986 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-07&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors.
* A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] 
* When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458]
* The automatic &quot;magic links&quot; for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] &lt;code dir=ltr&gt;&lt;nowiki&gt;{{#isbn}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604]
* Two new wikis have been created: 
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|&lt;code&gt;w:kaj:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283]
** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|&lt;code&gt;w:ppl:&lt;/code&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. 

'''Updates for technical contributors'''
* A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W07&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၃:၃၀၊ ၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30026671 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-08&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237]

'''Updates for editors'''
* The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval]
* The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias.
* Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add &lt;code dir=&quot;ltr&quot;&gt;#siteNotice { display: none; }&lt;/code&gt; to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the &quot;view new changes since…&quot; button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339]

'''Updates for technical contributors'''
* New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W08&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၁၆၊ ၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30086330 --&gt;

== Reference Previews – experiment ==

Hi, I’m Johannes from [[m:WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. Sorry for writing in English, please support us by providing a translation! Our team is currently working on [[:m:WMDE Technical Wishes/References|improvements to references]], e.g. [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]]. In 2021 we developed [[:m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews|Reference Previews]] in order to provide a MediaWiki feature to preview references when hovering over the footnote marker. Over the course of our current work we’ve noticed that using Reference Previews doesn’t seem to be intuitive for some readers and we would like to improve this.

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Problem ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
In our usability tests, we repeatedly notice desktop readers – unaware of Reference Previews or how to use the feature – clicking on footnotes instead of hovering over them. Many are confused when they end up in the reference list and don’t know how to jump back to the text passage they were previously reading. Many readers seem unaware that both the ↑ arrow in the reference list and the &lt;sup&gt;a b&lt;/sup&gt; (for re-used references) can be used to jump back. This makes jumping to the reference list rather unpleasant, especially in long articles.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Assumption ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We assume that most readers do not want to jump to the reference list, but rather want to click on the footnote to open Reference Previews, which provide them with the reference information for the text passage they have just read. At the same time, we believe that some readers – e.g. those who want to delve deeper into a topic rather than just quickly researching a piece of information – are still interested in conveniently accessing the reference list.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Idea ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to try adjustments to Reference Previews in order to best meet the needs of different readers. Specifically, we want to prevent readers from accidentally ending up in the individual reference list; jumping there should be a conscious decision.

When clicking on a footnote marker, we want to display Reference Previews instead of jumping to the reference list. The pop-up remains permanently visible until clicking on the &quot;x&quot; or anywhere outside the preview to close it. In addition Reference Previews will provide a link to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – current version.png|Reference Previews – current version
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed version when '''clicking on a footnote marker'''
&lt;/gallery&gt;

When hovering over a footnote marker without clicking on it, we want to display a simplified version of Reference Previews – without the settings icon and the resulting empty space. When moving the mouse pointer over the pop-up, a note will appear indicating that you can click for further options. This will open the persistent version of Reference Previews with a link to allow users to jump to the reference in the reference list.

&lt;gallery heights=&quot;275&quot; widths=&quot;250&quot;&gt;
File:Reference Previews mock-up – hover-state.png|Proposed version when '''hovering over the footnote marker'''
File:Reference Previews mock-up – hover-state and options.png|Proposed version when '''hovering over the Reference Preview'''
File:Reference Previews mock-up – persistent-state.png|Proposed (persistent) version when '''clicking on the hover preview'''
&lt;/gallery&gt;

By improving the usability of Reference Previews, we also hope to mitigate the issue that reference lists with a large number of (reused) references (or [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-references]]) can be confusing for some readers. In addition, the proposed version when hovering over a footnote marker is more compact than the current version.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;div class=&quot;mw-collapsible mw-collapse&quot;&gt; 
=== Experiment ===
&lt;div class=&quot;mw-collapsible-content&quot;&gt;
We would like to test the proposed changes in an [[:en:A/B testing|A/B test]] on several wikis. We want to measure how many readers click on a footnote marker and then proceed to jump to the reference list using the proposed version of Reference Previews compared to readers who receive the current version of Reference Previews. In addition, we will measure how many readers in both groups access the reference list via the table of contents. This will give us data-based insights into how many clicks on the footnote unintentionally open the reference list and how many readers only want to use Reference Previews.

We would like to run our experiment on the following Wikipedia language versions: de, pl, fr, sv, fa, hu, hi, my, tl, lv, fy, hr. 10% of readers will see our modified version of Reference Previews in order to obtain sufficient data. The experiment is expected to run for 1-2 weeks at the end of March. We'll restore the current version of Reference Previews for all readers until we have evaluated the experiment, discussed the results with the community, and decided on further steps.
&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

We look forward to your feedback [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|on our talk page]] – or just reply to this post! Once the experiment is ready to go, we will also provide a link that you can use to test the changes yourself. --[[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၁၃၊ ၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)

:As indicated on our project page [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/References/Reference_Previews&amp;diff=prev&amp;oldid=30215686], we will only test the proposed change when ''clicking'' on a footnote. Reference Previews will remain ''unchanged when hovering'' over a footnote marker. Reasons for this were concerns that the proposed transition from hover to persistent preview could be disruptive or at least feel unusual when interacting with reference content in the hover preview (e.g. when clicking on links). [[အသုံးပြုသူ:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])  ၁၃:၃၀၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-09&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html]
'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764]
* Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new &quot;Edit full page&quot; button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112]
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered &quot;beta&quot; on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:skin-theme-description&lt;/code&gt; and &lt;code dir=ltr&gt;MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag&lt;/code&gt; to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta.
* The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], &lt;code dir=ltr&gt;ext.globalwatchlist.rebuild&lt;/code&gt;, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W09&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၀၃၊ ၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30119102 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-10&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki.

'''Updates for editors'''
* [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate help to localize] this and related features.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912]
* Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807]
* Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no &lt;code dir=ltr&gt;uselang=&lt;/code&gt; URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111]
* The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily.
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust &amp; Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807]

'''Updates for technical contributors'''
* To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696]
* The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views.
* The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users.
* [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W10&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၇:၅၁၊ ၂ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30137798 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-11&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.
* Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]).

'''Updates for editors'''
* Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118]
* Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793]

'''Updates for technical contributors'''
* API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]].
* The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests].
* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W11&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၅၂၊ ၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30213008 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-12&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055]
* On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016]
* Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]].
* Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263]
'''Updates for technical contributors'''
* A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874]
* Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror&lt;/code&gt; or &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.lib&lt;/code&gt; modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the &lt;code dir=ltr&gt;ext.CodeMirror.switch&lt;/code&gt; hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720]
* The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects).
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W12&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၃၅၊ ၁၆ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30260505 --&gt;

== Request for Comment: VisualEditor automatic reference names ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]].

We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community.
* Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently &lt;code&gt;&quot;:n&quot;&lt;/code&gt;, e.g. &lt;code&gt;&quot;:0&quot;&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;&quot;:1&quot;&lt;/code&gt;...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. &lt;code&gt;&quot;book_reference-1&quot;&lt;/code&gt;).
* Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name.
* Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation).
* Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. &quot;title&quot; or &quot;last&quot;+&quot;first&quot;) – defined by the community.

=== Feedback ===
[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]].

'''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism.
We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic.

Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings.

Thank you for participating!&lt;/div&gt; &lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|ဆွေးနွေး]])&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၁၅၊ ၁၉ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johannes Richter (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&amp;oldid=30281362 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-13&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|&quot;Log in with passkey&quot; button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step.
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies.

'''Updates for editors'''
* Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948]
* Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647]
* The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823]
* Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia.

'''Updates for technical contributors'''
* Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&amp;oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127]

* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]]

'''In depth'''
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W13&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၅၀၊ ၂၃ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30268305 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-14&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]].

'''Updates for editors'''
* The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]].
* The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap &quot;Edit&quot;. This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W14&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၂၅၊ ၃၀ မတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30329462 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၀၉၊ ၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29905755 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-15&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''

* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]].
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304]
* All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]].
* The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;format=php&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538]
* The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example &quot;WP&quot; for the &quot;Project&quot; (&quot;Wikipedia&quot;) namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W15&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၁၈၊ ၆ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30362761 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-16&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature.
'''Updates for editors'''
* On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294]
* The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=query&amp;meta=notifications&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991]
* Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W16&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၁၈၊ ၁၃ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30380527 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-17&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059]
* A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest &quot;Liquid Glass&quot; visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias.
* An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]].
* On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857]

'''Updates for technical contributors'''
* As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332]
* The &lt;code&gt;mirrors.wikimedia.org&lt;/code&gt; service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707]
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;image&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; or &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;oldimage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; directly, please update them to use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;file&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;filerevision&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741]
* Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&amp;title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]].
* There is no new MediaWiki version this week.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W17&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၀၀၊ ၂၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30432763 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-18&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484]
* All Wikipedia users with new accounts and those who activated the &quot;automatically enable most beta features&quot; option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676]

'''Updates for technical contributors'''
* As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W18&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၀၅၊ ၂၇ ဧပြီ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30458046 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-19&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available.
'''Updates for editors'''
* The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]].
* The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909]
* From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the &quot;Translate to English&quot; dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] 
* The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as &quot;changes 3&quot; instead of &quot;3 changes&quot; in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091]
'''Updates for technical contributors'''
* The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W19&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၃၊ ၄ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30498077 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-20&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward.

'''Updates for editors'''
* The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks.
* The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mediawiki.ui.input&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W20&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၂၀၊ ၁၁ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30524429 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-21&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]].

'''Updates for editors'''
* An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions.
* To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the &quot;Tools &gt; Action&quot; menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008]
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231]

'''Updates for technical contributors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]]

'''In depth'''

* On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]].
* The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for &quot;Who Wrote That&quot; and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W21&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၂၁၊ ၁၈ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30539262 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-22&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] 

'''Updates for editors'''
* For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis.
* After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723]

'''Updates for technical contributors'''
* The legacy CSS classes &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;tright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; have been replaced with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatleft&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;floatright&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W22&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၅၂၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30584502 --&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
== Survey (proposed direction for Wishlist) ==
Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}.

You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[အသုံးပြုသူ:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:MediaWiki message delivery|ဆွေးနွေး]])  ၀၃:၀၇၊ ၂၉ မေ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:기나ㅏㄴ@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&amp;oldid=30604233 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-23&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month.
* The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed &quot;Community&quot; tab and a personalized &quot;For You&quot; tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048]

'''Updates for technical contributors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W23&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၀၈၊ ၁ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30613639 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-24&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/&quot;Which came first?&quot; Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's &quot;On This Day&quot; content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]].
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-cite&amp;language=en&amp;action_source=search&amp;filter=%21translated&amp;optional=1&amp;action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__HIDDENCAT__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. 
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171]

'''Updates for technical contributors'''
* The function signature for &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Script maintainers are encouraged to review existing uses of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;addPortletLink()&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945]
* '''Community Wishlist discussion''': Product &amp; Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W24&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၂၉၊ ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30650573 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-25&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use &lt;code&gt;class=notpageimage&lt;/code&gt; excluding it from thumbnail previews, or &lt;code&gt;class=noviewer&lt;/code&gt; excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. 
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class=&quot;wikitable&quot;|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding &lt;code dir=ltr&gt;data-sort-order=&quot;desc&quot;&lt;/code&gt; to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416]

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page.
* Wikis that wish to replace the &quot;indefinitely&quot; button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change.
* The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited.
* The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server].
* The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4).
* Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. 

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W25&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၄၈၊ ၁၅ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30689604 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-26&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration.

'''Updates for editors'''
* The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902]
* Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].

'''Updates for technical contributors'''
* Starting next week, abuse filters that are set to &quot;require CAPTCHA verification&quot; will begin to also affect users with the &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The &lt;code&gt;skipcaptcha&lt;/code&gt; right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595]
* Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&amp;title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox].
* The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W26&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၃:၀၄၊ ၂၃ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30722494 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-27&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to &quot;Create account&quot; and &quot;Log in&quot; actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220]
* After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292]
* An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; behaves when used to exclude results. Previously, using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;-prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;prefix:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346]

'''Updates for technical contributors'''
* Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W27&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၄၇၊ ၂၉ ဇွန် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30744833 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-28&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769]

'''Updates for technical contributors'''
* In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;src&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute and SVG in the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;srcset&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; attribute.
* The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W28&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၃:၅၆၊ ၆ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30773578 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-29&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis.
* The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916]

'''Updates for technical contributors'''
* Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778]
* To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W29&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၆:၁၀၊ ၁၃ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30804401 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-30&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]].
* [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation.

'''Updates for technical contributors'''
* On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, &quot;media-limit-reached&quot;, will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W30&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၀၅:၄၅၊ ၂၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30836091 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-31&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077]
* DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), templates (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), HTML and parser tags (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), and magic words (&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews.
* The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users.
* The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201]

'''Updates for technical contributors'''
* After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-helpusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-help&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;createacct-username-policy-popover-bullet3&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604]
* Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533]
* From now on, wikis can restrict editing in the &quot;User&quot; namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W31&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၄၈၊ ၂၇ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30856308 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-32&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&amp;uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518]
* The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;group=ext-readinglists&amp;filter=&amp;action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia.
* Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326]

'''Updates for technical contributors'''
* The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698]
* The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W32&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၉:၄၅၊ ၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30872536 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-33&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692]

'''Updates for technical contributors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting &quot;{{int:Mw-math-mathjax}}&quot; in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001]
* Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;cldsort=timestamp&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W33&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၄၊ ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30901051 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-34&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC.

'''Updates for editors'''
* [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__EXPECTSHORTPAGE__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203]
* One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;w:bol:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921]
* Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640]

'''Updates for technical contributors'''
* Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W34&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၁:၀၂၊ ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30922806 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-35&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783]
* In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448]

'''Updates for technical contributors'''
* User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{#uic:}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|&lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{Userlinks}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466]
* Due to user security and privacy risks, we have disabled access to &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs when specifically using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Special:MyPage&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; URLs can still be accessed and used without &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Specified user page URLs (e.g. &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;User:Myusername&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;) can still be used with &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;action=raw&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386]
* Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;librsvg&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 2.60 and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ImageMagick&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841]

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W35&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၄၄၊ ၂၄ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30961208 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-36&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks.

'''Updates for editors'''
* The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28.
* At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors.
* Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;onlyredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;withredirects:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;incategory:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;intitle:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;, and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;insource:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089]
* The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;deepcat&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859]

'''Updates for technical contributors'''
* The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465]
* The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&amp;title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service.

* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]]

'''In depth'''
* Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W36&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၂၀:၅၂၊ ၃၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=30990659 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-37&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259]
* The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the &quot;[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]&quot; option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback.
* The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&amp;sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&amp;project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549]
* A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users.
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:1&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; instead of &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;:0&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704]
*  All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116]
'''Updates for technical contributors'''
* Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; option, as gadgets are always loaded through &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;ResourceLoader&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W37&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၈:၄၃၊ ၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31008437 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-38&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]].

'''Updates for editors'''
* The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]].
* The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a &quot;read more&quot; button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks.
* All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W38&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၅:၃၀၊ ၁၄ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31039826 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-39&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363]

'''Updates for editors'''
* The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551]
* For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|&quot;Suggestion mode&quot; Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing &quot;experimental&quot; edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe.
* A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]].
* The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias.
* After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659]

'''Updates for technical contributors'''
* The &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;formatversion=2&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;abusefilters&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]]

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W39&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၁:၅၅၊ ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31085309 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-40&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translations]] are available.

'''Updates for editors'''
* Users of default skins on desktop and mobile web (Vector 2022 and Minerva respectively) will now be informed if the search suggestions displayed as they type into Search come from page redirects. Previously, users could get confused when the top search suggestions did not match exactly what they had typed. The new redirect notice clarifies that these suggestions are not random, but related to the search. The suggested pages may be redirects to the most relevant destination articles being searched for. [https://phabricator.wikimedia.org/T303013]
* Logged-out Wikipedia users on mobile web will begin to see a bookmark button for saving articles to their [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] instead of the current Watchstar button. When clicked, the bookmark button prompts users to log in or create an account to save an article for later. An earlier experiment found that the bookmark icon was four times more likely than the Watchstar button to encourage logged-out users to create an account. This change is part of efforts to encourage more readers to become account holders and use features that help them save and return to content. [https://phabricator.wikimedia.org/T438769]
* An experiment will begin on September 29 on Spanish, Arabic, English, and French Wikipedias to simplify the experience users encounter immediately after account creation. The test will explore whether removing friction from the current Welcome Survey helps new users understand what to do next more easily. The experiment will run through the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T430058]

* The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has put out a call for the community to suggest topics that it should consider and discuss with the Wikimedia Foundation. Editors and technical contributors are invited to add topics to [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council|the council's talk page]].
* Later this week, it will be possible for communities to configure [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit Checks and Suggestions]] so that they are [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#extraNamespaces|shown within additional namespaces]], such as a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;Draft:&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; namespace. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]].
* A bug in the [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] is causing the page to fail to load for users that have unseen changes on Wikimedia Commons. Developers are working on a fix. Until then, affected users can follow the workarounds described in the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist#GlobalWatchlist temporarily broken for users with Wikimedia Commons|relevant]] help section.
* New magic words &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:TIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; and &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{CATEGORYSORT:RTIMESTAMP}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; are now available for use. They are able to change the default sorting of categories to be based on timestamp of categorization. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]].  For example, the issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was not reachable has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959]

'''Updates for technical contributors'''
* The datacenter switchover, scheduled on September 23, has been postponed. [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|The equinox exercise]] revealed capacity issues, preventing the switch of all services to the other datacenter. The process has been paused, prioritizing investigating that issue, to ensure that we continue to be able to serve our users reliably. A new exercise will be scheduled. Meanwhile, all traffic and edits continue to work as usual.
* On September 23, a power loss briefly affected all wikis, creating intermittent issues on both reading and editing modes. This also affected Gerrit. This is unrelated to the datacenter switchover postponement. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/9fm19t8qykk8]
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Produnto|Produnto]] has been deployed to mediawiki.org and [[phab:T421436|some Indic language wikis]]. We want to hear your feedback on this experimental product. Produnto allows users to use Lua modules hosted in [[gitlab:repos/lua|Wikimedia's GitLab]]. It simplifies the sharing of Lua code between wikis. Instead of copying each individual Lua module from one wiki to another, users will be able to easily share packages across all wikis.
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.22|MediaWiki]]

'''Meetings and events'''
* A [[m:Event:Cross-wiki Code Collaboration Workshop|Cross-wiki code collaboration workshop]] will be held online on October 2 at 12:30 UTC, bringing together South Asian technical contributors to learn about Produnto and begin piloting it on Hindi, Punjabi, Odia, Telugu, and Malayalam Wikipedias. Produnto is a package manager for deploying Lua modules hosted on GitLab to Wikimedia wikis, and was recently deployed on some pilot wikis.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/40|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W40&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၁၀:၄၈၊ ၂၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31092225 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-41&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* The process for this year’s Community Wishlist [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027#Updated Community Wishlist Process 2027/2028|has been published]], incorporating community feedback. The wish submission process will [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is the deadline for submitting wishes?|end on November 8]]. This year, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027/Working group|a working group (open for volunteering)]] that includes community members familiar with the technical aspect of our wikis alongside Wikimedia Foundation staff, will take care of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/FAQ#What is triage?|triage process]]. The triage is expected to be completed by late November. Votes for wishes will start in January.

'''Updates for editors'''
* Editors using the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] will now see a warning when they paste text that is likely to have initially been copied from one of five external generative AI chatbots into Wikipedia. This feature is known as [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check|LLM Paste Check]]. It is a type of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] that is community configurable. The check looks for markers in the copied HTML and is not using content watermark detection. Edits will also [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Edit tags|be tagged]] so that patrollers can review them more closely. The feature helps newcomers add content that respects Wikipedia’s policies and makes it easier for experienced editors to identify problematic edits. Communities with local policies about LLM usage can [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/LLM Paste Check#Configuration|adjust the wording and policy that is linked]]. The team [[listarchive:list/translators-l@lists.wikimedia.org/message/EVHKWJ4IERZELMPIWNH3XUVUSQV5KOO4/|apologizes]] that this was rolled out without a delay for translations.
* Editors can now easily [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|access the web visual editor directly from the iOS and Android apps]]. When opening the editor, users will be given a choice between visual editing and source editing. If they choose visual editing, they will be sent to a mobile web window in their phone's browser. After completing their edit, a banner will give them the option to return to the app. This enables readers to make quick contributions while casually reading.
* Users of the Wikipedia Android and iOS apps will now see a one-time account creation prompt after they have used the app for two consecutive weeks. This prompt explains the benefits of having an account. It is intended to help more casual readers become logged-in users who return to the apps regularly. [https://phabricator.wikimedia.org/T434847]
* Editors on [[wmnoc:conf/dblists/group1.dblist|group1 wikis]], including Wikiquote, Wikibooks, Wikiversity, Wikivoyage, and Wikisource, will no longer see notifications on [[mw:Special:MyLanguage/Help:Recent changes|Recent Changes]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help: Watching pages|Watchlist]] when a link to another language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. This change will begin on October 5 at 07:00 UTC as a two-week trial to reduce high-volume, low-value notifications and make important changes easier to identify. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or concerns on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T439415]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where mentors who removed themselves from the mentorship program could still have mentees assigned to them and receive questions, has now been fixed. Mentees will now be reassigned when a mentor leaves the program. [https://phabricator.wikimedia.org/T418194]

'''Updates for technical contributors'''
* Wikimedia Brasil has published its [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Brasil/Arcabouço de Boas Práticas de Desenvolvimento|Development Best Practices Framework]] (ABPD). It is a guide for staff, contractors and volunteers building technical tools and projects. It covers the project lifecycle, security, accessibility, personal data protection and responsible AI use, and explains how movement-wide guidelines were adapted to a local context. They encourage other affiliates to reuse it and adapt it. Read more in the [[wmfblog:2026/09/26/wikimedia-brasils-development-best-practices-framework-technical-sustainability-as-an-organizational-responsibility|Diff post]]. 
* A new, canonical base URL for Wikimedia APIs will soon be introduced. The new canonical route follows a &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/api/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt; pattern and will act as an alternative path for current REST APIs (for example: &lt;bdi lang=&quot;zxx&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{projectName}/w/rest.php/&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&lt;/bdi&gt;). Both versions will be callable for all existing APIs, but the new structure will be the preferred path for newly created API modules. This change will be non-breaking for most users. The existing pathways will remain available for all existing endpoint requests. However, some endpoints may return URLs following the new pattern in response bodies. Changes will be available on test wiki first, with the rollout expected to cover all wikis by the end of October. [https://phabricator.wikimedia.org/T433535]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.23|MediaWiki]].

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/41|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W41&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

 ၁၈:၅၁၊ ၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31098825 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Tech News: 2026-42&lt;/span&gt; ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;&lt;div class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translations]] are available.

'''Weekly highlight'''
* Starting October 13, wikis can change the default pattern for [[:en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]] (currently &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;). They will be able to use human-readable, content-based reference names that are more helpful to contributors using the source editor (e.g. &lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; inline&gt;&lt;ref name=&quot;Miller2026-1&quot; /&gt;&lt;/syntaxhighlight&gt;). VisualEditor reference name patterns can be defined using MediaWiki system messages, JSON, templates and modules ([[:mw:Special:MyLanguage/Help:Cite/VisualEditor reference names|more information]]). Admins can enable these changes via [[Special:CommunityConfiguration/Cite-VisualEditor-Autonames|community configuration]]. This is a [[:m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist/W17|community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T436255]
* [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to English Wikipedia on October 14 and to remaining Wikimedia Foundation wikis by end of October (likely October 21). The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. This is a [[:m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/History|long-standing community wish]] implemented by [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440243][https://phabricator.wikimedia.org/T440304]

'''Updates for editors'''
* [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools]] will be removing the list view of the Watchlist and defaulting everyone to the changelog view. Previously, there were two versions of how the Watchlist is shown to mobile web users: the list view, where editors could see watched articles in a list format, and the changelog view, where editors could see changes to watched articles in a log format, controlled by a user's Advanced Mobile Control settings. This has created issues for code-base maintenance: two different displays means two sets of code to manage. By defaulting to the changelog view, we are simplifying the codebase and avoiding the likelihood of missing bugs.
* The Wikipedia Android app is testing a way to listen to article introductions in the “For you” feed. A text-to-speech model reads the existing article text aloud without rewriting it or adding any content. The 30-day experiment will begin in the Wikipedia Beta app during the third week of September, then move to the regular Wikipedia Android app in October for a limited group of eligible users. A small portion of app users (those with English feeds and at least one topic interest) will have access to the feature. This experiment is part of broader efforts to give app readers options in how they consume content in order to deepen engagement and user retention. [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Listening to Wikipedia/Phase 1|Learn more]] and [[mw:Talk:Readers/Listening to Wikipedia|share feedback]].
* [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighting]] was [[phab:T288161|enabled]] by default for all logged out and newly registered users on the English Wikipedia on September 14. With no signs of adverse effects, the same change is being proposed to be made globally across all wikis in a few weeks. If you have concerns or feedback, or if your wiki would like to opt out, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror#Enabling CodeMirror by default on all WMF wikis for newbies|please see the help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440077]
* [[d:Wikidata:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|Wikidata mobile statement editing]] of all datatypes will be officially launched on October 13, when it will be removed from Wikidata [[d:Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] and become available to all editors. Users can [[d:Wikidata_talk:Usability_and_usefulness/Item_editing_experience/Mobile_editing_of_statements|report bugs and share feedback]].
* Last week, language link changes were removed from [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] feeds on Wikivoyage, Wikisource, Wikiversity, Wikiquote and Wiktionary. As no adverse effects have been observed, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] plans to roll out this change globally to all Wikipedias. This is scheduled for October 13 at 07:00 UTC, after which editors will no longer see when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item. Editors who rely on these notifications can read more on the [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Clearer Wikidata Edit Summaries/Hide Language Link edits|project page]] and share feedback or ask to opt out their wiki on the [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T440698]
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where accidentally touching the graph while scrolling on the Pageviews tool on mobile could unintentionally zoom in has now been fixed. Click-and-drag zoom is now disabled on touch devices. [https://phabricator.wikimedia.org/T440075]

'''Updates for technical contributors'''
* There are three major changes coming to dumps: the legacy content dumps [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/thread/E6D5EU4PMSTSOI2J7A46HJ3YW2W554CS/ deprecated in January 2026] will now be sunset, the replacement [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/MediaWiki_Content_File_Exports MediaWiki Content File Exports] will be delayed to implement a “safety buffer”, and they are now also available as 7zip-compressed files. Users will need to switch the URL they download their dump from. For more information, timeline and migration instructions, see [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Legacy_content_dumps_sunset Legacy content dumps sunset].
* [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.24|MediaWiki]]

'''In depth'''
* The Wikimedia Foundation discovered unauthorized activity by OpenAI agents on Wikimedia projects, including edits to wikis, attempts to exploit a public note-taking tool, and heavy automated traffic. [[diffblog:2026/10/05/openai-rogue-agent-activities-found-on-wikimedia-projects/|Read the blog post on Diff]] for more details about the activity and the Foundation’s response.

'''Meetings and events'''
* Save the date for the next Wikimedia Hackathon! We’ll be meeting in lovely Tirana, Albania for the [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia%20Hackathon%202027 2027 Wikimedia Hackathon] from April 9–11, 2027. Scholarship and staff sponsorship applications are currently being [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2027/ accepted through Pretix] and will close on October 30, 2026. General registration will open in January 2027.

'''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&amp;nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/42|Translate]]&amp;nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&amp;nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&amp;nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].''
&lt;/div&gt;&lt;section end=&quot;technews-2026-W42&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]&lt;/bdi&gt;  ၀၇:၃၈၊ ၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&amp;oldid=31142468 --&gt;</text>
      <sha1>ha9l3oca3ra2tukaryyv20a4jnk91mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နက်ဗျူလာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11256</id>
    <revision>
      <id>1057662</id>
      <parentid>842469</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T20:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* လေ့လာမှု သမိုင်း */</comment>
      <origin>1057662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23647" sha1="m6gj543hxzqsalt972wf72x4w5js5yf" xml:space="preserve">[[File:Nursery_of_New_Stars_-_GPN-2000-000972.jpg|thumb|right|ထရိုင်ရမ်ဂူလမ် နက်ဗျူလာသည် နက်ဗျူလာ အတွက် ဥပမာ တစ်ခုဖြစ်သည်။]]

'''နက်ဗျူလာ''' ({{lang-en|Nebula}}) ဆိုသည်မှာ [[ကြယ်]]တို့၏ ကြားတွင် ရှိနေသော တိမ်တိုက်သဏ္ဌန် ရှိနေသည့် အမှုန်အမွှားများ၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]၊ [[ဟီလီယမ်]]နှင့် အခြား ဓာတ်ငွေ့တို့၏ အစု အဝေးကြီး ဖြစ်သည်။ နက်ဗျူလာ ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ လက်တင်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး တိမ်တိုက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=nebula |title=Online Etymology Dictionary |work=etymonline.com |accessdate=24 September 2010}}&lt;/ref&gt; ကြယ်တို့၏ ကြားရှိ တိမ်တိုက်ဆိုသည်မှာ [[ဂယ်လက်ဆီ]] အတွင်းရှိ အမှုန်အမွှားများ၊ ပလာစမာများနှင့် ဓာတ်ငွေ့တို့ အစုအဝေးပင် ဖြစ်သည်။ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]ထက်ဝေးကွာသော မည်သည့် ကြယ်တာရာပစ္စည်းကိုမဆို နက်ဗျူလာဟု သတ်မှတ်သည်။ ဥပမာ အင်ဒရိုမီဒါ နက်ဗျူလာဖြစ်သည်။ ပါရှန်းလူမျိုး နက္ခတ္တ ပညာရှင် အဘ် အယ်လ် ရာမန် အယ်လ် စူဖီ (Abd al-Rahman al-Sufi) က သူ၏ စာအုပ် &quot;မရွေ့မပြောင်းသော ကြယ်များ စာအုပ်&quot; တွင်  နက်ဗျူလာများ အကြောင်း ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Kenneth Glyn Jones (1991). Messier's nebulae and star clusters. Cambridge University Press. p. 1. ISBN 0-521-37079-5&lt;/ref&gt; သူက [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ]]အနီးတွင် တိမ်တိုက် တစ်ခု ရှိနေသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rasqj25&quot;&gt;{{cite journal  | last=Harrison | first=T. G. | year=1984 | month=March  | title=The Orion Nebula&amp;nbsp;— where in History is it  | journal=Royal Astronomical Society Quarterly Journal  | volume=25 | issue=1 | pages=70–73  | bibcode=1984QJRAS..25...65H }}&lt;/ref&gt; နက်ဗျူလာ အများစုသည် ကျယ်ပြောလှပြီး အချင်းအားဖြင့် [[အလင်းနှစ်]] ရာချီကာ ကြီးမားလှသည်။ နက်ဗျူလာများသည် ကြီးမားကျယ်ပြောလှသော်လည်း ယင်းတို့၏သိပ်သည်းမှုသည် များစွာပါးလွှာသည်။ ကမ္ဘာမြေအရွယ်အစားရှိသော နက်ဗျူလာတစ်ခုသည် ကီလိုဂရမ်အချို့သာ သိပ်သည်းပါလိမ့်မည်။

==လေ့လာမှု သမိုင်း==
[[File:Hs-2009-25-e-full.jpg|thumb|right|[[ကရိနာ နက်ဗျူလာ]] အစိတ်အပိုင်း]]
ခရစ်နှစ် ၁၅၀ ဝန်းကျင်တွင် [[တော်လမီ]]သည် သူ၏ အယ်လ်မဂျက်စ် (Almagest) ကျမ်း အတွဲ VII–VIII တွင် မြူမှုန်ကဲ့သို့ ဝါးတားတားမြင်ရသော ကြယ်ငါးလုံးကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[အာရှာ မေဂျာ]] နှင့် [[လီယို (ကြယ်စုတန်း)|လီယို]] [[ကြယ်စုတန်း]]တို့အကြားရှိ ကြယ်တစ်လုံးနှင့်မျှ ဆက်စပ်မှုမရှိသော မြူမှုန်ကဲ့သို့ မြင်ရသည့် ဒေသတစ်ခုကိုလည်း မှတ်သားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{citation
  | first=P. | last=Kunitzsch | date=1987
  | title=A Medieval Reference to the Andromeda Nebula
  | journal=ESO Messenger
  | volume=49 | pages=42–43
  | url=http://www.eso.org/sci/publications/messenger/archive/no.49-sep87/messenger-no49-42-43.pdf
  | bibcode=1987Msngr..49...42K | access-date=2009-10-31 }}&lt;/ref&gt; [[ကြယ်အစုအဝေး]]နှင့် ကွဲပြားသော နက်ဗျူလာ အစစ်တစ်ခုအကြောင်းကို ပထမဆုံး ဖော်ပြခဲ့သူမှာ ပါရှန်းလူမျိုး မွတ်စလင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အဗ်ဒ် အယ်လ်-ရဟ်မန် အယ်လ်-ဆူဖီ (Abd al-Rahman al-Sufi) ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Jones&gt;{{Cite book|title=Messier's nebulae and star clusters|author=Jones, Kenneth Glyn |publisher=Cambridge University Press|date=1991|isbn=0-521-37079-5|page=1}}&lt;/ref&gt; သူသည် ခရစ်နှစ် ၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သော ပုံသေကြယ်များကျမ်း (Book of Fixed Stars) တွင် ယင်းအကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ သူသည် ယနေ့ [[အန်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ]]တည်ရှိရာနေရာတွင် “တိမ်ငယ်တစ်ခု” ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rasqj25&quot;&gt;{{cite journal
  | last=Harrison | first=T. G. |date=March 1984
  | title=The Orion Nebula&amp;nbsp;– where in History is it
  | journal=Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society
  | volume=25 | issue=1 | pages=70–73
  | bibcode=1984QJRAS..25...65H }}&lt;/ref&gt; 
ထို့အပြင် အိုမီခရွန် ဗီလိုရမ် ကြယ်အစုအဝေး (Omicron Velorum Cluster) ကို “မြူမှုန်ကဲ့သို့ ကြယ်တစ်လုံး” အဖြစ် စာရင်းသွင်းခဲ့ပြီး ဘရော့ချီ ကြယ်အစုအဝေး (Brocchi's Cluster) ကဲ့သို့သော အခြား မြူမှုန်သဏ္ဌာန်ရှိသည့် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ [[ကဏန်း နက်ဗျူလာ]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော [[စူပါနိုဗာ]] (SN 1054) ပေါက်ကွဲမှုကို ခရစ်နှစ် ၁၀၅၄ ခုနှစ်တွင် အာရပ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များနှင့် တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ က လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Lundmark&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Lundmark | first1 = K | year = 1921 | title = Suspected New Stars Recorded in the Old Chronicles and Among Recent Meridian Observations | journal = Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume = 33 | issue = 195 | page = 225 | bibcode = 1921PASP...33..225L | doi = 10.1086/123101 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mayall&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Mayall | first1 = N.U. | year = 1939 | title = The Crab Nebula, a Probable Supernova | url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-data_query?bibcode=1939ASPL....3..145M&amp;link_type=ARTICLE&amp;db_key=AST| journal = Astronomical Society of the Pacific Leaflets | volume = 3 | issue = 119 | page = 145 | bibcode = 1939ASPL....3..145M }}&lt;/ref&gt;

၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နီကိုလပ်စ်-ကလော့ဒ် ဖာဘီ ဒီ ပယ်ရက်စ် (Nicolas-Claude Fabri de Peiresc) သည် တယ်လီစကုပ်ကို အသုံးပြု၍ [[အိုရိုင်ယွန် နက်ဗျူလာ]]ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ နက်ဗျူလာကို ၁၆၁၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိုဟန် ဘက်ပတစ် ဆိုင်ဆတ် (Johann Baptist Cysat) ကလည်း စောင့်ကြည့်လေ့လာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အိုင်ယွန် နက်ဗျူလာကို ပထမဆုံး အသေးစိတ် လေ့လာမှုပြုလုပ်ခြင်းကို ၁၆၅၉ ခုနှစ်တွင် ခရစ်စတီယန် ဟိုင်းဂင့်စ် (Christiaan Huygens) က လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကိုယ်တိုင်ကလည်း ဤနက်ဗျူလာကို ပထမဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိသူ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။

၁၇၁၅ ခုနှစ်တွင် [[အက်မော ဟေလီ]]သည် နက်ဗျူလာ (nebulae) ခြောက်ခုပါဝင်သော စာရင်းတစ်ခုကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt; {{cite journal
  | last=Halley | first=E. | date=1714–1716
  | volume=XXXIX | journal= Philosophical Transactions
  | pages=390–92 | title=An account of several nebulae or lucid spots like clouds, lately discovered among the fixed stars by help of the telescope}} &lt;/ref&gt;  ထိုအရေအတွက်သည် ရာစုနှစ်တစ်လျှောက် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၇၄၆ ခုနှစ်တွင် ဂျင်း-ဖိလစ် ဒီ ရှေဇိုး (Jean-Philippe de Cheseaux) သည် ယခင်က မသိရှိခဲ့ကြသေးသော နက်ဗျူလာ ရှစ်ခုအပါအဝင် စုစုပေါင်း နက်ဗျူလာ ၂၀ ခုပါဝင်သည့် စာရင်းတစ်ခုကို ပြုစုခဲ့သည်။ ၁၇၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၅၃ ခုနှစ်အတွင်း နီကိုလာ-လူးဝီ ဒီ လာကေးလ် (Nicolas-Louis de Lacaille) သည် [[ဂွတ်ဟုပ်အငူ]]မှနေ၍ နက်ဗျူလာ ၄၂ ခုကို စာရင်းပြုစုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အနက် အများစုမှာ ယခင်က မသိရှိခဲ့ကြသေးသော အရာဝတ္ထုများဖြစ်သည်။ ထို့နောက် [[ချားလ် မက်ဆီယာ]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ်မတိုင်မီ “နက်ဗျူလာ” ၁၀၃ ခုပါဝင်သော စာရင်းတစ်ခုကို ပြုစုခဲ့သည်။ ယင်းစာရင်းကို ယနေ့ခေတ်တွင် မက်ဆီယာ အရာဝတ္ထုများ (Messier objects) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ယခုအခါ [[ဂလက်ဆီ]]များ ဖြစ်ကြောင်း သိရှိထားသော အရာဝတ္ထုများလည်း ပါဝင်သည်။ မက်ဆီယာ၏ အဓိကစိတ်ဝင်စားမှုမှာ [[ကြယ်တံခွန်]]များကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူစာရင်းပြုစုခဲ့သော အရာဝတ္ထုများမှာ ကြယ်တံခွန်များနှင့် မှားယွင်းခွဲခြားမိနိုင်သည့် အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;hoskin2005&quot;&gt;{{cite journal| last=Hoskin | first=Michael | date=2005| title=Unfinished Business: William Herschel's Sweeps for Nebulae | journal=British Journal for the History of Science | volume=43 | issue=3 | pages=305–320 | bibcode=2005HisSc..43..305H | doi=10.1177/007327530504300303 | s2cid=161558679 }}&lt;/ref&gt;

ထို့နောက် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]နှင့် ၎င်း၏ညီမ ကာရိုလိုင်း ဟာရှယ်တို့၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် နက်ဗျူလာအရေအတွက်သည် များစွာတိုးပွားလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|title=Philosophical Transactions|url=https://archive.org/details/philosophicaltr04unkngoog|year=1786|publisher=T.N.|page=[https://archive.org/details/philosophicaltr04unkngoog/page/n479 457]}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့၏ နက်ဗျူလာအသစ်များနှင့် ကြယ်အစုအဝေးများ အရေအတွက် တစ်ထောင်ပါဝင်သော စာရင်း (Catalogue of One Thousand New Nebulae and Clusters of Stars) ကို ၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နက်ဗျူလာနှင့် ကြယ်အစုအဝေး နောက်ထပ်တစ်ထောင်ပါဝင်သော ဒုတိယစာရင်းကို ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတတိယစာရင်းဖြစ်သော အရာဝတ္ထု ၅၁၀ ခုပါဝင်သည့် စာရင်းကို ၁၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လေ့လာရေးလုပ်ငန်းများ အများစုကို ဆောင်ရွက်နေစဉ်အတွင်း ဝီလျံ ဟာရှယ်က ထိုနက်ဗျူလာများသည် သီးခြားခွဲခြားမြင်နိုင်ခြင်းမရှိသေးသော ကြယ်အစုအဝေးများသာ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၇၉၀ ခုနှစ်တွင် နက်ဗျူလာကဲ့သို့ မြူမှုန်များ ဝန်းရံနေသော ကြယ်တစ်လုံးကို သူရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုအခါ ယင်းသည် အဝေးရှိ ကြယ်အစုအဝေးတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ အမှန်တကယ်ရှိသော နက်ဗျူလာတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။

၈၆၄ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဝီလျံ ဟဂင်စ် (William Huggins) သည် နက်ဗျူလာ ၇၀ ခန့်၏ ရောင်စဉ်များကို စစ်ဆေးလေ့လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အနက် သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သည် ဓာတ်ငွေ့ တစ်ခု၏ ထုတ်လွှတ်ရောင်စဉ် (emission spectrum) ကို ပြသနေကြောင်း သူတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကျန်ရှိသော နက်ဗျူလာများမှာ အဆက်မပြတ်ရောင်စဉ် (continuous spectrum) ကို ပြသနေသောကြောင့် ကြယ်အမြောက်အမြား စုပေါင်းပါဝင်နေသည့် အစုအဝေးများဖြစ်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book
  | author=Watts, William Marshall
  | author2=Huggins, Sir William
  | author3=Lady Huggins | title=An introduction to the study of spectrum analysis
  | publisher=Longmans, Green, and Co.
  | date=1904
  | pages=[https://archive.org/details/anintroductiont00hugggoog/page/n106 84]–85 | access-date=2009-10-31
  | url=https://archive.org/details/anintroductiont00hugggoog
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;struve37&quot;&gt;{{cite journal
  | last=Struve | first=Otto | date=1937
  | title=Recent Progress in the Study of Reflection Nebulae | journal=Popular Astronomy | volume=45
  | pages=9–22 | bibcode=1937PA.....45....9S }}&lt;/ref&gt; ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဗက်စတို စလစ်ဖာ (Vesto Slipher) က မီရိုပီကြယ် (Merope) ကို ဝန်းရံထားသော နက်ဗျူလာ၏ ရောင်စဉ်သည် [[ဖျောက်ဆိပ်ကြယ်စု]]ရှိ open cluster ၏ ရောင်စဉ်နှင့် ကိုက်ညီကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နက်ဗျူလာများကို တတိယအမျိုးအစားအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းနက်ဗျူလာသည် ကြယ်များမှ ထုတ်လွှတ်သော အလင်းကို တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြယ်အလင်းကို ပြန်လည်ရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းဖြင့် တောက်ပနေခြင်းဖြစ်သည်။

၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် မဟာဆွေးနွေးပွဲ (Great Debate) အပြီး၌ “နက်ဗျူလာ” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော အရာဝတ္ထုများစွာသည် အမှန်တကယ်အားဖြင့် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]နှင့် အလွန်ဝေးကွာသော အခြားဂလက်ဆီများဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိရှိလာခဲ့သည်။

စလစ်ဖာ (Slipher) နှင့် [[အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်]]တို့သည် နက်ဗျူလာအမျိုးမျိုးမှ ရောင်စဉ်များကို ဆက်လက်စုဆောင်းလေ့လာခဲ့ကြပြီး၊ ထိုအထဲမှ ၂၉ ခုသည် ထုတ်လွှတ်ရောင်စဉ်များကို ပြသကာ ၃၃ ခုမှာ ကြယ်အလင်း၏ အဆက်မပြတ်ရောင်စဉ်များကို ပြသကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဟပ်ဘယ်က နက်ဗျူလာအားလုံးနီးပါးသည် ကြယ်များနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ၎င်းတို့၏ အလင်းရောင်သည် ကြယ်များမှ ရရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထုတ်လွှတ်ရောင်စဉ်ကို ပြသသော နက်ဗျူလာများသည် ရောင်စဉ်အမျိုးအစား B သို့မဟုတ် ယင်းထက် ပိုပူသော ကြယ်များနှင့် အမြဲလိုလို ဆက်စပ်နေကြောင်းကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းတွင် O အမျိုးအစား ပင်မအစဉ်ကြယ်များ (O-type main-sequence stars) အားလုံး ပါဝင်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆက်မပြတ်ရောင်စဉ်များကို ပြသသော နက်ဗျူလာများသည် အပူချိန်နိမ့်သော ကြယ်များနှင့်အတူ တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
ဟပ်ဘယ်နှင့် ဟင်နရီ နော်ရစ် ရပ်ဆဲလ် (Henry Norris Russell) တို့နှစ်ဦးစလုံးက ပိုမိုပူပြင်းသော ကြယ်များကို ဝန်းရံထားသည့် နက်ဗျူလာများသည် တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပြောင်းလဲသွားကြသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ကြသည်။

==ဖွဲ့စည်းပုံ==
==နက်ဗျူလာ အမျိုးအစား==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Image:Hubble Sees a Stellar &quot;Sneezing Fit&quot; (11467249715).jpg|ဟာဘေး-ဟာရို အရာဝတ္ထု၊ HH 161 နှင့် HH 164&lt;ref&gt;{{cite news|title=A stellar sneezing fit|url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1350a/|accessdate=16 December 2013|newspaper=ESA/Hubble Picture of the Week|archivedate=22 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230722234450/https://www.spacetelescope.org/images/potw1350a/}}&lt;/ref&gt; 
|HH 46/HH 47 တို့သည် မွေးကင်စကြယ်များနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်&lt;ref&gt;{{cite news|title=ALMA Takes Close Look at Drama of Starbirth|url=http://www.eso.org/public/news/eso1336/|accessdate=21 August 2013|newspaper=ESO Press Release}}&lt;/ref&gt; 
Image:Omega Nebula.jpg|အိုမီဂါ နက်ဗျူလာ၊ တွန်းထုတ်ခြင်း နက်ဗျူလာ ဥပမာတစ်ခု။ 
Image:Horsehead-Hubble.jpg|[[မြင်းခေါင်း နက်ဗျူလာ]]၊ မှောင်မည်း နက်ဗျူလာ ဥပမာတစ်ခု၊
Image:NGC6543.jpg|[[ကြောင်မျက်လုံး နက်ဗျူလာ]]၊ ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာ ဥပမာ။ 
Image:PIA04533.jpg|အနီရောင် စတုဂံ နက်ဗျူလာ မွေးကင်စဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာ ဥပမာ။ 
Image:SNR 0509.jpg|SNR 0509-67.5 ၏ အကြွင်းအကျန် အခွံ
Image:Tycho xrayonly.jpg|X-ray အလင်းဖြင့်မြင်ရသည့် SN 1572 တိုက်ကို [[ဆူပါနိုဗာ]]၏ လက်ကျန်။
&lt;/gallery&gt;

= ကိုးကား =
{{Commons category|Nebula}}
{{reflist}}


[[Category:နက္ခတ္တ ရူပဗေဒ]]
[[Category:နက်ဗျူလာများ]]</text>
      <sha1>m6gj543hxzqsalt972wf72x4w5js5yf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057663</id>
      <parentid>1057662</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T20:25:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* လေ့လာမှု သမိုင်း */</comment>
      <origin>1057663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23380" sha1="bjbprt1ldlrt8rjig05mnm8sejdzfny" xml:space="preserve">[[File:Nursery_of_New_Stars_-_GPN-2000-000972.jpg|thumb|right|ထရိုင်ရမ်ဂူလမ် နက်ဗျူလာသည် နက်ဗျူလာ အတွက် ဥပမာ တစ်ခုဖြစ်သည်။]]

'''နက်ဗျူလာ''' ({{lang-en|Nebula}}) ဆိုသည်မှာ [[ကြယ်]]တို့၏ ကြားတွင် ရှိနေသော တိမ်တိုက်သဏ္ဌန် ရှိနေသည့် အမှုန်အမွှားများ၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]၊ [[ဟီလီယမ်]]နှင့် အခြား ဓာတ်ငွေ့တို့၏ အစု အဝေးကြီး ဖြစ်သည်။ နက်ဗျူလာ ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ လက်တင်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး တိမ်တိုက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=nebula |title=Online Etymology Dictionary |work=etymonline.com |accessdate=24 September 2010}}&lt;/ref&gt; ကြယ်တို့၏ ကြားရှိ တိမ်တိုက်ဆိုသည်မှာ [[ဂယ်လက်ဆီ]] အတွင်းရှိ အမှုန်အမွှားများ၊ ပလာစမာများနှင့် ဓာတ်ငွေ့တို့ အစုအဝေးပင် ဖြစ်သည်။ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]ထက်ဝေးကွာသော မည်သည့် ကြယ်တာရာပစ္စည်းကိုမဆို နက်ဗျူလာဟု သတ်မှတ်သည်။ ဥပမာ အင်ဒရိုမီဒါ နက်ဗျူလာဖြစ်သည်။ ပါရှန်းလူမျိုး နက္ခတ္တ ပညာရှင် အဘ် အယ်လ် ရာမန် အယ်လ် စူဖီ (Abd al-Rahman al-Sufi) က သူ၏ စာအုပ် &quot;မရွေ့မပြောင်းသော ကြယ်များ စာအုပ်&quot; တွင်  နက်ဗျူလာများ အကြောင်း ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Kenneth Glyn Jones (1991). Messier's nebulae and star clusters. Cambridge University Press. p. 1. ISBN 0-521-37079-5&lt;/ref&gt; သူက [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ]]အနီးတွင် တိမ်တိုက် တစ်ခု ရှိနေသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rasqj25&quot;&gt;{{cite journal  | last=Harrison | first=T. G. | year=1984 | month=March  | title=The Orion Nebula&amp;nbsp;— where in History is it  | journal=Royal Astronomical Society Quarterly Journal  | volume=25 | issue=1 | pages=70–73  | bibcode=1984QJRAS..25...65H }}&lt;/ref&gt; နက်ဗျူလာ အများစုသည် ကျယ်ပြောလှပြီး အချင်းအားဖြင့် [[အလင်းနှစ်]] ရာချီကာ ကြီးမားလှသည်။ နက်ဗျူလာများသည် ကြီးမားကျယ်ပြောလှသော်လည်း ယင်းတို့၏သိပ်သည်းမှုသည် များစွာပါးလွှာသည်။ ကမ္ဘာမြေအရွယ်အစားရှိသော နက်ဗျူလာတစ်ခုသည် ကီလိုဂရမ်အချို့သာ သိပ်သည်းပါလိမ့်မည်။

==လေ့လာမှု သမိုင်း==
[[File:Hs-2009-25-e-full.jpg|thumb|right|[[ကရိနာ နက်ဗျူလာ]] အစိတ်အပိုင်း]]
ခရစ်နှစ် ၁၅၀ ဝန်းကျင်တွင် [[တော်လမီ]]သည် သူ၏ အယ်လ်မဂျက်စ် (Almagest) ကျမ်း အတွဲ VII–VIII တွင် မြူမှုန်ကဲ့သို့ ဝါးတားတားမြင်ရသော ကြယ်ငါးလုံးကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[အာရှာ မေဂျာ]] နှင့် [[လီယို (ကြယ်စုတန်း)|လီယို]] [[ကြယ်စုတန်း]]တို့အကြားရှိ ကြယ်တစ်လုံးနှင့်မျှ ဆက်စပ်မှုမရှိသော မြူမှုန်ကဲ့သို့ မြင်ရသည့် ဒေသတစ်ခုကိုလည်း မှတ်သားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{citation
  | first=P. | last=Kunitzsch | date=1987
  | title=A Medieval Reference to the Andromeda Nebula
  | journal=ESO Messenger
  | volume=49 | pages=42–43
  | url=http://www.eso.org/sci/publications/messenger/archive/no.49-sep87/messenger-no49-42-43.pdf
  | bibcode=1987Msngr..49...42K | access-date=2009-10-31 }}&lt;/ref&gt; [[ကြယ်အစုအဝေး]]နှင့် ကွဲပြားသော နက်ဗျူလာ အစစ်တစ်ခုအကြောင်းကို ပထမဆုံး ဖော်ပြခဲ့သူမှာ ပါရှန်းလူမျိုး မွတ်စလင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အဗ်ဒ် အယ်လ်-ရဟ်မန် အယ်လ်-ဆူဖီ (Abd al-Rahman al-Sufi) ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Jones&gt;{{Cite book|title=Messier's nebulae and star clusters|author=Jones, Kenneth Glyn |publisher=Cambridge University Press|date=1991|isbn=0-521-37079-5|page=1}}&lt;/ref&gt; သူသည် ခရစ်နှစ် ၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သော ပုံသေကြယ်များကျမ်း (Book of Fixed Stars) တွင် ယင်းအကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ သူသည် ယနေ့ [[အန်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ]]တည်ရှိရာနေရာတွင် “တိမ်ငယ်တစ်ခု” ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rasqj25&quot;/&gt;
ထို့အပြင် အိုမီခရွန် ဗီလိုရမ် ကြယ်အစုအဝေး (Omicron Velorum Cluster) ကို “မြူမှုန်ကဲ့သို့ ကြယ်တစ်လုံး” အဖြစ် စာရင်းသွင်းခဲ့ပြီး ဘရော့ချီ ကြယ်အစုအဝေး (Brocchi's Cluster) ကဲ့သို့သော အခြား မြူမှုန်သဏ္ဌာန်ရှိသည့် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ [[ကဏန်း နက်ဗျူလာ]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော [[စူပါနိုဗာ]] (SN 1054) ပေါက်ကွဲမှုကို ခရစ်နှစ် ၁၀၅၄ ခုနှစ်တွင် အာရပ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များနှင့် တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ က လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Lundmark&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Lundmark | first1 = K | year = 1921 | title = Suspected New Stars Recorded in the Old Chronicles and Among Recent Meridian Observations | journal = Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume = 33 | issue = 195 | page = 225 | bibcode = 1921PASP...33..225L | doi = 10.1086/123101 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mayall&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Mayall | first1 = N.U. | year = 1939 | title = The Crab Nebula, a Probable Supernova | url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-data_query?bibcode=1939ASPL....3..145M&amp;link_type=ARTICLE&amp;db_key=AST| journal = Astronomical Society of the Pacific Leaflets | volume = 3 | issue = 119 | page = 145 | bibcode = 1939ASPL....3..145M }}&lt;/ref&gt;

၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နီကိုလပ်စ်-ကလော့ဒ် ဖာဘီ ဒီ ပယ်ရက်စ် (Nicolas-Claude Fabri de Peiresc) သည် တယ်လီစကုပ်ကို အသုံးပြု၍ [[အိုရိုင်ယွန် နက်ဗျူလာ]]ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ နက်ဗျူလာကို ၁၆၁၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိုဟန် ဘက်ပတစ် ဆိုင်ဆတ် (Johann Baptist Cysat) ကလည်း စောင့်ကြည့်လေ့လာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အိုင်ယွန် နက်ဗျူလာကို ပထမဆုံး အသေးစိတ် လေ့လာမှုပြုလုပ်ခြင်းကို ၁၆၅၉ ခုနှစ်တွင် ခရစ်စတီယန် ဟိုင်းဂင့်စ် (Christiaan Huygens) က လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကိုယ်တိုင်ကလည်း ဤနက်ဗျူလာကို ပထမဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိသူ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။

၁၇၁၅ ခုနှစ်တွင် [[အက်မော ဟေလီ]]သည် နက်ဗျူလာ (nebulae) ခြောက်ခုပါဝင်သော စာရင်းတစ်ခုကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt; {{cite journal
  | last=Halley | first=E. | date=1714–1716
  | volume=XXXIX | journal= Philosophical Transactions
  | pages=390–92 | title=An account of several nebulae or lucid spots like clouds, lately discovered among the fixed stars by help of the telescope}} &lt;/ref&gt;  ထိုအရေအတွက်သည် ရာစုနှစ်တစ်လျှောက် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၇၄၆ ခုနှစ်တွင် ဂျင်း-ဖိလစ် ဒီ ရှေဇိုး (Jean-Philippe de Cheseaux) သည် ယခင်က မသိရှိခဲ့ကြသေးသော နက်ဗျူလာ ရှစ်ခုအပါအဝင် စုစုပေါင်း နက်ဗျူလာ ၂၀ ခုပါဝင်သည့် စာရင်းတစ်ခုကို ပြုစုခဲ့သည်။ ၁၇၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၅၃ ခုနှစ်အတွင်း နီကိုလာ-လူးဝီ ဒီ လာကေးလ် (Nicolas-Louis de Lacaille) သည် [[ဂွတ်ဟုပ်အငူ]]မှနေ၍ နက်ဗျူလာ ၄၂ ခုကို စာရင်းပြုစုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အနက် အများစုမှာ ယခင်က မသိရှိခဲ့ကြသေးသော အရာဝတ္ထုများဖြစ်သည်။ ထို့နောက် [[ချားလ် မက်ဆီယာ]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ်မတိုင်မီ “နက်ဗျူလာ” ၁၀၃ ခုပါဝင်သော စာရင်းတစ်ခုကို ပြုစုခဲ့သည်။ ယင်းစာရင်းကို ယနေ့ခေတ်တွင် မက်ဆီယာ အရာဝတ္ထုများ (Messier objects) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ယခုအခါ [[ဂလက်ဆီ]]များ ဖြစ်ကြောင်း သိရှိထားသော အရာဝတ္ထုများလည်း ပါဝင်သည်။ မက်ဆီယာ၏ အဓိကစိတ်ဝင်စားမှုမှာ [[ကြယ်တံခွန်]]များကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူစာရင်းပြုစုခဲ့သော အရာဝတ္ထုများမှာ ကြယ်တံခွန်များနှင့် မှားယွင်းခွဲခြားမိနိုင်သည့် အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;hoskin2005&quot;&gt;{{cite journal| last=Hoskin | first=Michael | date=2005| title=Unfinished Business: William Herschel's Sweeps for Nebulae | journal=British Journal for the History of Science | volume=43 | issue=3 | pages=305–320 | bibcode=2005HisSc..43..305H | doi=10.1177/007327530504300303 | s2cid=161558679 }}&lt;/ref&gt;

ထို့နောက် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]နှင့် ၎င်း၏ညီမ ကာရိုလိုင်း ဟာရှယ်တို့၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် နက်ဗျူလာအရေအတွက်သည် များစွာတိုးပွားလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|title=Philosophical Transactions|url=https://archive.org/details/philosophicaltr04unkngoog|year=1786|publisher=T.N.|page=[https://archive.org/details/philosophicaltr04unkngoog/page/n479 457]}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့၏ နက်ဗျူလာအသစ်များနှင့် ကြယ်အစုအဝေးများ အရေအတွက် တစ်ထောင်ပါဝင်သော စာရင်း (Catalogue of One Thousand New Nebulae and Clusters of Stars) ကို ၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နက်ဗျူလာနှင့် ကြယ်အစုအဝေး နောက်ထပ်တစ်ထောင်ပါဝင်သော ဒုတိယစာရင်းကို ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတတိယစာရင်းဖြစ်သော အရာဝတ္ထု ၅၁၀ ခုပါဝင်သည့် စာရင်းကို ၁၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လေ့လာရေးလုပ်ငန်းများ အများစုကို ဆောင်ရွက်နေစဉ်အတွင်း ဝီလျံ ဟာရှယ်က ထိုနက်ဗျူလာများသည် သီးခြားခွဲခြားမြင်နိုင်ခြင်းမရှိသေးသော ကြယ်အစုအဝေးများသာ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၇၉၀ ခုနှစ်တွင် နက်ဗျူလာကဲ့သို့ မြူမှုန်များ ဝန်းရံနေသော ကြယ်တစ်လုံးကို သူရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုအခါ ယင်းသည် အဝေးရှိ ကြယ်အစုအဝေးတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ အမှန်တကယ်ရှိသော နက်ဗျူလာတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။

၈၆၄ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဝီလျံ ဟဂင်စ် (William Huggins) သည် နက်ဗျူလာ ၇၀ ခန့်၏ ရောင်စဉ်များကို စစ်ဆေးလေ့လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အနက် သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သည် ဓာတ်ငွေ့ တစ်ခု၏ ထုတ်လွှတ်ရောင်စဉ် (emission spectrum) ကို ပြသနေကြောင်း သူတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကျန်ရှိသော နက်ဗျူလာများမှာ အဆက်မပြတ်ရောင်စဉ် (continuous spectrum) ကို ပြသနေသောကြောင့် ကြယ်အမြောက်အမြား စုပေါင်းပါဝင်နေသည့် အစုအဝေးများဖြစ်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book
  | author=Watts, William Marshall
  | author2=Huggins, Sir William
  | author3=Lady Huggins | title=An introduction to the study of spectrum analysis
  | publisher=Longmans, Green, and Co.
  | date=1904
  | pages=[https://archive.org/details/anintroductiont00hugggoog/page/n106 84]–85 | access-date=2009-10-31
  | url=https://archive.org/details/anintroductiont00hugggoog
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;struve37&quot;&gt;{{cite journal
  | last=Struve | first=Otto | date=1937
  | title=Recent Progress in the Study of Reflection Nebulae | journal=Popular Astronomy | volume=45
  | pages=9–22 | bibcode=1937PA.....45....9S }}&lt;/ref&gt; ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဗက်စတို စလစ်ဖာ (Vesto Slipher) က မီရိုပီကြယ် (Merope) ကို ဝန်းရံထားသော နက်ဗျူလာ၏ ရောင်စဉ်သည် [[ဖျောက်ဆိပ်ကြယ်စု]]ရှိ open cluster ၏ ရောင်စဉ်နှင့် ကိုက်ညီကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နက်ဗျူလာများကို တတိယအမျိုးအစားအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းနက်ဗျူလာသည် ကြယ်များမှ ထုတ်လွှတ်သော အလင်းကို တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြယ်အလင်းကို ပြန်လည်ရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းဖြင့် တောက်ပနေခြင်းဖြစ်သည်။

၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် မဟာဆွေးနွေးပွဲ (Great Debate) အပြီး၌ “နက်ဗျူလာ” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော အရာဝတ္ထုများစွာသည် အမှန်တကယ်အားဖြင့် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]နှင့် အလွန်ဝေးကွာသော အခြားဂလက်ဆီများဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိရှိလာခဲ့သည်။

စလစ်ဖာ (Slipher) နှင့် [[အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်]]တို့သည် နက်ဗျူလာအမျိုးမျိုးမှ ရောင်စဉ်များကို ဆက်လက်စုဆောင်းလေ့လာခဲ့ကြပြီး၊ ထိုအထဲမှ ၂၉ ခုသည် ထုတ်လွှတ်ရောင်စဉ်များကို ပြသကာ ၃၃ ခုမှာ ကြယ်အလင်း၏ အဆက်မပြတ်ရောင်စဉ်များကို ပြသကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဟပ်ဘယ်က နက်ဗျူလာအားလုံးနီးပါးသည် ကြယ်များနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ၎င်းတို့၏ အလင်းရောင်သည် ကြယ်များမှ ရရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထုတ်လွှတ်ရောင်စဉ်ကို ပြသသော နက်ဗျူလာများသည် ရောင်စဉ်အမျိုးအစား B သို့မဟုတ် ယင်းထက် ပိုပူသော ကြယ်များနှင့် အမြဲလိုလို ဆက်စပ်နေကြောင်းကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းတွင် O အမျိုးအစား ပင်မအစဉ်ကြယ်များ (O-type main-sequence stars) အားလုံး ပါဝင်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆက်မပြတ်ရောင်စဉ်များကို ပြသသော နက်ဗျူလာများသည် အပူချိန်နိမ့်သော ကြယ်များနှင့်အတူ တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
ဟပ်ဘယ်နှင့် ဟင်နရီ နော်ရစ် ရပ်ဆဲလ် (Henry Norris Russell) တို့နှစ်ဦးစလုံးက ပိုမိုပူပြင်းသော ကြယ်များကို ဝန်းရံထားသည့် နက်ဗျူလာများသည် တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပြောင်းလဲသွားကြသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ကြသည်။

==ဖွဲ့စည်းပုံ==
==နက်ဗျူလာ အမျိုးအစား==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Image:Hubble Sees a Stellar &quot;Sneezing Fit&quot; (11467249715).jpg|ဟာဘေး-ဟာရို အရာဝတ္ထု၊ HH 161 နှင့် HH 164&lt;ref&gt;{{cite news|title=A stellar sneezing fit|url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1350a/|accessdate=16 December 2013|newspaper=ESA/Hubble Picture of the Week|archivedate=22 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230722234450/https://www.spacetelescope.org/images/potw1350a/}}&lt;/ref&gt; 
|HH 46/HH 47 တို့သည် မွေးကင်စကြယ်များနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်&lt;ref&gt;{{cite news|title=ALMA Takes Close Look at Drama of Starbirth|url=http://www.eso.org/public/news/eso1336/|accessdate=21 August 2013|newspaper=ESO Press Release}}&lt;/ref&gt; 
Image:Omega Nebula.jpg|အိုမီဂါ နက်ဗျူလာ၊ တွန်းထုတ်ခြင်း နက်ဗျူလာ ဥပမာတစ်ခု။ 
Image:Horsehead-Hubble.jpg|[[မြင်းခေါင်း နက်ဗျူလာ]]၊ မှောင်မည်း နက်ဗျူလာ ဥပမာတစ်ခု၊
Image:NGC6543.jpg|[[ကြောင်မျက်လုံး နက်ဗျူလာ]]၊ ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာ ဥပမာ။ 
Image:PIA04533.jpg|အနီရောင် စတုဂံ နက်ဗျူလာ မွေးကင်စဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာ ဥပမာ။ 
Image:SNR 0509.jpg|SNR 0509-67.5 ၏ အကြွင်းအကျန် အခွံ
Image:Tycho xrayonly.jpg|X-ray အလင်းဖြင့်မြင်ရသည့် SN 1572 တိုက်ကို [[ဆူပါနိုဗာ]]၏ လက်ကျန်။
&lt;/gallery&gt;

= ကိုးကား =
{{Commons category|Nebula}}
{{reflist}}


[[Category:နက္ခတ္တ ရူပဗေဒ]]
[[Category:နက်ဗျူလာများ]]</text>
      <sha1>bjbprt1ldlrt8rjig05mnm8sejdzfny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057664</id>
      <parentid>1057663</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T20:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23396" sha1="tfyr4cnhvvudqu4c6ex0lgrx5mg3l51" xml:space="preserve">[[File:Nursery_of_New_Stars_-_GPN-2000-000972.jpg|thumb|right|[[ထရိုင်ဂူလယ် ဂယ်လက်ဆီ]]ရှိ [[NGC 604]]သည် နက်ဗျူလာ အတွက် ဥပမာ တစ်ခုဖြစ်သည်။]]

'''နက်ဗျူလာ''' ({{lang-en|Nebula}}) ဆိုသည်မှာ [[ကြယ်]]တို့၏ ကြားတွင် ရှိနေသော တိမ်တိုက်သဏ္ဌန် ရှိနေသည့် အမှုန်အမွှားများ၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]၊ [[ဟီလီယမ်]]နှင့် အခြား ဓာတ်ငွေ့တို့၏ အစု အဝေးကြီး ဖြစ်သည်။ နက်ဗျူလာ ဟူသော အသုံးအနှုန်းမှာ လက်တင်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး တိမ်တိုက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |url= http://www.etymonline.com/index.php?term=nebula |title=Online Etymology Dictionary |work=etymonline.com |accessdate=24 September 2010}}&lt;/ref&gt; ကြယ်တို့၏ ကြားရှိ တိမ်တိုက်ဆိုသည်မှာ [[ဂယ်လက်ဆီ]] အတွင်းရှိ အမှုန်အမွှားများ၊ ပလာစမာများနှင့် ဓာတ်ငွေ့တို့ အစုအဝေးပင် ဖြစ်သည်။ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]ထက်ဝေးကွာသော မည်သည့် ကြယ်တာရာပစ္စည်းကိုမဆို နက်ဗျူလာဟု သတ်မှတ်သည်။ ဥပမာ အင်ဒရိုမီဒါ နက်ဗျူလာဖြစ်သည်။ ပါရှန်းလူမျိုး နက္ခတ္တ ပညာရှင် အဘ် အယ်လ် ရာမန် အယ်လ် စူဖီ (Abd al-Rahman al-Sufi) က သူ၏ စာအုပ် &quot;မရွေ့မပြောင်းသော ကြယ်များ စာအုပ်&quot; တွင်  နက်ဗျူလာများ အကြောင်း ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;Kenneth Glyn Jones (1991). Messier's nebulae and star clusters. Cambridge University Press. p. 1. ISBN 0-521-37079-5&lt;/ref&gt; သူက [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ]]အနီးတွင် တိမ်တိုက် တစ်ခု ရှိနေသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rasqj25&quot;&gt;{{cite journal  | last=Harrison | first=T. G. | year=1984 | month=March  | title=The Orion Nebula&amp;nbsp;— where in History is it  | journal=Royal Astronomical Society Quarterly Journal  | volume=25 | issue=1 | pages=70–73  | bibcode=1984QJRAS..25...65H }}&lt;/ref&gt; နက်ဗျူလာ အများစုသည် ကျယ်ပြောလှပြီး အချင်းအားဖြင့် [[အလင်းနှစ်]] ရာချီကာ ကြီးမားလှသည်။ နက်ဗျူလာများသည် ကြီးမားကျယ်ပြောလှသော်လည်း ယင်းတို့၏သိပ်သည်းမှုသည် များစွာပါးလွှာသည်။ ကမ္ဘာမြေအရွယ်အစားရှိသော နက်ဗျူလာတစ်ခုသည် ကီလိုဂရမ်အချို့သာ သိပ်သည်းပါလိမ့်မည်။

==လေ့လာမှု သမိုင်း==
[[File:Hs-2009-25-e-full.jpg|thumb|right|[[ကရိနာ နက်ဗျူလာ]] အစိတ်အပိုင်း]]
ခရစ်နှစ် ၁၅၀ ဝန်းကျင်တွင် [[တော်လမီ]]သည် သူ၏ အယ်လ်မဂျက်စ် (Almagest) ကျမ်း အတွဲ VII–VIII တွင် မြူမှုန်ကဲ့သို့ ဝါးတားတားမြင်ရသော ကြယ်ငါးလုံးကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် [[အာရှာ မေဂျာ]] နှင့် [[လီယို (ကြယ်စုတန်း)|လီယို]] [[ကြယ်စုတန်း]]တို့အကြားရှိ ကြယ်တစ်လုံးနှင့်မျှ ဆက်စပ်မှုမရှိသော မြူမှုန်ကဲ့သို့ မြင်ရသည့် ဒေသတစ်ခုကိုလည်း မှတ်သားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{citation
  | first=P. | last=Kunitzsch | date=1987
  | title=A Medieval Reference to the Andromeda Nebula
  | journal=ESO Messenger
  | volume=49 | pages=42–43
  | url=http://www.eso.org/sci/publications/messenger/archive/no.49-sep87/messenger-no49-42-43.pdf
  | bibcode=1987Msngr..49...42K | access-date=2009-10-31 }}&lt;/ref&gt; [[ကြယ်အစုအဝေး]]နှင့် ကွဲပြားသော နက်ဗျူလာ အစစ်တစ်ခုအကြောင်းကို ပထမဆုံး ဖော်ပြခဲ့သူမှာ ပါရှန်းလူမျိုး မွတ်စလင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် အဗ်ဒ် အယ်လ်-ရဟ်မန် အယ်လ်-ဆူဖီ (Abd al-Rahman al-Sufi) ဖြစ်သည်။&lt;ref name=Jones&gt;{{Cite book|title=Messier's nebulae and star clusters|author=Jones, Kenneth Glyn |publisher=Cambridge University Press|date=1991|isbn=0-521-37079-5|page=1}}&lt;/ref&gt; သူသည် ခရစ်နှစ် ၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သော ပုံသေကြယ်များကျမ်း (Book of Fixed Stars) တွင် ယင်းအကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်။ သူသည် ယနေ့ [[အန်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ]]တည်ရှိရာနေရာတွင် “တိမ်ငယ်တစ်ခု” ရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;rasqj25&quot;/&gt;
ထို့အပြင် အိုမီခရွန် ဗီလိုရမ် ကြယ်အစုအဝေး (Omicron Velorum Cluster) ကို “မြူမှုန်ကဲ့သို့ ကြယ်တစ်လုံး” အဖြစ် စာရင်းသွင်းခဲ့ပြီး ဘရော့ချီ ကြယ်အစုအဝေး (Brocchi's Cluster) ကဲ့သို့သော အခြား မြူမှုန်သဏ္ဌာန်ရှိသည့် ကောင်းကင်အရာဝတ္ထုများကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ [[ကဏန်း နက်ဗျူလာ]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော [[စူပါနိုဗာ]] (SN 1054) ပေါက်ကွဲမှုကို ခရစ်နှစ် ၁၀၅၄ ခုနှစ်တွင် အာရပ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များနှင့် တရုတ်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ က လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Lundmark&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Lundmark | first1 = K | year = 1921 | title = Suspected New Stars Recorded in the Old Chronicles and Among Recent Meridian Observations | journal = Publications of the Astronomical Society of the Pacific | volume = 33 | issue = 195 | page = 225 | bibcode = 1921PASP...33..225L | doi = 10.1086/123101 | doi-access = free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mayall&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Mayall | first1 = N.U. | year = 1939 | title = The Crab Nebula, a Probable Supernova | url = http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-data_query?bibcode=1939ASPL....3..145M&amp;link_type=ARTICLE&amp;db_key=AST| journal = Astronomical Society of the Pacific Leaflets | volume = 3 | issue = 119 | page = 145 | bibcode = 1939ASPL....3..145M }}&lt;/ref&gt;

၁၆၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နီကိုလပ်စ်-ကလော့ဒ် ဖာဘီ ဒီ ပယ်ရက်စ် (Nicolas-Claude Fabri de Peiresc) သည် တယ်လီစကုပ်ကို အသုံးပြု၍ [[အိုရိုင်ယွန် နက်ဗျူလာ]]ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ နက်ဗျူလာကို ၁၆၁၈ ခုနှစ်တွင် ဂျိုဟန် ဘက်ပတစ် ဆိုင်ဆတ် (Johann Baptist Cysat) ကလည်း စောင့်ကြည့်လေ့လာခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် အိုင်ယွန် နက်ဗျူလာကို ပထမဆုံး အသေးစိတ် လေ့လာမှုပြုလုပ်ခြင်းကို ၁၆၅၉ ခုနှစ်တွင် ခရစ်စတီယန် ဟိုင်းဂင့်စ် (Christiaan Huygens) က လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကိုယ်တိုင်ကလည်း ဤနက်ဗျူလာကို ပထမဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိသူ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။

၁၇၁၅ ခုနှစ်တွင် [[အက်မော ဟေလီ]]သည် နက်ဗျူလာ (nebulae) ခြောက်ခုပါဝင်သော စာရင်းတစ်ခုကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။&lt;ref&gt; {{cite journal
  | last=Halley | first=E. | date=1714–1716
  | volume=XXXIX | journal= Philosophical Transactions
  | pages=390–92 | title=An account of several nebulae or lucid spots like clouds, lately discovered among the fixed stars by help of the telescope}} &lt;/ref&gt;  ထိုအရေအတွက်သည် ရာစုနှစ်တစ်လျှောက် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာခဲ့သည်။ ၁၇၄၆ ခုနှစ်တွင် ဂျင်း-ဖိလစ် ဒီ ရှေဇိုး (Jean-Philippe de Cheseaux) သည် ယခင်က မသိရှိခဲ့ကြသေးသော နက်ဗျူလာ ရှစ်ခုအပါအဝင် စုစုပေါင်း နက်ဗျူလာ ၂၀ ခုပါဝင်သည့် စာရင်းတစ်ခုကို ပြုစုခဲ့သည်။ ၁၇၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၅၃ ခုနှစ်အတွင်း နီကိုလာ-လူးဝီ ဒီ လာကေးလ် (Nicolas-Louis de Lacaille) သည် [[ဂွတ်ဟုပ်အငူ]]မှနေ၍ နက်ဗျူလာ ၄၂ ခုကို စာရင်းပြုစုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အနက် အများစုမှာ ယခင်က မသိရှိခဲ့ကြသေးသော အရာဝတ္ထုများဖြစ်သည်။ ထို့နောက် [[ချားလ် မက်ဆီယာ]] သည် ၁၇၈၁ ခုနှစ်မတိုင်မီ “နက်ဗျူလာ” ၁၀၃ ခုပါဝင်သော စာရင်းတစ်ခုကို ပြုစုခဲ့သည်။ ယင်းစာရင်းကို ယနေ့ခေတ်တွင် မက်ဆီယာ အရာဝတ္ထုများ (Messier objects) ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ယခုအခါ [[ဂလက်ဆီ]]များ ဖြစ်ကြောင်း သိရှိထားသော အရာဝတ္ထုများလည်း ပါဝင်သည်။ မက်ဆီယာ၏ အဓိကစိတ်ဝင်စားမှုမှာ [[ကြယ်တံခွန်]]များကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သူစာရင်းပြုစုခဲ့သော အရာဝတ္ထုများမှာ ကြယ်တံခွန်များနှင့် မှားယွင်းခွဲခြားမိနိုင်သည့် အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;hoskin2005&quot;&gt;{{cite journal| last=Hoskin | first=Michael | date=2005| title=Unfinished Business: William Herschel's Sweeps for Nebulae | journal=British Journal for the History of Science | volume=43 | issue=3 | pages=305–320 | bibcode=2005HisSc..43..305H | doi=10.1177/007327530504300303 | s2cid=161558679 }}&lt;/ref&gt;

ထို့နောက် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]နှင့် ၎င်း၏ညီမ ကာရိုလိုင်း ဟာရှယ်တို့၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် နက်ဗျူလာအရေအတွက်သည် များစွာတိုးပွားလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|title=Philosophical Transactions|url=https://archive.org/details/philosophicaltr04unkngoog|year=1786|publisher=T.N.|page=[https://archive.org/details/philosophicaltr04unkngoog/page/n479 457]}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့၏ နက်ဗျူလာအသစ်များနှင့် ကြယ်အစုအဝေးများ အရေအတွက် တစ်ထောင်ပါဝင်သော စာရင်း (Catalogue of One Thousand New Nebulae and Clusters of Stars) ကို ၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နက်ဗျူလာနှင့် ကြယ်အစုအဝေး နောက်ထပ်တစ်ထောင်ပါဝင်သော ဒုတိယစာရင်းကို ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတတိယစာရင်းဖြစ်သော အရာဝတ္ထု ၅၁၀ ခုပါဝင်သည့် စာရင်းကို ၁၈၀၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ လေ့လာရေးလုပ်ငန်းများ အများစုကို ဆောင်ရွက်နေစဉ်အတွင်း ဝီလျံ ဟာရှယ်က ထိုနက်ဗျူလာများသည် သီးခြားခွဲခြားမြင်နိုင်ခြင်းမရှိသေးသော ကြယ်အစုအဝေးများသာ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၇၉၀ ခုနှစ်တွင် နက်ဗျူလာကဲ့သို့ မြူမှုန်များ ဝန်းရံနေသော ကြယ်တစ်လုံးကို သူရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုအခါ ယင်းသည် အဝေးရှိ ကြယ်အစုအဝေးတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ အမှန်တကယ်ရှိသော နက်ဗျူလာတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။

၈၆၄ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဝီလျံ ဟဂင်စ် (William Huggins) သည် နက်ဗျူလာ ၇၀ ခန့်၏ ရောင်စဉ်များကို စစ်ဆေးလေ့လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အနက် သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သည် ဓာတ်ငွေ့ တစ်ခု၏ ထုတ်လွှတ်ရောင်စဉ် (emission spectrum) ကို ပြသနေကြောင်း သူတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကျန်ရှိသော နက်ဗျူလာများမှာ အဆက်မပြတ်ရောင်စဉ် (continuous spectrum) ကို ပြသနေသောကြောင့် ကြယ်အမြောက်အမြား စုပေါင်းပါဝင်နေသည့် အစုအဝေးများဖြစ်မည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book
  | author=Watts, William Marshall
  | author2=Huggins, Sir William
  | author3=Lady Huggins | title=An introduction to the study of spectrum analysis
  | publisher=Longmans, Green, and Co.
  | date=1904
  | pages=[https://archive.org/details/anintroductiont00hugggoog/page/n106 84]–85 | access-date=2009-10-31
  | url=https://archive.org/details/anintroductiont00hugggoog
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;struve37&quot;&gt;{{cite journal
  | last=Struve | first=Otto | date=1937
  | title=Recent Progress in the Study of Reflection Nebulae | journal=Popular Astronomy | volume=45
  | pages=9–22 | bibcode=1937PA.....45....9S }}&lt;/ref&gt; ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဗက်စတို စလစ်ဖာ (Vesto Slipher) က မီရိုပီကြယ် (Merope) ကို ဝန်းရံထားသော နက်ဗျူလာ၏ ရောင်စဉ်သည် [[ဖျောက်ဆိပ်ကြယ်စု]]ရှိ open cluster ၏ ရောင်စဉ်နှင့် ကိုက်ညီကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နက်ဗျူလာများကို တတိယအမျိုးအစားအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းနက်ဗျူလာသည် ကြယ်များမှ ထုတ်လွှတ်သော အလင်းကို တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှတ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြယ်အလင်းကို ပြန်လည်ရောင်ပြန်ဟပ်ခြင်းဖြင့် တောက်ပနေခြင်းဖြစ်သည်။

၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် မဟာဆွေးနွေးပွဲ (Great Debate) အပြီး၌ “နက်ဗျူလာ” ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော အရာဝတ္ထုများစွာသည် အမှန်တကယ်အားဖြင့် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]နှင့် အလွန်ဝေးကွာသော အခြားဂလက်ဆီများဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ သိရှိလာခဲ့သည်။

စလစ်ဖာ (Slipher) နှင့် [[အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်]]တို့သည် နက်ဗျူလာအမျိုးမျိုးမှ ရောင်စဉ်များကို ဆက်လက်စုဆောင်းလေ့လာခဲ့ကြပြီး၊ ထိုအထဲမှ ၂၉ ခုသည် ထုတ်လွှတ်ရောင်စဉ်များကို ပြသကာ ၃၃ ခုမှာ ကြယ်အလင်း၏ အဆက်မပြတ်ရောင်စဉ်များကို ပြသကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဟပ်ဘယ်က နက်ဗျူလာအားလုံးနီးပါးသည် ကြယ်များနှင့် ဆက်စပ်နေပြီး ၎င်းတို့၏ အလင်းရောင်သည် ကြယ်များမှ ရရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထုတ်လွှတ်ရောင်စဉ်ကို ပြသသော နက်ဗျူလာများသည် ရောင်စဉ်အမျိုးအစား B သို့မဟုတ် ယင်းထက် ပိုပူသော ကြယ်များနှင့် အမြဲလိုလို ဆက်စပ်နေကြောင်းကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းတွင် O အမျိုးအစား ပင်မအစဉ်ကြယ်များ (O-type main-sequence stars) အားလုံး ပါဝင်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆက်မပြတ်ရောင်စဉ်များကို ပြသသော နက်ဗျူလာများသည် အပူချိန်နိမ့်သော ကြယ်များနှင့်အတူ တွေ့ရလေ့ရှိသည်။
ဟပ်ဘယ်နှင့် ဟင်နရီ နော်ရစ် ရပ်ဆဲလ် (Henry Norris Russell) တို့နှစ်ဦးစလုံးက ပိုမိုပူပြင်းသော ကြယ်များကို ဝန်းရံထားသည့် နက်ဗျူလာများသည် တစ်နည်းနည်းဖြင့် ပြောင်းလဲသွားကြသည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့ကြသည်။

==ဖွဲ့စည်းပုံ==
==နက်ဗျူလာ အမျိုးအစား==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Image:Hubble Sees a Stellar &quot;Sneezing Fit&quot; (11467249715).jpg|ဟာဘေး-ဟာရို အရာဝတ္ထု၊ HH 161 နှင့် HH 164&lt;ref&gt;{{cite news|title=A stellar sneezing fit|url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1350a/|accessdate=16 December 2013|newspaper=ESA/Hubble Picture of the Week|archivedate=22 July 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230722234450/https://www.spacetelescope.org/images/potw1350a/}}&lt;/ref&gt; 
|HH 46/HH 47 တို့သည် မွေးကင်စကြယ်များနှင့် ဆက်နွယ်နေသည်&lt;ref&gt;{{cite news|title=ALMA Takes Close Look at Drama of Starbirth|url=http://www.eso.org/public/news/eso1336/|accessdate=21 August 2013|newspaper=ESO Press Release}}&lt;/ref&gt; 
Image:Omega Nebula.jpg|အိုမီဂါ နက်ဗျူလာ၊ တွန်းထုတ်ခြင်း နက်ဗျူလာ ဥပမာတစ်ခု။ 
Image:Horsehead-Hubble.jpg|[[မြင်းခေါင်း နက်ဗျူလာ]]၊ မှောင်မည်း နက်ဗျူလာ ဥပမာတစ်ခု၊
Image:NGC6543.jpg|[[ကြောင်မျက်လုံး နက်ဗျူလာ]]၊ ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာ ဥပမာ။ 
Image:PIA04533.jpg|အနီရောင် စတုဂံ နက်ဗျူလာ မွေးကင်စဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာ ဥပမာ။ 
Image:SNR 0509.jpg|SNR 0509-67.5 ၏ အကြွင်းအကျန် အခွံ
Image:Tycho xrayonly.jpg|X-ray အလင်းဖြင့်မြင်ရသည့် SN 1572 တိုက်ကို [[ဆူပါနိုဗာ]]၏ လက်ကျန်။
&lt;/gallery&gt;

= ကိုးကား =
{{Commons category|Nebula}}
{{reflist}}


[[Category:နက္ခတ္တ ရူပဗေဒ]]
[[Category:နက်ဗျူလာများ]]</text>
      <sha1>tfyr4cnhvvudqu4c6ex0lgrx5mg3l51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တောင်ကြီး တန်ဆောင်တိုင် မီးပုံးပျံပွဲတော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11968</id>
    <revision>
      <id>1057583</id>
      <parentid>1050960</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54839-54</username>
        <id>149360</id>
      </contributor>
      <origin>1057583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8887" sha1="pr1y3s9pgqf18ecr18jjyzpkj433ajj" xml:space="preserve">'''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။  မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။&lt;ref&gt;ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။

== မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ ==
တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် -

=== ညမီးကြီး ===
ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ 

=== စိန်နားပန် ===
မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။

=== အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း ===
နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။

== ပွဲတော်ကျင်းပပုံ ==
တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။

== ထူးခြားချက် ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]]
* [[မီးပုံးပျံ]]

[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]]
[[Category:တောင်ကြီးမြို့]]

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် 
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ 
ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;
==ဗွီဒီယို==
&lt;gallery&gt;
File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ
&lt;/gallery&gt;
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]]
[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]]


{{မြန်မာ-stub}}</text>
      <sha1>pr1y3s9pgqf18ecr18jjyzpkj433ajj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057589</id>
      <parentid>1057583</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54839-54</username>
        <id>149360</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1057589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15384" sha1="2lsl4lk9ejq2hmbohe6s397lnb5kpur" xml:space="preserve">'''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။  မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။&lt;ref&gt;ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==

=== မီးပုံးပျံပွဲအစ ကုန်းသာကျောင်းက ===
အခုလို ခြိမ့်ခြိမ့်သဲသဲ လုပ်တဲ့ တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲရဲ့ အစဦးကတော့ ကုန်းသာဘုန်းကြီးကျောင်းက လို့ သမိုင်းမှတ်တမ်းတွေက ဆိုပါတယ်။

ရှမ်းတိုင်းရင်သားတွေဟာ မီးပုံးပျံလွှတ်ရင် ကံကောင်းတယ်၊ ကံဇာတာတက်တယ်၊ ဗျောက်အိုးဖောက်ရင် မကောင်းဆိုးဝါးတွေပြေးတယ်လို့ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ ကိုလိုနီခေတ်မှာဆိုရင် မီးပုံးပျံတွေ လွှတ်ကြပြီး အိမ်တိုင်းလိုလို ဗျောက်အိုးဖောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပွဲတော်သဘောမျိုးအထိတော့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဖြစ်မလာသေးပါဘူး။

၁၉၄၁ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလမှာ ကုန်းသာဘုန်းကြီးကျောင်းက ဆရာတော်က ဦးစီးပြီး အချင်းပေ ၅၀ နီးပါးရှိတဲ့ မီးပုံးပျံကြီးကို လုပ်ခဲ့ပါတယ်။ မီးပုံးပျံကြီးကို ပိတ်စ နဲ့ လုပ်ပါတယ်။ ဒီအတွက် စာရေးကတော်ကြီး ဒေါ်သင့် နဲ့ အဖွဲ့က တာဝန်ယူပြီး ချုပ်ပေးပါတယ်။ မီးပုံးပျံချုပ်ချိန်ဟာ တစ်လ တိတိ ကြာခဲ့ပါတယ်။ မီးစာအတွက် သံကို သင်္ကန်းစကျစ်ပြီး ရေနံချေးနဲ့ မီးစာ လုပ်ပါတယ်။ မီးစာရဲ့ လုံးပတ်က အချင်း ၂ ပေနီးပါး ရှိပါတယ်။ ဒါက လူတစ်ပွေ့စာလောက် ရှိတာပါ။ မီးစာအမြင့်က ၁၀ ပေ ရှိပါတယ်။ မီးစာကိုတော့ ဦးလှဖေနဲ့အဖွဲ့ တာဝန်ယူပြီး လုပ်ပေးပါတယ်။ မီးပုံးပျံကြီးရဲ့ အောက်မှာလည်း လူ့အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းအစုံကို ပံ့သကူပစ္စည်းတွေအဖြစ် ချိတ်ဆွဲပေးပါတယ်။ ဒီပစ္စည်းတွေကို ချိတ်ဖို့အတွက် အောက်ဆွဲထည်ကို ဝါးနဲ့လုပ်ပါတယ်။  

မီးပုံးပျံရော မီးစာရော အောက်ဆွဲထည်ရော ရပြီဆိုတော့မှ မီးပုံးပျံလွှတ်ဖို့ ပြင်ပါတော့တယ်။ အားလုံးစုပေါင်းလုပ်ထားတဲ့ မီးပုံးပျံကြီးကို ကုန်းသာကျောင်းရဲ့ ကုန်းပေါ်ကနေ လွှတ်တင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီမီးပုံးပျံကြီးဟာ တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကြီး ဖြစ်လာဖို့ အစပျိုးခဲ့တဲ့ မီးပုံးပျံကြီးအဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့ပါတယ်။

၁၉၄၅ ရောက်တော့ တောင်ကြီးမြို့  တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ဆိုပြီး စတင်ကျင်းပါတယ်။ ပြိုင်ပွဲရယ်လို့ မဟုတ်ဘဲ အပျော်သဘောနဲ့ ပွဲတော်မှာ မီးပုံးပျံတွေကို လွှတ်ကြပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက ယမ်းတွေ မထည့်ကြသေးပါဘူး။ နောက်နှစ်တွေမှာလည်း ဒီအတိုင်းလုပ်ကြပါတယ်။ ရပ်ကွက်တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု သူ့ထက်ငါ အပြိုင်အဆိုင်တွေ ဖြစ်လာပါတယ်။ မီးပုံးပျံလွှတ်ပြီဆိုရင် “ ငါတို့ရပ်ကွက် မီးကိုနိုင်ချင် ဆယ်နှစ်ဆယ်မိုး ကြိုးစားပါဦး” ဆိုတဲ့ သံချပ်တွေ အပြိုင်အဆိုင် ရွတ်ကြပါတယ်။

အဲဒီလို အပြိုင်အဆိုင် အငြင်းပွားရာကနေ မြို့မိမြို့ဖနဲ့ သမာသမတ်ရှိတဲ့ လူကြီးတွေက အကဲဖြတ်ပေးရတဲ့ ပြိုင်ပွဲ အဆင့်ကို ရောက်လာပါတယ်။ ၁၉၅၀ ကျော် မှာတော့  မီးပုံးပျံပြိုင်ပွဲမှာ မီးရှူးမီးပန်းတွေ၊ ဗျောက်အိုးတွေပါ ထည့်သွင်းပြီး မီးပုံးပျံလွှတ်လာကြပါတယ်။ သိမ်တောင်ဆရာတော်ရဲ့ မြန်မာ့နည်း မြန်မာ့ဟန် ယမ်းစပ်နည်းကိုအခြေခံပြီး တီထွင်ဆန်းသစ်လာကြပါတယ်။

အဲဒီကနေ တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် တိုးတက်လာခဲ့တဲ့ တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ရဲ့ သက်တမ်းက အခုဆိုရင်ပဲ နှစ်ပေါင်း ၇၀ ကျော် ရှိခဲ့ပါပြီ။ ၁၉၄၉ မှာ တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၈၈ မှာတစ်ကြိမ် နဲ့ ကိုဗစ်ကာလမှာ ရပ်နားခဲ့တာကလွဲလို့ အခုထိ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မပျက်မကွက် ကျင်းပနေတဲ့ ရှမ်းတို့ရဲ့ အမြတ်တနိုးပွဲတော်ကြီးဖြစ်ပါတယ်။ လက်ရှိကာလမှာတော့ တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို တောင်ကြီးမြို့ရဲ့ အဝေရာကွင်းကြီးထဲမှာ ကျင်းပပြုလုပ်ပါတယ်။

== မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ ==
တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် -

=== ညမီးကြီး ===
ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ 

=== စိန်နားပန် ===
မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။

=== အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း ===
နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။

== ပွဲတော်ကျင်းပပုံ ==
တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။

== ထူးခြားချက် ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]]
* [[မီးပုံးပျံ]]

[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]]
[[Category:တောင်ကြီးမြို့]]

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် 
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ 
ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;
==ဗွီဒီယို==
&lt;gallery&gt;
File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ
&lt;/gallery&gt;
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]]
[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]]


{{မြန်မာ-stub}}</text>
      <sha1>2lsl4lk9ejq2hmbohe6s397lnb5kpur</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057592</id>
      <parentid>1057589</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ပြင်ပဝက်ဆိုက်မှ ဤသည်မရွေး ကူးချထားသဖြင့် နောက်ပြန်ပြန်ပြင်သည်။</comment>
      <origin>1057592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8887" sha1="pr1y3s9pgqf18ecr18jjyzpkj433ajj" xml:space="preserve">'''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။  မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။&lt;ref&gt;ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။

== မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ ==
တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် -

=== ညမီးကြီး ===
ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ 

=== စိန်နားပန် ===
မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။

=== အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း ===
နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။

== ပွဲတော်ကျင်းပပုံ ==
တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။

== ထူးခြားချက် ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]]
* [[မီးပုံးပျံ]]

[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]]
[[Category:တောင်ကြီးမြို့]]

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် 
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ 
ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;
==ဗွီဒီယို==
&lt;gallery&gt;
File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ
&lt;/gallery&gt;
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]]
[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]]


{{မြန်မာ-stub}}</text>
      <sha1>pr1y3s9pgqf18ecr18jjyzpkj433ajj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057594</id>
      <parentid>1057592</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>အကြောင်းပြချက်မဲ့ ဖျက်ခဲ့သည့်အတွက် နောက်ပြန်ပြန်ပြင်သည်။</comment>
      <origin>1057594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10004" sha1="j7p3ojwrhhc2f0x787x03ayvyv308ca" xml:space="preserve">'''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် “မေကျောင်”ဟုအမည်ရသည့် မေ=မီး ကျောင်=ပျံ “မီးပျံ” မီးပုံးပျံကို စတင်ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော် ဖြစ်မြှောက်ရေးအတွက် စတင်ဦးဆောင်ခဲ့သူမှာ ဦးကျော်ရင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မီးနှင့်ပတ်သက်၍ ရိုးရာအရအယူအဆများစွာရှိကြပြီး “ပွယ်လူးဖဲုင်” မီးလုံးပွဲနှင့် “လေပ်မေးဗို” မီးစကြာလှည့်ပွဲတော်များမှစ၍ အခြေခံပြီး မီးပုံးပျံများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။&lt;ref&gt;ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။

== မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ ==
တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် -

=== ညမီးကြီး ===
ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ 

=== စိန်နားပန် ===
မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။

=== အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း ===
နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။

== ပွဲတော်ကျင်းပပုံ ==
တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။

== ထူးခြားချက် ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]]
* [[မီးပုံးပျံ]]

[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]]
[[Category:တောင်ကြီးမြို့]]

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် 
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ 
ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;
==ဗွီဒီယို==
&lt;gallery&gt;
File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ
&lt;/gallery&gt;
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]]
[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]]


{{မြန်မာ-stub}}</text>
      <sha1>j7p3ojwrhhc2f0x787x03ayvyv308ca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057747</id>
      <parentid>1057594</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55220-02</username>
        <id>149399</id>
      </contributor>
      <comment>သမိုင်းအမှန်ပြင်ဆင်ချက်</comment>
      <origin>1057747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11016" sha1="tuwrb905tbu8s02l2cef91468lpyych" xml:space="preserve">'''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် “မေကျောင်”ဟုအမည်ရသည့် မေ=မီး ကျောင်=ပျံ “မီးပျံ” မီးပုံးပျံကို စတင်ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော် ဖြစ်မြှောက်ရေးအတွက် စတင်ဦးဆောင်ခဲ့သူမှာ ဦးကျော်ရင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။  ရှမ်းတိုင်းရင်သားတွေဟာ မီးပုံးပျံလွှတ်ရင် ကံကောင်းတယ်၊ ကံဇာတာတက်တယ်၊ ဗျောက်အိုးဖောက်ရင် မကောင်းဆိုးဝါးတွေပြေးတယ်လို့ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ ကိုလိုနီခေတ်မှာဆိုရင် မီးပုံးပျံတွေ လွှတ်ကြပြီး အိမ်တိုင်းလိုလို ဗျောက်အိုးဖောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပွဲတော်သဘောမျိုးအထိတော့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဖြစ်မလာသေးပါဘူး။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည်လည်း ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများနှင့်နည်းတူ မီးနှင့်ပတ်သက်၍ ရိုးရာအရအယူအဆများစွာရှိကြပြီး “ပွယ်လူးဖိုင်း” မီးလုံးပွဲနှင့် “လေပ်မေးဗို” မီးစကြာလှည့်ပွဲတော်များမှစ၍ အခြေခံပြီး မီးပုံးပျံများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။&lt;ref&gt;ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။

== မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ ==
တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် -

=== ညမီးကြီး ===
ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ 

=== စိန်နားပန် ===
မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။

=== အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း ===
နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။

== ပွဲတော်ကျင်းပပုံ ==
တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။

== ထူးခြားချက် ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]]
* [[မီးပုံးပျံ]]

[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]]
[[Category:တောင်ကြီးမြို့]]

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် 
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ 
ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;
==ဗွီဒီယို==
&lt;gallery&gt;
File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ
&lt;/gallery&gt;
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]]
[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]]


{{မြန်မာ-stub}}</text>
      <sha1>tuwrb905tbu8s02l2cef91468lpyych</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057748</id>
      <parentid>1057747</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:11:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Special:Contributions/~2026-55220-02|~2026-55220-02]] ([[User talk:~2026-55220-02|ဆွေးနွေး]]) ၏ ပြင်ဆင်မှုကို [[User:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ၏ နောက်ဆုံးတည်းဖြတ်မူသို့ နောက်ပြန် ပြန်ပြင်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10004" sha1="j7p3ojwrhhc2f0x787x03ayvyv308ca" xml:space="preserve">'''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် “မေကျောင်”ဟုအမည်ရသည့် မေ=မီး ကျောင်=ပျံ “မီးပျံ” မီးပုံးပျံကို စတင်ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော် ဖြစ်မြှောက်ရေးအတွက် စတင်ဦးဆောင်ခဲ့သူမှာ ဦးကျော်ရင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မီးနှင့်ပတ်သက်၍ ရိုးရာအရအယူအဆများစွာရှိကြပြီး “ပွယ်လူးဖဲုင်” မီးလုံးပွဲနှင့် “လေပ်မေးဗို” မီးစကြာလှည့်ပွဲတော်များမှစ၍ အခြေခံပြီး မီးပုံးပျံများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။&lt;ref&gt;ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။

== မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ ==
တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် -

=== ညမီးကြီး ===
ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ 

=== စိန်နားပန် ===
မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။

=== အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း ===
နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။

== ပွဲတော်ကျင်းပပုံ ==
တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။

== ထူးခြားချက် ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]]
* [[မီးပုံးပျံ]]

[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]]
[[Category:တောင်ကြီးမြို့]]

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် 
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ 
ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;
==ဗွီဒီယို==
&lt;gallery&gt;
File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ
&lt;/gallery&gt;
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]]
[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]]


{{မြန်မာ-stub}}</text>
      <sha1>j7p3ojwrhhc2f0x787x03ayvyv308ca</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057749</id>
      <parentid>1057748</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:13:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55220-02</username>
        <id>149399</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ သမိုင်းအမှန်ပြင်ဆင်ချက်</comment>
      <origin>1057749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10984" sha1="m4oxvjp4pga9ivgzm8x3saenq2yfexe" xml:space="preserve">'''တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်'''သည် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[တောင်ကြီးမြို့]]တွင် နှစ်စဉ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ အနီးဝန်းကျင်၌ ကျင်းပသည့် ရိုးရာပွဲတော် တစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် “မေကျောင်”ဟုအမည်ရသည့် မေ=မီး ကျောင်=ပျံ “မီးပျံ” မီးပုံးပျံကို စတင်ပြုလုပ်ပြီး တောင်ကြီးမြို့တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော် ဖြစ်မြှောက်ရေးအတွက် စတင်ဦးဆောင်ခဲ့သူမှာ ဦးကျော်ရင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်။ ရှမ်းတိုင်းရင်သားတွေဟာ မီးပုံးပျံလွှတ်ရင် ကံကောင်းတယ်၊ ကံဇာတာတက်တယ်၊ ဗျောက်အိုးဖောက်ရင် မကောင်းဆိုးဝါးတွေပြေးတယ်လို့ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ယုံကြည်ထားကြပါတယ်။ ကိုလိုနီခေတ်မှာဆိုရင် မီးပုံးပျံတွေ လွှတ်ကြပြီး အိမ်တိုင်းလိုလို ဗျောက်အိုးဖောက်ခဲ့ကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပွဲတော်သဘောမျိုးအထိတော့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ဖြစ်မလာသေးပါဘူး။ရှမ်းလူမျိုးများနှင့်နည်းတူ ပအိုဝ်းလူမျိုးများသည် မီးနှင့်ပတ်သက်၍ ရိုးရာအရအယူအဆများစွာရှိကြပြီး “ပွယ်လူးဖိုင်း” မီးလုံးပွဲနှင့် “လေပ်မေးဗို” မီးစကြာလှည့်ပွဲတော်များမှစ၍ အခြေခံပြီး မီးပုံးပျံများကို ပြုလုပ်ကြသည်။ မီးပုံပျံပွဲတော်တွင် နေ့မီးနှင့် ညမီးဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲကာ ပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ နေ့ပိုင်း အလှလွှတ် မီးပုံးပျံများသည် အများအားဖြင့် တိရစ္ဆာန် ရုပ်ပုံများ ဖြစ်ပြီး ညလွှတ်မီးပုံပျံများတွင်မူ ညမီးကြီးနှင့် စိန်နားပန်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်။ ညမီးကြီးမှာ မီးပုံပျံအောက်ဆွဲတွင် ယမ်းခွေပါဝင်ပြီး မီးပုံပျံ ပျံတက်သည့် ကာလအတွင်း မီးရှူးမီးပန်းများပစ်လွှတ်ကာ ညမြင်ကွင်းကို အလှဆင်ကြသည်။ စိန်နားပန်မှာမူ မီးပုံပျံ အပြင်ကိုယ်ထည်ပေါ်နှင့် အောက်ဆွဲတွင် မီးပုံးအရောင်အမျိုးမျိုးဖြင့် ရုပ်ပုံများသော်လည်းကောင်း စာလုံးများသော်လည်းကောင်း ပုံဖော်ကာ လွှတ်တင်ကြသည့် မီးပုံပျံ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၂ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ပြိုင်ပွဲအဖြစ် ကျင်းပလာသည်။&lt;ref&gt;ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းရိုးရာမီးပုံးပျံပညာရှင်များအသင်း&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲတော်ကို ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအရ [[စူဠာမဏိစေတီတော်]]အား ရည်မှန်း၍ မီးပုံးပျံများ လွှတ်တင်ကာ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် နည်းပညာနှင့် အနုပညာလက်ရာများ တိုးတက်လာမှုကြောင့် ယခုအခါတွင် အလွန်ခမ်းနားသော ပြိုင်ပွဲကြီးတစ်ခုအသွင်သို့ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။

== မီးပုံးပျံအမျိုးအစားများ ==
တောင်ကြီးပွဲတော်တွင် အဓိကအားဖြင့် မီးပုံးပျံ (၃) မျိုး ယှဉ်ပြိုင်လွှတ်တင်ကြသည် -

=== ညမီးကြီး ===
ညမီးကြီး မီးပုံးပျံများသည် အလှဆုံးနှင့် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံ၏ အောက်ခြေတွင် [[မီးရှူးမီးပန်း]] များစွာကို ချိတ်ဆွဲထားပြီး ကောင်းကင်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် တဖျန်းဖျန်း ပေါက်ကွဲကာ အရောင်အသွေးစုံလင်စွာ ပြသသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။မီးပုံးပျံအမြင့်ပေ ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ၂၄ပေ မီးစာ အမြင့် ‌၄ပေ ယမ်းပိဿာချိန် ၂၁ပိဿာ။ ယမ်းတွေမှာ တွေမှာတွေ့ရတဲ့ အရောင်တွေကတော့ အစိမ်း၊အဝါ၊အနီ၊အပြာ၊အဖြူ စသဖြင့်ပေါ့။ 

=== စိန်နားပန် ===
မီးပုံးပျံ၏ ကိုယ်ထည်အပြင်ဘက်တွင် ဆီမီးခွက်ကလေးများကို ပုံဖော်၍ ချိတ်ဆွဲထားသည့် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ကောင်းကင်တွင် မီးအလင်းရောင်ဖြင့် ပုံဖော်ထားသော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များ၊ ပန်းကနုတ်စာသားပုံဖော်ထားခြင်းနှင့် အလှအပ ပုံစံများကို မြင်တွေ့ရသည်။

=== အရုပ်ခြေနှစ်ချောင်း/ခြေလေးချောင်း ===
နေ့ခင်းဘက်တွင် လွှတ်တင်သည့် မီးပုံးပျံများ ဖြစ်သည်။ ရှမ်းစက္ကူများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဆင်၊ မြင်း၊ ငှက် နှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်ရုပ်ပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်ပါသည်။

== ပွဲတော်ကျင်းပပုံ ==
တောင်ကြီးမြို့ရှိ အဝေရာ မီးပုံးပျံကွင်းတွင် ကျင်းပပြီး တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၈ ရက်ခန့်မှ လပြည့်နေ့အထိ (၁၀) ရက်နီးပါး ကြာမြင့်တတ်သည်။ မီးပုံးပျံလွှတ်တင်ခြင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ဈေးပွဲတော်၊ မသိုးသင်္ကန်းရက်လုပ်ခြင်း နှင့် ဒေသထွက်ကုန် အရောင်းဆိုင်များဖြင့် စည်ကားလှသည်။

== ထူးခြားချက် ==
တောင်ကြီးမီးပုံးပျံပွဲသည် မြန်မာ့ရိုးရာအနုပညာ၊ စုပေါင်းဆောင်ရွက်မှု နှင့် ရဲစွမ်းသတ္တိတို့ကို ဖော်ပြသည့် ပွဲတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ မီးပုံးပျံတစ်လုံးကို လွှတ်တင်ရန် လူအင်အား အမြောက်အမြားနှင့် စနစ်တကျ ပြင်ဆင်မှုများ လိုအပ်သည်။

== ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် ==
* [[တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်]]
* [[မီးပုံးပျံ]]

[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာပွဲတော်များ]]
[[Category:တောင်ကြီးမြို့]]

== ဓာတ်ပုံများ ==
&lt;gallery&gt;
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio (1).jpg| ညမီးကြီး 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (2).jpg| ပွဲခင်း 
ဖိုင်:Baloon Festival - panoramio (4).jpg| စိန်နားပန် 
ဖိုင်:Balloon festival - panoramio.jpg| ညမီးကြီးအလှ 
ဖိုင်:Balloon fesival - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;
==ဗွီဒီယို==
&lt;gallery&gt;
File:တောင်ကြီးတန်ဆောင်တိုင်.webm|ညမီးကြီးအလှ
&lt;/gallery&gt;
[[Category:ရှမ်းပြည်နယ်]]
[[Category:မြန်မာ့ရိုးရာ ပွဲတော်များ]]


{{မြန်မာ-stub}}</text>
      <sha1>m4oxvjp4pga9ivgzm8x3saenq2yfexe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လော့ဒ် ကယ်လဗင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12744</id>
    <revision>
      <id>1057651</id>
      <parentid>833849</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T18:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[ဝီလီယမ် သော်မဆင် (လော့ဒ် ကယ်လဗင်)]] မှ [[လော့ဒ် ကယ်လဗင်]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Dr Lotus Black က ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>833849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9309" sha1="2uh7127q4l65br2ef53wcf0uo1ji51m" xml:space="preserve">{{cleanup|date=5 May 2018}}
[[File:Lord Kelvin photograph.jpg|thumb|ရူပဗေဒပါရဂူကြီး လော့ကယ်လဗင်]]

ယခုအခါ အမေရိကတိုက်နှင့် ဥရောပတိုက်အကြားရှိ ရေအောက်ကြေးနန်းဖြင့် အကြောင်းကြားဆက်သွယ်ဘူးသူတိုင်းသည် ရူပဗေဒပါရဂူကြီး လော့ကယ်လဗင် (ခရစ် ၁၈၂၄-၁၉ဝ၇)အား သတိရကျေးဇူး တင်သင့်ကြပေသည်။


လော့ကယ်လဗင်ကား မီရာဂါလာဗာ နိုမီတာခေါ် မှန်တပ် လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင်း တိုင်းကရိယာကို ထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သူ၏ကရိယာသည် အလွန်သေးငယ်လှသည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်စီး ကြောင်းကိုပင် ပြစွမ်းနိုင်ပေသည်။ ပထမဆုံးဥရောပတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်အကြား အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာရေပြင်အောက်၌ ကြေးနန်းကြိုးချ၍ ကြေးနန်းရိုက်ကြားလိုက်ရာတွင်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင်းမှာ လွန်စွာသေးငယ်လှသဖြင့် အခြားလျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင်းတိုင်း ကရိယာတို့သည် လျှပ်စစ်စီးသည်ကို မပြနိုင်ကြပေ။ သို့ရာတွင် လော့ကယ်လဗင်၏ မီရာဂါလဗာနို မီတာဖြင့် ထိုသေးငယ်လှသည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင်းကို သိနိုင်သည့်အတွက် ကြေးနန်းစာများကို ဖတ်ရှုနိုင်ခဲ့ပေသည်။

လော့ကယ်လဗင်သည် ၁၈၂၄ ခု ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်။ အမည်ရင်းမှာ ဝီလျံသွန်မဆင်ဖြစ်၍ ဖခင်မှာ စကော့တလန်ပြည် ဂလပ်စဂိုးတက္ကသိုလ် သင်္ချာပါမောက္ခ 
ဂျိမ်းသွန်မဆင်ဖြစ်သည်။ သွန်မဆင်သည် ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ် ပီတာဟောက်ကောလိပ်ကျောင်း၌ ဝင်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့၍ ၁၈၄၅ ခုနှစ်၌ သင်္ချာပညာတွင် ပထမတန်းဂုဏ်ထူးနှင့် အောင်မြင်ဘွဲ့ရခဲ့သည်။ ထိုပြင် စမစ်ဆု ကိုလည်းရရှိခဲ့သေးသည်။ ထိုနောက်သွန်မဆင်သည် ပါရစ်မြို့သို့ သွားရောက်၍ ပြင်သစ်ရူပဗေဒ ကဝိကြီးရာညိုးထံ၌ တစ်နှစ်ကြာမျှပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီးလျှင် ပြန်လာသောအခါ ဂလပ်စဂိုးတက္ကသိုလ်၌ သဘာဝယထာဘူတပညာ (ရူပဗေဒ) ပါမောက္ခ အဖြစ် ဆောင်ရွက်လေသည်။ ထိုအချိန်တွင် သူသည် အသက် ၂၂ နှစ်မျှသာ ရှိသေး၏။ သွန်မဆင်သည် ၁၈၅၇ ခုနှစ်၌ မီရာဂါလဗါနိုမီတာကို ထွင်သောအခါ၌ ၃၃ နှစ်မျှသာ ရှိသေးသည်။ ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ရရှိ၍ ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် 
ဗဲရွန်အဖြစ်သို့ တိုးတက်ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ဆာဝီလျံသွန်မဆင်အမည်မှ ပြောင်းလဲကာ လော့ကယ်လဗင် ဟူ၍ ခေါ်တွင်ခဲ့လေသည်။

လော့ကယ်လဗင်သည် ၅၃ နှစ်တိုင်တိုင် ဂလပ်စဂိုး တက္ကသိုလ်တွင် ပါမောက္ခအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့၍ ၁၈၉၉ ခုနှစ် တွင် အငြိမ်းစားလေသည်။ ထိုနောက်တွင် အနိစ္စရောက်သည့် တိုင်အောင် သိပ္ပံပညာနှင့်ဆိုင်သောပညာရပ်များကို လေ့လာခဲ့ သည်။ သူသည် များပြားလှစွာသော တွေ့ရှိမှုများ၊ တီထွင်မှုများကို အောင်မြင်စွာ စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့လေသည်။ သိပ္ပံပညာ 
စာအုပ်စာတမ်းမြောက်မြားစွာကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်စာတမ်းများမှာ သူ၏ကြံဆချက်များ၊ ဆန်းသစ်သည့် တွေ့ရှိမှုများ အကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသော စာအုပ်စာတမ်းများ ဖြစ်သည်။ သူ၏တီထွင်မှုအချို့မှာ သံလိုက်ဓာတ် အနှောင့်အယှက်ကို ကောင်းစွာခံနိုင်ရည်ရှိသည့် သင်္ဘောအိမ်မြှောင်သစ်၊ လျှပ်စစ်အားတိုင်းကရိယာ အသစ်အဆန်းအမျိုးမျိုး စသည်တို့ဖြစ်သည်။ သူထွင်ခဲ့သည့်ပစ္စည်းများသည် များပြားလွန်းသဖြင့် ရေးသားဖော်ပြ၍ ဆုံးနိုင်မည်မဟုတ်ချေ။

လော့ကယ်လဗင်သည် အပူမှ ပါဝါအဖြစ်၎င်း၊ ပါဝါမှ အပူအဖြစ်သို့၎င်း၊ ပြောင်းလဲပေးခြင်းနှင့် ဆိုင်သည့်အချက်များကို မြောက်မြားစွာ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုတွေ့ရှိမှုများကို စုပေါင်းလိုက် 
သောအခါ၊ သာမိုဒိုင်းနမစ်ခေါ် သိပ္ပံပညာရပ်ခွဲတစ်ခု ပေါက်ဖွားလာလေသည်။

ကယ်လဗင်သည် သူ၏သိပ္ပံပညာနှင့်ဆိုင်သော စွမ်းဆောင်မှုများအတွက် လူအများ၏ချီးမွမ်းထောမနာပြုခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစည်းအရုံး၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ ၁၈၉ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အထိ တော်ဝင်အသင်း၏ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်၌ ဂလပ်စဂိုးတက္ကသိုလ်၏အဓိပတိ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်။ ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် အော်ဒါအော့မဲရစ် (အို၊အမ်)ဘွဲ့ထူးကို ရခဲ့၏။ သူသည် အမျိုးမျိုးသော ချီးကျူးထောမနာ ပြုမှုတို့ကို ခံယူခဲ့ရသော် လည်း ရိုးသားစွာပင် နေထိုင်ခဲ့၍ အသက် ၈၃ ခုနှစ်အရွယ် ၁၉ဝ၇ ခု ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်။
&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁)၊ အပိုင်း(ခ)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

{{lifetime|၁၈၂၄|၁၉၀၇}}
[[Category:ရူပဗေဒ ပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>2uh7127q4l65br2ef53wcf0uo1ji51m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14748</id>
    <revision>
      <id>1057660</id>
      <parentid>1053456</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T20:17:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6283" sha1="kngb83b3rnwau5cdto92md43rpfq5ah" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|image = File:Studio portrait photograph of Edwin Powell Hubble (cropped).JPG
|birth_name = Edwin Powell Hubble
|birth_date = {{birth date|1889|11|20|mf=y}}
|birth_place = Marshfield, Missouri
|residence = {{flag|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု}}
|nationality = [[အမေရိကန်|အမေရိကန်လူမျိုး]]
|death_date = {{death date and age|1953|9|28|1889|11|20|mf=y}}
|death_place = ဆန်မာရီနိုမြို့၊ [[ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်]]၊ [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]။
|Spouse = Grace Burke Sr.
|field = [[နက္ခတ္တဗေဒ]]
|work_institutions = [[ချီကာဂို တက္ကသိုလ်]]&lt;br /&gt;Mount Wilson Observatory
|alma_mater = ချီကာဂို တက္ကသိုလ်&lt;br /&gt;[[အောက်စ်ဖိုဒ် တက္ကသိုလ်]]
|influenced = Allan Sandage
|known_for  = Hubble sequence
|prizes = Newcomb Cleveland Prize {{small|၁၉၂၄}}&lt;br /&gt;Bruce Medal {{small|၁၉၃၈}}&lt;br /&gt;Franklin Medal {{small|၁၉၃၉}}&lt;br /&gt;Gold Medal of the Royal Astronomical Society {{small|၁၉၄၀}}&lt;br /&gt;Legion of Merit {{small|၁၉၄၆}}
|signature = Edwin Hubble signature.svg
|footnotes = 
}}
'''အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်''' (နိုဝင်ဘာ ၂ဝ၊ ၁၈၈၉ - စက်တင်ဘာ ၂၈၊ ၁၉၅၁)&lt;ref name=&quot;NASABio&quot;&gt;{{cite web|title=Biography of Edwin Hubble (1889–1953)|url=http://hubble.nasa.gov/overview/hubble_bio.php|publisher=NASA|accessdate=June 21, 2011|archivedate=30 June 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110630015230/http://hubble.nasa.gov/overview/hubble_bio.php}}&lt;/ref&gt; သည် အမေရိကန်လူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင်ဖြစ်ပြီး ကျယ်ပြောသည့် နက္ခတ္တဗေဒနယ်ပယ်တွင် အရေးပါသည့်အခန်းမှ ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ သူအား ၂ဝ ရာစု၏ အရေးပါဆုံး
စကြဝဠာဗေဒပညာရှင်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ ဝေးကွာလာသည်နှင့်အမျှ [[ဂယ်လက်ဆီ]]များသည် အရှိန်ပိုလာသည်ဆိုသော စကြဝဠာပြန့်ကားလာမှု &lt;ref name=&quot;HubblesLaw&quot;&gt;{{cite journal |last=Hubble |first=Edwin |date=1929 |title=A relation between distance and radial velocity among extra-galactic nebulae |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=15 |issue=3 |pages=168–173 |url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/15/3/168 |doi=10.1073/pnas.15.3.168 |pmid=16577160 |pmc=522427 |bibcode=1929PNAS...15..168H }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/cgi/reprint/15/3/168 |access-date=25 December 2015 |archive-date=30 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080630010328/http://www.pnas.org/cgi/reprint/15/3/168 }}&lt;/ref&gt;တနည်း ''ဟာဗေနိယာမ'' အဖြစ် လူသိများသည်။ ထို့အပြင် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]]အလွန်မှ [[နက်ဗျူလာ]]များသည် တကယ်တမ်းတွင် ဂယ်လက်ဆီများဖြစ်ကြသည်ဟု သက်သေထူသည့်အတွက် ဟာဘယ်အား လူသိများကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Hubble |first=Edwin |title=Extragalactic nebulae |journal=Astrophysical Journal |date=December 1926 |issue=64 |pages=321–369 |doi=10.1086/143018 |url=http://adsabs.harvard.edu/abs/1926ApJ....64..321H |bibcode = 1926ApJ....64..321H |volume=64}}&lt;/ref&gt; 

==ကျမ်းကိုး==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်ခ်များ ==
*{{commons category-inline|Edwin Powell Hubble|အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်}}
*{{wikiquote-inline|Edwin Hubble|အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်}}
*[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990615,00.html ''Time'' Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826120127/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990615,00.html |date=26 August 2013 }}
*[http://www.astro.louisville.edu/education/hubble_in_louisville/nahs/ Astronomy at the University of Louisville] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923175536/http://www.astro.louisville.edu/education/hubble_in_louisville/nahs/ |date=23 September 2015 }}&amp;nbsp;— Photographs of Edwin Hubble at New Albany High School.
*[http://antwrp.gsfc.nasa.gov/diamond_jubilee/1996/sandage_hubble.html Edwin Hubble bio]&amp;nbsp;— Written by Allan Sandage
*[http://www.aps.org/publications/capitolhillquarterly/200802/physicshistory.cfm American Physical Society's Hubble Bio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705040421/http://www.aps.org/publications/capitolhillquarterly/200802/physicshistory.cfm |date=5 July 2008 }}
*[http://www.spacetelescope.org/about/history/the_man_behind_the_name.html Edwin Powell Hubble&amp;nbsp;— The man who discovered the cosmos] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090531034703/http://www.spacetelescope.org/about/history/the_man_behind_the_name.html |date=31 May 2009 }}
* [http://nimble.nimblebrain.net/hubblepaper.html The problem with the expanding Universe, 1942 Edwin Hubble]

[[Category:၁၈၈၉ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:၁၉၅၃ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[Category:အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]
[[Category:အမေရိကန် ရူပနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]
[[Category:၂၀ ရာစု နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:စကြဝဠာဗေဒ ပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]
{{Bio-stub}}</text>
      <sha1>kngb83b3rnwau5cdto92md43rpfq5ah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျိမ်းစ် ဂျူးလ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14911</id>
    <revision>
      <id>1057652</id>
      <parentid>935059</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T18:18:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5767" sha1="htr526vrhrv7a6be3ep6k3xtobwd5hw" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = ဂျိမ်းစ် ပရက်စကော့ ဂျိုး
| image = Joule James sitting.jpg
| image_size = 200px
| caption = James Joule – physicist
| birth_date = {{birth date|df=yes|1818|12|24}}
| birth_place = Salford, Greater Manchester, [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]
| death_date = {{death date and age|df=yes|1889|10|11|1818|12|24}}
| death_place = Sale, Greater Manchester, အင်္ဂလန်နိုင်ငံ
| residence = 
| citizenship = အင်္ဂလိပ်လူမျိုး
| field = [[ရူပဗေဒ]]
| work_institution = 
| alma_mater = 
| influences = John Dalton&lt;br&gt;John Davies
| known_for = First law of thermodynamics&lt;br&gt;Disproving Caloric Theory
| prizes = Royal Medal {{small|(1852)}}&lt;br&gt;Copley Medal]{{small|(1870)}}&lt;br&gt;Albert Medal (Royal Society of Arts) {{small|(1880)}}
}}

ဂျူးလ ဂျေ၊ ပီ (ခရစ် ၁၈၁၈-၁၈၈၉) - ရူပဗေဒပညာရှင် ဂျိမ်းပရက်စကော့ဂျူးလသည် အင်္ဂလိပ် လူမျိုးဖြစ်သည်။ ခရစ် ၁၈၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဆာဖိုးမြို့၌ ဖွားမြင်၏။ ဂျူးလသည် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ သုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် စိတ်ဝင်စားသည်။ ကောင့်ရမ်းဖိုနှင့် ဆာဟန်ဖရီဒေဗီတို့ကဲ့သို့ အပူဓာတ်အကြောင်းတွင် ပါရဂူ မြောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်၏။ ဂျူးလသည် အက်တမ်အဆိုကို ဖန်တီးသူ ရူပဗေဒကဝိကျော် ဂျွန်ဒေါလတန်ထံ၌ တပည့်ခံ၍ ရူပဗေဒပညာရပ်များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲသည်။ 
&lt;br /&gt;

အထူးသဖြင့် သံလိုက်ဓာတ်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ် တို့၏ ဆန်းကြယ်မှုအကြောင်းကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့၏။ ၁၈၃၄ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို တိုင်းတာရန် နည်းစနစ်ရှာဖွေ စမ်းသပ်စဉ်အတွင်း အပူအလုပ်မျှကိန်းကို ပထမဆုံး ကြံစည်၍ သိရှိခဲ့လေသည်။ အပူစွမ်းအင်ကို အလုပ်အားဖွဲ့ပြနိုင်သည့်အချက်ကို ဂျူးလ သည် နှစ်ပေါင်း ၄ဝ မျှကြာအောင် စမ်းသပ်ရှာဖွေရသည်။ ဂျူးလကို အစွဲပြု၍ ထိုအချက်သည် ရူပဗေဒတွင် 'ဂျူးလ နိယမ'ဟူ၍ ခေါ်တွင်လေသည်။&lt;br /&gt;

ဂျူးလနိယာမအရ အလေးချိန်တစ်ပေါင်ရှိရေကို အပူချိန် ၁ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက် တက်အောင် ပြုလုပ်သောအပူသည် ၇၇၈ ပေါင် အလေးချိန်ရှိဝန်ကို ၁ ပေမြင့်အောင် ပြုလုပ်သော 
အလုပ်အားနှင့် ညီမျှသည်။ [[လော့ဒ် ကယ်လဗင်]]နှင့်အတူ ဂျူးလ သည် ဖိနှိပ်ထားသော ဓာတ်ငွေ့တွင် အပူပြောင်းလဲမှုရှိကြောင်းကို၎င်း၊ ဖိနှိပ်ထားသော အစိုင်အခဲနှင့် စန့်ထွက်သော အစိုင် အခဲတို့တွင် အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုရှိကြောင်းကို၎င်း လေ့လာစုံစမ်းခဲ့သည်။&lt;br /&gt;

( ကယ်လဗင် ဒဗလျု၊တီ။)တော်ဝင်အသင်း က ဂျူးလအား ငွေကြေးထောက်ပံ့၍ သုတေသနလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်စေသဖြင့် ကွန်ဒင်ဆာကို တီထွင်နိုင်သည်။ ဂျူးလ 
တီထွင်သော ကွန်ဒင်ဆာများသည် ထိုအခါက သင်္ဘောများ တွင် အသုံးပြုသော ရေနွေးငွေ့ အင်ဂျင်စက်များကို ပိုမို၍ ကောင်းမွန်လာစေလေသည်။&lt;br /&gt;

ဂျူးလသည် ဂုဏ်ထူးဘွဲ့များစွာတို့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရ သည်။ ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တော်ဝင်အသင်းဝင်တစ်ဦး ဖြစ် လာသည်။ ၁၈၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် 
ကွယ်လွန်လေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)&lt;/ref&gt;


== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

{{lifetime|၁၈၁၈|၁၈၈၉}}
[[Category:ရူပဗေဒ ပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>htr526vrhrv7a6be3ep6k3xtobwd5hw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မင်းကွန်းဇေတဝန်ဆရာတော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17876</id>
    <revision>
      <id>1057739</id>
      <parentid>954254</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54963-28</username>
        <id>149395</id>
      </contributor>
      <origin>1057739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11701" sha1="mhtgw9llr5nakmdc9bw2w6yp24xgqdu" xml:space="preserve">[[File:MingunSayardawShinNaRaDa.jpg|thumb|မင်းကွန်းဆရာတော် ရှင်နာရဒ(မြန်မာ ၁၂၃ဝ-၁၃၁၆)]]
==မင်းကွန်းဇေတဝန်ဆရာတော်(မြန်မာ ၁၂၃ဝ-၁၃၁၆) (1869-1955)==
မင်းကွန်းဇေတဝန် ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် [[စစ်ကိုင်းမြို့]]မြောက်ဘက်၊ မြန်မာတာ ၅ တိုင် (၁ဝ မိုင်) မျှဝေးသော [[မင်းကွန်း]]အနောက်ရှိ ကံကြီးကုန်းရွာ၌ အဖဦးညို၊ အမိဒေါ်ပိုင်တို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၃ဝ ပြည့်နှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၅ ရက် စနေနေ့ ညနေ ၆ နာရီ၊ (၁၈၆၉) ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၆)ရက်နေ့ အချိန်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည် မောင်သာဗျော ဖြစ်၍ မွေးချင်းလေးယောက်အနက်  

{{Infobox religious biography
| religion           = ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ
| name               = မင်းကွန်းဇေတဝန်ဆရာတော်
| birthname          = မောင်သာဗျော
| birth_date         = 1868 Jan 16
| nationality        = မြန်မာ
| home_town          = ကန်ကြီးကုန်းရွာ စလင်းကြီးမြို့
| lineage            = သီလုံးဆရာတော်၊ မင်းကွန်းအလယ်တောရဆရာတော်
| monastic_name      = နာရဒ
| death_date         = 1955 Mar 18
| school_tradition   = မင်းကွန်း
| death_place        = မြန်မာနိုင်ငံ သထုံမြို့
| successor1         = မဟာစည်ဆရာတော်၊ တောင်ပုလုဆရာတော်
}}

တစ်ဦးတည်းသော ဒုတိယသားဖြစ်သည်။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်ကို အခြေခံ၍ ဝိပဿနာတရား (အမှတ်တရား)ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့သော ဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှားသည်။‌ 

အသက် ၈ နှစ်အရွယ်တွင် ကန်ကြီးကုန်းရွာ စော်ကဲကျောင်း ဆရာတော်ကြီးထံအပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားသည်။ ပညာဉာဏ် ထူးချွန်သည့်အလျောက် ကျောင်းသားဘဝ၌ပင် အခြေခံ ကျမ်းစာအဖြာဖြာတို့ကို သင်ကြားတတ်မြောက်သည်။ ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် စော်ကဲကျောင်းဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ သာမဏေ ပြုသည်။ သာမဏေဘွဲ့ ရှင်နာရဒဖြစ်သည်။ သာမဏေဝါ ၄ ဝါ အရလောက်တွင် ဝိနည်း ၅ ကျမ်း ပြီးဆုံးအောင်မြင်သည်။ ဤသို့ စာဝါများကိုသင်ကြားနေစဉ် အဖ ဦးညို ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ နောက် ၇ လခန့်အကွာတွင် အမိ ဒေါ်ပိုင်လည်း ကွယ်လွန်ခဲ့ပြန်၏။ ထိုကြောင့် ရှင်နာရဒသည် ၁၇ နှစ် အရွယ်တွင် လူထွက်၍ နှမ၊ အစ်မများနှင့်အတူ လုပ်ကိုင်စားသောက်နေလေသည်။

အသက် ၂ဝ ပြည့်တွင် မန်ကျည်းစု တောရကျောင်း ဦးလက္ခဏကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းပြုသည်။ ရဟန်းဘွဲ့ ရှင်နာရဒပင်ဖြစ်သည်။ ဦးလက္ခဏထံ၌ ကျမ်းဂန် စာပေများကို အပြီးတိုင် လေ့လာသင်ယူပြီးနောက် မင်းကွန်းတောင်ပေါ်ကြီးကျောင်းတိုက် ၃ ဂိုဏ်းချုပ် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒထံ၌လည်းကောင်း၊ [[မန္တလေးမြို့]] မိုးကောင်းတိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဒက္ခိဏဝန်ကျောင်းတိုက်၌လည်းကောင်း၊ မြတောင်ကျောင်းတိုက်၌လည်းကောင်း ပညာသင်ကြားသည်။ ထိုမှတစ်ဖန် [[ရွှေတောင်မြို့]] ဝေဠုဝန်ကျောင်း ဆရာတော်ထံ၌ သီတင်းသုံးပြီးနောက် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒ သို့ ပြန်လာနေထိုင်ကာ သာသနာအကျိုးကို ဆောင်ရွက်သည်။

ပဉ္စင်းငယ်ဘဝနှင့် ၆ ဝါရသောအခါ တစ်ဖန် လူဝတ်လဲကာ ရဟန်းဘဝမှ သက်ခဲ့ပြန်သည်။ လူ့ဘဝ၌ တစ်နှစ်ကျော်ကြာခဲ့ပြီးနောက် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ ရဟန်းပြန်တက်၍ စာပေပရိယတ္တိများကို သင်ကြားသည်။ ထိုနောက် [[လက်ပံတန်းမြို့]]သို့ကြွ၍ စာဝါများပို့ချခဲ့ရာမှ တစ်ဝါမျှ အကြာတွင် မင်းကွန်းအလယ်တောရ ဆရာတော်ထံ ခိုဝင်ဆည်းကပ်ကာ ပဋိပတ်လမ်းစဉ်များကို နည်းခံ၍ နေထိုင်သည်။ သက်တော် ၃၇ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ၃ နှစ်တိုင်တိုင် ပဋိပတ်လုပ်ငန်းများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးစားခဲ့လေသည်။ 

သက်တော် ၄ဝ တွင် မြို့လှသို့ကြွ၍ ပဋိပတ်လုပ်ငန်းများ တိုးတက်ရန် ဟောပြောဆုံးမတော်မူ၏။ မြို့လှ ဘိုတဲကုန်းရပ်၌ မြန်မာပြည်၏ ပထမဦးဆုံး ဝိပဿနာ တရားစခန်း (တရားဋ္ဌာန) ကိုဖွင့်လှစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Houtman, Gustaaf. “''Traditions of Buddhist Practice in Burma'',” 1990.&lt;/ref&gt; ထိုမှ [[သထုံမြို့]]သို့ ကြွ၍ မင်းကွန်း ဇေတဝန်ကျောင်းကို တည်ထောင်ကာ သီတင်းသုံးတော် မူသည်။ သထုံမြို့တွင် ၁ဝ နှစ်ကျော်မျှနေပြီးနောက် မူလမင်းကွန်းဂူလေးချောင်သို့ ပြန်ကြွတော်မူပြန်သည်။ တစ်ဖန် မူလမင်းကွန်းမှ သထုံမြို့သို့ တပည့်ရဟန်းတော်များ၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ ကြွရောက်လာပြီးလျှင် အသက်ထက်ဆုံး သီတင်းသုံးတော်မူကာ တရားဓမ္မ ဟောပြောတော်မူသည်။ 

သက္ကရာဇ် ၁၃၁၆ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက်၊ (၁၉၅၅)ခုနှစ်၊ မတ်လ(၁၈)ရက်နေ့ သက်တော် ၈၆ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။&lt;ref&gt;၁၃၁၆ ခု တန်ခူးလဆန်း (၈)ရက် ထုတ် ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာ (အထူး) &lt;/ref&gt; ဆရာတော်ကြီးသည် တရားဓမ္မများ ဟောပြောတော် မူရုံမျှမက ကျမ်းများလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ အဋ္ဌကထာ (၂) ကျမ်းအပါအဝင် ကျမ်းပေါင်း (၂၃)ကျမ်း ရေးသား ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။

ဆရာတော်သည် [[မဟာစည်ဆရာတော်]] နှင့် [[တောင်ပုလုဆရာတော်]] တို့အား သတိပဋ္ဌာန်ဝိပဿနာနည်းကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ပြုစုတော်မူခဲ့သော ကျမ်းများ==
#ပေဋကောပဒေသအဋ္ဌကထာပါဌ်။
#ပေဋကောပဒေသ နိသျ ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ၊ တတိယတွဲ။
#သဇ္ဇေတာဝိဓိ ဝိဿဇ္ဇနာ။
#အာရှာဝိဓိ ဝိဿဇ္ဇနာ။
#ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ နိသျသစ်။
#တောလေးဆယ်ဖွင့်။
#မိလိန္ဒပဉှာအဋ္ဌကထာပါဌ်။
#နိဗ္ဗာနကထာ (စကားပြေ)
#နိဗ္ဗာန်လမ်းညွှန် ဒေသနာ။
#နိဗ္ဗာန် စာတမ်း။
#သတိပဋ္ဌာနစာတမ်း။
#သတိပစ္စယေခေါဝိနိစ္ဆယသမူဟ။
#ကထိနဝိနိစ္ဆယ(စကားပြေ)။
#ကထိန်နိသျ။
#ဖလ သမာပတ်။
#မဟာ သဠာယတနသုတ် နိသျ။
#မူလ ပရိယာယသုတ် နိသျ။
#ပါဒါပါဒရဟ ဝိနိစ္ဆယ။
#ပဋိညာတ ကရဏ ဝိနိစ္ဆယ။
#သိမ်ခဏ်း။
#ဝိပဿနာ ဉာဏ်စဉ်ကျမ်းကြီး။
#အနုသယ ဆိုင်ရာ။
#အတိရိတ်ပြုပုံ အဆုံးအဖြတ်တို့ ဖြစ်သည်။


မင်းကွန်းဆရာတော်ကို '''မြို့လှဘုန်းကြီး'''ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ '''မူလမင်းကွန်း ဇေတဝန်ဆရာတော်''' ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်၍ တပည့်တပန်း တို့က ရဟန္တာအရှင်မြတ်ဟု သမုတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]]</text>
      <sha1>mhtgw9llr5nakmdc9bw2w6yp24xgqdu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057740</id>
      <parentid>1057739</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54963-28</username>
        <id>149395</id>
      </contributor>
      <origin>1057740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11695" sha1="n4r9f7x6y6gx8dsakqymkafq9l2p8o3" xml:space="preserve">[[File:MingunSayardawShinNaRaDa.jpg|thumb|မင်းကွန်းဆရာတော် ရှင်နာရဒ(မြန်မာ ၁၂၃ဝ-၁၃၁၆)]]
==မင်းကွန်းဇေတဝန်ဆရာတော်(မြန်မာ ၁၂၃ဝ-၁၃၁၆) (1869-1955)==
မင်းကွန်းဇေတဝန် ဆရာတော် ဘုရားကြီးသည် [[စစ်ကိုင်းမြို့]]မြောက်ဘက်၊ မြန်မာတာ ၅ တိုင် (၁ဝ မိုင်) မျှဝေးသော [[မင်းကွန်း]]အနောက်ရှိ ကံကြီးကုန်းရွာ၌ အဖဦးညို၊ အမိဒေါ်ပိုင်တို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၃ဝ ပြည့်နှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၅ ရက် စနေနေ့ ညနေ ၆ နာရီ၊ (၁၈၆၉) ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၆)ရက်နေ့ အချိန်တွင် ဖွားမြင်သည်။ ငယ်မည် မောင်သာဗျော ဖြစ်၍ မွေးချင်းလေးယောက်အနက်  

{{Infobox religious biography
| religion           = ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ
| name               = မင်းကွန်းဇေတဝန်ဆရာတော်
| birthname          = မောင်သာဗျော
| birth_date         = 1868 Jan 16
| nationality        = မြန်မာ
| home_town          = ကံကြီးကုန်းရွာ စစ်ကိုင်းမြို့
| lineage            = သီလုံးဆရာတော်၊ မင်းကွန်းအလယ်တောရဆရာတော်
| monastic_name      = နာရဒ
| death_date         = 1955 Mar 18
| school_tradition   = မင်းကွန်း
| death_place        = မြန်မာနိုင်ငံ သထုံမြို့
| successor1         = မဟာစည်ဆရာတော် တောင်ပုလုဆရာတော်
}}

တစ်ဦးတည်းသော ဒုတိယသားဖြစ်သည်။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်ကို အခြေခံ၍ ဝိပဿနာတရား (အမှတ်တရား)ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ခဲ့သော ဆရာတော်အဖြစ် ထင်ရှားသည်။‌ 

အသက် ၈ နှစ်အရွယ်တွင် ကန်ကြီးကုန်းရွာ စော်ကဲကျောင်း ဆရာတော်ကြီးထံအပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားသည်။ ပညာဉာဏ် ထူးချွန်သည့်အလျောက် ကျောင်းသားဘဝ၌ပင် အခြေခံ ကျမ်းစာအဖြာဖြာတို့ကို သင်ကြားတတ်မြောက်သည်။ ၁၄ နှစ်အရွယ်တွင် စော်ကဲကျောင်းဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ သာမဏေ ပြုသည်။ သာမဏေဘွဲ့ ရှင်နာရဒဖြစ်သည်။ သာမဏေဝါ ၄ ဝါ အရလောက်တွင် ဝိနည်း ၅ ကျမ်း ပြီးဆုံးအောင်မြင်သည်။ ဤသို့ စာဝါများကိုသင်ကြားနေစဉ် အဖ ဦးညို ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ နောက် ၇ လခန့်အကွာတွင် အမိ ဒေါ်ပိုင်လည်း ကွယ်လွန်ခဲ့ပြန်၏။ ထိုကြောင့် ရှင်နာရဒသည် ၁၇ နှစ် အရွယ်တွင် လူထွက်၍ နှမ၊ အစ်မများနှင့်အတူ လုပ်ကိုင်စားသောက်နေလေသည်။

အသက် ၂ဝ ပြည့်တွင် မန်ကျည်းစု တောရကျောင်း ဦးလက္ခဏကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းပြုသည်။ ရဟန်းဘွဲ့ ရှင်နာရဒပင်ဖြစ်သည်။ ဦးလက္ခဏထံ၌ ကျမ်းဂန် စာပေများကို အပြီးတိုင် လေ့လာသင်ယူပြီးနောက် မင်းကွန်းတောင်ပေါ်ကြီးကျောင်းတိုက် ၃ ဂိုဏ်းချုပ် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒထံ၌လည်းကောင်း၊ [[မန္တလေးမြို့]] မိုးကောင်းတိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဒက္ခိဏဝန်ကျောင်းတိုက်၌လည်းကောင်း၊ မြတောင်ကျောင်းတိုက်၌လည်းကောင်း ပညာသင်ကြားသည်။ ထိုမှတစ်ဖန် [[ရွှေတောင်မြို့]] ဝေဠုဝန်ကျောင်း ဆရာတော်ထံ၌ သီတင်းသုံးပြီးနောက် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒ သို့ ပြန်လာနေထိုင်ကာ သာသနာအကျိုးကို ဆောင်ရွက်သည်။

ပဉ္စင်းငယ်ဘဝနှင့် ၆ ဝါရသောအခါ တစ်ဖန် လူဝတ်လဲကာ ရဟန်းဘဝမှ သက်ခဲ့ပြန်သည်။ လူ့ဘဝ၌ တစ်နှစ်ကျော်ကြာခဲ့ပြီးနောက် ဆရာတော် ဦးရာဇိန္ဒကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ ရဟန်းပြန်တက်၍ စာပေပရိယတ္တိများကို သင်ကြားသည်။ ထိုနောက် [[လက်ပံတန်းမြို့]]သို့ကြွ၍ စာဝါများပို့ချခဲ့ရာမှ တစ်ဝါမျှ အကြာတွင် မင်းကွန်းအလယ်တောရ ဆရာတော်ထံ ခိုဝင်ဆည်းကပ်ကာ ပဋိပတ်လမ်းစဉ်များကို နည်းခံ၍ နေထိုင်သည်။ သက်တော် ၃၇ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ၃ နှစ်တိုင်တိုင် ပဋိပတ်လုပ်ငန်းများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ကြိုးစားခဲ့လေသည်။ 

သက်တော် ၄ဝ တွင် မြို့လှသို့ကြွ၍ ပဋိပတ်လုပ်ငန်းများ တိုးတက်ရန် ဟောပြောဆုံးမတော်မူ၏။ မြို့လှ ဘိုတဲကုန်းရပ်၌ မြန်မာပြည်၏ ပထမဦးဆုံး ဝိပဿနာ တရားစခန်း (တရားဋ္ဌာန) ကိုဖွင့်လှစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Houtman, Gustaaf. “''Traditions of Buddhist Practice in Burma'',” 1990.&lt;/ref&gt; ထိုမှ [[သထုံမြို့]]သို့ ကြွ၍ မင်းကွန်း ဇေတဝန်ကျောင်းကို တည်ထောင်ကာ သီတင်းသုံးတော် မူသည်။ သထုံမြို့တွင် ၁ဝ နှစ်ကျော်မျှနေပြီးနောက် မူလမင်းကွန်းဂူလေးချောင်သို့ ပြန်ကြွတော်မူပြန်သည်။ တစ်ဖန် မူလမင်းကွန်းမှ သထုံမြို့သို့ တပည့်ရဟန်းတော်များ၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ ကြွရောက်လာပြီးလျှင် အသက်ထက်ဆုံး သီတင်းသုံးတော်မူကာ တရားဓမ္မ ဟောပြောတော်မူသည်။ 

သက္ကရာဇ် ၁၃၁၆ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက်၊ (၁၉၅၅)ခုနှစ်၊ မတ်လ(၁၈)ရက်နေ့ သက်တော် ၈၆ ခုနှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်။&lt;ref&gt;၁၃၁၆ ခု တန်ခူးလဆန်း (၈)ရက် ထုတ် ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာ (အထူး) &lt;/ref&gt; ဆရာတော်ကြီးသည် တရားဓမ္မများ ဟောပြောတော် မူရုံမျှမက ကျမ်းများလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့သည်။ အဋ္ဌကထာ (၂) ကျမ်းအပါအဝင် ကျမ်းပေါင်း (၂၃)ကျမ်း ရေးသား ပြုစုတော်မူခဲ့သည်။

ဆရာတော်သည် [[မဟာစည်ဆရာတော်]] နှင့် [[တောင်ပုလုဆရာတော်]] တို့အား သတိပဋ္ဌာန်ဝိပဿနာနည်းကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==ပြုစုတော်မူခဲ့သော ကျမ်းများ==
#ပေဋကောပဒေသအဋ္ဌကထာပါဌ်။
#ပေဋကောပဒေသ နိသျ ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ၊ တတိယတွဲ။
#သဇ္ဇေတာဝိဓိ ဝိဿဇ္ဇနာ။
#အာရှာဝိဓိ ဝိဿဇ္ဇနာ။
#ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ နိသျသစ်။
#တောလေးဆယ်ဖွင့်။
#မိလိန္ဒပဉှာအဋ္ဌကထာပါဌ်။
#နိဗ္ဗာနကထာ (စကားပြေ)
#နိဗ္ဗာန်လမ်းညွှန် ဒေသနာ။
#နိဗ္ဗာန် စာတမ်း။
#သတိပဋ္ဌာနစာတမ်း။
#သတိပစ္စယေခေါဝိနိစ္ဆယသမူဟ။
#ကထိနဝိနိစ္ဆယ(စကားပြေ)။
#ကထိန်နိသျ။
#ဖလ သမာပတ်။
#မဟာ သဠာယတနသုတ် နိသျ။
#မူလ ပရိယာယသုတ် နိသျ။
#ပါဒါပါဒရဟ ဝိနိစ္ဆယ။
#ပဋိညာတ ကရဏ ဝိနိစ္ဆယ။
#သိမ်ခဏ်း။
#ဝိပဿနာ ဉာဏ်စဉ်ကျမ်းကြီး။
#အနုသယ ဆိုင်ရာ။
#အတိရိတ်ပြုပုံ အဆုံးအဖြတ်တို့ ဖြစ်သည်။


မင်းကွန်းဆရာတော်ကို '''မြို့လှဘုန်းကြီး'''ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ '''မူလမင်းကွန်း ဇေတဝန်ဆရာတော်''' ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်၍ တပည့်တပန်း တို့က ရဟန္တာအရှင်မြတ်ဟု သမုတ်ကြသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၉)&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
&lt;references/&gt;

[[Category:ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းများ]]</text>
      <sha1>n4r9f7x6y6gx8dsakqymkafq9l2p8o3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မင်းအောင်လှိုင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18849</id>
    <revision>
      <id>1057581</id>
      <parentid>1057529</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Aye myint phyu|Aye myint phyu]] ([[User talk:Aye myint phyu|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1057529|1057529]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည်</comment>
      <origin>1057581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="141730" sha1="k1aj6ltn312j06pii4z87bsgb56tvdg" xml:space="preserve">{{Infobox officeholder
| honorific_prefix    = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]](ငြိမ်း)
| name                = မင်းအောင်လှိုင်
| image               = President Min Aung Hlaing 2026 (cropped).jpg
|caption               = သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (၂၀၂၆)

|office1 =  [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ စာရင်း|ဧကာဒသမမြောက်]] [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ]]
|term_start1= ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆
|term_end1 = 
|vicepresident1 = [[ညိုစော|ညိုစော]] &lt;br&gt; [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]]
|predecessor1= [[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] 
|successor1 =

| office2             = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]
| status2            = ယာယီ (တာဝန်)
| predecessor2        = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)
| successor2         = ''ကိုယ်တိုင်''
| president2         = 
| primeminister2      = ''ကိုယ်တိုင်'' &lt;small&gt;(၂၀၂၄-၂၀၂၅)&lt;/small&gt; &lt;br&gt; [[ညိုစော]] &lt;small&gt;(၂၀၂၅-၂၀၂၆)&lt;/small&gt;
| term_start2       = ၂၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၄
| term_end2          = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆

| office3            = [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်| နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] &lt;br&gt;ဥက္ကဋ္ဌ
| predecessor3        = ''ကော်မရှင်စတင်''
| successor3        = ''ကော်မရှင် ဖျက်သိမ်း''
|appointer3= ''ကိုယ်တိုင်''
| deputy3           = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]
| president3         =  ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်)
| termstart3        = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅
| termend3          = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆

| office4             = [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး အမိန့်အမှတ်(၉/၂၀၂၁) ၁၃၈၂ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၆ ရက် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်|url=http://www.dsinfo.org/node/957|website=|access-date=|language=|date=2 February 2021|accessdate=2 February 2021|archivedate=3 February 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203131316/http://dsinfo.org/node/957}}&lt;/ref&gt;
| predecessor4        = ''ကောင်စီစတင်''
| successor4        =''ကောင်စီဖျက်သိမ်း'' 
| deputy4            = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]
| president4         = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) &lt;br&gt; ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီတာဝန်)
| termstart4       = ၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁
| termend4          = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅


| office5            = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ စာရင်း|၁၂ ဦးမြောက်]]&lt;!--ဝန်ကြီးချုပ်အမည်ဖြင့် ရာထူးယူခဲ့သူများကိုသာ ထည့်တွက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။--&gt; [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm |title=Myanmar forms caretaker government: State Administration Council |accessdate=2 August 2021 |archivedate=19 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219074722/http://www.xinhuanet.com/english/asiapacific/2021-08/01/c_1310100662.htm }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/|title=Myanmar army ruler takes prime minister role, again pledges elections|accessdate=2 August 2021|archivedate=1 August 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210801191831/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmar-military-ruler-promises-elections-says-ready-work-with-asean-2021-08-01/}}&lt;/ref&gt;
| president5         = [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] (ယာယီ)&lt;br&gt; ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်)
| predecessor5       = [[သိန်းစိန် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဦးသိန်းစိန်]] (နအဖအစိုးရ)
| successor5          = [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]
| deputy5             = {{list collapsed|title=''စာရင်း''|
*[[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]
*[[တင်အောင်စန်း]]
*[[မြထွန်းဦး]]
*[[မောင်မောင်အေး]]
*[[ဝင်းရှိန်]]
*[[သန်းဆွေ]]
}}
| term_start5        = ၁ ဩဂုတ် ၂၀၂၁
| term_end5           = ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၅


| office6             = [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]
| predecessor6        = [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သန်းရွှေ]]
| successor6          = ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]
| president6          =ဦး[[သိန်းစိန်]] &lt;br&gt; ဦး[[ထင်ကျော်]] &lt;br&gt; ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]] &lt;br&gt; ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] (ယာယီ) &lt;br&gt; ''ကိုယ်တိုင်'' (ယာယီ)(တာဝန်)
| deputy6             = [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]
| termstart6        = ၃၀ မတ် ၂၀၁၁
| termend6           = ၃၀ မတ် ၂၀၂၆
| party               = [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;
| birth_date          = {{birth date and age|1956|7|3|df=y}}
| birth_place         = [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] ၊ [[မင်းဘူးမြို့]]
| death_date          = 
| death_place         = 
| nationality         = [[ထားဝယ်လူမျိုး]]
| parents = ပန်းချီဦးခင်လှိုင်(ထားဝယ်)&lt;ref&gt;{{cite web |title=သီတဂူဆရာတော် ရေစက်ချအနုမောဒနာတရားဟောကြားချီးမြှင့်ခြင်း |url=https://thesitagu.org/index.php/academics/yangon/970-2020-01-27-03-08-48 |website=thesitagu.org |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၂၅ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;၊ ဒေါ်လှမူ(ထားဝယ်)&lt;ref name=&quot;cincds&quot;&gt;{{cite web |title=တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံ Politic မဂ္ဂဇင်းတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုများကို Politic မဂ္ဂဇင်း၌ ထည့်သွင်းဖော်ပြ |url=https://cincds.gov.mm/node/8613?d=1 |website=cincds.gov.mm |access-date=၂၃ ဧပြီ ၂၀၂၂ |date=၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၀}}&lt;/ref&gt;
| spouse              = ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]]
| children            = [[အောင်ပြည့်စုံ]]&lt;br/&gt;[[ခင်သီရိသက်မွန်]]
| alma_mater          = [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ([[LL.B]])&lt;br/&gt;[[စစ်တက္ကသိုလ်]]
| website             = {{url|www.seniorgeneralminaunghlaing.com.mm}}
| nickname            = 
| allegiance          = {{flag|Myanmar}}
| branch              = {{army|Myanmar}}
| serviceyears        = ၁၉၇၄–၂၀၂၆
| rank                = [[File:Senior General.gif|15px]] [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]]
| unit                = 
| commands            = {{flagicon image|Commander in Chief flag of Myanmar.svg}} ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်
| battles             = [[ပြည်သူ့ခုခံတော်လှန်စစ်]]
| awards              = {{unbulleted list
| [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]
| [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]
| [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Honorary Malaysian Armed Forces Order for Valour (First Degree)]]
| [[:en:Orders, decorations, and medals of Malaysia|Gallant Commander of Malaysian Armed Forces]]
| Knight Grand Cross First Class of the Most Exalted [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]]
}} 
| ethnicity           = 
|honorific prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] (ငြိမ်း) &lt;br&gt;[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]]&lt;br&gt;ဦး

|military_blank1=ကိုယ်ပိုင်အမှတ်|military_data1=ကြည်း ၁၄၂၃၂}}[[အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ]] [[အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မ]] '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်'''([[၃ ဇူလိုင်]] [[၁၉၅၆]] မွေးဖွား)သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]]ဖြစ်သည်။ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ၁၀ ဦးမြောက် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-03 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt |access-date=2026-04-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|စစ်အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]တွင်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မိမိကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ကာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]၏ အစိုးရအကြီးအကဲအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာနှင့် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဥပဒေပြုရေးအာဏာတို့ကို ကိုယ်တိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Min Aung Hlaing elected Myanmar president despite international criticism |url=https://asia.nikkei.com/spotlight/myanmar-crisis/min-aung-hlaing-elected-myanmar-president-despite-international-criticism |access-date=2026-04-03 |website=Nikkei Asia |language=en}}


&lt;/ref&gt;

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]]မှ ကျန်းမာရေးမကောင်းတော့သဖြင့် ယာယီသမ္မတ တာဝန်များကို  လက်လွှဲပေးခဲ့ရာ  ထိုနေ့မှာပင် သူသည် ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ရယူသူလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;ယာယီသမ္မတရာထူးအားယူ&lt;/ref&gt;၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး က ဒုတိယသမ္မတလောင်းတစ်ဦးအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး၊မတ်လ ၃၁ရက်တွင် အဆိုပါအစုအဖွဲ့၏ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]တွင် မဲအများဆုံးဖြင့် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81258 |access-date=2026-03-31 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;ဧပြီလ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] က ဒုတိယ သမ္မတသုံးဦးအနက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ကို ထောက်ခံမဲ ၄၂၉ ၊ ဦးညိုစော ကို ၁၂၆မဲ နှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေး ကို ၂၆ မဲဖြင့် သမ္မတမဲပေးရွေးချယ်မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ဤသို့ဖြင့်  ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ၁၁ ဦးမြောက်သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt; 

သူသည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် လက်ခံခဲ့ပြီး ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်တွင် အနားယူခဲ့သည်။ သူသည် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် (၁၁) ဦးပါဝင်သည့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf |access-date=5 November 2019 |archive-date=16 August 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190816065930/http://www.burmalibrary.org/docs5/Myanmar_Constitution-2008-en.pdf }}&lt;/ref&gt; 

ယခင်က [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;https://www.irrawaddy.com/news/burma/min-aung-hlaing-appointed-vice-senior-general.html&lt;/ref&gt;ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ [[ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု|ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု]]အတွက် အဓိကတာဝန်ရှိသူအဖြစ် စွပ်စွဲခံထားရသည်။ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒတွင် သူသည် [[အာဆီယံ]]၏လွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ပြီး [[ရုရှားနိုင်ငံ]]၊[[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]]၊[[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]တို့အပေါ် ပိုမိုအားကိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=China, Russia, India enabling Myanmar’s military rule: Report |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=2 November 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207033107/https://www.aljazeera.com/news/2022/11/2/china-russia-india-enabling-myanmars-military-report }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar warns ASEAN that pressure would be counterproductive |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading |access-date=7 February 2023 |work=[[Al Jazeera]] |date=28 October 2022 |accessdate=24 February 2023 |archivedate=7 February 2023 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230207051251/https://www.aljazeera.com/news/2022/10/28/myanmar-warns-asean-that-pressure-for-peace-is-counterproductive?traffic_source=KeepReading }}&lt;/ref&gt; သူ၏ လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများနှင့် အကျင့်ပျက်ခြစားမှု စွပ်စွဲချက်များကြောင့် နိုင်ငံတကာ၏ အရေးယူပိတ်ဆို့မှုများ ဆက်တိုက်ချမှတ်ခံခဲ့ရလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၂ ခုနှစ် [[ဒီမိုကရေစီ|ဒီမိုကရေစီ အညွှန်းကိန်း]]၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်များအရ သူ၏လက်‌ထက်မြန်မာနိုင်ငံသည် အာဖဂန်နစ္စတန်ပြီးလျှင် ဒုတိယအာဏာရှင်အဆန်ဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar Ranked Second-Least Democratic Nation in World |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-ranked-second-least-democratic-nation-in-world.html |access-date=7 February 2023 |work=[[The Irrawaddy]] |date=10 February 2022}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၃ ဧပြီလ ၁၃ တွင် [[တိုင်းစ်|တိုင်းမ်စ်]]မဂ္ဂဇင်းမှ သူ့အား &quot;၂၀၂၃ ခုနှစ်၏ ဩဇာအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀&quot; ထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး &quot;နိုင်ငံကိုအပယ်ခံဘဝသို့ ရောက်စေခဲ့သည်&quot; ဟူ၍ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Campbell |first1=Joshua |title=Min Aung Hlaing |url=https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ |website=The 100 Most Influential People of 2023 |publisher=[[တိုင်းစ်|TIME]] |access-date=16 April 2023 |date=13 April 2023 |quote=Min Aung Hlaing has returned Myanmar to a pariah state and made it the world’s second most authoritarian regime, per the Economist Intelligence Unit’s 2022 Democracy Index. Only Taliban-ruled Afghanistan ranked worse. |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416064524/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2023/6269857/min-aung-hlaing/ }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ကို နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။

==ကိုယ်ရေးအကျဉ်း==
[[File:Thai delegation with Burmese SPDC.jpg|thumb|၂၀၁၀ပြည့်နှစ်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေက ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် [[အဘီစစ် ဝိဇ္ဇာဇီဝ]]အား လက်ခံတွေ့ဆုံရာ ထိုစဉ်ကညှိကွပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ဘေးတွင်တွေ့ရစဉ်]]
ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် (ကြည်း ၁၄၂၃၂)&lt;ref&gt;{{cite web|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည်အတည်ပြုခန့်အပ်ခြင်း|url=https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf|accessdate=16 June 2021|archivedate=24 June 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210624195531/https://www.gad.gov.mm/sites/default/files/3_ttpmettaakaakyeruiiciikhpaphc_pnlnnyattnnypkhnapkhng.pdf}}&lt;/ref&gt; ကို ခရစ်နှစ် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်သည့် ဖခင်တာဝန်ကျရာ[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[မင်းဘူးမြို့]]တွင် မွေးဖွားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.facebook.com/popularnewsjournal/videos/361626864949685
|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် နှင့် Popular News အင်တာဗျူး|work=Popular News Journal|access-date=၁၃ ဇွန် ၂၀၂၃ |date= ၃ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ }}&lt;/ref&gt; ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးသောင်းလှိုင်(ခေါ်) ဦးခင်လှိုင်မှာ အစိုးရဝန်ထမ်းဖြစ်ပြီး ပန်းချီဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်။ မိဘနှစ်ပါးစလုံးသည် ထားဝယ်ဇာတိဖြစ်ကြပြီး [[မြန်မာလူမျိုး|မြန်မာ]]လူမျိုးများဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;cincds&quot;/&gt; 

၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆ ခုနှစ်အထိ မန္တလေးမြို့၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး&lt;ref name=&quot;cincds&quot; /&gt;  ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို [[အ.ထ.က(၁)လသာ]] (Central) ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သစ်နှင့် အမေရိကန် မြန်မာ တပ်မတော်နှစ်ရပ် ဆက်ဆံရေး - အပိုင်း (၁) |url=http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html |access-date=6 September 2014 |archive-date=5 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305092756/http://burmese.voanews.com/content/article-04-02-11-soldiers-talk054-119117354/1245642.html }}&lt;/ref&gt; ၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဥပဒေပညာ တက်ရောက်သင်ကြားရင်း  ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[စစ်တက္ကသိုလ်]] ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ် (၁၉) ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ရာ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ [[စစ်တက္ကသိုလ်]]သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ 

[[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ မဟာဝိဇ္ဇာ(ကာကွယ်ရေး)ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်။ အရာရှိငယ်ဘဝတွင် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အမှတ်(၈၆) ခြေလျင်တပ်ရင်းတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။ (အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း တပ်ရင်းမှူး၊ အမှတ်(၃၃) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်တွင် စစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း)နှင့် နည်းဗျူဟာမှူး တာဝန်များ၊ အမှတ်(၄၄) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းအုပ်ကြီး၊ အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး တာဝန်များအပြင် အမှတ်(၂) စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးတာဝန်ကိုပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ 

၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကာလတွင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] ဖြစ်လာပြီး ၂၀၁၁ မတ် ၃၁ မှ စတင်ကာ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ရာထူးကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။

==တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်==
===၂၀၁၁-၂၀၁၆ : ပြည်ထောင်စုကြံခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီအစိုးရ ကာလ===
၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် [[နအဖ]]အစိုးရမှ [[ဦးသိန်းစိန် အစိုးရ|ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ]]အသစ်ထံ တရားဝင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးအပ်ချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်မှာ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာသည်။ သူသည် သူ့ထက် ပို၍ဝါကြီးသောသူများကို ကျော်ဖြတ်၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite web |date=12 January 2021 |title=Could Min Aung Hlaing's retirement break the political deadlock? |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ |access-date= |website=Frontier Myanmar |language=en-US |archive-date=30 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130143558/https://www.frontiermyanmar.net/en/could-min-aung-hlaings-retirement-break-the-political-deadlock/ }}&lt;/ref&gt;တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာချိန်တွင် သူသည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်သူ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[စိုးဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|စိုးဝင်း]]သည်လည်း ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်သာ ဖြစ်သေးသည်။ ၎င်းတိုကို ခန့်အပ်ကြောင်းကို တရားဝင် လူသိရှင်ကြား ကြေညာခဲ့ခြင်းမရှိပဲ ထိုနေ့က လွှတ်တော်အစည်းအဝေးကျင်းပမှသာ တရားဝင်သိရှိခဲ့ကြရသည်။&lt;ref name=&quot;mmsp&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323623508558&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews|title=အစိုးရသစ်ကို အာဏာလွှဲအပ် လိုက်ပြီ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084210/https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma/2011/03/110330_breakingnews.amp?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323623508558&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma%2F2011%2F03%2F110330_breakingnews}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၂ခုနှစ် (၆၇)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့အကြောင်း သတင်းများတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အား ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ဖြင့်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-03-28.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၂)}}&lt;/ref&gt;ဧပြီလ (၃)ရက်​နေ့တွင် ထုတ်​ဝေ​သော နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာတွင် ဖော်ပြထားသော သတင်း၌ [[အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေး]]တက်ရောက်ရန် ထွက်ခွာသွားသော နိုင်ငံတော်သမ္မတ [[ဦးသိန်းစိန်]]ကို လေဆိပ်၌လိုက်ပါ ပို့ဆောင်သူများစာရင်းတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ဟု ပါရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs13/MA2012-04-03.pdf|title=မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ (၃.၄.၂၀၁၂)}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;David&quot;&gt;David Paquette, [http://www.irrawaddy.org/archives/1890 &quot;Min Aung Hlaing Appointed Vice-Senior General&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724081319/http://www.irrawaddy.org/archives/1890 |date=24 July 2015 }}, ''The Irrawaddy'', 3 April 2012.&lt;/ref&gt;

၂၀၁၃ခုနှစ် မတ်လ (၂၄)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ကျင်းပသော ဆွမ်းကပ်လှူပွဲသို့ ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်[[ကြူကြူလှ]] တက်ရောက်ခဲ့ရာ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ရာထူးအဆင့်အတန်းကို ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-25.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၅.၃.၂၀၁၃)}}&lt;/ref&gt; မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့ (၆၈)နှစ်မြောက် တပ်မတော်နေ့ မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင်မူ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်ကို ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးဟု ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ အမြင့်ဆုံးတိုးမြှင့်နိုင်သည့် အဆင့်ဖြစ်သော [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] အဆင့်ကို ရယူခဲ့သည်။ ထို့အတူ ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကိုလည်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး အဆင့်ဖြင့် ပြောင်း၍ ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.burmalibrary.org/sites/burmalibrary.org/files/obl/docs21/Mirror2013-03-28-red.pdf|title=​ကြေးမုံသတင်းစာ (၂၈.၃.၂၀၁၃)}}&lt;/ref&gt; ၎င်းအကြောင်းများကို တရားဝင်ထုတ်ဖော်ကြေညာခြင်းမရှိသဖြင့် ရက်စွဲအတိအကျကို မသိရဘဲ [[တပ်မတော်နေ့]] တွင် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်ဟုသာ ခန့်မှန်းကြသည်။

၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၆အတွင်း အစိုးရနှင့် တပ်မတော်သည် ဆက်ဆံရေးကောင်းမွန်ခဲ့သည်။ အစိုးရပိုင်းမှ [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်]]ဟောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအငြိမ်းစားဖြစ်သူ သမ္မတဦးသိန်းစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးထက် ဝါပိုရင့်သူ ဖြစ်သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ဤကာလအတွင်း နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းမရှိပဲ တပ်မ​တော်ပိုင်းတွင်သာ အားစိုက်ခဲ့သည်။ သို့သော် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]]အတွင်း [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ဦးသိန်းစိန်နှင့် [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရဦးရွှေမန်း]]တို့ အားပြိုင်ရာတွင် ဦးသိန်းစိန်ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;wnf&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/|title=What next for Senior General Min Aung Hlaing?|access-date=23 September 2021|archive-date=21 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200921125550/https://www.frontiermyanmar.net/en/what-next-for-senior-general-min-aung-hlaing/}}&lt;/ref&gt;
[[File:The Commander-in-Chief of Defence Services of the Republic of the Union of Myanmar, General Min Aung Hlaing calls on the Chairman Chief of Staff Committee and Chief of Naval Staff, Admiral Nirmal Verma, in New Delhi.jpg|thumb|၂၀၁၂ခုနှစ်က​ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တွေ့ရစဉ်]]
ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် အသက်(၆၀)ပြည့်ရန် နီးကပ်လာချိန်တွင် ၂၀၁၄ ခုနှစ်၌ ကကနကောင်စီညွှန်ကြားလွှာ ၄/၂၀၁၄အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် ဒုတိယကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တို့၏ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသက်ကို ၆၅နှစ်အထိ တိုးမြှင့်လိုက်သည်။ ထို့ကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;kakana&quot;&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2016/07/20/118781.html|title=တပ်ချုပ်နှင့် ဒုတပ်ချုပ်တို့ အသက် ၆၅ နှစ်ထိ တာဝန်ထမ်းနိုင်ပြီး စစ်အရာရှိများ၏ တာဝန် သက်တမ်း ကန့်သတ်ဟုဆို}}&lt;/ref&gt; သို့ရာတွင် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖေါ်ဝါရီ၌ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အသက် ၆၅ နှစ် ပြည့်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်ကို ယခုအချိန်ထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်။

===၂၀၁၆-၂၀၂၁ : အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ ကာလ ===
[[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၁၅|၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲ]]ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် [[အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်|အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်]] ဦးဆောင်သော [[ဦးထင်ကျော်အစိုးရ]] တက်လာခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသည် ထိုအစိုးရလက်ထက်တွင်လည်း တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ယူခဲ့သည်။
[[File:President Duterte Meets Myanmar President U Htin Kiaw, Minister For Foreign Affairs Aung San Suu Kyi, Commander-in-Chief Min Aung Hlaing and Myanmar-based Filipino Companies 08.jpg|thumb|၂၀၁၇ခုနှစ်က​တွေ့ရ​သော ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးနှင့် ဖိလစ်ပိုင်သမ္မတ [[ရော်ဒရီဂို ဒူတာတေး]]]]
၂၀၁၇ခုနှစ်အတွင်း အေအာအက်စ်အေ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့၏ ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်မှုကို မြန်မာလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ပြန်လည်တုံ့ပြန်ကြရာ ဒုက္ခသည် ၇သိန်းကျော် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးသွားခဲ့ကြသည်။ ရခိုင်အရေးနှင့် ပက်သက်သက်၍ သူ့အား အမေရိကန်အပါအဝင် နိုင်ငံတကာမှ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ခဲ့ရာ သူ့အနေဖြင့် ဥပဒေများအတိုင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကာ နိုင်ငံတကာက ယခုလို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းကို လက်မခံဟု ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက တုံ့ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;retire&quot;/&gt;

အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်အစိုးရ သက်တမ်းကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ [[တပ်မတော်]]နှင့် [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့|အစိုးရ]]အကြား ပွတ်တိုက်မှုများ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။၂၁ ရာစုပင်လုံညီလာခံ ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနားတစ်ခုတွင် မိန့်ခွန်းပြောကြားရာ အချို့နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ၁၉၅၅ခုနှစ်က [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗကပ]]၏ [[ဖဆပလ|ဖဆပလအစိုးရ]]အား ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် ဖဆပလနေရာ၌ တပ်မတော်ကို အစားထိုးနေကြောင်း၊ &quot;ဆိတ်ခေါင်းချိတ်ပြီး ခွေးသားရောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;wheremah&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.frontiermyanmar.net/mm/%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE%E1%80%B0%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8-2/|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လမ်းကို ရွေးချယ်မလဲ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;speech&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn|title=တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-(၂၁)ရာစုပင်လုံ စတုတ္ထအစည်းအဝေးတွင် ပြောကြားသည့် နှုတ်ခွန်းဆက်အမှာစကား|access-date=13 January 2022|archive-date=13 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113071811/https://www.mdn.gov.mm/my/ttpmtteaakaakyreuuciikhup-biulkhupmuukii-mngaeaangliung-pnnytheaangcungimkhmrennyiilaakhn}}&lt;/ref&gt;လက်ရှိပြည်တွင်းစစ်ကို တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအကြား ပဋိပက္ခအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး အစိုးရက ကြားဝင်ဖျန်ဖြေသူအဖြစ် ပုံမဖော်ရန်၊ တပ်မတော်ကိုသာ အပြစ်ပုံမချရန် ပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;wnf&quot;/&gt;ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပက်သက်၍ အစိုးရ၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို တပ်မတော်မှ လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်ဘက်မှ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် သတင်းမှန်ပြန်ကြားရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]နှင့် အစိုးရဘက်သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဦး[[ဇော်ဌေး]]တို့သည် ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘောထားများကို ပြောကြားရာတွင် မကြာခဏ တင်းမာမှုများရှိခဲ့သည်။ဥပမာ- တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကိစ္စနှင့် ၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲအပြီးများတွင်ဖြစ်သည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်းက ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် ဦး[[ဖြိုးမင်းသိန်း]]က ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် တပ်မတော်ဘက်မှ နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်သည့် [[ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်]]အရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် အဆင့် (၈)ဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုအဆင့်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဟု ပြန်လည်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;vpmah&quot;&gt;{{Cite web|url=https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဒုတိယသမ္မတအဆင့်ရှိသူဟု တပ်မတော်ထုတ်ပြန်|access-date=23 September 2021|archive-date=13 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113084838/https://myanmar.mmtimes.com/news/146153.html}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၄ ရက်နေ့တွင် [[သမ္မတအိမ်တော် (နေပြည်တော်)|နိုင်ငံတော်သမ္မတအိမ်တော်]] သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို ရည်ညွှန်းကာ နိုင်ငံဝန်ထမ်းများသည် ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းရမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ နိုဝင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် သာမန်ဝန်ထမ်းမဟုတ်ဘဲ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကဏ္ဍတွင် ဦးဆောင်သူဖြစ်သဖြင့် ၎င်း၏တာဝန်အပေါ် လေးစားအသိအမှတ်ပြုရန် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကဏ္ဍတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် ပါဝင်မှု၊ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေစတင်ရာ အမျိုးသားညီလာခံများတွင် ချမှတ်သည့် အခြေခံမူများနှင့် အသေးစိတ်အခြေခံရမည့် မူများစာအုပ်အရ  တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ အဆင့်သတ်မှတ်ရာတွင် မှီငြမ်းပြုနိုင်ရေးအတွက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို  [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ]]အဆင့် သတ်မှတ်သည်ဟု အခြေခံမူ သတ်မှတ်ခဲ့သဖြင့် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံဝန်ထမ်းမဟုတ်သည့် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးအဆင့်အတန်းကို သတ်မှတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပြန်လည်ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;vpmah&quot;/&gt;

အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အစိုးရများ သက်တမ်းတွင် ကာလုံဟုခေါ်သော [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]]ကို တစ်ကြိမ်မျှမခေါ်ခဲ့ပေ။&lt;ref name=&quot;retire&quot;&gt;{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/article/2020/11/20/233687.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် အနားယူ မယူ}}&lt;/ref&gt;

ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်းတွင် နှစ်​ပေါင်း (၄၀)​ကျော်ကြာ အုပ်ချုပ်ရေး အတွေ့အကြုံများစွာရှိကြောင်း၊ ထိုအတွေ့အကြုံများကို လက်တွေ့ အသုံးချရန် အသင့်ရှိကြောင်း အမြဲပြောဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;40yrsservice&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/burma-53204574?xtor=AL-73-%5Bpartner%5D-%5Bkhaosod.co.th%5D-%5Blink%5D-%5Bburmese%5D-%5Bbizdev%5D-%5Bisapi%5D|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်-&quot;အုပ်ချုပ်ရေးအတွေ့ အကြုံ ကျွန်တော့်မှာ အများကြီးရှိတယ်&quot;}}&lt;/ref&gt;နိုင်ငံခြားသတင်းထောက်နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းတစ်ခုတွင် သူ့အနေဖြင့် လက်ရှိရာထူးထက် ပို၍မြင့်သော တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် ဆန္ဒရှိကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။၂၀၂၀ရွေးကောက်ပွဲမစမီတွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးပါတီ (၃၄)ခုတို့ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ပါတီအချို့မှ လက်ရှိရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်မှာ ဘက်လိုက်နေကြောင်း၊ လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲမဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် တပ်မတော်မှ အာဏာရယူပြီး ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပေးစေလိုကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;wnf&quot;/&gt;

ရွေးကောက်ပွဲအပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသည် အတင်းမာဆုံးအခြေအနေဖြစ်လာခဲ့သည်။ တပ်မတော်မှ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပက်သက်၍ တောက်လျှောက်ပြောဆိုလာခဲ့ပြီး အစိုးရနှင့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်အား တောင်းဆိုမှုများ ရှိလာခဲ့သည်။ သို့သော် အစိုးရမှ တရားဝင် ပြန်လည်ဖြေကြားခြင်း မရှိခဲ့ပေ။၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၇ ရက်နေ့က [[နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်]]မှ နည်းပြအရာရှိများနှင့် သင်တန်းသားများကို တွေ့ဆုံရာ တချို့မှာ ဥပဒေကို လိုရာဆွဲ၍ လုပ်နေသဖြင့် အကျိုးထက် အဆိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေကြောင်း၊ ဥပဒေကို မလိုက်နာပါက  ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ဖျက်ပစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် တပ်မတော်၏ သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် [[ဇော်မင်းထွန်း (ဒုဝန်ကြီး)|ဇော်မင်းထွန်း]]က တပ်မတော်အနေဖြင့် အာဏာမသိမ်းဘူးဟု မှတ်ယူ၍မရကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;sanda&quot;&gt;{{Cite web|url=https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ ဆန္ဒအစစ်အမှန် ဘာဖြစ်မလဲ|access-date=23 September 2021|archive-date=27 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230227130033/https://burmese-voanews-com.cdn.ampproject.org/v/s/burmese.voanews.com/amp/sithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief/5758387.html?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fburmese.voanews.com%2Fa%2Fsithu-aungmyint-what-will-be-the-real-desire-of-myanmar-military-chief%2F5758387.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;ဇန်နဝါရီလ ၂၈ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးက ၎င်း၏သဘောထားကို နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ စာရေးသား ပေးပို့ခဲ့သည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် မဲစာရင်းမှားယွင်းမှုများကို ပြန်၍စစ်ဆေးပေးရန်နှင့် တတိယအကြိမ်လွှတ်တော်များအား သမ္မတ၏အာဏာဖြင့် ဆိုင်းငံ့ပေးရန်တို့ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323674553152&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html|title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထံသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ပေးပို့ခဲ့တဲ့စာ|access-date=23 September 2021|archive-date=19 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230219084611/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/news/army-letter-to-dassk-02012021012235.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323674553152&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fnews%2Farmy-letter-to-dassk-02012021012235.html}}&lt;/ref&gt;

ထိုရက်ပိုင်းအတွင်း မြို့ကြီးအချို့၌ တပ်မတော်၏ သံချပ်ကာယာဉ်များ လှည့်လည်သွားလာမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီ (၁)ရက်နေ့ နံနက်အစောပိုင်းတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့သည်။ ထို့နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၁/၂၀၂၁အရ အာဏာသုံးရပ်ကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်။ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတွင် သမ္မတအနေဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ၍ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ကို အာဏာ (၃) ရပ်လွှဲပြောင်းပေးနိုင်သည်ဆိုသည့်ပုဒ်မ ပါဝင်သည်။ သို့သော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် နှင့် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌများကို ဖမ်းဆီးအကျယ်ချုပ်ထားရှိကာ မတရားသဖြင့် ဒုသမ္မတ(၁) ဦးမြင့်ဆွေအား ယာယီသမ္မတ အနေဖြင့် သူ့ထံ အာဏာလွှဲပြောင်းစေခဲ့သည်။ ထိုအချက်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ကွဲလွဲကာ အာဏာသိမ်းမှုကို တရားဝင်သယောင်ယောင် လုပ်ဆောင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ 

===၂၀၂၁ မှ ၂၀၂၆: စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း ===
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|အာဏာသိမ်း]]ပြီးနောက် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် အာဏာ(၃)ရပ်ကို ချုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့မှစတင်ကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းကာ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ယာယီသမ္မတ ဦး[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]]မှာ အစည်းအဝေးပွဲတစ်ခုတွင်သာ တွေ့ခဲ့ရပြီး လူမြင်ကွင်းမှ ပျောက်သွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းအလုံးစုံကို တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;mal&quot;&gt;{{Cite news|title=ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ရဲ့ အာဏာကစားပွဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-57432310.amp?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16252286593180&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-57432310}}&lt;/ref&gt;အာဏာသိမ်းခြင်းအတွက် အချို့နိုင်ငံများမှ စိုးရိမ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး အချို့နိုင်ငံများက ဖမ်းဆီးထားသူများကို လွှတ်ပေးရန် ပြောကြားခဲ့သည်။ မြန်မာပြည်အရေးနှင့် အာဆီယံခေါင်းဆောင်များအကြား အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ထိုပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ အာဏာသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပခရီးစဉ်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;asean&quot;&gt;{{Cite news|title=Asean leaders agree 5-point plan for Myanmar|url=https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar|accessdate=23 September 2021|archivedate=1 May 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210501020903/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2104915/asean-leaders-agree-5-point-plan-for-myanmar}}&lt;/ref&gt;
[[File:2021 Special ASEAN Summit on Myanmar's coup d'état (2).jpg|thumb|၂၀၂၁ ဧပြီ ၂၄ရက်​နေ့တွင် ကျင်းပသော အာဆီယံခေါင်းဆောင်များ အစည်းအဝေး]]
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]]အဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်သည် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲရယူခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;cgov2&quot;/&gt; အိမ်စောင့်အစိုးရအနေဖြင့် ၂၀၂၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ယူမည်ဖြစ်ပြီး ၂၀၂၃ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;cgov2&quot;&gt;{{Cite news|title=အိမ်စောင့်အစိုးရပြောင်းတာ ဘာထူးခြားသွားလဲ|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/burmese/burma-58076614.amp?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323943293539&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.bbc.com%2Fburmese%2Fburma-58076614}}&lt;/ref&gt;၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး ဦးဆောင်သော အိမ်စောင့်အစိုးရနှင့် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သော [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]တို့သည် နိုင်ငံတကာ မျက်နှာစာတွင် အသိအမှတ်ပြုခံရရေး ကြိုးစားခဲ့ရသည်။။&lt;ref&gt;{{Cite news|title=ကုလသမဂ္ဂမှာ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဘယ်သူဖြစ်လာမလဲ|url=https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw%3D%3D#aoh=16323948539993&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html|accessdate=23 September 2021|archivedate=19 February 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230219084743/https://www-rfa-org.cdn.ampproject.org/v/s/www.rfa.org/burmese/program_2/who-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html/ampRFA?amp_js_v=a6&amp;amp_gsa=1&amp;usqp=mq331AQKKAFQArABIIACAw==#aoh=16323948539993&amp;referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&amp;amp_tf=From%20%251%24s&amp;ampshare=https%3A%2F%2Fwww.rfa.org%2Fburmese%2Fprogram_2%2Fwho-will-be-representative-of-myanmar-at-un-meeting-09152021070526.html}}&lt;/ref&gt;

လက်ရှိတွင် [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့|အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ]] ကိုမူ ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ချက်နိုင်ငံ၊တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဥရောပသမဂ္ဂ စသည်တို့က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အစိုးရ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားပြီး မင်းအောင်လှိုင်၏ [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|အိမ်စောင့်အစိုးရ]] ကို တရားဝင်အစိုးရဟု မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ အသိအမှတ်ပြု ထုတ်ဖော်‌ပြောဆိုထားခြင်းမရှိပေ။

၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{cite web|url=https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|title=နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၆၃/၂၀၂၂ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့တံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်း|work=sacoffice.gov|access-date=၁၂ မတ် ၂၀၂၅|date=၁၇ ဧပြီ ၂၀၂၂|archive-date=8 July 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250708141937/https://sacoffice.gov.mm/sites/default/files/2024-11/63-2022_0.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၂ ရက်တွင် ယာယီသမ္မတ [[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးမြင့်ဆွေ]] ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့်အကြောင်းပြချက်ဖြင့်  ၎င်းအား ယာယီသမ္မတ တာဝန်အား လွှဲအပ်ရာ သူသည် ထိုနေ့မှာပင် ယာယီသမ္မတ ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno|title=ယာယီသမ္မတနဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာမေးခွန်းများ|work=BBC Burmese|access-date=၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|archive-date=31 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240731114512/https://www.bbc.com/burmese/articles/c978rm02pgno}}&lt;/ref&gt;  ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး  [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ]] နှင့် မကိုက်ညီကြောင်း ဝေဖန်ချက်များရှိခဲ့သော်လည်း ဥပဒေနှင့် ညီသည်ဟု စစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ [[ဇော်မင်းထွန်း|ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်း]] က တုံ့ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.voanews.com/a/7711192.html|title=ယာယီသမ္မတတာဝန်လွှဲပြောင်းယူတာ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ညီတယ်လို့ စစ်ကောင်စီပြောခွင့် ပြောဆိုချက် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေနဲ့ ကွဲလွဲနေ|work=VOA Burmese|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၂၄ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt; 

၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေး ကောင်စီ]] အစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄) အား ၎င်းကိုယ်တိုင် ယာယီသမ္မတ (တာဝန်) ဖြင့် ဦးဆောင် ကျင်းပပြီး “နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးအရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ ထားသည့် ကာလကို နောက်ထပ် ၆ လ တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ကြောင်း” ဆုံးဖြတ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/26518?d=1|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး(၂/၂၀၂၄)ကျင်းပ|work=CINCDS Myanmar|access-date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီအစည်းအဝေး (၃/၂၀၂၅) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]]ကို ဖျက်သိမ်းပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံကို ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ရန် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ (ကာလုံ) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပါသည်။ တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာချက်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သော်လည်း မြို့နယ်ပေါင်း ၆၃ မြို့နယ်ကိုမူ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးတို့ ပြန်လည်ကြေညာခဲ့ပါသည်။ စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများကို သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းမှူးများအား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး စစ်ခုံရုံးဖြင့် သေဒဏ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည့် တရားစီရင်ရေးအာဏာကိုလည်း ယာယီသမ္မတတာဝန်ယူသူ မင်းအောင်လှိုင်က ခန့်အပ်ခဲ့ပါသည်။ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် ၉ ခုရှိ ယင်းမြို့နယ် ၆၃ မြို့နယ်အား ရက်ပေါင်း ၉၀ အတွက် အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာထားခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၏ အမိန့်များကို ယာယီသမ္မတ(တာဝန်) ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ပြီး နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဦး[[ညိုစော]] အား အပ်နှင်းခဲ့ပြီး၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအသစ်]]ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.moi.gov.mm/announcements/73051|publisher=MOI|accessdate=1 August 2025}}&lt;/ref&gt;

ဖျက်သိမ်းလိုက်သော စစ်ကောင်စီအစား [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး နှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ယူထားပြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးကို ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌနေရာကို ပေးအပ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဖွဲ့စည်းခြင်း|url=https://www.mdn.gov.mm/my/niungngntteaalunkhunrenngaekhmsaayaarekeaamrng-phaicnnykhng|accessdate=2025 July 31|publisher=Myanmar Digital News}}&lt;/ref&gt;ယခင်စစ်ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်အချို့များကို ကာလုံအကြံပေးအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြင်ဆင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ဥပဒေပြုအာဏာကို ကာလုံကတစ်ဆင့် ပြန်လည်ကျင့်သုံးလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/73140|title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံသားများ၏ ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလွတ်လပ်မှုနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာလုံခြုံမှုကို ကာကွယ်ပေးရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ|publisher=MOI|accessdate=2025-8-1}}&lt;/ref&gt;

=== ကာချုပ်ရာထူးအပြောင်းအလဲ ===
{{main|၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ}}
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် နေပြည်တော်ရှိ ဇေယျသီရိဗိမာန်၌ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်းကို ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနားဖြင့် ပြုလုပ်ပြီး၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း) ဗိုလ်ချုပ်ကြီး  [[ရဲဝင်းဦး]] ထံသို့ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်များ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်။ထိုနေ့မှာပင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] သမ္မတရွေးချယ်ရေးအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်း အဖြစ် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ နှင့်အတူ ပူးတွဲအဆိုပြုခဲ့သည်။ထိုသို့ အဆိုပြုချိန် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] ရာထူးနှင့်တွဲဖက်၍ အဆိုပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ရွေးကောက်ခံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အစည်းအဝေး ဒုတိယနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81294 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင် ===
၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်နှင့် ၂၀ ရက်နေ့များတွင် ကျင်းပခဲ့သည့် စတုတ္ထအကြိမ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]]ညီလာခံအပြီးတွင် ပါတီပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဦးလှသိန်းက ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ၏ ပါတီဝင်ဖြစ်လာပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားသွားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင် မင်းအောင်လှိုင် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီဝင်ဖြစ်လာ |url=https://burmese.dvb.no/post/318275 |access-date=2026-09-22 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;

== နိုင်ငံတော်သမ္မတ (၂၀၂၆-လက်ရှိ) ==
{{main|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း}}
၂၀၂၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက် တွင်  ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ တင်သွင်းသည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် ရွေးကောက်ခံပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အစုအဖွဲ့၏ (၂၄၇ ) မဲရရှိခဲ့ပြီး၊ တစညပါတီမှ တင်သွင်းသည့် တောင်တွင်းကြီးမဲဆန္ဒနယ်မှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေ ကို အနိုင်ရကာ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့မှ ရွေးချယ်သော ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်။၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ဧပြီ ၃ရက် တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ၌ မဲအများဆုံးဖြင့် ဧကာဒသမမြောက် သမ္မတ အဖြစ် တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81374 |access-date=2026-04-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၀ရက်တွင်  [[မြန်မာနိုင်ငံ]]၏ ဧကာဒသမမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော် သမ္မတ]] အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုပြီး စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၊ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူများဖြစ်သည့် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယက၏ ရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81674 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ပြီးနောက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်]]ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== ငြိမ်းချမ်းရေးလမ်စဉ် (၂၀၂၆ - လက်ရှိ) ===
သမ္မတကတိသစ္စာပြုပွဲ၏ မိန့်ခွန်းတွင် [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်|တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်]] (NCA) လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက်ဖော်ဆောင်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |last=News |first=K. I. C. |date=2026-04-11 |title=NCA အပစ်ရပ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆက်လက်ဖော်ဆောင်မည်ဟု စစ်ခေါင်းဆောင်ပြော |url=https://kicnews.org/2026/04/nca-%E1%80%A1%E1%80%95%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%99%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%AD/ |access-date=2026-04-12 |website=ကေအိုင်စီ - KIC News |language=en-US}}&lt;/ref&gt;၊ ဧပြီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုဗဟိုကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Central Committee ) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81695 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ ဒုတိယသမ္မတ ဦး[[ညိုစော]]က ဦးဆောင်သော အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းကော်မတီ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကော်မတီ (National Solidarity and Peace – making Working Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81697 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;နှင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]]က ဦးဆောင်မည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ (National Solidarity and Peace-making Negotiation Committee) ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81699 |access-date=2026-04-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;တို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ 

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက်မိန့်ခွန်တွင် &quot;လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းအားလုံး လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကတစ်ဆင့် နိုင်ငံရေးပြဿနာကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ဖြေရှင်း ဆောင်ရွက်သွားကြဖို့ အလေးအနက်တိုက်တွန်းသည်&quot; ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဂ္ဂမဟာသရေစည်သူ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်ကူးနှုတ်ခွန်းဆက် မင်္ဂလာစကား {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81790 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 

=== လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့် (၂၀၂၆-လက်ရှိ) ===
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[မြန်မာ သက္ကရာဇ်|မြန်မာသက္ကရာဇ်]] နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၄,၃၃၅ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၇၉ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၄,၅၁၄ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်အသီးသီးရှိ အကျဉ်းထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးမှ အကျဉ်းကျခံနေရသူများကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81823 |access-date=2026-04-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; လွတ်မြောက်လာသူများထဲ၌ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများဖြစ်သော သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]၊​ ဦးဝင်းထိန်တို့အပါအဝင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာနိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကွန်ရက်က ထုတ်ပြန်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ယနေ့ လွတ်ငြိမ်းခွင့်မှာ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ဦးရေ ၁၆၅ ဦးသာ ပါဝင်လာ - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9a%e1%80%94%e1%80%b1%e1%80%b7-%e1%80%9c%e1%80%bd%e1%80%90%e1%80%ba%e1%80%84%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%81%e1%80%bd%e1%80%84%e1%80%b7%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}&lt;/ref&gt; နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]] အား ချမှတ်ထားသည့် ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် (၄) နှစ်နှင့် (၆) လအား လျှော့ပေါ့ပေးခဲ့ကြောင်း ၎င်း၏ ရှေ့နေဖြစ်သူက ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရဲ့ ထောင်ဒဏ် ၂၇ နှစ်အနက် ၄ နှစ်ခွဲ လျှော့ပေါ့ပေး - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%ba%e1%80%a1%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%86%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%85%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9b%e1%80%b2%e1%80%b7-4/ |access-date=2026-04-18 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82285 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82287 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး |url=https://news-eleven.com/article/311564 |access-date=2026-04-30 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/82283 |access-date=2026-04-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

== တရားဝင် နိုင်ငံတကကာ ခရီးစဉ်များ ==
{{main|ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ နိုင်ငံတော်အဆင့် ခရီးစဉ်များ}}
နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ၏ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ရယူပြီးနောက်ပိုင်း ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်အချို့ကို ဖိတ်ကြားခံရမှုအရ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထို့ထဲ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အာဆီယံအလှည့်ကျဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ယူထားသည့် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]ဝန်ကြီးချုပ်နှင့်   ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် တွေ့ဆုံခဲ့ကြမှုလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B|title=အာဆီယံဥက္ကဋ္ဌနှင့် စစ်ခေါင်းဆောင် ဘန်ကောက်မြို့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးနေ၊ ထိုင်းအစိုးရ လုံခြုံရေးတင်းကြပ်ထား|accessdate=2025-6--26|publisher=Shan Herald News|date=April 17, 2025|archive-date=4 May 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250504212343/https://burmese.shannews.org/archives/47831#:~:text=%E1%80%A1%E1%80%AC%E1%80%86%E1%80%AE%E1%80%9A%E1%80%B6%E1%80%A1%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%A5%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%80%E1%80%8B%E1%80%B9%E1%80%8C%20%E1%80%90%E1%80%AC%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9A%E1%80%B0%E1%80%91%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%99%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%BE%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%9D%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%84%E1%80%B7%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%81%E1%80%B1%E1%80%AB%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA,%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BE%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%20%E1%80%91%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%20%E1%80%98%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA%20%E1%80%85%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%86%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%96%E1%80%BC%E1%80%85%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%20%E1%80%9E%E1%80%90%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AD%E1%80%9B%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%81%8B}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၀ ရက် မှစ၍ နိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် သမ္မတ အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို စတင်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးပြည်ပခရီးစဥ် အဖြစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် H.E. Shri Narendra Modi နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/83442 |access-date=2026-08-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;[[File:Мин Аун Хлайн в Татарстане 02 (25-06-2021).jpg|thumb|၂၀၂၁ခုနှစ် ဇွန်လအတွင်းက ရုရှားနိုင်ငံခရီးစဉ်တွင် ​တွေ့ရစဉ်]]

== လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်မှုနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ==
[[ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကောင်စီ]]က မင်းအောင်လှိုင်၏ တပ်မတော်သားများသည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ်]]က အရပ်သားများကို တမင်တကာ ပစ်မှတ်ထားခဲ့ကြကြောင်း၊ ရိုဟင်ဂျာအမျိုးသမီးများကို အဓမ္မပြုကျင့်ခဲ့ကြောင်း၊ အရပ်သားများကိုပစ်ခတ်ကြောင်းနှင့် [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]အတွင်းရှိ ကျေးရွာများ မီးရှို့ကြောင်း အစီရင်ခံ သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Section |first=United Nations News Service |date=20 June 2016 |title=UN News – Myanmar must address 'serious' human rights violations against minorities – UN rights chief |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180212012658/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=54268#.WdnLnTtpG02 |archive-date=12 February 2018 |access-date=8 October 2017 |website=UN News Service Section |language=en}}&lt;/ref&gt; သူသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအား လူမျိုးတုန်းရှင်းလင်းခြင်းအတွက် စွပ်စွဲခံနေရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Farmaner |first=Mark |date=13 September 2017 |title=Only One Person Can Stop Ethnic Cleansing In Myanmar, And It Isn't Aung San Suu Kyi |work=[[Huffington Post]] |url=https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |url-status=live |access-date=31 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f |archive-date=9 February 2019 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=9 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190209201258/https://www.huffingtonpost.com/entry/myanmar-rohingya-aung-san-suu-kyi_us_59b83175e4b02da0e13cf59f }}&lt;/ref&gt; အဆိုပါလုပ်ရပ်များသည် လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှု၊ စစ်ရာဇဝတ်မှုနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=30 March 2015 |title=Burma's Military Milestone |publisher=[[Human Rights Watch]] |url=https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone |archive-date=4 August 2016 |accessdate=28 May 2017 |archivedate=4 August 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160804172653/https://www.hrw.org/news/2015/03/30/burmas-military-milestone }}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ၏ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံတကာ အချက်အလက်ရှာဖွေရေးမစ်ရှင်က မင်းအောင်လှိုင်နှင့် အခြားသော စစ်ဗိုလ်ချုပ်များသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်နှင့် ရှမ်းပြည်နယ်တို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများအတွက် အဓိက တာဝန်ရှိသူများဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;UNReport&quot;&gt;{{Cite news |last=Nebehay |first=Stephanie |date=27 August 2018 |title=Myanmar generals had &quot;genocidal intent&quot; against Rohingya, must face justice – UN |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R |accessdate=19 January 2022 |archivedate=12 February 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210212175728/https://www.reuters.com/article/myanmar-rohingya-un-idUSL8N1VH04R }}&lt;/ref&gt; မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တကွ အခြားစစ်ဗိုလ်ချုပ်များဖြစ်သည့် စိုးဝင်း၊ အောင်ကျော်ဇော၊ မောင်မောင်စိုးနှင့် သန်းဦးတို့အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများအတွက် နိုင်ငံတကာ ရာဇဝတ်မှု တရားရုံးတို့တွင် တရားစွဲဆိုသင့်ကြောင်း ကုလသမဂ္ဂ စုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့က ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=UNReport/&gt;

မြန်မာနိုင်ငံတွင်း လူမျိုးရေးနှင့် ဘာသာရေး အမုန်းတရားများ ပြန့်ပွားမှုကို ကာကွယ်ရန်အတွက်ဟုဆိုကာ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်က မင်းအောင်လှိုင်အပါအဝင် လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်စာမျက်နှာ ၁၉ ခုကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar army chief over rights abuses |work=[[The Times of India]] |url=https://www.timesofindia.com/world/south-asia/facebook-bans-myanmar-army-chief-over-rights-abuses/articleshow/65561259.cms |access-date=27 August 2018}}{{Dead link|date=April 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |date=27 August 2018 |title=Facebook bans Myanmar Army Chief Min Aung Hlaing, 19 others over rights abuses |publisher=[[News Nation]] |url=http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |url-status=live |access-date=27 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html |archive-date=27 August 2018 |accessdate=19 January 2022 |archivedate=27 August 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180827174300/http://www.newsnation.in/world-news/facebook-bans-myanmar-army-chief-min-aung-hlaing-19-after-un-report-on-rohingya-article-201517.html }}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၉ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်တွင် တွစ်တာမှလည်း မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Archived copy |url=https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200630080746/https://www.theguardian.com/world/2019/may/16/myanmar-army-chiefs-twitter-account-suspended-over-anti-rohingya-hate-speech |archive-date=30 June 2020 |access-date=5 May 2020}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦး[[ကျော်ဇောဦး]]က ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း တပ်မတော်၏ လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖောက်မှုများသည် ပြည်သူလူထုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များအား ထိခိုက်နစ်နာစေကြောင်း အိတ်ဖွင့်ပေးစာကို မင်းအောင်လှိုင်ထံ ပေးပို့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=Open Letter to Senior General Min Aung Hlaing from U Kyaw Zaw Oo about damage to cultural heritage, fatalities and casualties incurred by intentional and indiscriminate attacks of Myanma Tatmadaw on non-military targets |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227103927/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-myanmar-cinc-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-damage-incurred-by-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |title=သမိုင်းဝင် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအဆောက်အအုံများအပါအဝင် စစ်ဖက်ပစ်မှတ်မဟုတ်သည့်နေရာများသို့ တမင်သက်သက် ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် သေဆုံးထိခိုက်ကြရသည့်ကိစ္စ အိတ်ဖွင့်ပေးစာ |publisher=[[Kyaw Zaw Oo]] |year=2019 |language=my |access-date=27 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201227104428/https://kzo.home.blog/2019/03/18/open-letter-to-senior-general-min-aung-hlaing-from-u-kyaw-zaw-oo-about-intentional-and-indiscriminate-attacks-of-myanma-tatmadaw-on-non-military-targets/ |archive-date=27 December 2020}}&lt;/ref&gt;

အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက မင်းအောင်လှိုင်အား ပိတ်ဆို့မှုများ ချမှတ်ခဲ့ရာ သူ့အား အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |title=US Tightens Sanctions on Myanmar Army Chief |url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108091251/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/us-tightens-sanctions-myanmar-army-chief |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Voice of America |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Treasury Sanctions Individuals for Roles in Atrocities and Other Abuses |url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201207144752/https://home.treasury.gov/news/press-releases/sm852 |archive-date=7 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=U.S. Department of the Treasury}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများအပေါ် ကျူးလွန်ခဲ့သော လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်မှုများနှင့် စစ်ရာဇဝတ်မှုပေါင်းများစွာအတွက် စစ်ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး]] [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]] [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ|သတိုးသီရိ]]သုဓမ္မ မင်းအောင်လှိုင်ကို ဖမ်းဝရမ်းထုတ်ရန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်မှုတရားရုံး (ICC) ၏ ရှေ့နေချုပ် ကာရင် ခန်း (Karim AA Khan) က ICC တရားရုံးကို ၂၀၂၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင်လျှောက်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cwy147w07pyo|title=အိုင်စီစီ ဖမ်းဝရမ်း လျှောက်ထားမှု အပေါ် စစ်ကောင်စီ တုံ့ပြန်ချက်|work=BBC Burmese|access-date=၂၈ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄|date=၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၄ }}&lt;/ref&gt;လူ့အခွင့်အရေးတက်ကြွသူများက ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးပြောခွင့်ရ Mao Ning က ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီက အမှုကိုလွှဲပြောင်းပေးခြင်းမျိုးမဟုတ်လျှင် ရောမဥပဒေစာချုပ်၌ လက်မှတ် မထိုးထားသည့် နိုင်ငံ နှင့် နယ်မြေများအပေါ် အိုင်စီစီတရားရုံးက စီရင်ပိုင်ခွင့်မရှိဟု  နိုဝင်ဘာ ၂၈ ရက် တွင် မြန်မာစစ်ခေါင်းဆောင်ဘက်က ပြောဆို ရပ်တည်ခဲ့သည်။အလားတူ မြန်မာစစ်ကောင်စီပြောခွင့်ရ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းကလည်း အိုင်စီစီရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အပေါ် လက်မခံဘဲ ပယ်ချသည်။

== အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ ==
မင်းအောင်လှိုင်သည် တပ်မတော်ပိုင် [[ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ စီးပွားရေး ဦးပိုင်လီမိတက်]] (MEHL)တွင် ရှယ်ယာအများစု ပိုင်ဆိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၀-၁၁ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်တွင် ရှယ်ယာ ၅၀၀၀ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်အမြတ်ဝေစုအနေဖြင့် ဒေါ်လာ နှစ်သိန်းခွဲ ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Leaked documents reveal global business links to Myanmar military crimes |url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210108144231/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2020/09/mehl-military-links-to-global-businesses/ |archive-date=8 January 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Amnesty International |language=en}}&lt;/ref&gt; သူသည် MEHL ၏ နာယက အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 June 2020 |title=Systemic Conflict of Interest in Myanmar Military Allows for Serious Corruption |url=https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026180332/https://www.justiceformyanmar.org/press-releases/systemic-conflict-of-interest-in-myanmar-military-allows-for-serious-corruption |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}&lt;/ref&gt;

မင်းအောင်လှိုင်၏ သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံသည် Sky One ဆောက်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီနှင့် အောင်မြင့်မိုမင်းအာမခံ ကုမ္ပဏီအပါအဝင် ကုမ္ပဏီများစွာ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; အောင်ပြည့်စုံသည် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော [[မိုင်တဲလ် မြန်မာ]]တွင်လည်း ရှယ်ယာများစွာ ပါဝင်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web |title=တပ်ချုပ်သားပိုင်ကုမ္ပဏီများကို အရေးယူရန် ကုလအချက်အလက်ရှာဖွေရေးအဖွဲ့ တောင်းဆို |url=https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053646/https://www.myanmar-now.org/mm/news/2402 |archive-date=1 February 2021 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=my}}&lt;/ref&gt; တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ [[ပြည်သူ့ရင်ပြင်နှင့် ပြည်သူ့ဥယျာဉ်]]တွင် စားသောက်ဆိုင်နှင့် အနုပညာပြခန်းအတွက် နှစ် ၃၀ မြေငှားရမ်းခြင်းကို ဈေးကွက်ပေါက်ဈေးထက် လျော့နည်းသော နှုန်းထားဖြင့် သားဖြစ်သူ အောင်ပြည့်စုံက ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Military Chief's Son Paid 'Very Low' Rent for His Upscale Restaurant on Government-Owned Land |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200717014336/https://myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-son-paid-very-low-rent-for-his-upscale-restaurant-on-government-owned-land |archive-date=17 July 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}&lt;/ref&gt; ဆေးနှင့် ဆေးပစ္စည်းများအတွက် [[အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲမှုဌာန (မြန်မာ)|အစားအသောက်နှင့် ဆေးဝါးကွပ်ကဲရေးဌာန]]၏ ခွင့်ပြုချက်နှင့် အခွန်ကိစ္စရပ်များကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသော ''A&amp;M Mahar'' ကုမ္ပဏီသည်လည်း အောင်ပြည့်စုံပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web |title=Dirty Secrets #2: Sr. Gen. Min Aung Hlaing's family profiting off of FDA and Customs clearances |url=https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026181000/https://www.justiceformyanmar.org/stories/dirty-secrets-2-sr-gen-min-aung-hlaings-family-selling-fda-and-customs-clearance-for-profit |archive-date=26 October 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Justice For Myanmar}}&lt;/ref&gt; အခွန်ဌာနကို MEHL ၏ ဒါရိုက်တာဟောင်းဖြစ်သူ ဦးကျော်ထင်က ဦးဆောင်သည်။&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမီးဖြစ်သူ [[ခင်သီရိသက်မွန်]]သည် [[သတ္တမမြောက်အာရုံ]] ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web |title=Military Chief's Family Members Spend Big on Blockbuster Movies, Beauty Pageants |url=https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201215082136/https://www.myanmar-now.org/en/news/military-chiefs-family-members-spend-big-on-blockbuster-movies-beauty-pageants |archive-date=15 December 2020 |access-date=11 January 2021 |website=Myanmar NOW |language=en}}&lt;/ref&gt; ထိုနှစ်မှာပင် ချွေးမဖြစ်သူ မျိုးရတနာထိုက်က Stellar Seven Entertainment အမည်ရှိ ဖျော်ဖြေရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

==ထမ်းဆောင်ခဲ့သော စစ်ဖက်ဆိုင်ရာတာဝန်များ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!ခုနှစ် !! နေရာ !!ရာထူး!! တာဝန်
|-၁၉၉၅-၁၉၉၈(အမှတ်(၃၆၉)ခြေမြန်တပ်ရင်း)နမခလက်အောက်ခံတပ်ရင်း(တပ်ရင်းမှူး)
| ၁၉၉၈ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး || စစ်ဦးစီးအရာရှိ (ပထမတန်း)
|-
| ၁၉၉၉ ||[[အမှတ်(၃၃)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးကြီး|| နည်းဗျူဟာမှူး
|-
| ၂၀၀၂  ||[[အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || တပ်မမှူး
|-
| ၂၀၀၃ ဩဂုတ် ||[[စစ်တက္ကသိုလ်]] || ဗိုလ်မှူးချုပ် || ကျောင်းအုပ်ကြီး
|-
| ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာ || [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]  || ဗိုလ်ချုပ်|| တိုင်းမှူး
|-
| ၂၀၀၆ || [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] || ဗိုလ်ချုပ် || တိုင်းမှူး
|-
| ၂၀၀၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဗိုလ်ချုပ်|| [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]]
|-
| ၂၀၀၈ || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး || [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး]]
|-
| ၂၀၁၀ ဩဂုတ် || [[မြန်မာနိုင်ငံ ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ||  [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး (ကြည်း/ ရေ/ လေ)]]
|-
|၂၀၁၁ မတ် || rowspan=&quot;3&quot; |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး]]|| ဗိုလ်ချုပ်ကြီး|| rowspan=&quot;3&quot; | [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်|တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်]]
|-
|၂၀၁၂ ဧပြီ ၃ || ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး
|-
|၂၀၁၃  မတ်  || ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး
|}

== ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း ==
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က  [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[မဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်အပ်နှံခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်း|url=https://data.opendevelopmentmekong.net/dataset/3ca3a1e3-b448-4c9a-b428-cf32d455055e/resource/155c187b-6893-4037-bacb-a6ca8676deb2/download/69-18.pdf|accessdate=2025 August 2|publisher=Open Data Mekong}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက်တွင် အမိန်ကြော်ငြာစာ အမှတ် ၆၂/၂၀၂၂ အရ [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ|နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] မင်းအောင်လှိုင်သည် [[ပြည်ထောင်စုစည်သူသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးမဟာသရေစည်သူ]]ဘွဲ့နှင့် [[သုဓမ္မသင်္ဂဟ]]ဘွဲ့ဖြစ်သော [[သတိုးသီရိသုဓမ္မ]]ဘွဲ့တို့ မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ &lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၅) ရက်နေ့တွင် [[ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]]က ဂုဏ်ထူးဆောင် [[ပြည်သူ့ရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှု|ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု]]ပါရဂူဘွဲ့ Honorary Doctor of Public Administration (D.P.A honoris causa) ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/69846d4bdd503d7856062b39 |access-date=2026-04-14 |website=www.npnewsmm.com}}&lt;/ref&gt;

== ကျန်းမာရေး နှင့် အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ခံရမှု ==
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း (Lumbar Spondylosis with Spinal Stenosis) ဝေဒနာအတွက်  နေပြည်တော်ရှိ အမှတ် (၂) တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး (ခုတင် ၁၀၀၀) ၌ အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူများနှင့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဆေးတပ်ဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ ၂ နာရီကြာ အရေးပေါ် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်။ထို ခွဲစိတ်မှုသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြောင်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက သတင်းထုတ်ပြန်ပေးခဲ့ပြီး၊ထုတ်ပြန်ချက်ထဲ တာဝန်များပြန်လည်ထမ်းဆောင်နေပြီဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://news-eleven.com/article/310689|title=ယာယီသမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာခံစားခဲ့ရသဖြင့်  အရေးပေါ်ခွဲစိတ်ကုသမှု (၂)နာရီကြာ ပြုလုပ်ခဲ့ရ|work=Eleven Media Group|access-date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist|2}}

{{s-start}}
{{s-mil}}
{{s-bef|before=[[ရွှေမန်း၊ ဦး|သူရရွှေမန်း]]}}
{{s-ttl|title=[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]]|years=၂၀၁၀–၂၀၁၁}}
{{s-aft|after=[[လှဌေးဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|လှဌေးဝင်း]]}}
{{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]}}
{{s-ttl|title=[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]|years=၂၀၁၁–၂၀၂၆}}
{{S-aft|after= [[ရဲဝင်းဦး]]}}
{{s-off}}
{{s-bef|before=[[သန်းရွှေ]]&lt;br&gt;{{nobold|[[နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ|နအဖ]]ဥက္ကဋ္ဌ &lt;small&gt;(၁၉၉၇–၂၀၁၁)&lt;/small&gt;}}}}
{{s-ttl|title=[[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ]]|years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}}
{{S-aft|after= ''ကောင်စီဖျက်သိမ်း''}}
{{s-bef|before=[[မြင့်ဆွေ (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|မြင့်ဆွေ]] {{nobold|(ယာယီ)}}}}
{{s-ttl|title=ယာယီ[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|သမ္မတ]] (တာဝန်) |years=၂၀၂၄–၂၀၂၆}}
{{S-aft|after= ''ကိုယ်တိုင်''}}
{{s-vac|last=[[သိန်းစိန်]] {{nobold|(၂၀၁၁)}}}}
{{s-ttl|title=[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်|ဝန်ကြီးချုပ်]] |years=၂၀၂၁–၂၀၂၅}}
{{S-aft|after= [[ညိုစော]]}}
{{s-end}}

{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}
{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်သူ အကြီးအကဲများ}}
{{နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ}}

{{lifetime|၁၉၅၆| | }}
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတများ]]
[[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ စစ်အုပ်ချုပ်ရေး]]
[[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဝင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အာဏာသိမ်း ခေါင်းဆောင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]]</text>
      <sha1>k1aj6ltn312j06pii4z87bsgb56tvdg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးချဘာသာဗေဒ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52405</id>
    <revision>
      <id>1057756</id>
      <parentid>1039023</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27230" sha1="a0e6kigrq9qcp8v2boryjteac1hdl3g" xml:space="preserve">
ဘာသာစကားအသုံးပြုမှုနှင့် ဆက်နွယ်နေသော ပြဿနာများအား လက်တွေ့ကျကျ ဖြေရှင်းနိုင်ရေးကို အဓိကထားသည့် ဘာသာဗေဒပညာရပ်ကို အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်ဟု ခေါ်သည်။ ဤပညာရပ်သည် ဘာသာစကားအသုံးပြုမှုနှင့် ဆက်နွယ်နေသော ပြဿနာများကို ဖော်ထုတ်၍ လေ့လာစမ်းစစ်ကာ ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းနိုင်မည့် နည်းလမ်းများကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်ဖြစ်သည်။ အခြားပညာရပ်များနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည့် ပညာရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်နှင့် ဆက်စပ် နေသည့် ပညာရပ် အချို့မှာ မနုဿဗေဒ၊ လူမှုဗေဒ၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံနှင့် စိတ်ပညာတို့ ဖြစ်သည်။ အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် ပညာရေးကဏ္ဍနှင့်လည်း ဆက်စပ်မှုရှိသည့် အပြင် လူတို့ တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် ပြောဆိုဆက်ဆံပုံ ကို လေ့လာသည့် သုတေသနလုပ်ငန်း၊ ဆက်သွယ်ရေးသုတေသနလုပ်ငန်းတို့နှင့်လည်း ဆက်စပ်နေသည်။

အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်၏ အောက်တွင်
•	ဘာသာစကားနှစ်မျိုးပြောနိုင်မှုကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်၊
•	ဘာသာစကားများ ပြောဆိုနိုင်မှုကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်၊
•	ကွန်ပျူတာ အကူအညီဖြင့် ဆက်သွယ်မှုကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်၊
•	လူတို့ အချင်းချင်း အပြန်အလှန်ပြောဆိုသည့် စကားများကို အသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကာ လေ့လာသည့် ပညာရပ်၊
•	ဘာသာစကားနှစ်ခုအကြားရှိ တူညီသောအချက်များ၊ မတူညီသောအချက်များကို လေ့လာဖော်ထုတ်သည့် ပညာရပ်၊
•	လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ဆက်သွယ်သည့် သင်္ကေတဘာသာစကားများကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်
•	စကားပြောဆိုပုံ၊ စာပိုဒ်များဖွဲ့စည်းပုံတို့ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ လေ့လာသည့် ပညာရပ်၊
•	ဘာသာစကား သင်ကြားရေးနှင့် ဆိုင်သည့် ပညာရပ်၊
•	ဘာသာစကားအသစ်တစ်ခုကို သင်ယူခြင်းနှင့် ဆိုင်သည့် ပညာရပ်၊
•	ဘာသာစကားနှင့်ဆိုင်သော စံမံချက်များ ရေးဆွဲသည့် ပညာရပ်၊
•	ဘာသာစကားအသုံးပြုမှုနှင့်ဆိုင်သော ပေါ်လစီများကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်၊
•	ဘာသာစကားမတူသူတို့ အချင်းချင်း ပြောဆိုဆက်ဆံနိုင်ဖို့ကြိုးစားရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဘာသာစကားများကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်၊
•	စကားပြောဆိုပုံမျိုးစုံ၊ စာပေအမျိုးအစားမျိုးစုံကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်၊
•	အခြေအနေနှင့် အချိန်အခါအလိုက် စကားပြောဆိုပုံ အမျိုးမျိုးကို လေ့လာသည် ပညာရပ်၊
•	ရာဇဝတ်မှုများကို ဖော်ထုတ်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဘာသာဗေဒပညာရပ်၊ 
•	ဘာသာစကားအသုံးပြုမှုဆိုင်ရာ စစ်တမ်းကောက်ယူမှု ပညာရပ်၊ 
•	စာတတ်မြောက်ရေး လုပ်ငန်းနှင့် ပတ်သက်သော ပညာရပ်၊ 
•	အဘိဓာန်ပြုစုသည့် ပညာရပ် စသည့် ပညာရပ်၊
•	ဘာသာပြန်ဆိုသည့် ပညာရပ်တို့ ပါဝင်သည်။ 

ဘာသာဗေဒပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများကို အဓိကထား ထုတ်ဝေသည့် ထင်ရှားသည့် ဂျာနယ်များရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ Annual “Review of Applied Linguistics ဂျာနယ်, Applied Linguistics ဂျာနယ်, International Review of Applied Linguistics ဂျာနယ်, International Journal of Applied Linguistics ဂျာနယ်, Issues in Applied Linguistics ဂျာနယ်, and Language Learning ဂျာနယ် တို့ဖြစ်သည်။

== အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်၏ သမိုင်း ==
“အသုံးချ ဘာသာဗေဒပညာရပ်”သည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဂျနရေးတစ်ဘာသာဗေဒပညာ (generative linguistics) နှင့် တချိန်တည်း ပေါ်ပေါက်လာသည့် ပညာရပ်ဖြစ်သည်။ အမေရိကန်နိုင်ငံနှင့် ဥရောပနိုင်ငံတို့မှ စတင်ပေါ်ပေါက်လာပြီး နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာ၌ လျင်မြန်စွာ ရေပန်းစားလာသည့် ပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။
ဤပညာရပ်သည် အစပိုင်းတွင် ဘာသာစကားနှင့်ပတ်သက်သော သဒ္ဒါ၊ အသံထွက် နှင့် ဝေါဟာရတို့ကိုသာ လေ့လာသည့် ပညာရပ်တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ အခြားနယ်ပယ်မှ ပညာရှင်များကလည်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်တို့အား ဘာသာစကားနှင့်ပတ်သက်သော သဒ္ဒါ၊ အသံထွက် နှင့် ဝေါဟာရတို့ကို လေ့လာပြီး ထိုအသိပညာတို့ကို လက်တွေ့အသုံးချနေကြသည့် သူများအဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် နောက်ပိုင်းတွင် တဖြည်းဖြည်း ကျယ်ပြန့်လာပြီး ဘာသာစကားနှင့်ဆိုင်သော ပေါ်လစီများကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်၊ ဘာသာစကားအသစ်တစ်ခုကို သင်ယူခြင်းနှင့် ဆိုင်သည့် ပညာရပ်၊ ဘာသာစကားအသုံးပြုမှုဆိုင်ရာ စစ်တမ်းကောက်ယူမှု ပညာရပ်တို့လည်း ပါဝင်လာသည်။ 
၁၉၇၀ ခုနှစ် အစောပိုင်းကာလမှ စ၍ အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် သီအိုရီအမျိုးမျိုးအကြောင်းကိုသာ လေ့လာသည့် ပညာရပ်တစ်ခုအနေနှင့် မဟုတ်ဘဲ ဘာသာစကား အသုံးပြုမှုနှင့် ဆက်နွယ်နေသော အမှန်တကယ် ဖြစ်ပျက်နေသည့် ပြဿနာများကို လက်တွေ့ကျကျ ဖြေရှင်းနိုင်ဖို့ ကြိုးစားရာမှ တဖြည်းဖြည်း ကျယ်ပြန့်လာသည့် ပညာရပ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာပြီး ဘာသာစကားများ ပြောဆိုနိုင်မှုကို လေ့လာသည့် ပညာရပ်နှင့် ဝေဖန်သုံးသပ်သည့်ပညာရပ် (critical studies) ဟု ခေါ်သည့် ပညာရပ်လည်း ပါဝင်လာသည်။ အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်နှင့် ပတ်သက်သော သုတေသနလုပ်ငန်းများသည်လည်း ဘာသာစကားနှင့်ပတ်သက်သော သဒ္ဒါ၊ အသံထွက် နှင့် ဝေါဟာရတို့ကို လေ့လာရာမှ ဘာသာစကားအသုံးပြုမှုနှင့် ဆက်နွယ်နေသော ပြဿနာများကို သီအိုရီဖြင့်သာမက လက်တွေ့ လေ့လာစူးစမ်းနိုင်ရေးကို ဦးစားပေးသည့် သုတေသနလုပ်ငန်းများဖြစ်လာသည်။
အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် ဘာသာစကားအသုံးပြုမှုနှင့် ဆက်နွယ်နေသော ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းနိုင်မည့် နည်းလမ်းများအား လေ့လာသည့် ပညာရပ်တစ်ခု အဖြစ် ယနေ့တိုင် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ 
   

== အမေရိကန်နိုင်ငံ ==
အမေရိကန်နိုင်ငံ၌လည်း အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် အစပိုင်းတွင် ဘာသာစကားများ၏ဖွဲ့စည်းပုံအား လေ့လာသည့် ပညာရပ်ကို လက်တွေ့အသုံးချရာမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်က အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် သိပ်မကျယ်ပြန့်သေးပါ။ အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ ကျောင်းများတွင် ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသားများအား ၎င်းတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သည့် အင်္ဂလိပ်စကားကို ရေးတတ်၊ ဖတ်တတ်နိုင်အောင် သင်ကြားပေးဖို့အတွက် ဆရာ၊ ဆရာမများ လေ့လာကြသည့် သင်ကြားရေးဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်တစ်ခုသာ ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် တဖြည်းဖြည်း ကျယ်ပြန့်လာပြီး နိုင်ငံခြားဘာသာစကားများကို သင်ကြားသည့် ပညာရပ်လည်း ပါဝင်လာသည်။ 
ဘာသာဗေဒပညာရပ်၏ အထောက်အကူဖြင့် ဘာသာစကားသင်ယူခြင်းကို လူသိများလာစေရန်အတွက် စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သူတို့မှာ Mr. Leonard Bloomfield နှင့် Mr. Charles C. Fries တို့ဖြစ်သည်။ Mr. Leonard Bloomfield သည် အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ ‘စစ်တပ်အတွင်းရှိ အထူးသင်တန်းများအတွက် ဖောင်ဒေးရှင်း’ကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး Mr. Charles C. Fries သည် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မီချီဂန်တက္ကသိုလ်၌ ‘အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားအသင်း’ကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မီချီဂန်တက္ကသိုလ်မှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ခုက “Language Learning: A Journal of Applied Linguistics”ဂျာနယ်ကို စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထိုဂျာနယ်သည် အသုံးချဘာသာဗေဒပညာ ဟူသည့် အမည်ပါဝင်သည့် ပထမဦးဆုံးဂျာနယ်ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် အခြားပညာရပ်များနှင့် ဆက်နွယ်နေသည့် ဘာသာဗေဒပညာရပ်တစ်ခုအဖြစ်သာမက ဘာသာစကားအသုံးပြုမှုနှင့်ဆက်နွယ်နေသော ပြဿနာများအား လက်တွေ့ကျကျ ဖြေရှင်းနိုင်ရေးကို အဓိကထားသည့် ပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် “အမေရိကန်နိုင်ငံ အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ် အသင်း”ကို တည်ထောင်လိုက်သောအခါ “အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်”သည် သီးခြား ပညာရပ်တစ်ခုအဖြစ် အခိုင်အမာ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ 

== ဗြိတိန်နိုင်ငံ ==
“ဗြိတိန်နိုင်ငံ အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ် အသင်း”သည် ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ထိုအသင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ “ဘာသာစကားသင်ယူခြင်း၊ ဘာသာစကားသင်ကြားခြင်း၊ ဘာသာစကားအသုံးပြုမှုကို လေ့လာခြင်း၊ အခြားပညာရပ်နယ်ပယ်မှ ပညာရှင်များနှင့်အတူ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ခြင်းတို့ကို အားပေးခြင်းအားဖြင့် ပညာရေးတိုးတက်စေဖို့ လုပ်ဆောင်ရန်” ဖြစ်သည်။

== ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ==
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် မိခင်ဘာသာစကားကို အခြေခံကာ သင်ကြားသည့် သင်ကြားနည်းစနစ်ကို ဖန်တီးရန်နှင့် အခြားနိုင်ငံမှ ရွေ့ပြောင်းလာသူများအား အင်္ဂလိပ်စကားသင်ပေးရန်အတွက် အသုံးဝင်သည့် ပညာရပ်တစ်ခုအဖြစ် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဩစတြေးလျနိုင်ငံရှိ အသုံးချဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အစဉ်အလာများကို လေ့လာကြည့်သောအခါ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၌ အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်သည် ဥရောပနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတို့၏ လွမ်းမိုးမှုကို အများဆုံးခံရကြောင်းတွေ့ရပြီး ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ လွှမ်းမိုးမှုမှာမူ အလွန်နည်းကြောင်းတွေ့ရသည်။ “ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ် အသင်း”ကို ၁၉၇၆ ခုနှစ် တွင် ကျင်းပသည့် အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ်နှင့်ဆိုင်သော အမျိုးသား ညီလာခံ၌ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။

== ဂျပန်နိုင်ငံ ==
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၌ 'အင်္ဂလိပ်စာသင်ကြားနေသည့် ဂျပန်နိုင်ငံ ကောလိပ်ဆရာ၊ ဆရာမများ အသင်း'က 'ဂျပန်နိုင်ငံ အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ် အသင်း'ကို နိုင်ငံတကာအဆင့် အသုံးချဘာသာဗေဒသဆိုင်ရာ ဆောင်ရွက်မှုများတွင် ပါဝင်ရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် 'ဂျပန်နိုင်ငံ အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ် အသင်း'သည် 'နိုင်ငံတကာအဆင့် အသုံးချဘာသာဗေဒပညာရပ် အဖွဲ့'၌ အသင်းဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်။

== ဘာသာဗေဒပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသင်းအဖွဲ့များ ==
* International Association of Applied Linguistics (http://www.aila.info/)

America
* American Association for Applied Linguistics (http://www.aaal.org/)
* Asociación Mexicana de Lingüística Aplicada (http://www.cele.unam.mx/amla/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150520224429/http://cele.unam.mx/amla/ |date=20 May 2015 }})
* Asociación de Lingüística y Filología de América Latina/Associação de Lingüística e Filologia da América Latina (http://www.mundoalfal.org/)
* Associação de Linguística Aplicada do Brasil (http://www.alab.org.br/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150217190651/http://www.alab.org.br/ |date=17 February 2015 }})
* Center for Applied Linguistics (http://www.cal.org/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210419114829/http://www.cal.org/ |date=19 April 2021 }})
* Canadian Association of Applied Linguistics (http://www.aclacaal.org/ {{Dead link|date=October 2026 }})
* International Society for Language Studies (http://www.isls.co/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141217163351/http://isls.co/ |date=17 December 2014 }})

Europe
* Association Belge de Linguistique Appliquée (http://www.abla.be/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141218223713/http://www.abla.be/ |date=18 December 2014 }})
* Asociación Española de Lingüística Aplicada (http://www.aesla.uji.es/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140531071514/http://www.aesla.uji.es/ |date=31 May 2014 }})
* Association Finlandaise de Linguistique Appliquée (http://www.cc.jyu.fi/~kmantyla/afinla/!index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609184345/http://www.cc.jyu.fi/%7Ekmantyla/afinla/%21index.html |date=9 June 2007 }})
* Association Française de Linguistique Appliquée (http://www.afla-asso.org/)
* Associazione Italiana di Linguistica Applicata (http://www.aitla.it/)
* Association Néerlandaise de Linguistique Appliquée (http://www.aila.info/about/org/ic.htm#SG {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908070803/http://www.aila.info/about/org/ic.htm#SG |date=8 September 2008 }})
* Association Norvegienne de Linguistique Appliquée (http://www.hf.ntnu.no/anla/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002013853/http://www.hf.ntnu.no/anla/ |date=2 October 2011 }})
* Association Suédoise de Linguistique Appliquée (http://www.asla.se/)
* Association Suisse de Linguistique Appliquée (http://www.vals-asla.ch/cms/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818025011/http://www.vals-asla.ch/cms/ |date=18 August 2009 }})
* British Association for Applied Linguistics (http://www.baal.org.uk/)
* Estonian Association of Applied Linguistics (http://www.eki.ee/rakenduslingvistika/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070517011357/http://www.eki.ee/rakenduslingvistika/ |date=17 May 2007 }})
* Gesellschaft für Angewandte Linguistik (http://www.gal-ev.de/)
* Greek Applied Linguistics Association (http://www.enl.auth.gr/gala/)
* Irish Association for Applied Linguistics (http://www.iraal.ie/)
* Polish Association of Applied Linguistics

Oceania
* Applied Linguistics Association of New Zealand (http://www.victoria.ac.nz/lals/about/alanz/alanz.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216015106/http://www.victoria.ac.nz/lals/about/alanz/alanz.html |date=16 December 2008 }})
* Applied Linguistics Association of Australia (http://www.latrobe.edu.au/alaa/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090726084730/http://www.latrobe.edu.au/alaa/ |date=26 July 2009 }})

Asia
* Asian Association of TEFL (Asia TEFL) (http://www.asiatefl.org/)
* Applied Linguistics Association of Korea (http://www.alak.or.kr/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141223000722/http://www.alak.or.kr/ |date=23 December 2014 }})
* China English Language Education Association (http://www.celea.org.cn/)
* Hong Kong Association for Applied Linguistics (http://www.haal.hk/)
* Japan Association of College English Teachers (http://www.jacet.org/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090610054350/http://www.jacet.org/index.html |date=10 June 2009 }})
* Japan Association of Language Teachers (http://www.jalt.org/)
* Linguistic Society of the Philippines (http://www.dlsu.edu.ph/inside/organizations/lsp/default.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227121352/http://www.dlsu.edu.ph/inside/organizations/lsp/default.asp |date=27 December 2014 }})
* Singapore Association for Applied Linguistics (http://www.saal.org.sg/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150218085046/http://www.saal.org.sg/ |date=18 February 2015 }})

Others
* Israel Association of Applied Linguistics (http://www.tau.ac.il/~ilash/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130405154312/http://www.tau.ac.il/~ilash/ |date=5 April 2013 }})
* Southern African Applied Linguistics Association (http://www.saala.org.za/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141227105850/http://www.saala.org.za/ |date=27 December 2014 }})

== အောက်ဖော်ပြပါအကြောင်းအရာများကိုလည်း ဖတ်ကြည့်ပါ ==
* List of linguists
* Glossary of language teaching terms and ideas
* Internet linguistics

== ဘာသာဗေဒပညာရပ်နှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုသိရှိလိုပါက ဖတ်ရှုရန် ==
* Berns, M., &amp; Matsuda, P. K. (2006). Applied linguistics: Overview and history. In K. Brown (Ed.), The Encyclopedia of language and linguistics (2nd ed.; pp. 394–405). Oxford, UK: Elsevier.
* Cook, G. (2003) Applied Linguistics (in the series Oxford Introduction to Language Study), Oxford: Oxford University Press.
* Davies, A. &amp; Elder, C. (eds.) (2004) Handbook of Applied Linguistics, Oxford/Malden, MA: Blackwell.
* Hall, C. J., Smith, P. H. &amp; Wicaksono, R. (2011). Mapping Applied Linguistics. A Guide for Students and Practitioners. London: Routledge.
* Johnson, Keith &amp; Johnson, Helen (1999) Encyclopedic Dictionary of Applied Linguistics, Oxford/Malden, MA: Blackwell.
* McCarthy, Michael (2001) Issues in Applied Linguistics, Cambridge University Press.
* Pennycook, Alastair (2001) Critical Applied Linguistics: A Critical Introduction, London: Lawrence Erlbaum Associates.
* Schmitt, Norbert (2002) An Introduction to Applied Linguistics, London: Arnold.

== အကိုးအကားများ ==
# Alan Davies &amp; Catherine Elder.(Eds.). 2004. Handbook of Applied Linguistics. 1
# Christopher Brumfit. How applied linguistics is the same as any other science, &quot;International Journal of Applied Linguistics&quot;, 7(1), 86-94.
# Margie Berns and Paul Kei Matsuda. 2006. Applied linguistics: Overview and history. In K. Brown (Ed.), The Encyclopedia of language and linguistics (2nd ed.), 398-401.
# &quot;British Association for Applied Linguistics constitution&quot;. Public Documents. British Association for Applied Linguistics. September 2011. Paragraph 3: &quot;Objects&quot;. Retrieved 19 March 2012.
# Alan Davies &amp; Catherine Elder.(Eds.). 2004. Handbook of Applied Linguistics. 6
# Jump up^ &quot;Applied Linguistics Association of Australia (home page)&quot;. Applied Linguistics Association of Australia. September 2011. Retrieved 19 March 2012.

== အခြားစာမျက်နှာများ ==
* mappling.com Applied Linguistics community website
* Applied Linguistics information and resources (USA and Canada)


[[Category:အသုံးချဘာသာဗေဒ]]</text>
      <sha1>a0e6kigrq9qcp8v2boryjteac1hdl3g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယူနစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57250</id>
    <revision>
      <id>1057679</id>
      <parentid>865365</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Astronomical unit]] စာမျက်နှာကို [[နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယူနစ်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>865365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4023" sha1="j9d4vtpm6pqjgtis4qo4qbwsro9rx32" xml:space="preserve">{{retaining title}}
{{Infobox unit
| bgcolour =
| name = Astronomical unit
| image= File:Astronomical unit.png
| caption=The grey line indicates the Earth–Sun distance, which on average is about 1&amp;nbsp;astronomical unit.
| standard = Astronomical system of units&lt;br/&gt;[[:en:Non-SI units mentioned in the SI|(Accepted for use with the SI)]]
| quantity = [[အလျား]]
| symbol = au or {{sc|au}} or AU
| units1 = [[မက်ထရစ်စနစ်|metric]] ([[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယူနစ်စနစ်|SI]]) units
| inunits1 = {{val|1.495978707|e=11|ul=m}}
| units2 = [[:en:Imperial units|imperial]]&amp;nbsp;&amp;&amp;nbsp;[[:en:United States customary units|US]]&amp;nbsp;units
| inunits2 ={{val|9.2956|e=7|ul=mi}}
| units3 = [[:en:Astronomical system of units|astronomical units]]
| inunits3 = {{val|4.8481|e=-6|ul=pc}}&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{val|1.5813|e=-5|ul=ly}}
}}
'''Astronomical Unit''' (သင်္ကေတ '''au''',&lt;ref name=&quot;IAUresB2&quot;&gt;{{citation |contribution=RESOLUTION B2 on the re-definition of the astronomical unit of length |title=RESOLUTION B2 |editor-last=International Astronomical Union |publisher=International Astronomical Union |place=Beijing, China |date=31 August 2012 |contribution-url=http://www.iau.org/static/resolutions/IAU2012_English.pdf |quote=The XXVIII General Assembly of International Astronomical Union … recommends … 5. that the unique symbol &quot;au&quot; be used for the astronomical unit. |access-date=11 September 2015 |archive-date=16 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816112418/http://www.iau.org/static/resolutions/IAU2012_English.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mnras_style&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.oxfordjournals.org/our_journals/mnras/for_authors/#6.4%20Miscellaneous%20journal%20style | title=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Instructions for Authors | work=Oxford Journals | accessdate=2015-03-20 | quote=&quot;The units of length/distance are Å, nm, µm, mm, cm, m, km, au, light-year, pc.}}&lt;/ref&gt; '''AU'''&lt;ref name=&quot;ZeilikGregory&quot;&gt;{{cite book | title=Introductory Astronomy &amp; Astrophysics | url=https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil | first1=Michael | last1=Zeilik | first2=Stephen A. | last2=Gregory | edition=fourth | publisher=Saunders College Publishing | date=1998 | isbn=0030062284 | pages=[https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil/page/6 6], G-2}}&lt;/ref&gt; သို့မဟုတ် '''ua'''&lt;ref&gt;ISO 80000-3, Quantities and units - Space and time&lt;/ref&gt;) ဆိုသည်မှာ [[နေ]]မှ [[ကမ္ဘာ]]မြေသို့ အကွာအဝေးဖြစ်ပြီး အတိအကျဆိုလျင် ၁၄၉၅၉၇၀၇၀၀ မီတာ
 (၁၅ဝ၀ [[မီလီယံ]] [[ကီလိုမီတာ]]ခန့်၊ သို့မဟုတ် မိုင်သန်းပေါင်း ၉၃ မိုင်ခန့်) ဖြစ်သည်။ ''AU'' အား အဓိကအားဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း [[ဂြိုဟ်]]တစ်ခုနဲ့တစ်ခုအား တိုင်းတာရာတွင် အသုံးချသည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် International Astronomical Union (IAU) မှ ''AU'' အဖြစ် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

:{|
|-
|rowspan=4 valign=top|1 AU
|= ၁၄၉၅၉၇၈၇၀၇၀၀ မီတာ (အတိအကျ)
|-
|≈ ၉၂.၉၅၅၈၀၇ [[မီလီယံ]]မိုင်
|-
|≈ ၁ [[parsec]] ၏ အပုံတစ်သိန်းပုံ ၄.၈၄၈၁၃၆၈ ပုံ
|-
|≈ ၁ [[အလင်းနှစ်]] ၏ အပုံတစ်သိန်းပုံ ၁၅.၈၁၂၅၀၇ ပုံ
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ အတိုင်းအတာ ယူနစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အလျား၏ ယူနစ်များ]]</text>
      <sha1>j9d4vtpm6pqjgtis4qo4qbwsro9rx32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057682</id>
      <parentid>1057679</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4022" sha1="c3v5mjkrto36gv6ixn5hxdbtb0bof65" xml:space="preserve">{{retaining title}}
{{Infobox unit
| bgcolour =
| name = Astronomical unit
| image= File:Astronomical unit.png
| caption=The grey line indicates the Earth–Sun distance, which on average is about 1&amp;nbsp;astronomical unit.
| standard = Astronomical system of units&lt;br/&gt;[[:en:Non-SI units mentioned in the SI|(Accepted for use with the SI)]]
| quantity = [[အလျား]]
| symbol = au or {{sc|au}} or AU
| units1 = [[မက်ထရစ်စနစ်|metric]] ([[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယူနစ်စနစ်|SI]]) units
| inunits1 = {{val|1.495978707|e=11|ul=m}}
| units2 = [[:en:Imperial units|imperial]]&amp;nbsp;&amp;&amp;nbsp;[[:en:United States customary units|US]]&amp;nbsp;units
| inunits2 ={{val|9.2956|e=7|ul=mi}}
| units3 = [[:en:Astronomical system of units|astronomical units]]
| inunits3 = {{val|4.8481|e=-6|ul=pc}}&lt;br/&gt;&amp;nbsp;&amp;nbsp;&amp;nbsp;{{val|1.5813|e=-5|ul=ly}}
}}
'''Astronomical Unit''' (သင်္ကေတ '''au''',&lt;ref name=&quot;IAUresB2&quot;&gt;{{citation |contribution=RESOLUTION B2 on the re-definition of the astronomical unit of length |title=RESOLUTION B2 |editor-last=International Astronomical Union |publisher=International Astronomical Union |place=Beijing, China |date=31 August 2012 |contribution-url=http://www.iau.org/static/resolutions/IAU2012_English.pdf |quote=The XXVIII General Assembly of International Astronomical Union … recommends … 5. that the unique symbol &quot;au&quot; be used for the astronomical unit. |access-date=11 September 2015 |archive-date=16 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130816112418/http://www.iau.org/static/resolutions/IAU2012_English.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;mnras_style&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.oxfordjournals.org/our_journals/mnras/for_authors/#6.4%20Miscellaneous%20journal%20style | title=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society: Instructions for Authors | work=Oxford Journals | accessdate=2015-03-20 | quote=&quot;The units of length/distance are Å, nm, µm, mm, cm, m, km, au, light-year, pc.}}&lt;/ref&gt; '''AU'''&lt;ref name=&quot;ZeilikGregory&quot;&gt;{{cite book | title=Introductory Astronomy &amp; Astrophysics | url=https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil | first1=Michael | last1=Zeilik | first2=Stephen A. | last2=Gregory | edition=fourth | publisher=Saunders College Publishing | date=1998 | isbn=0030062284 | pages=[https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil/page/6 6], G-2}}&lt;/ref&gt; သို့မဟုတ် '''ua'''&lt;ref&gt;ISO 80000-3, Quantities and units - Space and time&lt;/ref&gt;) ဆိုသည်မှာ [[နေ]]မှ [[ကမ္ဘာ]]မြေသို့ အကွာအဝေးဖြစ်ပြီး အတိအကျဆိုလျင် ၁၄၉၅၉၇၀၇၀၀ မီတာ (၁၅ဝ၀ [[မီလီယံ]] [[ကီလိုမီတာ]]ခန့်၊ သို့မဟုတ် မိုင်သန်းပေါင်း ၉၃ မိုင်ခန့်) ဖြစ်သည်။ ''AU'' အား အဓိကအားဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း [[ဂြိုဟ်]]တစ်ခုနဲ့တစ်ခုအား တိုင်းတာရာတွင် အသုံးချသည်။ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် International Astronomical Union (IAU) မှ ''AU'' အဖြစ် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

:{|
|-
|rowspan=4 valign=top|1 AU
|= ၁၄၉၅၉၇၈၇၀၇၀၀ မီတာ (အတိအကျ)
|-
|≈ ၉၂.၉၅၅၈၀၇ [[မီလီယံ]]မိုင်
|-
|≈ ၁ [[parsec]] ၏ အပုံတစ်သိန်းပုံ ၄.၈၄၈၁၃၆၈ ပုံ
|-
|≈ ၁ [[အလင်းနှစ်]] ၏ အပုံတစ်သိန်းပုံ ၁၅.၈၁၂၅၀၇ ပုံ
|}

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒ အတိုင်းအတာ ယူနစ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အလျား၏ ယူနစ်များ]]</text>
      <sha1>c3v5mjkrto36gv6ixn5hxdbtb0bof65</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AU</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57251</id>
    <redirect title="နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယူနစ်" />
    <revision>
      <id>1057681</id>
      <parentid>272523</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>ပြန်ညွှန်းကို [[Astronomical unit]] မှ [[နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယူနစ်]] သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="fbibtuer2q0cgcwx8ko6v5yiqyyts6n" xml:space="preserve">#REDIRECT [[နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယူနစ်]]</text>
      <sha1>fbibtuer2q0cgcwx8ko6v5yiqyyts6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အက်မော ဟေလီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58327</id>
    <revision>
      <id>1057686</id>
      <parentid>722612</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:52:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8998" sha1="a6jnpnfm43hv5n02e7vx156fk2r0k0p" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = အက်မော ဟေလီ 
|image             = Edmund Halley.gif
|image_size        = 200px
|caption           = အနုပညာရှင် သောမတ် မူရေးမှ ရေးဆွဲထားပုံ၊ ၁၆၈၇။
|birth_date        = {{birth date|df=yes|1656|11|08}}
|birth_place       = ဟန်ဂါစတန်၊ မင်ဒယ်ဆပ်၊ {{flag|အင်္ဂလန်}}။
|death_date        = {{death date and age|df=yes|1742|01|14|1656|11|08}}
|death_place       = ဂရိန်းဝှီး၊ ကန့်၊ [[အင်္ဂလန်]]။
|resting_place     = စိန့်မာဂရက် လီ၊ လန်ဒန်တောင်ပိုင်း။
|nationality       = [[အင်္ဂလိပ်|အင်္ဂလိပ်လူမျိုး]]
|field             = [[နက္ခတ္တဗေဒ]]၊ ပထဝီရူပဗေဒ၊ [[သင်္ချာ]]၊ [[မိုးလေဝသပညာ]]၊ [[ရူပဗေဒ]], [[cartography]]
|work_institutions = [[အောက်စ်ဖိုဒ် တက္ကသိုလ်]]&lt;br/&gt;ရွိင်ယန် လေ့လာရေး၊ ဂရိန်းဝှီး။
|alma_mater        = [[အောက်စ်ဖိုဒ် တက္ကသိုလ်]]
|doctoral_advisor  =
|doctoral_students =

|influences        =
|influenced        =
|prizes            =
| spouse = မယ်ရီတုတ်
|children          = ၃ ယောက်&lt;ref name=&quot;ODNB&quot;&gt;{{Cite ODNB|first=Alan|last=Cook|author-link=Alan Cook (physicist)|origyear=2004|year=2012|doi=10.1093/ref:odnb/12011|title=Halley, Edmond}}&lt;/ref&gt;
|footnotes         =
|signature         =
}}
'''အက်မော ဟေလီ''' ('''Edmond'''  or '''Edmund'''&lt;ref name=&quot;ICQ&quot;&gt;{{cite journal|last1=Hughes|first1=David W.|last2=Green|first2=Daniel W. E.|date=January 2007|title=Halley's First Name: Edmond or Edmund|url=http://www.icq.eps.harvard.edu/hughes_icq29_7t14.pdf|journal=International Comet Quarterly|publisher=Harvard University|volume=29|page=14|bibcode=2007ICQ....29....7H|quote=Might we suggest... simply recogniz[ing] both forms, noting that—in the days when Halley lived—there was no rigid [[:en:English-language spelling reform#History|'correct' spelling]], and that this particular astronomer seemed to prefer the 'u' over the 'o' in his published works.}}&lt;/ref&gt; '''Halley''') (၁၆၅၆-၁၇၄၂) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်၊ သင်္ချာပညာရှင်၊ ရူပဗေဒပညာရှင်၊ ဘူမိရူပဗေဒပညာရှင်၊ မိုးလေဝသပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၆၅၆ ခုနှစ်တွင် [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ]]၌ မွေးဖွားခဲ့သည်။ အက်မော ဟေလီကို [[နယူတန်]] ရေးသားခဲ့သော ''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica'' စာအုပ်က လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်။ အက်မော ဟေလီသည် [[နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ နိယာမများ|နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ နိယာမ]]ကို အသုံးပြု၍ [[ဟယ်လီကြယ်တံခွန်]]၏ အလှည့်ကျပြန်ရောက်လာမည့်အချိန်ကို ၁၇၀၅ ခုနှစ်တွင် ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် ဟယ်လီကြယ်တံခွန် ပြန်ရောက်လာသောအခါ သူ၏အမည်ကိုအစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်။ အက်မော ဟေလီသည် ဟယ်လီကြယ်တံခွန်ကို မြင်တွေ့ခွင့်ရသည်အထိ မနေခဲ့ရပေ။ 

==အစောပိုင်းဘဝ==
အက်မော ဟေလီကို မစ်ဒယ်ဆက်စ်ဒေသရှိ ဟက်ဂါစတန်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ၎င်း၏ဖခင် အက်မော ဟေလီ စီနီယာသည် ဒါဘီရှိုင်းယားဒေသမှ မိသားစုတစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်ပြီး [[လန်ဒန်မြို့]]တွင် ချမ်းသာသော ဆပ်ပြာထုတ်လုပ်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ဟေလီသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက [[သင်္ချာ]]ပညာကို စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သူသည် စိန့်ပေါလ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ထိုကျောင်း၌ [[နက္ခတ္တဗေဒ]]ကို စိတ်ဝင်စားလာခဲ့ကာ ၁၆၇၁ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=Halley, Edmund|volume=12|page=856|first=Agnes Mary|last=Clerke|author-link=Agnes Mary Clerke}}&lt;/ref&gt;

နောက်နှစ်တွင် ၎င်း၏မိခင် အန်း ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၁၆၇၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဟေလီသည် [[အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်]]ရှိ ကွင်းစ်ကောလိပ်သို့ ဝင်ရောက်ပညာသင်ယူခဲ့သည်။&lt;ref name=EB1911/&gt; သူသည် အလျား ၂၄ ပေ (၇.၃ မီတာ) ရှိသော [[တယ်လီစကုပ်]]တစ်လုံးကိုလည်း ယူဆောင်သွားခဲ့ပြီး ထိုတယ်လီစကုပ်အတွက် ကုန်ကျစရိတ်ကို ဖခင်ဖြစ်သူက ပေးခဲ့ပုံရသည်။
တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝတွင်ပင် ဟေလီသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]နှင့် နေမျက်နှာပြင်ရှိ အမည်းစက်များအကြောင်း သုတေသနစာတမ်းများ ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၆၇၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် သူသည် ပထမဆုံး တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်ဖြစ်သူ ဂျွန် ဖလမ်စတိဒ်ထံ စာရေးသားခဲ့သည်။ ထိုစာတွင် [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]တို့၏ တည်နေရာများကို ဖော်ပြထားသည့် ထုတ်ဝေပြီးသော ဇယားများ၌ အမှားများရှိကြောင်း၊ တိုင်ကို ဘရာဟေ၏ ကြယ်တည်နေရာဆိုင်ရာ အချက်အလက်အချို့တွင်လည်း အမှားများရှိကြောင်း အသိပေးခဲ့သည်။ ဖလမ်စတိဒ်နှင့် ဆက်နွှယ်မှုမှတစ်ဆင့် ဟေလီ၏ ပထမဆုံးစာတမ်း ထုတ်ဝေမှုနှင့် စိန့်ဟယ်လီနာကျွန်းသို့ လေ့လာရေးခရီး ထွက်ခွာမှုတို့ မကြာမီ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။{{sfn|Sagan|Druyan|1997|p=41}}


==ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ဘဝ==
အက်မော ဟေလီသည် ၁၆၈၂ ခုနှစ်တွင် မေရီ တုခ် (Mary Tooke) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး အစ်လင်တန် (Islington) တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ဇနီးမောင်နှံတွင် သားသမီး သုံးဦး ထွန်းကားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ODNB&quot;/&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရူပဗေဒပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် တီထွင်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]
{{Lifetime|၁၆၅၆|၁၇၄၂|}}</text>
      <sha1>a6jnpnfm43hv5n02e7vx156fk2r0k0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝီလီယံ ဟာရှယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58452</id>
    <revision>
      <id>1057691</id>
      <parentid>765405</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22953" sha1="eb0w19pfb68ftzmm7iv084pwayela7u" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = ဝီလီယံ ဟာရှယ်
|image             = William Herschel01.jpg|100px
|image_size       = 
|caption           = 
|birth_name= ဖရီဒရစ် ဝီလီယံ ဟာရှယ်
|birth_date        = {{birth date|df=yes|1738|11|15}}
|birth_place       = Hanover, Brunswick-Lüneburg, Holy Roman Empire
|death_date        = {{death date and age|df=yes|1822|08|25|1738|11|15}}
|death_place       = ဆလောက်  [[အင်္ဂလန်]]
|resting_place     = စိန့်လော့ရန့် ချက်ကျောင်း ဆလောက်။
|residence         = Observatory House
|nationality       = Electorate of Brunswick-Lüneburg; [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hoskin|first=Michael|date=June 2013|title=The Herschel knighthoods under scrutiny|journal=Astronomy &amp; Geophysics|volume=54|issue=3|pages=3.23–3.24|doi=10.1093/astrogeo/att080|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
|field             = [[နက္ခတ္တဗေဒ]] နှင့် [[ဂီတ]]
|work_institutions = 
|alma_mater        = 
|doctoral_advisor  = 
|doctoral_students = 
|known_for         = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ယူရေးနပ်စ်]]အား တွေ့ရှိမှု&lt;br&gt; [[အနီအောက်ရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှု]]အား တွေ့ရှိမှု&lt;br&gt;ကောင်းကင် လေ့လာရေး
|author_abbrev_bot = 
|author_abbrev_zoo = 
|influences        = 
|influenced        = 
|prizes            = Copley Meda (၁၇၈၁)
|religion          = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
|footnotes         = 
|signature         = William Herschel Signature.svg
|spouse            = မေရီ ဘဒ်ဝင် ဟာရှယ်
|children          = [[ဂျွန် ဟာရှယ်]] (သား)
}}
'''ဖရီဒရစ် ဝီလီယံ ဟာရှယ်''' ({{lang-en|Sir Frederick William Herschel}}&lt;ref name=&quot;Hoskin&quot;&gt;{{cite book|editor-last1=Hoskin|editor-first1=Michael|title=Caroline Herschel's autobiographies|date=2003|publisher=Science History Publ.|location=Cambridge|isbn=978-0905193069|page=13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=William Herschel {{!}} Biography, Education, Telescopes, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/biography/William-Herschel|access-date=2021-09-15|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt;; ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၇၃၈&amp;nbsp;– ၂၅ ဩဂုတ် ၁၈၂၂) သည် ဂျာမန်နိုင်ငံဖွား ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်နှင့် တေးရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဟာရှယ်သည် သူ၏ညီမ နက္ခတ္တပညာရှင် Caroline Lucretia Herschel နှင့် မကြာခဏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။ အသက် ၁၉ နှစ်တွင် သူ့အဖေနောက် စစ်တပ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဟာရှယ်သည် ၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပထမဆုံး [[တယ်လီစကုပ်]]ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကောင်းကင်ယံ၌ [[ကြယ်စုံတွဲ]]များကိုလေ့လာရန် ၉ နှစ်ကြာ အချိန်ကုန်လွန်စေခဲ့သည်။ ၁၈၀၂ ခုနှစ်တွင် နက်ဗျူလာများ၏ ကတ်သလောက်စာရင်းကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ၁၈၂၀ ခုနှစ်တွင် အရာဝတ္ထုပေါင်း ၅၀၀၀ ကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဟာရှယ် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည့် Messier catalogue ထဲရှိ [[နက်ဗျူလာ]]များမှာ အမှန်က [[ကြယ်အစုအဝေး]]များဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဟာရှယ်သည် [[ဂျီမီနီ (ကြယ်စုတန်း)|ဂျီမီနီ]] [[ကြယ်စုတန်း]]ရှိ အရာဝတ္ထုသစ်တစ်ခုကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအရာဝတ္ထုသည် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ဟု နောင်တွင် အမည်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး အတည်ပြုနိုင်ရန် အခြားနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များနှင့် ရက်သတ္တပတ်များစွာ အငြင်းအခုံဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာမှ ဂြိုဟ်အသစ်တစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ဟာရှယ်သည် ညတွင်းချင်း နာမည်ကြီးလာခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဂျော့ဘုရင် (George III) က သူအား နက္ခတ္တပညာရှင် တရားသူကြီးဆု ပေးခဲ့သည်။ သူသည် Fellow of the Royal Society ဆု ခန့်အပ်ခံရပြီး တယ်လီစကုပ်သစ်များတည်ဆောက်ခွင့် ရလာခဲ့သည်။ ဟာရှယ်သည် နက္ခတ္တဆိုင်ရာ ရောင်စဉ်ဓာတ်ပုံတိုင်းပညာ (astronomical spectrophotometry) ၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြဖြစ်ခဲ့ပြီး [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဟာရှယ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သောအခြားအလုပ်များမှာ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၏ လှည်ပတ်ကာလအား ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အကူညီပေးခြင်း၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေနီးယား]] နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘရွန်]] ([[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]])၊  [[အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အန်ဆဲလ်ဒပ်စ်]] နှင့် [[မီမက်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီမက်စ်]] ([[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]]) တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတို့ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၈၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏အလုပ်များကို သူ့သား [[ဂျွန် ဟာရှယ်]]က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

==အစောပိုင်း ဘဝနှင့် ဂီတအနုပညာ လှုပ်ရှားမှုများ==
ဟာရှယ်ကို ထိုအချိန်က [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]ရှိ ဂျာမန်လူသာရန်ဘာသာဝင် မိသားစုတစ်စုတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုဒေသသည် သန့်ရှင်းသော [[ရောမအင်ပါယာ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ဟန်နိုဗာ ရွေးကောက်ပိုင်နယ်မြေဖြစ်သည်။ သူသည် အီဇက် ဟာရှယ်နှင့် ၎င်း၏ဇနီး အန်နာ အီလ်ဇီ မိုရစ်ဇင်တို့မှ မွေးဖွားလာသော သားသမီး ၁၀ ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ၏ ဘိုးဘေးများသည် ဆက်ဆိုနီနယ်မြေရှိ ပီရ်နာမြို့မှ ဆင်းသက်လာကြသည်။ သူတို့သည် ဘိုဟီးမီးယားဒေသမှ ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်ဟူသော ယူဆချက်ကို ဟာမယ်က မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဟာရှယ်ဟူသော မျိုးရိုးအမည်ကို မိသားစုနေထိုင်ခဲ့သည့် ထိုဒေသတစ်ဝိုက်တွင်ပင် ယင်းမတိုင်မီ ရာစုနှစ်တစ်ခုကတည်းက တွေ့ရှိခဲ့ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဟာရှယ်၏ ဖခင်သည် ဟန်နိုဗာ စစ်တပ်တီးဝိုင်းတွင် အိုဘိုတူရိယာမှုတ်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံနှင့် ၎င်း၏အစ်ကို ယာကုပ်တို့က အိုဘိုတူရိယာမှုတ်သူများအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည့် ဟန်နိုဗာအစောင့်တပ်ရင်း၏ တီးဝိုင်းကို အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် ဟန်နိုဗာတို့၏ ဘုရင်ရာထူးကို ဒုတိယမြောက် ဂျော့ချ်ဘုရင်က တစ်ဦးတည်း ပူးတွဲရယူထားသည်။ [[ပြင်သစ်]]နှင့် စစ်ဖြစ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဟန်နိုဗာကို ကာကွယ်ရန် ဟန်နိုဗာအစောင့်တပ်များကို အင်္ဂလန်မှ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။

ဟာရှယ်တို့၏ တပ်များသည် ဟက်စတင်ဘက်ခ်တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် ၁၇၅၇ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် ဟာရှယ်၏ဖခင် အီဇက်က ၎င်း၏သားနှစ်ဦးကို ခိုလှုံရန် အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အစ်ကိုဖြစ်သူ ယာကုပ်သည် ဟန်နိုဗာအစောင့်တပ်မှ နုတ်ထွက်ခွင့် ရရှိထားပြီးဖြစ်သော်လည်း ဝီလျံမှာ တပ်ပြေးမှုဖြင့် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;deserter&quot;&gt;{{cite journal |last=Hoskin |first=M. |journal=Journal for the History of Astronomy |title=Was William Herschel a deserter? |bibcode=2004JHA....35..356H |volume=35, Part 3 |issue=120 |pages=356–358 |date=2004|doi=10.1177/002182860403500307 |s2cid=117464495 }}&lt;/ref&gt; ထိုစွပ်စွဲချက်အတွက် ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ဂျော့ချ်ဘုရင်က သူ့ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Gutenberg book|bullet=none|last=Clerke|first=Agnes M.|author-link=Agnes Mary Clerke|name=A Popular History of Astronomy During the Nineteenth Century|place=London (republished eText) |publisher=Adam and Charles Black|date=1908|edition=4th|page=18|no=28247}}&lt;/ref&gt; ထိုအချိန်တွင် အသက် ၁၉ နှစ်သာ ရှိသေးသော ဝီလျံသည် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]ကို လျင်မြန်စွာ သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင် သူသည် မိမိ၏အမည်ကို အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် ဖရက်ဒရစ် ဝီလျံ ဟာရှယ် (Frederick William Herschel) ဟု ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wall |first1=Wilson |title=A History of Optical Telescopes in Astronomy |date=2018 |publisher=Springer |page=158}}&lt;/ref&gt;

အိုဘိုတူရိယာအပြင် ဟာရှယ်သည် တယောနှင့် ဟာ့ပ်စီကော့ဒ်တူရိယာတို့ကိုလည်း တီးခတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် [[အော်ဂန် (ဂီတ)|အော်ဂန်တူရိယာ]]ကိုပါ တီးခတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဆင်ဖိုနီတေးသွား ၂၄ ပုဒ်နှင့် တူရိယာတစ်မျိုးတည်းဖြင့် တီးခတ်ဖျော်ဖြေသည့် တေးသွားများစွာအပြင် ဘုရားကျောင်းသုံး ဂီတလက်ရာအချို့အပါအဝင် ဂီတလက်ရာမြောက်မြားစွာကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဆင်ဖိုနီတေးသွား ၆ ပုဒ်ကို မက်သီးယပ်စ် ဘာမတ်၏ ဦးဆောင်ညွှန်ကြားမှုဖြင့် လန်ဒန် မိုဇတ်တေးဂီတအဖွဲ့က ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အသံသွင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Griffiths&quot;&gt;{{cite web |last1=Griffiths |first1=Martin |title=Music(ian) of the spheres William Herschel and the astronomical revolution |date= 18 October 2009 |url=https://www.lablit.com/article/550 |website=LabLit |access-date=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;

သူသည် ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၇၆၁ ခုနှစ်အထိ ဒါရမ်ခရိုင် ပြည်သူ့စစ်တပ်၏ တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၇၆၁ ခုနှစ်တွင် ဟာရှယ်သည် [[Sunderland|ဆန်းဒါးလန်းမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် အေဗီဆန်က သူ့ကို နယူးကာဆယ်မြို့ရှိ ၎င်း၏သံစုံတီးဝိုင်းတွင် ပထမတယောတီးခတ်သူနှင့် တစ်ကိုယ်တော်တီးခတ်ဖျော်ဖြေသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဟာရှယ်သည် ထိုသံစုံတီးဝိုင်းတွင် တေးဂီတရာသီတစ်ခုကြာ တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။
၁၇၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် “ဒါရမ်ခရိုင်၊ ဆန်းဒါးလန်းမြို့” ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် နေရာနှင့် ရက်စွဲအောက်၌ သူသည် C မိုင်နာ သံစဉ်ဖြင့် ဆင်ဖိုနီအမှတ် ၈ ကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။ ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒါလင်တန်မြို့အနီးရှိ ဟယ်လ်နာဘီဟောလ်တွင် နေထိုင်သော ဆာ ရာလ်ဖ် မီလ်ဘန့်ခ်၏ နေအိမ်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ဆင်ဖိုနီတေးသွားနှစ်ပုဒ်ကို ရေးစပ်ခဲ့သည့်အပြင် ကိုယ်တိုင်လည်း တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။
နယူးကာဆယ်မြို့မှတစ်ဆင့် သူသည် လိဒ်စ်မြို့နှင့် ဟယ်လီဖက်စ်မြို့များသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် စိန့်ဂျွန် နှစ်ခြင်းဆရာတော်ဘုရားကျောင်း (ယခု ဟယ်လီဖက်စ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီး) ၏ ပထမဆုံး အော်ဂန်တီးခတ်သူအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Barentine&quot;&gt;{{cite book |first=John C. |last=Barentine |title=The Lost Constellations: A History of Obsolete, Extinct, or Forgotten Star Lore |publisher=Springer |year=2015 |page=410 |url=https://books.google.com/books?id=u_7NCgAAQBAJ&amp;pg=PA410|isbn=978-3319227955 }}&lt;/ref&gt;{{rp|411}}

၁၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ဟာရှယ်သည် ရေပူစမ်းမြို့အဖြစ် လူသိများသော ဘတ်မြို့ရှိ လူကြိုက်များသည့် အဋ္ဌဂံပုံ ဘုရားကျောင်းငယ် (Octagon Chapel) ၏ အော်ဂန်တီးခတ်သူအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထိုမြို့တွင်ပင် အများပြည်သူဆိုင်ရာ တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲများ၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ သူသည် ၁၇၆၆ ခုနှစ်တွင် အော်ဂန်တီးခတ်သူအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး ၁၇၆၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မိတ်ဆက်ဖျော်ဖြေပွဲကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် အော်ဂန်တူရိယာမှာ မပြီးစီးသေးသော်လည်း ဟာရှယ်သည် မိမိ၏ ဂီတစွမ်းရည်မျိုးစုံကို ပြသနိုင်ရန် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်ထားသော တေးဂီတလက်ရာများကို တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ယင်းတို့တွင် တယောတူရိယာဖြင့် တစ်ကိုယ်တော်တီးခတ်သည့် တေးသွား၊ အိုဘိုတူရိယာဖြင့် တစ်ကိုယ်တော်တီးခတ်သည့် တေးသွားနှင့် ဟာ့ပ်စီကော့ဒ်တူရိယာအတွက် ဆိုနာတာတေးသွားတို့ ပါဝင်သည်။ ၁၇၆၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် အဋ္ဌဂံပုံ ဘုရားကျောင်းငယ်၏ တရားဝင်ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား၌ သူသည် အော်ဂန်တူရိယာဖြင့် တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Macpherson&quot;&gt;{{cite book |last1=Macpherson |first1=Hector Copland |title=Herschel |date=1919 |publisher=Society for Promoting Christian Knowledge; Macmillan |location=London &amp; New York |page=13 |url=https://books.google.com/books?id=sWEtAQAAMAAJ&amp;pg=PA13 |access-date=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;

သူ၏ညီမ ကယ်ရိုလိုင်းသည် ၁၇၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဘတ်မြို့၊ နယူးကင်းလမ်းရှိ ဝီလျံ၏နေအိမ်တွင် အတူနေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦး အတူနေထိုင်ခဲ့သော အိမ်သည် ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒပြတိုက် တည်ရှိရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ဟာရှယ်၏ ညီအစ်ကိုများဖြစ်ကြသော ဒီထရစ်ချ်၊ အလက်ဇန္ဒားနှင့် ယာကုပ်တို့သည်လည်း ဘတ်မြို့တွင် ဂီတပညာရှင်များအဖြစ် လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဟာရှယ်သည် ဘတ်မြို့ရှိ သံစုံတီးဝိုင်း၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရပြီး သူ၏ညီမ ကယ်ရိုလိုင်းသည်လည်း မကြာခဏ ဆိုပရာနိုအသံဖြင့် တစ်ကိုယ်တော် သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Schaarwächter&quot;&gt;{{cite book |last1=Schaarwächter |first1=Jürgen |title=Two Centuries of British Symphonism: From the beginnings to 1945 |date=2015 |publisher=Verlag |location=Olms |isbn=978-3487152288 |url=https://books.google.com/books?id=EIvoCQAAQBAJ&amp;pg=PA67 |access-date=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{lifetime|၁၇၃၈|၁၈၂၂}}
[[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]</text>
      <sha1>eb0w19pfb68ftzmm7iv084pwayela7u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057692</id>
      <parentid>1057691</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32361" sha1="tlg7p88sdbtfo2xrd6pl9eouocnctny" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = ဝီလီယံ ဟာရှယ်
|image             = William Herschel01.jpg|100px
|image_size       = 
|caption           = 
|birth_name= ဖရီဒရစ် ဝီလီယံ ဟာရှယ်
|birth_date        = {{birth date|df=yes|1738|11|15}}
|birth_place       = Hanover, Brunswick-Lüneburg, Holy Roman Empire
|death_date        = {{death date and age|df=yes|1822|08|25|1738|11|15}}
|death_place       = ဆလောက်  [[အင်္ဂလန်]]
|resting_place     = စိန့်လော့ရန့် ချက်ကျောင်း ဆလောက်။
|residence         = Observatory House
|nationality       = Electorate of Brunswick-Lüneburg; [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hoskin|first=Michael|date=June 2013|title=The Herschel knighthoods under scrutiny|journal=Astronomy &amp; Geophysics|volume=54|issue=3|pages=3.23–3.24|doi=10.1093/astrogeo/att080|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
|field             = [[နက္ခတ္တဗေဒ]] နှင့် [[ဂီတ]]
|work_institutions = 
|alma_mater        = 
|doctoral_advisor  = 
|doctoral_students = 
|known_for         = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ယူရေးနပ်စ်]]အား တွေ့ရှိမှု&lt;br&gt; [[အနီအောက်ရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှု]]အား တွေ့ရှိမှု&lt;br&gt;ကောင်းကင် လေ့လာရေး
|author_abbrev_bot = 
|author_abbrev_zoo = 
|influences        = 
|influenced        = 
|prizes            = Copley Meda (၁၇၈၁)
|religion          = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
|footnotes         = 
|signature         = William Herschel Signature.svg
|spouse            = မေရီ ဘဒ်ဝင် ဟာရှယ်
|children          = [[ဂျွန် ဟာရှယ်]] (သား)
}}
'''ဖရီဒရစ် ဝီလီယံ ဟာရှယ်''' ({{lang-en|Sir Frederick William Herschel}}&lt;ref name=&quot;Hoskin&quot;&gt;{{cite book|editor-last1=Hoskin|editor-first1=Michael|title=Caroline Herschel's autobiographies|date=2003|publisher=Science History Publ.|location=Cambridge|isbn=978-0905193069|page=13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=William Herschel {{!}} Biography, Education, Telescopes, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/biography/William-Herschel|access-date=2021-09-15|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt;; ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၇၃၈&amp;nbsp;– ၂၅ ဩဂုတ် ၁၈၂၂) သည် ဂျာမန်နိုင်ငံဖွား ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်နှင့် တေးရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဟာရှယ်သည် သူ၏ညီမ နက္ခတ္တပညာရှင် Caroline Lucretia Herschel နှင့် မကြာခဏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။ အသက် ၁၉ နှစ်တွင် သူ့အဖေနောက် စစ်တပ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဟာရှယ်သည် ၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပထမဆုံး [[တယ်လီစကုပ်]]ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကောင်းကင်ယံ၌ [[ကြယ်စုံတွဲ]]များကိုလေ့လာရန် ၉ နှစ်ကြာ အချိန်ကုန်လွန်စေခဲ့သည်။ ၁၈၀၂ ခုနှစ်တွင် နက်ဗျူလာများ၏ ကတ်သလောက်စာရင်းကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ၁၈၂၀ ခုနှစ်တွင် အရာဝတ္ထုပေါင်း ၅၀၀၀ ကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဟာရှယ် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည့် Messier catalogue ထဲရှိ [[နက်ဗျူလာ]]များမှာ အမှန်က [[ကြယ်အစုအဝေး]]များဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဟာရှယ်သည် [[ဂျီမီနီ (ကြယ်စုတန်း)|ဂျီမီနီ]] [[ကြယ်စုတန်း]]ရှိ အရာဝတ္ထုသစ်တစ်ခုကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအရာဝတ္ထုသည် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ဟု နောင်တွင် အမည်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး အတည်ပြုနိုင်ရန် အခြားနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များနှင့် ရက်သတ္တပတ်များစွာ အငြင်းအခုံဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာမှ ဂြိုဟ်အသစ်တစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ဟာရှယ်သည် ညတွင်းချင်း နာမည်ကြီးလာခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဂျော့ဘုရင် (George III) က သူအား နက္ခတ္တပညာရှင် တရားသူကြီးဆု ပေးခဲ့သည်။ သူသည် Fellow of the Royal Society ဆု ခန့်အပ်ခံရပြီး တယ်လီစကုပ်သစ်များတည်ဆောက်ခွင့် ရလာခဲ့သည်။ ဟာရှယ်သည် နက္ခတ္တဆိုင်ရာ ရောင်စဉ်ဓာတ်ပုံတိုင်းပညာ (astronomical spectrophotometry) ၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြဖြစ်ခဲ့ပြီး [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဟာရှယ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သောအခြားအလုပ်များမှာ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၏ လှည်ပတ်ကာလအား ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အကူညီပေးခြင်း၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေနီးယား]] နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘရွန်]] ([[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]])၊  [[အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အန်ဆဲလ်ဒပ်စ်]] နှင့် [[မီမက်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီမက်စ်]] ([[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]]) တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတို့ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၈၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏အလုပ်များကို သူ့သား [[ဂျွန် ဟာရှယ်]]က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

==အစောပိုင်း ဘဝနှင့် ဂီတအနုပညာ လှုပ်ရှားမှုများ==
ဟာရှယ်ကို ထိုအချိန်က [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]ရှိ ဂျာမန်လူသာရန်ဘာသာဝင် မိသားစုတစ်စုတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုဒေသသည် သန့်ရှင်းသော [[ရောမအင်ပါယာ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ဟန်နိုဗာ ရွေးကောက်ပိုင်နယ်မြေဖြစ်သည်။ သူသည် အီဇက် ဟာရှယ်နှင့် ၎င်း၏ဇနီး အန်နာ အီလ်ဇီ မိုရစ်ဇင်တို့မှ မွေးဖွားလာသော သားသမီး ၁၀ ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ၏ ဘိုးဘေးများသည် ဆက်ဆိုနီနယ်မြေရှိ ပီရ်နာမြို့မှ ဆင်းသက်လာကြသည်။ သူတို့သည် ဘိုဟီးမီးယားဒေသမှ ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်ဟူသော ယူဆချက်ကို ဟာမယ်က မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဟာရှယ်ဟူသော မျိုးရိုးအမည်ကို မိသားစုနေထိုင်ခဲ့သည့် ထိုဒေသတစ်ဝိုက်တွင်ပင် ယင်းမတိုင်မီ ရာစုနှစ်တစ်ခုကတည်းက တွေ့ရှိခဲ့ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဟာရှယ်၏ ဖခင်သည် ဟန်နိုဗာ စစ်တပ်တီးဝိုင်းတွင် အိုဘိုတူရိယာမှုတ်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံနှင့် ၎င်း၏အစ်ကို ယာကုပ်တို့က အိုဘိုတူရိယာမှုတ်သူများအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည့် ဟန်နိုဗာအစောင့်တပ်ရင်း၏ တီးဝိုင်းကို အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် ဟန်နိုဗာတို့၏ ဘုရင်ရာထူးကို ဒုတိယမြောက် ဂျော့ချ်ဘုရင်က တစ်ဦးတည်း ပူးတွဲရယူထားသည်။ [[ပြင်သစ်]]နှင့် စစ်ဖြစ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဟန်နိုဗာကို ကာကွယ်ရန် ဟန်နိုဗာအစောင့်တပ်များကို အင်္ဂလန်မှ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။

ဟာရှယ်တို့၏ တပ်များသည် ဟက်စတင်ဘက်ခ်တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် ၁၇၅၇ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် ဟာရှယ်၏ဖခင် အီဇက်က ၎င်း၏သားနှစ်ဦးကို ခိုလှုံရန် အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အစ်ကိုဖြစ်သူ ယာကုပ်သည် ဟန်နိုဗာအစောင့်တပ်မှ နုတ်ထွက်ခွင့် ရရှိထားပြီးဖြစ်သော်လည်း ဝီလျံမှာ တပ်ပြေးမှုဖြင့် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;deserter&quot;&gt;{{cite journal |last=Hoskin |first=M. |journal=Journal for the History of Astronomy |title=Was William Herschel a deserter? |bibcode=2004JHA....35..356H |volume=35, Part 3 |issue=120 |pages=356–358 |date=2004|doi=10.1177/002182860403500307 |s2cid=117464495 }}&lt;/ref&gt; ထိုစွပ်စွဲချက်အတွက် ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ဂျော့ချ်ဘုရင်က သူ့ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Gutenberg book|bullet=none|last=Clerke|first=Agnes M.|author-link=Agnes Mary Clerke|name=A Popular History of Astronomy During the Nineteenth Century|place=London (republished eText) |publisher=Adam and Charles Black|date=1908|edition=4th|page=18|no=28247}}&lt;/ref&gt; ထိုအချိန်တွင် အသက် ၁၉ နှစ်သာ ရှိသေးသော ဝီလျံသည် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]ကို လျင်မြန်စွာ သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင် သူသည် မိမိ၏အမည်ကို အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် ဖရက်ဒရစ် ဝီလျံ ဟာရှယ် (Frederick William Herschel) ဟု ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wall |first1=Wilson |title=A History of Optical Telescopes in Astronomy |date=2018 |publisher=Springer |page=158}}&lt;/ref&gt;

အိုဘိုတူရိယာအပြင် ဟာရှယ်သည် တယောနှင့် ဟာ့ပ်စီကော့ဒ်တူရိယာတို့ကိုလည်း တီးခတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် [[အော်ဂန် (ဂီတ)|အော်ဂန်တူရိယာ]]ကိုပါ တီးခတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဆင်ဖိုနီတေးသွား ၂၄ ပုဒ်နှင့် တူရိယာတစ်မျိုးတည်းဖြင့် တီးခတ်ဖျော်ဖြေသည့် တေးသွားများစွာအပြင် ဘုရားကျောင်းသုံး ဂီတလက်ရာအချို့အပါအဝင် ဂီတလက်ရာမြောက်မြားစွာကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဆင်ဖိုနီတေးသွား ၆ ပုဒ်ကို မက်သီးယပ်စ် ဘာမတ်၏ ဦးဆောင်ညွှန်ကြားမှုဖြင့် လန်ဒန် မိုဇတ်တေးဂီတအဖွဲ့က ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အသံသွင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Griffiths&quot;&gt;{{cite web |last1=Griffiths |first1=Martin |title=Music(ian) of the spheres William Herschel and the astronomical revolution |date= 18 October 2009 |url=https://www.lablit.com/article/550 |website=LabLit |access-date=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;

သူသည် ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၇၆၁ ခုနှစ်အထိ ဒါရမ်ခရိုင် ပြည်သူ့စစ်တပ်၏ တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၇၆၁ ခုနှစ်တွင် ဟာရှယ်သည် [[Sunderland|ဆန်းဒါးလန်းမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် အေဗီဆန်က သူ့ကို နယူးကာဆယ်မြို့ရှိ ၎င်း၏သံစုံတီးဝိုင်းတွင် ပထမတယောတီးခတ်သူနှင့် တစ်ကိုယ်တော်တီးခတ်ဖျော်ဖြေသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဟာရှယ်သည် ထိုသံစုံတီးဝိုင်းတွင် တေးဂီတရာသီတစ်ခုကြာ တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။
၁၇၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် “ဒါရမ်ခရိုင်၊ ဆန်းဒါးလန်းမြို့” ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် နေရာနှင့် ရက်စွဲအောက်၌ သူသည် C မိုင်နာ သံစဉ်ဖြင့် ဆင်ဖိုနီအမှတ် ၈ ကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။ ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒါလင်တန်မြို့အနီးရှိ ဟယ်လ်နာဘီဟောလ်တွင် နေထိုင်သော ဆာ ရာလ်ဖ် မီလ်ဘန့်ခ်၏ နေအိမ်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ဆင်ဖိုနီတေးသွားနှစ်ပုဒ်ကို ရေးစပ်ခဲ့သည့်အပြင် ကိုယ်တိုင်လည်း တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။
နယူးကာဆယ်မြို့မှတစ်ဆင့် သူသည် လိဒ်စ်မြို့နှင့် ဟယ်လီဖက်စ်မြို့များသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် စိန့်ဂျွန် နှစ်ခြင်းဆရာတော်ဘုရားကျောင်း (ယခု ဟယ်လီဖက်စ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီး) ၏ ပထမဆုံး အော်ဂန်တီးခတ်သူအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Barentine&quot;&gt;{{cite book |first=John C. |last=Barentine |title=The Lost Constellations: A History of Obsolete, Extinct, or Forgotten Star Lore |publisher=Springer |year=2015 |page=410 |url=https://books.google.com/books?id=u_7NCgAAQBAJ&amp;pg=PA410|isbn=978-3319227955 }}&lt;/ref&gt;{{rp|411}}

၁၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ဟာရှယ်သည် ရေပူစမ်းမြို့အဖြစ် လူသိများသော ဘတ်မြို့ရှိ လူကြိုက်များသည့် အဋ္ဌဂံပုံ ဘုရားကျောင်းငယ် (Octagon Chapel) ၏ အော်ဂန်တီးခတ်သူအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထိုမြို့တွင်ပင် အများပြည်သူဆိုင်ရာ တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲများ၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ သူသည် ၁၇၆၆ ခုနှစ်တွင် အော်ဂန်တီးခတ်သူအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး ၁၇၆၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မိတ်ဆက်ဖျော်ဖြေပွဲကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် အော်ဂန်တူရိယာမှာ မပြီးစီးသေးသော်လည်း ဟာရှယ်သည် မိမိ၏ ဂီတစွမ်းရည်မျိုးစုံကို ပြသနိုင်ရန် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်ထားသော တေးဂီတလက်ရာများကို တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ယင်းတို့တွင် တယောတူရိယာဖြင့် တစ်ကိုယ်တော်တီးခတ်သည့် တေးသွား၊ အိုဘိုတူရိယာဖြင့် တစ်ကိုယ်တော်တီးခတ်သည့် တေးသွားနှင့် ဟာ့ပ်စီကော့ဒ်တူရိယာအတွက် ဆိုနာတာတေးသွားတို့ ပါဝင်သည်။ ၁၇၆၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် အဋ္ဌဂံပုံ ဘုရားကျောင်းငယ်၏ တရားဝင်ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား၌ သူသည် အော်ဂန်တူရိယာဖြင့် တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Macpherson&quot;&gt;{{cite book |last1=Macpherson |first1=Hector Copland |title=Herschel |date=1919 |publisher=Society for Promoting Christian Knowledge; Macmillan |location=London &amp; New York |page=13 |url=https://books.google.com/books?id=sWEtAQAAMAAJ&amp;pg=PA13 |access-date=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;

သူ၏ညီမ ကယ်ရိုလိုင်းသည် ၁၇၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဘတ်မြို့၊ နယူးကင်းလမ်းရှိ ဝီလျံ၏နေအိမ်တွင် အတူနေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦး အတူနေထိုင်ခဲ့သော အိမ်သည် ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒပြတိုက် တည်ရှိရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ဟာရှယ်၏ ညီအစ်ကိုများဖြစ်ကြသော ဒီထရစ်ချ်၊ အလက်ဇန္ဒားနှင့် ယာကုပ်တို့သည်လည်း ဘတ်မြို့တွင် ဂီတပညာရှင်များအဖြစ် လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဟာရှယ်သည် ဘတ်မြို့ရှိ သံစုံတီးဝိုင်း၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရပြီး သူ၏ညီမ ကယ်ရိုလိုင်းသည်လည်း မကြာခဏ ဆိုပရာနိုအသံဖြင့် တစ်ကိုယ်တော် သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Schaarwächter&quot;&gt;{{cite book |last1=Schaarwächter |first1=Jürgen |title=Two Centuries of British Symphonism: From the beginnings to 1945 |date=2015 |publisher=Verlag |location=Olms |isbn=978-3487152288 |url=https://books.google.com/books?id=EIvoCQAAQBAJ&amp;pg=PA67 |access-date=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;

==နက္ခတ္တဗေဒ==
၁၇၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဟာရှယ်သည် [[သဘာဝ ဒဿနိကဗေဒ]]ဆိုင်ရာ စာအုပ်များကို ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်။ ယင်းက သူ၏ ကိုယ်ပိုင်စိတ်ဝင်စားမှုများကိုသာမက လူမှုရေးနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနယ်ပယ်နှစ်ခုစလုံးတွင် ပိုမိုမြင့်မားသော အဆင့်အတန်းသို့ တက်လှမ်းလိုသည့် ရည်ရွယ်ချက်ကိုလည်း ဖော်ပြနေသည်။ ထိုခေတ်က [[ယုတ္တိဗေဒ]]နှင့် လက်တွေ့အသုံးချမှုဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များစွာကို စိတ်ဝင်စားကြသော “ဒဿနပညာရှင် လူကြီးလူကောင်းများ” သို့မဟုတ် ဗဟုသုတရှာဖွေသူများ (philomaths) နှင့် ဆက်သွယ်ပူးပေါင်းရန် သူ့တွင် အခွင့်အလမ်းကောင်းများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Winter burn&quot;&gt;{{cite journal |last1=Winterburn |first1=E. |title=Philomaths, Herschel, and the myth of the self-taught man |journal=Notes and Records |date=25 June 2014 |volume=68 |issue=3 |pages=207–225 |doi=10.1098/rsnr.2014.0027 |pmid=25254276 |pmc=4123665 }}&lt;/ref&gt; ဟာရှယ်၏ ဉာဏ်ရည်ဆိုင်ရာ စူးစမ်းလိုစိတ်နှင့် ဂီတအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုတို့က နောက်ဆုံးတွင် သူ့ကို [[နက္ခတ္တဗေဒ]]နယ်ပယ်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cunningham |first1=Clifford J. |title=The Scientific Legacy of William Herschel |publisher=Springer |page=241}}&lt;/ref&gt; သူ၏ ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော နက္ခတ္တဗေဒလေ့လာတွေ့ရှိချက်ကို ၁၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ရောဘတ် စမစ်၏ ''Harmonics, or the Philosophy of Musical Sounds'' (၁၇၄၉) စာအုပ်ကို ဖတ်ရှုပြီးနောက် တယ်လီစကုပ်တည်ဆောက်နည်းများကို ဖော်ပြထားသည့် စမစ်၏ ''A Compleat System of Opticks'' (၁၇၃၈) စာအုပ်ကို ဆက်လက်လေ့လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{cite web |title=Sir William Herschel British-German astronomer |url=https://www.britannica.com/biography/William-Herschel |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;

ထို့အပြင် ဂျိမ်းစ် ဖာဂူဆန်၏ ''Astronomy Explained upon Sir Isaac Newton's Principles and Made Easy to Those Who Have Not Studied Mathematics'' (၁၇၅၆) စာအုပ်ကိုလည်း ဖတ်ရှုခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်တွင် သင်္ချာပညာကို မလေ့လာဖူးသူများအတွက်ပင် ဆာ အိုင်ဆက် နယူတန်၏ နိယာမများကို အခြေခံထားသော နက္ခတ္တဗေဒကို နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြထားသည်။ ထို့အပြင် ဝီလျံ အီမာဆန်၏ ''The Elements of Trigonometry'' (၁၇၄၉)၊ ''The Elements of Optics'' (၁၇၆၈) နှင့် ''The Principles of Mechanics'' (၁၇၅၄) စာအုပ်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Winter burn&quot; /&gt;

ဟာရှယ်သည် ဒေသခံမှန်ပြုလုပ်သူတစ်ဦးထံမှ သင်ခန်းစာများ သင်ယူခဲ့သည်။ လိုအပ်သော ကိရိယာများနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုအဆင့်တစ်ခုကို ရရှိပြီးနောက် မိမိကိုယ်တိုင် အလင်းပြန်တယ်လီစကုပ်များကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကမှန်များကို ပြုလုပ်ရန်အတွက် [[ကြေးနီ]]နှင့် သံဖြူတို့ကို ရောစပ်ထားသည့် အလင်းပြန်သတ္တု (speculum metal) ကို တစ်နေ့လျှင် ၁၆ နာရီအထိ ကြိတ်ချောတိုက်စားကာ ပွတ်တိုက်တောက်ပြောင်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ငန်းများတွင် မိသားစုဝင်များ၏ အကူအညီကို ရယူခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ညီမဖြစ်သူ ကယ်ရိုလိုင်းနှင့် စက်မှုလက်မှုပညာ ကျွမ်းကျင်သော ညီဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒားတို့က ကူညီပေးခဲ့ကြသည်။

၁၇၇၃ ခုနှစ် မေလတွင် သူသည် “ဂြိုဟ်များနှင့် ကြယ်များကို စတင်လေ့လာကြည့်ရှုခဲ့သည်”။&lt;ref name=&quot;Levy&quot;&gt;{{cite book|last=Levy|first=David H.|title=The Quest for Comets An Explosive Trail of Beauty and Danger|date=1994|publisher=Springer US|location=Boston|isbn=978-1489959980|page=38|url=https://books.google.com/books?id=6F_5BwAAQBAJ&amp;pg=PA38|access-date=17 May 2018}}&lt;/ref&gt; ၁၇၇၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းစာအုပ်ကို စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ကွင်းများနှင့် [[အိုရိုင်ယွန် နက်ဗျူလာ|အော်ရီယွန် ကြီးမားသော နက်ဗျူလာ]] (Great Orion Nebula, M42) တို့ကို လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည့် အကြောင်းများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။

အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် နီဗီလ် မက်စ်ကလင်းသည် ဟာရှယ်တို့ ဝေါလ်ကော့တ်ဒေသတွင် နေထိုင်စဉ် ၎င်းတို့ထံ လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ဟာရှယ်တို့သည် ၁၇၇၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ထိုဒေသမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ ၁၇၇၉ ခုနှစ်ရောက်သောအခါ ဟာရှယ်သည် ဆာ ဝီလျံ ဝပ်ဆန်နှင့်လည်း ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်လာခဲ့သည်။ ဝပ်ဆန်က သူ့ကို ဘတ်မြို့ ဒဿနိကဗေဒအသင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဟာရှယ်သည် ထိုအသင်းတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဝပ်ဆန်၏ အကူအညီဖြင့် မိမိ၏ အသိမိတ်ဆွေအသိုင်းအဝိုင်းကို များစွာချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Ring&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ring |first1=Francis |title=The Bath Philosophical Society and its influence on William Herschel's career |journal=Culture and Cosmos |date=2012 |volume=16 |pages=45–42 |doi=10.46472/CC.01216.0211 |url=https://www.cultureandcosmos.org/pdfs/16/Ring_INSAPVII_William_Herschel.pdf |access-date=4 June 2018|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; နှစ်အနည်းငယ်အကြာ ၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ဟာရှယ်ကို ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့ရှိ အမေရိကန် ဒဿနိကဗေဒအသင်း၏ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=william+herschel&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced|access-date=14 December 2020|website=search.amphilsoc.org}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist|2}}

{{lifetime|၁၇၃၈|၁၈၂၂}}
[[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]</text>
      <sha1>tlg7p88sdbtfo2xrd6pl9eouocnctny</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057693</id>
      <parentid>1057692</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:02:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32942" sha1="79bsfw01pv8dwcyi9e6wof1am37w5xx" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
|name              = ဝီလီယံ ဟာရှယ်
|image             = William Herschel01.jpg|100px
|image_size       = 
|caption           = 
|birth_name= ဖရီဒရစ် ဝီလီယံ ဟာရှယ်
|birth_date        = {{birth date|df=yes|1738|11|15}}
|birth_place       = Hanover, Brunswick-Lüneburg, Holy Roman Empire
|death_date        = {{death date and age|df=yes|1822|08|25|1738|11|15}}
|death_place       = ဆလောက်  [[အင်္ဂလန်]]
|resting_place     = စိန့်လော့ရန့် ချက်ကျောင်း ဆလောက်။
|residence         = Observatory House
|nationality       = Electorate of Brunswick-Lüneburg; [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Hoskin|first=Michael|date=June 2013|title=The Herschel knighthoods under scrutiny|journal=Astronomy &amp; Geophysics|volume=54|issue=3|pages=3.23–3.24|doi=10.1093/astrogeo/att080|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;
|field             = [[နက္ခတ္တဗေဒ]] နှင့် [[ဂီတ]]
|work_institutions = 
|alma_mater        = 
|doctoral_advisor  = 
|doctoral_students = 
|known_for         = [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်|ယူရေးနပ်စ်]]အား တွေ့ရှိမှု&lt;br&gt; [[အနီအောက်ရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှု]]အား တွေ့ရှိမှု&lt;br&gt;ကောင်းကင် လေ့လာရေး
|author_abbrev_bot = 
|author_abbrev_zoo = 
|influences        = 
|influenced        = 
|prizes            = Copley Meda (၁၇၈၁)
|religion          = [[ခရစ်ယာန်ဘာသာ]]
|footnotes         = 
|signature         = William Herschel Signature.svg
|spouse            = မေရီ ဘဒ်ဝင် ဟာရှယ်
|children          = [[ဂျွန် ဟာရှယ်]] (သား)
}}
'''ဖရီဒရစ် ဝီလီယံ ဟာရှယ်''' ({{lang-en|Sir Frederick William Herschel}}&lt;ref name=&quot;Hoskin&quot;&gt;{{cite book|editor-last1=Hoskin|editor-first1=Michael|title=Caroline Herschel's autobiographies|date=2003|publisher=Science History Publ.|location=Cambridge|isbn=978-0905193069|page=13}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=William Herschel {{!}} Biography, Education, Telescopes, &amp; Facts|url=https://www.britannica.com/biography/William-Herschel|access-date=2021-09-15|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}&lt;/ref&gt;; ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၁၇၃၈&amp;nbsp;– ၂၅ ဩဂုတ် ၁၈၂၂) သည် ဂျာမန်နိုင်ငံဖွား ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်နှင့် တေးရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်။ ဟာရှယ်သည် သူ၏ညီမ နက္ခတ္တပညာရှင် Caroline Lucretia Herschel နှင့် မကြာခဏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လေ့ရှိသည်။ အသက် ၁၉ နှစ်တွင် သူ့အဖေနောက် စစ်တပ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဟာရှယ်သည် ၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပထမဆုံး [[တယ်လီစကုပ်]]ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ကောင်းကင်ယံ၌ [[ကြယ်စုံတွဲ]]များကိုလေ့လာရန် ၉ နှစ်ကြာ အချိန်ကုန်လွန်စေခဲ့သည်။ ၁၈၀၂ ခုနှစ်တွင် နက်ဗျူလာများ၏ ကတ်သလောက်စာရင်းကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ၁၈၂၀ ခုနှစ်တွင် အရာဝတ္ထုပေါင်း ၅၀၀၀ ကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ဟာရှယ် ဖော်ထုတ်ခဲ့သည့် Messier catalogue ထဲရှိ [[နက်ဗျူလာ]]များမှာ အမှန်က [[ကြယ်အစုအဝေး]]များဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၇၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဟာရှယ်သည် [[ဂျီမီနီ (ကြယ်စုတန်း)|ဂျီမီနီ]] [[ကြယ်စုတန်း]]ရှိ အရာဝတ္ထုသစ်တစ်ခုကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းအရာဝတ္ထုသည် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]ဟု နောင်တွင် အမည်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး အတည်ပြုနိုင်ရန် အခြားနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များနှင့် ရက်သတ္တပတ်များစွာ အငြင်းအခုံဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် နှစ်ပေါင်းအတော်ကြာမှ ဂြိုဟ်အသစ်တစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ဟာရှယ်သည် ညတွင်းချင်း နာမည်ကြီးလာခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် တတိယမြောက် ဂျော့ဘုရင် (George III) က သူအား နက္ခတ္တပညာရှင် တရားသူကြီးဆု ပေးခဲ့သည်။ သူသည် Fellow of the Royal Society ဆု ခန့်အပ်ခံရပြီး တယ်လီစကုပ်သစ်များတည်ဆောက်ခွင့် ရလာခဲ့သည်။ ဟာရှယ်သည် နက္ခတ္တဆိုင်ရာ ရောင်စဉ်ဓာတ်ပုံတိုင်းပညာ (astronomical spectrophotometry) ၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြဖြစ်ခဲ့ပြီး [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဟာရှယ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သောအခြားအလုပ်များမှာ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၏ လှည်ပတ်ကာလအား ဆုံးဖြတ်ရာတွင် အကူညီပေးခြင်း၊ [[တိုက်တေနီးယား (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တေနီးယား]] နှင့် [[အိုဘရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုဘရွန်]] ([[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]])၊  [[အန်ဆဲလ်ဒပ်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|အန်ဆဲလ်ဒပ်စ်]] နှင့် [[မီမက်စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီမက်စ်]] ([[စနေဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ]]) တို့ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုတို့ဖြစ်သည်။ သူသည် ၁၈၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ သူ၏အလုပ်များကို သူ့သား [[ဂျွန် ဟာရှယ်]]က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

==အစောပိုင်း ဘဝနှင့် ဂီတအနုပညာ လှုပ်ရှားမှုများ==
ဟာရှယ်ကို ထိုအချိန်က [[ဂျာမနီနိုင်ငံ]]ရှိ ဂျာမန်လူသာရန်ဘာသာဝင် မိသားစုတစ်စုတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုဒေသသည် သန့်ရှင်းသော [[ရောမအင်ပါယာ]]၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ဟန်နိုဗာ ရွေးကောက်ပိုင်နယ်မြေဖြစ်သည်။ သူသည် အီဇက် ဟာရှယ်နှင့် ၎င်း၏ဇနီး အန်နာ အီလ်ဇီ မိုရစ်ဇင်တို့မှ မွေးဖွားလာသော သားသမီး ၁၀ ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ၏ ဘိုးဘေးများသည် ဆက်ဆိုနီနယ်မြေရှိ ပီရ်နာမြို့မှ ဆင်းသက်လာကြသည်။ သူတို့သည် ဘိုဟီးမီးယားဒေသမှ ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်ဟူသော ယူဆချက်ကို ဟာမယ်က မေးခွန်းထုတ်ခဲ့သည်။ အကြောင်းမှာ ဟာရှယ်ဟူသော မျိုးရိုးအမည်ကို မိသားစုနေထိုင်ခဲ့သည့် ထိုဒေသတစ်ဝိုက်တွင်ပင် ယင်းမတိုင်မီ ရာစုနှစ်တစ်ခုကတည်းက တွေ့ရှိခဲ့ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

ဟာရှယ်၏ ဖခင်သည် ဟန်နိုဗာ စစ်တပ်တီးဝိုင်းတွင် အိုဘိုတူရိယာမှုတ်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ဝီလျံနှင့် ၎င်း၏အစ်ကို ယာကုပ်တို့က အိုဘိုတူရိယာမှုတ်သူများအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည့် ဟန်နိုဗာအစောင့်တပ်ရင်း၏ တီးဝိုင်းကို အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် ဟန်နိုဗာတို့၏ ဘုရင်ရာထူးကို ဒုတိယမြောက် ဂျော့ချ်ဘုရင်က တစ်ဦးတည်း ပူးတွဲရယူထားသည်။ [[ပြင်သစ်]]နှင့် စစ်ဖြစ်လာနိုင်သည့် အန္တရာယ် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ဟန်နိုဗာကို ကာကွယ်ရန် ဟန်နိုဗာအစောင့်တပ်များကို အင်္ဂလန်မှ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်။

[[File:William Herschel - Symphony No. 15 - British Library Add MS 49626 f25r.jpg|thumb|right|၁၇၆၂ ခုနှစ်တွင် ရေးစပ်ခဲ့သော အီးဖလက်မေဂျာ (E-flat major) ဆင်ဖိုနီအမှတ် ၁၅ ၏ မူရင်းလက်ရေးစာမူ]]

ဟာရှယ်တို့၏ တပ်များသည် ဟက်စတင်ဘက်ခ်တိုက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် ၁၇၅၇ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတွင် ဟာရှယ်၏ဖခင် အီဇက်က ၎င်း၏သားနှစ်ဦးကို ခိုလှုံရန် အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်။ အစ်ကိုဖြစ်သူ ယာကုပ်သည် ဟန်နိုဗာအစောင့်တပ်မှ နုတ်ထွက်ခွင့် ရရှိထားပြီးဖြစ်သော်လည်း ဝီလျံမှာ တပ်ပြေးမှုဖြင့် စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်။&lt;ref name=&quot;deserter&quot;&gt;{{cite journal |last=Hoskin |first=M. |journal=Journal for the History of Astronomy |title=Was William Herschel a deserter? |bibcode=2004JHA....35..356H |volume=35, Part 3 |issue=120 |pages=356–358 |date=2004|doi=10.1177/002182860403500307 |s2cid=117464495 }}&lt;/ref&gt; ထိုစွပ်စွဲချက်အတွက် ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် တတိယမြောက် ဂျော့ချ်ဘုရင်က သူ့ကို လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Gutenberg book|bullet=none|last=Clerke|first=Agnes M.|author-link=Agnes Mary Clerke|name=A Popular History of Astronomy During the Nineteenth Century|place=London (republished eText) |publisher=Adam and Charles Black|date=1908|edition=4th|page=18|no=28247}}&lt;/ref&gt; ထိုအချိန်တွင် အသက် ၁၉ နှစ်သာ ရှိသေးသော ဝီလျံသည် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]ကို လျင်မြန်စွာ သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင် သူသည် မိမိ၏အမည်ကို အင်္ဂလိပ်အသံထွက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် ဖရက်ဒရစ် ဝီလျံ ဟာရှယ် (Frederick William Herschel) ဟု ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wall |first1=Wilson |title=A History of Optical Telescopes in Astronomy |date=2018 |publisher=Springer |page=158}}&lt;/ref&gt;

အိုဘိုတူရိယာအပြင် ဟာရှယ်သည် တယောနှင့် ဟာ့ပ်စီကော့ဒ်တူရိယာတို့ကိုလည်း တီးခတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် [[အော်ဂန် (ဂီတ)|အော်ဂန်တူရိယာ]]ကိုပါ တီးခတ်ခဲ့သည်။ သူသည် ဆင်ဖိုနီတေးသွား ၂၄ ပုဒ်နှင့် တူရိယာတစ်မျိုးတည်းဖြင့် တီးခတ်ဖျော်ဖြေသည့် တေးသွားများစွာအပြင် ဘုရားကျောင်းသုံး ဂီတလက်ရာအချို့အပါအဝင် ဂီတလက်ရာမြောက်မြားစွာကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။ သူ၏ ဆင်ဖိုနီတေးသွား ၆ ပုဒ်ကို မက်သီးယပ်စ် ဘာမတ်၏ ဦးဆောင်ညွှန်ကြားမှုဖြင့် လန်ဒန် မိုဇတ်တေးဂီတအဖွဲ့က ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် အသံသွင်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Griffiths&quot;&gt;{{cite web |last1=Griffiths |first1=Martin |title=Music(ian) of the spheres William Herschel and the astronomical revolution |date= 18 October 2009 |url=https://www.lablit.com/article/550 |website=LabLit |access-date=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;

သူသည် ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၇၆၁ ခုနှစ်အထိ ဒါရမ်ခရိုင် ပြည်သူ့စစ်တပ်၏ တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၇၆၁ ခုနှစ်တွင် ဟာရှယ်သည် [[Sunderland|ဆန်းဒါးလန်းမြို့]]သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ ချားလ်စ် အေဗီဆန်က သူ့ကို နယူးကာဆယ်မြို့ရှိ ၎င်း၏သံစုံတီးဝိုင်းတွင် ပထမတယောတီးခတ်သူနှင့် တစ်ကိုယ်တော်တီးခတ်ဖျော်ဖြေသူအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ဟာရှယ်သည် ထိုသံစုံတီးဝိုင်းတွင် တေးဂီတရာသီတစ်ခုကြာ တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။
၁၇၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် “ဒါရမ်ခရိုင်၊ ဆန်းဒါးလန်းမြို့” ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် နေရာနှင့် ရက်စွဲအောက်၌ သူသည် C မိုင်နာ သံစဉ်ဖြင့် ဆင်ဖိုနီအမှတ် ၈ ကို ရေးစပ်ခဲ့သည်။ ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒါလင်တန်မြို့အနီးရှိ ဟယ်လ်နာဘီဟောလ်တွင် နေထိုင်သော ဆာ ရာလ်ဖ် မီလ်ဘန့်ခ်၏ နေအိမ်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ထိုနေရာတွင် ဆင်ဖိုနီတေးသွားနှစ်ပုဒ်ကို ရေးစပ်ခဲ့သည့်အပြင် ကိုယ်တိုင်လည်း တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။
နယူးကာဆယ်မြို့မှတစ်ဆင့် သူသည် လိဒ်စ်မြို့နှင့် ဟယ်လီဖက်စ်မြို့များသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထိုနေရာတွင် စိန့်ဂျွန် နှစ်ခြင်းဆရာတော်ဘုရားကျောင်း (ယခု ဟယ်လီဖက်စ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီး) ၏ ပထမဆုံး အော်ဂန်တီးခတ်သူအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Barentine&quot;&gt;{{cite book |first=John C. |last=Barentine |title=The Lost Constellations: A History of Obsolete, Extinct, or Forgotten Star Lore |publisher=Springer |year=2015 |page=410 |url=https://books.google.com/books?id=u_7NCgAAQBAJ&amp;pg=PA410|isbn=978-3319227955 }}&lt;/ref&gt;{{rp|411}}

၁၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ဟာရှယ်သည် ရေပူစမ်းမြို့အဖြစ် လူသိများသော ဘတ်မြို့ရှိ လူကြိုက်များသည့် အဋ္ဌဂံပုံ ဘုရားကျောင်းငယ် (Octagon Chapel) ၏ အော်ဂန်တီးခတ်သူအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ထိုမြို့တွင်ပင် အများပြည်သူဆိုင်ရာ တေးဂီတဖျော်ဖြေပွဲများ၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်။ သူသည် ၁၇၆၆ ခုနှစ်တွင် အော်ဂန်တီးခတ်သူအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရပြီး ၁၇၆၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မိတ်ဆက်ဖျော်ဖြေပွဲကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်။
ထိုအချိန်တွင် အော်ဂန်တူရိယာမှာ မပြီးစီးသေးသော်လည်း ဟာရှယ်သည် မိမိ၏ ဂီတစွမ်းရည်မျိုးစုံကို ပြသနိုင်ရန် ကိုယ်တိုင်ရေးစပ်ထားသော တေးဂီတလက်ရာများကို တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။ ယင်းတို့တွင် တယောတူရိယာဖြင့် တစ်ကိုယ်တော်တီးခတ်သည့် တေးသွား၊ အိုဘိုတူရိယာဖြင့် တစ်ကိုယ်တော်တီးခတ်သည့် တေးသွားနှင့် ဟာ့ပ်စီကော့ဒ်တူရိယာအတွက် ဆိုနာတာတေးသွားတို့ ပါဝင်သည်။ ၁၇၆၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် အဋ္ဌဂံပုံ ဘုရားကျောင်းငယ်၏ တရားဝင်ဖွင့်ပွဲအခမ်းအနား၌ သူသည် အော်ဂန်တူရိယာဖြင့် တီးခတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Macpherson&quot;&gt;{{cite book |last1=Macpherson |first1=Hector Copland |title=Herschel |date=1919 |publisher=Society for Promoting Christian Knowledge; Macmillan |location=London &amp; New York |page=13 |url=https://books.google.com/books?id=sWEtAQAAMAAJ&amp;pg=PA13 |access-date=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;

သူ၏ညီမ ကယ်ရိုလိုင်းသည် ၁၇၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဘတ်မြို့၊ နယူးကင်းလမ်းရှိ ဝီလျံ၏နေအိမ်တွင် အတူနေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦး အတူနေထိုင်ခဲ့သော အိမ်သည် ယခုအခါ ဟာရှယ် နက္ခတ္တဗေဒပြတိုက် တည်ရှိရာနေရာ ဖြစ်သည်။ ဟာရှယ်၏ ညီအစ်ကိုများဖြစ်ကြသော ဒီထရစ်ချ်၊ အလက်ဇန္ဒားနှင့် ယာကုပ်တို့သည်လည်း ဘတ်မြို့တွင် ဂီတပညာရှင်များအဖြစ် လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ၁၇၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဟာရှယ်သည် ဘတ်မြို့ရှိ သံစုံတီးဝိုင်း၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရပြီး သူ၏ညီမ ကယ်ရိုလိုင်းသည်လည်း မကြာခဏ ဆိုပရာနိုအသံဖြင့် တစ်ကိုယ်တော် သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Schaarwächter&quot;&gt;{{cite book |last1=Schaarwächter |first1=Jürgen |title=Two Centuries of British Symphonism: From the beginnings to 1945 |date=2015 |publisher=Verlag |location=Olms |isbn=978-3487152288 |url=https://books.google.com/books?id=EIvoCQAAQBAJ&amp;pg=PA67 |access-date=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;

==နက္ခတ္တဗေဒ==
၁၇၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ဟာရှယ်သည် [[သဘာဝ ဒဿနိကဗေဒ]]ဆိုင်ရာ စာအုပ်များကို ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်။ ယင်းက သူ၏ ကိုယ်ပိုင်စိတ်ဝင်စားမှုများကိုသာမက လူမှုရေးနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနယ်ပယ်နှစ်ခုစလုံးတွင် ပိုမိုမြင့်မားသော အဆင့်အတန်းသို့ တက်လှမ်းလိုသည့် ရည်ရွယ်ချက်ကိုလည်း ဖော်ပြနေသည်။ ထိုခေတ်က [[ယုတ္တိဗေဒ]]နှင့် လက်တွေ့အသုံးချမှုဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များစွာကို စိတ်ဝင်စားကြသော “ဒဿနပညာရှင် လူကြီးလူကောင်းများ” သို့မဟုတ် ဗဟုသုတရှာဖွေသူများ (philomaths) နှင့် ဆက်သွယ်ပူးပေါင်းရန် သူ့တွင် အခွင့်အလမ်းကောင်းများ ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Winter burn&quot;&gt;{{cite journal |last1=Winterburn |first1=E. |title=Philomaths, Herschel, and the myth of the self-taught man |journal=Notes and Records |date=25 June 2014 |volume=68 |issue=3 |pages=207–225 |doi=10.1098/rsnr.2014.0027 |pmid=25254276 |pmc=4123665 }}&lt;/ref&gt; ဟာရှယ်၏ ဉာဏ်ရည်ဆိုင်ရာ စူးစမ်းလိုစိတ်နှင့် ဂီတအပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုတို့က နောက်ဆုံးတွင် သူ့ကို [[နက္ခတ္တဗေဒ]]နယ်ပယ်သို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cunningham |first1=Clifford J. |title=The Scientific Legacy of William Herschel |publisher=Springer |page=241}}&lt;/ref&gt; သူ၏ ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသော နက္ခတ္တဗေဒလေ့လာတွေ့ရှိချက်ကို ၁၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ရောဘတ် စမစ်၏ ''Harmonics, or the Philosophy of Musical Sounds'' (၁၇၄၉) စာအုပ်ကို ဖတ်ရှုပြီးနောက် တယ်လီစကုပ်တည်ဆောက်နည်းများကို ဖော်ပြထားသည့် စမစ်၏ ''A Compleat System of Opticks'' (၁၇၃၈) စာအုပ်ကို ဆက်လက်လေ့လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;EB&quot;&gt;{{cite web |title=Sir William Herschel British-German astronomer |url=https://www.britannica.com/biography/William-Herschel |website=Encyclopaedia Britannica |access-date=4 June 2018}}&lt;/ref&gt;

[[File:William Herschel's Mirror-polisher.jpg|thumb|left|upright=0.8|လန်ဒန်မြို့ရှိ သိပ္ပံပြတိုက်တွင် ပြသထားသော ဟာရှယ်၏ မှန်ပွတ်စက်]]

ထို့အပြင် ဂျိမ်းစ် ဖာဂူဆန်၏ ''Astronomy Explained upon Sir Isaac Newton's Principles and Made Easy to Those Who Have Not Studied Mathematics'' (၁၇၅၆) စာအုပ်ကိုလည်း ဖတ်ရှုခဲ့သည်။ ထိုစာအုပ်တွင် သင်္ချာပညာကို မလေ့လာဖူးသူများအတွက်ပင် ဆာ အိုင်ဆက် နယူတန်၏ နိယာမများကို အခြေခံထားသော နက္ခတ္တဗေဒကို နားလည်လွယ်အောင် ရှင်းပြထားသည်။ ထို့အပြင် ဝီလျံ အီမာဆန်၏ ''The Elements of Trigonometry'' (၁၇၄၉)၊ ''The Elements of Optics'' (၁၇၆၈) နှင့် ''The Principles of Mechanics'' (၁၇၅၄) စာအုပ်များကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Winter burn&quot; /&gt;

ဟာရှယ်သည် ဒေသခံမှန်ပြုလုပ်သူတစ်ဦးထံမှ သင်ခန်းစာများ သင်ယူခဲ့သည်။ လိုအပ်သော ကိရိယာများနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုအဆင့်တစ်ခုကို ရရှိပြီးနောက် မိမိကိုယ်တိုင် အလင်းပြန်တယ်လီစကုပ်များကို စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကမှန်များကို ပြုလုပ်ရန်အတွက် [[ကြေးနီ]]နှင့် သံဖြူတို့ကို ရောစပ်ထားသည့် အလင်းပြန်သတ္တု (speculum metal) ကို တစ်နေ့လျှင် ၁၆ နာရီအထိ ကြိတ်ချောတိုက်စားကာ ပွတ်တိုက်တောက်ပြောင်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဤလုပ်ငန်းများတွင် မိသားစုဝင်များ၏ အကူအညီကို ရယူခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် ညီမဖြစ်သူ ကယ်ရိုလိုင်းနှင့် စက်မှုလက်မှုပညာ ကျွမ်းကျင်သော ညီဖြစ်သူ အလက်ဇန္ဒားတို့က ကူညီပေးခဲ့ကြသည်။

၁၇၇၃ ခုနှစ် မေလတွင် သူသည် “ဂြိုဟ်များနှင့် ကြယ်များကို စတင်လေ့လာကြည့်ရှုခဲ့သည်”။&lt;ref name=&quot;Levy&quot;&gt;{{cite book|last=Levy|first=David H.|title=The Quest for Comets An Explosive Trail of Beauty and Danger|date=1994|publisher=Springer US|location=Boston|isbn=978-1489959980|page=38|url=https://books.google.com/books?id=6F_5BwAAQBAJ&amp;pg=PA38|access-date=17 May 2018}}&lt;/ref&gt; ၁၇၇၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းစာအုပ်ကို စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ကွင်းများနှင့် [[အိုရိုင်ယွန် နက်ဗျူလာ|အော်ရီယွန် ကြီးမားသော နက်ဗျူလာ]] (Great Orion Nebula, M42) တို့ကို လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည့် အကြောင်းများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။

အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် နီဗီလ် မက်စ်ကလင်းသည် ဟာရှယ်တို့ ဝေါလ်ကော့တ်ဒေသတွင် နေထိုင်စဉ် ၎င်းတို့ထံ လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ ဟာရှယ်တို့သည် ၁၇၇၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ထိုဒေသမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်။ ၁၇၇၉ ခုနှစ်ရောက်သောအခါ ဟာရှယ်သည် ဆာ ဝီလျံ ဝပ်ဆန်နှင့်လည်း ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်လာခဲ့သည်။ ဝပ်ဆန်က သူ့ကို ဘတ်မြို့ ဒဿနိကဗေဒအသင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်။ ဟာရှယ်သည် ထိုအသင်းတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဝပ်ဆန်၏ အကူအညီဖြင့် မိမိ၏ အသိမိတ်ဆွေအသိုင်းအဝိုင်းကို များစွာချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Ring&quot;&gt;{{cite journal |last1=Ring |first1=Francis |title=The Bath Philosophical Society and its influence on William Herschel's career |journal=Culture and Cosmos |date=2012 |volume=16 |pages=45–42 |doi=10.46472/CC.01216.0211 |url=https://www.cultureandcosmos.org/pdfs/16/Ring_INSAPVII_William_Herschel.pdf |access-date=4 June 2018|doi-access=free }}&lt;/ref&gt; နှစ်အနည်းငယ်အကြာ ၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ဟာရှယ်ကို ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့ရှိ အမေရိကန် ဒဿနိကဗေဒအသင်း၏ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=william+herschel&amp;title=&amp;subject=&amp;subdiv=&amp;mem=&amp;year=&amp;year-max=&amp;dead=&amp;keyword=&amp;smode=advanced|access-date=14 December 2020|website=search.amphilsoc.org}}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist|2}}

{{lifetime|၁၇၃၈|၁၈၂၂}}
[[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]</text>
      <sha1>79bsfw01pv8dwcyi9e6wof1am37w5xx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လူန စီမံကိန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61371</id>
    <revision>
      <id>1057772</id>
      <parentid>1056911</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:56:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဆိုဗီယက် အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2523" sha1="m6unhl8fi55b4tzy5vwhk86ysie7083" xml:space="preserve">{{Infobox space programme
| name            = Luna space programme
| image           = Moon landing map.jpg
| image_size      = 
| alt             = 
| caption         = Locations of Luna landings on the Moon are marked in red; Apollo missions in green, and Surveyor in yellow.
| country         = [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]
| organization    = 
| purpose         = Uncrewed exploration of the Moon
| programme       = y
| status          = Operational
| cost            = 
| duration        = 1958–1976
| firstflight     = {{Unbulleted list
  | [[:en:Luna E-1 No.1]]
  | 23 September 1958
  }}
| lastflight      = {{Unbulleted list
  | [[လူန ၂၄]]
  | 9 August 1976
  }}
| successes       = 15
| failures        = 28
| partialfailures = 1
| launchsite      = [[:en:Baikonur Cosmodrome]]
| launcher        = {{Unbulleted list
  | [[:en:Luna (rocket)|Luna 8K72]]
  | [[:en:Molniya-L]]
  | [[:en:Molniya-M]]
  | [[:en:Proton-K]]/[[:en:Blok D-1|D-1]]
  | [[:en:Soyuz-2|Soyuz 2.1b]]
  }}
| native_name     = Космическая Программа &quot;Луна&quot;
| native_name_a   = Kosmicheskaya Programma &quot;Luna&quot;
}}

 
'''လူန စီမံကိန်း''' သည် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၏ [[လကမ္ဘာ]]သို့စေလွှတ်သည့် လူမဲ့ အာကာသယာဉ်များဖြစ်သည်။ ၁၉၅၉ မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အတွင်း မက်ရှင် ၁၅ ခု အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းမှာတင် မအောင်မြင်သော အာကာသယာဉ်များကိုမူ လူသိမခံလိုသောကြောင့် ကော့စမော့ဂြိုဟ်တုဟု အမည်တပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;[http://www.russianspaceweb.com/spacecraft_planetary_lunar.html Planetary Spacecraft - Moon Missions] (RussianSpaceWeb.com)&lt;/ref&gt; လူန စီမံကိန်းအတွက် ခန့်မှန်းခြေကုန်ကျစရိတ်မှာ  အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄.၅ ဘီလီယံရှိသည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{လူန စီမံကိန်း}}
{{Moon spacecraft}}
[[Category:လူန စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိုဗီယက် အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်များ]]
{{space-stub}}</text>
      <sha1>m6unhl8fi55b4tzy5vwhk86ysie7083</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72575</id>
    <revision>
      <id>1057717</id>
      <parentid>1051538</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:48:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24702" sha1="dak3ewk0t4raieni7n3ll7da1xr5cvo" xml:space="preserve">[[Image:Torus.png|right|thumb|250px|အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ ဘာသာရပ်တွင် အများဆုံးလေ့လာလေ့ရှိသည့် အရာဝတ္ထုများအနက် တစ်ခုဖြစ်သော မုန့်လက်ကောက်ပုံ မျက်နှာပြင်ရပ်ဝန်း]]
အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ (algebraic topology) သည် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ]] (topological spaces) နှင့် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှုများ]] (continuous mappings) ကို လေ့လာရန် [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) ကိရိယာများကို အသုံးပြုသည့် [[သင်္ချာ]] (mathematics) ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (groups)၊ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်းများ]] (rings) သို့မဟုတ် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) ကဲ့သို့သော အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) ကို အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော [[ဂျီဩမေတြီ]] အရာဝတ္ထုများ (continuous geometric objects) ဆီသို့ သတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြင့် ရှုပ်ထွေးသော တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ပြဿနာများကို တွက်ချက်နိုင်သော အက္ခရာသင်္ချာ ဆက်သွယ်ချက်များ (algebraic relationships) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးသည်။ ဤဂျီဩမေတြီ အရာဝတ္ထုများတွင် [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများ]] (manifolds)၊ အရိုးရှင်းဆုံးပုံ ကွန်ပလက်စ်များ (simplicial complexes) နှင့် [[ဖိုက်ဘာအစည်း|ဖိုက်ဘာအစည်းများ]] (fibre bundles) တို့ ပါဝင်သည်။

== အဓိက ရည်ရွယ်ချက်များ (Core Objectives) ==

အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ၏ အဓိက ရည်မှန်းချက်မှာ ရပ်ဝန်းများ နှင့် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှုများ]]ကို ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင် (homeomorphism) အထိ သို့မဟုတ် အိုင်ဆိုတိုပီ (isotopy) နှင့် [[ဟိုမိုတိုပီ]] ထပ်တူညီမှု (homotopy equivalence) ကဲ့သို့သော ပို၍ ကြမ်းသည့် (coarser) အဆက်မပြတ် ပုံပျက်သွားခြင်းများ (continuous deformations) အထိ အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း (classification) ပြုလုပ်ရန် ဖြစ်သည်။ ဤဟိုမိုတိုပီ ထပ်တူညီမှုကို ဟိုမိုတိုပီ အမျိုးအစား (homotopy type) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။ ဤဘာသာရပ်သည် ဒေသအလိုက် အမှတ်အစု (point-set) ဂုဏ်သတ္တိများအပေါ် အာရုံစိုက်ခြင်းထက် အပေါက်များ၊ လိမ်ခေါက်နေမှုများ နှင့် ဆင်ဂူလာဖြစ်ခြင်းများ (singularities) ကဲ့သို့သော အလုံးစုံ [[ဂျီဩမေတြီ|ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ]] မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများ (global geometric invariants) ကို လေ့လာသည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ ဤဘာသာရပ်သည် ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းခြင်းများ (spatial embeddings)၊ အထိုင်မှတ် သီအိုရမ်များ (fixed-point theorems)၊ ကိုဘော်ဒစ်ဇင် (cobordism) နှင့် ဗက်တာအစည်းများ (vector bundles) ကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်းတို့ပါဝင်သော ပြဿနာများကြောင့် တိုးတက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ထည့်သွင်းခြင်းများတွင် အထုံးသီအိုရီ (knot theory) နှင့် ကျစ်ဆံမြီး သီအိုရီ (braid theory) တို့ ပါဝင်သည်။ ကိုဘော်ဒစ်ဇင်ဆိုသည်မှာ အပိတ်ဖြစ်သော [[မန်နီဖိုး]] (closed manifold) တစ်ခု သို့မဟုတ် ၎င်းတို့၏ ပေါင်းစပ်စု (union) တစ်ခုသည် ပိုမိုမြင့်မားသော [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာရှိသည့်]] မန်နီဖိုး (higher-dimensional manifold) တစ်ခု၏ နယ်နိမိတ် (boundary) ဖြစ်တည်ခြင်း ရှိမရှိကို ဆိုလိုသည်။

== ဖန်တာဆိုင်ရာ နည်းလမ်း (The Functorial Method) ==

ဤဘာသာရပ်၏ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော နည်းလမ်း (universal methodology) သည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) အပေါ် များစွာ မှီခိုသည်။ ၎င်းနည်းလမ်းသည် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ_ရပ်ဝန်းများ_ကတ်တဂိုရီ|တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (categories of topological spaces) ကို [[အက္ခရာသင်္ချာ]] ကတ်တဂိုရီများ (algebraic categories) ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသည့် [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) ကို တည်ဆောက်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် အပေါက်ပါသော ပြင်ညီ (punctured plane) တစ်ခုအတွင်းရှိ မျဉ်းကွေးပိတ်များ (closed curves) ကို ၎င်းတို့၏ ရစ်ပတ်ကိန်း (winding number) များအရ အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်သည်။ ဤမျဉ်းကွေးများကို အဆက်မပြတ် ပုံပျက်သွားခြင်းအထိ ပေါင်းဆက်ခြင်း (concatenating up to continuous deformation) ဟူသော [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] သက်ရောက်ချက်သည် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) ၏ အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ [[ပေါင်းခြင်း|အပေါင်းတွက်ချက်မှု]] (algebraic addition) နှင့် ချောမွေ့စွာ ကိုက်ညီမှုရှိသည်။

ဤဖန်တာဆိုင်ရာ ဘာသာပြန်ဆိုမှုသည် မဖြစ်နိုင်သော ဖော်ပြချက်များ (impossibility statements) သို့မဟုတ် တည်ရှိမှုမရှိခြင်း (non-existence) ကို သက်သေပြရန်အတွက် အလွန် အစွမ်းထက်သည်။ ပစ်မှတ်အက္ခရာသင်္ချာ ကတ်တဂိုရီအတွင်း တိကျသော ဖလှယ်ရ တိုးချဲ့ချက် (commutative extension) တစ်ခု မတည်ရှိနိုင်ကြောင်း ပြသခြင်းဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှုသည်လည်း]] တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းအတွင်း မတည်ရှိနိုင်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည်။ စက်လုံးအခဲ (solid ball) တစ်ခုကို မဆုတ်ဖြဲဘဲ ၎င်း၏ နယ်နိမိတ်ဖြစ်သော စက်လုံးမျက်နှာပြင် (bounding sphere) အပေါ်သို့ အဆက်မပြတ် ရုပ်သိမ်းခြင်း (continuously retracted) မပြုလုပ်နိုင်ဟူသော  သက်သေပြချက်သည် ဤနည်းလမ်း၏ ဥပမာတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဤသို့ ရုပ်သိမ်းခြင်းတွင် နယ်နိမိတ်မှတ်များကို (boundary points) အထိုင်အဖြစ် (fixed) ထားရှိရမည် ဖြစ်သည်။

== မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (Invariance) ==

အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီရှိ အဓိက အခက်အခဲတစ်ခုမှာ မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ (invariant) တစ်ခုကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ၎င်းကို လက်တွေ့ တွက်ချက်ခြင်းတို့ကြားရှိ အားပြိုင်မှုပင် ဖြစ်သည်။ ရိုးရိုး ဟိုမိုလော်ဂျီ (ordinary homology) တွင် အသုံးပြုသော တြိဂံပုံခွဲခြားခြင်းများ (triangulations) သို့မဟုတ် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (cohomology) တွင် အသုံးပြုသော ဒစ်ဖရန်ရှယ်ပုံစံများ (differential forms) ကဲ့သို့သော [[ဂျီဩမေတြီ]] တည်ဆောက်ပုံများ (geometric structures) ကို အခြေခံသည့် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများကို တွက်ချက်ရန် လွယ်ကူသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့သည် ဟိုမီယိုမော်ဖစ်ဇင်များ အားလုံးအောက်တွင် မပြောင်းလဲဘဲ ဆက်လက်တည်ရှိကြောင်း သက်သေပြရန်မှာ အလွန် ခက်ခဲသည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် စက်လုံးမျက်နှာပြင်များ (spheres) ၏ [[ဟိုမိုတိုပီ]] [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စုများ]] (homotopy groups) ကဲ့သို့သော [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှုများမှတစ်ဆင့်]] သီးသန့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများသည် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ မပြောင်းလဲသော်လည်း တွက်ချက်ရန် အလွန် ခက်ခဲသည်။

ဤတွက်ချက်မှုဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် သင်္ချာပညာရှင်များသည် ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) ဟူသော ယန္တရားကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ဤတွင် ရှုပ်ထွေးသော အက္ခရာသင်္ချာ အချက်အလက်များ (algebraic data) ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် ရောင်စဉ် [[ကိန်းစဉ်တန်း|ကိန်းစဉ်တန်းများ]] (spectral sequences) ကို အဓိက တွက်ချက်မှုဆိုင်ရာများအဖြစ် အသုံးပြုသည်။

== နဂိုမှန်အဆို ဖွဲ့စည်းခြင်း နှင့် ခေတ်သစ် မူဘောင်များ (Axiomatization and Modern Frameworks) ==

ဤဘာသာရပ်ကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်း (formalization) သည် အိုင်လန်ဘာ့ဂ်-စတင်းရော့ဒ် [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုများ]] (Eilenberg-Steenrod axioms) ဖြင့် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ယင်းနဂိုမှန်အဆိုများသည် ရိုးရိုး ဟိုမိုလော်ဂျီ နှင့် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ သီအိုရီ (cohomology theory) တို့ကို အပြည့်အဝ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။ [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာဆိုင်ရာ]] နဂိုမှန်အဆို (dimension axiom) ကို ဖယ်ချန်လိုက်ခြင်းဖြင့် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ]] K-သီအိုရီ (K-theory) နှင့် ကိုဘော်ဒစ်ဇင် သီအိုရီ (cobordism theory) တို့ကဲ့သို့သော ယေဘုယျပြုထားသည့် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ သီအိုရီများ (generalized cohomology theories) ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဤအတိုင်းအတာဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆိုအရ အမှတ်တစ်မှတ်၏ ဟိုမိုလော်ဂျီသည် သုညမဟုတ်သော အတိုင်းအတာများ (non-zero dimensions) တွင် ပျောက်ကွယ်သွားပြီး အတိုင်းအတာ &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; တွင် မြှောက်ဖော်ကိန်း [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (coefficient group) နှင့် ညီမျှသည်။

ဘရောင်း ကိုယ်စားပြုနိုင်စွမ်း သီအိုရမ် (Brown representability theorem) မှတစ်ဆင့် ဤယေဘုယျပြုထားသည့် သီအိုရီများကို ရောင်စဉ်များ (spectra) ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြပြီး အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီကို တည်ငြိမ်သော [[ဟိုမိုတိုပီ]] သီအိုရီ (stable homotopy theory) နှင့် နီးကပ်စွာ ချိတ်ဆက်ပေးသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် ပိုမို အသေးစိတ်ကျသော မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိများကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်အတွက် ပိုမိုမြင့်မားသော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီများ သီအိုရီ]] (higher category theory) နှင့် အဆင့်မြင့် [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (higher algebra) တို့ကို ပေါင်းစပ်ရန် လိုအပ်ပြီး အထူးသဖြင့် အော်ပရက်များ (operads) ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် လုပ်ဆောင်ကြသည်။

== သမိုင်း(History) ==

ဤဘာသာရပ်၏ သဘောတရားရေးရာများသည် အွိုင်လာ ဝိသေသတန်ဖိုး (Euler characteristic) မှ စတင်ခဲ့ပြီး &lt;math&gt;19&lt;/math&gt; ရာစုတွင် ဂေါက်စ် (Gauss)၊ ကယ်လ်ဗင် (Kelvin) နှင့် ဗက်တီ (Betti) တို့က ချိတ်ဆက်မှုများ (linkings) နှင့် အပေါက်များကို လေ့လာခဲ့ကြသည်။ အွန်ရီ ပွန်ကာရေး (Henri Poincaré) သည် အခြေခံ[[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (fundamental group) ကို မိတ်ဆက်ပေးခြင်းနှင့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော]] ရပ်ဝန်းများ (&lt;math&gt;3&lt;/math&gt;-dimensional spaces) အတွက် ၎င်း၏အမည်ဖြင့် မှည့်ခေါ်ထားသော ပွန်ကာရေး ယူဆချက် (Poincaré conjecture) ကို ဖော်ထုတ်ခြင်းတို့ဖြင့် ပုံစံတကျ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်။

&lt;math&gt;20&lt;/math&gt; ရာစုတွင် ဘရောင်းဝါး (Brouwer)၊ ဗီယက်တိုရစ် (Vietoris) နှင့် ဟူးရီဗစ်ဇ် (Hurewicz) တို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များမှတစ်ဆင့် လျင်မြန်စွာ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အိုင်လန်ဘာ့ဂ် (Eilenberg) နှင့် မက်လိန်း (Mac Lane) တို့၏ ဆင်ဂူလာ ဟိုမိုလော်ဂျီ (singular homology) ကို ပုံစံတကျ ဖွဲ့စည်းခြင်းသည် အခြေခံအားဖြင့် ခေတ်သစ် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီကို]] မွေးဖွားပေးခဲ့သည်။ ခွဲစိတ်မှု သီအိုရီ (surgery theory) ဆိုင်ရာ ကြီးမားသော တွေ့ရှိချက်များသည် နောက်ပိုင်းတွင် ပိုမိုမြင့်မားသော အတိုင်းအတာရှိသည့် [[မန်နီဖိုး|မန်နီဖိုးများကို]] အမျိုးအစားခွဲခြားနိုင်စေခဲ့သည်။ နိုဗီကော့ဗ် (Novikov)၊ ဝေါလ် (Wall) နှင့် အခြားပညာရှင်များက ဤတွေ့ရှိချက်များကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့ကြသည်။ အတိုင်းအတာ &lt;math&gt;3&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;4&lt;/math&gt; တို့သည် ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် ဖြေရှင်းရခက်ခဲသော ချွင်းချက်များအဖြစ် ကျန်ရှိနေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် &lt;math&gt;2002&lt;/math&gt; ခုနှစ်၌ ဂရီဂေါ်ရီ ပီရယ်လ်မန်း (Grigori Perelman) ၏ &lt;math&gt;3&lt;/math&gt;D ပွန်ကာရေး ယူဆချက် ဖြေရှင်းနိုင်မှုကဲ့သို့သော သမိုင်းဝင် သက်သေပြချက်များဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။

== အသုံးချမှုများ (Applications) ==

ဤဘာသာရပ်၏ နည်းလမ်းများသည် ခေတ်သစ် [[သင်္ချာ|သင်္ချာနှင့်]] ရူပဗေဒနယ်ပယ်များအထိ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိနေသည်။ ကိန်းထွေး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာ (complex analysis) တွင် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများသည် [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရိတ်လုပ်ခြင်း]] လမ်းကြောင်းများ (integration paths) နှင့် ရီးမန်း မျက်နှာပြင်များ (Riemann surfaces) ကို လေ့လာရန်အတွက် အခြေခံကျသည်။ ကျစ်လျစ်သော ရပ်ဝန်းများ (compact spaces) ကို [[ဖန်ရှင်]] [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာများ]] (function algebras) ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်ခြင်းသည် [[ကြယ်ပွင့်-အက္ခရာသင်္ချာ|C*-အက္ခရာသင်္ချာ သီအိုရီ]] (C*-algebra theory) နှင့် ဖလှယ်၍မရသော တိုပေါ်လော်ဂျီ (noncommutative topology) တို့ကို ဖန်တီးနိုင်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်။ ဤသို့ သတ်မှတ်ဖော်ထုတ်ခြင်းကို ဂဲလ်ဖန်း-နိုင်းမတ် သီအိုရမ် (Gelfand-Naimark theorem) မှတစ်ဆင့် ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ခေတ်သစ် ရူပဗေဒတွင် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီသည် တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ ကွမ်တမ် စက်ကွင်း သီအိုရီ (Topological Quantum Field Theory - TQFT) နှင့် ဒြပ်စင်များ၏ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ အဆင့်များ (topological phases of matter) ကို လေ့လာခြင်းအတွက် အခြေခံ မူဘောင်ကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |author=nLab authors |title=algebraic topology |work=nLab |date=September 2026}}
* {{Citation |title=Algebraic topology |work=Encyclopedia of Mathematics |url=http://encyclopediaofmath.org/index.php?title=Algebraic_topology&amp;oldid=54169}} {{Dead link|date=October 2026 }}

[[Category: အက္ခရာသင်္ချာ]]
[[Category: တိုပေါ်လော်ဂျီ]]</text>
      <sha1>dak3ewk0t4raieni7n3ll7da1xr5cvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇီဝရုပ်ကြွင်းလောင်စာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72635</id>
    <revision>
      <id>1057626</id>
      <parentid>918222</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T15:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057626</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8971" sha1="ph9wsaqwq7oxvhtbnxz7j85eca8zs0r" xml:space="preserve">[[Image:Coal.jpg|thumb|right|ရုပ်ကြွင်းလောင်စာတစ်မျိုးဖြစ်သော ကျောက်မီးသွေး]]

'''ဇီဝရုပ်ကြွင်းလောင်စာများ''' သည် သက်ရှိများ သေကြေပျက်စီးပြီး သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်လာသော [[လောင်စာ]]ပင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;thermochemistry of formation&quot;&gt;{{cite web|title=thermochemistry of fossil fuel formation|url=http://www.geochemsoc.org/files/6214/1261/1770/SP-2_271-284_Sato.pdf|access-date=2 March 2017|archive-date=20 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920172448/http://www.geochemsoc.org/files/6214/1261/1770/SP-2_271-284_Sato.pdf}}&lt;/ref&gt; [[သက်ရှိ]]နှင့် ယင်းတို့၏ရုပ်ကြွင်းများသည် ယေဘုယျအားဖြင့် နှစ်သိန်းပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်ကာ တခါတရံ၌ နှစ်သိန်းပေါင်း ၆၅၀ ကျော်လွန်သည်။&lt;ref&gt;Paul Mann, Lisa Gahagan, and Mark B. Gordon, &quot;Tectonic setting of the world's giant oil and gas fields,&quot; in Michel T. Halbouty (ed.) [https://books.google.com/books?id=mrghwzjeU-AC&amp;pg=PA50 ''Giant Oil and Gas Fields of the Decade, 1990–1999''], Tulsa, Okla.: American Association of Petroleum Geologists, p. 50, accessed 22 June 2009.&lt;/ref&gt; ရုပ်ကြွင်း လောင်စာများတွင် [[သဘာဝဓာတ်ငွေ့]]၊ [[ကျောက်မီးသွေး]]၊ ဓာတ်ဆီစသော [[ကာဗွန်]] ရာခိုင်နှုန်းများစွာ ပါဝင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fossil fuel|url=http://www.sciencedaily.com/articles/f/fossil_fuel.htm|work=ScienceDaily|accessdate=2 March 2017|archivedate=28 April 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GDV4LjPG?url=http://www.sciencedaily.com/articles/f/fossil_fuel.htm}}&lt;/ref&gt;  အများအားဖြင့် အခြားပါဝင်ပစ္စည်းများမှာ ရေနံဆီနှင့် ပရိုပိန်းတို့ဖြစ်သည်။ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများ ဖြစ်တည်လာခြင်းသည် အပင်များသေဆုံးကာ&lt;ref&gt;{{cite web|author=Novaczek, Irene|date=September 2000|title=Canada's Fossil Fuel Dependency|url=http://www.elements.nb.ca/theme/fuels/irene/novaczek.htm|publisher=Elements|accessdate=2007-01-18|archivedate=4 September 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190904215820/http://www.elements.nb.ca/theme/fuels/irene/novaczek.htm}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့ကျောက်လွာကြားတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဖိသိပ်ခံရပြီးနောက် ဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=Fossil fuel|url=http://oaspub.epa.gov/trs/trs_proc_qry.navigate_term?p_term_id=7068&amp;p_term_cd=TERM|publisher=EPA|accessdate=2007-01-18|archiveurl = https://web.archive.org/web/20070312054557/http://oaspub.epa.gov/trs/trs_proc_qry.navigate_term?p_term_id=7068&amp;p_term_cd=TERM |archivedate = March 12, 2007|deadurl=yes}}&lt;/ref&gt; ယင်းအဆိုအား ၁၅၅၆ ခုနှစ်တွင် Georgius Agricola ဆိုသူက ပထမဆုံးမိတ်ဆက်ခဲ့သည်။ စွမ်းအင် သတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် လောင်စာဆီ ၃၆ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကျောက်မီးသွေး ၂၇.၄ ရာခိုင်နှုန်း၊သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီး ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အသုံးပြုကြသည်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tonto.eia.doe.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm|title=U.S. EIA International Energy Statistics|accessdate=2010-01-12|archivedate=28 April 2013|archiveurl=https://www.webcitation.org/6GDV3MMDx?url=http://www.eia.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm}}&lt;/ref&gt; ၂၀၀၆ ခုနှစ်အရ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာမဟုတ်သော လောင်စာများမှာ နယူကလိလား စွမ်းအင် ၈.၅%၊ ရေအား ၆.၃% ဖြစ်ကြပြီး အပူစွမ်းအင်၊ နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်၊ လေစွမ်းအင်၊ ဒီရေစွမ်းအင်၊ [[ထင်း]]နှင့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းသုံးစွမ်းအင်တို့မှာ ၀.၉% ရှိသည်ဟုဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.eia.doe.gov/iea/overview.html|title=International Energy Annual 2006|accessdate=2009-02-08}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာ့စွမ်းအင် သုံးစွဲမှုသည် နှစ်စဉ် ၂.၃% တိုးပွားလျက်ရှိသည်။ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများသည် ဖြစ်တည်ရန် နှစ်သိန်းပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်သောကြောင့် ယင်းတို့အား အစားမထိုးနိုင်သောစွမ်းအင်များဟု ယူဆရပေမည်။ သို့သော် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ ဖြစ်တည်ရန် အချိန်ပေးရသည့်ကာလထက် အသုံးချမှုက များပြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;[https://books.google.ie/books?id=AJ4SnHbb-ZcC&amp;pg=PA11&amp;lpg=PA11&amp;dq=fossil+fuels+depleted+much+faster+than+renewal&amp;source=bl&amp;ots=i44RC-FU6L&amp;sig=jiYif0JITyWRqnl112Rgro2Zfp0&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi59d22r_7RAhVLGsAKHV47COQQ6AEIPzAG#v=onepage&amp;q=fossil%20fuels%20depleted%20much%20faster%20than%20renewal&amp;f=false Environmental Science: Problems, Connections and Solutions - G. Miller, Scott Spoolman - Google Books&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.ie/books?id=DHKDBAAAQBAJ&amp;pg=PA278&amp;lpg=PA278&amp;dq=fossil+fuels+depleted+much+faster+than+renewal&amp;source=bl&amp;ots=DCef6lEBXr&amp;sig=HRFYnyQw1COFPBekmu__ZtONtNM&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwi59d22r_7RAhVLGsAKHV47COQQ6AEINTAE#v=onepage&amp;q=fossil%20fuels%20depleted%20much%20faster%20than%20renewal&amp;f=false Food, Energy, and Water: The Chemistry Connection - Google Books&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt;]&lt;/ref&gt; ရုပ်ကြွင်းလောင်စာများကို အသုံးပြုခြင်းသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကိုလည်း စိုးရိမ်ဖွယ် ဖြစ်စေသည်။ တစ်နှစ်လျင် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာမှ လောင်ကျွမ်းမှုကြောင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] တန်ချိန် ၂၁. ဘီလီယံ လေထုသို့ ရောက်စေသည်။ သဘာဝတရားက ယင်းကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ပမာဏ၏ ထက်ဝက်ကိုသာလျင် စုပ်ယူပေးနိုင်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် တစ်နှစ်လျင် တန်ချိန် ၁၀.၆၅ ဘီလီယံ တိုးပွားလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url= http://www.eia.doe.gov/oiaf/1605/ggccebro/chapter1.html|title=What Are Greenhouse Gases?|work=US Department of Energy |accessdate=2007-09-09}}&lt;/ref&gt; ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိဒ်သည် [[ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]] ဖြစ်စေသည့် ပင်မအချက်ဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]အား ကူညီပေးရာရောက်သည်။ ဖွံဖြိုးမြဲစွမ်းအင်များကို အသုံးပြုခြင်းသည် ရုပ်ကြွင်းလောင်စာအသုံးပြုမှုကို လျော့ကျစေပေမည်။


==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:ဇီဝရုပ်ကြွင်းလောင်စာများ]]</text>
      <sha1>ph9wsaqwq7oxvhtbnxz7j85eca8zs0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျိုးဆက် ဖော်ရီရာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72646</id>
    <revision>
      <id>1057641</id>
      <parentid>641847</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:40:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3039" sha1="8cpw657iuflvl9a18dt7j579fkowmcs" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name = Joseph Fourier
| image = Fourier2.jpg|300px
| image_size = 250px
| caption = Jean-Baptiste Joseph Fourier
| birth_date =  {{Birth date|1768|3|21|df=y}}
| birth_place =  Auxerre, Burgundy, France
| death_date = {{death date and age|1830|5|16|1768|3|21|df=y}}
| death_place =  [[ပဲရစ်မြို့]]၊ [[ပြင်သစ်နိုင်ငံ]]
| residence =  ပြင်သစ်
| nationality = ပြင်သစ်
| field = [[သင်္ချာ ပညာရှင်]]၊ [[ရူပဗေဒ ပညာရှင်]]၊ [[သမိုင်း ပညာရှင်]]
| work_institution = École Normale&lt;br&gt;École Polytechnique
| alma_mater = École Normale
| doctoral_advisor = &lt;!--there were no PhDs in France before 1808--&gt;
| academic_advisors = [[ဂျိုးဇက်-လူဝီ လာဂေါင့်]] (Joseph-Louis Lagrange)
| doctoral_students = &lt;!--there were no PhDs in France before 1808--&gt;
| notable_students = Peter Gustav Lejeune Dirichlet&lt;!--Dirichlet was awarded a honorary doctorate (no formal mentors)--&gt;&lt;br&gt;Claude-Louis Navier&lt;br&gt;Giovanni Plana
| known_for  = Fourier series&lt;br&gt; Fourier transform&lt;br&gt; Fourier's law of conduction&lt;br&gt; Fourier–Motzkin elimination
| prizes = 
| footnotes =  
}}

'''ဂျိုးဆက် ဖော်ရီရာ''' ({{lang-en|Jean-Baptiste Joseph Fourier}})      ({{IPAc-en|ˈ|f|ʊər|i|ˌ|eɪ|,_|-|i|ər}};&lt;ref&gt;[http://dictionary.reference.com/browse/fourier &quot;Fourier&quot;]. ''Random House Webster's Unabridged Dictionary''.&lt;/ref&gt; {{IPA-fr|fuʁje|lang}}; (21 March 1768 – 16 May 1830) သည် ပြင်သစ်လူမျိုး သင်္ချာပညာရှင်နှင့် ရူပဗေဒပညာရှင်ဖြစ်သည်။ Auxerre အရပ်၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး အပူကူးပြောင်းမှု၊ တုန်ခါမှုနှင့်ပတ်သက်၍ သူ၏ Fourier series ကြောင့် လူသိများသည်။ သူအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဖော်ရီရာ နိယာမဟူ၍ တွင်ကျယ်လေသည်။ သူသည် [[ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]] (Greenhouse effect) အား ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကြောင့် ထင်ရှားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Cowie |first=J. |year=2007 |title=Climate Change: Biological and Human Aspects |url=https://archive.org/details/climatechangebio00cowi_639 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-69619-7 |page=[https://archive.org/details/climatechangebio00cowi_639/page/n20 3]}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{reflist}}


{{Lifetime|၁၇၆၈|၁၈၃၀}}

[[ကဏ္ဍ:ပြင်သစ် သင်္ချာပညာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ပြင်သစ် ရူပဗေဒပညာရှင်များ]]

{{သင်္ချာပညာရှင်-stub}}</text>
      <sha1>8cpw657iuflvl9a18dt7j579fkowmcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာစာရေးဆရာများ စာရင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93049</id>
    <revision>
      <id>1057757</id>
      <parentid>1053202</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>L Moe A</username>
        <id>73586</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရ */</comment>
      <origin>1057757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36051" sha1="jxf0j09d0e3nahk5dndoyqlko1m928e" xml:space="preserve">{{expand list}}
{{Compact ToC-my}}
{{div col|colwidth=20em}}
==က==
* [[ကလောင် (မော်ဒန်)|ကလောင်]]

* [[ကံချွန် (ကာတွန်း)|ကံချွန်]]
* [[ကျပင်း ဆရာဖီး]]
* [[ကျော်၊ ဦး (ရှုမဝ)|ရှုမဝဦးကျော်]]
* [[ကျော်စွာထက်၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စွာထက်]]
* [[ကျော်စိန်၊ ဒေါက်တာ|ဒေါက်တာကျော်စိန်]]
* [[ကျော်စိန်မင်း၊ စာရေးဆရာ|ကျော်စိန်မင်း]]
* [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (ကဝိမျက်မှန်)|ကဝိမျက်မှန်ဦးကျော်ထွန်း]]
* [[ကျော်ထွန်း၊ ဦး (အရေးပိုင်)|အရေးပိုင်ဦးကျော်ထွန်း]]
* [[ကျော်နန္ဒအောင်(စာရေးဆရာ)|ကျော်နန္ဒအောင်]]
* [[ကျော်မင်း၊ ထားဝယ်၊ စာရေးဆရာ|ထားဝယ်ကျော်မင်း]]
* [[ကျော်မြင့်၊ မြန်မာဂုဏ်|မြန်စာဂုဏ်ကျော်မြင့်]]
* [[ကျော်ရင်၊ ဦး (ပုပ္ပား)|ပုပ္ပားဦးကျော်ရင်]]
* [[ကျော်ဝင်း (စာရေးဆရာ)|ကျော်ဝင်း]]
* [[ကျော်ဝင်းမောင် (ဝမ်းအိုဝမ်း)|ဝမ်းအိုဝမ်း ကျော်ဝင်းမောင်]]
* [[ကျော်သန်းမြင့်(ဗန်းမော်)]]
* [[ကျော်ဟိန်း]]
* [[ကျော်အောင် (စာရေးဆရာ)]]
* [[ကြည်၊ ကို (ပြင်ဦးလွင်)]]
* [[ကြည်ကြည်၊ ဒေါ်၊ ကင်းထောက်]]
* [[ကြည်ဆွေ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ကြည်ဇင်၊ မောင် (နာဂတောင်တန်း)]]
* [[ကြည်ညွန့်၊ (ချစ်ကြည်ရေး)]]
* [[ကြည်လင်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]]
* [[ကြည်ဝေ၊ (ယုဝတီ) စာရေးဆရာမ]]
* [[ကြည်သူ]]  (စာရေးဆရာ-ဟန်သစ်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်)
* [[ကြည်အေး (စာရေးဆရာမ)]]
* [[ကြည်အေး၊ ဦး(အေဝမ်း)]]
* [[ကြည်အောင် (ကဗျာဆရာ)]]
* [[ကြည်ဦး၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]]
* [[ကြန်၊ မ စာရေးဆရာမ]]
* [[ကြပ်ကလေး၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ကြယ်နီ၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ကြာညို၊ မောင် (ဘဝသစ် ဦးအောင်ကျော်)]]
*[[ကြီး၊ ဦး]]
* [[ကြီး၊ ဦး (ဝန်စာရေး)]]
* [[ကြူးနစ်၊ စာရေးဆရာ|ကြူးနစ်]]
* [[ကြော့မောင်မောင်ညွန့်]]
* [[ကလျာ၊ (ဝိဇ္ဇာ/သိပ္ပံ) စာရေးဆရာမ]]
* [[ကသစ်ဝိုင်ဆရာတော်]]
* [[ကိုကို၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ကိုကို၊ မောင်(အမရပူရ)]]
* [[ကိုကို၊ ဦး၊ ဒေါက်တာ]]
* [[ကိုကိုကြီး၊ တောင်တွင်းကြီး]]
* [[ကိုကိုနိုင်၊ ရာမည]]
* [[ကိုကိုမောင် (စာရေးဆရာ)]]
* [[ကိုငြိမ်း(မန္တလေး)]]
* [[ကိုတာ]]
* [[ကိုနီ (ရှေ့နေ)]]
* [[ကိုယု၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ကိုရိုးကွန့်]]
* [[ကိုလေး၊ ဦး (အင်းဝဂုဏ်ရည်)]]
* [[ကိုလေး၊ ဦး(ဇေယျာမောင်)]]
* [[ကုသ၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ကောလ်ထန် မောရိယယ်၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ကောဝိဒါဘိဝံသ၊ ဦး(မစိုးရိမ်ဆရာတော်)]]

==ခ==
* [[ခ၊ ဦး (ပဉ္စရူပံ)]]
* [[ခက်ပန်၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]]
* [[ခက်မာ]]
* [[ခင်ကြီးဖျော်]]
* [[ခင်ကြီးအောင်]]
* [[ခင်ခင်ထူး]]
* [[ခင်ခင်လေး၊ (ဒဂုန်)]]
* [[ခင်စိန်လှိုင်၊ (ယုဝတီ)]]
* [[ခင်စီ]]
* [[ခင်စု၊ မ၊ ရေနံမြေ]]
* [[ခင်စောတင့်]]
* [[ခင်စောမူ]]
* [[ခင်ဆွေဦး]]
* [[ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)]]
* [[ခင်ဇော်၊ ဦး (ကေ)]]
* [[ခင်နွဲ့ဟန်ကြည်၊ ဒေါ်]]
* [[ခင်နှင်းယု]]
* [[ခင်ပန်နှင်း]]
* [[ခင်မင်၊ မောင် (ဓနုဖြူ)]]
* [[ခင်မျိုးချစ်]]
* [[ခင်မြဇင်]]
* [[ခင်မာသစ် (စာရေးဆရာမ)]]
* [[ခင်မောင်၊ ဦး (သူကြီးဂေဇက်)]]
* [[ခင်မောင်ဇော်၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[ခင်မောင်ညွန့်၊ ဒေါက်တာ]]
* [[ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ)]]
* [[ခင်မောင်ညို (မန်း)]]
* [[ခင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]]
* [[ခင်မောင်ရင်]]
* [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (ဒဿနဗေဒ)]]
* [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (သင်္ချာ)]]
* [[ခင်မောင်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ (အသည်း)]]
* [[ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)]]
* [[ခင်မောင်အုန်း၊ ဦး]]
* [[ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)]]
* [[ခင်လတ်၊ ဒေါ်(စာရေးဆရာမ)]]
* [[ခင်လှတင်]]
* [[ခင်လှိုင်၊ ကမ္ဘောဇ]]
* [[ခင်လေးမွန် (စာရေးဆရာမ)]]
* [[ခင်ဝမ်း]]
* [[ခင်အောင်၊ ဘာမထီ (ရွှေဘို)]]
* [[ခင်ဦး၊ (ယုဝတီ)]]
* [[ခန့်၊ ဦး (ပန်းတနော်)]]
* [[ချင်းစိန် (ရွှေညာမောင်)]]
* [[ချစ်၊ ကို (စာရေးဆရာ)]]
* [[ချစ်ကောင်း(ဗိုလ်မှူး)]]
* [[ချစ်စံဝင်း]]
* [[ချစ်ဆွေ၊ မေမြို့]]
* [[ချစ်ညို (စာရေးဆရာ)]]
* [[ချစ်နိုင် (စိတ်ပညာ)]]
* [[ချစ်မောင်၊ သခင် (ဝိဓူရ)]]
* [[ချစ်မောင်၊ ဦး (ဂျာနယ်ကျော်)]]
* [[ချစ်လေး၊ ဘုတလင်]]
* [[ချစ်ဝင်းညွန့်]]
* [[ချစ်သိန်းဦး]]
* [[ချစ်ဦးညို]]
* [[ချယ်၊ ဆရာ]]
* [[ချိုးဖြူခင်]]
* [[ချိုမြနွယ်]]
* [[ခွန်နွယ်၊ မောင် (အင်းလေး)]]
* [[ခွန်းညိုသွေး]]
* [[ခိုင်မြဲကျော်စွာ]]
* [[ခေး၊ ကို (စာရေးဆရာ)]]
* [[ခေတ်ထွန်း၊ မောင်]]

==ဂ==
* [[ဂျိမ်းစ်လှကျော်]]
* [[ဂျင်မီ]]
* [[ဂျိုဇော်၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ဂျူနီယာဝင်း]]
* [[ဂျူး (စာရေးဆရာမ)]]
* [[ဂျော်လီဆွေ]]
* [[ဂုဏ်ဘဏ်၊ ဦး]]
* [[ဂုဏ်လင်းကျော်]]
* [[ဂုဏ်ဝင်း၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ဂျာနယ်ကျော် မမလေး|ဂျာနယ်ကျော်မမလေး]]


==င==
* ငရှိန်း
* [[ငြိမ်းကျော်]]
* [[ငြိမ်းသူ၊ မောင်]]
* [[ငြိမ်းအေးအိမ်]]
* [[ငွေတာရီ]]
* [[ငွေလင်း၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ငွေအောင်မွန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]]
* [[ငွေဥဒေါင်း]]

==စ==
* [[စလေဦးပုည]]
* [[စံထွန်းအောင်]]
* [[စံထွား]]
* [[စံရွှေ၊ ဦး]]
* [[စံသာအောင်၊ ဦး]]
* [[စည်သူ၊ မောင်]]
* [[စန္ဒာ၊ မ၊ စာရေးဆရာမ]]
* [[စန္ဒာဒီပ]]
* [[စန်းငွေ၊ ဦး (ဒဂုန်)]]
* [[စန်းစန်း၊ ဒေါ်]]
* [[စန်းစန်းဦး၊ စာရေးဆရာမ]]
* [[စန်းဦး (M.S.O.)]]
* [[စပယ်ဖြူနု]]
* [[စမ်းစမ်းနွဲ့၊ သာယာဝတီ၊ စာရေးဆရာမ]]
* [[စဝ်ထွန်းမှတ်ဝင်း၊ ဦး]]
* [[စဝ်သုစန္ဒီ]]
* [[စွမ်းရည်၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]]
* [[စိန်း၊ ဦး (မြန်မာ့ အလင်း)]]
* [[စိန်၊ ဦး (ဗန္ဓုလ)]]
* [[စိန်ခင်မောင်ရီ]]
* [[စိန်စိန်၊ စာရေးဆရာမ]]
* [[စိန်တင်၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[စိန်လွင်လေး]]
* [[စိန်ဝင်း၊ မြန်မာ့လမ်းစဉ်]]
* [[စိန်ဝင်းစိန်]]
* [[စိန်တင်ဟန်]]
* [[စိမ့်၊ (ပညာရေး)]]
* [[စိုးရှိန်]]
* [[စိုး၊ သခင်]]
* [[စိုးညွန့်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]]
* [[စိုးညွန့်ဝေ (လွိုင်ကော်)]]
* [[စိုးနိုင်၊ (မန္တလေး တက္ကသိုလ်)]]
* [[စိုးမင်းဦး၊ စာရေးဆရာ]]
* [[စိုးမြင့်၊ ဦး (ရွှေစကြာ)]]
* [[စိုးမြတ်သူဇာ]]
* [[စိုးမြိုင်၊ ဦး၊ စာရေးဆရာ]]
* [[စိုးလွင်၊ ဒေါက်တာ]]
* [[စိုးလှ၊ သိပ္ပံ]]
* [[စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်]]
* [[စိုင်းဝင်းမြင့်]]
* [[စုထား၊ စာရေးဆရာမ]]
* [[စော၊ ကြီးကြီး (စာရေးဆရာမ)]]
* [[စောမုံညင်း]]
* [[စောရန်နောင်]]
* [[စောရွှေဗိုလ်]]
* [[စောဦး (စာရေးဆရာ)|စောဦး]]

==ဆ==
* [[ဆန္ဒာဓိက၊ အရှင်]]
* [[ဆန်းထွန်း (မန်း-တက္ကသိုလ်)]]
* [[ဆန်းလွင်]]
* [[ဆွေတင့်၊ မောင် (ရှုမဝ)]]
* [[ဆွေလှိုင်ဦး၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ဆူးငှက်]]
* [[ဆူဒိုနင်]]
*[[ဦးဆောင်း|ဆောင်း၊ဦး]]
* [[ဆောင်းဝင်းလတ်]]
*[[ဆောင်းလုလင်]]
*[[ဆွေ (မန္တလေး)]]

==ဇ==
* [[ဇနကာ၊ ဘိဝံသ၊ အရှင် (မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်)]]
* [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ချမ်းမြေ့)]]
* [[ဇနကာဘိဝံသ၊ အရှင် (ရွှေကျင်)]]
* [[ဇဝန၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ဇာတိပ္ဖိုလ်မောင်သိန်း]]
* [[ဇင်မော်]]
* [[ဇင်သန့်၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ဇိုဇမ် (ကာတွန်း)]]
* [[ဇိုယာဖန်း]]
* [[ဇေယျ၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ဇေယျသူ]]
* [[ဇေယျာ၊ မောင်၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ဇော်ဂျီ (စာရေးဆရာ)]]
* [[ဇော်ဇော်အောင်]]
* [[ဇော်နောင်|ဇော်နောင်(ကဗျာဆရာ)]]
* [[ဇူးကျော်]]

==ဉ==
* [[ဉာဏ၊ ဦး]]
* [[ဆရာဉာဏ် (စာရေးဆရာ)]]
* [[ဉာဏ်ဦးမောင်]]

==ည==
* [[ညွန့်ကြူး၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ညွန့်ဝေ၊ (ကသာ)]]
* [[ညွန့်ဦး]]
* [[ညီမင်းညို]]
* [[ညိုထွန်းလူ]]
* [[ညိုနွဲ့၊ ဗန်းမော်]]
* [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]]
* [[ညိုမြ (စာရေးဆရာ)]]
* [[ညီပုလေး (စာရေးဆရာ)]]
* [[ညီသစ်]]
* [[ညောင်ကန်အေးဆရာတော်]]
* [[ညွန့်အေး|ညွန့်အေး(အင်းဝ) ကဗျာဆရာ]]
* [[ညိုနှင်းအိမ်]]

==ဌ==
* [[ဌေးမောင်]]
* [[ဌေးလှိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]]

==တ==
* [[တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်]]
* [[တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင်]]
* [[တက္ကသိုလ်တင်ခ]]
* [[တက္ကသိုလ်နှင်းဝေ]]
* [[တက္ကသိုလ်သျှင်သီရိ(ဓမ္မာစရိယ၊ဘီအေ)]]
* [[တက္ကသိုလ်မောင်မောင်ကြီး]]
* [[တက်တိုး၊ စာရေးဆရာ]]
* [[တင့်ဆန်း]]
* [[တင့်ဆွေ၊ ဂျာနယ်ကျော်]]
* [[တင့်‌ဆွေ၊ ဦး၊ သံအမတ်ကြီး]]
* [[တင့်တယ် စာ‌ရေးဆရာ]]
* [[တင့်တယ်၊ စာရေးဆရာ]]
* [[တင်စိန်၊ (ပထဝီဝင်)]]
* [[တင်စိုး (ပါမောက္ခ)]]
* [[တင်ထွန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]]
* [[တင်ထွေး]]
* [[တင်နွယ်မောင်]]
* [[တင်မြ၊ မောင်]]
* [[တင်မြင့်၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[တင်မိုး]]
* [[တင်မောင်၊ ဦး (မဟာဝိဇ္ဇာ)]]
* [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)]]
* [[တင်ရွှေ၊ ဆရာဝန်]]
* [[တင်လှ၊ ဦး (မောင်မြန်မာ)]]
* [[တင်လှိုင်၊ ဒေါက်တာ]]
* [[တင်လေးဝေ၊ ယုဝတီ]]
* [[တင်ဝင်း၊ မ (ဒေါက်တာ)]]
* [[တင်သန်းဦး၊ ဒါရိုက်တာ]]
* [[တင်အောင်၊ ဗန်းမော်]]
* [[တင်ဦး၊ ဦး၊ ဆေးကောင်စီ]]
* [[တာရာ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]]
* [[တာရာမင်းဝေ]]
* [[တိုက်စိုး]]
* [[တာတေ]]

==ထ==
* [[ထင်ကျော်၊ ဦး]]
* [[ထင်ကြီး၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[ထင်လင်း၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ထင်အောင်]]
* [[ထွဏ်းနေနွယ်]]
* [[ထွန်းစိန်၊ ဦး (EEE)]]
* [[ထွန်းဖေ]]
* [[ထွန်းမြင့်၊ ဦး (ဒဂုန်)]]
* [[ထွန်းမြိုင်၊ ဦး(ချစ်ဒါလီ)]]
* [[ထွန်းရွှေခိုင်၊ ဦး( မဟာဝိဇ္ဇာ )]]
* [[ထွန်းဝေမြင့်]]
* [[ထွန်းသူ၊ မောင်]]
* [[ထိပ်တင်၊ ဆကာကြီး]]
* [[ထိန်အောင်လင်း]]

==ဒ==
* [[ဒဂုန်တာရာ]]
* [[ဒဂုန်ရွှေမျှား]]
* [[ဒီ၊ မောင်(ဒေါက်တာ)]]
* [[ဒေါက်တာတိုးလှ]]
* [[ဒေါင်းနွယ်ဆွေ၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ဒေါက်တာ မျိုးသန့်တင်]]
* [[ဒေါက်တာ သူရိန်လှိုင်ဝင်း]]

==ဓ==
* [[ဓညဝတီခင်]]
* [[ဓူဝံ၊ စာရေးဆရာ]]

==န==
* [[နု (ဦး)]]
* [[နတ်နွယ်]]
*[[နုယဉ်]]
*[[နတ်မောက်ထွန်းရှိန်]]
* [[နတ်မောက်ဘုန်းကျော်]]
* [[နတ်ရွာမိုး]]
* [[နတ်ရှင်၊ ဒဂုန်]]
* [[နန္ဒမိတ်၊ တက္ကသိုလ် (စာ‌ရေးဆရာ)]]
* [[နန္ဒာသိန်းဇံ]]
* [[နန္ဒာစိုး]]
* [[နန်းကြာဖြူ(ဘားအံ)]]
* [[နန်းညွန့်ဆွေ]]
*[[နွယ် (စစ်တွေ)]]
* [[နွယ်စိုး]]
* [[နွမ်ဂျာသိုင်း]]
* [[နှင်းပန်းအိမ်]]
* [[နှစ်ဖက်လှ]]
* [[နိုင်ပန်းလှ]]
* [[နိုင်ဇော် (စာရေးဆရာ)]]
* [[နိုင်ဝင်းဆွေ]]
* [[နိုင်မြင့်]]
* [[နိုင်ဝင်းသီ]]
* [[နီကိုရဲ၊ စာရေးဆရာ]]
* [[နု၊ ဦး]]
* [[နု၊ ဦး (သဘင်ဝန်)]]
* [[နု၊ ဦး ဆရာကြီး]]
* [[နုနုရည် (အင်းဝ)]]
* [[နေ၊ ကို(မန်း)]]
* [[နေဇင်လတ်၊ ဒေါက်တာ]]
* [[နေထွတ်]]
* [[နေဘုန်းလတ်]]
* [[နေမျိုး (ကာတွန်း)]]
* [[နေမျိုး၊ မောင် (စာရေးဆရာ)]]
* [[နေမျိုးသန့်]]
* [[နေဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[နေဝင်းမြင့်]]
* [[နောင်ရိုးနွယ်]]
* [[နေဝင်းမောင်၊ ဒေါက်တာ]]
* နေဗလ် (Nayvel)
* [[နောန်အောန်မျိုး(ရှေး/သု)၊စာရေးဆရာ]]

==ပ==
* [[ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ]]
* [[ပဂျီငို၊ ဦး]]
* [[ပညာ၊ ကို (အမရပူရ)]]
* [[ပုညခင်]]
* [[ပတ္တမြားခင်]]
* [[ပြုံးချို၊ ဦး]]
* [[ပြေ(ဆေး-၂)]]
* [[ပွင့်လန်း (သတ္တုတွင်း)]]
* [[ပွား၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိကြီး)]]
* [[ပါရဂူ၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ပိုင်စိုးဝေ]]
* [[ပီမိုးနင်း]]
* [[ပုကလေး၊ ဦး]]
* [[ပုဆိုးကြမ်း၊ မောင်]]
* [[ပေါက်စည်၊ မောင် (မန်းတက္ကသိုလ်)]]
* [[ပေါ်ထွန်း၊ မောင်]]
* [[ပါပီယွန်]]

==ဖ==
* [[ဖျာပုံတိုက်သစ်ဆရာတော်]]
* [[ဖြိုးသာရ]]
* [[ဖြူး၊ မောင် (ဒေါက်တာ)]]
* [[ဖြူးဆရာတော်]]
* [[ဖိုးကျား၊ ဦး]]
* [[ဖိုးကျော့]]
* [[ဖိုးစိန်၊ ဦး (စာရေးဆရာ)]]
* [[ဖိုးနိုင်ဝင်း (Masterpiece)]]
* [[ဖိုးလတ်၊ ဦး]]
* [[ဖေ၊ ဦး(မြန်မာပညာရှိ)]]
* [[ဖေခင်]]
* [[ဖေငယ်၊ မောင် (ဦးတင်ဖေ)]]
* [[ဖေမြင့်]]
* [[ဖေမောင်တင်၊ ဦး]]

==ဗ==
* [[ဗမိုး]]
* [[ဗတင်၊ သခင် (လက်သီးပုန်း)]]
* [[ဗထွေး၊ သိပ္ပံ]]
* [[ဗန်းမော်တင်အောင်]]
* [[ဗလ၊ ဗိုလ် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)]]
* [[ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်]]
* [[ဗိုလ်မြင့်]]
* [[ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင်]]
* [[ဗိုလ်ဗကို]]
* [[ဗိုလ်သခင်ဆရာ]]
* [[ဗန်းမော်သိန်းဖေ]]

==ဘ==
* [[ဘကလေး (ရွှေတလေး)]]
* [[ဘဆွေ၊ ရန်ကုန်]]
* [[ဘညိမ်း၊ ကျား]]
* [[ဘတင်၊ ဦး (ဒဂုဏ်ပ)]]
* [[ဘရင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]]
* [[ဘရှင်၊ ဗိုလ်မှူး]]
* [[ဘလွင်၊ ဦး(မြို့မ)]]
* [[ဘသန်း၊ ဦး (ဓမ္မိက)]]
* [[ဘသန်း၊ ဦး (ယူပီအိုင်)]]
* [[ဘသန်း၊ ဦး (ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ)]]
* [[ဘသိန်း၊ ကျား]]
* [[ဘသောင်း၊ သခင်]]
* [[ဘသော် (ခ) မောင်သော်က၊ ဗိုလ်မှူး]]
* [[ဘုန်းမြင့်သွေး(သုတေသီ)]]
* [[ဘိုးဖြူ]]
* [[ဘိုးသင်း၊ ဦး (စစ်ကိုင်း)]]
* [[ဘိုးသွယ်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]]
* [[ဘိုသင်း၊ ဦး]]
* [[ဘုန်းတင့်ကျော်]]
* [[ဘုန်းနိုင်၊ တက္ကသိုလ်]]

==မ==

* [[မန်းဖိုးအေး(ဝါးခယ်မ)]]
* [[မင်းကျော် (စာရေးဆရာ)]]
* [[မင်းဆွေ]]
* [[မင်းဏီ]]
* [[မင်းတင်မွန်၊ ဒေါက်တာ]]
* [[မင်းနွယ်]]
* [[မင်းမော်၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[မင်းယုဝေ]]
* [[မင်းရှင်]]
* [[မင်းရှင်နောင်]]
* [[မင်းလူ]]
* [[မင်းကိုနိုင်]]
* [[မင်းသိင်္ခ]]
* [[မင်းသုဝဏ်]]
* [[မင်းအောင်၊ စာရေးဆရာ]]
* [[မနုဿကျော်ဝင်း]]
* [[မန်းတင်]]
* [[မမလေး၊ ဂျာနယ်ကျော်]]
* [[မျိုးမြင့်ဆွေ]]
* [[မျိုးမြင့်ညိမ်း]]
* [[မရာထို၊ မြို့သာ၊ စာရေးဆရာမ]]
* [[မြ၊ ဦး(ကျောက်စာ​ဝန်)]]
* [[မြကေတု]]
* [[မြင့်၊ ဆရာ (ဒါရိုက်တာ)]]
* [[မြင့်ငွေ၊ ဟင်္သာတ]]
* [[မြင့်⁠မြင့်​ခင်၊ ဒေါက်​တာ]]
* [[မြင့်လွင်၊ ဦး (သန့်တည်ပွား)]]
* [[မြင့်သန်း‌]]
* [[မြင့်သန်း၊ ဒေါ် (ကထိက)]]
* [[မြင့်သိန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)]]
* [[မြင့်အောင်၊ ပန်တျာ]]
* [[မြစိမ်း၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[မြဇင်]]
* [[မြတ်ကျော်၊ ဦး]]
* [[မြတ်ငြိမ်း]]
* [[မြတ်စိုး၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[မြတ်ထန်]]
* [[မြတ်လေး (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]]
* [[မြတ်လေးနွယ်၊ ဒဂုန်]]
* [[မြတ်သုတ]]
* [[မြဒေါင်းညို]]
* [[မြမျိုးလွင်]]
* [[မြလှိုင်]]
* [[မြသန်း၊ သခင်]]
* [[မြသန်းတင့်]]
* [[မြို့၊ ဦး]]
* [[မြူမြူ၊ စာရေးဆရာမ]]
* [[မြေမှုန်လွင်၊ စာရေးဆရာ]]
* [[မဝင့် (မြစ်ငယ်)]]&lt;ref name=&quot;irrawady&quot;&gt;https://burma.irrawaddy.com/article/2017/05/27/135556.html&lt;/ref&gt;
* [[မွန်ဦးမြေ၊ စာရေးဆရာ]]
* [[မဟာဆွေ]]
* [[မှူးသမိန်]]
* [[မာဃ (စာရေးဆရာ)]]
* [[မာန်မြင့်]]
* [[မိချမ်းဝေ]]
* [[မိန်းနောင်၊ ချင်းအမတ်]]
* [[မိန်းပန်ခေါ် ဆရာကောလီ]]
* [[မိမိကြီး၊ ရွှေဘို]]
* [[မိုးချိုသင်း]]
* [[မိုးငြိမ်းဧ]]
* [[မိုးမိုး (အင်းလျား)]]
* [[မိုးဝေ]]
* [[မိုးသူ၊ မောင်]]
* [[မိုးဟိန်း၊ (သားဂျာနယ်ကျော်)]]
* [[မိုးဟိန်း၊ စာရေးဆရာ]]
* [[မိုးဟိန်းကို]]
* [[မိုဃ်းဇော်]]
* [[မေငြိမ်း]]
* [[မေတ္တာရှင် (ရွှေပြည်သာ)]]
* [[မေမောင်]]
* [[မောင်ကြည်သန့်]]
*[[မောင်တင်ဆန်း]]
* [[မောင်သာရ]]
* မောင်စနေ
* [[မောင်စိန်ဝင်း (ပုတီးကုန်း)]]
* [[မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်)]]
* [[မောင်စူးစမ်း (စာရေးဆရာ)]]
* [[မောင်ဆုရှင် (စာရေးဆရာ)]]
* [[မနော်ဟရီ]]
* [[မောင်ထင်]]
* [[မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)]]
* [[မောင်မောင်၊ လင်းယုန်]]
* [[မောင်မောင်ညို၊ ဒေါက်တာ]]
* [[မောင်မောင်တင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)]]
* [[မောင်မောင်တင်၊ ဦး]]
* [[မောင်လှမျိုး (ချင်းချောင်းခြံ)]]
* [[မောင်ရဲနိုင်]]
* [[မောင်လွန်းကြင်]]
* [[မောင်ညိုမှိုင်း (သန်လျင်)]]
* [[မောင်ညိုပြာ]]
* [[မောင်ဝင်းဝါ]]

==ယ==
* [[ယုဝတီဂျင်းဖောမယ်]]
* [[ယုဝတီရွှေဝါစိန်]]

==ရ==
* [[ရန်အောင်မောင်မောင်]]
* [[ရဝေထွန်း]]
* [[ရဝေနွယ်(အင်းမ)]]
* [[ရွှေကြူး၊ ဦး]]
* [[ရွှေကိုင်းသား]]
* [[ရွှေဇံအောင်၊ ဦး]]
* [[ရွှေဓား၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ရွှေပိန်သောင်း]]
* [[ရွှေဝယ်ဧ]]
* [[ရွှေအောင်၊ ဦး]]
* [[ရွှေဥဒေါင်း]]
* [[ရှိတ်အပ္ပဒူရာမန်၊ ဒေါက်တာ]]
* [[ရီရီ၊ ဒေါ်(ဒေါက်တာ)]]
* [[ရဲစိုး]]
* [[ရဲဘော်ဘခက်]]
* [[ရဲမြတ်တေဇ]]
* [[ရဲထွတ်]]
* [[ရဲထွန်းလင်း]]
* [[ရဲလွင် (စာရေးဆရာ)]]

==လ==
* [[လမင်းမိုမို]]
* [[လက်ဝဲမင်းညို]]
* [[လင်း၊ ဦး (ဆရာကြီး) စာရေးဆရာ]]
* [[လင်းစက်နွယ်]]
* [[လင်းယုန်၊ မောင်(ရှမ်းပြည်)]]
* [[လင်းယုန်နီ]]
* [[လင်းဝေမြိုင်]]
* [[လင်္ကာရည်ကျော်]]
* [[လတ်၊ ဦး]]
* [[လယ်တွင်းသား စောချစ်]]
* [[လယ်တီ ပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး]]
* [[လယ်တီဆရာတော်]]
* [[လွင်၊ သခင်]]
* [[လွန်း၊ ဦး]]
* [[လွန်းထားထား (ဆေးတက္ကသိုလ်)]]
* [[လှကြွယ်၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[လှထွတ်၊ စန္ဒရား]]
* [[လှဒင်၊ ဦး]]
* [[လှဘေ၊ ဒေါက်တာ]]
* [[လှဝင်း၊ ဦး (လေသူရဲတစ်ဦး)]]
* [[လှသမိန်]]
* [[လူထုစိန်ဝင်း]]
* [[လူထုဦးလှ]]
* [[လေးမောင် (စာရေးဆရာ)]]
* [[လေးမောင်၊ သခင်]]
* [[လင်းသိုက်ညွန့် (မြန်မာ့မြေ)|လင်းသိုက်ညွန့်]] (စာရေးဆရာ)

==ဝ==
* [[ဝံသ၊ မောင်]]
* [[ဝင့်ကျော်၊ ဦး(စာရေးဆရာ)]]
* [[ဝင့်ထယ်၊ စာရေးဆရာ]]
* [[ဝင်း၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[ဝင်းငြိမ်း]]
* [[ဝင်းစည်သူ]]
* [[ဝင်းတင့်ထွန်း]]
* [[ဝင်းတင်၊ ဦး (EFA)]]
* [[ဝင်းတင်၊ ဦး (ဟံသာဝတီ)]]
* [[ဝင်းဖေ(ဒါရိုက်တာ)]]
* [[ဝင်းဖေ၊ မုံရွာ]]
* [[ဝင်းမွန်၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[ဝင်းဝင်းမြင့် (နန်းတော်ရှေ့)]]
* [[ဝင်းဝင်းလတ်၊ စာရေးဆရာမ]]
* [[ဝင်းဦး]]
* [[ဝင်ဒီလောရုံ]]
* [[ဝဇီရ၊ ဘိုး]]
* [[မောင်ဝဏ္ဏ (ဒါရိုက်တာ)|မောင်ဝဏ္ဏ]]
* [[ဝတင်၊ သခင်]]
* [[ဝမ်းကိုဟော]]
* [[ဝီရသူ (မစိုးရိမ်)]]
* [[ဝေမိုးနိုင်(မုံရွာ)]]

==သ==
* [[သက်ထွန်း၊ ဦး(ဝဏ္ဏကျော်ထင်)]]
* [[သက်ရှည်၊ ဦး(ဗိုလ်ကလေး)]]
* [[သခင် တင်မြ]]
* [[သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း]]
* [[သင့်လူ]]
* [[သင်းရီ၊ စာရေးဆရာ]]
* [[သင်၊ ဆရာ ဆင်ဖြူကျွန်း​]]
* [[မောင်သင် (ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်)]]
* [[သင်္ခါ၊ စာရေးဆရာ]]
* [[သင့်လူ]]
* [[သဲအိမ်မောင်နေဝါ]]
* [[သစ်လွင်၊ လင်းယုန်]]
* [[သစ္စာနီ]]
* [[သတိုးပီယ၊ စာရေးဆရာ]]
* [[သန့်မြင့်ဦး]]
* [[သန်းငြိမ်း၊ ဒေါက်တာ]]
* [[သန်းဆွေ (စာရေးဆရာ)|သန်းဆွေ]]
* [[သန်းဆွေ၊ ဒေါ်၊ မြန်မာစာပါမောက္ခ]]
* [[သန်းညွန့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း)၊ ဇေယျကျော်ထင်၊ (မှူးသပြေ)]]
* [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]]
* [[သန်းညွန့်၊ ဦး (မြန်မာ့အလင်း)]]
* [[သန်းထွတ်၊ ဦး]]
* [[သန်းထွန်း (ဒေါက်တာ)]]
* [[သန်းဝင်းလှိုင်]]
* [[သန်းဦး၊ ဒေါက်တာ]]
* [[သာကျော်၊ ဦး]]
* [[သာချို၊ မောင်]]
* [[သာဂဒိုး]]
* [[သာဓု (ဒါရိုက်တာ)]]
* [[သာနိုး၊ မောင်]]
* [[သာမြတ်]]
* [[သာရ၊ မောင်]]
* [[သိက္ခာ၊ မောင်]]
* [[သေဋ္ဌိလ|သေဋ္ဌိလ (ဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလ)]]
* [[သိုးဆောင်း]]
* [[သိန်း၊ ဆရာ (မော်ပီ)]]
* [[သိန်း၊ ဆရာ၊ မှော်ဘီ]]
* [[သိန်းဆိုင်၊ မောင်]]
* [[သိန်းနိုင်၊ ဦး (ဂုဏ်ထူး)]]
* [[သိန်းဖေမြင့်]]
* [[သိန်းလွင်၊ ဒေါက်တာ]]
* [[သိန်းသန်းထွန်း]]
* [[သိန်းသန်းထွန်း]]
* [[သိပ္ပံမောင်ဝ]]
* [[သိမ်းမောင်၊ ဦး]]
* [[သိုက်ထွန်းသက်]]
* [[သီတဂူဆရာတော်]]
* [[သီတာ၊ မ (စမ်းချောင်း)]]
* [[သုခ၊ ဦး (ဒါရိုက်တာ)]]
* [[သုတ၊ မောင် (ဗိုလ်မှူးဘသောင်း)]]
* [[သုမောင်]]
* [[သောင်း၊ ဦး (ကြေးမုံ)]]
* [[သောင်း၊ ဦး (ရေဦး)]]
* [[သောင်းထွဋ်၊ ဦး]]
* [[သောင်းထိုက် (နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့်)]]
* [[သောင်းဝေဦး]]
* [[သော်ဇင်၊ ဦး]]
* [[သော်တာဆွေ]] 
* [[သွေး(စစ်ကိုင်း)]]
* [[သိန်းထွန်း၊ ဦး (IR)]]
* [[သုနေ]]
* [[သန်လျင် မောင်မောင်ဦး]]

==ဟ==
* [[ဟိန်းလတ်]]
* [[ဟိန်၊ ဆရာ (မြို့မ)]]
* [[ဟုတ်စိန်၊ ဦး]]

==အ==
* [[အကြည်တော်]]
* [[အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ]]
* [[အထောက်တော်လှအောင်]]
* [[အမာ၊ ဒေါ် (လူထု)]]
* [[အရှင်ဝီရိယ (တောင်စွန်း)]]
* [[အရှင်သုမင်္ဂလ( စစ်ကိုင်း)]]
* [[အဟ်မဒ်ကာစင်မ်]]
* [[အာယု၊ စာရေးဆရာ]]
* [[အိမ်မဲ ဒေါင်းပြာ]]
* [[အီကြာကွေး၊ စာရေးဆရာ]]
* [[အုန်း၊ မြို့မ]]
* [[အုန်းမြင့်၊ သခင်]]
* [[အုန်းမြင့်လှိုင်]]
* [[အေး၊ သခင်]]
* [[ဒေါက်တာအေးကျော် (စာရေးဆရာ)]]
* [[အေးကျော် (သမိုင်းပညာရှင်)]]
* [[အေးချစ်၊ ဦး (EEAC)]]
* [[အေးနိုင်၊ ဦး (ဓမ္မာစရိယ)]]
* [[အေးလွင်၊ စစ်ကိုင်း]]
* [[အောင်၊ ဦး (မြန်မာပညာရှိ)]]
* [[အောင်ကြိုင်ညွှန့်၊ တက္ကသိုလ်]]
* [[အောင်ခင်ဆင့်၊ ဒေါက်တာ]]
* [[အောင်စိုး (စာရေးဆရာ)]]
* [[အောင်စိုး၊ ဗဂျီ]]
* [[အောင်ဆန်း]]
* [[အောင်ဆန်းစုကြည်]]
* [[အောင်ဇေ၊ (တော်ဘုရားလေး)]]
* [[အောင်နိုင်၊ ဒေါက်တာ (ဆေး/သု)]]
* [[အောင်ပြည့်]]
* [[အောင်ဖေ ၊​ သခင်|အောင်ဖေ၊ သခင်]]
* [[အောင်မြတ်ထွတ်၊ ဦး]]
* [[အောင်လင်း]]
* [[အောင်ဝင်း၊ စိုင်း]]
* [[အောင်သင်း]]
* [[အောင်သန်း၊ ဦး]]
* [[အောင်သန်းထွန်း]]
* [[အောင်သိန်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်း]]
* [[အောင်မိုး (မြန်မာပြန်)]]
* အဂ္ဂဇော်

==ဦး==
* [[ဦးကြီး (ဝန်စာရေး)]]
* [[ဦးတင် (ယောဂီ)]]
* [[ဦးမင်းနိုင်]]

==ဧ==
* [[ဧမောင်၊ ဦး(ပါမောက္ခ)]]

{{div col end}}

==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[Category:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>jxf0j09d0e3nahk5dndoyqlko1m928e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သတ္တုကြွယ်ဝမှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99511</id>
    <revision>
      <id>1057656</id>
      <parentid>954200</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T19:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9200" sha1="1vk40lblw5ffo6gy93k6cywo6ykyagn" xml:space="preserve">[[File:A Swarm of Ancient Stars - GPN-2000-000930.jpg|thumb|250px|right|ကြယ်အစုအဝေး M80 ရှိ ကြယ်များသည် ပင်မအားဖြင့် သတ္တုကြွယ်ဝမှုနည်းပါးသော Population II ကြယ်အမျိုးအစားများဖြစ်ကြသည်။]]
[[နက္ခတ္တဗေဒ]]တွင် '''သတ္တုကြွယ်ဝမှု'''ဆိုသည်မှာ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] သို့မဟုတ် [[ဟီလီယမ်]]ထက် ဓာတုဒြပ်စင်များ ကြွယ်ဝမှုကိုဆိုလိုသည်။ စကြဝဠာတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့သည် အများဆုံး တည်ရှိသည်ဖြစ်ရာ နက္ခတ္တပညာရှင်များက ယင်းဒြပ်စင်မှလွဲ၍ ကျန်သောဒြပ်စင်တို့ကို ရည်ညွှန်းရာတွင် သတ္တုကြွယ်ဝမှုဟူသော စကားလုံးကို သုံးနှုန်းခြင်းဖြစ်သည်။ ဤအသုံးအနှုန်းသည် အစိုင်အခဲ သတ္တုများနှင့် ကွဲပြားသည်။ ဥပမာ [[ကြယ်]] သို့မဟုတ် [[နက်ဗျူလာ]]တစ်ခုသည် [[ကာဗွန်]]၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် နီယွန်များ သိသိသာသာ ပေါများနေပါက နက္ခတ္တရူပဗေဒစကားအရ သတ္တုကြွယ်ဝသော ကြယ် အစရှိသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ သို့သော် ဓာတုဗေဒအလိုအားဖြင့် ယင်းတို့သည် [[သတ္တု]]များ မဟုတ်ကြပေ။ သီအိုအရ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံထက် ပိုမိုလေးလံသောဒြပ်စင်များသည် ကြယ်များ၏ ပင်မအူတိုင်ထဲတွင် ဖြစ်တည်လာကြသည်။ အချိန်ကြာလာသော် [[ဆူပါနိုဗာ]]များသည် ယင်းလေးလံသော ဒြပ်စင်များကို ဘေးပတ်ဝန်းကျင်သို့ ပျံနှံ့စေခဲ့သည်။ ယင်းကဲ့သို့ လေးလံဒြပ်စင်များသည်ပင် ကြယ်များပေါက်ဖွားရာ အခြေခံပစ္စည်းများ ဖြစ်လာပြီး သံသရာလည်နေတော့သည်။ သက်တမ်းရင့်သော ကြယ်များတွင် သတ္တုပါဝင်မှုသည် ငယ်ရွယ်သော ကြယ်များထက် ပိုမိုနည်းပါးကြသည်။ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် နက္ခတ္တပညာရှင်များက ကြယ်များ၏ရောင်စဉ်များကို ခွဲခြမ်းစိပ်ဖြာပြီး အဆင့်အတန်း ၂ မျိုး ခွဲခြားခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;
{{cite journal
 |author=W. Baade
 |title=The Resolution of Messier 32, NGC 205, and the Central Region of the Andromeda Nebula
 |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1944-09_100_2/page/121
 |journal=Astrophysical Journal
 |volume=100
 |date=1944
 |pages=121–146
 |doi=10.1086/144650
 |bibcode=1944ApJ...100..137B}}&lt;/ref&gt; ယင်းတို့မှာ Population I (သတ္တုကြွယ်ဝ) နှင့် Population II (သတ္တုကြွယ်ဝမှုနည်းပါး) တို့ဖြစ်ကြပြီး တတိယတစ်ခုဖြစ်သည့် Population III အမျိုးအစားကိုမူ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;
{{cite journal
 |author=M. J. Rees
 |title=Origin of pregalactic microwave background
 |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1978-09-07_275_5675/page/34
 |journal=Nature
 |volume=275
 |issue=5675
 |date=1978
 |pages=35–37
 |doi=10.1038/275035a0
 |bibcode=1978Natur.275...35R}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite journal
 |author=S. D. M. White |author2=M. J. Rees
 |title=Core condensation in heavy halos - A two-stage theory for galaxy formation and clustering
 |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society
 |volume=183
 |issue=3
 |date=1978
 |pages=341–358
 |bibcode=1978MNRAS.183..341W
 |doi=10.1093/mnras/183.3.341}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal
 |author=J. L. Puget |author2=J. Heyvaerts
 |title=Population III stars and the shape of the cosmological black body radiation
 |journal=Astronomy and Astrophysics
 |volume=83
 |date=1980
 |pages=L10–L12
 |bibcode=1980A&amp;A....83L..10P}}&lt;/ref&gt; ယင်းအမျိုးအစားကြယ်တို့သည် သတ္တုကြွယ်ဝမှု အင်မတန်နည်းပါးပြီး စကြဝဠာတွင် ပထမဆုံး ပေါက်ဖွားသည့်ကြယ်များဟု သီအိုရီပြုထားသည်။

ကြယ်တစ်လုံး၏ သတ္တုဓာတ်ပါဝင်မှုကို အများအားဖြင့် [Fe/H] ဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ၎င်းသည် နေ၏တန်ဖိုးနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသော သံ (iron) နှင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်တို့၏ အချိုးကို လော့ဂရစ်သမ်စကေးဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဤစကေးကို စံသတ်မှတ်ချက်အဖြစ် လက်ခံအသုံးပြုလာရခြင်းမှာ အကြောင်းရင်းများစွာ ပေါင်းစပ်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ပထမအချက်အနေဖြင့် ဂလက်ဆီတစ်ခုအတွင်းရှိ သံပမာဏသည် ကြယ်များ၏ နျူကလီးယားပေါင်းစပ်မှု (stellar nucleosynthesis) နှင့် [[စူပါနိုဗာ]]ပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒြပ်စင်ကြွယ်ဝမှုတို့ကို မျိုးဆက်အဆက်ဆက် ဖြတ်သန်းလာသည်နှင့်အမျှ အချိန်နှင့်အတူ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်ပုံစံအတိုင်း တိုးလာသည်။ ဒုတိယအချက်မှာ သံ၏ ရောင်စဉ် (spectrum) တွင် အလင်းစုပ်ယူမှုမျဉ်းများ (absorption lines) ရာနှင့်ချီ ပါဝင်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းမျဉ်းများသည် မြင်နိုင်သောအလင်း၏ ရောင်စဉ်အပိုင်းအခြားတစ်လျှောက် ပျံ့နှံ့နေသောကြောင့် နေ၏ ရောင်စဉ်ကို ပုံဖော်လေ့လာရာတွင် သံ၏ စုပ်ယူမှုမျဉ်းများကို အလွန်ထင်ရှားစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်။ နောက်ဆုံးအချက်မှာ ၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် သံပမာဏကို ယုံကြည်စိတ်ချစွာ တိုင်းတာနိုင်ခြင်းကြောင့် သံကို ရည်ညွှန်းဒြပ်စင်အဖြစ် စတင်အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။ ယနေ့အသုံးပြုနေသော စံသတ်မှတ်ချက်များသည်လည်း သံကို အခြေခံထားသည့် ချိန်ညှိတိုင်းတာမှုများ၏ သမိုင်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒရှိ အယူအဆများ]]
[[ကဏ္ဍ:ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စကြဝဠာဗေဒ]]</text>
      <sha1>1vk40lblw5ffo6gy93k6cywo6ykyagn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘဲဘဲဘုရား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104694</id>
    <revision>
      <id>1057601</id>
      <parentid>673792</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1079" sha1="h10b9jrxivzyql46upgxxs13z6s8vlb" xml:space="preserve">'''ဘဲဘဲဘုရား'''သည် [[သရေခေတ္တရာ]]ပျူမြို့ဟောင်းရှိ ရှေးဟောင်းစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;&gt;{{Cite web |title=ပျူမြို့ဟောင်း သုံးမြို့တွင်အကြီးဆုံး သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း {{!}} NPE&lt;!-- ဘော့က ထုတ်ပေးသော ခေါင်းစဉ် --&gt; |url=http://www.moi.gov.mm/npe:zg/?q=article%2F21%2F08%2F2014%2Fid-12585 |accessdate=20 September 2020 |archivedate=26 February 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190226234202/http://www.moi.gov.mm/npe:zg/?q=article%2F21%2F08%2F2014%2Fid-12585 }}&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|18.7864276867202| 95.28859614946819|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]]


{{Myanmar-struct-stub}}</text>
      <sha1>h10b9jrxivzyql46upgxxs13z6s8vlb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဘုရားမာစေတီတော်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>104708</id>
    <revision>
      <id>1057599</id>
      <parentid>1034467</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:46:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2434" sha1="fidoztp7wf0qxqlz3hk0xe3kmso2jme" xml:space="preserve">[[File:Payama Stupa, Sri Ksetra.jpg|thumb|ဘုရားမာစေတီတော်]]

'''ဘုရားမာစေတီ'''သည် [[သရေခေတ္တရာ]]ပျူမြို့ဟောင်းရှိ ရှေးဟောင်းစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;&gt;{{Cite web|title=ပျူမြို့ဟောင်း သုံးမြို့တွင်အကြီးဆုံး သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်း {{!}} NPE|url=http://www.moi.gov.mm/npe:zg/?q=article%2F21%2F08%2F2014%2Fid-12585|accessdate=20 September 2020|archivedate=26 February 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190226234202/http://www.moi.gov.mm/npe:zg/?q=article%2F21%2F08%2F2014%2Fid-12585}}&lt;/ref&gt;
==တည်နေရာ==
စေတီတော်သည် မြို့ဟောင်း၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ပြည် - ပေါက်ခေါင်းကားလမ်းဘေးတွင်တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;
==တည်ထားကိုးကွယ်ခြင်း==
စေတီတော်ကို [[ဒွတ္တပေါင်]]မင်းကြီးက အေဒီ ၆ - ၇ ရာစုတွင်တွင် တည်ထားခဲ့သည်။ မင်းကြီးတည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည့် စေတီကိုးဆူတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်။

စေတီတော်တွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ လက်သည်းတော်၊ ခြေသည်းတော်၊ ညှပ်ရိုးတော်တို့ကို ဌာပနာထားသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;
==အတိုင်းအတာများ==
စေတီတော်သည် ဉာဏ်တော်အမြင့် ၄၂၆၂ မီတာ၊ အောက်ခြလုံးပတ်တော် ၉၅.၉၈ မီတာ ရှိသည်။ စေတီတော်တွင် ပစ္စယံသုံးဆင့် ပါရှိသည်။&lt;ref name=&quot;moi&quot;/&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}
{{coord|18.83450191405854| 95.30201363263514|format=dms|region:MM|display=inline,title}}
[[Category:ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ စေတီပုထိုးများ]]</text>
      <sha1>fidoztp7wf0qxqlz3hk0xe3kmso2jme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျေမီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>105439</id>
    <revision>
      <id>1057621</id>
      <parentid>1039534</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T15:35:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Zar Li Myae</username>
        <id>70706</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5657" sha1="6adu76mu6ml66vx714jftyphebsl7z3" xml:space="preserve">[[ဖိုင်:Artworks-000041733241-wp9s0a-t500x500.jpg|thumb]]
'''ဂျေမီ''' ({{lang-en|J-Me}} ) (၁၉၈၅-) သည် မြန်မာ ဟစ်ဟော့အဆိုရှင် ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်ဝန်းကျင်တွင် ဂီတခရီးစခဲ့ပြီး မြန်မာ့ မြေအောက်ဟစ်ဟော့လောက၏ ဥသျှောင်တစ်ယောက်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ &lt;ref&gt;&quot;[http://www.oilseedcrops.org/wp-content/uploads/2016/08/Interview-with-Myanmars-Underground-Hip-Hop-Legend-J-Me.pdf A Master of Hip Hop]&quot;. InDepth Magazine. 9 May 2015&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Joshua Hammer. &quot;[https://www.smithsonianmag.com/travel/myanmars-young-artists-and-activists-257118/ Myanmar's Yong Artists and Activists]&quot;. Smithsonian Magazine. March 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Naomi Gingold, &quot;[https://www.pri.org/stories/2013-12-18/burmese-rapper-sounds-straight-outta-compton-swagger-match This Burmese Rapper Sounds Straight Outta Compton, with a Swagger to Match] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171204171257/https://www.pri.org/stories/2013-12-18/burmese-rapper-sounds-straight-outta-compton-swagger-match |date=4 December 2017 }}&quot;. PRI. 18 Dec 2013.&lt;/ref&gt; 

== ငယ်ဘဝ ==
၁၉၈၅ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အဆိုတော်များဖြစ်သည့် ဦး[[အောင်ကိုလတ်]] (James Patrick) နှင့် ဒေါ်[[တင်မိုးခိုင်]] (Marie Conway) တို့မှ မွေးသည်။ အမည်ရင်းမှာ ခန့်ဇင်ကို ဖြစ်သည်။ မီရှဲ (Michelle Anne Latt) ဟူသော အစ်မတစ်ယောက် ရှိသည်။ 

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှု ==
၁၀ တန်းအောင်ပြီးသည့် ၁၉၉၉-၂၀၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရဲလင်းအောင် (Bigg-Y) အပါအဝင် အခြားသူငယ်ချင်းများနှင့် ဟစ်ဟော့သီးသန့်ဆိုရန် အားထုတ်သည်။ ဒေါက်တာဒရေ (Dr. Dre) ၏ ခရိုနစ် (The Chronic) စီးရီးက ဟစ်ဟော့ဆိုဖြစ်ရန် အဓိကအားဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ &lt;ref&gt;Aimee Lawrence, &quot;[https://www.myanmore.com/yangon/2015/06/j-me-a-master-of-ceremonies/ J-Me: A Master of Ceremonies]&quot;. Myanmore. 19 Jun 2015.&lt;/ref&gt;  

၂၀၀၃ ခုနှစ်အထိ မြေအောက်လောကဟု ဆိုရမည့် လမ်းများ၊ ပန်းခြံများရှိ ရက်ပ်ဆိုပွဲများသို့ တက်သည်။ [[ရဲလေး]]နှင့် တွဲထွက်သည့်အခွေတွင် လူသိများလာသည်။ 

ဇာရာနှင်းသွင် အားဖြည့်ဆိုသည့် သူ၏သီချင်း ''အောင်နိုင်ဖို့ရာ မွေးလာတာ'' (Born to Win) ကို  မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျင်းပမည့် ၂၀၁၃ အရှ့တောင်အာရှ အားကစားပွဲများတွင် ဂုဏ်ပြုသီချင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်။ &lt;ref&gt;Nathalie Johnston, &quot;[https://www.mmtimes.com/lifestyle/7599-myanmar-hip-hop-meets-the-world.html Myanmar Hip-Hop Meets the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171204223010/https://www.mmtimes.com/lifestyle/7599-myanmar-hip-hop-meets-the-world.html |date=4 December 2017 }}&quot;. Myanmar Times. 29 July 2013.&lt;/ref&gt; နိုင်ငံအဆင့် အခမ်းအနားများတွင် ပထမဆုံး ရွေးချယ်ခံရသော ဟစ်ဟော့သီချင်း ဖြစ်သည်။ 

''ဘဝရဲ့ နိဗ္ဗာန်'' တေးစီးရီးမှ ''Burn 'em Up'' ကို အမေရိကန်နှင့် ထိုင်းရှိ ရက်ပါများကပင် အသိအမှတ် ပြကြသည်။ ၂၀၁၄ တွင် ထွက်သည့် ''ဟာလေလုယာ'' (Hallelujah) သီချင်းမှာလည်း ကျော်ကြားသည်။ 

== မိသားစုဘဝ ==
၂၀၁၁ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်တွင် ဂျန်မောမေရီ (Jungmaw Mary) နှင့်လက်ထပ်သည်။ သားသမီး ၃ ဦး ရှိသည်။

== တေးစီးရီးများ ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!ခေါင်းစဉ်
!ထုတ်ဝေနှစ်
!ထုတ်ဝေသူ
!မှတ်ချက်
|-
|ရဲလေး - ဂျေမီ
|၂၀၀၇
|
|ရဲလေး နှင့် တွဲ၍
|-
|''ကိုယ့်ဘဝနဲ့ ကိုယ်''
|၂၀၀၇
|
|
|-
|''[[ဘဝရဲ့ နိဗ္ဗာန်]]''
|၂၀၁၂
|
|
|-
|''အမွေစား အမွေခံ''
|၂၀၁၆၊ မေ
|The Sun
|
|}

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား အဆိုတော်များ]]
[[Category:၁၉၈၅ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]</text>
      <sha1>6adu76mu6ml66vx714jftyphebsl7z3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကယ်လ်ဗင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115002</id>
    <revision>
      <id>1057653</id>
      <parentid>764354</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T18:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4782" sha1="sutfl5530qnjwmhfa6mr41fyxdjvsls" xml:space="preserve">{{Infobox Unit
| bgcolour = blue
| name = Kelvin
| image        = CelsiusKelvinThermometer.jpg
| standard = SI base unit
| quantity = [[အပူချိန်]]
| symbol = K
| namedafter = [[လော့ဒ် ကယ်လဗင်]]
}}

'''ကယ်လ်ဗင်''' (သင်္ကေတ — K) သည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယူနစ်စနစ် (SI) တွင် [[အပူချိန်]]အတွက် သတ်မှတ်ထားသော အခြေခံယူနစ် ဖြစ်သည်။ ကယ်လ်ဗင်အပူချိန်စကေး (Kelvin scale) သည် ဖြစ်နိုင်သမျှ အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်ဖြစ်သော အကြွင်းမဲ့သုည (absolute zero) မှ စတင်သည့် အကြွင်းမဲ့အပူချိန်စကေး (absolute temperature scale) ဖြစ်ပြီး၊ အကြွင်းမဲ့သုညကို 0 K ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်အရ စင်တီဂရိတ်အပူချိန်စကေး (Celsius scale၊ သင်္ကေတ — °C) နှင့် ကယ်လ်ဗင်အပူချိန်စကေးတို့၏ တစ်ယူနစ်ချင်းစီ အတိုင်းအတာသည် တူညီသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အပူချိန် ၁ ကယ်လ်ဗင် မြင့်တက်ခြင်းနှင့် ၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် မြင့်တက်ခြင်းတို့သည် အပူချိန်ပြောင်းလဲမှု 1 K နှင့် တူညီသည်။ ထို့ကြောင့် ဒီဂရီစင်တီဂရိတ်ဖြင့် ဖော်ပြထားသော မည်သည့်အပူချိန်ကိုမဆို 273.15 ပေါင်းထည့်ခြင်းဖြင့် ကယ်လ်ဗင်စကေးသို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ 

၁၉ ရာစု ဗြိတိသျှသိပ္ပံပညာရှင် [[လော့ဒ် ကယ်လဗင်]]သည် ဤအပူချိန်စကေးကို ပထမဆုံး တီထွင်ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး အဆိုပြုခဲ့သည်။ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းကာလတွင် ယင်းကို “အကြွင်းမဲ့စင်တီဂရိတ်” (absolute Celsius) စကေးဟု မကြာခဏ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကယ်လ်ဗင်ယူနစ်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယူနစ်စနစ် (SI) ထဲသို့ တရားဝင်ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး၊ ရေ၏ သုံးဆမှတ် (triple point of water) အပူချိန်ကို 273.16 K (0.01 °C) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ထိုသတ်မှတ်ချက်ကို အခြေခံ၍ စင်တီဂရိတ်၊ ဖာရင်ဟိုက်နှင့် ရန်ကင်း (Rankine) အပူချိန်စကေးများကို ကယ်လ်ဗင်စကေးနှင့် ဆက်စပ်သည့်ပုံစံဖြင့် ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။
ယခုအခါ ၂၀၁၉ ခုနှစ် SI ယူနစ်စနစ် ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ချက်အရ ကယ်လ်ဗင်ကို [[စွမ်းအင်]]နှင့် ဆက်စပ်၍ သတ်မှတ်ထားသည်။ ယင်းသို့ သတ်မှတ်ရာတွင် ဘော့လ်ဇ်မန်းကိန်းသေ (Boltzmann constant) ကို တိကျသောတန်ဖိုးတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်အသုံးပြုသည်။ အပူချိန်ဆိုင်ရာ ဒိုင်းနမစ်အပူချိန် (thermodynamic temperature) 1 K ပြောင်းလဲမှုတိုင်းသည် {{math|''k''&lt;sub&gt;B&lt;/sub&gt;''T''}} ဟု ဖော်ပြသော အပူစွမ်းအင် (thermal energy) ပြောင်းလဲမှု {{physconst|k|ref=no|symbol=no|unit=[[joules]]}} နှင့် တိတိကျကျ ညီမျှသည်။


==ကိုးကား==
{{reflist}}


[[Category:အပူချိန်၏ ယူနစ်များ]]</text>
      <sha1>sutfl5530qnjwmhfa6mr41fyxdjvsls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မဲကုန်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>188288</id>
    <revision>
      <id>1057719</id>
      <parentid>996795</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:50:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4698" sha1="3yzw1uxtqvtgozqljpafzastzuezlkj" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
|name = မဲကုန်း
|official_name = မဲကုန်းရွာ
|native_name = 
|other_name =
|postal_code =
|postal_code_type = Postal codes
|pushpin_label_position = bottom
|pushpin_map = မြန်မာနိုင်ငံ
|pushpin_map_caption = မြန်မာနိုင်ငံတွင်း တည်နေရာ
|image_skyline = 
|image_map = 
|map_caption = 
|settlement_type = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရွာများ|ရွာ]]
|subdivision_type = [[အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံများစာရင်း|နိုင်ငံ]]
|subdivision_name = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}
|subdivision_type1 = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေဒေသများ|တိုင်းဒေသကြီး]]
|subdivision_name1 =  {{flag|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး}}
|subdivision_type2 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရိုင်များ|ခရိုင်]]
|subdivision_name2 = [[ရွှေဘိုခရိုင်]]
|subdivision_type3 = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့နယ်များ|မြို့နယ်]]
|subdivision_name3 = [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]
|subdivision_type4 = [[ကျေးရွာအုပ်စု]]
|subdivision_name4 = မဲကုန်း
|unit_pref = imperial
|area_total_km2 =
|population = 
|population_as_of = 
|population_density_km2 = auto
|coordinates_display =
|coordinates_region = MM
|coordinates = {{Coord|22.3446598052979|95.6743927001953|region:MM|format=dms|display=inline,title}}
|elevation_ft = 
|elevation_m = 
|timezone = [[မြန်မာစံတော်ချိန်]]
|utc_offset = +6.30
|website =
}}

'''မဲကုန်းရွာ''' ({{Lang-en|Mekone}})သည် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]၊ [[မဲကုန်းကျေးရွာအုပ်စု]]၌ တည်ရှိသည်။ ရွာနေရာကုတ်မှာ ၁၇၁၇၃၃ ဖြစ်သည်။   &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://themimu.info/place-codes|title=Place codes (Pcodes)|work=Myanmar Information Management Unit|date=June 2020|access-date=20 December 2020|archive-date=21 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121081823/https://themimu.info/place-codes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== သမိုင်းကြောင်း ==
၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်များသည် နံနက် ၃ နာရီမှ ၄ နာရီခွဲအတွင်း စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ အနောက်ခြမ်းရှိ မဲကုန်း၊ ဥယျာဉ်မ၊ ရေထွက်နှင့် ကျီးကန်မြောက်ရွာတို့ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၁၃ ကြိမ်ပြုလုပ်ကာ ဗုံးအလုံးရေ ၃၅ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ မဲကုန်းရွာတွင် လူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ စုစုပေါင်း ၁၃ ဦးရှိခဲ့ကာ နေအိမ်များလည်း ပျက်ဆီးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-10-12 |title=အယ်လ်နီညိုအားကောင်းလာချိန် ရန်ကုန်မှာ သက်ကြီး ၁ ဦး အပူလျှပ်ပြီးသေဆုံး - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်သတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr9dzexd218yt |access-date=2026-10-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;


== ကိုးကား ==
{{Reflist}}


{{ပထဝီဝင်တည်နေရာ
|Centre = မဲကုန်း
|North = -
|Northeast = -
|East = -
|Southeast = -
|South = -
|Southwest = -
|West = -
|Northwest = -
}}

{{ဝက်လက်မြို့နယ်}}


[[ကဏ္ဍ:ဝက်လက်မြို့နယ်ရှိ ရွာများ]]

{{Sagaing-geo-stub}}</text>
      <sha1>3yzw1uxtqvtgozqljpafzastzuezlkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တေဇာဆန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>204847</id>
    <revision>
      <id>1057724</id>
      <parentid>1021402</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:54:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း */</comment>
      <origin>1057724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10504" sha1="fjyqzg95a00kwy23bmhnke6q5lg5r4x" xml:space="preserve">{{Infobox person|name=တေဇာဆန်း|honorific_prefix=ဒေါက်တာ|movement=[[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|နွေဦးတော်လှန်ရေး]]|birth_place=[[ရွှေအိုးကျရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်]]၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း|birth_date={{birth date and age|df=yes|1988|12|20}}|image=Tayzar_San.jpg|caption=၂၀၂၁ ခုနှစ် VOA အင်တာဗျူးတခုတွင်တွေ့ရသော တေဇာဆန်း|years_active=၂၀၂၁ - လက်ရှိ|nationality=မြန်မာနိုင်ငံ|occupation=ဆရာဝန်၊ တော်လှန်ရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ}}

ဒေါက်တာ '''တေဇာဆန်း''' (၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၈ မွေးဖွား&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒီဇင်ဘာ(၂၀)ရက်နေ့မှာ ကျရောက်တဲ့ ဒေါက်တာတေဇာဆန်းရဲ့ (၃၃)နှစ်ပြည့်မွေးနေ့ - Myanmarload {{!}} Myanmar Latest News |url=https://mmload.com/article/95217 |access-date=2026-03-22 |website=Myanmarload |language=my}}&lt;/ref&gt;)သည် မြန်မာအမျိုးသား ဆရာဝန်၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ဒီမိုကရေစီအရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=Myanmar Daily Post-Coup Update: June 3 |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-daily-post-coup-update-june-3.html/ |work=The Irrawaddy |date=2021-06-04}}&lt;/ref&gt; သူသည် [[မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး]]တွင် ထင်ရှားသော လူထုဆန္ဒပြခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite news |title=Prominent Protest Leader Escapes Arrest by Myanmar Junta |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/prominent-protest-leader-escapes-arrest-myanmar-junta.html/ |work=The Irrawaddy |date=2021-04-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=”ALL I OWN IS BOOKS' |url=https://progressivevoicemyanmar.org/2021/04/20/all-i-own-is-books/ |work=Progressive Voice |date=2021-04-20 |language=en}}&lt;/ref&gt; သူသည် [[ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်]] မန္တလေးခရိုင်၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=အကြမ်းဖက်နှိပ်ကွပ်မှုကြားက စစ်အာဏာရှင်စနစ် တိုက်ဖျက်ရေး ဆက်နွှဲမည် (တေဇာဆန်း) |url=https://burmese.voanews.com/a/myanmar-dr-tayzar-san-interview-/5862665.html |work=VOA |date=22 April 2021 |language=my}}&lt;/ref&gt;

==ဘဝလမ်းကြောင်း==
သူသည် [[မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ်]]မှ ဆရာဝန်ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်။ ဘွဲ့ရပြီးနောက် စာကြည့်တိုက်မှူးနှင့် NGO ဝန်ထမ်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt; ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ချို့တဲ့သူများအတွက် အခမဲ့ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှု ထောက်ပံ့ပေးသော Beautiful Mind Foundation ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ သူသည် မန္တလေး ယုံကြည်ရာအသိပညာ​ပြန့်ပွားရေးအသင်းဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;{{cite news |title=Interview: ‘This Revolution is Something That Cannot be Stopped or Postponed’ |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/tayzar-san-04212021200508.html |work=Radio Free Asia |date=21 April 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;

==နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု==
[[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းခံရမှု]] ဖြစ်ပွားပြီး ရက်များမကြာမီတွင် အာဏာသိမ်းမှုကို ပထမဆုံး ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်။ မန္တလေးမြို့မှ စတင်သော အဆိုပါ ပထမဆုံးဆန္ဒပြမှုပြီးနောက် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို တစ်နိုင်ငံလုံးမှ ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခြင်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;a&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=In Myanmar, Pair of Protest Activists Share Common Goal: Root Out Dictatorship |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-pair-protest-activists-share-common-goal-root-dictatorship.html/ |work=The Irrawaddy |date=2021-04-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Rallying hope for democracy (Part 3) |url=https://jamaica-gleaner.com/article/world-news/20210407/rallying-hope-democracy-part-3 |work=jamaica-gleaner.com |date=2021-04-07 |language=en}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အာဏာပိုင်များက ဒေါက်တာတေဇာဆန်းအား နိုင်ငံတော် အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅(က)ဖြင့် အမှုဖွင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;b&quot;/&gt;

၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် ၇ ရက်တွင် “မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲဖို့ လိုအပ်နေပြီဖြစ်တဲ့ [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|NUG အစိုးရ]]” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြင့် မန္တလေးသပိတ်ခေါင်းဆောင် ဒေါက်တာတေဇာဆန်းက “ပြည်သူ့နွေဦးတော်လှန်ရေးကို ခရီးဆုံးပန်းတိုင်အထိ ရောက်ရှိအောင် ဦးဆောင်နိုင်ရန် လက်ရှိ NUG အစိုးရသည် ခေါင်းဆောင်မှုစွမ်းရည် လုံလောက်မှုမရှိသေးသောကြောင့် အချိန်မီ မဖြစ်မနေ ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်နေပြီဖြစ်သည်။” ဟု ရေးသားထောက်ပြသည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.dvb.no/post/713557|title=NUG မဖြစ်မနေ ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်ဟု ဒေါက်တာတေဇာဆန်း ထောက်ပြ|accessdate=၁၀ ဇူလိုင် ၂၀၂၅|publisher=DVB Burmese}}&lt;/ref&gt;

== ဂုဏ်ပြုခံရခြင်း ==
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် [[တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ]]မှ ပတ်ဂျုံချောလူ့အခွင့်အရေးဆုကို ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=박종철인권상 받은 미얀마 시위지도자 &quot;한국 응원 감사&quot; |url=https://m.mk.co.kr/news/society/view/2021/06/563382/ |work=매일경제 |date=2021-06-10 |language=ko |accessdate=12 June 2021 |archivedate=10 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210610105741/https://m.mk.co.kr/news/society/view/2021/06/563382/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-04-14 |title=Human rights group to honor Myanmar citizens - The Korea Times |url=https://www.koreatimes.co.kr/southkorea/politics/20210414/human-rights-group-to-honor-myanmar-citizens |access-date=2026-03-22 |website=www.koreatimes.co.kr |language=en}}&lt;/ref&gt;

၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အထွေထွေသပိတ်ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရေးအင်အားစု (GSCB) နှင့် ဒီမိုကရေစီအရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဒေါက်တာတေဇာဆန်း၊ ကိုနန်းလင်းနှင့် ကိုထက်မြတ်အောင်တို့ ၃ ဦးကို Forum 2000 ဖောင်ဒေးရှင်းက ပေးအပ်သည့် &quot;ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် တာဝန်ယူမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာဆု&quot; (International Award for Courage and Responsibility) ချီးမြှင့်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-10-12 |title=အယ်လ်နီညိုအားကောင်းလာချိန် ရန်ကုန်မှာ သက်ကြီး ၁ ဦး အပူလျှပ်ပြီးသေဆုံး - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်သတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr9dzexd218yt |access-date=2026-10-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}


[[Category:မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားများ]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:မြန်မာ ဆရာဝန်များ]]


{{Myanmar-bio-stub}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၈၈ မွေးဖွားသူများ]]</text>
      <sha1>fjyqzg95a00kwy23bmhnke6q5lg5r4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျိုဆောန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212963</id>
    <revision>
      <id>1057604</id>
      <parentid>1057095</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kaday Han Thaw</username>
        <id>122086</id>
      </contributor>
      <comment>/* လူမှုဇာတ်နိမ့်/ဇာတ်မြင့်စနစ် */</comment>
      <origin>1057604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11828" sha1="6pqj2zpfyp648li4o7ldergrz9j6o0c" xml:space="preserve">'''ဂျိုဆောန်''' ({{small|{{lang-ko|조선 朝鮮}}}}; {{အလယ်ခေတ် ကိုရီးယား|됴ᇢ션·}})၊ တရားဝင်အမည်အားဖြင့် '''ဂျိုဆောန်နိုင်ငံတော်''' ({{small|{{lang-ko|대조선국 大朝鮮國}}}}) သည် [[ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်]]တွင် တည်ရှိခဲ့သော နိုင်ငံဟောင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Ency&quot;&gt;{{ko icon}} [https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0051904 조선], 한국민족문화대백과사전 (Encyclopedia of Korean Culture)&lt;/ref&gt; [[၁၃၉၂|၁၃၉၂ ခုနှစ်]]တွင် [[ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်)|ရီဆောင်းဂယ်]]မှ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး&lt;ref name=&quot;HistoryGo&quot;&gt;{{ko icon}} [http://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_n312600&amp;code=kc_age_30 태조 이성계], 한국사연대기, 우리역사넷&lt;/ref&gt; [[၁၈၉၇|၁၈၉၇ ခုနှစ်]] [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဂိုဂျွံဘုရင်]]မှ [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်]]ကို တည်ထောင်သည်အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်။ မြို့တော်သည် ယခု [[ဆိုးလ်မြို့|ဆောအူလ်အထူးမြို့]]ဖြစ်သော ''ဟန်ယံ'' ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;SeoulHistory&quot;&gt;{{ko icon}} 임용한, 〈[https://www.kci.go.kr/kciportal/ci/sereArticleSearch/ciSereArtiView.kci?sereArticleSearchBean.artiId=ART002198039 조선초기 한성부의機能과 한성판윤]〉, 《서울과 역사》, 2017년, 통권 제95호, pp. 129-168&lt;/ref&gt; ဂျိုဆောန်မင်းဆက်သည် [[ဂိုလျော|ဂိုလျောမင်းဆက်]]ကို ဆက်ခံသော မင်းဆက်ဖြစ်ပြီး ကိုရီးယားနိုင်ငံ သမိုင်း၏ နောက်ဆုံး မင်းဆက်ဖြစ်သည်။

== သမိုင်းကြောင်း ==

=== စတင်တည်ထောင်ခြင်း ===
၁၄ ရာစုအကုန်တွင် [[ဂိုလျော|ဂိုလျောမင်းဆက်]]သည် ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခများနှင့် [[မွန်ဂို အင်ပါယာ]] ပျက်သုဉ်းမှုအပြီး အားနည်းလျက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၃၈၈ ခုနှစ်တွင် စစ်သူကြီး [[ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်)|ရီဆောင်းဂယ်]]သည် မင်မင်းဆက်တရုတ်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်ရန် စေလွှတ်ခြင်းခံရသော်လည်း ဝီဟွာကျွန်းမှ တပ်ခေါက်ပြန်လှည့်ကာ (''위화도 회군 / Wihwado Retreatment'') စစ်အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Lee |first=Ki-baek |title=A New History of Korea |publisher=Harvard University Press |year=1984 |pages=165–168 |isbn=978-0-674-61576-2}}&lt;/ref&gt; ၁၃၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂိုလျော၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ကို နန်းချ၍ ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရှေးခေတ် [[ဂိုဂျိုဆောန်]]ကို အစွဲပြု၍ &quot;''ဂျိုဆောန်''&quot; ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။

=== ခေတ်ရွှေကမ္ဘာ (၁၅ ရာစု) ===
ဂျိုဆောန်၏ စတုတ္ထမြောက်ဘုရင် ဖြစ်သော '''[[ဆဲဂျွံမင်းကြီး]]''' (Sejong the Great, ၁၄၁၈–၁၄၅၂) လက်ထက်တွင် နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ သိပ္ပံ၊ နဂ္ဂတဗေဒနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ကဏ္ဍအသီးသီး၌ အထူးထွန်းကားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Seth |first=Michael J. |title=A History of Korea: From Antiquity to the Present |publisher=Rowman &amp; Littlefield |year=2010 |pages=138–142 |isbn=978-0-7425-6716-0}}&lt;/ref&gt; ၁၄၄၃ ခုနှစ်တွင် '''ဆဲဂျွံမင်းကြီး'''သည် ကိုရီးယားစာရေးစနစ်ဖြစ်သော [[ဟန်းဂုလ်]] (''Hangul / 훈민정음'') ကို တီထွင်ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး စာပေမတတ်မြောက်သော သာမန်ပြည်သူများ လွယ်ကူစွာ စာရေးသားဖတ်ရှုနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Hangul |title=Hangul: Korean alphabet |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2024-01-01}}&lt;/ref&gt;

=== ကျူးကျော်စစ်များ ===
* '''ဂျပန်ကျူးကျော်စစ် (၁၅၉၂–၁၅၉၈):''' [[တိုယိုတိုမိ ဟိဒဲယောရှိ]] ဦးဆောင်သော ဂျပန်တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ စစ်သူကြီး [[လီဆွန်းဆင်း]] (Yi Sun-sin) ၏ ကလိပ်သင်္ဘော (''Turtle Ship / 거북선'') များ အသုံးပြု၍ ရေတပ် အနိုင်ရရှိမှုနှင့် မင်မင်းဆက်၏ စစ်ကူကြောင့် ဂျပန်တပ်များကို တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Hawley |first=Samuel |title=The Imjin War: Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China |publisher=Royal Asiatic Society |year=2005 |isbn=978-89-954424-2-5}}&lt;/ref&gt;
* '''မန်ချူးကျူးကျော်စစ် (၁၆၂၇, ၁၆၃၆):''' မန်ချူး (နောက်ပိုင်း [[ချင်မင်းဆက်]]) တို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ဂျိုဆောန်သည် ချင်မင်းဆက်အား ဩဇာခံပြုခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Kang |first=Hyeon-beom |title=The Manchu Invasions of Korea |publisher=Seoul National University Press |year=2007}}&lt;/ref&gt;

=== နောက်ပိုင်းကာလနှင့် ပျက်သုဉ်းခြင်း ===
၁၉ ရာစုတွင် ဂျိုဆောန်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်ဖြတ်ကာ သီးခြားနေထိုင်ခဲ့သဖြင့် &quot;''ရဟန်းမင်းနိုင်ငံ''&quot; (''Hermit Kingdom'') ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် အနောက်တိုင်းအင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် ဂျပန်တို့၏ ဖိအားကြောင့် တံခါးဖွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ဂိုဂျွံသည် နိုင်ငံတော်ကို ခေတ်မီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် သီးခြားလွတ်လပ်မှုပြသရန် [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်]] အဖြစ် ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တရားဝင် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Pratt |first=Keith |title=Korea: A Historical and Cultural Dictionary |publisher=Routledge |year=1999 |pages=192–194 |isbn=978-0-7007-0463-7}}&lt;/ref&gt;

== အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လူမှုအဆောက်အအုံ ==

=== နယို-ကွန်ဖြူးရှူးဝါဒ ===
ဂျိုဆောန်မင်းဆက်သည် [[နယို-ကွန်ဖြူးရှူးဝါဒ]] (''Neo-Confucianism'') ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိက သဘောတရားနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးမူအဖြစ် လက်ခံခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို လျှော့ချခဲ့ပြီး မိသားစုစနစ်၊ ရိုသေလေးစားမှုနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းများကို မာဆတ်စွာ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite book |last=Deuchler |first=Martina |title=The Confucian Transformation of Korea |publisher=Harvard University Press |year=1992 |isbn=978-0-674-16089-7}}&lt;/ref&gt;

=== လူမှုဇာတ်နိမ့်/ဇာတ်မြင့်စနစ် ===
ဂျိုဆောန်လူအဖွဲ့အစည်းကို အဓိကအားဖြင့် အဆင့် ၄ ဆင့် ပိုင်းခြားထားသည်-
# '''ယန်းဘန်''' (''Yangban''): အထက်တန်းစား၊ အရာရှိနှင့် စာပေတတ်သူများ။
# '''ဂျွန်အင်း''' (''Jungin''): အလယ်အလတ်တန်းစား၊ နည်းပညာရှင်၊ စကားပြန်နှင့် ဆရာဝန်များ။
# '''ယံမင်း''' (''Yangmin''): သာမန်ပြည်သူများ၊ လယ်သမားများနှင့် ကုန်သည်များ။
# '''ချောန်မင်း''' (''Cheonmin''): အနိမ့်ဆုံးတန်းစား၊ ကျေးကျွန်များ၊ သားသတ်သမားများနှင့် ကချေသည်များ။

== ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ ==
ဂျိုဆောန်ခေတ်တွင် ဟန်းဂုလ်စာပေ၊ အနုပညာနှင့် အိုးလုပ်ငန်းတို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် [[ဂျိုဆောန် အဖြူရောင်ကြွေထည်]] (''Joseon white porcelain'') နှင့် သီးသန့် မင်စက်ပန်းချီများမှာ ကျော်ကြားလှသည်။

== အခြားကြည့်ရန် ==
* [[ဂိုလျော]]
* [[ဆဲဂျွံမင်းကြီး]]
* [[လီဆွန်းဆင်း]]
* [[ဟန်းဂုလ်]]
* [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်]]

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်]]
[[ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ် ကိုရီးယားအက္ခရာများ ပါဝင်သော ဆောင်းပါး]]
[[ကဏ္ဍ:ကိုရီးယား သမိုင်း]]
[[ကဏ္ဍ:အာရှ၏ မင်းဆက်ဟောင်းများ]]</text>
      <sha1>6pqj2zpfyp648li4o7ldergrz9j6o0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>240015</id>
    <revision>
      <id>1057637</id>
      <parentid>1055141</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:27:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* အဓိက အလွှာများ */</comment>
      <origin>1057637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102978" sha1="hvtli58us0t8vamxb4vmxb2k2riiq20" xml:space="preserve">{{ဆောင်းပါးကောင်း}}

[[ဖိုင်:Hopetoun_falls.jpg|thumb| [[ဩစတြေးလျနိုင်ငံ|ဩစတြေးလျနိုင်ငံ]]ရှိ [[:en:Hopetoun_Falls|Hopetoun Falls]] ရေတံခွန်များ၏ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် လက္ခဏာရပ်များကို မြေယာစီမံခန့်ခွဲမှုဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သဖြင့် ခရီးသွားဧည့်သည်များအား လုံလောက်စွာ ဝင်ရောက်လည်ပတ်ခွင့်ပေးထား၏။]]
[[ဖိုင်:Sahara_satellite_hires.jpg|thumb| ဂြိုဟ်တုမှရိုက်ကူးထားသော [[ဆဟာရ သဲကန္တာရ|ဆာဟာရသဲကန္တာရ]] ပုံ - ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အပူပိုင်းသဲကန္တာရ နှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ကန္တာရပြီးနောက် ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး ကန္တာရဖြစ်သည်။]]
'''သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်''' သို့မဟုတ် '''သဘာဝလောက'''သည် [[သဘာဝ|သဘာဝအတိုင်း]]ဖြစ်ပေါ်နေသည့် [[သက်ရှိ|သက်ရှိများ]]နှင့် သက်ရှိ-မဟုတ်သည်များ အားလုံးအပါအဝင် အရာခပ်သိမ်းအပေါ် လွှမ်းခြုံထားသည့် လူသားများ ဖန်တီးပြုလုပ်ထားခြင်း-မဟုတ်သော အရာများကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဝေါဟာရအား [[ကမ္ဘာမြေ]] သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမြေ၏ အချို့သောအစိတ်အပိုင်းများအပေါ် ရည်ညွှန်းသုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်။ ထိုပတ်ဝန်းကျင်သည် သက်ရှိ[[မျိုးစိတ်|မျိုးစိတ်များ]]၊ [[ရာသီဥတု]]၊ [[မိုးလေဝသ]] နှင့် သဘာဝရင်းမြစ်များ စသည့်အရာအားလုံးတို့၏ အပြန်အလှန် အကျိုးသက်ရောက်မှုအပေါ် လွှမ်းခြုံနေပြီး လူသားတို့၏ ရှင်သန်ရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအပေါ်သို့လည်း သက်ရောက်မှုရှိလေသည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Johnson|first1=D. L.|first2=S. H.|last2=Ambrose|first3=T. J.|last3=Bassett|first4=M. L.|last4=Bowen|first5=D. E.|last5=Crummey|first6=J. S.|last6=Isaacson|first7=D. N.|last7=Johnson|first8=P.|last8=Lamb|first9=M.|last9=Saul|first10=A. E.|last10=Winter-Nelson|year=1997|title=Meanings of Environmental Terms|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-environmental-quality_may-june-1997_26_3/page/n12|journal=Journal of Environmental Quality|volume=26|issue=3|pages=581–589|doi=10.2134/jeq1997.00472425002600030002x}}&lt;/ref&gt;

''သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်''ဆိုင်ရာ အယူအဆအား အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်းခွဲခြမ်းကြည့်နိုင်သည် -

* ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ သဘာဝနှင့် နယ်နိမိတ်များအတွင်း ဖြစ်ပေါ်နေသည့် သဘာဝပေါက်ပင်များ၊ [[အဏုဇီဝသက်ရှိ]]များ၊ မြေဆီလွှာ၊ [[ကျောက်|ကျောက်စိုင်ကျောက်သားများ]]၊ [[ကမ္ဘာ့လေထု|လေထု]] နှင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်များ အားလုံးအပါအဝင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားပြီး လူသားများ၏ ကြီးကြီးမားမား ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုမရှိဘဲ သဘာဝအလျောက်ဖြစ်ပေါ်နေသည့် စနစ်များဖြစ်သော ပြီးပြည့်စုံသည့် ဂေဟစနစ်ယူနစ်များ။
* လေ၊ ရေ၊ ရာသီဥတုတို့သာမက ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားပြီး လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများမှ ကနဦးအစပြုခဲ့ခြင်းမဟုတ်သော [[စွမ်းအင်]]၊ [[ရေဒီယို သတ္တိကြွခြင်း|ဓာတ်ရောင်ခြည်]]၊ [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အား]]နှင့် [[သံလိုက်ဓာတ်]]တို့ကဲ့သို့ ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာနယ်နိမိတ် တိတိကျကျ ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားခြင်းမရှိသည့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်များ နှင့် တလောကလုံးနှင့်သက်ဆိုင်သည့် သဘာဝရင်းမြစ်များ။

သဘာဝပတ်​ဝန်းကျင်​၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အရာသည် လုပ်ယူဖန်တီးထားသော ပတ်​ဝန်းကျင်​ဖြစ်​သည်​။ စိုက်ပျိုးမြေများနှင့် မြို့ပြနေရာများအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ယူဖန်တီးထားသည့် ပတ်ဝန်းကျင်များကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ရှုခင်းများသည် အခြေခံကျကျ ပြောင်းလဲထားသည့် ရိုးရှင်းသော လူ့ပတ်ဝန်းကျင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပါသည်။ [[ကန္တာရ|သဲကန္တာရ]]တွင် ရွှံ့တဲ (သို့) နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစနစ် ဆောက်လုပ်ခြင်းကဲ့သို့ အလွန်အကျွံပြုလုပ်ထားမှု နည်းပါးသည်ဟု ထင်ရသော လုပ်ရပ်များသည်ပင် ပြုပြင်ထားသော ပတ်ဝန်းကျင်သည် အသွင်ယောင်ဖြစ်လာသည်။ တိရစ္ဆာန်များစွာသည် ၎င်းတို့အတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ပတ်ဝန်းကျင်ကိုပေးစွမ်းနိုင်သည့် အရာများကို ဖန်တီးကြသော်လည်း ၎င်းတို့သည် လူသားများမဟုတ်သောကြောင့် ဘီဗာရှဉ့်ဝံများ၏ ရေကာတာများ နှင့် ခြတောင်ပို့များ ကဲ့သို့သော အရာများအား သဘာဝအတိုင်းဖြစ်တည်မှုအဖြစ်သာ ယူဆကြသည်။

လူတို့သည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ''အလုံးစုံ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်တည်နေသည့် ပတ်ဝန်းကျင်''ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် အများအားဖြင့် သဘာဝတရား၏ ဖြစ်တည်မှုသည် ၁၀၀% မှ ၀% အစွန်းတစ်ဖက်ဆီအထိ ကွဲပြားလေသည်။ အန်သရိုပေါ့ဆင်း(န်) (Anthropocene) အဏုယုဂ် ကာလမှ စတင်ခဲ့သည့် လူသားမျိုးနွယ်၏ ကြီးမားသော ပတ်ဝန်းကျင်ပြောင်းလဲမှုများသည် [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု|ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု]]၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ ဆုံးရှုံးမှု၊ လေထု နှင့် ရေထုများအား ညစ်ညမ်းမှု ဖြစ်စေသော ပလတ်စတစ် ညစ်ညမ်းမှု နှင့် [[ညစ်ညမ်းခြင်းများ|အခြားဓာတုပစ္စည်း]]များမှ ညစ်ညမ်းမှုများအပါအဝင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အားလုံးကို အကျိုးသက်ရောက်စေခဲ့သည်။ ပို၍တိကျစွာဆိုရလျှင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု၏ မတူညီသောသွင်ပြင်လက္ခဏာများ သို့မဟုတ် အစိတ်အပိုင်းများကို သုံးသပ်နိုင်ပြီး ၎င်းတို့၏ သဘာဝအတိုင်းဖြစ်တည်နေမှုသည် တပြေးညီမဟုတ်ကြောင်း သိမြင်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|first=Donald|last=Symons|title=The Evolution of Human Sexuality|page=[https://archive.org/details/evolutionofhuman00dona/page/31 31]|publisher=Oxford University Press|year=1979|location=New York|isbn=0-19-502535-0|url=https://archive.org/details/evolutionofhuman00dona/page/31}}&lt;/ref&gt; ဥပမာအားဖြင့်၊ စိုက်ပျိုးရေးနယ်ပယ်တစ်ခုတွင် ၎င်း၏ မြေဆီလွှာဖွဲ့စည်းပုံ နှင့် [[သတ္တုဗေဒ|ဓာတ်သတ္တုဖွဲ့စည်းပုံ]]သည် အနှောက်အယှက်ကင်းသော သစ်တောတစ်ခု၏ မြေဆီလွှာနှင့် ဆင်တူသော်လည်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အလွန်ကွာခြား၏။

== ဖွဲ့စည်းဖြစ်တည်ပုံ ==
[[ဖိုင်:Volcano_q.jpg|right|thumb| [[မီးတောင်]]ပေါက်ကွဲမှု နှင့် [[ချော်ရည်]]စီးကြောင်းတစ်ခုပုံ]]
{{Main|ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ}}
[[ဖိုင်:Jordens_inre-numbers.svg|left|thumb|[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာ့]]အလွှာ ဖွဲ့စည်းပုံ။ ။ (၁) အတွင်းအူတိုင်၊ (၂) အပြင်အူတိုင်၊ (၃) အောက်ပိုင်း အကာ၊ (၄) အပေါ်ပိုင်း အကာ၊ (၅) ကျောက်သားထု၊ (၆) အပေါ်ယံ မြေမျက်နှာပြင်။]]
[[ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ]] ပညာရပ်တွင် ယေဘူယျအားဖြင့် [[ကျောက်|ကျောက်ဆောင်]]၊ [[ရေ]]၊ [[ကမ္ဘာ့လေထု|လေ]] နှင့် [[သက်ရှိ]] တစ်ခုစီကို ကိုယ်စားပြုသည့် ကျောက်သားထု (Lithosphere)၊ ရေထု (Hydrosphere)၊ [[လေထု]] (Atmosphere) နှင့် ဇီဝရပ်ဝန်း (Biosphere) ဟူ၍ ရပ်ဝန်းကြီး လေးခုအနေဖြင့် အသိအမှတ်ပြု သတ်မှတ်ထားသည်။&lt;ref name=&quot;wheeling&quot;&gt;
[http://www2.cet.edu/ete/hilk4/intro/spheres.html Earth's Spheres] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070831022404/http://www2.cet.edu/ete/hilk4/intro/spheres.html|date=2007-08-31}}. Wheeling Jesuit University/NASA Classroom of the Future. Retrieved November 11, 2007.&lt;/ref&gt; အချို့သော သိပ္ပံပညာရှင်များက [[ရေခဲ]]ထု (Cryosphere) အား ရေထု (hydrosphere) ၏ ထူးခြားသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြေထု (သို့) မြေဆီလွှာ (Pedosphere) အား လှုပ်ရှားမှုရှိပြီး ရောနှောနေသော ရပ်ဝန်းအဖြစ်လည်းကောင်း ကမ္ဘာမြေ၏ ရပ်ဝန်း အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ [[ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ|ကမ္ဘာမြေသိပ္ပံ]] (ပထဝီသိပ္ပံ၊ ပထဝီဝင်သိပ္ပံ ဟုလည်း သိရှိထား) သည် [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]နှင့်သက်ဆိုင်သည့် အလုံးစုံသော [[သိပ္ပံပညာ]]များအတွက် ဝေါဟာရဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=What is Earth Science? {{!}} Geology Buzz |url=https://geology.buzz/threads/what-is-earth-science.4/ |access-date=17 February 2023 |archive-date=24 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211224172832/https://geology.buzz/threads/what-is-earth-science.4/ }}&lt;/ref&gt; [[ပထဝီဝင်]]၊ [[ဘူမိဗေဒ]]၊ [[ဘူမိရူပဗေဒ]] နှင့် ပထဝီတိုင်းတာခြင်းနှင့် သရုပ်ဖော်ပညာရပ် ဟူ၍ [[စည်းကမ်း|နယ်ပယ်]]ကြီး လေးခုရှိသည်။ ဤအဓိကပညာရပ်များသည် [[ရူပဗေဒ]]၊ [[ဓာတုဗေဒ]]၊ [[ဇီဝဗေဒ]]၊ သက္ကရာဇ်ဗေဒ နှင့် [[သင်္ချာ]]ပညာရပ်တို့ကို အသုံးပြု၍ ကမ္ဘာမြေကြီး၏ အဓိကနေရာများ သို့မဟုတ် ''ရပ်ဝန်းများ''နှင့်ပတ်သက်ပြီး အရည်အသွေးနှင့် အရေအတွက်ဆိုင်ရာ နားလည်နိုင်စွမ်းကို တည်ဆောက်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။{{Clear}}

== ဘူမိသက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု ==
{{Main|ပထဝီဝင်}}ကမ္ဘာ၏ အပေါ်ယံအခွံမာအလွှာ သို့မဟုတ် လစ်သိုစဖီးယား (Lithosphere) ဟုခေါ်သော ကျောက်သားထုသည် ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အစိုင်အခဲ မျက်နှာပြင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့် အောက်ခံအကာသားအလွှာတို့သည် ဓာတုဗေဒနည်းအရရော လည်ပတ်မှုအရပါ ကွဲပြားသည်။ ၎င်းကို ချော်ရည်မှ အေးခဲလာ၍ အစိုင်အခဲ ကျောက်သားထုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် [[မီးသင့်ကျောက်]]ဖြစ်စဉ်များဖြင့် ကြီးမားစွာ ထုတ်လုပ်ထားသည်။ ကျောက်သားထု၏ အောက်တွင် [[ရေဒီယိုသတ္တိကြွပြိုကွဲမှု|ရေဒီယိုသတ္တိကြွဒြပ်စင်များ ယိုယွင်းပျက်စီးမှု]]ကြောင့် အပူပေးထားသော အကျိတ်အမိုးရှိသည်။ အကာသားအလွှာသည် အစိုင်အခဲဖြစ်သော်ငြား ရောထွေးနေသော အနေအထားတွင်ရှိသည်။ ဤပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ်သည် ကျောက်သားထု၏ ကျောက်ထုအလွှာများကို ဖြည်းညှင်းစွာရွေ့လျားစေပြီး ၎င်းရလဒ်ကို ဘူမိကျောက်ဖျာများ (Plate Tectonics) ဟုခေါ်သည်။ [[မီးတောင်]]များသည် အဓိကအားဖြင့် နုတ်ယူထားသည့် အပေါ်ယံမြေလွှာများ အရည်ပျော်ခြင်း သို့မဟုတ် သမုဒ္ဒရာအလယ်ရှိ ရေအောက်တောင်တန်းများမှ အကာသားအလွှာ တိုးထွက်လာခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။

== ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရေ ==
[[ဖိုင်:Blue_Linckia_Starfish.JPG|thumb| [[သန္တာကျောက်တန်း]]များတွင် သိသာထင်ရှားသော အဏ္ဏဝါ [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ|ဇီဝမျိုးကွဲများ]] တည်ရှိသည်။]]
ရေအများစုကို သဘာဝအတိုင်းတည်ရှိနေသာ ရေထု ပုံစံအမျိုးအစား မျိုးစုံဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။

=== သမုဒ္ဒရာများ ===
{{Main|သမုဒ္ဒရာ}}သမုဒ္ဒရာသည် ဆားငန်ရေ၏ အဓိကကိုယ်ထည်ဖြစ်ပြီး ရေထု (Hydrosphere) ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။ [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်|ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်]]၏ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၇၁% (ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၆၂ သန်းခန့်) သည် သမုဒ္ဒရာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး အစဉ်အလာအတိုင်း အဓိက သမုဒ္ဒရာများစွာနှင့် သေးငယ်သော [[ပင်လယ်]]များအဖြစ် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ထားသည့် [[သမုဒ္ဒရာ|တစ်ဆက်ဆက်တည်း တည်ရှိနေသာ ရေထုကြီး]]တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ ဤဧရိယာ၏ ထက်ဝက်ကျော်သည် ပေ ၉,၈၀၀ ကျော် (မီတာ ၃၀၀၀ ကျော်) နက်ရှိုင်းလေသည်။ ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပင်လယ်ရေ၏ အငန်ဓာတ် သည် တစ်ထောင်လျှင် ၃၅ ပိုင်း (parts per thousand - ppt) (၃.၅%) ဝန်းကျင်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေအားလုံးနီးပါးတွင် ဆားငန်ပါဝင်မှု ၃၀ မှ ၃၈ ppt အထိရှိသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် သီးခြားသမုဒ္ဒရာများစွာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုလက်ခံထားကြသော်လည်း၊ ၎င်းတို့အားလုံးသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ထားသော ဆားငန်ရေကိုယ်ထည်တစ်ခုပင်ဖြစ်၍ [[သမုဒ္ဒရာ|ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာ]] သို့မဟုတ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သမုဒ္ဒရာဟု မကြာခဏ ရည်ညွှန်းကြလေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;&quot;{{Cite web|url=http://www.pagejaffna.com/|title=Page Jaffna &amp;#124; Srilanka&amp;#039;s Top Tamil Online News Paper|access-date=2012-07-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120714233027/http://www.pagejaffna.com/|archive-date=2012-07-14}}&quot;. ''The Columbia Encyclopedia.'' 2002. New York: Columbia University Press&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNAoO&quot;&gt;&quot;[http://www.oceansatlas.com/unatlas/about/physicalandchemicalproperties/background/seemore1.html Distribution of land and water on the planet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080531103749/http://www.oceansatlas.com/unatlas/about/physicalandchemicalproperties/background/seemore1.html|date=May 31, 2008}}&quot;. [http://www.oceansatlas.com/ UN Atlas of the Oceans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080915105349/http://www.oceansatlas.com/|date=September 15, 2008}}&lt;/ref&gt; နက်ရှိုင်းသော ပင်လယ်ကြမ်းပြင်များသည် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ထက်ဝက်ကျော်ရှိပြီး ၎င်းတို့သည် ပြုပြင်မွမ်းမံခံရမှု အနည်းဆုံးသဘာဝပတ်ဝန်းကျင်များထဲတွင် ပါဝင်သည်။ သမုဒ္ဒရာပိုင်းခြားမှုကို [[တိုက်|တိုက်ကြီးများ]]၊ ကျွန်းစု အမျိုးမျိုးနှင့် အခြားသတ်မှတ်ချက်များဖြင့် သတ်မှတ်ထားပြီး - ၎င်းတို့မှာ (အရွယ်အစားကြီးစဉ်ငယ်လိုက်အားဖြင့်) [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]၊ [[အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ]]၊ [[အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ]]၊ [[တောင်ပိုင်း သမုဒ္ဒရာ|တောင်ပိုင်းသမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[အာတိတ် သမုဒ္ဒရာ|အာတိတ်သမုဒ္ဒရာ]]တို့ဖြစ်သည်။

=== မြစ်ချောင်းများ ===
{{Main|မြစ်}}မြစ်သည် သဘာဝရေစီးကြောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.merriam-webster.com/dictionary/river River {definition}] from Merriam-Webster. Accessed February 2010.&lt;/ref&gt; များသောအားဖြင့် ရေချိုသည် [[စမ်း]]၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]၊ [[ရေကန်|အင်းအိုင်]]၊ [[ပင်လယ်]] သို့မဟုတ် အခြားမြစ်ဆီသို့ စီးဆင်းသွားသည်။ အချို့သော မြစ်များမှာမူ မြေကြီးထဲသို့ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း စီးဆင်းသွားပြီး အခြားရေ၏ ထုအတွင်းသို့ မရောက်ဘဲ လုံးဝခန်းခြောက်သွားသည်။
[[ဖိုင်:Hawaii_Creek.jpg|left|thumb| အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ [[ဟာဝိုင်ယီပြည်နယ်|ဟာဝိုင်အီ]]ပြည်နယ်ရှိ ရော့ကီချောင်း]]
မြစ်တစ်စင်းမှ ရေထုသည် အများအားဖြင့် ကမ်းနှစ်ခုကြားရှိ မြစ်ကြမ်းပြင်တစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ရေစီးကြောင်းတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်။ မြစ်ကြီးများတွင် ရေစီးကြောင်းမှ ရေများဖြင့် ပုံဖော်ခြင်းခံထားရသည့် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော ရေလွှမ်းလွင်ပြင် တစ်ခုလည်း ရှိတတ်သည်။ မြစ်ရေစီးကြောင်း၏ အရွယ်အစားနှင့် ဆက်စပ်၍ ရေလွှမ်းလွင်ပြင်များသည် အလွန်ကျယ်ပြန့်နိုင်သည်။ မြစ်များသည် [[ရေ သံသရာလည်ခြင်း|ရေ သံသရာလည်မှု]]၏ တစိတ်တဒေသဖြစ်သည်။ မြစ်တွင်းရှိ ရေများသည် [[ရွာကျခြင်း|မိုးရွာသွန်းမှု]]မှရရှိသော ရေများ၏ [[မျက်နှာပြင်ဆင်းရေ|မျက်နှာပြင် စီးဆင်းမှု]]၊ [[မြေအောက်ဖြည့်ရေ|မြေအောက်ရေ ပြန်လည်ဖြည့်တင်းမှု]]၊ စိမ့်စမ်းများ၊ [[ရေခဲမြစ်|ရေခဲမြစ်များ]]နှင့် ဆီးနှင်းများစုပုံနေမှုများမှ အရည်ပျော်၍ ရေများထုတ်လွှတ်မှုများမှတစ်ဆင့် ယေဘုယျအားဖြင့် စုဆောင်းလာကြခြင်းဖြစ်သည်။

မြစ်ငယ်များကို [[စမ်း]]၊ ချောင်း စသည်ဖြင့် အခြားအမည်များစွာဖြင့်လည်း ခေါ်ဝေါ်နိုင်သည်။ ၎င်းတို့၏ ရေစီးဆင်းရာလမ်းကြောင်းအား ရေအောက်ကြမ်းပြင်နှင့် ကမ်းပါးများဖြင့် သတ်သတ်မှတ်မှတ်ဖြစ်ပေါ်နေလေသည်။ ရေစီးကြောင်းများသည် အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပြန့်ကျဲနေသော သက်ရှိများ နေထိုင်ရာအရပ်များကို ချိတ်ဆက်ရာ၌လည်းကောင်း၊ [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ]]များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာတွင်လည်းကောင်း အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ချောင်းများနှင့် ရေလမ်းကြောင်းများကို လေ့လာခြင်းအား ''အပေါ်ယံမျက်နှာပြင် [[ဇလဗေဒ]]'' ဟုခေါ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://ga.water.usgs.gov/edu/hydrology.html/|archive-url=https://web.archive.org/web/20120427204108/http://ga.water.usgs.gov/edu/hydrology.html|title=What is hydrology and what do hydrologists do?|archive-date=April 27, 2012|publisher=United States Geological Survey|access-date=July 27, 2021}}&lt;/ref&gt;
{{Further information|စမ်း}}

=== ရေကန်များ ===
[[ဖိုင်:LAGO_LACAR.JPG|thumb|အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၊ Neuquén ပြည်နယ်ရှိ ရေခဲမြစ်မူလတည်ရှိရာ [[:en:Lácar_Lake|Lácar Lake]] ရေကန်။]]
{{Main|ကန်}}[[ရေကန်]]သည် မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်တည်မှု အသွင်အပြင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ရေ၏ ကိုယ်ထည်သည် [[သမုဒ္ဒရာ]]၏ အစိတ်အပိုင်းမဟုတ်ဘဲ ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် တည်ရှိနေကာ [[အိုင်|ရေအိုင်]]ထက် ပိုကျယ်၊ ပိုနက်ပါက ရေကန်ဟု သတ်မှတ်ကြခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/328083/lake|author=Britannica Online|access-date=2008-06-25|title=Lake (physical feature)|quote=[a Lake is] any relatively large body of slowly moving or standing water that occupies an inland basin of appreciable size. Definitions that precisely distinguish lakes, ponds, swamps, and even rivers and other bodies of nonoceanic water are not established. It may be said, however, that rivers and streams are relatively fast moving; marshes and swamps contain relatively large quantities of grasses, trees, or shrubs; and ponds are relatively small in comparison to lakes. Geologically defined, lakes are temporary bodies of water.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Dictionary.com definition|access-date=2008-06-25|url=http://dictionary.reference.com/browse/lake|quote=a body of fresh or salt water of considerable size, surrounded by land.}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:Everglades_Park_swamp.JPG|left|thumb|[[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] [[ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်]]၊ [[အဲဗားဂလိတ် အမျိုးသားဥယျာဉ်]]ရှိ [[ပြားတော]] ရေဝပ်မြေ ဧရိယာ]]
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သဘာဝရေကန်များကို [[တောင်|တောင်ထူထပ်သော]] နေရာများ၊ မြေပြင်အက်ကွဲကြောင်း ဇုန်များနှင့် ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေလျက်ရှိသော သို့မဟုတ် မကြာသေးမီက ဖြစ်တည်နေသော [[ရေခဲမြစ်]]များရှိသည့်နေရာများတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် တွေ့ရှိရသည်။ အချို့သော ရေကန်များကို မြစ်ကျိုးအင်း သို့မဟုတ် သက်တမ်းရင့် မြစ်များတစ်လျှောက်တွင်လည်း တွေ့နိုင်သည်။ ကမ္ဘာ့နေရာအချို့တွင် နောက်ဆုံး [[ရေခဲခေတ်]]မှ ကျန်ရစ်ခဲ့သည့် ဖရိုဖရဲ ရေစီးကြောင်းပုံစံများကြောင့် ရေကန်များစွာရှိလေသည်။ ရေကန်များအားလုံးသည် ဘူမိဗေဒအချိန်အတိုင်းအတာအရ ယာယီဖြစ်တည်နေမှုသာဖြစ်သည်။ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် အနည်များ တဖြည်းဖြည်းထိုင်လာခြင်း သို့မဟုတ် ကမ်းစပ်နေရာများမှတဆင့် ရေထွက်ပေါက်ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်။

==== ရေအိုင်များ ====
{{Main|အိုင်}}ရေအိုင်သည် အများအားဖြင့် [[ရေကန်]]ထက် သေးငယ်သော သဘာဝအလျောက်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် လူလုပ်၍ဖြစ်စေ တည်ရှိနေသော ရေ၏ အလုံးအထည်ပင် ဖြစ်သည်။ ရေပန်းမျိုးစုံကို အနုပညာအလှဆင်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် ရေပန်းဥယျာဉ်များ၊ စီးပွားဖြစ် ငါးမွေးမြူရန်အတွက် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် ငါးမွေးကန်များ နှင့် အပူစွမ်းအင်ကို သိုလှောင်ရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် နေရောင်ခြည်သုံး ရေအိုင်များ အပါအဝင် လူလုပ်ဖန်တီးထားမှု အများအပြားကို ရေအိုင်များအဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။ ရေအိုင်များနှင့် ရေကန်များကို ၎င်းတို့၏ စီးဆင်းမှု အရှိန်ရှိသော စမ်းချောင်းများနှင့် ခွဲခြားထားသည်။ စမ်းချောင်းများရှိ ရေစီးကြောင်းများကို အလွယ်တကူ ကြည့်ရှုနိုင်သော်လည်း ရေအိုင်များနှင့် ရေကန်များသည် အပူဖြင့် မောင်းနှင်သော အဏု-ရေစီးကြောင်းများနှင့် လေတိုက်ခတ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရေစီးကြောင်းများရှိလေသည်။ ဤအင်္ဂါရပ်များသည် ရေအိုင်တစ်ခုအား အငွေ့ပျံသော ရေအိုင်များနှင့် လှိုင်းရိုက်ခတ်သော ရေအိုင်များ စသည်ဖြင့် အခြားသော ရေနေ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်လက္ခဏာများနှင့် ခွဲခြားထားသည်။

=== လူသားများ၏ ရေအပေါ် သက်ရောက်မှု ===
လူသားများသည် မြစ်များကို ပြုပြင်မွမ်းမံခြင်း ([[ရေကာတာ|ဆည်များ]] နှင့် မြောင်းများမှတဆင့် ရေစီးကြောင်းကို ပြောင်းလဲခြင်း)၊ မြို့ပြ နှင့် သစ်တောပြုန်းတီးခြင်း စသည့် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ရေအပေါ် သက်ရောက်နေကြသည်။ ယင်းတို့သည် ရေကန် အတိမ်အနက်၊ မြေအောက်ရေအခြေအနေ၊ ရေထုညစ်ညမ်းမှု၊ အပူပိုင်းညစ်ညမ်းမှုနှင့် ပင်လယ်ရေထုညစ်ညမ်းမှုတို့ကို သက်ရောက်မှုရှိလေသည်။ လူသားများသည် တိုက်ရိုက်လမ်းကြောင်းကို ခြယ်လှယ်ခြင်းဖြင့် မြစ်များကို ပြုပြင်ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Goudie&quot;&gt;{{Cite book|title=The Human Impact on the Natural Environment|last=Goudie|first=Andrew|publisher=This MIT Press|year=2000|isbn=0-262-57138-2|location=Cambridge, Massachusetts|pages=[https://archive.org/details/humanimpactonn00goud/page/203 203–239]|url=https://archive.org/details/humanimpactonn00goud/page/203}}&lt;/ref&gt; ကျွန်ုပ်တို့သည် ဆည်များနှင့် ရေလှောင်ကန်များကို တည်ဆောက်ပြီး မြစ်များနှင့် ရေစီးကြောင်း လမ်းကြောင်း၏ လားရာကို ကြိုးကိုင်ချယ်လှယ်ကြသည်။ ဆည်များသည် ရေလှောင်ကန်များနှင့် ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို အသုံးဝင်စွာ ဖန်တီးနိုင်သည်။ သို့သော်လည်း ရေလှောင်ကန်များနှင့် ဆည်များသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။ ဆည်များသည် ငါးများ၏ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခြင်းနှင့် ရေအောက်ပိုင်းရှိ သက်ရှိများ၏ ရွေ့လျားမှုကို ရပ်တန့်စေသည်။ သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှင့် ရေကန် အတိမ်အနက်၊ မြေအောက်ရေ အခြေအနေများ ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိခိုက်စေသည်။ သစ်တောပြုန်းတီးမှုနှင့် မြို့ပြဖန်တီးမှုသည် ဒွန်တွဲနေသည်။ သစ်တောပြုန်းတီးခြင်းသည် ရေလွှမ်းမိုးခြင်း၊ စီးဆင်းမှု ကျဆင်းခြင်းနှင့် မြစ်ကမ်းစပ်ရှိ သဘာဝပေါက်ပင်များ အပြောင်းအလဲကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ သစ်ပင်များ လုံလောက်စွာ ရေမရသောအခါ အပင်များ ဆွေးမြေ့လာပြီး တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်များအတွက် စားရေရိက္ခာ ပံ့ပိုးမှု လျော့နည်းသွားခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်။&lt;ref name=&quot;Goudie&quot; /&gt;

== လေထု၊ ရာသီဥတု နှင့် မိုးလေဝသ ==
[[ဖိုင်:Top_of_Atmosphere.jpg|right|thumb| လေထုထဲရှိ ဓာတ်ငွေ့များသည် အခြားလှိုင်းအလျားများထက် အပြာရောင်အလင်းကို ပိုမိုဖြန့်ကျက်စေပြီး အာကာသမှ ကြည့်သည့်အခါ အပြာရောင် ထီးဆောင်းထားသည့် ပုံစံမျိုးကို ဖန်တီးလေသည်။]]
[[ဖိုင်:Troposphere_CIMG1853.JPG|right|thumb| [[လေယာဉ်]]ပေါ်မှ မြင်တွေ့ရသော ကမ္ဘာမြေကြီး၏ [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ]] မြင်ကွင်း]]
[[File:Lightnings_sequence_2_animation-wcag.gif|thumb|[[လျှပ်ပြက်ခြင်း]]သည် [[ကမ္ဘာ့လေထု|လေထု]]အတွင်းမှ [[လျှပ်စစ်ဓာတ်အား]]ထုတ်လွှတ်မှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး [[လေမုန်တိုင်း|လေမုန်တိုင်းများ]]နှင့် အခြားသော သဘာဝအခြေအနေအချို့အရ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည့် [[မိုးချုန်းသံ]]ပါ ပေါင်းစပ်ထွက်ပေါ်လေ့ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;noaa1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ngdc.noaa.gov/seg/hazard/stratoguide/galunfeat.html|title=Volcanic Lightning|access-date=September 21, 2007|publisher=National Geophysical Data Center – NOAA|author=NGDC – NOAA|archive-date=25 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071225203407/http://www.ngdc.noaa.gov/seg/hazard/stratoguide/galunfeat.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;]]
ကမ္ဘာ့လေထုသည် ဂြိုဟ်ဂေဟစနစ်ကို တည်တံ့စေရန်အတွက် အဓိကကျသောအချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေကို ဖုံးလွှမ်းနေသော [[အငွေ့|ဓာတ်ငွေ့]]အလွှာလွှာကို ဂြိုဟ်၏ ဆွဲငင်အားဖြင့် ထိန်းထားသည်။ ခြောက်သွေ့သော [[ကမ္ဘာ့လေထု|လေ]]တွင် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၇၈%၊ [[အောက်ဆီဂျင်]] ၂၁%၊ [[အာဂွန်]] ၁% နှင့် အခြားသော နိုဘယ်လ် ဓာတ်ငွေ့များနှင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်|ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]တို့ ပါဝင်သည်။ ကျန်ဓာတ်ငွေ့များကို ခြေရာခံဓာတ်ငွေ့များဟု ရည်ညွှန်းသုံးနှုန်းလေ့ရှိကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|author=Joe Buchdahl|url=http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/Atmosphere/Older/Trace_Gases.html|title=Atmosphere, Climate &amp; Environment Information Programme|publisher=Ace.mmu.ac.uk|access-date=2013-03-09|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20101009044345/http://www.ace.mmu.ac.uk/eae/atmosphere/older/Trace_Gases.html|archive-date=2010-10-09}}&lt;/ref&gt; လေထုထဲတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ မီသိန်း၊ နိုက်ထရပ်အောက်ဆိုဒ်နှင့် အိုဇုန်း [[မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့|ဓာတ်ငွေ့များ]] ပါဝင်သည်။ စစ်ထုတ်ထားသော လေထဲတွင် အခြား [[ဒြပ်ပေါင်း|ဓာတုဒြပ်ပေါင်း]]များစွာ၏ သဲလွန်စ ပမာဏ ပါဝင်သည်။ လေထဲတွင် ကွဲပြားသော ရေခိုးရေငွေ့ ပမာဏ နှင့် ရေစက်များနှင့် [[တိမ်|တိမ်များ]]အဖြစ် မြင်နိုင်သော [[ရေခဲ]]ပုံ ဆောင်များ ပါဝင်သည် ။ [[ဖုန်မှုန်|ဖုန်မှုန့်]]၊ ဝတ်မှုန် နှင့် ပိုးမွှားများ၊ ပင်လယ် ရေမှုန်ရေမွှားများ၊ မီးတောင်ပြာများနှင့် [[ဥက္ကာခဲ|ဥက္ကာခဲများ]]အပါအဝင် လေထု နမူနာတွင် ပမာဏအနည်းငယ်ဖြင့် သဘာဝဓာတ်များ ပါဝင်နေနိုင်သည်။ [[ကလိုရင်း]] (အခြေခံ (သို့) ဒြပ်ပေါင်းများ)၊ [[ဖလိုရင်း]] ဒြပ်ပေါင်းများ၊ [[ပြဒါး]]ဒြပ်စင်နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် (SO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;) ကဲ့သို့ [[ကန့်|ဆာလဖာ]] ဒြပ်ပေါင်းများ စသည့် အမျိုးမျိုးသော စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ညစ်ညမ်းမှုများလည်း ရှိနေနိုင်သည်။

ကမ္ဘာ့လေထု၏ [[အိုဇုန်းလွှာ]]သည် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိသည့် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]] (UV) ပမာဏကို လျှော့ချရာတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်သည်။ [[ဒီအန်အေ]] သည် ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ပါသော အလင်းရောင်ကြောင့် အလွယ်တကူ ပျက်စီးနိုင်သောကြောင့် ၎င်းသည် မျက်နှာပြင်ရှိ သက်ရှိများကို ကာကွယ်ပေးသည်။ လေထုသည် ညဘက်တွင် အပူကို ထိန်းထားနိုင်သောကြောင့် နေ့စဉ်အပူချိန် လွန်ကဲမှုကိုလည်း လျှော့ချပေးလေသည်။

=== လေထု အလွှာများ ===
{{Main|ကမ္ဘာ့လေထု}}

==== အဓိက အလွှာများ ====
ကမ္ဘာ့လေထုကို အဓိကအလွှာ ငါးခု အနေဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။ ဤအလွှာများကို အမြင့်ဖြင့် အပူချိန်တိုးခြင်း သို့မဟုတ် လျော့ခြင်း ရှိ/မရှိကို အဓိကအားဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။ အလွှာများအား အမြင့်ဆုံးမှ အနိမ့်ဆုံး အားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည် -

* [[အိတ်ဇိုစဖီးယား အလွှာ]] (Exosphere)။ ။ ကမ္ဘာ့လေထု၏ အပြင်ဘက်ဆုံးအလွှာသည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] နှင့် [[ဟီလီယမ်]]တို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဤအလွှာ၏ အခြေ မှ အထက်ထိ ကျယ်ပြန့်သည်။
* [[သာမိုစဖီးယား အလွှာ]] (Thermosphere)။ ။ သာမိုစဖီးယား၏ ထိပ်သည် exobase ဟုခေါ်သော အိတ်ဇိုစဖီးယားအလွှာ၏ အောက်ခြေဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အမြင့်သည် နေရောင်ခြည် လှုပ်ရှားမှုအရ ကွာခြားပြီး {{Convert|220|-|500|mi|km ft}}ခန့်အထိ ရှိနိုင်သည်။ [[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း]]သည် ဤအလွှာတွင် {{Convert|200|နှင့်|240|mi|km}}ကြား ပတ်လမ်းတွင် တည်ရှိသည်။
* [[မီဆိုစဖီးယား အလွှာ]] (Mesosphere)။ ။ Mesosphere သည် စထရာတိုဖီးယားအလွှာမှ {{Convert|50|-|53|mi|km ft}} အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ ၎င်းသည် လေထုထဲသို့ ဝင်ရောက်သောအခါတွင် [[ဥက္ကာခဲ]]အများစု လောင်ကျွမ်းမှုဖြစ်စေသည့် အလွှာဖြစ်သည်။
* [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]] (Stratosphere)။ ။ စထရာတိုစဖီးယားသည် ထရိုပိုပေါ့စ် (Tropopause) မှ {{Convert|32|mi|km ft}}အထိ ကျယ်ပြန့်သည်။ စထရာတိုစဖီးယား နှင့် မက်ဆိုစဖီးယားကြား နယ်နိမိတ်ဖြစ်သည့် စထရာတိုပေါ့စ်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် {{Convert|31|မှ|34|mi|km ft}} အတွင်း ဖြစ်သည်။
* [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ]] (Troposphere)။ ။ ထရိုပိုစဖီးယားသည် ကမ္ဘာမြေ မျက်နှာပြင်မှ စတင်ကာ ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသများတွင် {{Convert|7|km|ft}} နှင့် အီကွေတာတွင် {{Convert|17|km|ft}} အကြား ကျယ်ပြန့်ပြီး ရာသီဥတုအရ ကွဲလွဲမှုအချို့ရှိနိုင်သည်။ ထရိုပိုစဖီးယားသည် အများအားဖြင့် မျက်နှာပြင်မှ စွမ်းအင်လွှဲပြောင်းခြင်းဖြင့် အပူရှိသောကြောင့် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ထရိုပိုစဖီးယား၏ အနိမ့်ဆုံး အပိုင်းသည် အပူဆုံးဖြစ်ပြီး အပူချိန်သည် အမြင့်မှ လျော့နည်းသွားသည်။ ထရိုပိုပေါ့စ် (Tropopause) သည် ထရိုပိုစဖီးယားနှင့် စထရာတိုစဖီးယားအကြား နယ်နိမိတ်ဖြစ်သည်။

; အခြားအလွှာများ

အပူချိန်ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အဓိကအလွှာ ငါးခုအတွင်းတွင် အခြားသောဂုဏ်သတ္တိများဖြင့် ဆုံးဖြတ်ထားသော အလွှာများစွာရှိသည်။

* [[အိုဇုန်းလွှာ]]သည် စထရာတိုစဖီးယားအတွင်း၌ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အဓိကအားဖြင့် {{Convert|9.3|-|21.7|mi|km ft}} ခန့်မှ စထရာတိုစဖီးယား၏ အောက်ပိုင်းအထိ တည်ရှိသည်။ အလွှာ၏ အထူသည် ရာသီအလိုက်နှင့် ပထဝီဝင်အနေအထားအရ ကွဲပြားသော်လည်း၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ လေထုအတွင်းရှိ အိုဇုန်း၏ ၉၀% ခန့်သည် စထရာတိုစဖီးယားတွင် ပါဝင်သည်။
* နေရောင်ခြည်ဖြင့် အိုင်ယွန်ဓာတ်ပြုသော လေထု၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော အိုင်အိုနိုစဖီးယား အလွှာ (Ionosphere) သည် {{Convert|31|မှ|621|mi|km ft}} ဆန့်တန်းလျက်ရှိပြီး ပုံမှန်အားဖြင့် အိတ်ဇိုစဖီးယား နှင့် သာမိုစဖီးယား နှစ်ခုလုံးတွင် ထပ်နေသည်။ ၎င်းသည် မဂ္ဂနတ္တိုစဖီးယား (Magnetosphere) ၏ အတွင်းဘက်အစွန်းအနေဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ရှိနေသည်။
* ဟိုမိုစဖီးယား အလွှာ (Homosphere) နှင့် ဟတ္တရိုစဖီးယား အလွှာ (Heterosphere)။ ။ ဟိုမိုစဖီးယားတွင် ထရိုပိုစဖီးယား၊ စထရာတိုစဖီးယား နှင့် မီဆိုစဖီးယားတို့ ပါဝင်သည်။ ဟတ္တရိုစဖီးယား၏ အပေါ်ပိုင်းတွင် အပေါ့ပါးဆုံး ဒြပ်စင်ဖြစ်သော ဟိုက်ဒရိုဂျင်လုံးလုံးနီးပါးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။
* ဂြိုဟ် နယ်နိမိတ် အလွှာသည် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်နှင့် အနီးဆုံးရှိ ထရိုပိုစဖီးယား၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းကို တိုက်ရိုက်သက်ရောက်သည်၊ အဓိကအားဖြင့် လှိုင်းထန်သောပျံ့နှံ့မှုမှတဆင့် တိုက်ရိုက်သက်ရောက်ခြင်းဖြစ်သည်။

==== ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှု၏ အကျိုးဆက်များ ====
[[ဖိုင်:Gletscherschmelze.jpg|left|thumb| ဆွစ်အဲလ်ပ်တောင်တန်းရှိ Aletsch ရေခဲမြစ်၏ [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]ကြောင့် ၁၈၅၀ ခုနှစ်မှ စတင်၍ လျှော့နည်းလာမှုအား (၁၉၇၉၊ ၁၉၉၁ နှင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ်အလိုက် အခြေအနေ) နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ]]
{{Main|ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု}}
[[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု|ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှု]]၏ အန္တရာယ်များကို ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရှင်များ လုပ်ငန်းစုကြီးတစ်ခုက ပိုမိုလေ့လာလျက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.isro.gov.in/update/03-jun-2016/world%E2%80%99s-space-agencies-unite-to-face-climate-challenge|title=World's Space Agencies Unite To Face The Climate Challenge – ISRO|website=www.isro.gov.in|access-date=2019-12-10|archive-date=25 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200925124008/https://www.isro.gov.in/update/03-jun-2016/world%E2%80%99s-space-agencies-unite-to-face-climate-challenge}}&lt;/ref&gt; ဤသိပ္ပံပညာရှင်များသည် ကျွန်ုပ်တို့၏ သဘာ၀ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ကမ္ဘာမြေပေါ်မှ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှု၏ ရေရှည်အကျိုးသက်ရောက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ပိုမိုစိုးရိမ်လာကြသည်။ အထူးစိုးရိမ်စရာမှာ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]ကဲ့သို့ လူလုပ် [[မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့|မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များ]] ထုတ်လွှတ်ခြင်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု|ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု]] နှင့် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုသည် အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်စေပြီး ကမ္ဘာဂြိုဟ်၊ ၎င်း၏ သဘာ၀ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူသားများ တည်ရှိမှုအပေါ် မည်ကဲ့သို့ ဆိုးရွားသောသက်ရောက်မှုများရှိနိုင်သည်ကို အထူးစိုးရိမ်စရာဖြစ်လာစေသည်။ ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှုနှင့် ထိုပူနွေးလာမှုသည် လျင်မြန်စွာဖြစ်ပေါ်နေသည်မှာ အထင်အရှားပင်ဖြစ်သည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းအရင်းမှာ ဖန်လုံအိမ် အာနိသင်ကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းတို့၏ ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော မော်လီကျူးဖွဲ့စည်းပုံကြောင့် ကမ္ဘာ့လေထုအတွင်း အပူကို တုန်ခါစေပြီး ထို့နောက်တဖန် ၎င်းအပူကို လှောင်ပိတ်ကာ ကမ္ဘာမြေဆီသို့ ပြန်ထုတ်လွှတ်နိုင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sites.google.com/view/climate-change-75518/home|title=Climate Change|website=sites.google.com|access-date=2019-01-08}}&lt;/ref&gt; ဤပူနွေးလာမှုသည် သဘာဝတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ တိုးပွားလာမှုကို လျော့ကျသွားစေနိုင်သည့် သဘာဝအလျောက် ရှင်သန်နေထိုင်ရာများတွင် မျိုးသုဉ်းပျောက်ကွယ်သွားစေခြင်းအတွက်လည်း အကြောင်းအရင်းဖြစ်လေသည်။ ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အစိုးရ အဖွဲ့ခွဲ (ကမ္ဘာ့ ထိပ်တန်း ရာသီဥတုဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရှင်အဖွဲ့) မှ နောက်ဆုံး အစီရင်ခံစာအရ ၁၉၉၀ ခုနှစ် မှ ၂၁၀၀ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာမြေ သည် ၂.၇ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် မှ ၁၁ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် နီးပါး (၁.၅ မှ ၆ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) အတွင်း ကမ္ဘာမြေကြီး ပူနွေးမည်ဟု ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|last=Forthofer|first=Ron|title=It's Time To Act On Global Warming|url=http://www.commondreams.org/views01/0218-08.htm|publisher=Boulder Daily Camera|access-date=2013-10-28|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616203811/http://www.commondreams.org/views01/0218-08.htm|archive-date=2013-06-16}}&lt;/ref&gt;

ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုကို လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် မဟာဗျူဟာများ ရေးဆွဲခြင်း၊ လူသား၊ အခြားတိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်မျိုးစိတ်များ၊ ဂေဟစနစ်များ၊ ဒေသများနှင့် [[လူမျိုး|နိုင်ငံများ]]အား ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုများကို လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်ရန် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များ လျော့ပါးစေရန် ကြိုးပမ်းမှုများအား ပိုမိုအာရုံစိုက်လာခဲ့သည်။ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုနှင့် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် မကြာသေးမီက ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည့် သာဓကအချို့မှာ -
[[ဖိုင်:Aletschgletsjer_Zwitserland.JPG|right|thumb| [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု|ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှု]]ကြောင့် လျော့ကျလာနေသည့် Swiss Alps ရှိ Aletsch ရေခဲမြစ်၏ နောက်ထပ်မြင်ကွင်း။]]

* ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ မူဘောင်သဘောတူစာချုပ် နှင့် ကွန်ဗင်းရှင်းသည် ရာသီဥတုစနစ်အား အန္တရာယ်ရှိသော မနုဿဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ နှောက်ယှက်မှုကို တားဆီးမည့် လေထုအတွင်း ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ပါဝင်မှုအား အဆင့်တစ်ခု၌ တည်ငြိမ်စေရန်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://unfccc.int/2860.php United Nations Framework Convention on Climate Change] Retrieved August 2008.&lt;/ref&gt;
* ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များ လျှော့ချရေး ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ မူဘောင်ကွန်ဗင်းရှင်း စာချုပ်ပါ ပရိုတိုကောဖြစ်သည့် [[ကျိုတို သဘောတူညီချက်စာချုပ်|ကျိုတိုပရိုတိုကော]]သည် နောက်ထပ်သော မနုဿဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကို တားဆီးရန် ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://unfccc.int/resource/docs/convkp/kpeng.html Kyoto Protocol] from [http://unfccc.int/2860.php United Nations Framework Convention on Climate Change], Retrieved August 2008.&lt;/ref&gt;
* အနောက်တိုင်း ရာသီဥတု ကမကထပြုမှုအဖွဲ့ (Western Climate Initiative) သည် ဒေသတွင်း ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ လျှော့ချရန် စုပေါင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် နည်းလမ်းများကို ဖော်ထုတ်ရန်၊ အကဲဖြတ်ရန်နှင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန်၊ ဈေးကွက်အခြေပြု ထုပ်ပိုးမှုနှင့် ကုန်သွယ်မှုစနစ်အား အာရုံစိုက်ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;[http://www.westernclimateinitiative.org/ Western Climate Initiative] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080423080828/http://www.westernclimateinitiative.org/|date=2008-04-23}}, Retrieved on Feb 12, 2009.&lt;/ref&gt;

သိသာထင်ရှားသည့် လေးနက်သော စိန်ခေါ်မှု တစ်ရပ်မှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ပြီး သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ပြောင်းလဲမှုများကို ခွဲခြားသတ်မှတ်ရန်ဖြစ်သည်။ ယေဘူယျဖြေရှင်းချက်မှာ သဘာဝအတိုင်း ကွဲလွဲမှုများကို လျစ်လျူရှုထားသည့် တည်ငြိမ်သော မြင်ကွင်းကို ပြုပြင်ရန်ဖြစ်သည်။ နည်းစနစ်ပိုင်းအရ၊ လေ့လာမှု၏ အရာဝတ္တုတွင် လျင်မြန်သော လုပ်ငန်းစဉ်များသည် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော မြန်ဆန်သောလုပ်ငန်းစဉ်များ ရောက်ရှိလာသောအခါတွင် နှေးကွေးပြီး အချိန်တိုအတွင်း ပြောင်းလဲနေသော လုပ်ငန်းစဉ်များကို ကြည့်ရှုသည့်အခါ ဤအမြင်ကို ခုခံကာကွယ်နိုင်သည်။

=== ရာသီဥတု ===
[[ဖိုင်:ClimateMap_World.png|alt=Map of world dividing climate zones, largely influenced by latitude. The zones, going from the equator upward (and downward) are Tropical, Dry, Moderate, Continental and Polar. There are subzones within these zones.|left|thumb|{{Center|ကမ္ဘာတဝှမ်းရှိ [[ရာသီဥတု]]အမျိုးအစားများပြ မြေပုံ}}]]
{{Main|ရာသီဥတု}}[[ရာသီဥတု|ရာသီဥတုသည်]] အချိန်ကြာမြင့်စွာ သတ်မှတ်ထားသော ဒေသတစ်ခုရှိ [[အပူချိန်]]၊ စိုထိုင်းဆ၊ လေထုဖိအား၊ [[လေတိုက်ခတ်ခြင်း|လေတိုက်နှုန်း]]၊ [[မိုး|မိုးရေချိန်]]၊ လေထုအမှုန်အမွှားများနှင့် အခြားသော [[မိုးလေဝသပညာ|မိုးလေဝသဆိုင်ရာ]] အခြေခံအချက်များ၏ စာရင်းအင်းများကို ကြည့်ရှုသုံးသပ်ခြင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;ncei.noaa.gov&quot;&gt;{{Cite web|date=2018-03-09|title=What's the Difference Between Weather and Climate?|url=http://www.ncei.noaa.gov/news/weather-vs-climate|access-date=2021-04-22|website=National Centers for Environmental Information (NCEI)|language=en}}&lt;/ref&gt; အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ [[မိုးလေဝသ]]ဆိုသည်မှာ သီတင်းနှစ်ပတ်ကြာသည်အထိ ဤတူညီသော အခြေခံအချက်များ၏ လက်ရှိအခြေအနေပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;ncei.noaa.gov&quot; /&gt;

ရာသီဥတုများကို အများအားဖြင့် အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းမှု အမျိုးမျိုးသော ကွဲပြားသော ပျမ်းမျှ ကွာခြားမှုများအလိုက် [[ရာသီဥတုခွဲခြားခြင်း|ခွဲခြား]]နိုင်သည်။ အသုံးအများဆုံး အမျိုးအစားခွဲခြားမှု အစီအစဉ်မှာ [[:en:Wladimir_Köppen|Wladimir Köppen]] မှ မူလ တီထွင်ထားသည့် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၈ ခုနှစ်ကတည်းက အသုံးပြုနေသော [[:en:Thornthwaite_climate_classification|Thornthwaite စနစ်]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Thornthwaite|first=C. W.|title=An Approach toward a Rational Classification of Climate|year=1948|pages=55–94}}&lt;/ref&gt;သည် တိရစ္ဆာန် များ၏ ကွဲပြားမှုနှင့် [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု|ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုများ]]၏ ဖြစ်နိုင်ခြေ သက်ရောက်မှုများကို လေ့လာရန်အတွက် ရေငွေ့ပျံခြင်းအပြင် အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းမှုဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို အသုံးပြုထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=gCs5DwAAQBAJ&amp;pg=PA89|title=English for geographers|last=García|first=Carmen Isabel Luján|date=2013-06-19|publisher=Editorial Club Universitario|isbn=9788499485676}}&lt;/ref&gt;

=== မိုးလေဝသ ===
[[ဖိုင်:Rainbow_over_Bristol.jpg|right|thumb| [[သက်တံ]] ဆိုသည်မှာ [[ကမ္ဘာ့လေထု]]အတွင်းရှိ အစိုဓာတ် အမှုန်အမွှားများပေါ်သို့ [[နေရောင်ခြည်]]ဖြာထွက်သောအခါ ကောင်းကင်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာစေသော [[အလင်း|အလင်းတန်း]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[မိုးလေဝသပညာ|မိုးလေဝသ]]ဖြစ်စဉ် တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။]]
{{Main|မိုးလေဝသ}}[[မိုးလေဝသ]] ဆိုသည်မှာ သတ်မှတ်ထားသော [[အချိန်]]တစ်ခုအတွင်း သတ်မှတ်ထားသည့် [[လေထု]]ဧရိယာအတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေသည့် ရာသီဥတုအခြေအနေအားလုံးကို စုစည်းထားမှုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Merriam-Webster Dictionary. [http://www.merriam-webster.com/dictionary/weather Weather.] Retrieved on 2008-06-27.&lt;/ref&gt; မိုးလေဝသဖြစ်စဉ် အများစုသည် [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ]]တွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊&lt;ref&gt;Glossary of Meteorology. [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=hydrosphere&amp;submit=Search Hydrosphere.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315161323/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?p=1&amp;query=hydrosphere&amp;submit=Search|date=2012-03-15}} Retrieved on 2008-06-27.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;trop&quot;&gt;Glossary of Meteorology. [http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=t&amp;p=51 Troposphere.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120928061111/http://amsglossary.allenpress.com/glossary/browse?s=t&amp;p=51|date=2012-09-28}} Retrieved on 2008-06-27.&lt;/ref&gt; [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]]၏ အောက်ဘက်တွင်ဖြစ်သည်။ ယေဘူယျအားဖြင့် မိုးလေဝသသည် နေ့စဉ်အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းမှုတို့ကို ရည်ညွှန်းသော်လည်း [[ရာသီဥတု]]မှာမူ အချိန်ကာလကြာရှည်လာသည်နှင့်အမျှ လေထုထဲတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမှု၏ ပျမ်းမျှ အခြေအနေအတွက် ဝေါဟာရဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Climate|encyclopedia=Glossary of Meteorology|publisher=[[American Meteorological Society]]|url=http://amsglossary.allenpress.com/glossary/search?id=climate1|access-date=2008-05-14}}&lt;/ref&gt;

တစ်နေရာနှင့်တစ်နေရာကြားရှိ သိပ်သည်းဆ (အပူချိန်နှင့် အစိုဓာတ်) ကွာခြားမှုကြောင့် မိုးလေဝသ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ အပူပိုင်းဒေသမှ လတ္တီတွဒ်အပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားသည့် မည်သည့်နေရာ၌မဆို နေရောင်ခြည် ကျရောက်မှု ရိုက်ထောင့်ကြောင့် ဤကွဲပြားမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် အပူပိုင်းလေထုအကြား ပြင်းထန်သော အပူချိန် ကွာခြားမှုသည် ဂျက်လေစီးကြောင်းကို မြင့်တက်စေသည်။ အပူပိုင်းဆိုင်ကလုန်း မုန်တိုင်းများကဲ့သို့သော အလယ်ပိုင်း လတ္တီတွဒ် ရှိ ရာသီဥတုစနစ်များသည် ဂျက်လေစီးကြောင်း၏ မတည်ငြိမ်မှုများကြောင့်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးသည် ၎င်း၏ ပတ်လမ်းနှင့် ဆက်စပ်၍ စောင်းနေသောကြောင့် [[နေရောင်ခြည်]]သည် တစ်နှစ်တာ၏ မတူညီသော အချိန်များတွင် ရှုထောင့်အမျိုးမျိုးမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် နှစ်စဉ် အပူချိန်သည် များသောအားဖြင့် ±၄၀&amp;nbsp;ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၁၀၀&amp;nbsp;° ဖာရင်ဟိုက် မှ −၄၀&amp;nbsp;° ဖာရင်ဟိုက်) ရှိလေသည်။ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကြာလာသည်နှင့်အမျှ၊ ကမ္ဘာ၏ ပတ်လမ်းပြောင်းလဲမှုများသည် ကမ္ဘာမှ ရရှိသောနေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ပမာဏနှင့် ဖြန့်ဖြူးမှုပမာဏအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိပြီး ရေရှည်ရာသီဥတုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိစေသည်။

== သက်ရှိ ==
[[ဖိုင်:Diversity_of_plants_image_version_5.png|left|thumb|{{Center|ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[အပင်]] [[မျိုးစိတ်]]များစွာအတွက် ဥပမာတစ်ခု}}]]
[[ဖိုင်:Animal_diversity.png|right|thumb|{{Center|ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[တိရစ္ဆာန်]] [[မျိုးစိတ်]]များစွာအတွက် ဥပမာတစ်ခု}}]]
{{Main|သက်ရှိ|ဇီဝဗေဒ|ဇီဝရပ်ဝန်း}}[[သက်ရှိ|ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိ]]များသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၇ [[ဘီလီယံ]]ခန့်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်။&lt;ref&gt;&quot;[http://www.ucmp.berkeley.edu/exhibits/historyoflife.php History of life through time]&quot;. University of California Museum of Paleontology.&lt;/ref&gt; လူသိများသော သက်ရှိပုံစံများအားလုံးသည် အခြေခံမော်လီကျူးယန္တရားများကို တူညီစွာ မျှဝေကြပြီး ဤလေ့လာတွေ့ရှိချက်များအပေါ် အခြေခံ၍ သက်ရှိများ၏ မူလအစဆိုင်ရာ သီအိုရီများက သက်ရှိအားလုံး၏ မူလအစပြုသည့် ဆဲလ်တစ်ခုတည်း သက်ရှိများဖွဲ့စည်းပုံကို ရှင်းပြနိုင်သည့် ယန္တရားတစ်ခုကို ရှာဖွေရန် ကြိုးပမ်းလာကြခြင်းဖြစ်လေသည်။ ရိုးရှင်းသော အော်ဂဲနစ်မော်လီကျူးများမှ ပရိုတိုဆဲလ်များနှင့် ဇီဝဖြစ်ပျက်မှုဆီသို့ ဆဲလ်မတိုင်မီ အသက်တာမှတစ်ဆင့် ရိုးရှင်းသော အော်ဂဲနစ်မော်လီကျူးများမှ မူလအစပြုမှုဆီသို့ ဦးတည်သွားနိုင်သည့်လမ်းကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ မတူညီသော ယူဆချက်များစွာရှိကြ၏။

သက်ရှိ၏ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်အပေါ် တစ်လောကလုံးဆိုင်ရာ သဘောတူညီထားမှု မရှိသော်လည်း၊ သက်ရှိဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ ထင်ရှားမှုကို [[သက်ရှိရုပ်စု]]၊ ဇီဝဖြစ်ပျက်မှု၊ ကြီးထွားမှု၊ လိုက်လျောညီထွေရှိမှု၊ လှုံ့ဆော်မှု နှင့် [[မျိုးပွားခြင်း|မျိုးပွားမှု]]ဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှု စသည့် လက္ခဏာရပ်များ ရှိကြောင်းကို သိပ္ပံပညာရှင်များက ယေဘုယျအားဖြင့် လက်ခံကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web|year=2006|url=http://www.calacademy.org/exhibits/xtremelife/what_is_life.php|title=Definition of Life|publisher=California Academy of Sciences|access-date=2007-01-07|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20070208220940/http://www.calacademy.org/exhibits/xtremelife/what_is_life.php|archive-date=2007-02-08}}&lt;/ref&gt; အသက် သည် [[သက်ရှိရုပ်စု]]၏ ရိုးရှင်းသော လက္ခဏာရပ်ဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်။ သက်ရှိများနှင့်သက်ဆိုင်သည့် သိပ္ပံပညာရပ်ဖြစ်သော [[ဇီဝဗေဒ]]တွင် &quot;အသက်&quot;ဟူသည် သက်ရှိများကို ကြီးထွားနိုင်စွမ်း၊ [[ဇီဝကမ္မဗေဒ|လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း]] နှင့် မသေဆုံးမီ စဉ်ဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲမှုများအပါအဝင် လှုပ်ရှားတက်ကြွမှုရှိခြင်းများသည် သက်ရှိများကို ခွဲခြားနိုင်သော အခြေအနေပင်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;The Concise Oxford Dictionary. English Edition 1991&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Merriam-Webster Dictionary&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/life|title=Merriam-Webster Dictionary|access-date=2009-06-21|publisher=Merriam-Webster Dictionary}}&lt;/ref&gt;

== ဂေဟစနစ်များ ==
[[ဖိုင်:River_gambia_Niokolokoba_National_Park.gif|left|thumb| [[မိုးသစ်တော|မိုးသစ်တောများ]]တွင် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန် မျိုးစိတ်များစွာဖြင့် [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ]] အများအပြားရှိသည်။ ဤဓာတ်ပုံသည် [[ဆီနီဂေါနိုင်ငံ|ဆီနီဂေါနိုင်ငံ၏]] [[နီယိုကိုလို-ကိုဘာ အမျိုးသားဥယျာဉ်]]အတွင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသော ဂမ်ဘီယာမြစ် ပုံ ဖြစ်သည်။]]
{{Main|ဂေဟစနစ်}}[[ဂေဟစနစ်]]သည် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သက်ရှိမဟုတ်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ([[ဂေဟစနစ်]]) အချက်များအားလုံးနှင့် ပေါင်းစပ်လုပ်ဆောင်သော ဧရိယာအတွင်းရှိ အပင်များ၊ တိရစ္ဆာန်များနှင့် အဏုဇီဝသက်ရှိများ (ဇီဝဆိုင်ရာ အချက်များ) ပါဝင်သော သဘာဝယူနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite book|first=Robert W.|last=Christopherson|year=1996|title=Geosystems: An Introduction to Physical Geography|url=https://archive.org/details/geosystemsintrod0000chri_q8n8|publisher=Prentice Hall|isbn=0-13-505314-5}}&lt;/ref&gt;

ဂေဟစနစ်သဘောတရား၏ ဗဟိုချက်မှာ [[သက်ရှိရုပ်စု|သက်ရှိများသည်]] ၎င်းတို့တည်ရှိနေသော ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အခြားဒြပ်စင်များနှင့် အလွန်အမင်း ဆက်နွယ်နေသည့် ဆက်နွယ်မှုအစုအဝေးတစ်ခုတွင် အဆက်မပြတ်ပါဝင်နေသည်ဟူသော အယူအဆပင်ဖြစ်သည်။ [[ဂေဟဗေဒ]]သိပ္ပံပညာကို စတင်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည့် ယူဂျင်း အိုဒမ် က &quot;သက်ရှိအားလုံး ပါဝင်သော မည်သည့် ယူနစ်မဆို စွမ်းအင်စီးဆင်းမှု ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အပြန်အလှန် တုံ့ပြန်သည့် ဧရိယာရှိ၊ သတ်မှတ်ထားသော အာဟာရအဆင့် တည်ဆောက်ပုံ၊ ဇီဝမျိုးကွဲများနှင့် ပစ္စည်းလည်ပတ်မှု (ဥပမာ- သက်ရှိနှင့် သက်ရှိမဟုတ်သော အစိတ်အပိုင်းများအကြား ပစ္စည်းဖလှယ်မှု) သည် စနစ်အတွင်း ဂေဟစနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်&quot; ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|last=Odum|first=E. P.|year=1971|title=Fundamentals of Ecology|url=https://archive.org/details/fundamentalsofec0000odum|url-access=registration|edition=Third|publisher=Saunders|location=New York|isbn=0-7216-6941-7}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:Creek_and_old-growth_forest-Larch_Mountain.jpg|thumb|အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ [[အိုရီဂွန်ပြည်နယ်|အော်ရီဂွန်]]ပြည်နယ်၊ လာ့ချ် တောင်ပေါ် ရှိ စမ်းချောင်းတစ်ခုနှင့် ပေါက်ရောက်နေသော သစ်တောဟောင်းများ]]
လူသား၏ ဂေဟစနစ်အယူအဆသည် လူသား / သဘာ၀ ဒိုင်ခရိုတိုမီ (Dichotomy) ကို ဖြိုဖျက်ခြင်းတွင် အခြေခံထားပြီး မျိုးစိတ်အားလုံးသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဂေဟဗေဒအရ ပေါင်းစပ်ထားသည့်အပြင် ၎င်းတို့ biotope ၏ ဂေဟစနစ်ဆိုင်ရာ ပါဝင်မှုများဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာသော အခြေအမြစ်ဖြစ်သည်။

ပိုများသော မျိုးစိတ်အရေအတွက် သို့မဟုတ် ဂေဟစနစ်၏ [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ]]များပြားခြင်းသည် တည်နေရာတစ်ခုတွင် အပြောင်းအလဲကိုတုံ့ပြန်ရန် နောက်ထပ်မျိုးစိတ်များရှိနေသောကြောင့် ၎င်းဂေဟစနစ်၏ ခံနိုင်ရည်အားသည် ပိုမိုကောင်းမွန်လာစေပြီး၊ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းမှာ ၎င်းစနစ်အပေါ်သို့ သက်ရောက်လာမှုများကို လျှော့ချနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဂေဟစနစ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအား အခြေခံအားဖြင့် မတူညီသောအခြေအနေသို့ မပြောင်းလဲမီ အကျိုးသက်ရောက်မှုကိုလည်း လျော့နည်းစေသည်။ ဤသည်မှာ တလောကလုံးနှင့်ဆိုင်သော ကိစ္စတစ်ရပ် မဟုတ်ပေ။ ဂေဟစနစ်တစ်ခု၏ မျိုးစိတ်ကွဲပြားမှုနှင့် ရေရှည်တည်တံ့သောအဆင့်တွင် ကုန်စည်နှင့်ဝန်ဆောင်မှု ပေးဆောင်နိုင်မှုတို့အကြား သက်သေပြနိုင်သော ဆက်နွယ်ချက် မရှိပေ။{{Clear}}

== သဘာဝတောရိုင်း ==
[[ဖိုင်:Swiss_National_Park_131.JPG|thumb|[[ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ|ဆွစ် အယ်ဖ်]] (အမျိုးသားဥယျာဉ်) ရှိ ကော်နီဖာ သစ်တောတစ်ခု]]
ယေဘူယျအားဖြင့် သဘာဝတောရိုင်းကို [[လူသား]]တို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ဖြင့် သိသိသာသာ ပြုပြင်မွမ်းမံထားမှု-မရှိသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ WILD ဖောင်ဒေးရှင်းသည် သဘာဝတောရိုင်းများ၏ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်ကို ပိုမိုအသေးစိတ်ဖော်ပြထားပြီး၊ ၎င်းဖွင့်ဆိုချက်မှာ &quot;ကျွန်ုပ်တို့၏ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ကျန်ရှိခဲ့သည့် အနှောက်အယှက်မရှိသော တောရိုင်းသဘာဝနယ်မြေများဖြစ်သည့် လူသားတို့ ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း မရှိသော နောက်ဆုံး သဘာဝတောရိုင်းနေရာများမှာ လမ်းများ၊ ပိုက်လိုင်းများ သို့မဟုတ် အခြားစက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အခြေခံအဆောက်အဦများဖြင့် ဖွံဖြိုးမှုရှိမနေသေးသော တောရိုင်းများပင်ဖြစ်သည်&quot; ဟူ၍ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.wild.org/main/about/what-is-a-wilderness-area/|title=The WILD Foundation|publisher=Wild.org|access-date=2013-03-09|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/2012.12.04-162126/http://www.wild.org/main/about/what-is-a-wilderness-area/|archive-date=2012-12-04}}&lt;/ref&gt;

[[ဖိုင်:Togiak_Wilderness.jpg|thumb| အမေရိကန် [[အလက်စကာပြည်နယ်|Alaska]] ပြည်နယ်ရှိ Togiak အမျိုးသား တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ဘေးမဲ့တောအတွင်းရှိ အက်ခလန် တောင်များ နှင့် Togiak သဘာဝတောရိုင်း]]
တောရိုင်းဧရိယာများနှင့် ဘေးမဲ့တော ဥယျာဉ်များသည် အချို့သော [[မျိုးစိတ်|မျိုးစိတ်များ]] ၊ ဂေဟဗေဒ လေ့လာမှုများ၊ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး၊ သီးသန့်တည်ရှိမှု နှင့် အပန်းဖြေမှုအတွက် အရေးကြီးသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ယဉ်ကျေးမှု၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ နှင့် အနုသယ ဆိုင်ရာ အကြောင်းပြချက်များကြောင့် သဘာဝတောရိုင်းများသည် အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ တန်ဖိုးရှိကြသည်။ အချို့သော သဘာဝဆိုင်ရာ စာရေးဆရာများက တောရိုင်းဒေသများသည် လူသားတို့၏ စိတ်ဓာတ်နှင့် တီထွင်ဖန်တီးနိုင်မှုတို့အတွက် အရေးကြီးသည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Botkin, Daniel B.|title=No Man's Garden: Thoreau And A New Vision For Civilization And Nature|url=https://books.google.com/books?id=OvF40zunJR4C|year=2001|publisher=Island Press|isbn=978-1-55963-465-6|pages=155–157}}&lt;/ref&gt;
[[ဖိုင်:Ahja_jõe_ürgorg.jpg|center|thumb|{{Center|[[အက်စ်တိုးနီးယား|အက်စ်တိုးနီးယား]]ရှိ သဘာဝတောရိုင်း မြင်ကွင်းတစ်ခု}}|800x800px]].

== စိန်ခေါ်မှုများ ==
[[ဖိုင်:Air_pollution_by_industrial_chimneys.jpg|thumb|[[နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်|နယူးမက္ကဆီကို]]ရှိ ဤဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွင် ဆာလဖာ ဖြိုခွဲမှုစနစ် မတပ်ဆင်မီ အချိန်က ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုတွင် လေထုညစ်ညမ်းစေသော ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ပမာဏ အလွန်အကျွံပါဝင်လေသည်။]]
[[ဖိုင်:Amazon_Rainforest-bird_site.jpg|thumb| [[ဘရာဇီးနိုင်ငံ|ဘရာဇီး]] ရှိ [[အမေဇုန် မိုးသစ်တော|အမေဇုန်မိုးသစ်တော]] ။ တောင်အမေရိက၏ အပူပိုင်းမိုးသစ်တောများသည် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ရာထောင်အနည်းငယ်အတွင်း ဖြစ်ထွန်းလာသော အချို့သောမျိုးစိတ်များအပါအဝင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဇီဝမျိုးကြွယ်ဝမှု အကြီးမားဆုံးအဖြစ် တည်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/view.php?id=28907|title=Why the Amazon Rainforest is So Rich in Species : News|publisher=Earthobservatory.nasa.gov|date=2005-12-05|access-date=2013-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225204348/http://earthobservatory.nasa.gov/Newsroom/view.php?id=28907|archive-date=2011-02-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2005/12/051205163236.htm|title=Why The Amazon Rainforest Is So Rich In Species|publisher=Sciencedaily.com|date=2005-12-05|access-date=2013-03-09}}&lt;/ref&gt;]]
ဤသည်မှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိနေသောအရာများကို ကာကွယ်ရန် သို့မဟုတ် သဘာဝ၏ အခန်းကဏ္ဍကိုပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ချဲ့ထွင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျယ်ပြန့်သော [[နိုင်ငံရေး]]၊ [[လူမှုဗေဒ|လူမှုရေး]] နှင့် [[သဘာဝတ္ထဗေဒ|အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာ]] လှုပ်ရှားမှုများဖြစ်သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကိုအခြေခံသော ''သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်'' ၏ ဘုံနားလည်မှုဖြစ်သည်။ တောရိုင်းအစစ်အမှန်သည် ပို၍ရှားပါးလာပြီး ''တောရိုင်း'' သဘာဝများ (ဥပမာ- စီမံခန့်ခွဲမထားသော [[သစ်တော|သစ်တောများ]] နှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူထားခြင်း မဟုတ်သည့် [[မြက်ခင်းပြင်|မြက်ခင်းများ]]၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ၊ တောရိုင်းပန်းများ) ကို ယခင်က လူတို့နေထိုင်ရာ နေရာများစွာတွင် တွေ့ရှိနိုင်ခဲ့ကြသည်။

ပတ်ဝန်းကျင် သိပ္ပံပညာရှင်များ နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ပညာရှင်များက ဖော်ပြလေ့ရှိသော လူများနှင့် သဘာဝစနစ်များ၏ အကျိုးအတွက် ရည်မှန်းချက်များတွင် အောက်ပါအချက်များ ပါဝင်သည် -

* လေ၊ ရေ၊ မြေဆီလွှာ၊ အဆောက်အဦ၊ ထုတ်လုပ်သော ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် အစားအစာများတွင် [[ညစ်ညမ်းခြင်းများ|ညစ်ညမ်းမှု]] နှင့် အဆိပ်အတောက်များ ပပျောက်ရေး။
* [[ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲ|ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများ]] ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် [[မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသော မျိုးစိတ်|မျိုးသုဉ်းလုနီးပါးမျိုးစိတ်များ]]ကို အကာအကွယ်ပေးရေး။
* [[ရေ]]၊ မြေ၊ လေ၊ စွမ်းအင်၊ ကုန်ကြမ်းနှင့် သဘာဝအရင်းအမြစ်များ&lt;ref&gt;{{Cite journal|author1=Escolero, O.|author2=Kralisch, S.|author3=Martínez, S.E.|author4=Perevochtchikova, M.|year=2016|title=Diagnóstico y análisis de los factores que influyen en la vulnerabilidad de las fuentes de abastecimiento de agua potable a la Ciudad de México, México|journal=Boletín de la Sociedad Geológica Mexicana|language=es|volume=68|issue=3|pages=409–427|doi=10.18268/BSGM2016v68n3a3|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;ကဲ့သို့သော အရင်းအမြစ်များကို ထိန်းသိမ်းရေး နှင့် ရေရှည်တည်တံ့စွာ အသုံးပြုရေး။
* လေထုညစ်ညမ်းမှု၊ ဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲများကို ခြိမ်းခြောက်မှုနှင့် လူသားဦးရေအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှုတို့ကို ကိုယ်စားပြုသည့် လူသားများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်စေသော [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]ကို ရပ်တန့်စေရေး။
* ညစ်ညမ်းမှု၊ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှုနှင့် ရေရှည်တည်တံ့မှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသည့် လျှပ်စစ်၊ အပူပေးအအေးပေးမှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတို့တွင် [[ဇီဝရုပ်ကြွင်းလောင်စာ|ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ]]များမှ [[ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်|ပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်]]သို့ ကူးပြောင်း အသုံးချရေး။
* ဇီဝမျိုးစုံ မျိုးကွဲများ ဆုံးရှုံးခြင်း နှင့် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းတို့ကို လျော့ပါးစေရန်အတွက် အသားများပါဝင်သော အစားအစာများမှ အပင်အခြေခံအစားအစာများ စားသုံးခြင်း အလေ့အကျင့်သို့ ကူးပြောင်းရေး။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Drayer|first=Lisa|date=January 2, 2019|title=Change your diet to combat climate change in 2019|url=https://www.cnn.com/2018/10/18/health/plant-based-diet-climate-change-food-drayer/index.html|work=CNN|access-date=February 14, 2019}}&lt;/ref&gt;
* အပန်းဖြေရန်နှင့် ဂေဟစနစ်ထိန်းသိမ်းရန်  ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် သဘာဝကြိုးဝိုင်းများ တည်ထောင်ရေး။
* စွန့်ပစ် အမှိုက်လျှော့ချခြင်း၊ ပြန်လည်အသုံးပြုခြင်း၊ မြေဆွေး၊ အမှိုက်မှ စွမ်းအင် နှင့် မိလ္လာအညစ်အကြေး များကို စွန့်ထုတ်ခြင်း အပါအဝင် ရေရှည်တည်တံ့ပြီး ညစ်ညမ်းမှုနည်းသော စွန့်ပစ် အမှိုက် စီမံခန့်ခွဲမှု ရှိစေရေး။
* တရားမဝင် ငါးဖမ်းခြင်း နှင့် သစ်ခုတ်ခြင်းတို့ကို လျှော့ချရေး။&lt;ref&gt;{{cite news|last=Plumer|first=Brad|date=May 6, 2019|title=Humans Are Speeding Extinction and Altering the Natural World at an 'Unprecedented' Pace|url=https://www.nytimes.com/2019/05/06/climate/biodiversity-extinction-united-nations.html|work=[[The New York Times]]|access-date=June 14, 2019}}&lt;/ref&gt;
* လူဦးရေ တိုးတက်လာမှုအား ဖြည်းဖြည်းနှင့် မှန်မှန် တည်ငြိမ်မှု ရှိစေရေး။&lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Ripple WJ, Wolf C, Newsome TM, Galetti M, Alamgir M, Crist E, Mahmoud MI, Laurance WF|title=World Scientists' Warning to Humanity: A Second Notice|journal=[[BioScience]]|volume=67|issue=12|pages=1026–1028|date=13 November 2017|doi=10.1093/biosci/bix125|quote=It is also time to re-examine and change our individual behaviors, including limiting our own reproduction (ideally to replacement level at most)...|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

== ပြင်ပလင့်များ ==

* {{Commons category-inline|Environment|ပတ်ဝန်းကျင်}}
* [http://www.unep.org/ UNEP - United Nations Environment Programme]
* [http://www.bbc.co.uk/sn/ BBC - Science and Nature].
* [https://web.archive.org/web/20090506215842/http://science.gov/browse/w_123.htm Science.gov – Environment &amp; Environmental Quality]

{{Authority control}}

[[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]
[[ကဏ္ဍ:သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင်]]</text>
      <sha1>hvtli58us0t8vamxb4vmxb2k2riiq20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>နေမင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254329</id>
    <revision>
      <id>1057607</id>
      <parentid>851934</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T13:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 2 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6518" sha1="8d1u4ymt29xnh8y2zfbei8xy40lty3y" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name         = နေမင်း
| image        = 
| caption      = 
| birth_name = 
| birth_date = {{birth date and age|df=yes|1983|8|6}}
| birth_place  = [[သက္ကလရွာ၊ ကဝမြို့နယ်]]
| nationality = 
| height       = 
| occupation   = သရုပ်ဆောင်
| awards       = 
| alma_mater   =
| years_active = ၂၀၀၈–လက်ရှိ
| spouse =
| parents    = 
| relatives = 
| website      = 
}}

'''နေမင်း''' (၆ ဩဂုတ် ၁၉၈၃ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=အမေများနေ့မှာ အမေစားချင်တဲ့ဆိုင်လေးကိုလိုက်ပို့ခဲ့တဲ့သရုပ်ဆောင်နေမင်း |url=https://www.mmload.com/news/62733 |work=Myanmarload |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616043118/https://www.mmload.com/news/62733 |archive-date=16 June 2021 |access-date=18 February 2024 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=St |first1=The |last2=Daily |first2=ard Time |title=ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်နေမင်းနှင့်တွေ့ဆုံခြင်း {{!}} Standard Time Daily |url=http://sdtimedaily.com/2017/12/21/21122017me007/ |accessdate=18 February 2024 |archivedate=16 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210616043245/http://sdtimedaily.com/2017/12/21/21122017me007/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=ပရိသတ်တွေကို သက်သတ်လွတ်ချစ်တီးထမင်း စတုဒီသာ ကျွေးခဲ့တဲ့ နေမင်း |url=http://mizzimaburmese.com/article/52659 |work=Mizzima Myanmar News and Insight |language=en}}&lt;/ref&gt; ဇာတ်ကားပေါင်း ၂၀၀ ကျော်တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Fame |first1=Asian |title=စီးပွားရေးဘက်မှာ အချိန်ပိုပေးဖြစ်နေတဲ့ သရုပ်ဆောင် နေမင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/2018/11/02/%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%B8%E1%80%98%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%AC-%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%AD%E1%80%94%E1%80%B9/ |work=Popular |date=2018-11-02 |accessdate=18 February 2024 |archivedate=18 February 2024 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20240218163511/https://www.popularmyanmar.com/2018/11/02/%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%B1%E1%80%9B%E1%80%B8%E1%80%98%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%BD%E1%80%AC-%E1%80%A1%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%AD%E1%80%94%E1%80%B9/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=နမေငျး Archives - Cele Gabar |url=https://www.celegabar.com/tag/%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8 |accessdate=18 February 2024 |archivedate=16 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210616043150/https://www.celegabar.com/tag/%E1%80%94%E1%80%B1%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%B8 }}&lt;/ref&gt;

==အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး==
နေမင်းကို ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[သက္ကလရွာ၊ ကဝမြို့နယ်|သက္ကလရွာ]]တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=မွေးနေ့ကို မွန်မြတ်တဲ့ အလှူဒါနတွေလုပ်ရင်း ဖြတ်သန်းမယ့် သရုပ်ဆောင်နေမင်း |url=https://www.mmload.com/news/9093 |work=Myanmarload |archive-url=https://web.archive.org/web/20210616042935/https://www.mmload.com/news/9093 |archive-date=16 June 2021 |access-date=18 February 2024 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==သရုပ်ဆောင်ဘဝ==
အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်တွင် ကိုရီးယားတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=အင်္ဂလန်မှာ ကျောင်းတက်ဖို့ ရည်ရွယ်ခဲ့ပေမယ့် ကိုရီးယားမှာ အလုပ်လုပ်ခဲ့ရတယ်ဆိုတဲ့ နေမင်း |url=https://www.centralonlinenews.com/?p=3511 |work=Central Online News |date=2019-06-11 |accessdate=18 February 2024 |archivedate=16 June 2021 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210616042908/https://www.centralonlinenews.com/?p=3511 }}&lt;/ref&gt; ကိုရီးယားမှ ပြန်လာပြီးနောက် ရွှေစင်ဦး ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးအပါအဝင် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးများဖြင့် ဇာတ်ကားများ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=ပြည်တော်ပြန်မောင်နှမတွေအတွက် သရုပ်ဆောင်နေမင်း ရေးလိုက်တဲ့စာ - myanmaplatform news |url=https://www.myanmaplatform.com/m/a/41389.html |work=www.myanmaplatform.com}}&lt;/ref&gt; 

==ပါဝင်ခဲ့သော ဇာတ်ကားများ==
{{expand list}}

===ရုပ်ရှင်===
*''[[သွားလူဆိုး ဒါမျိုးတော့တတ်တယ်]]'' (၂၀၁၂)
*''[[ချစ်စံအိမ် ၂၀၂၈]]'' (၂၀၁၅)
*''[[မင်္ဂလာလှည်း]]'' (၂၀၁၅)
*''[[အုတ်ကြားမြက်ပေါက်]]'' (၂၀၁၆)
*''[[လူးရတနာသိုက်]]'' (၂၀၁၆)
*''[[ရန်သူ (ရုပ်ရှင်)|ရန်သူ]]'' (၂၀၁၈)
*''[[လေးပါးကျော့ရှိန်ဝရဇိန်]]'' (၂၀၁၉)

==ကိုးကား==
{{reflist}}

==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
*{{Facebook|nainglintun.phayphaylu.3}}

{{Authority control}}

[[Category:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[Category:၁၉၈၃ မွေးဖွားသူများ]]
[[Category:မြန်မာ အမျိုးသား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်များ]]</text>
      <sha1>8d1u4ymt29xnh8y2zfbei8xy40lty3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပပဝတီစီရင်ခန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>254376</id>
    <revision>
      <id>1057613</id>
      <parentid>951154</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9403" sha1="93w8qpp1jgddzwfp0bj3bgrgua38y6g" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name     = ပပဝတီစီရင်ခန်း
| image          = Pa Pa Wadi See Yin Khan Poster.jpg
| caption        = ရုပ်ရှင်ပိုစတာ
| director       = [[ဝိုင်း (ဒါရိုက်တာ)|ဝိုင်း]]
| producer       = မမီးမီး
| story = [[ဝိုင်း (ဒါရိုက်တာ)|ဝိုင်း]]
| screenplay     = [[ဝိုင်း (ဒါရိုက်တာ)|ဝိုင်း]]
| starring       = {{plainlist|*[[မိုးဟေကို]]
*[[ဖွေးဖွေး]]
*[[ထွန်းထွန်း]]
*[[အလင်းရောင် (သရုပ်ဆောင်)|အလင်းရောင်]]
}}
| music          = Yangon Post&lt;br/&gt;Richard Ye Win&lt;br/&gt;Farique Chan Wai Onn&lt;br/&gt;Steven Leong Amier Nelson
| cinematography = ကျောက်ဖြူ (ပန်းသာ)
| editing        = ကျော်ခိုင်စိုး
| studio         = မီးမီးရွှေချူး ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေး
| distributor    = 
| released       = {{film date|2019|10|10|[[Myanmar]]}}
| runtime        = ၁၁၃ မိနစ်
| country        = မြန်မာ
| language       = မြန်မာ
| budget         = 
| gross          = 
}}

'''''The Trial of''''' '''''Pa Pa Waddy (ပပဝတီစီရင်ခန်း)'''''  သည် ၂၀၁၉ ခုနှစ်ထွက် မြန်မာ ဒရမ်မာရုပ်ရှင်ကားဖြစ်သည်။  မင်းကုသနှင့် ပပဝတီ သဏ္ဌာရီ ဇာတ်လမ်းမှ ပပဝတီရဲ့အလပကဲ့သို့ ထင်ဟ်စေရန် လှပသည့် အမျိုးသမီးနှစ်ဦး၏ ဇာတ်အိမ်ကို အခြေခံပြီး ခေတ်သစ်ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများနှင့် ဆက်စပ်၍ ပုံဖော်ရိုက်ကူးထားသည့် မြန်မာ Drama ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။ ဤရုပ်ရှင်ကို ဒါရိုက်တာ[[ဝိုင်း (ဒါရိုက်တာ)|ဝိုင်း]] က ရိုက်ကူးထားပြီး၊ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.duwun.com.mm/article/dauiktawuie-ntimaset-mmy-ppwtisin-id10278|title=ဒါရိုက်တာဝိုင်းရဲ့ ဖန်တီးမှုအသစ်တွေ မြင်ရမယ့် ''ပပဝတီစီရင်ခန်း''}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://old.mmload.com/news/40545|title=ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတဝက်လောက်ကို ရိုက်ကူးပြီးစီး}} {{Dead link|date=October 2026 }}&lt;/ref&gt; အဓိကသရုပ်ဆောင်များအဖြစ် မင်းသမီး  [[မိုးဟေကို]]၊ [[ဖွေးဖွေး]]၊ [[ထွန်းထွန်း]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2019/01/12/179918.html|title=“ပပဝတီ စီရင်ခန်း” ရုပ်ရှင်မှာ မျက်နှာချထားတဲ့ ထွန်းထွန်း}}&lt;/ref&gt; နှင့် [[အလင်းရောင် (သရုပ်ဆောင်)|အလင်းရောင်]] &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%95%E1%80%9D%E1%80%90%E1%80%AE-%E1%80%85%E1%80%AE%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%81%E1%80%94%E1%80%B9%E1%80%B8-%E1%82%90%E1%80%AF%E1%80%95%E1%80%B9%E1%80%9B%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%B9/|title=ပပဝတီစီရင်ခန်းရုပ်ရှင်အတွက် Body အပြောင်းအလဲလုပ်ခဲ့တဲ့ အလင်းရောင်}}&lt;/ref&gt;တို့က ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားကြကာ မီးမီးရွှေချူး ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးမှ ဖြန့်ချိကာ ၂၀၁၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။ ရုပ်ရှင်၏ အဓိကဇာတ်ကွက်မှာ အမျိုးသမီးနှစ်ဦး အလှချင်းယှဉ်ပြိုင်ကြရင်း ၎င်းတို့၏ တကယ့်ပကတိပုံစံများကို မေ့လျော့ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ရှာဖွေပုံကို စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ၊ ဆန်းသစ်သော ရှုထောင့်မှနေ၍ ကြည့်ရှုခံစားရမည်ဖြစ်သည်။  &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/entertainment/2018/04/24/156873.html|title=မိုးဟေကို မိခင်ကျန်းမာရေးကြောင့် “ပပဝတီစီရင်ခန်း” ရုပ်ရှင်ကားကြီးရိုက်ကူးမှု ရွေ့ဆိုင်းထား}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/350194|title=မိုးဟေကို၊ ဖွေးဖွေးတို့ အပြိုင်ကြဲအားပြိုင်မှုတွေနဲ့ ရှုစားကြရမည့် ပပဝတီစီရင်ခန်းရုပ်ရှင်(နမူနာ)}}&lt;/ref&gt; 

== ဇာတ်လမ်း ==
တက္ကသိုလ်ရဲ့အလှဆုံးမိန်းကလေးအဖြစ် နာမည်ကျော်ကြားတဲ့ '''နန်းရွှေမှုန်''' ဟာ လှပတဲ့ရုပ်ရည်ကြောင့် ဘယ်နေရာရောက်ရောက် အဆင်ပြေနေသူတစ်ဦးဖြစ်ပါတယ်။

တစ်ဖက်မှာတော့ '''သက်ထားခင်''' ဟာ အရည်အချင်းရှိပြီး အသံကောင်းသူတစ်ဦးဖြစ်ပေမယ့် သူမရဲ့ရုပ်ရည်ကြောင့် လူမှုပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ အလုပ်အကိုင်တွေမှာ အမြဲတမ်းလိုလို ရှေ့မတိုးနိုင်ဘဲ နောက်ဆုတ်နေခဲ့ရပါတယ်။ နန်းရွှေမှုန်ရဲ့ အမြဲအနှိမ်ခံရမှုတွေကြောင့် သက်ထားခင်ဟာ ရင်ထဲမှာ မခံချင်စိတ်တွေ ပြင်းပြင်းထန်ထန် စွဲလာခဲ့ပါတယ်။

တစ်နေ့မှာတော့ သက်ထားခင်ဟာ လုံးဝအသွင်ပြောင်းလဲပြီး လှပတဲ့အမျိုးသမီးတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီအချိန်မှာတော့ သူမတို့နှစ်ဦးရဲ့ အလှယှဉ်ပြိုင်မှုတွေဟာ ပိုပြီးပြင်းထန်လာခဲ့ပါတယ်။ ဇာတ်လမ်းရဲ့အဆုံးမှာတော့ ဒီပြိုင်ဆိုင်မှုတွေကြားကနေ အလှအပဆိုတာဟာ အမြဲတမ်းတည်မြဲတဲ့အရာမဟုတ်ဘဲ၊ မိမိရဲ့ အတွင်းစိတ်နဲ့ အရည်အချင်းတွေကသာ ပိုပြီးအရေးကြီးကြောင်း နှစ်ဦးစလုံး နားလည်သွားကြတဲ့အကြောင်းကို စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ကြည့်ရှုရမှာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

== သရုပ်​​ဆောင်​များနှင့်​ ဇာတ်​​ဆောင်​များ ==

=== အဓိကဇာတ်ဆောင် ===
[[မိုးဟေကို]] သည် အထက်စီးဆန်‌ပြီး လှပသောမိန်းကလေး ရွှေမှုန် အဖြစ်ပါဝင်ထားပါသည်

[[ဖွေးဖွေး]] သည် အရည်ချင်းရှိသော်လည်း သနားစရာကောင်းပြီး ရုပ်ရည်ကြည့်မကောင်းသော သက်ထားခင် အဖြစ်ပါဝင်ထားပါသည်၊

သီဟရဲရင့် အဖြစ် [[ထွန်းထွန်း]]

ဘုန်းမြတ်သွေး အဖြစ် [[အလင်းရောင် (သရုပ်ဆောင်)|အလင်းရောင်]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[Category:၂၀၁၉ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:မြန်မာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:မြန်မာဘာသာစကား ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]


{{Myanmar-film-stub}}</text>
      <sha1>93w8qpp1jgddzwfp0bj3bgrgua38y6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဇော်ဇော်လတ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>261120</id>
    <revision>
      <id>1057646</id>
      <parentid>849006</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:14:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Human Rights Union for Myanmar</username>
        <id>149375</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Ro Maung Ming shwe Jr, Human Rights Activist, Refugee Rights Advance.</comment>
      <origin>1057646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2923" sha1="1wo81g19hrg2krcqm4jc2qavcwk8lya" xml:space="preserve"># Ro Maung Ming Shwe Jr.

'''Ro Maung Ming Shwe Jr.''' (also known as Anowar) is a Rohingya human rights activist, refugee rights advocate, youth leader, and political researcher from Myanmar. Based in the Rohingya refugee community in Cox’s Bazar, Bangladesh, he is involved in advocacy concerning human rights, Democracy for Myanmar,refugee protection,  peacebuilding, and the rights of the Rohingya people and other ethics group in Myanmar 

== Activism ==

Ro Maung Ming Shwe Jr. the Deputy Executive Director of Comrades of Rohingya Youth (CRY), a Rohingya youth-led organization established in 2021. The organization focuses on human rights awareness, Federal Democracy,youth leadership, community protection, gender equality peacebuilding, and environmental awareness.

Through his work with CRY, he has participated in initiatives promoting human rights education, social Justice youth empowerment, social cohesion, and the protection of vulnerable communities. His advocacy also addresses the challenges faced by Rohingya refugees, including statelessness, discrimination, access to rights, and the need for safe and voluntary repatriation.

== International advocacy ==

Ro Maung Ming Shwe Jr. has engaged in international advocacy and discussions concerning the human rights situation in Myanmar and the conditions of Rohingya refugees and other ethics group in Myanmar. His work emphasizes equality, justice, accountability, citizenship rights, and the participation of Rohingya people in decisions affecting their future.

In 2026, he was interviewed by CIVICUS Lens about the situation of Rohingya people following Myanmar's 2021 military coup. The interview addressed the continuing challenges faced by the Rohingya community and the deterioration of their human rights situation.

== Areas of interest ==

His areas of interest include human rights, refugee protection, international law, peacebuilding, transitional justice, youth leadership, and climate change awareness.

== References ==

&lt;references /&gt;

== External links ==

* [https://lens.civicus.org/ CIVICUS Lens]

Wikipedia note: Before publishing, add reliable, independent sources that directly verify your biography, organizational role, and activism. The CIVICUS Lens interview should be linked directly to the article about you, and any claims that cannot be verified should be removed or revised. A person's own website or organizational website alone is generally insufficient to establish Wikipedia notability.

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]]</text>
      <sha1>1wo81g19hrg2krcqm4jc2qavcwk8lya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057647</id>
      <parentid>1057646</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>133983</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/Human Rights Union for Myanmar|Human Rights Union for Myanmar]] ([[User talk:Human Rights Union for Myanmar|talk]]) to last version by Ninjastrikers: Wrong language</comment>
      <origin>849006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4341" sha1="8ub1u85d3zr414lyq2m3wrzdipzb0uj" xml:space="preserve">[[File:ဇော်ဇော်လတ်.jpg|thumb|right|ဇော်ဇော်လတ်]]
'''ဇော်ဇော်လတ်''' သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေး၊ ဒီမိုကရေစီအရေး၊ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news|title=Myanmar Daily Post-Coup Update: June 3|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-daily-post-coup-update-june-3.html/|work=The Irrawaddy|date=2021-06-04}}&lt;/ref&gt; သူသည် [[မြန်မာ့နွေဦးတော်လှန်ရေး]]တွင် [[မန္တလေးမြို့]] ဆန္ဒပြခေါင်းဆောင်များထဲမှ တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;a&quot;&gt;{{cite news|title=Interfaith Activists Sentenced to Two Years Imprisonment With Hard Labor|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/interfaith-activists-sentenced-to-two-years-imprisonment-with-hard-labor.html|work=The Irrawaddy|date=February 26, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Interfaith Activists Sentenced To Two More Years In Prison|url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/interfaith-activists-sentenced-to-two-more-years-in-prison.html|work=The Irrawaddy|date=April 8, 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; သူသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် Thint Myat Lo Thu Myar (Peace Seekers and Multiculturalist Movement) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဘာသာပေါင်းစုံ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=ကျန်ရှိနေသည့် ယုံကြည်ချက်ကြောင့်အကျဉ်းကျနေသူများကို အမြန်ဆုံးလွှတ်ပေးရန် Burma Campaing UK တောင်းဆို |url=https://mizzimaburmese.com/article/13688 |website=မဇ္ဈိမ |access-date=၃၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၄ |date=၃၀ ဧပြီ ၂၀၁၆}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အစိုးရမှ မတရားဖမ်းဆီးခြင်းကိုခံခဲ့ရပြီး ထောင်ဒဏ် ၄ နှစ်ချခံခဲ့ရသည်။ &lt;ref&gt;{{cite news|title=Interfaith peace advocates|url=https://www.uscirf.gov/religious-prisoners-conscience/released-rpocs/pwint-phyu-latt-and-zaw-zaw-latt|work=USCIRF|date=Jul 14, 2015|language=my}}&lt;/ref&gt;  [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းခံရမှု]]ဖြစ်ပွားပြီး ရက်များမကြာမီတွင် အာဏာသိမ်းမှုကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြမှုကို မန္တလေးမြို့မှ ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် အာဏာပိုင်များက ဇော်ဇော်လတ်အား နိုင်ငံတော် အကြည်ညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅(က)ဖြင့် အမှုဖွင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;b&quot;&gt;{{cite news|title=ဝရမ်းထုတ်ခံရခြင်း|url=https://www.cincds.gov.mm/node/11096?d=1|work=cincds|date=03/09/2021|language=mm}}&lt;/ref&gt; [[File:Zaw Zaw Latt.jpg|thumb|Zaw Zaw Latt]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မွေးဖွားခုနှစ် မသိရှိရသူများ (သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ)]]
[[ကဏ္ဍ:သက်ရှိထင်ရှားပုဂ္ဂိုလ်များ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ]]</text>
      <sha1>8ub1u85d3zr414lyq2m3wrzdipzb0uj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>လိင်ဆက်ဆံသည့် ကိုယ်နေဟန်ထားများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>269484</id>
    <revision>
      <id>1057676</id>
      <parentid>1040087</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97820" sha1="nnz3m3eq6sguhjxpe2n8iquduxe8ohf" xml:space="preserve">[[File:Kama, mithuna artwork in Hindu temples.jpg|thumb|ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းများတွင် ကာမနှင့် ဆက်စပ်သော အနုပညာများကို တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ အဆိုပါတို့တွင် လိင်ဆက်ဆံမှု ပုံစံအမျိုးမျိုးများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။]]
'''လိင်ဆက်ဆံသည့် ကိုယ်နေဟန်ထား''' ဆိုသည်မှာ လူသားတို့ [[လိင်ဆက်ဆံခြင်း]] သို့မဟုတ် အခြားသော လိင်အပြုအမူများတွင် ပြုလုပ်လေ့ရှိသော ကိုယ်ဟန်အနေအထားဖြစ်သည်။ လိင်ဆက်ဆံခြင်း အပြုအမူများကို ပြုလုပ်ရာတွင်ရှိနေသည့် ကိုယ်ခန္ဓာအနေအထားပုံစံများဖြင့် လိင်ဆက်ဆံမှုပုံစံကို ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းတွင် လူတစ်ဦးမှ နောက်တစ်ဦးသို့ [[ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်း]]ပါဝင်လေ့ရှိသော်လည်း လိင်ဆက်ဆံသည့် ကိုယ်နေဟန်ထားများတွင် ထိုးသွင်းမှုမပါသော လိင်အပြုအမူများ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။

[[လိင်ဆက်ဆံခြင်း|ယောနိဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]၊ [[စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]နှင့် [[ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]ဟူသော လိင်ဆက်ဆံခြင်း အပြုအမူများကို ကဏ္ဍသုံးခုအနေဖြင့် ခွဲခြားနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;health.discovery.com&quot;&gt;{{cite web|title= Sexual Intercourse| publisher=[[Discovery Channel|Discovery.com]]| access-date=2008-01-12|url=http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/intercourse.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080822040701/http://health.discovery.com/centers/sex/sexpedia/intercourse.html|archive-date=2008-08-22}}&lt;/ref&gt; လိင်အပြုအမူများတွင် စတုတ္ထကဏ္ဍအနေဖြင့် လက်ချောင်း သို့မဟုတ် လက်ဖြင့် လိင်အင်္ဂါများ သို့မဟုတ် စအိုအား နှိုးဆွသည့် [[လက်ဖြင့် ပွတ်သပ်ခြင်း]]လည်း ရှိသည်။ အချို့အပြုအမူများတွင် [[လိင်ကစားစရာအရုပ်]]ဖြင့် နှိုးဆွမှုပြုလုပ်ခြင်းများလည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref name=autogenerated2&gt;Rogiere, Jean, &quot;	
The little bit naughty book of sex&quot;. Ulysses Press. 2001. {{ISBN|1569753059}}&lt;/ref&gt;
{{TOC limit|3}}

==ထိုးသွင်းဆက်ဆံမှု ကိုယ်နေဟန်ထားများ==
ဤပုံစံများတွင် ယောနိ၊ စအို သို့မဟုတ် ပါးစပ်တွင်းသို့ ပုရိလိင်္ဂပစ္စည်းများ (လိင်တံ၊ လိင်တံအရုပ်၊ ပလတ် စသည်) တို့ ထိုးသွင်းခြင်း ပါဝင်သည်။

===ဆက်ဆံဖော်အား ရှေ့ဖက်အပေါ်မှ ထိုးသွင်းခြင်း===
[[File:Wiki-missionary.png|thumb]]
missionary position သို့မဟုတ် လှေကြီးထိုးပုံစံတွင် ပါဝင်သူများသည် မျက်နှာခြင်းဆိုင်ရှိနေသည်။ ထိုးသွင်းမှုလက်ခံသော ဆက်ဆံဖော်သည် ပက်လက်ကျောခင်းကာ ခြေထောက်များ ကားထားပြီး ထိုးသွင်းသော ဆက်ဆံဖော်က အပေါ်မှ လှဲလျောင်းသည်။ ဤပုံစံနှင့် အောက်ပါမူကွဲများကို [[လိင်ဆက်ဆံခြင်း|ယောနိ]] သို့မဟုတ် [[စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]တို့တွင် အသုံးပြုသည်။

*လက်ခံမည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ကုတင်စွန်း သို့ စားပွဲခုံကဲ့သို့သော ခုံအစွန်းပေါ်မှ ခြေထောက်တွဲလောင်းချထားကာ ထိုးသွင်းမည့် ဆက်ဆံဖော်သည် လက်ခံမည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ရှေ့တွင် မတ်တပ်ရပ် ဆက်ဆံသည်။&lt;ref name=&quot;colville&quot;&gt;{{cite book |last1=Nafzawi |first1=Muhammad ibn Muhammad al |last2=Colville |first2=Jim |title=The Perfumed Garden of Sensual Delight |volume=7|date=13 October 2013 |publisher=Kegan Paul International |isbn=978-0-7103-0644-9 |language=Arabic}}&lt;/ref&gt;
*လက်ခံမည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေထောက်များအား မျက်နှာကျက်ဆီသို့ မမြှောက်ထားပြီး ထိုးသွင်းမည့် ဆက်ဆံဖော်ထံသို့ မှီထားသော ပုံစံကို ''လိပ်ပြာပုံစံ''ဟုလည်း ခေါ်သည်။
*လက်ခံမည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ကျောခင်းလှဲလျောင်းထားသည်။ ထိုးသွင်းမည့် ဆက်ဆံဖော်သည် လက်ခံမည့် ဆက်ဆံဖော်၏ တင်ပါးကို မမြှောက်ကာ ထိုးသွင်းဆက်ဆံသည်။ မူကွဲအနေဖြင့် လက်ခံမည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေထောက်များကို ထိုးသွင်းမည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ပခုံးပေါ် တင်ထားသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။
*လက်ခံမည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ကျောခင်းလှဲလျောင်းနေကာ ခြေထောက်များကို အပေါ်ဖက်သို့ တွန်းတင်ကာ ဦးခေါင်းအနီးသို့ ဒူးခေါင်းများကို ပင့်တင်ထားသည်။ ထိုးသွင်းမည့် ဆက်ဆံဖော်သည် လက်ခံမည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေထောက်များကို ကိုင်ကာ အပေါ်မှနေ၍ ထိုးသွင်းဆက်ဆံသည်။
*ယခင် ပုံစံနှင့် ဆင်တူကာ လက်ခံမည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေထောက်များကို ထိုးသွင်းမည့် ဆက်ဆံဖော်က လက်ဖြင့် ကိုင်ကာ လက်ခံမည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ရင်ဘတ်ဖက်သို့ တွန်းကာ ဆက်ဆံသည်။&lt;ref name=&quot;perfumed garden&quot;&gt;''The Perfumed Garden'', Shaykh Nefwazi {{sic}}, translated by Sir Richard Francis Burton, 1886. [http://www.sacred-texts.com/sex/garden/ full text available at Internet Sacred Text Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060903185700/http://www.sacred-texts.com/sex/garden/ |date=2006-09-03 }}&lt;/ref&gt;
*''[[:en:coital alignment technique|ဖြောင့်တန်းဆက်ဆံနည်းလမ်း]]''သည် အမျိုးသားသည် အမျိုးသမီး၏ ယောနိသို့ ထိုးသွင်းဆက်ဆံပြီး ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် အမျိုးသမီးခန္ဓာကိုယ်နှင့် အထက်အောက်လှုပ်ရှားကာ မလိင်စေ့ကို ပွတ်တိုက်ပြီး လိင်တံကို အောက်စိုက်ဆက်ဆံသည့် နည်းလမ်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;grinding&quot;&gt;{{cite web |last1=Castleman |first1=Michael |title=Easier Orgasms for Women in the Missionary Position |url=https://www.psychologytoday.com/us/blog/all-about-sex/201010/easier-orgasms-women-in-the-missionary-position |website=Psychology Today |access-date=19 February 2021 |date=17 October 2010 |quote=Enter the &quot;coital alignment technique&quot; (CAT). It was first introduced back in 1988 by sex researcher Edward Eichel, who claimed that it helped women have orgasms during missionary-position sex. The CAT is deceptively simple: Instead of the man lying on top of the woman chest-to-chest with his penis moving more or less horizontally, the man shifts himself forward so that his chest is closer to one of her shoulders. As a result, his penis moves more up and down. In other words, the man rides higher on the woman's pelvis, and the bony base of his penis makes more contact with the woman's clitoris.}}&lt;/ref&gt;
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် သူ၏ ခြေထောက်များကို ဦးခေါင်းနောက်တွင် ကြက်ခြေခတ်ကာ (သို့မဟုတ် ခြေဖဝါးကို နားရွက်နောက်တွင် ထားကာ) လဲလျောင်းသည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေချင်းဝတ်ကို တင်းကြပ်စွာ ကိုင်ကာ အပေါ်မှ လှဲ၍ ဆက်ဆံသည်။ မူကွဲတစ်ခုမှာ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် သူ၏ ခြေချင်းဝတ်များကို ဝမ်းဗိုက်ပေါ်တွင် ကြက်ခြေခတ်ထားကာ ဒူးခေါင်းကို ပခုံးဆီသို့ ကပ်ထားပြီး ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ကိုယ်ခန္ဓာကိုယ်အလေးချိန်ဖြင့် အပေါ်မှ ထိုးသွင်းဆက်ဆံသည်။ ဤပုံစံကို ''[[:en:The Joy of Sex|လိင်၏ ပျော်ရွှင်မှု]]'' တွင် ''ဗီယင်နာမုတ်ကောင်'' ဟု ရည်ညွှန်းသည်။&lt;ref name=&quot;joy&quot;&gt;Comfort, Alex, ''The Joy of Sex: Fully Revised &amp; Completely Updated for the 21st Century''. Crown. Fully rev. ed., 2002. {{ISBN|1-4000-4614-9}}, 256 pages.&lt;/ref&gt;

===နောက်ဖက်မှ ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်း===
[[File:Wiki-dstyle.png|thumb|'doggy style' ဟုခေါ်လေ့ရှိသော နောက်ဖက်မှ ထိုးသွင်းဆက်ဆံသည့် ပုံစံတစ်မျိုး]]
[[File:A tergo - doggy style - lying sex position.png|thumb|လှဲလျက်ဖြစ်သော Doggy style]]

ဤပုံစံအများစုကို ယောနိ သို့မဟုတ် စအိုအား ထိုးသွင်းဆက်ဆံရာတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ မူကွဲပုံစံများမှာ 
*လက်ခံသည့်ဆက်ဆံဖော်သည် ခြေလက်လေးချောင်းစလုံးထောက်ထားကာ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က အနောက်ဖက်မှနေကာ လိင်တံ သို့မဟုတ် လိင်ကစားစရာအရုပ်ဖြင့် ယောနိ သို့မဟုတ် စအိုအား ထိုးသွင်းဆက်ဆံသည်။&lt;ref name= Rogiere&gt;Rogiere, Jean, ''The Little Book of Sex''. Ulysses Press, 2001. {{ISBN|1-56975-305-9}}, 96 pages.&lt;/ref&gt;
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ရင်ဘတ်ကို အောက်နှိမ့်ထားကာ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ တင်ပါးများကို မြှောက်ထားကာ အဆုံးတိုင် ထိုးသွင်းဆက်ဆံသည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် လေးဘက်ထောက်ထားစဉ် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ခြေထောက်ကို လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ဘေးတစ်ဖက်စီတွင် ထားကာ ဒူးကွေး၍ ဆက်ဆံသည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော် ရှေ့သို့ လဲမကျစေရန် လက်များကို လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ကျောဘက်တွင် ကိုင်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{cite web
|url=http://www.sexinfo101.com/bulldog.shtml
|title=Bulldog Sex Position
|publisher=SexInfo101.com
|access-date=2015-01-08
|archive-date=2015-01-08
|archive-url=https://web.archive.org/web/20150108131751/http://www.sexinfo101.com/bulldog.shtml
|url-status=live
}}&lt;/ref&gt;
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ဒူးထောက်မတ်တပ်ရပ်နေစဉ် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ လက်နှစ်ဖက်ကို နောက်ဖက်သို့ ဆွဲယူကိုင်ထားကာ ဆက်ဆံသည်။

''[[:en:spoons sex position|ဇွန်းတပ်ပုံစံ]]''တွင် ဆက်ဆံဖော်နှစ်ဦးစလုံး  မျက်နှာလားရာတူ ဘေးတိုက်လှဲလျောင်းသည်။&lt;ref name=&quot;sex for dummies&quot;&gt;[[Ruth Westheimer|Westheimer, Ruth K.]], ''Sex for Dummies''. For Dummies. 2nd ed., 2000. {{ISBN|0-7645-5302-X}}, 432 pages.&lt;/ref&gt; ဤနည်းလမ်း၏ မူကွဲပုံစံများမှာ
*လက်ခံသည့်ဆက်ဆံဖော်သည် ဘေးတိုက်လဲလျောင်းထားသည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က ဒူးထောက်ကာ နောက်ဖက်မှ ဆက်ဆံသည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် အမြင့်တွင် ဖြစ်ပါက ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် မတ်တပ်ရပ်၍ ဆက်ဆံနိုင်သည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် မှောက်လျက်လဲလျောင်းကာ ခြေထောက်များကို ဘေးကားထားသည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က အပေါ်မှနေ၍ ဆက်ဆံသည်။&lt;ref name=&quot;little book&quot;&gt;Rogiere, Jean, ''The Little Book of Sex''. Ulysses Press. 2001. {{ISBN|1-56975-305-9}}.&lt;/ref&gt; လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ အောက်တွင် ခေါင်းအုံးခုကာ တင်ပါးများကို မြောက်နေစေခြင်းဖြင့် ဤပုံစံ၏ နှိုးဆွနိုင်မှုကို မြင့်တက်စေနိုင်သည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် မှောက်လျက် ခြေထောက်များပူးထားကာ လဲလျောင်းသည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က သူ၏ ခြေထောက်များကား၍ အပေါ်မှ ဆက်ဆံသည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ဘေးတိုက်လဲလျောင်းက အပေါ်ဖက်မှ ခြေထောက်ကို ရှေ့သို့ တိုးကပ်ထားသည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ အောက်ခြေထောက်ကို ခွလျက် ဆက်ဆံသည်။

===လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က အပေါ်မှနေ၍ ဆက်ဆံခြင်း===
[[File:Wiki-cowgirl.png|thumb|[[:en:cowgirl sex position|'cowgirl' ပုံစံ]]]]

ဤပုံစံအများစုကို ယောနိ သို့မဟုတ် စအို ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်းများအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။
လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် အမျိုးသမီးဖြစ်ပါက ဤပုံစံများကို ရံဖန်ရံခါတွင် ''အမျိုးသမီးက အပေါ်မှနေ၍ ဆက်ဆံခြင်း'' သို့မဟုတ် ''ကောင်းဂဲလ်'' ပုံစံများဟု ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်။

ဤပုံစံများ၏ အဓိကအချက်မှာ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ကျောခင်းလဲလျောင်းကာ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က အပေါ်မှ နေ၍ ဆက်ဆံခြင်းဖြစ်သည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ဒူးထောက်ထိုင်ကာ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်အား ခွလျက် မျက်နှာခြင်းဆိုင် ဆက်ဆံခြင်း ဖြစ်သည်။
*မူကွဲပုံစံအနေဖြင့် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်အား ကျောပေးလျက် ဆက်ဆံသည်။ ဤပုံစံအား ရံဖန်ရံခါတွင် ''[[:en:Woman on top#Reverse cowgirl position|ပြောင်းပြန်ကောင်းဂဲလ်]]'' ပုံစံဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် သူ၏ လက်များအား မြေပြင်တွင် နောက်ပြန်ထောက်၍ ဆက်ဆံသည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်ဘက် မျက်နှာခြင်းဆိုင်၍ [[:en:Squatting position|ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ကာ]] ဆက်ဆံသည်။
*ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် စားပွဲအနိမ့်၊ တန်းလျား၊ ထိုင်ခုံ၊ သို့မဟုတ် ကုတင်စွန်းတွင် နောက်ကျောဖြင့် လဲလျောင်းကာ ခြေထောက်ကို ကြမ်းပြင်တွင် ချထားပြီး လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က အပေါ်မှ ခွလျက် ဆက်ဆံသည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် အခြားသော ပုံစံများကို ပြောင်းလဲ ဆက်ဆံနိုင်သည်။
*''[[ဘေးတိုက် လိင်ဆက်ဆံခြင်း ကိုယ်နေဟန်ထား]]'' ကို [[:en:Masters and Johnson|Masters and Johnson]]က အကြံပြုထားပြီး ယင်းကို သူတို့၏ လိင်မတူဆက်ဆံသူ လေ့လာမှု၏ လေးပုံသုံးပုံက ပိုမိုနှစ်သက်သည်ဟုဆိုသည်။ ဤပုံစံတွင် အမျိုးသားက ကျောဖြင့် လဲလျောင်းကာ အမျိုးသမီးက အနည်းငယ်ဘေးတိုက်လဲလျောင်းပြီး သူမ၏ တင်ပါးဆုံကို အမျိုးသားပေါ်တွင်ထားကာ ဆက်ဆံခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book | publisher= Little Brown and Company | edition=1st | date=June 1970 | isbn=0-316-54985-1 | title=Human Sexual Inadequacy | url= https://archive.org/details/humansexualinade0000unse | last=Masters | first=Johnson | page=[https://archive.org/details/humansexualinade0000unse/page/n69 54]}}&lt;/ref&gt; ဤပုံစံကို စအိုထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်းတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်။

===ထိုင်လျက်နှင့် ဒူးထောက်လျက် ကိုယ်နေဟန်ထား===
[[File:Wiki-sitting-sp.png|thumb|''တင်ပျဉ်ခွေထိုင်ပုံ'' သို့ ''ကြာပန်း'' ဟု ခေါ်သော ထိုင်လျက်အနေအထားဖြင့် လိင်ဆက်ဆံနေသော စုံတွဲ]]
ဤပုံစံအများစုကို ယောနိ သို့မဟုတ် စအို ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်းများအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်။
*ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ခြေဆင်း၍ ထိုင်သည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က အပေါ်မှ ထိုင်က သူ၏ ခြေထောက်များကို ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်အား ခွထားသည်။ ''[[:en:The Perfumed Garden|ရနံ့ထုံသော ဥယျာဉ်]]''၏ ဘာတွန်ဘာသာပြန်တွင် ''pounding on the spot''ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref name=&quot;perfumed garden&quot;/&gt; ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် တင်ပျဉ်ခွေထိုင်ပါက ''lotus position'' သို့မဟုတ် ''lotus flower'' ဟု ခေါ်သည်။ ဤပုံစံသည် [[လိင်အာရုံခံစားမှုရှိသော နေရာ|ရမ္မက်သွေးကြွလွယ်သောနေရာ]]များကို ပွတ်သပ်ခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။
*ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ထိုင်ခုံပေါ်တွင် ထိုင်သည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်အား မျက်နှာခြင်းဆိုင်ကာ ခြေထောက်အောက်ချလျက် အပေါ်မှ ခွလျက်ထိုင်သည်။ ယင်းပုံစံကို ရံဖန်ရံခါတွင် ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်း ပါဝင်လေ့မရှိသော ''[[:en:lap dance|lap dance]]'' ဟုလည်း ခေါ်သည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်အား ကျောပေး၍ ပြောင်းပြန်လည်း ထိုင်နိုင်သည်။
*ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် တန်းလျား သို့ ထိုင်ခုံပေါ်တွင် လက်နှစ်ဖက်ချ၍ ထိုင်သည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ပေါင်နှစ်ဖက်အကြားတွင် ထောင့်မတ်ပုံစံ ထိုင်သည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က ကျောခင်းလဲလျောင်းနေစဉ် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က ဒူးထောက်ထိုင်ကာ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေချင်းဝတ်များကို ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ပခုံးတစ်ဖက်စီပေါ်တွင် တင်၍ ဆက်ဆံသည်။&lt;ref name=&quot;perfumed garden&quot;/&gt;

===မတ်တပ်ရပ်လျက် ကိုယ်နေဟန်ထား===
[[File:Wiki-standing.png|right|thumb|''[[ကာမသျှတ္တရ]]'' တွင် ''Suspended Congress'' ဟု ခေါ်ပြီး ဂျပန်ဘာသာဖြင့် ''အဲကီဘန်'' ဟု ခေါ်သော ဆက်ဆံဖော်တစ်ဦးက အခြားတစ်ဦးအား အထောက်အကူ မပါဘဲ မြှောက်ပင့်ဆက်ဆံသည့် ပုံစံ]]

ဤပုံစံအများစုကို ယောနိနှင့် စအို ထိုးသွင်းဆက်ဆံမှုနှစ်မျိုးစလုံးတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ အခြေခံမတ်တပ်ရပ်ပုံစံတွင် ဆက်ဆံဖော်နှစ်ဦးသည် မျက်နှာခြင်းဆိုင်လျက်ရှိသည်။ မူကွဲပုံစံများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
*အခြေခံမတ်တပ်ရပ်ပုံစံတွင် ဆက်ဆံဖော်နှစ်ဦးသည် မျက်နှာခြင်းဆိုင်လျက် လိင်ဆက်ဆံသည်။ အရပ်အမြင့်တူညီစေရန်အတွက် အရပ်ပုသော ဆက်ဆံဖော်သည် လှေကားထစ်ပေါ်တွင် မတ်တပရပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ဒေါက်မြင့်ဖိနပ်စီးခြင်းများ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ အမျိုးသမီးသည် မတ်တပ်ရပ်လျက် နံရံတစ်ခုအား မှီထားပါက ထိုးသွင်းရန် ပိုမိုလွယ်ကူသည်။ ''[[ကာမသျှတ္တရ]]'' တွင် ဤပုံစံအား ''Suspended Congress'' ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.kamasutra-sex.org/text/ |title=Kama Sutra – the ancient art of love |publisher=Kamasutra-sex.org |access-date=2010-04-19 |archive-date=2008-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080906051834/http://www.kamasutra-sex.org/text/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် မတ်တပ်ရပ်လျက် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ လက်များက ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ လည်ပင်းတွင်လည်းကောင်း၊ ခြေထောက်များကို ခါးတွင်လည်းကောင်း ဖက်ထားခြင်းဖြင့် [[မိန်းမ မျိုးပွားအင်္ဂါ|ယောနိ]] သို့မဟုတ် [[လူသား စအို|စအို]]သည် အမျိုးသား၏ [[ယောက်ျား အင်္ဂါတံ|လိင်တံ]]နှင့် ထိတွေ့စေသည်။ အပေါ်ပုံစံကဲ့သို့ လက်ခံသူ၏ နောက်ကျောဖက်တွင် မာကျောသောအရာဝတ္တုကို အသုံးပြုပါက ပိုမိုလွယ်ကူစေသည်။ ဤပုံစံအား စတင်ရန် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က အိပ်ယာစွန်းတွင် ပက်လက်ရှိနေစဉ် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ တံတောင်ဆစ်ကို လက်ခံသူ၏ ဒူးခေါင်းအောက်မှ လျှိုဝင်ပြီး မယူ၍ မတ်တပ်ရပ်ခြင်းဖြင့် လွယ်ကူစေနိုင်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဤပုံစံကို ''[[:en:Ekiben (sexual act)|အဲကီဘန်]]'' ပုံစံဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.jslang.com/details.php?slangn=145|title=ekiben|publisher=JSlang]|access-date=2011-10-02|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120425015152/http://www.jslang.com/details.php?slangn=145|archive-date=2012-04-25}}&lt;/ref&gt;
*မူကွဲအနေဖြင့် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် စအိုဖြင့် ဆက်ဆံရန်အတွက် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်အား ကျောပေးထားနိုင်သည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က စားပွဲခုံပေါ်တွင် လက်ထောက်ထားခြင်း၊ တံတောင်ဆစ်ထောက်ထားခြင်းစသည့် အနေအထားအမျိုးမျိုးကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်။

===စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း ကိုယ်နေဟန်ထားများ===
[[File:Wiki-anal missionary.png|thumb|Missionary အနေအထားဖြင့် အမျိုးသားနှစ်ဦး စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံနေပုံ]]
{{See also|စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း}}
ဤပုံစံများတွင် [[စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း|စအိုအား ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်း]]များ ပါဝင်သည်။
*[[:en:Doggy style|ဒေါ့ဂီစတိုင်]] ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်းသည် ထိုးသွင်းမှုအနက်ကို အမြင့်ဆုံးဖြစ်စေသော်လည်း [[အူကောက်]]ကို တွန်းစေနိုင်သော အန္တရာယ်ရှိသည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် အမျိုးသားဖြစ်ပါက ဤပုံစံသည် [[ဆီးကျိတ်]]ကို ပိုမိုလှုံ့ဆော်ပေးနိုင်သည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် [[:en:Pelvic thrust|တင်ပါးဆုံဖြင့် ထိုးသွင်းမှု]]စည်းချက်ကို ထိန်းချုပ်မှု ပြုလုပ်နိုင်သည်။ မူကွဲပုံစံတစ်မျိုးမှာ ''ဖားခုန်ပြေးပုံစံ''ဖြစ်ပြီး လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ရင်ဘတ်ကို ရှေ့သို့ငိုက်ထားသည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် မှောက်လျက်လဲလျောင်းထားနိုင်ပြီး ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က တင်ပါးများပေါ်မှ ခွလျက် ဆက်ဆံနိုင်သည်။
*[[:en:missionary position|missionary]] ပုံစံများတွင် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေထောက်များကို လေပေါ်တွင် မြှောက်ထားပြီး ဒူးခေါင်းကို ရင်ဘတ်တွင် ကပ်ထားခြင်းဖြင့် အတည့်မတ်ဆုံးဖြောင့်တန်းမှုကို ရရှိနိုင်သည်။ ခေါင်းအုံးကဲ့သို့သော ပစ္စည်းများကို လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ တင်ပါးအောက်တွင် ခုထားနိုင်သည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေထောက်များအကြားတွင် နေရာယူနိုင်သည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ထိုးသွင်းသည့် စည်းချက်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။ ပုံမှန်ဒေါ့ဂီစတိုင်ပုံစံထက် ပိုမိုသက်တောင့်သက်သာရှိသော ဤပုံစံသည် လိင်စတင်ဆက်ဆံသည့် လူသစ်များအတွက် ကောင်းမွန်သော ပုံစံဖြစ်သည်။
*[[:en:spoons sex position|ဇွန်းတပ်ပုံစံ]]သည် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က အစောပိုင်းထိုးသွင်းမှုနှင့် ထိုးသွင်းမှုအနက်၊ အရှိန်နှင့် ထိုးသွင်းအားတို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။
*''[[:en:Reverse missionary position|လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က အပါ်မှနေ၍ ဆက်ဆံ]]''သည့်ပုံစံသည် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က ထိုးသွင်းမှု အနက်၊ စည်းချက်နှင့် အရှိန်တို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။

===အသုံးနည်းသော ကိုယ်နေဟန်ထားများ===
&lt;!-- T-square position redirects here --&gt;
[[File:Wiki-T-square.png|thumb|T-စတုရန်း ပုံစံ]]
[[File:Piledriver_Sex_Position_V1.jpg|thumb|[[:en:Piledriver (sex position)|ပိုင်တိုင်ရိုက်စက်ပုံစံ]]ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံနေသော အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး]]
ဤပုံစံများသည် ဆန်းသစ်တီထွင်သော ပုံစံများဖြစ်ပြီး အပေါ်ဖော်ပြထားသော နည်းလမ်းများထက် အသုံးပြုမှု နည်းပါးသည်။

*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ပက်လက်လဲလျောင်းကာ ဒူးထောင်ထားပြီး ခြေထောက်များ ကားထားသည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က လက်ခံသူနှင့် ထောင့်မှန်ကျပုံစံ ဘေးတိုက်လဲလျောင်းပြီး လက်ခံသူ၏ ခြေထောက်နှင့် တင်ပါးအောက်တွင် နေရာယူကာ ဆက်ဆံသည်။ ဤပုံစံကို ''T-စတုရန်း'' ဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{cite web 
|url=http://www.menshealth.co.uk/sex/better/best-sex-positions 
|title=Three morning sex positions - Rise to the occasion with these pleasurable positions 
|publisher=[[:en:Men's Health (magazine)|Men's Health]] 
|access-date=2015-01-05 
|archive-date=2015-01-06 
|archive-url=https://web.archive.org/web/20150106011703/http://www.menshealth.co.uk/sex/better/best-sex-positions 
|url-status=live 
}}&lt;/ref&gt;

*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေထောက်များကို ဘေးတစ်ဖက်တွင် စောင်းထားကာ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်အား မော့ကြည့်နေစဉ် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ခြေထောက်များကား၍ တင်ပါးအနီးတွင် ဒူးထောက်ထိုင်ကာ ဆက်ဆံသည်။ ဤပုံစံကို ''မွမ်းမံထားသော T-စတုရန်း''ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sensualinteractive.com |title=Welcome to Sensual Interactive – Your Sensual Resource Network |publisher=Sensualinteractive.com |access-date=2010-04-19 |archive-date=2017-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171018010558/http://www.sensualinteractive.com/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*''[[:en:The Perfumed Garden|ရနံ့ထုံသော ဥယျာဉ်]]''၏ ဘာတွန် ဘာသာပြန်တွင် ''သတ္တမမြောက် ကိုယ်ဟန်အနေအထား''ပုံစံသည် အခြားသော ရိုးရာ လိင်မှုနည်းလမ်းများတွင် ဖော်ပြလေ့မရှိသော ပုံမှန်မဟုတ်သည့်ပုံစံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;perfumed garden&quot;/&gt; လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ဘေးစောင်းလဲလျောင်းပြီး ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က လက်ခံသူနှင့် မျက်နှာခြင်းဆိုင်ကာ လက်ခံသူ၏ ခြေထောက်အောက်ပိုင်းကို ခွလျက်ထိုင်ပြီး ခြေထောက်အပေါ်ပိုင်းကို မြှောက်ထားသည်။ အချို့က ဤပုံစံမှာ ခန္ဓာကိုယ်ပျော့ပျောင်းသူများအတွက်ဖြစ်ပြီး အတင်းအကျပ်မလုပ်ယူရန် ဖော်ပြကြပြီး&lt;ref&gt;{{Cite book|last= Hooper|first= Anne J.|title= Anne Hooper's Kama Sutra|publisher= DK Publishing|edition= 1st|year= 1998|isbn= 1-56458-649-9|url-access= registration|url= https://archive.org/details/annehooperskamas0000hoop}}&lt;/ref&gt; အချို့က ဤပုံစံသည် [[ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း|ကိုယ်ဝန်]]ရှိနေချိန်တွင် သက်တောင့်သက်သာဖြစ်စေသော ပုံစံဟု ဆိုကြသည်။
* ''[[:en:piledriver (sex position)|ပိုင်တိုင်ရိုက်စက်ပုံစံ]]'' သည် ခက်ခဲသော ပုံစံဖြစ်ပြီး ညစ်ညမ်းအပြာဗီဒီယိုများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။ ယင်းကို ရင်းမြစ်အမျိုးမျိုးမှ နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် ဖော်ပြကြသည်။ လိင်ကွဲဆက်ဆံမှုတွင် အမျိုးသမီးက ပက်လက်လဲလျောင်းပြီး တင်ပါးများကို မြင့်နိုင်သမျှမြင့်မြင့် မြှောက်ထားကာ သူမ၏ ဆက်ဆံဖော်က မတ်တပ်ရပ်ကာ ယာနိအတွင်း သို့မဟုတ် စအိုတွင်းသို့ ထိုးသွင်းဆက်ဆံနိုင်သည်။ ဤပုံစံသည် အမျိုးသမီး၏ လည်ပင်းကို ဒဏ်ဖြစ်စေနိုင်သဖြင့် ကူရှင်ခုံကဲ့သို့သော အထောက်အပံ့ဖြင့် သုံးစွဲသင့်သည်။
*လက်ခံသူသည် ခုတင်စွန်း မှောက်လျက်လဲလျောင်းကာ ခြေထောက်များကို ကားလျက်ကြမ်းပြင်သို့ချထားစဉ် ထိုးသွင်းသူက နောက်ဖက်မှ မတ်တပ်ရပ်ကာ ခြေထောက်များကို ကိုင်ပြီး ဆက်ဆံသည်။

====အခြားကိုယ်နေဟန်ထားများ====
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် အောက်တွင် နေသည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က အပေါ်မှ ထောင့်မှန်ကျ နေကာ ဆက်ဆံသည်။
*ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က ခြေထောက်များကားပြီး ပက်လက်နေသည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က အပေါ်မှ နောက်ကျောပေးပက်လက်နေပြီး ခြေထောက်များကား၍ ဆန့်ကျင်ဘက် အနေအထားဖြင့် ဆက်ဆံသည်။
*ထိုးသွင်းသူနှင့် လက်ခံသူတို့ ပက်လက်လဲလျောင်းကာ တစ်ဦး၏ ခြေထောက်တစ်ချောင်းသည် အခြားတစ်ဦး၏ ပခုံးထက်တွင် ထားကာ ကျန်တစ်ဖက်ကို ဘေးတစ်ဖက်စီသို့ချလျက် ဆက်ဆံသည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ပက်လက်လဲလျောင်းနေစဉ် ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်က ထောင့်မှန်ကျ လဲလျောင်းသည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ဦးခေါင်းအနီးအထိဒူးကွေးကာ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခါးကို အောက်တွင်ထားပြီး ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေထာက်တစ်ဖက်သည် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေထောက်တစ်ဖက်အပေါ် ခွထားသည်။ အဝင်အထွက်ထိုးသွင်းလှုပ်ရှားမှုသည် အထက်မှအောက်သို့ပုံစံထက် ဘေးတိုက်အနေအထားဖြင့် လှုပ်ရှားသည်။ ဤပုံစံသည် လိင်ဆက်ဆံနေစဉ်အတွင်း ရင်သားကို လှုံ့ဆော်နိုင်ပြီး အထွတ်အထိပ်ပြီးမြောက်ခြင်း ရောက်ချိန်တွင် မျက်လုံးချင်းဆိုင်ကြည့်နိုင်သည်။
*ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ကုတင်အစွန်း သို့မဟုတ် ထိုင်ခုံတွင် ထိုင်ကာ ခြေထောက်ကို ကြမ်းပြင်တွင် ကား၍ ထားသည်။ လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ကြမ်းပြင်တွင် ပက်လက်အနေအထားဖြင့် ခြေထောက်နှင့် ပေါင်များကို ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ခြေထောက်များအပေါ် တင်ထားသည်။ ထိုးသွင်းသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ဒူးခေါင်းကို ကိုင်ကာ ထိုးသွင်းမှုကို ထိန်းချုပ်သည်။

===ကိုယ်ဝန်ရစေရန် အားပေးသော သို့မဟုတ် ကာကွယ်သော ကိုယ်နေဟန်ထားများ===

မည်သည့် လိင်ဆက်ဆံမှုမှ ဖြစ်စေ [[သုက်ကောင်]]သည် ယောနိအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ထိတွေ့ရာမှ [[ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း|ကိုယ်ဝန်ရှိခြင်း]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယေဘုယျအားဖြင့် ယောနိဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းမှ ရရှိသော်လည်း မျိုးအောင်နိုင်သော အမျိုးသမီးနှင့် မျိုးအောင်နိုင်သော အမျိုးသားတို့အကြား သုက်ကောင်သည် ခန္ဓာကိုယ်တစ်နေရာမှ ယောနိအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခြင်းများဖြင့် စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ လက်ချောင်းဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း သို့မဟုတ် အခြားခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုခုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံရာမှလည်း ကိုယ်ဝန်ရရှိစေနိုင်သည်။ အမျိုးသားများနှင့် အမျိုးသမီးများတွင် [[ပျိုဖော်ဝင်ချိန်]]တွင် ပုံမှန်အားဖြင့် မျိုးအောင်နိုင်သော အခြေအနေဖြစ်သည်။ အချို့သော လိင်ဆက်ဆံမှုပုံစံများသည် အခြားပုံစံများထက် ကိုယ်ဝန်ရရှိစေရန် ပိုမိုအားပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသော်လည်း မည်သည့်ပုံစံကမျှ [[ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်း|ပဋိသန္ဓေတားဆီး]]ရာတွင် အကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိပေ။

===ကိုယ်ဝန်ရှိနေစဉ် ဆက်ဆံမှု ကိုယ်နေဟန်ထားများ===
အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ဝမ်းဗိုက်အပေါ် ဖိအားအလွန်အကျွံသက်ရောက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် ထိုးသွင်းမှုကို လိုအပ်သလောက်သာ ကန့်သတ်ရန်ဖြစ်သည်။ အောက်ဖော်ပြပါ ပုံစံအချို့သည် [[ကိုယ်ဝန်ရှိနေစဉ် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]အတွက် ထင်ရှားသော ပုံစံများ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pregnancy-info.net/sex_positions.html|title=Pregnancy Resource: Comfortable Sex Positions|publisher=Pregnancy-info.net|access-date=2010-04-19|archive-date=2021-03-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20210308070453/https://www.pregnancy-info.net/sex_positions.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

*အမျိုးသမီးက အပေါ်မှနေခြင်းသည် အမျိုးသမီး၏ ဝမ်းဗိုက်အပေါ် ဖိအားလျော့ကျစေနိုင်ပြီး ထိုးသွင်းချက်များ၏ အတိမ်အနက်နှင့် ကြိမ်နှုန်းကို သူမအား ထိန်းချုပ်စေနိုင်သည်။
*missionary ပုံစံကဲ့သို့ အမျိုးသမီးက ပက်လက်နေခြင်းသည် ဝမ်းဗိုက် သို့မဟုတ် သားအိမ်အပေါ် ဖိအားနည်းစေသည်။ အမျိုးသမီးက ပက်လက်နေကာ ဒူးခေါင်းများကို သူမ၏ ရင်ဘတ်ဆီသို့ မြှောက်ထားနိုင်သည်။ ဆက်ဆံဖော်က သူမ၏ ခြေထောက်များအကြား ဒူးထောက်ကာ ရှေ့ဖက်မှ ဆက်ဆံသည်။ သက်တောင့်သက်သာဖြစ်စေရန် ခေါင်းအုံးကို သူမ၏ တင်ပါးအောက်တွင် ခုထားနိုင်သည်။
*ဘေးတိုက်ဆက်ဆံသည့် ပုံစံသည် သူမ၏ ဝမ်းဗိုက်အပေါ် ဖိအားများ ဖယ်ရှားစေနိုင်သလို တချိန်တည်းမှာပင် သားအိမ်ကို အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်သည်။
*ဇွန်းတပ်ပုံစံသည် ကိုယ်ဝန်နောက်ဆုံးအဆင့်များတွင် ထင်ရှားသောပုံစံများဖြစ်ပြီး ခပ်တိမ်တိမ်သာ ထိုးသွင်းစေနိုင်ပြီး ဝမ်းဗိုက်အပေါ် ဖိအားများကို သက်သာစေသည်။
*ထိုင်နေသော ဆက်ဆံဖော်၏ အပေါ်မှ ထိုင်လျက်ဆက်ဆံခြင်းသည်လည်း ဝမ်းဗိုက်အပေါ် ဖိအားများကို သက်သာစေသည်။
*[[:en:Doggy style|အနောက်ဘက်မှ ဆက်ဆံခြင်း]]သည် သူမအား ဝမ်းဗိုက်နှင့် ရင်သားများကို အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေသည်။

==တစ်ခုတည်းသော ထိုးသွင်းမှုမဟုတ်သော ကိုယ်နေဟန်ထားများ==
===ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံမှု ကိုယ်နေဟန်ထားများ===
[[ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]သည် လိင်အင်္ဂါအား ပါးစပ်ဖြင့် နှိုးဆွလှုံ့ဆော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် ထိုးသွင်းမှုလည်း ဖြစ်သလို ထိုးသွင်းမှုမပါသော ပုံစံလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ယင်းအား လိင်ဆက်ဆံခြင်း မပြုမီ၊ ဆက်ဆံနေစဉ်အတွင်း၊ သို့မဟုတ် ဆက်ဆံပြီးနောက် ပြုလုပ်နိုင်သည်။ ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းကို [[၆၉ (လိင်ဆက်ဆံမှုပုံစံ)|တပြိုင်နက်တည်း]] (ဥပမာ ဆက်ဆံဖော်တစ်ဦးက ပုလွေမှုတ်နေစဉ် အခြားတစ်ဦးက ဘာဂျာပေးခြင်း) သို့မဟုတ် ဆက်ဆံဖော်တစ်ဦးတည်းက အခြားတစ်ဦးအား ပြုလုပ်ပေးခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sexinfo101.com/sp_oralsex.shtml|title=Oral Sex Positions|publisher=Sexinfo101.com|access-date=2010-04-19|archive-date=2016-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160522004804/http://www.sexinfo101.com/sp_oralsex.shtml|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

====ပုလွေမှုတ်ခြင်း (Fellatio)====
[[File:Wiki-fellatio02.png|thumb|ပုလွေမှုတ်ခြင်း ခေတ်ပေါ်ရေးဆွဲထားပုံ]]
''[[ပုလွေမှုတ်ခြင်း]]'' သည် အမျိုးသားလိင်တံအား ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်သော ပုံစံများမှာ-
* '''ထိုင်လျက်'''
** လက်ခံသူက ပက်လက်နေစဉ် လက်တွဲဖော်က လက်ခံသူ၏ ခြေထောက်များအကြား ဒူးထောက်လိုက်လျက် ပြုလုပ်ခြင်း။
** လက်ခံသူက ပက်လက်နေစဉ် လက်တွဲဖော်က ခြေထောက်ဘေးတွင် ထိုင်လျက် ပြုလုပ်ခြင်း။
** လက်ခံသူက ထိုင်ခုံပေါ်တွင် ထိုင်နေစဉ် လက်တွဲဖော်က လက်ခံသူ၏ ခြေထောက်အကြား ရှေ့တွင် ဒူးထောက်ထိုင်လျက် ပြုလုပ်ခြင်း။
* '''မတ်တပ်ရပ်လျက်'''
** လက်ခံသူက မတ်တပ်ရပ်လျက်နေစဉ် လက်တွဲဖော်က လက်ခံသူ၏ ရှေ့တွင် ဒူးတုပ်လျက်သော်လည်းကောင်း ထိုင်လျက်သော်လည်းကောင်း ရှေ့သို့ကုန်းလျက် ပြုလုပ်ခြင်း။
** လက်ခံသူက မတ်တပ်ရပ်လျက်နေစဉ် လက်တွဲဖော်ကလည်း မတ်တပ်ရပ်လျက် ခါးကုန်းကာ ပြုလုပ်ခြင်း။
** လက်ခံသူက မတ်တပ်ရပ်လျက် သို့မဟုတ် အိပ်ယာစွန်းတွင် ကုန်းလျက်ရှိနေစဉ် ပြုလုပ်မည့် လက်တွဲဖော်က အိပ်ယာပေါ်တွင် ပက်လက်အနေအထားဖြင့် ဦးခေါင်းကို အိပ်ယာစွန်းမှ ပြောင်းပြန်လှန်ချထားသည်။ လက်ခံသူက သူ၏ လိင်တံကို လက်တွဲဖော်၏ ပါးစပ်အတွင်း ထိုးသွင်းကာ [[:en:deep throat (sexual act)|လည်မျိုအတွင်း နက်နက် ဝင်ရောက်စေရန်]] ပြုလုပ်ခြင်း။
* '''လှဲလျောင်းလျက်'''
** ပြုလုပ်မည့် လက်တွဲဖော်က ပက်လက်လဲလျောင်းနေစဉ် လက်ခံသူက missionary ပုံစံဖြင့် ရှေ့သို့တိုး၍ ပြုလုပ်ခြင်း
** ပြုလုပ်မည့် လက်တွဲဖော်က ပက်လက်လဲလျောင်းနေစဉ် လက်ခံသူက သူ၏ လိင်တံကို လက်တွဲဖော်၏ ရင်သားနှစ်ဖက်အကြားမှ ထိုးသွင်းကာ ပါးစပ်အတွင်း ထည့်သွင်းပြုလုပ်ခြင်း။

====ဘာဂျာမှုတ်ခြင်း (Cunnilingus)====
[[File:Detail of Édouard-Henri Avril (23).jpg|thumb|၁၉ ရာစုခေတ်ဟန် ဘာဂျာမှုတ်ခြင်းကို ရေးဆွဲထားသော ပန်းချီ]]
''[[ဘာဂျာမှုတ်ခြင်း]]'' (Cunnilingus) သည် အမျိုးသမီးအင်္ဂါဇတ်ကို ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း ဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်သော ပုံစံများမှာ-
*လက်ခံသူသည် ပက်လက်လဲလျောင်းနေစဉ် ပြုလုပ်မည့် ဆက်ဆံဖော်က လက်ခံသူ၏ ခြေထောက်များအကြား လဲလျောင်းကာ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။
*ပြုလုပ်သည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ထိုင်နေစဉ် လက်ခံသူက နောက်ကျောပေး မတ်တပ်ရပ်ပြီး တင်ပါးများကို နောက်သို့ပို့ကာ ရှေ့သို့ ကုန်းလျက် အနေအထားဖြစ်သည်။
*ပြုလုပ်သည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ထိုင်နေစဉ် လက်ခံသူက မတ်တပ်ရပ် သို့မဟုတ် ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ကာ ဆက်ဆံဖော်နှင့် မျက်နှာခြင်းဆိုင်အနေအထားဖြင့် ဖြစ်သည်။
*ပြုလုပ်သည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ပက်လက်ရှိနေစဉ် လက်ခံသူက ဒူးထောက်ပြီး သူမ၏ အမျိုးသမီးအင်္ဂါကို ဆက်ဆံဖော်၏ မျက်နှာပေါ်တွင် ရှိနေသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က လေးဘက်ထောက်အနေအထားဖြင့် ရှိနေစဉ် ပြုလုပ်မည့် ဆက်ဆံဖော်က ပက်လက်ဖြင့် သူ၏ ဦးခေါင်းကို အမျိုးသမီးအင်္ဂါအောက်တွင် ထားရှိသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်က နံရံအားမှီ၍ မတ်တပ်ရပ်နေစဉ် ပြုလုပ်မည့်သူက ရှေ့တွင် ဒူးထောက်ကာ ပြုလုပ်သည့် ပုံစံဖြစ်သည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် အိပ်ယာပေါ်တွင် ထိုင်ကာ ခြေထောက်များကားထားပြီး ပြုလုပ်သည့် ဆက်ဆံဖော်က ရှေ့ဖက်မှ ဒူးထောက်ပြုလုပ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ဇောက်ထိုးအနေအထားဖြင့် (လက်ထောက်၍ ကင်းမြီးကောက်ထောင်ခြင်း၊ ဆက်ဆံဖော်က ကိုင်ထားခြင်း သို့မဟုတ် ကြိုးထိန်း သို့ ပရိဘောဂဖြင့် အထောက်အပံ့ယူခြင်း) ရှိနေစဉ် ပြုလုပ်သည့် ဆက်ဆံဖော်က မတ်တပ်ရပ်ကာ သို့ ဒူးထောက်ကာ (အနိမ့်အမြင့်အလိုက်) ရှေ့ဖက် သို့ နောက်ဖက်မှ ပြုလုပ်ပေးသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ဤပုံစံသည် ပြုလုပ်ရန် ခက်ခဲနိုင်ပြီး သို့မဟုတ် အချိန်ကြာမြင့်စွာ မပြုလုပ်နိုင်ခြင်းရှိနိုင်သော်လည်း ဦးနှောက်သို့ သွေးစီးဆင်းမှု များပြားခြင်းက လှုံ့ဆော်မှု၏ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် လက်ထောက်ထားပြီး ခြေထောက်များကို ပြုလုပ်မည့် ဆက်ဆံဖော်၏ ဦးခေါင်းထက်တွင် တင်ထားကာ ပြုလုပ်မည့်ဆက်ဆံဖော်က မတ်တပ် သို့မဟုတ် ဒူးထောက်လျက် အနေအထားဖြစ်သည်။

====ခြောက်ဆယ့်ကိုး====
[[File:Wiki-sixtynine.png|thumb|၆၉ ပုံစံ]]

လူနှစ်ဦးအကြား တပြိုင်နက် ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းကို ''[[၆၉ (လိင်ဆက်ဆံမှုပုံစံ)|၆၉]]''ဟု ခေါ်သည်။ ဘေးချင်းယှဉ်လဲလျောင်းပြီး ပြုလုပ်နိုင်သလို တစ်ဦးအပေါ် တစ်ဦးထပ်လဲလျောင်းကာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။ သို့မဟုတ် တစ်ဦးက မတ်တပ်ရပ်လျက် ကျန်တစ်ဦးအား ဇောက်ထိုးကိုင်ထားကာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။

====စအိုအား ပါးစပ်ဖြင့် ဆက်ဆံခြင်း (Anilingus)====
[[Image:Wiki-analoral.svg|thumb|အမျိုးသမီးတစ်ဦးက အခြားအမျိုးသမီးတစ်ဦးအား စအိုအား လျက်ပေးနေစဉ်]]

''[[စအိုအား ပါးစပ်ဖြင့် ဆက်ဆံခြင်း ]]'' (Anilingus) သည် စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ ဖြစ်နိုင်သော ပုံစံများမှာ-
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် လေးဘက်ထောက်ပုံစံဖြင့် ရှိနေစဉ် ပြုလုပ်သည့် ဆက်ဆံဖော်က အနောက်ဘက်မှ ဆက်ဆံသော ပုံစံ။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် ပက်လက်ရှိနေပြီး ခြေထောက်များ မြှောက်ထားသည့် ပုံစံ။
*လက်ခံသည့် ဆက်ဆံဖော်သည် [[၆၉ (လိင်ဆက်ဆံမှုပုံစံ)|၆၉]]ပုံစံဖြင့် အပေါ်တွင် ရှိသော ပုံစံ။&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.gaylifeuk.com/gay-sex-guide/rimming.html|title=Rimming|author=Adam Cowell|work=gaylifeuk.com|access-date=12 March 2016|archive-date=29 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140529100945/http://www.gaylifeuk.com/gay-sex-guide/rimming.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Morin, J. (1998). Anal pleasure and Health. Oakland, CA: Down there press.&lt;/ref&gt;
*''[[:en:rusty trombone|သံချေးတက်နေသော ထရွမ်းဗုန်း]]''ပုံစံတွင် အမျိုးသားက မတ်တပ်ရပ်နေစဉ် ပြုလုပ်သည့် ဆက်ဆံဖော်က နောက်ဖက်မှနေ၍ စအိုကို ပါးစပ်ဖြင့် ဆက်ဆံမှုပြုလုပ်နေသလို တပြိုင်နက်တည်း [[:en:Handjob|မတ်တပ်ရပ်နေသော ဆက်ဆံဖော်၏ လိင်တံကိုလည်း လက်ဖြင့် လှုံ့ဆော်မှုပြုခြင်း]] ဖြစ်သည်။ အဆိုပါပုံစံသည် [[ထရွမ်းဗုန်း]]ကို မှုတ်နေသည့် ပုံစံနှင့် ဆင်တူသည်။&lt;ref name=&quot;dictionary&quot;&gt;Tate, Jordan. (January 9, 2007) The Contemporary Dictionary of Sexual Euphemisms. Publisher St. Martin's Press {{ISBN|0-312-36298-6}}&lt;/ref&gt;

===အခြားကိုယ်နေဟန်ထားများ===
*အမျိုးသမီး အပြင်လိင်အင်္ဂါ၊ ယောနိ သို့မဟုတ် စအိုကို ''[[လက်ချောင်းဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]''
*ယောနိ သို့မဟုတ် စအိုလမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ လက်တစ်ဖက်လုံး ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်း

==မထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံမှု ကိုယ်နေဟန်ထားများ==
{{Main|မထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံခြင်း}}
[[Image:Franz von Bayros 003.jpg|thumb|right|200px|လက်ချောင်းများဖြင့် လိင်ဆက်ဆံနေပုံအား ရေးဆွဲထားသော [[:en:Franz von Bayros|ဖရန့်ဗွန်ဘေးရိုး]]၏ ပန်းချီကား]]

''မထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံခြင်း'' သို့မဟုတ် ''frottage'' သည် ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်းမပါသော လိင်ဆက်ဆံမှုကို ရည်ညွှန်းပြီး တစ်ဦး၏ လိင်အင်္ဂါအား ဆက်ဆံဖော်တစ်ဦးက ပွတ်သပ်ပေးခြင်းများ ပါဝင်သည်။ လက်တွဲဖော်၏ လိင်အင်္ဂါ သို့မဟုတ် တင်ပါးများ ပါဝင်ပြီး မတူညီသော လိင်ဆက်ဆံမှုပုံစံများစွာ ပါဝင်နိုင်သည်။ [[လိင်မဆက်ဆံမီ နမ်းရှုပ်သုံးသပ်ခြင်း]] (foreplay) ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် ထိုးသွင်းသော ဆက်ဆံခြင်းမှ ကာကွယ်ခြင်း လူတို့သည် မထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံမှု အပြုအမူများကို ပြုလုပ်လေ့ရှိကာ [[လိင်ဆန္ဒ ပြီးမြောက်ခြင်း]]ကို ရရှိစေခြင်းများရှိနိုင်သည်။

*''Dry humping'': အဝတ်အစားများ ဝတ်ထားနေစဉ် ပွတ်သပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းပုံစံသည် မဖြစ်မနေမဟုတ်သော်လည်း လုပ်လေ့ရှိကြသည်။ ယင်းပုံစံဖြင့် အကပြုလုပ်ခြင်းကို &quot;[[:en:grinding (dance)|ကြိတ်ချေအက]]&quot; ဟု ခေါ်သည်။
*''[[:en:Handjob|Handjob]]'': လက်တွဲဖော်၏ လိင်တံကို လက်ဖြင့် လှုံ့ဆော်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ 
*''[[:en:fingering (sexual act)|လက်ချောင်းသုံးခြင်း]]'': လက်တွဲဖော်၏ အပြင်မလိင်အင်္ဂါအား လက်ဖြင့် လှုံ့ဆော်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
*''[[:en:Footjob|Footjob]]'': လိင်အင်္ဂါအား ခြေထောက်များဖြင့် လှုံ့ဆော်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
*''[[ရင်သားဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]'': ရင်သားနှစ်ခုအကြားနေရာမှ လိင်တံကိုထားကာ ရင်သားများဖြင့် လှုံ့ဆော်ခြင်း ဖြစ်သည်။
*''[[ချိုင်းကြားဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]'': လိင်တံကို ချိုင်းကြားတွင် ထည့်ခြင်း ဖြစ်သည်။ &quot;bagpiping&quot; ဟုလည်း ခေါ်သည်။
*''[[:en:Edging (sexual practice)|လိင်ဆန္ဒပြီးမြောက်ခြင်းကို ထိန်းချုပ်ခြင်း]]'': စိတ်ပိုင်းဆိုင်ခံစားမှုနှင့် ဇီဝကမ္မ စိတ်လှုပ်ရှားမှုအဆင့်တို့နှင့် ချိတ်ဆက်နေသော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုံ့ဆော်မှုနှင့် အာရုံခံစားမှုတို့ကို ကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် လက်တွဲဖော်က စီမံထိန်းချုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်ကိုယ်ရေ အာသာဖြေခြင်းအလေ့အကျင့်မှတဆင့် တစ်ဦးတစ်ယောက်သည် မိမိခန္ဓာကိုယ်၏ လိင်ဆန္ဒပြီးမြောက်ခြင်း တုံ့ပြန်မှုနှင့် အချိန်တို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် လေ့ကျင့်နိုင်သည်။ လက်တွဲဖော်ပါဝင်သော လှုံ့ဆော်မှုတွင် မည်သည့်လက်တွဲဖော်ကမဆို သူတို့ကိုယ်တိုင်၏ လိင်ဆန္ဒပြီးမြောက်ခြင်း တုံ့ပြန်မှုနှင့် အချိန်တို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်။

===လိင်အင်္ဂါ-လိင်အင်္ဂါခြင်း ပွတ်သပ်ခြင်း===

'''လိင်အင်္ဂါ-လိင်အင်္ဂါခြင်း ပွတ်သပ်ခြင်း''' (Genital–genital rubbing သို့မဟုတ် [[:en:Primatology|ပရိုင်းမိတ်ပညာရှင်များ]]က [[:en:bonobo|ဘိုနိုဘိုချင်ပန်ဇီအမ]]များ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည့် အပြုအမူကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုသော'''GG rubbing'''&lt;ref name=&quot;songweaver&quot;&gt;{{cite journal |author=de Waal FB |title=Bonobo sex and society |journal=[[Scientific American|Sci. Am.]] |volume=272 |issue=3 |pages=82–8 |year=1995 |pmid=7871411 |url=http://www.primates.com/bonobos/bonobosexsoc.html |quote=Perhaps the bonobo's most typical sexual pattern, undocumented in any other primate, is genito-genital rubbing (or GG rubbing) between adult females. One female facing another clings with arms and legs to a partner that, standing on both hands and feet, lifts her off the ground |doi=10.1038/scientificamerican0395-82 |bibcode=1995SciAm.272c..82W |access-date=2015-10-24 |archive-date=2005-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20051213030103/http://www.primates.com/bonobos/bonobosexsoc.html |url-status=live | issn = 0036-8733 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal 
| last1 = Paoli | first1 = T. 
| last2 = Palagi | first2 = E. 
| last3 = Tacconi | first3 = G. 
| last4 = Tarli | first4 = S. B. 
| title = Perineal swelling, intermenstrual cycle, and female sexual behavior in bonobos (Pan paniscus) 
| doi = 10.1002/ajp.20228 
| journal = American Journal of Primatology 
| volume = 68 
| issue = 4 
| pages = 333–347 
| year = 2006 
| pmid = 16534808 
| s2cid = 25823290 
}}&lt;/ref&gt;) သည် လိင်အင်္ဂါများအချင်းချင်း ပွတ်သပ်သော လိင်အပြုအမူဖြစ်သည်။ ယင်းကို ''frottage'' ဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး ''မထိုးသွင်းသော လိင်ဆက်ဆံခြင်း'' သို့ ''outercourse'' ဟုလည်း ခေါ်သည်။
*''Intercrural sex'' သို့မဟုတ် ''interfemoral sex'' သည် လိင်တံကို ဆက်ဆံဖော်၏ ပေါင်များအကြားမှ [[အမျိုးသမီး အပြင်လိင်အင်္ဂါ]]၊ [[ကပ်ပယ်အိတ်]] သို့မဟုတ် ပေါင်ခွကြား တွင် ပွတ်သပ်ခြင်း။
*''Frot'' သည် အမျိုးသားနှစ်ဦးက သူတို့၏ လိင်တံအချင်းချင်း အတူတကွ ပွတ်သပ်ခြင်း။
*''Tribadism'': အမျိုးသမီးနှစ်ဦးသည် သူမတို့၏ အပြင်လိင်အင်္ဂါအချင်းချင်း အတူတကွ ပွတ်သပ်ခြင်း။
*''Docking'': [[လိင်တံထိပ်ဖု]]ကို အခြားသူ၏ [[လိင်တံထိပ် အရေပြား]]အတွင်း ထိုးသွင်းခြင်း။

==အုပ်စုဖွဲ့ လိင်ဆက်ဆံခြင်း==
{{Main|အုပ်စုလိုက် လိင်ဆက်ဆံခြင်း}}
[[File:Wiki-doublepen.png|thumb|နှစ်ခုထိုးသွင်းခြင်း]]

[[အုပ်စုလိုက် လိင်ဆက်ဆံခြင်း]]တွင် လူအများအပြား ပါဝင်နေနိုင်သည်။ အုပ်စုဖွဲ့ လိင်ဆက်ဆံခြင်းတွင် ပါဝင်သူများသည် အခြားသူများအားလုံးနှင့် တပြိုင်နက်တည်း လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိတွေ့မှုများ ရှိရမည်ဟု မသတ်မှတ်ထားသော်လည်း အချို့ပုံစံများသည် သုံးဦး သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပို၍သာ ပြုလုပ်နိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;Swinger Orgies and Group Sex&quot;&gt;{{cite web|url=http://swingersocial.com/swinger-blog/?page_id=1248 |title=Differences Between Threesomes, Group Sex and Orgies |publisher=The Swinger Blog |date=October 2010 |access-date=April 15, 2012 |author=Wojick, Helen |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207203029/http://swingersocial.com/swinger-blog/?page_id=1248 |archive-date=February 7, 2012 }}&lt;/ref&gt;

အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော ပုံစံများနှင့်အတူ အုပ်စုဖွဲ့ လိင်ဆက်ဆံခြင်းတွင် ရမ္မက်ကြွစေသော ပရိဘောဂပစ္စည်းများ သုံးစွဲခြင်းများ ပါဝင်သည်။

===သုံးယောက်တစ်ဖွဲ့===
{{Main|သုံးယောက်တွဲ လိင်ဆက်ဆံခြင်း}}

[[File:Erotic scenes Louvre G13 n1.jpg|thumb|ရှေးဟောင်းဂရိခေတ်မှ သုံးယောက်တစ်ဖွဲ့ လိင်ဆက်ဆံနေပုံ]]
လူသုံးဦး အပြန်အလှန်အတူတကွ လိင်ဆက်ဆံပါက ယင်းကို ''သုံးယောက်တွဲ လိင်ဆက်ဆံခြင်း'' (threesome) ဟု ခေါ်သည်။ ဖြစ်နေနိုင်သော ပုံစံများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်။
*လူတစ်ဦးသည် အခြားဆက်ဆံဖော်တစ်ဦးမှ စအို သို့မဟုတ် ယောနိဖြင့် လိင်ဆက်ဆံမှုခံယူနေစဉ် နောက်ဆက်ဆံဖော်တစ်ဦးအား ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံမှု ပြုလုပ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်။ ရံဖန်ရံခါတွင် ''spit roast'' ဟုလည်း ခေါ်သည်။&lt;ref name=&quot;Dictionary of Slang&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.peevish.co.uk/slang/s.htm | title=Spit Roast Threesome | date=November 1996 | access-date=April 14, 2012 | author=Duckworth, Ted | archive-date=August 15, 2001 | archive-url=https://web.archive.org/web/20010815030240/http://www.peevish.co.uk/slang/s.htm | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*''၃၆၉'' ပုံစံသည် လူနှစ်ဦးက ၆၉ ပုံစံအသုံးပြု၍ ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံနေစဉ် တတိယတစ်ဦးက တစ်ဦးဦးအား ထိုးသွင်းဆက်ဆံနေပုံ ဖြစ်သည်။ များသောအားဖြင့် ၆၉ ပုံစံဖြင့် အမျိုးသမီးက အပေါ်မှ ရှိနေစဉ် doggie-style ဖြင့် အမျိုးသားက ဆက်ဆံမှုပြုခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Sex Position 369&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.swingersocial.com/lifestyle-sex-defintions | title=Lifestyle Definitions - 369 | publisher=Swinger Social Network | access-date=April 14, 2012 | archive-date=September 13, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130913000216/http://www.swingersocial.com/lifestyle-sex-defintions | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*အမျိုးသားတစ်ဦးသည် ဆက်ဆံဖော်တစ်ဦးနှင့် ယောနိ သို့မဟုတ် စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံနေစဉ် အဆိုပါ အမျိုးသားအား ကျန်ဆက်ဆံဖော်တစ်ဦးက စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ([[:en:strap-on dildo|ခါးပတ်ကြိုးတပ် ကျားလိင်အင်္ဂါတု]] အသုံးပြုခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်)။
*ဆက်ဆံဖော်နှစ်ဦးသည် [[:en:Woman on top#Cowgirl position|ကောင်းဂဲလ်]]ပုံစံဖြင့် ဆက်ဆံနေစဉ် တတိယတစ်ဦးက အမျိုးသား၏ မျက်နှာအပေါ်ခွထိုင်ကာ ဆက်ဆံခြင်းဖြစ်ပြီး  ''ကောင်းဂဲလ်နှစ်ဦး'' (double cowgirl) ဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2021-02-01 |title=Threesome Sex Positions You Can Totally Pull Off |url=https://www.menshealth.com/sex-women/a19546844/threesome-sex-positions/ |access-date=2024-05-15 |website=Men's Health |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Double Cowgirl Threesome Position |url=https://www.kinkly.com/position/double-cowgirl-threesome-position/ |access-date=2024-05-15 |website=Kinkly - Straight up Sex Talk With a Twist |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2019-09-20 |title=Threesome Sex Positions for Everyone! From Double Cowgirl to the Bridge, Get Into Porn Star Mode With These Scorching Hot Positions {{!}} 🛍️ LatestLY |url=https://www.latestly.com/lifestyle/threesome-sex-positions-for-everyone-from-double-cowgirl-to-the-bridge-get-into-porn-star-mode-with-these-scorching-hot-positions-1209860.html |access-date=2024-05-15 |website=LatestLY |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250528072157/https://www.latestly.com/lifestyle/threesome-sex-positions-for-everyone-from-double-cowgirl-to-the-bridge-get-into-porn-star-mode-with-these-scorching-hot-positions-1209860.html |archive-date=28 May 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*ဆက်ဆံဖော်သုံးဦးသည် လဲလျောင်းလျက် သို့မဟုတ် အပြိုင်မတ်တပ်ရပ်လျက်ရှိနေပြီး တစ်ဦးက ကျန်နှစ်ဦး၏ အကြားတွင် ရှိနေသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ''အသားညှပ်ပေါင်မုန့်'' (sandwich) ဟုခေါ်လေ့ရှိသည်။ ဤဝေါဟာရသည် အမျိုးသားလိင်တံက အမျိုးသမီး၏ စအိုနှင့် အခြားတစ်ဦး၏ လိင်တံက ယောနိအတွင်း ဆက်ဆံခြင်း သို့မဟုတ် အမျိုးသားနှစ်ဦး၏ လိင်တံနှစ်ခုဖြင့် အမျိုးသား၏ စအိုတွင်း ဆက်ဆံခြင်းဖြစ်သော ''နှစ်ခုထိုးသွင်းခြင်း'' (double penetration) တွင်လည်း အထူးသဖြင့် သုံးစွဲသည်။
*ဆက်ဆံဖော်နှစ်ဦးသည် ယောနိသို့မဟုတ် စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံနေစဉ် တစ်ဦးက တတိယတစ်ဦးအား ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံပေးခြင်း ဖြစ်သည်။
*လူသုံးဦးသည် တစ်ဦးကို တစ်ဦး ပါးစပ်ဖြင့်/ယောနိဖြင့်/စအိုဖြင့် တပြိုင်နက်တည်း လိင်ဆက်ဆံကြခြင်းကို ''ဒေစီပန်းကုံး'' (daisy chain) ဟု ခေါ်သည်။
*လူတစ်ဦးသည် သုံးယောက်တစ်ဖွဲ့တွင် စအိုဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခံနေစဉ်အတွင်း အခြားတစ်ဦးအား စအို သို့ ယောနိအား လိင်ဆက်ဆံနေခြင်းကို ''lucky Pierre'' ဟူသော ဗန်းစကားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သည်။&lt;ref&gt;
{{cite book
|title=The Concise New Partridge Dictionary of Slang and Unconventional English
|url=https://archive.org/details/concisenewpartri0000tomd_z0e5
|editor1-last=Dalzell
|editor1-first=Tom
|editor2-last=Victor
|editor2-first=Terry
|edition=2
|publisher=Routledge
|year=2014
|isbn = 9781317625117
|page=1966
}}
&lt;/ref&gt;

===လေးယောက်တစ်ဖွဲ့ (Foursomes)===
{{Main|လေးယောက်တွဲ လိင်ဆက်ဆံခြင်း}}

*''၄၆၉'' သည် လူလေးဦး လိင်ဆက်ဆံသော ပုံစံဖြစ်သည်။ လူနှစ်ဦးသည် ၆၉ ပုံစံအသုံးပြု၍ ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံနေစဉ် တတိယနှင့် စတုတ္ထလူတို့က တစ်ဖက်တစ်ချက်စီမှနေ၍ ပထမနှင့် ဒုတိယနှစ်ဦးအား ထိုးသွင်းဆက်ဆံသည့် ပုံစံဖြစ်သည်။ ၃၆၉ ပုံစံနှင့် ဆင်တူပြီး စတုတ္ထမြောက်လူတစ်ဦး ထပ်တိုးခြင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;469 Sex Position&quot;&gt;{{cite web | url=http://www.swingersocial.com/lifestyle-sex-defintions | title=Lifestyle Definitions - 469 position | publisher=Swinger Social Network | access-date=April 14, 2012 | archive-date=September 13, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130913000216/http://www.swingersocial.com/lifestyle-sex-defintions | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[File:Fourgy Inked Colour.png|thumb|အမျိုးသားနှစ်ဦးနှင့် အမျိုးသမီးနှစ်ဦးတို့ ကျား-မ, မ-မ, မ-ကျား, ကျား-ကျား ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံသော ပုံစံလေးခုပေါင်း၍ စက်ဝိုင်းပုံစံ လေးယောက်တစ်ဖွဲ့ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံနေပုံ]]

===ပါဝင်သူ အများအပြားဖြင့် ကိုယ်နေဟန်ထားများ===
အောက်ပါပုံစံများကို ပါဝင်သူ မည်သည့်အရေအတွက်ဖြင့်မဆို ချဲ့ကားနိုင်သည်။
*အမျိုးသားများ အုပ်စုဖွဲ့၍ [[တစ်ကိုယ်ရေ အာသာဖြေခြင်း]]ကို ''[[စက်ဝိုင်းပုံစံ အာသာဖြေခြင်း|circle jerk]]'' ဟု ခေါ်သည်။
*အမျိုးသားတစ်ဦးတည်းကို ဗဟိုပြု၍ အမျိုးသမီးများစွာပါဝင်သော လိင်ဆက်ဆံခြင်းကို ''ပြောင်းပြန် ဂိုဏ်းဖွဲ့ပြုကျင့်ခြင်း'' (reverse gangbang) ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Frank |first=Katherine |url=https://books.google.com/books?id=xXelMQEACAAJ |title=Plays Well in Groups: A Journey Through the World of Group Sex |date=2013 |publisher=Rowman &amp; Littlefield Publishers, Incorporated |isbn=978-1-4422-1868-0 |pages=8 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200801205929/https://books.google.com/books?id=xXelMQEACAAJ |archive-date=1 August 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Thomas |first=Sophie Saint |title=How To Safely Fulfill Your Hot Gang Bang Fantasy |url=https://www.refinery29.com/en-us/first-gangbang-fantasy-orgy |access-date=2024-02-29 |website=www.refinery29.com |language=en}}&lt;/ref&gt;
*အမျိုးသားအုပ်စုတစ်ခုက တစ်ကိုယ်ရေ အာသာဖြေကာ လူတစ်ဦး၏ မျက်နှာပေါ်သို့ သုက်လွှတ်ခြင်းကို ''[[:en:bukkake (sex act)|bukkake]]'' ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Definition of Bukkake |url=https://www.lexico.com/en/definition/bukkake |website=Lexico Dictionaries {{!}} English |publisher=Oxford Dictionary on Lexico.com |access-date=18 February 2021 |language=en |archive-date=12 July 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712190420/https://www.lexico.com/en/definition/bukkake |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dictionary.com&quot;&gt;{{cite dictionary |url=http://dictionary.reference.com/browse/bukkake |title=Bukkake |dictionary=dictionary.com |access-date=April 14, 2012 |archive-date=March 4, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304061804/http://dictionary.reference.com/browse/bukkake |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*အမျိုးသားအုပ်စု၊ အမျိုးသမီးအုပ်စု သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးပါဝင်သော အုပ်စုသည် စက်ဝိုင်းပုံစံဖြင့် တစ်ဦးအပေါ်တစ်ဦး ပါးစပ်ဖြင့် လိင်ဆက်ဆံခြင်းကို ''ဒေစီကွင်းဆက်'' (daisy chain) ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=2 Women In The MFF Daisy Chain Oral Sex Position |url=https://allstarpositions.com/daisy-chain-sex-position/ |website=All Star Positions |access-date=18 February 2021 |date=15 January 2021 |archive-date=18 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210318152617/https://allstarpositions.com/daisy-chain-sex-position/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
*အမျိုးသမီးတစ်ဦး သို့မဟုတ် အမျိုးသားတစ်ဦးကို လူအများအပြားက အစဉ်လိုက် သို့မဟုတ် အပြိုင်လိုက် ဆက်ဆံခြင်းကို ''[[ဂိုဏ်းဖွဲ့ပြုကျင့်ခြင်း]]'' (gang bang) ဟု ခေါ်သည်။

===အများအပြား ထိုးသွင်းခြင်း ကိုယ်နေဟန်ထား===

လူတစ်ဦးသည် တပြိုင်နက်တည်းတွင် ကြိမ်ဖန်များစွာ ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်း ခံရနိုင်သည်။ ထိုးသွင်းမှုများတွင် လက်ချောင်း၊ ခြေချောင်း၊ လိင်ကစားစရာအရုပ် သို့မဟုတ် လိင်တံများစွာ ပါဝင်နိုင်သည်။ အများအပြား ထိုးသွင်းဆက်ဆံသော မြင်ကွင်းများကိ [[ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံ|အပြာရုပ်ပုံဗီဒီယို]]များတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်။

လူတစ်ဦးအား အရာဝတ္ထုနှစ်ခုဖြင့် ထိုးသွင်းခံရပါက ''[[နှစ်ခုထိုးသွင်းခြင်း]]'' (''double penetration''; ''DP'') ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref name=&quot;DP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.swingersocial.com/lifestyle-sex-defintions/d|title=Double-penetration|publisher=Swinger Social Network|work=Lifestyle Definitions|access-date=July 23, 2012|archive-date=June 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130613230019/http://www.swingersocial.com/lifestyle-sex-defintions/d|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[ယောနိ]]၊ [[လူသား စအို|စအို]]၊ သို့မဟုတ် ပါးစပ်အား နှစ်ခုထိုးသွင်းခြင်းတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။
*စအိုအား လိင်တံနှစ်ခု သို့မဟုတ် အခြားအရာဝတ္ထုများဖြင့် တပြိုင်နက် ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်းကို ''စအိုအား နှစ်ခုထိုးသွင်းခြင်း'' (''double anal penetration''; ''DAP'') ဟု ခေါ်သည်။{{citation needed|date=March 2016}}
*ယောနိအား လိင်တံနှစ်ခု သို့မဟုတ် အခြားအရာဝတ္ထုများဖြင့် တပြိုင်နက် ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်း ''ယောနိအား နှစ်ခုထိုးသွင်းခြင်း'' (''double vaginal penetration''; ''DVP'') သို့မဟုတ် ''နှစ်ခုဌာပနာသွင်းခြင်း''(''double stuffing'') ဟု ခေါ်သည်။&lt;ref name=&quot;DVP&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.swingersocial.com/lifestyle-sex-defintions/d|title=Double vaginal penetration|publisher=Swinger Social Network|work=Lifestyle Definitions|access-date=July 23, 2012|archive-date=June 13, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130613230019/http://www.swingersocial.com/lifestyle-sex-defintions/d|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*ယောနိနှင့် စအိုအား တပြိုင်နက် ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်း။ လက်တစ်ဖက်တည်း၏ လက်ချောင်းများကို အသုံးပြု၍ ''[[:en:shocker (hand gesture)|shocker]]'' လက်ဟန်ဖြင့် ဤပုံစံကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။
*ယောနိ နှင့် စအို နှစ်ခုစလုံးနှင့် ပါးစပ်အား တပြိုင်နက်တည်း ထိုးသွင်းဆက်ဆံခြင်း။ ထိုးသွင်းသော အရာဝတ္ထုများမှာ လိင်တံများ ဖြစ်ပါက ဤပုံစံကို ''spit roast'', ''တရုတ်လက်ချောင်းထောင်ချောက်''၊ သို့မဟုတ် ''အီဖယ်မျှော်စင်''ဟု ခေါ်သည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

==ဆက်လက်လေ့လာရန်==
===ရှေးခေတ်===
*''[[ကာမသျှတ္တရ]]''

===ခေတ်ပေါ်===
*{{cite book|last1=Comfort|first1=Alex|last2=Quilliam|first2=Susan|author-link2=Susan Quilliam|title=[[The Joy of Sex]]|year=2008|publisher=Mitchell Beazley|location=London|isbn=978-1-84533-429-1}}
* {{cite book|last=Gillian|first=Max|title=The Illustrated Guide to Extended Massive Orgasm|url=https://archive.org/details/illustratedguide0000boda|publisher=Hunter House|year=2002|isbn=0-89793-362-1}} (235 pages)
* {{cite book|last=Hooper|first=Anne J.|title=Sexopedia|url=https://archive.org/details/sexopediaeveryth0000hoop|publisher=DK Publishing|year=2002|isbn=0-7894-8958-9}} (272 pages)
* {{cite book|last=Kemper|first=Alfred M.|title=Love Couches Design Criteria|location=Los Angeles|year=1972|lccn=75-36170 &lt;!-- dead --&gt;|oclc=3592145}} (101 pages—design criteria for assistive furniture, with sections on accommodation of disabled persons.)
* {{cite book|last1=McMeel|first1=Andrews|first2=Lisa|last2=Sussman|title=Sex Positions|publisher=Carlton Publishing Group|year=2002|isbn=1-84222-266-X}} (96 pages)
* {{cite book|author1=Emma Taylor |author2=Lorelei Sharkey |title=Position of the Day: Sex Every Day in Every Way |publisher=Chronicle Books |year=2003 |isbn=0-8118-3957-5 |url=https://archive.org/details/positionofdaysex00tayl}} (376 pages)

==ပြင်ပလင့်ခ်များ==
* {{Commons category-inline|Sex positions|လိင်ဆက်ဆံမှုပုံစံများ}}

[[ကဏ္ဍ:လိင်ဆက်ဆံမှုပုံစံများ| ]]
[[ကဏ္ဍ:လိင်ဆက်ဆံခြင်း|*]]
[[ကဏ္ဍ:လိင်မှုဗေဒ]]
[[ကဏ္ဍ:လိင်အပြုအမူများ]]</text>
      <sha1>nnz3m3eq6sguhjxpe2n8iquduxe8ohf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖါတလုံး ခေါင်းကျား</title>
    <ns>0</ns>
    <id>274288</id>
    <revision>
      <id>1057634</id>
      <parentid>1047019</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9922" sha1="qsq1ixs37vwisgzsgz67d01ttgmx4rd" xml:space="preserve">{{Infobox film
| name           = ဖါတလုံး ခေါင်းကျား
| image          = Pha Ta Lone Gaung Kyar film poster.jpg
| caption        = ရုပ်ရှင်ပိုစတာ
| director       = ဘရှင်
| producer       = 
| based_on =
| screenplay     = 
| starring       = {{plainlist|*[[ခင်မောင် (သရုပ်ဆောင်)|ခင်မောင်]]
*[[ဇေယျ၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်|ဇေယျ]]
*[[မေရီမြင့်]]
*[[မေဆန်း]]
}}
| music          = 
| cinematography = 
| editing        = 
| studio         = [[အေဝမ်းဖလင်]]
| distributor    = 
| released       = ၁၉၅၄
| runtime        = ၁၃၇ မိနစ်
| country        = မြန်မာ
| language       = မြန်မာ
| budget         = 
| gross          = 
}}
'''''ဖါတလုံး ခေါင်းကျား''''' သည် [[အေဝမ်းဖလင်]]မှ ဒါရိုက်တာ ဦးဘရှင်မှ ရိုက်ကူးပြီး သရုပ်ဆောင်များအဖြစ် [[ခင်မောင်၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်|ခင်မောင်]]၊ [[ဇေယျ၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်|ဇေယျ]]၊
[[မေရီမြင့်]]၊ [[မေဆန်း]] တို့ ခေါင်းဆောင်ပါဝင်ထားကြသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |title=မွေးနေ့ရက်မြတ်မင်္ဂလာကျရောက်လာတဲ့ မန္တလေးသိန်းဇော် |url=https://www.mmload.com/news/27981 |work=Myanmarload |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830041642/https://www.mmload.com/news/27981 |archive-date=30 August 2021 |access-date=13 September 2025 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=မှုန်နံ့သာ၊ ကျော်ကျော်နှင့်မောင်မိုးသူ |url=https://www.moemaka.com/2019/07/blog-post_64.html?m=1 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=မြန်မာ့ရုပ်ရှင် နှစ်တစ်ရာပြည့် အထိမ်းအမှတ် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaaruprng-ncttcraapnny-athimamtt-5 |work=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Freereader |url=https://www.free4readers.com/v3/article_body.php?file=34037 |work=free4readers |accessdate=13 September 2025 |archivedate=19 August 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220819192647/https://www.free4readers.com/v3/article_body.php?file=34037 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=မြန်မာ့ရုပ်ရှင် နှစ်တစ်ရာပြည့် အထိမ်းအမှတ် အေဝမ်းကြည်အေးနှင့် ရုပ်ရှင်စကားဝိုင်း |url=https://www.mdn.gov.mm/my/mnmaaruprng-ncttcraapnny-athimamtt-aewmknnyaenng-ruprngckaawiung |work=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt; ထိုကားကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် ရုံတင်ပြသခဲ့သည်။ မူလက အသံတိတ်အဖြစ်ရိုက်ကူးခဲ့သော ဇာတ်ကားကို ပြန်လည်ရိုက်ကူးခြင်းဖြစ်သည်။

===ဇာတ်လမ်း===
ဘုရင့်သားတော် ဘုရင်လောင်း သတိုးရှိန် (ခင်မောင်)သည် တက္ကသိုလ်ကျောင်းမှ အပြန် ဖခမည်းတော် နတ်ရွာစံခဲ့သဖြင့် တိုင်းပြည်ပြန်အရောက် ဘိသိက်မခံခင် လောကလူ့သဘာဝကို သိရှိလိုက်နာ မှတ်သားမိရန်နှင့် သူ၏အိပ်မက်ထဲမှ တွေ့ရှိရသောဇနီးသည် ရူပဝတီ (မေရီမြင့်)ကို ရှာဖွေထွက်ပြီးညီ၊ အစ်မ၊ အစ်ကို၊ ကျောင်းနေဖက်သူငယ်ချင်း၊ ကျေးကျွန် အဆွေခင်ပွန်း စသည်တို့အထဲမှ အဆိုးအကောင်းခွဲခြားကာ ဆက်ဆံကြပုံများကို ဖော်ပြထားပြီး နောက်ဆုံး မေရီမြင့်နှင့် တွေ့ဆုံကာ ပန်းကုံးစွပ်ခံရပုံ၊ ပြည်တော်ပြန်ရပုံ စသော ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်။

မင်းသားသည် လူကြောင်အရူး၊ စတန့်၊ အလှ၊ အတည်၊ အလွမ်းအကြမ်း၊ အနု စသည်ဖြင့် စရိုက်အမျိုးမျိုးဖြင့် သရုပ်ဆောင်မှုတွင် တစ်ဘာသာစီ ထူးခြားပြောင်မြောက်လှသည်။ ခင်မောင်သည် သူနှင့်သူ့စရိုက် အလွန်အံကိုက်လှသော ဖာတစ်လုံးခေါင်းကျား မင်းသားအဖြစ် ဇာတ်ဆောင်မှု အထူးပြောင်မြောက်သည်။
သူ သရုပ်ဆောင် သွက်ပုံမှာ သရုပ်ဆောင်နေသည်ဟု မထင်ရဘဲ တကဲ့အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကို တွေ့မြင်နေရသကဲ့ ဖြစ်ပါသည်။

ရုပ်ရည်ချောမောလှပသော မင်းသမီး မေရီမြင့်က ဘုရင့်သမီးတော်ဖြစ်သည်။ သူ့ကို ခုနှစ်ပြည်ထောင်မှ မင်းသားများက အလိုရှိနေသည်။ ထိုမင်းသားများအား ပန်းကုံးစွပ်၍ ကြင်ဘက်ရွေးချယ်ရာမှ ဖူးစာရှင်အမှန် အရူးအကြောင် မင်းသားနှင့် အကြောင်းဆက်ရပြီး ထိုအရူးအကြောင်၏ စေခိုင်းမှုများကို သစ္စာရှိသော မိန်းမကောင်းမိန်းမမြတ်တို့ ပြုမူကျင့်ဆောင်ရမည့် ဝတ္တရားအတိုင်းဆောင်ရွက်ပုံ သရုပ်ကို ပြသထားပေရာ အမူအရာနိုင်နင်းကြောင်း တွေ့ရသည်။

ဤဇာတ်ကားသည် ရှေးမြန်မာမင်းများခေတ်က လူ့သဘာဝ၊ ဓလေ့စရိုက်၊ ဆင်းရဲချမ်းသာ၊ အနိမ့်အမြင့်၊ ဘဝစုံလင် အပြောင်းအလဲတွင် လူတို့၏ပြောင်းလဲတတ်သော စိတ်ဓာတ်သဘောထားများကို ဖော်ထုတ်တင်ဆက်ထားသော လူ့ယဉ်ကျေးမှုကို အခြေခံသည့် ဇာတ်ကားဟု ဆိုရပေမည်။

ဤဇာတ်ကားတွင် မင်းခမ်းမင်းနား နန်းတော်အဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ပြသပုံမှာ မြန်မာဘုရင်လက်ထက်က အဆင့်အတန်းမြင့်မားပြီး ခမ်းနားသောယဉ်ကျေးမှု၊ အနုလက်ရာများ ပေါ်လွင်လှပါသည်။ တစ်ပြည်နှင့်တပြည် စစ်မက်ခင်းတိုက်ရာတွင် လူအနဲငယ်မျှဖြင့်မဟုတ်ဘဲ လူပေါင်းရာကျော်အထိ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားလေရာ စစ်မက်ရေးရာကို ပြသရာတွင် သဘာဝကျပါသည်။ မင်းသားမင်းသမီး ဇာတ်ဆောင်များ၏ အဝတ်အစားများကိုလည်း သေသပ်ခန့်ညားစွာ ဝတ်ဆင်သုံးစွဲ ပြသထားသည်။ ပြီးစလွယ်မဟုတ်ဘဲ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ဂုဏ်ကို မြှင့်တင်နိုင်ခဲ့သော နန်းတွင်းဇာတ်ကားကြီး တစ်ကားဖြစ်ပေသည်။&lt;ref&gt;မြန်မာ့ရုပ်ရှင်စိန်ရတုသဘင်၊ ရုပ်ရှင်စာတမ်းငယ်တစ်ဆယ်၊ ၁၉၉၆၊ ဇန်နဝါရီလ၊(ပ)အကြိမ်၊ စာ-၂၁၂ [[စိုးလွင်မြင့်]]&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{မြန်မာ့ရုပ်ရှင်}}

[[Category:၁၉၂၀ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[Category:အသံတိတ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အဖြူအမည်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ]]</text>
      <sha1>qsq1ixs37vwisgzsgz67d01ttgmx4rd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၂၀၂၆</title>
    <ns>0</ns>
    <id>280044</id>
    <revision>
      <id>1057722</id>
      <parentid>1057479</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:53:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>/* အောက်တိုဘာ */</comment>
      <origin>1057722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="205521" sha1="jlva43ip1puomhlq3gbi3na5ztunll4" xml:space="preserve">{{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}}
{{Year article header|2026}}

== ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ ==

* [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
* [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]
* [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]
* [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း
* [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း

== အဓိက ဖြစ်ရပ်များ ==

=== ဇန်နဝါရီ ===

* [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}&lt;/ref&gt;

* [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}&lt;/ref&gt;
* [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို  မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;                 
* [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို  မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

=== ဖေဖော်ဝါရီ ===

* [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ 
* [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို &quot;''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''&quot;ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt; 
* [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ 
* [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ 

* [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] -  အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}&lt;/ref&gt;

=== မတ် ===

* [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]]  လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၄ မတ်]] - 
** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}&lt;/ref&gt;

*[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို  အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;  ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ 

* [[၈ မတ်]] 
** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
* [[၉ မတ်]] - 
** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို  ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၀ မတ်]] - 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt; အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၁ မတ်]] - 
** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}&lt;/ref&gt;
** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၅ မတ်]] 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt; 
*[[၁၆ မတ်]] 
**[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}&lt;/ref&gt; 
** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 
** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}&lt;/ref&gt;ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; 

* [[၁၇ မတ်]] 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;
** &quot;သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော&quot; အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့  ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။

* [[၁၈ မတ်]]
** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}&lt;/ref&gt;
* [[၂၀ မတ်]] - 
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။  ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}&lt;/ref&gt;
** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​
**[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}&lt;/ref&gt;
**[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
**စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
**၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၂ မတ်]] -
** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း  နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*[[၃၀ မတ်]] -
**[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] 
*** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
*** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။
*** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။

* ၃၁ မတ်
** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ &lt;br /&gt;

=== ဧပြီ ===

* [[၂ ဧပြီ]] - 
** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၃ ဧပြီ]] 
** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}&lt;/ref&gt;
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ 
** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် 
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}&lt;/ref&gt;

* [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၆ ဧပြီ]] - 
** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
*[[၇ ဧပြီ]]
**တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
**[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]]

* [[၈ ဧပြီ]]
** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၉ ဧပြီ]]
** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၀ ဧပြီ]]
** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၇ ဧပြီ - 
** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

* [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ 

* [[၃၀ ဧပြီ]] - 
** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}&lt;/ref&gt; ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}&lt;/ref&gt;
*** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== မေ ===

* ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}&lt;/ref&gt;
* ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။  &lt;ref&gt;{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}&lt;/ref&gt;
** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို &quot;Operation OTT&quot; စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}&lt;/ref&gt;
*၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}&lt;/ref&gt;
*မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]]
*၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}&lt;/ref&gt;
*[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]]

=== ဇွန် ===

*၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]]
*၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;
*၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== ဇူလိုင် ===

* ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]:  မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၃၀ ဇူလိုင် - 
** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

* ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

=== ဩဂုတ် ===

* ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;

* ၁၇ ဩဂုတ် 
** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}&lt;/ref&gt;
** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;

* ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]]
* ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

=== စက်တင်ဘာ ===

* ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt; ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။
* ၁၇ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/88205 |access-date=2026-09-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၂၁ - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင်  အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၇ - ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၂၈ - ဦးဌေးအောင်အား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၆၇ / ၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၂၉ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ [[ကစ္ဆပနဒီ|ကစ္ဆပနဒီတံတား]]ဝန်းကျင်နှင့် အိန္ဒိယဈေးဝန်းကျင်တို့ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အရပ်သား ၄၉ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၆၀ နီးပါး ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
** [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ဝင်များကို အဓိကထောက်ပံ့သည့် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးထောက်ပို့အစီအစဉ် (PRF) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားကြောင်း နေပြည်တော်က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အကြမ်းဖက် CRPH ၊ NUG အဖွဲ့များအတွက် ငွေကြေးကောက်ခံပေးနေသည့် People's Revolution Supply Family - PRF Website သို့ ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးပို့သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88627 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
*** [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၌ ပြစ်ဒဏ်များကျခံပြီးနောက် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများတွင် ထိန်းသိမ်းခံထားနေရသည့် မြန်မာနိုင်ငံသားစိစစ်ပြီး သူ ၁၄၇၆ ဦးကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ တပ်မတော် (ရေ) မှ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မလေးရှားထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများရှိ မြန်မာနိုင်ငံသားများအား မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88667 |access-date=2026-09-30 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;

=== အောက်တိုဘာ ===

* ၂ - [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[လဂွေရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်|လဂွေရွာ]]တွင် တည်ရှိသော ယမ်းသိုလှောင်ရုံတစ်ခု ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူ ခုနစ်ဦး သေဆုံးပြီး ဆယ်ဦးထက်မနည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-10-03 |title=အောက်တိုဘာ ၃ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - ရသေ့တောင်မှာ လေကြောင်းဗုံးကြဲခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c680zepnnxjxo |access-date=2026-10-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;
* ၃ - နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၆ - [[မုတ်သုန်|အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ]] နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88972 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၇ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်တရားဝင်ခရီးစဉ် သွားရောက်ရန်အတွက် [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|နေပြည်တော်လေဆိပ်]]မှ အထူးလေယာဉ်ဖြင့် ထွက်ခွာသည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မလေးရှားနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် တရားဝင်ခရီးစဉ်(Official Visit) စတင်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88966 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
* ၉ - 
** ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး &lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89096 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89102 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
**ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်&lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89100 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89104 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;
*၁၀ - [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]
**[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် အမိန့် ၇ ခု ထုတ်ပြန်ကာ ဒုတိယဝန်ကြီးများ အပြန်အလှန်ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89148 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;၊ ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီးတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးအသစ်များ ခန့်အပ်ခြင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89156 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များအား အခြားတာဝန်များသို့ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခြင်း&lt;ref&gt;{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89154 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;တို့အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်၏ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89152 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89150 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;ထို့ပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89158 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး&lt;ref&gt;{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89159 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}&lt;/ref&gt;တို့ကိုလည်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအပြောင်းအလဲများကို အမိန့်အမှတ် ၇၄/၂၀၂၆ မှ ၈၀/၂၀၂၆ အထိ ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။
*၁၁ - [[ဆိပ်ခွန်ရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုများ]]
*၁၂ - အထွေထွေသပိတ်ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရေးအင်အားစု (GSCB) နှင့် ဒီမိုကရေစီအရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဒေါက်တာ[[တေဇာဆန်း]]၊ ကိုနန်းလင်းနှင့် ကိုထက်မြတ်အောင်တို့ ၃ ဦးကို Forum 2000 ဖောင်ဒေးရှင်းက ပေးအပ်သည့် &quot;ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် တာဝန်ယူမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာဆု&quot; (International Award for Courage and Responsibility) ချီးမြှင့်လိုက်ကြောင်း အဆိုပါအဖွဲ့က ကြေညာသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2026-10-12 |title=အယ်လ်နီညိုအားကောင်းလာချိန် ရန်ကုန်မှာ သက်ကြီး ၁ ဦး အပူလျှပ်ပြီးသေဆုံး - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်သတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr9dzexd218yt |access-date=2026-10-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;


== ကွယ်လွန်သူများ ==

* &lt;!--Do not add people without Wikipedia articles to this list
Do not trust &quot;this year in history&quot; websites for accurate date information
Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence.
No red links, please.--&gt;[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား)
* [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား)
* [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား)
* [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား)
* [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား)
* [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား)
* [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား)

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]]</text>
      <sha1>jlva43ip1puomhlq3gbi3na5ztunll4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Ro Maung Anower Arakane</title>
    <ns>3</ns>
    <id>286516</id>
    <revision>
      <id>1057645</id>
      <parentid>1033824</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Human Rights Union for Myanmar</username>
        <id>149375</id>
      </contributor>
      <comment>Ro Maung Ming Shwe Jr, A Myarnmar Rohingya Human Rights Defender, Refugee Right Advocate, political Analyst and Deputy Executive Director of CRY organization.</comment>
      <origin>1057645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3680" sha1="a2aok8an5i0kpi3beegumoyd46a09di" xml:space="preserve">== Ro Maung ming Shwe jr Rohingya Human Right Activist and defender ==

thanks [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&amp;#126;2026-31142-50|&amp;#126;2026-31142-50]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&amp;#126;2026-31142-50|talk]])  ၁၀:၂၇၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC)

== Human Right Activist and Defender Ro Maung ming Shwe ==

ng Ming Shwe Jr., widely known as Anowar, is a prominent Rohingya human rights defender, Refugee Right Advocate, political Analyst, youth leader, humanitarian worker, and community advocate. Operating directly from the epicentre of the Rohingya displacement crisis, his activism centers on grassroots mobilization, the protection of vulnerable camp populations, and tracking ongoing human rights violations across Myanmar’s Rakhine State.His history as an activist is defined by a commitment to the rights, safety, and ultimate self-determination of the stateless Rohingya community.Grassroots Mobilization and Youth leadership development On-the-Ground Leadership: Anowar advocates heavily against &quot;keyboard activism&quot; detached from the realities of the refugee camps. He champions the selection of organic leaders who live under the same harsh economic conditions, experience food ration cuts, and suffer firsthand alongside the community.Youth Mentorship: Operating within local networks, he actively fosters dialogue among Rohingya youth to build long-term community resilience, local development programs, and organized peaceful advocacy.Protection Campaigns in Refugee CampsCombating Kidnapping and Trafficking: Anowar has been a vocal critic of the escalating security crisis in the Cox's Bazar region, specifically targeting the surge of human trafficking and the abduction of children, girls, and young men for ransom.Institutional Accountability: He continuously urges international bodies like the UNHCR and the Government of Bangladesh to implement stricter physical security measures to protect genocide survivors within vulnerable camp boundaries.Gender Justice and Women's EmpowermentCornerstone of Resiliency: Anowar explicitly frames the empowerment of Rohingya women as a foundational requirement for rebuilding a fragmented post-genocide society.Advocacy for Dignity: His written work outlines structural pathways to elevate women out of trauma, ensuring their inclusive participation in both local community leadership and global justice movements.International Human Rights and Political CommentaryMonitoring Conflict in Rakhine State: He actively documents and amplifies human rights abuses occurring on the ground in Myanmar. He frequently highlights severe institutional policy failures, civilian atrocities, and oppression directed at the remaining Rohingya population by actors such as the ethnic Arakan Army (AA).Exposing Democratic Facades: Anowar maintains a staunch anti-junta political stance, publishing critiques on political processes in Myanmar. He explicitly denounces military-orchestrated state processes as fraudulent mechanisms designed to mask ongoing violence and systematic exclusion.The Right to Nationality: Rooting his perspective in global frameworks, he frequently leverages Article 15 of the Universal Declaration of Human Rights to demand the unconditional restoration of Rohingya citizenship, legal identity, and safe, dignified repatriation to their homeland in Arakan. [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/&amp;#126;2026-31142-50|&amp;#126;2026-31142-50]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:&amp;#126;2026-31142-50|talk]])  ၁၀:၃၁၊ ၂၅ မေ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>a2aok8an5i0kpi3beegumoyd46a09di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟစ်ပီးယပ်စ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287773</id>
    <revision>
      <id>1057725</id>
      <parentid>1052230</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:54:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* အာဏာရလာပုံနှင့် ရက်စက်လာပုံ */</comment>
      <origin>1057725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5587" sha1="olqexb09i877u279ws8icdenrzagf53" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name          = ဟစ်ပီးယပ်စ် &lt;br /&gt; Hippias
| image         = Number Stories of Long Ago - Plate 3.jpg
| caption       = 
| native_name      = Ἱππίας
| native_name_lang = grc
| birth_date    = ဘီစီ ၅၆၀ ခန့်
| death_date    = ဘီစီ ၄၉၀ ခန့်
| nationality   = ရှေးဟောင်းဂရိ (အေသင်)
| known_for     = အေသင်မြို့ပြနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံးအာဏာရှင် (Tyrant)
| office        = အေသင်မြို့၏ အာဏာရှင် (ဘီစီ ၅၂၇ – ဘီစီ ၅၁၀)
| birth_place      = [[အေသင်မြို့]]
| parents          = Pisistratus
| children         = Archedice and 4 others
| allegiance       = [[File:Standard of Cyrus the Great.svg|20px]]
Achaemenid Empire
| service_years    = 490 BC
}}

'''ဟစ်ပီးယပ်စ်''' ({{lang-el|Ἱππίας}}; အင်္ဂလိပ်: ''Hippias'') သည် ရှေးဟောင်းဂရိခေတ် အေသင်မြို့ပြနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံး အာဏာရှင် (Tyrant) ဖြစ်သည်။ သူသည် ဘီစီ ၅၂၇ မှ ဘီစီ ၅၁၀ အထိ အေသင်မြို့ကို အကြွင်းမဲ့အာဏာဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။

== အာဏာရလာပုံနှင့် ရက်စက်လာပုံ ==
ဟစ်ပီးယပ်စ်သည် သူ၏ဖခင် ပိုင်စစ်စထရေးတပ်စ် (Peisistratus) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ညီဖြစ်သူ [[ဟစ်ပါးခပ်စ်]] (Hipparchus) နှင့်အတူ အာဏာရရှိလာခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် တိုင်းပြည်ကို ကောင်းမွန်စွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော်လည်း ဘီစီ ၅၁၄ တွင် သူ၏ညီဖြစ်သူ ဟစ်ပါးကပ်စ် လုပ်ကြံခံရပြီးနောက်ပိုင်း ဟစ်ပီးယပ်စ်သည် အလွန်ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သော အာဏာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သူသည် မိမိအာဏာတည်မြဲရေးအတွက် အေသင်အရပ်သား ပြည်သူများကို နှိပ်စက်ခြင်း၊ ကွပ်မျက်ခြင်းများနှင့် အခွန်အတုတ်ကြီးလေးစွာ ကောက်ခံခြင်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။

== ရာထူးမှ ဖြုတ်ချခံရခြင်း ==
ဘီစီ ၅၁၀ တွင် ကလစ်သီးနတ် (Cleisthenes) ဦးဆောင်သော အေသင်သူကောင်းမျိုးနွယ်စုများသည် စပါတာ (Sparta) ပြည်နယ်၏ ဘုရင် ကလီယိုမင်းနီးစ် (King Cleomenes I) ထံမှ စစ်ကူတောင်းခံကာ ဟစ်ပီးယပ်စ်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်။ အေသင်ပြည်သူများ၏ တော်လှန်မှုနှင့် စပါတာစစ်တပ်၏ ပိတ်ဆို့မှုကြောင့် ဟစ်ပီးယပ်စ်သည် အာဏာစွန့်ခဲ့ရပြီး အေသင်မြို့ပြနိုင်ငံအတွင်းမှ မောင်းထုတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ 

== ပါရှန်းတို့နှင့် ပူးပေါင်းခြင်းနှင့် ဘဝနိဂုံး ==
အေသင်မှ ထွက်ပြေးခဲ့ရပြီးနောက် ဟစ်ပီးယပ်စ်သည် ပါရှန်းအင်ပါယာ (Persian Empire) ထံသို့ ခိုလှုံသွားခဲ့သည်။ ဘီစီ ၄၉၀ တွင် ပါရှန်းတို့က အေသင်မြို့ကို လာရောက်ကျူးကျော်သည့် မာရသွန်တိုက်ပွဲ (Battle of Marathon) ၌ ဟစ်ပီးယပ်စ်သည် ပါရှန်းစစ်တပ်အား လမ်းပြအဖြစ် ကူညီပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ပါရှန်းတို့ စစ်ရှုံးခဲ့ပြီးနောက် မကြာမီတွင် ဟစ်ပီးယပ်စ်သည် လာမတ်စကပ်စ် (Lemnos) ကျွန်းသို့အပြန် လမ်းခရီး၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ဟစ်ပီးယပ်စ် အာဏာလက်လွှတ်ဖြစ်သွားပြီးနောက် အေသင်မြို့တွင် ဒီမိုကရေစီစနစ် စတင်ထွန်းကားလာခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ်ဂရိ အာဏာရှင်များ]]
[[ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ်ဂရိ နိုင်ငံရေးသမားများ]]</text>
      <sha1>olqexb09i877u279ws8icdenrzagf53</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အစုများ ကတ်တဂိုရီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>288062</id>
    <revision>
      <id>1057744</id>
      <parentid>1041031</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22037" sha1="ganl8ycvf7rip6dwcf6l2gs5w5be8x8" xml:space="preserve">သင်္ချာဘာသာရပ်ရှိ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (Category theory) တွင် &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသော အစုများ ကတ်တဂိုရီ (Category of sets) ဆိုသည်မှာ ၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများ (Objects) အဖြစ် [[အစု|အစုများ]] (Sets) ကို အသုံးပြုသော ကတ်တဂိုရီတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကတ်တဂိုရီ၏ မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms) သို့မဟုတ် မြားများ (Arrows) သည် အစုတစ်ခုမှ အခြားအစုတစ်ခုသို့ သွားသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (Functions) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းဖန်ရှင်များကို ပုံဖော်မှုများ (Mappings) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။

ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်သည် စံသတ်မှတ်ထားသော [[အစုသီအိုရီ]] (Set theory) တွင် အစုများအားလုံးပါဝင်သော အစုဟူ၍ မရှိနိုင်သည့် အချက်အပေါ် အခြေခံထားသည်။ အကယ်၍ ထိုကဲ့သို့သော အရာဝတ္ထုသာ တည်ရှိခဲ့ပါက ရပ်ဆဲလ်၏ ဝိရောဓိ (Russell's paradox) ဟု လူသိများသော ယုတ္တိဗေဒဆိုင်ရာ ရှေ့နောက်မညီညွတ်မှု (Logical contradiction) ကို ဖြစ်ပေါ်စေမည် ဖြစ်သည်။

အစုများ ကတ်တဂိုရီသည် ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီရှိ စံတည်ဆောက်ပုံများစွာအတွက် အခြေခံမော်ဒယ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးဝင်သည်။ ယင်းစံတည်ဆောက်ပုံများတွင် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်|ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်များ]] (Cartesian products)၊ ပူးလ်ဘက်များ (Pullbacks) နှင့် ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုများ (Disjoint unions) တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ခိုင်မာသော ကတ်တဂိုရီများ (Concrete categories) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော &lt;math&gt;\mathbf{Grp}&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည့် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of groups) သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathbf{Ring}&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုသည့် [[ကွင်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (Category of rings) တို့သည် အခြေခံအားဖြင့် နောက်ထပ် တည်ဆောက်ပုံများ (Additional structures) ထည့်သွင်းထားသော အစုများပင် ဖြစ်ကြသည်။ &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သည် [[တိုပို့စ်]] (Topos) တစ်ခု၏ မူလပုံစံလည်း ဖြစ်သည်။ ယင်း၏ ပြောင်းပြန်အဆို (Converse) အားဖြင့် တိုပို့စ်တစ်ခုကို ယေဘုယျပြုထားသော အစုသီအိုရီတစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုအဖြစ် ရှုမြင်နိုင်သည်။

== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Definition) ==

=== အခြေခံဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (Foundational Issues) ===

စံသတ်မှတ်ထားသော သင်္ချာဘာသာရပ်တွင် အစုများအားလုံးပါဝင်သော အစုဟူ၍ မရှိပါ။ ပုံမှန်အခြေခံမှာ ဇာမီလို-ဖရန်ကယ် အစုသီအိုရီ (Zermelo-Fraenkel set theory) ပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းသီအိုရီကို ZF ဟု အတိုကောက်ခေါ်ဆိုပြီး ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆို (Axiom of Choice) ပါဝင်ပါက ZFC ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ ထိုသီအိုရီရှိ အခြေခံဖြစ်တည်မှု နဂိုမှန်အဆိုအရ အစုအားလုံး၏ စုစည်းမှုသည် [[အစု|အစုတစ်ခု]] မဟုတ်ဘဲ အတန်းအစားအစစ် (Proper class) တစ်ခုသာ ဖြစ်ကြောင်း သက်ရောက်စေသည်။ အတန်းအစားအစစ်များကို သီးသန့် ZFC အတွင်း၌ အရာဝတ္ထုများအဖြစ် တိကျစွာ ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်မထားသောကြောင့် ဤအချက်သည် အစုများ ကတ်တဂိုရီကို တိကျစွာ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အခက်အခဲတစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။

ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် စံသတ်မှတ်ထားသော နည်းလမ်းများစွာ ရှိသည်။ ယင်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။

* ဖွန်နွိုင်းမန်း-ဘဲရ်နိုင်စ်-ဂိုဒယ် (von Neumann-Bernays-Gödel) သို့မဟုတ် အတိုကောက်အားဖြင့် NBG အစုသီအိုရီကဲ့သို့သော အတန်းအစားအစစ်များကို ပုံစံတကျ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ပေးသည့် အစုသီအိုရီတစ်ခုအတွင်း အလုပ်လုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ မော့စ်-ကယ်လီ (Morse-Kelley) သို့မဟုတ် MK အစုသီအိုရီသည်လည်း ထိုကဲ့သို့သော သီအိုရီတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။
* လုံလောက်စွာ ကြီးမားသော [[ဂရိုသန်ဒိခ် စကြဝဠာ]] (Grothendieck universe) &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပြီး ကတ်တဂိုရီကို &lt;math&gt;\mathbf{Set}_U&lt;/math&gt; သို့ ကန့်သတ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ သင်္ချာအခြေခံအဖြစ် ဂရိုသန်ဒိခ် စကြဝဠာကို ယူဆထားသော စာရေးသူများသည် &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; ကို သေးငယ်သော အစုများ (Small sets) ၏ ကတ်တဂိုရီအဖြစ် မကြာခဏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုလေ့ရှိကြသည်။ ဤသေးငယ်သော အစုများဆိုသည်မှာ ထိုစကြဝဠာအတွင်း၌ ပါဝင်သော အစုများကို ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့သတ်မှတ်သောအခါ ကြီးမားသော အစုများ ၏ ကတ်တဂိုရီကို &lt;math&gt;\mathbf{SET}&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိကြသည်။ ၎င်း &lt;math&gt;\mathbf{SET}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; ကို စကြဝဠာချဲ့ထွင်ခြင်း (Universe enlargement) ပြုလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

=== အစုများ ကတ်တဂိုရီ (The Category of Sets) ===

ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; ကို အောက်ဖော်ပြပါ အချက်အလက်များဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

* အရာဝတ္ထုများသည် အစုများအားလုံး၏ စုစည်းမှု (collection) ဖြစ်ကြသည်။
* မော်ဖစ်ဇင်များအနေဖြင့် မည်သည့် အစု &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှစ်ခုအတွက်မဆို စုစည်းမှု &lt;math&gt;\mathrm{Hom}(A, B)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; သို့ သွားသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]]အားလုံးပါဝင်သည့် အစုဖြစ်သည်။ ယင်းစုစည်းမှုကို &lt;math&gt;\mathbf{Set}(A, B)&lt;/math&gt; ဟုလည်း မကြာခဏ သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။
* မော်ဖစ်ဇင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်း (Composition of morphisms) သည် ဖန်ရှင်များ၏ စံသတ်မှတ်ထားသော ပေါင်းစပ်ခြင်း ပင် ဖြစ်သည်။ အစု &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခုပေါ်ရှိ ထပ်တူရ မော်ဖစ်ဇင် (Identity morphism) သည် စံ ထပ်တူရ ပုံဖော်မှု (Identity map) ဖြစ်သော &lt;math&gt;\mathrm{id}_A&lt;/math&gt; ပင် ဖြစ်သည်။

== &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; ၏ ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties of &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt;) ==

=== ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Categorical Properties) ===

* &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သည် ဒေသအလိုက် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Locally small category) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ သတ်မှတ်ထားသော အရာဝတ္ထုနှစ်ခုကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်များသည် မှန်ကန်သော အစုတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; ကို အစုများအားလုံး ပါဝင်သော ကတ်တဂိုရီအဖြစ် သတ်မှတ်ပါက &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်သည် ကြီးမားသော ကတ်တဂိုရီ (Large category) တစ်ခု ဖြစ်လာမည် ဖြစ်သည်။ သို့သော် အလုံးစုံအားဖြင့် ၎င်းသည် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (Small category) တစ်ခု မဟုတ်ပါ။
* &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သည် ပြည့်စုံသော (Complete) ကတ်တဂိုရီတစ်ခုဖြစ်သကဲ့သို့ ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော (Cocomplete) ကတ်တဂိုရီတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းသည် သေးငယ်သော [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ (Limits) နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ]] (Colimits) အားလုံးကို လက်ခံခွင့်ပြုသည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သည် ကောင်းစွာ အခြေခံအမှတ်ပါသော တိုပို့စ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ၎င်းသည် ကာတီးရှန်း အပိတ် ကတ်တဂိုရီ (Cartesian closed category) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သည် မည်သည့် အပေါင်းအခြေခံအကြို ကတ်တဂိုရီ (Preadditive category)၊ အပေါင်းအခြေခံ ကတ်တဂိုရီ (Additive category) နှင့် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (Abelian category) အမျိုးအစားမျှ မဟုတ်ပါ။
* &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သည် ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပို့စ်များ၏ ကတ်တဂိုရီတွင် [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု]] (Terminal object) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤကတ်တဂိုရီတွင် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ မော်ဖစ်ဇင်များ (geometric morphisms) ကို အသုံးပြုထားသည်။

=== အရာဝတ္ထုများ (Objects) ===

* [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ အရာဝတ္ထု]] (Initial object) သည် ဗလာအစု (Empty set) &lt;math&gt;\emptyset&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထုသည် မည်သည့် [[အစုဝင်]]တစ်ခုတည်းပါဝင်သောအစု (Singleton set) မဆို ဖြစ်နိုင်သည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;\{*\}&lt;/math&gt; ဟု မကြာခဏ သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; အတွင်း၌ သုည အရာဝတ္ထု (Zero object) မရှိပါ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မည်သည့်အစုမျှ အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု နှစ်မျိုးစလုံး တစ်ပြိုင်နက်တည်း မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။
* အရာဝတ္ထုပိုင်း ခွဲခြားဖော်ပြကိန်း (Subobject classifier) သည် အစုဝင်နှစ်ခုပါဝင်သော အစုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းကို အများအားဖြင့် &lt;math&gt;\Omega = \{0, 1\}&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\{\mathrm{true}, \mathrm{false}\}&lt;/math&gt; ဟု သင်္ကေတပြုလေ့ရှိသည်။
* အစု &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; နှစ်ခုအတွက် ထပ်ကိန်း အရာဝတ္ထု (Exponential object) &lt;math&gt;B^A&lt;/math&gt; ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; သို့ သွားသော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]]အားလုံးပါဝင်သည့် အစုဖြစ်သည်။
* အစု &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ ပါဝါ အရာဝတ္ထု (Power object) သည် ၎င်း၏ ပါဝါအစု (Power set) &lt;math&gt;\mathcal{P}(A)&lt;/math&gt; ပင် ဖြစ်သည်။ ယင်းပါဝါအစုသည် &lt;math&gt;\Omega^A&lt;/math&gt; နှင့် သဘာဝ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမောဖစ်ဖြစ်သော]] (Naturally isomorphic) ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။
* အင်ဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ (Injective objects) နှင့် ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုများ (Projective objects) ကို လေ့လာရာတွင် ဗလာမဟုတ်သောအစု (Non-empty set) တိုင်းသည် အင်ဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်ကြသည်။ ရွေးချယ်ခြင်း နဂိုမှန်အဆိုကို ယူဆပါက အစုတိုင်းသည် ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထုတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာသည်။
* &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထုပိုင်း (Subobject) တစ်ခုသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၏ [[အစုပိုင်း]] (Subset) တစ်ခုနှင့် သဘာဝ ကိုက်ညီမှု (naturally corresponds to) ရှိသည်။

=== မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms) ===

* &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ (Monomorphisms) သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်များ]] (Injective functions) ဖြစ်ကြသည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အပီမော်ဖစ်ဇင်များ (Epimorphisms) သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်များ]] (Surjective functions) ဖြစ်ကြသည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (Isomorphisms) သည် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်များ]] (Bijective functions) ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းတို့ကို ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ (Bijections) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်။

=== စုဆုံမှတ်များ နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ (Limits and Colimits) ===

* &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မြှောက်လဒ် (Product) သည် အစုများ၏ စံ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]]ပင် ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ပေါင်းလဒ် (Coproduct) သည် အစုများ၏ ဘုံမပါသော ပေါင်းစပ်စုများပင် ဖြစ်သည်။
* မျဉ်းပြိုင် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (Parallel functions) နှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;f, g: A \to B&lt;/math&gt; တို့၏ ညီမျှပိုင်း (Equalizer) သည် &lt;math&gt;f(x) = g(x)&lt;/math&gt; ကို ပြည့်စုံစေသည့် &lt;math&gt;x \in A&lt;/math&gt; [[အစုဝင်|အစုဝင်များ၏]] [[အစုပိုင်း]] ဖြစ်သည်။
* မျဉ်းပြိုင် ဖန်ရှင်များနှစ်ခုဖြစ်သော &lt;math&gt;f, g: A \to B&lt;/math&gt; တို့၏ ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်း (Coequalizer) သည် မည်သည့် &lt;math&gt;x \in A&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;f(x) \sim g(x)&lt;/math&gt; အားဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသော အသေးစိတ်အကျဆုံး ထပ်တူညီမှုဆက်သွယ်ချက် (Equivalence relation) ဖြင့် &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; ကို စားထားသည့် စားလဒ် (Quotient) ပင် ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |last=Blass |first=Andreas |chapter=The interaction between category theory and set theory |title=Mathematical Applications of Category Theory |series=Contemporary Mathematics |volume=30 |date=1984 |pages=5–29 |url=http://www.math.lsa.umich.edu/~ablass/interact.pdf |language=en |access-date=23 June 2026 |archive-date=28 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228101844/http://www.math.lsa.umich.edu/~ablass/interact.pdf |url-status=dead }}
* {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician}}
* {{Citation |last=MacLane |first=Saunders |chapter=One universe as a foundation for category theory |title=Reports of the Midwest Category Seminar III |series=Springer Lect. Notes Math. |volume=106 |date=1969 |pages=192–200 |language=en}}
* {{Citation |author=Jean-Pierre Marquis |title=Kreisel and Lawvere on Category Theory and the foundations of Mathematics |url=http://www.math.mcgill.ca/rags/seminar/Marquis_KreiselLawvere.pdf |language=en}}
* {{Citation |title=Category of sets |encyclopedia=Encyclopedia of Mathematics |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Category_of_sets |access-date=23 June 2026 |archive-date=22 May 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250522010157/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Category_of_sets |url-status=dead}}
* {{Citation |last=McLarty |first=Colin |title=Exploring Categorical Structuralism |journal=Philosophia Mathematica |series=III |volume=12 |issue=1 |date=2004 |pages=37–53 |language=en}}
* {{Citation |author=[[Tom Leinster]] |title=Rethinking Set Theory |journal=American Mathematical Monthly |volume=121 |issue=5 |date=2014 |pages=403–415 |language=en}}

[[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီများ]]</text>
      <sha1>ganl8ycvf7rip6dwcf6l2gs5w5be8x8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြှောက်ခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290795</id>
    <revision>
      <id>1057670</id>
      <parentid>1052789</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T23:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29808" sha1="nnizuugg6s07ywwfwf0drlmajlzbncb" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ|သင်္ချာပညာ]]တွင် မြှောက်ခြင်း (multiplication) သည် အခြေခံ [[ဂဏန်းသင်္ချာ]] တွက်ချက်မှုများ (basic arithmetic operations) ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ အပေါင်း[[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (positive integers) ၏ အခြေအနေတွင် မြှောက်ခြင်းကို ထပ်ကျော့[[ပေါင်းခြင်း]]အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) ဖွင့်ဆိုထားသည်။ [[ကိန်း]] &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; တို့၏ မြှောက်ခြင်း (&lt;math&gt;a \times b&lt;/math&gt;) သည် မြှောက်ကိန်း (multiplier) အရေအတွက်နှင့် ညီမျှသော တည်ကိန်း (multiplicand) မိတ္တူများကို ပေါင်းခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ထပ်တူညီသည်။ အဆိုပါ ကိန်းနှစ်ခုစလုံးကို ဆခွဲကိန်းများ (factors) ဟု စုပေါင်းခေါ်ဆိုပြီး ရလဒ်ကို မြှောက်လဒ် (product) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=Basics of multiplication |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1246116.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nicomachus1926&quot;&gt;{{Citation |last=Nicomachus of Gerasa |title=Introduction to Arithmetic |publisher=Macmillan |date=1926 |location=New York}}&lt;/ref&gt; မြှောက်ခြင်းကို &lt;math&gt;\times&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\cdot&lt;/math&gt; သင်္ကေတဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသည်။ ကိန်းရှင်များ (variables) ကို အသုံးပြုသော သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (notation) တွင် ယင်းသင်္ကေတကို မကြာခဏ ဖယ်လှပ်ထားလေ့ရှိပြီး ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;ab&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားကြသည်။

မည်သည့်ဆခွဲကိန်းကို မြှောက်ကိန်း သို့မဟုတ် တည်ကိန်း အဖြစ် သတ်မှတ်မည်ဆိုသည်မှာ အကြောင်းအရာအပေါ် မူတည်သည်။ အခြေခံကိန်းဂဏန်းများတွင် [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutative property) ရှိသောကြောင့် ၎င်းတို့နှစ်ခုကို နေရာပြောင်းပြန်လှန်ခြင်းသည် မြှောက်လဒ်အပေါ် သက်ရောက်မှုမရှိပေ။&lt;ref&gt;{{Citation |last=Foster |first=Colin |title=Getting multiplication the right way round |date=2022-03-01 |url=https://hdl.handle.net/2134/19299752.v1 |journal=Mathematics in School |volume=51 |issue=2 |publisher=The Mathematical Association (UK) |pages=16–17 |access-date=2025-05-15}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Devlin&quot;&gt;{{Citation |last=Devlin |first=Keith |title=What Exactly is Multiplication? |date=January 2011 |url=http://www.maa.org/external_archive/devlin/devlin_01_11.html |publisher=Mathematical Association of America |access-date=May 14, 2017}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် အခြေခံအဆင့်တွင် တည်ကိန်း ဟူသော ဝေါဟာရကို ဆခွဲကိန်း များနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူ မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last=Litvin |first=Chester |title=Advance Brain Stimulation by Psychoconduction |date=2012 |url=https://books.google.com/books?id=-ULmPYAA8voC&amp;q=Can+the+multiplicand+be+the+first+number&amp;pg=PA6 |publisher=Trafford |isbn=978-1-4669-0152-0 |pages=2–3, 5–6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;multiplicand on Britannica&quot;&gt;{{Citation |title=Multiplicand {{!}} mathematics {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/multiplicand |work=www.britannica.com |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc. |access-date=15 November 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;multiplicand via Wolfram Mathworld&quot;&gt;{{Citation |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Multiplicand |url=https://mathworld.wolfram.com/Multiplicand.html |work=mathworld.wolfram.com |publisher=Wolfram Research, Inc. |access-date=15 November 2024}}&lt;/ref&gt; အက္ခရာသင်္ချာ (algebra) တွင် ကိန်းရှင် သို့မဟုတ် ဖော်ပြချက်တစ်ခုကို မြှောက်ပေးသော ကိန်းကို မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficient) ဟု ရည်ညွှန်းသည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;3xy^2&lt;/math&gt; ဖော်ပြချက်ရှိ ၃ ဂဏန်းသည် မြှောက်ဖော်ကိန်းဖြစ်သည်။ ကိန်းပြည့်များ၏ မြှောက်လဒ်သည် ၎င်း၏ ဆခွဲကိန်းတစ်ခုချင်းစီ၏ ဆတိုးကိန်း (multiple) ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;15&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;3&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;5&lt;/math&gt; တို့၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်ပြီး ယင်းနှစ်ခုစလုံး၏ ဆတိုးကိန်းလည်းဖြစ်သည်။

မြှောက်ခြင်း၏ ပြောင်းပြန်တွက်ချက်မှု (inverse operation) သည် [[စားခြင်း (သင်္ချာ)|စားခြင်း]] (division) ဖြစ်သည်။ ကိန်းတစ်ခုကို သုညမဟုတ်သော &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဖြင့် မြှောက်ပြီးနောက် ၎င်း &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ဖြင့် ပြန်စားပါက မူလကိန်းကို ပြန်လည်ရရှိသည်။ သုညမဟုတ်သော မည်သည့်ကိန်းကိုမဆို ၎င်းကိန်းကိုယ်တိုင်ဖြင့်စားလျှင် ရလဒ် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှသည်။ တူညီသော ဆခွဲကိန်းတစ်ခုကို ထပ်တလဲလဲ မြှောက်ခြင်းကို ထပ်ကိန်းတင်ခြင်း (exponentiation) (&lt;math&gt;a^n&lt;/math&gt;) ဟု လူသိများသည်။ ၎င်းသည် အခြေ (base) &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ကို ဆခွဲကိန်း (factor) အနေဖြင့် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ကြိမ်ပါဝင်စေ၍ မြှောက်ခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသင်္ကေတအသုံးအနှုန်းသည် မြှောက်ခြင်းတွက်ချက်မှုအား ထပ်ကိန်းဆိုင်ရာ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (power associativity) နှင့် ပြည့်စုံရန် လိုအပ်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Exponentiation |url=https://mathworld.wolfram.com/Exponentiation.html |work=mathworld.wolfram.com |access-date=2021-12-29}}&lt;/ref&gt;

== ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) ==

[[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers)၊ [[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (complex numbers)၊ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) နှင့် [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers) အတွက် မြှောက်ခြင်းသည် အောက်ပါ အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများကို ပိုင်ဆိုင်သည်။

* [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Commutativity) - ဆခွဲကိန်းများ၏ အစီအစဉ်သည် အရေးမကြီးပေ။ &lt;math&gt;x \cdot y = y \cdot x&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
* [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (Associativity) - ဆက်တိုက်မြှောက်ခြင်းများတွင် ကိန်းများကို အုပ်စုဖွဲ့သည့် အစီအစဉ်သည် ရလဒ်အပေါ် သက်ရောက်မှုမရှိပေ။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;(x \cdot y) \cdot z = x \cdot (y \cdot z)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
* ဖြန့်ဝေရ ဂုဏ်သတ္တိ (Distributivity) - မြှောက်ခြင်းသည် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) အပေါ်သို့ ဖြန့်ဝေသက်ရောက်သည်။ &lt;math&gt;x \cdot (y + z) = x \cdot y + x \cdot z&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citation |title=Multiplication |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Multiplication |work=Encyclopedia of Mathematics |access-date=2021-12-29 |archive-date=6 December 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251206154510/https://encyclopediaofmath.org/wiki/Multiplication |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Citation |last=Biggs |first=Norman L. |title=Discrete Mathematics |date=2002 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-871369-2 |pages=25}}&lt;/ref&gt;
* ထပ်တူရအစုဝင် (Identity Element) - မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရ (multiplicative identity) သည် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ မည်သည့်ကိန်းကိုမဆို &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ဖြင့် မြှောက်ပါက မူလအတိုင်း မပြောင်းလဲဘဲ ကျန်ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် &lt;math&gt;x \cdot 1 = x&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
* သုည သို့မဟုတ် စုပ်ယူအစုဝင် (Zero or Absorbing Element) - မည်သည့်ကိန်းကိုမဆို &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; ဖြင့် မြှောက်ပါက ရလဒ်အနေဖြင့် &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။ &lt;math&gt;x \cdot 0 = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* အပေါင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန် (Additive inverse) သို့မဟုတ် အနုတ်လက္ခဏာပြောင်းခြင်း (Negation) - ကိန်းတစ်ခုကို &lt;math&gt;-1&lt;/math&gt; ဖြင့် မြှောက်ခြင်းသည် ၎င်း၏ အပေါင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန်ကို ရရှိစေသည်။ &lt;math&gt;(-1) \cdot x = -x&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
*အနုတ်ကိန်းနှစ်ခုကို မြှောက်ခြင်းသည် အပေါင်းကိန်းကို ရရှိစေသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အနုတ်တစ် နှင့် အနုတ်တစ် ကိုမြှောက်ခြင်းသည် မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ထပ်တူရအစုဝင်ကို ရရှိစေသည်။ &lt;math&gt;(-1) \cdot (-1) = 1&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
* မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ ပြောင်းပြန် (Multiplicative inverse) သို့မဟုတ် အချိုးပြောင်းပြန် (Reciprocal) - ကိန်းပြည့်များအစု (integers) မှလွဲ၍ အခြားဖော်ပြပါ ကိန်းအစုများရှိ &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; မဟုတ်သော ကိန်း &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; တိုင်းတွင် ၎င်း၏ အချိုးပြောင်းပြန် &lt;math&gt;\frac{1}{x}&lt;/math&gt; ရှိသည်။ ယင်းအတွက်ကြောင့် &lt;math&gt;x \cdot (\frac{1}{x}) = 1&lt;/math&gt; ဟု ပြဆိုနိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Multiplicative Inverse |url=https://mathworld.wolfram.com/ |work=Wolfram MathWorld |access-date=2022-04-19}}&lt;/ref&gt; ကိန်းပြည့်များတွင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;-1&lt;/math&gt; မှလွဲ၍ အခြားကိန်းများအတွက် ကိန်းပြည့်အချိုးပြောင်းပြန် မရှိပါ။
* အစီအစဉ်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း (Order Preservation) - မညီမျှခြင်း (inequality) တစ်ခုကို အပေါင်းကိန်း (positive number) တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ခြင်းသည် အဆိုပါ အစီအစဉ်ကို မပြောင်းလဲစေဘဲ ထိန်းသိမ်းထားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;a &gt; 0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;b &gt; c&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;ab &gt; ac&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ သို့သော် အနုတ်ကိန်း (negative number) တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ပါက အဆိုပါ အစီအစဉ်ကို ပြောင်းပြန်ဖြစ်သွားစေသည်။ ကိန်းထွေးများတွင် မြှောက်ခြင်းနှင့် ပေါင်းခြင်းတို့နှင့် ကိုက်ညီသော အစီအစဉ်စနစ် (ordering system) မရှိပေ။&lt;ref&gt;{{Citation |last=Angell |first=David |title=ORDERING COMPLEX NUMBERS... NOT* |url=https://web.maths.unsw.edu.au/~angell/articles/complexorder.pdf |publisher=UNSW Sydney, School of Mathematics and Statistics |access-date=29 December 2021}}&lt;/ref&gt;

== ကိန်း နယ်ပယ်များ (Domains of Numbers) ==

=== သဘာဝကိန်းများ (Natural Numbers) ===
[[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (&lt;math&gt;\mathbb{N}&lt;/math&gt;) ၏ မြှောက်ခြင်းကို &lt;math&gt;\sum_{i=1}^s r = r + r + \dots + r&lt;/math&gt; ဟူ၍ &lt;math&gt;s&lt;/math&gt; ကြိမ် ထပ်ကျော့ပေါင်းခြင်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်နိုင်သည်။ နဂိုမှန်အဆိုနည်းကျ (axiomatically) အားဖြင့် သင်္ချာဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း (mathematical induction) လိုအပ်သော ပီအာနို နဂိုမှန်အဆိုများ (Peano axioms) ကို အသုံးပြု၍ အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။
:&lt;math&gt;x \times 0 = 0&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;x \times S(y) = (x \times y) + x&lt;/math&gt; 
ဤနေရာတွင် &lt;math&gt;S(y)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ၏ နောက်ဆက်တွဲ [[ဖန်ရှင်]] (successor function) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။

=== ကိန်းပြည့်များ (Integers) ===
[[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (&lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;) နှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်သည် ၎င်းတို့၏ ပကတိတန်ဖိုးများ (absolute values) ၏ မြှောက်လဒ်ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့၏ လက္ခဏာကို ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမ (distributive law) ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်။ အပေါင်းကိန်းနှင့် အပေါင်းကိန်းမြှောက်လျှင် အပေါင်းကိန်း ရရှိသည်။ အနုတ်ကိန်းနှင့် အနုတ်ကိန်းမြှောက်လျှင်လည်း အပေါင်းကိန်း ရရှိသည်။ အပေါင်းကိန်းနှင့် အနုတ်ကိန်းမြှောက်လျှင် အနုတ်ကိန်း ရရှိသည်။

ကိန်းပြည့်များအား သဘာဝကိန်းများ၏ [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ|အစီအစဉ်ကျအတွဲများ]] (ordered pairs) ၏ ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ (equivalence classes) အဖြစ် ယူဆသော [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) အရ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆိုကို &lt;math&gt;(x_p, x_m) \times (y_p, y_m) = (x_p \cdot y_p + x_m \cdot y_m, \, x_p \cdot y_m + x_m \cdot y_p)&lt;/math&gt; အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

=== ရာရှင်နယ်ကိန်းများ (Rational Numbers) ===
&lt;math&gt;\frac{p}{q}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\frac{r}{s}&lt;/math&gt; ဟူသော [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (&lt;math&gt;\mathbb{Q}&lt;/math&gt;) သို့မဟုတ် အပိုင်းကိန်းများ (fractions) နှစ်ခု၏ မြှောက်ခြင်းကို ၎င်းတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ ပိုင်းဝေများနှင့် ပိုင်းခြေများကို အမှီအခိုကင်းစွာဖြင့် မြှောက်ခြင်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
&lt;math&gt;\frac{p}{q} \times \frac{r}{s} = \frac{p \times q}{r \times s}&lt;/math&gt;

=== ကိန်းစစ်များ (Real Numbers) ===
[[ကိန်းစစ်]] (&lt;math&gt;\mathbb{R}&lt;/math&gt;) တိုင်းကို အထက်ဘောင်ရှိသော (bounded above) ရာရှင်နယ်ကိန်းများပါဝင်သည့် [[အစု]]တစ်ခု၏ အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် (least upper bound) အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ အပေါင်း ကိန်းစစ်များ နှစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်သည် ၎င်းတို့၏ ဒသမကိန်း ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု ကိန်းစဉ်များ (sequences) မှ ကိန်းတစ်ခုချင်းစီ မြှောက်လဒ်များ၏ အငယ်ဆုံး အထက်ဘောင် သို့မဟုတ် စူပရီမမ် (supremum) ဖြစ်သည်။ [[ကော်ချီ ကိန်းစဉ်|ကော်ချီ ကိန်းစဉ်များ]] (Cauchy sequences) ကို အသုံးပြု၍ ကိန်းစစ်များ တည်ဆောက်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |title=10.2: Building the Real Numbers |date=2018-04-11 |url=https://math.libretexts.org/Bookshelves/Analysis/Real_Analysis_(Boman_and_Rogers)/10%3A_Epilogue_to_Real_Analysis/10.02%3A_Building_the_Real_Numbers |work=Mathematics LibreTexts |access-date=2023-06-23}}&lt;/ref&gt;

=== ကိန်းထွေးများ (Complex Numbers) ===
[[ကိန်းထွေး|ကိန်းထွေးများ]] (&lt;math&gt;\mathbb{C}&lt;/math&gt;) ၏ မြှောက်ခြင်းကို ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမ နှင့် &lt;math&gt;i^2 = -1&lt;/math&gt; ဟူသော ဂုဏ်သတ္တိတို့ကို အသုံးပြု၍ တွက်ချက်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
အက္ခရာသင်္ချာ ပုံသေနည်း (algebraic formula) အနေဖြင့် တွက်ချက်မှုသည် &lt;math&gt;(a + bi)(c + di) = (ac - bd) + (ad + bc)i&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ် (geometric meaning) အားဖြင့် ဝင်ရိုးစွန်း ကိုဩဒိနိတ်များ (polar coordinates) (&lt;math&gt;r e^{i\phi}&lt;/math&gt;) သို့ ပြောင်းလဲသောအခါ ကိန်းထွေးမြှောက်ခြင်းသည် ပမာဏများ (magnitudes) ကို မြှောက်ရန်နှင့် ဝင်ရိုးစွန်းထောင့်များ (arguments) ကို ပေါင်းရန် ညွှန်ပြသည်။ ၎င်းကို &lt;math&gt;r_1 r_2 e^{i(\phi_1 + \phi_2)}&lt;/math&gt; အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သည်။

== ကိန်းစဉ်များ နှင့် အနန္တ မြှောက်လဒ်များ (Sequences and Infinite Products) ==

ဆခွဲကိန်းများပါဝင်သော ကိန်းစဉ်တစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်ကို အင်္ဂလိပ်အက္ခရာအကြီး Pi သင်္ကေတ (Π) ဖြင့် &lt;math&gt;\prod_{i=m}^n x_i&lt;/math&gt; အဖြစ် ဖော်ပြသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;m = n&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက မြှောက်လဒ်သည် &lt;math&gt;x_m&lt;/math&gt; သာဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အထက်ဘောင် (upper bound) သည် အောက်ဘောင် (lower bound) ထက် တိကျစွာ ပိုငယ်နေပါက ၎င်းသည် ဗလာမြှောက်လဒ် (empty product) ဖြစ်သွားပြီး ၎င်း၏ စံတန်ဖိုးကို &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last=Weisstein |first=Eric W. |title=Product |url=https://mathworld.wolfram.com/Product.html |work=mathworld.wolfram.com |access-date=2020-08-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Summation and Product Notation |url=https://math.illinoisstate.edu/day/courses/old/305/contentsummationnotation.html |work=math.illinoisstate.edu |access-date=2020-08-16 |archive-date=29 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230829132018/https://math.illinoisstate.edu/day/courses/old/305/contentsummationnotation.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; အနန္တ ကိန်းစဉ် (infinite sequence) တစ်ခု၏ မြှောက်လဒ်ကို ဖော်ပြရာတွင် အထက်ဘောင် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အစား &lt;math&gt;\infty&lt;/math&gt; ဖြင့် အစားထိုးသည်။ အဆိုပါ မြှောက်လဒ်ကိုမူ &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; တန်ဖိုးသည် အကန့်အသတ်မရှိ (without bound) ကြီးမားလာချိန်တွင် ရှိလာမည့် ပထမဆုံးသော &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ဆခွဲကိန်းတို့၏ မြှောက်လဒ်များ၏ သင်္ချာဆိုင်ရာ စုဆုံမှတ် (limit) အဖြစ် &lt;math&gt;\lim_{n \to \infty} \prod_{i=m}^n x_i&lt;/math&gt; ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

== အဆင့်မြင့် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (Advanced Algebraic Generalizations) ==

ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra) တွင် စံကိန်းများမှလွဲ၍ အခြားသော အရာဝတ္ထုများ (objects) အပေါ် သက်ရောက်သည့် တွက်ချက်မှုများဆီသို့ မြှောက်ခြင်းကို ယေဘုယျပြု (generalize) လေ့ရှိသည်။ ဤနယ်ပယ်များတွင် အခြေခံဂုဏ်သတ္တိများကို မကြာခဏ ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် ဖယ်ရှားခြင်းများ ရှိတတ်သည်။

* ဖလှယ်၍မရသော ဂုဏ်သတ္တိ (Non-commutativity) - [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (matrices)၊ အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (transformations) နှင့် ကွာတာနီယွန်များ (quaternions) ကဲ့သို့သော စံကိန်းမဟုတ်သည့် အရာဝတ္ထုများကို မြှောက်ရာတွင် တွက်ချက်မှုသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဖလှယ်၍မရသော ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;a \cdot b \neq b \cdot a&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* အုပ်စုများ (Groups) - [[အစု]] (set) တစ်ခုသည် မြှောက်ခြင်းအောက်တွင် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာစေရန်အတွက် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ (closure property)၊ ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ၊ ထပ်တူရအစုဝင် နှင့် ပြောင်းပြန်များကို ပိုင်ဆိုင်ရမည်ဖြစ်သည်။ သုညမဟုတ်သော [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]]သည် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; ကို ထပ်တူရအဖြစ် ပိုင်ဆိုင်သော [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) သို့မဟုတ် ဖလှယ်ရအုပ်စု (commutative group) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။ သုညသည် ပြောင်းပြန်မရှိသောကြောင့် ၎င်းကို ဖယ်ထုတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်။ အတိုင်းအတာ &lt;math&gt;n \ge 2&lt;/math&gt; ရှိသည့် ပြောင်းပြန်လှန်နိုင်သော စတုရန်းကိန်းအုံများ (invertible square matrices) သည် အဘီလီယန်မဟုတ်သော (non-abelian) မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စုကို ဖွဲ့စည်းသည်။ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]]သည် ၎င်းတို့၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]]တွင် &lt;math&gt;1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;-1&lt;/math&gt; မှလွဲ၍ ကိန်းပြည့်ပြောင်းပြန်များ မရှိသောကြောင့် မြှောက်ခြင်းအောက်တွင် အုပ်စုတစ်ခု ဖွဲ့စည်းနိုင်ခြင်းမရှိပေ။&lt;ref&gt;{{Citation |last=Burns |first=Gerald |title=Introduction to group theory with applications |date=1977 |publisher=Academic Press |location=New York |isbn=9780121457501}}&lt;/ref&gt;
* ကွင်းများ (Rings) - [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခုတွင် မြှောက်ခြင်းကို သရုပ်မဲ့ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် ပိုလီနိုမီရယ် ကွင်း (polynomial ring) တွင် ပိုလီနိုမီရယ်များသည် ကိန်းများမဟုတ်သော်လည်း ၎င်းတို့ကို မြှောက်လေ့ရှိသည်။ [[အစားကွင်း]] (division ring) တစ်ခုတွင် ပြောင်းပြန်များ တည်ရှိသော်လည်း ကွင်းသည် ဖလှယ်၍မရသော ဂုဏ်သတ္တိရှိပါက &lt;math&gt;x y^{-1} \neq y^{-1} x&lt;/math&gt; ဖြစ်နိုင်သည့်အတွက် အပိုင်းကိန်းပုံစံ စားလဒ် &lt;math&gt;\frac{x}{y}&lt;/math&gt; ဖြင့် ရေးသားအသုံးပြုခြင်းသည် အဓိပ္ပာယ် ဝေခွဲမရဖြစ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;{{Citation |last=Ervin |first=Heather K. |title=Fraction Multiplication and Division Models: A Practitioner Reference Paper |date=Winter 2017 |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1126700.pdf |journal=International Journal of Research in Education and Science |volume=3 |issue=1 |pages=258-279 |issn=2148-9955}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:မြှောက်ခြင်း]]
[[ကဏ္ဍ:အခြေခံဂဏန်းသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>nnizuugg6s07ywwfwf0drlmajlzbncb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>290830</id>
    <revision>
      <id>1057644</id>
      <parentid>1049892</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11935" sha1="jkkbsjqx37hf0w817pg5typd8qbs7fm" xml:space="preserve">'''ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ''' (Distributivity) သည် ကွဲပြားသော [[သင်္ချာ]]ဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများ (operations) သို့မဟုတ် တည်ဆောက်ပုံများ (structures) နှစ်ခု အချင်းချင်း မည်သို့ အပြန်အလှန် သက်ရောက်ကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ခေတ်ဟောင်း အက္ခရာသင်္ချာတွင် ၎င်းသည် [[အစုဝင်]]အဆင့်၌ နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု (binary operation) တစ်ခုက အခြားတစ်ခုအပေါ် မည်သို့ ဖြန့်ကျက်သွားကြောင်းကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (category theory) တွင် [[မိုနက်|မိုနက်များ]] (monads) ဖြင့် ကိုယ်စားပြုထားသော သီးခြားဖြစ်သည့် အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံများ (algebraic structures) နှစ်ခုကို တစ်ခုတည်းသော တည်ဆောက်ပုံအဖြစ် ပေါင်းစည်းရန် ဤသဘောတရားကို ယေဘုယျပြုထားသည်။

== ခေတ်ဟောင်း အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ (အစုဝင် အဆင့်) (Classical Algebraic Distributivity (Element Level)) ==
စကြဝဠာ အက္ခရာသင်္ချာ (universal algebra) တွင် [[အစု]] (set) &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ အခြား နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု &lt;math&gt;\oplus&lt;/math&gt; အပေါ်သို့ ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိရှိသည်ဟု နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု &lt;math&gt;\otimes&lt;/math&gt; ကို ဆိုနိုင်ရန်အတွက် ၎င်းသည် [[အစုဝင်]]အားလုံးဖြစ်သော &lt;math&gt;x, y, z \in A&lt;/math&gt; အတွက် ဘယ်နှင့် ညာ ဖြန့်ဝေရ ထပ်တူညီမှုများ (distributive identities) နှစ်ခုလုံးနှင့် ကိုက်ညီရမည်ဖြစ်သည်။

* '''ဘယ် ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ (Left distributivity) -''' &lt;math&gt;x \otimes (y \oplus z) = (x \otimes y) \oplus (x \otimes z)&lt;/math&gt;
* '''ညာ ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိ (Right distributivity) -''' &lt;math&gt;(x \oplus y) \otimes z = (x \otimes z) \oplus (y \otimes z)&lt;/math&gt;

=== ဥပမာများ (Examples) ===
* '''[[ကိန်း|ကိန်းများ]] (Numbers) -''' [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) နှင့် [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers) တွင် [[မြှောက်ခြင်း]] (multiplication) သည် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) အပေါ်သို့ ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။
* '''[[အစု|အစုများ]] (Sets) -''' ပေါင်းစပ်စု (union) သည် ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) အပေါ်သို့ ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ ၎င်း၏ ပြောင်းပြန်အားဖြင့်လည်း ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။

== ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီဆိုင်ရာ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (ဖန်တာ အဆင့်) (Category-Theoretic Generalization (Functor Level)) ==
[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]]တွင် တွက်ချက်မှုများကို [[မိုနက်|မိုနက်များ]]ဖြင့် လွှမ်းခြုံဖွဲ့စည်းထားသည်။ ခေတ်ဟောင်း ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိသည် တွက်ချက်မှုနှစ်ခုကို မည်သို့ပေါင်းစပ်ရမည်ကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းသကဲ့သို့ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိသည် မိုနက်နှစ်ခု (&lt;math&gt;S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;T&lt;/math&gt;) ကို ပေါင်းစပ်မိုနက် (composite monad) (&lt;math&gt;TS&lt;/math&gt;) အဖြစ်သို့ မည်သို့ပေါင်းစပ်ရမည်ကို သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းသည်။

===အဓိက လုပ်ငန်းစဉ် ယန္တရား (The Core Mechanism) ===
* မိုနက်နှစ်ခု၏ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) &lt;math&gt;TS&lt;/math&gt; သည် အလိုအလျောက်အားဖြင့် ကိုယ်တိုင် မိုနက်တစ်ခု မဖြစ်လာပေ။
* &lt;math&gt;TS&lt;/math&gt; ကို မိုနက်တစ်ခုဖြစ်စေရန် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) &lt;math&gt;\lambda: S T \Rightarrow T S&lt;/math&gt; ကို လိုအပ်သည်။
* ဤအသွင်ပြောင်းခြင်းသည် မိုနက်များ၏ အစီအစဉ်ကို ဖလှယ်ပေးသည်။ ယင်းသို့ ဖလှယ်ခြင်းသည် ပေါင်းစပ်မိုနက်၏ [[မြှောက်ခြင်း]] ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;T S T S \xrightarrow{\lambda} T T S S \xrightarrow{\mu^T\mu^S} T S&lt;/math&gt; ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရာတွင် လိုအပ်သည်။ ဤအချက်သည် ခေတ်ဟောင်း ဖြန့်ဝေရဂုဏ်သတ္တိအရ [[ကိန်း|ကိန်းများ]]ကို မည်သို့ ဖြန့်ကျက်ပြီး အစီအစဉ်ပြန်လည်ချထားကြောင်းကို ပုံစံတကျအားဖြင့် တုပထားခြင်းဖြစ်သည်။

===ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) ===
မိုနက် &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ မိုနက် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; အတွက် ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမ (distributive law) သည် ၂-မော်ဖစ်ဇင် (2-morphism) &lt;math&gt;\lambda: S T \Rightarrow T S&lt;/math&gt; တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မိုနက်နှစ်ခုစလုံး၏ ယူနစ် (unit) &lt;math&gt;\eta&lt;/math&gt; များနှင့် မြှောက်ခြင်း &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; များနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိသည်။ ယင်းသို့ ကိုက်ညီရန်အတွက် သီးခြားပုံကြမ်း (diagram) လေးခုကို [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]ဖြင့်ပြည့်စုံစေရမည် (commutes) ဖြစ်သည်။ ယင်းပုံကြမ်းများမှာ ယူနစ်များအတွက် တြိဂံပုံ နှစ်ခုနှင့် မြှောက်ခြင်းများအတွက် ပဉ္စဂံပုံ နှစ်ခုတို့ ဖြစ်ကြသည်။

== အဓိက ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီဆိုင်ရာ အချက်အလက်များနှင့် ဂုဏ်သတ္တိများ (Key Category-Theoretic Facts &amp; Properties) ==
* ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမ &lt;math&gt;\lambda: S T \Rightarrow T S&lt;/math&gt; များနှင့် [[မိုနက်]] &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; ကို အထက်သို့ပင့်တင်ရန် (lift the monad &lt;math&gt;T&lt;/math&gt;) နည်းလမ်းများကြားတွင် ပုံမှန် ဘိုင်ဂျက်ရှင်း (canonical bijection) တစ်ခု တည်ရှိသည်။ အဆိုပါ အထက်သို့ပင့်တင်ခြင်းသည် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာများ (&lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-algebras) ၏ ကတ်တဂိုရီဖြစ်သော အိုင်လန်ဘာ့ဂ်-မိုး ကတ်တဂိုရီ (Eilenberg-Moore category) ပေါ်ရှိ မိုနက်တစ်ခုဆီသို့ ပင့်တင်ခြင်းဖြစ်သည်။
* ပေါင်းစပ်မိုနက် &lt;math&gt;TS&lt;/math&gt; အတွက် အက္ခရာသင်္ချာတစ်ခုတွင် &lt;math&gt;S&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံနှင့် &lt;math&gt;T&lt;/math&gt;-အက္ခရာသင်္ချာ တည်ဆောက်ပုံ နှစ်ခုစလုံး ပါဝင်တပ်ဆင်ထားသော အရာဝတ္ထု (object) တစ်ခု ပါဝင်သည်။ ဤတည်ဆောက်ပုံ နှစ်ခုသည် ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် အချင်းချင်း တိကျစွာ ကိုက်ညီမှုရှိကြသည်။
* &lt;math&gt;S&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; နှစ်ခုစလုံးသည် ဖလှယ်ရ မိုနက်များ (commutative monads) ဖြစ်စေကာမူ ပေါင်းစပ်မိုနက် &lt;math&gt;TS&lt;/math&gt; သည် အလိုအလျောက် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ (commutative) မရှိပေ။ ပေါင်းစပ်မိုနက် &lt;math&gt;TS&lt;/math&gt; ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိရန်အတွက် ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမ &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; ကိုယ်တိုင်က ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိခြင်းသည် ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) ဖြစ်သည်။
* သရုပ်မဲ့အားဖြင့် [[2-ကတ်တဂိုရီ|2-ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ]] (2-category theory) တွင် ဖြန့်ဝေခြင်း နိယာမတစ်ခုကို မိုနက်များ၏ [[2-ကတ်တဂိုရီ]] (2-category) အတွင်းရှိ မိုနက် (monad) တစ်ခုအဖြစ် နားလည်သဘောပေါက်နိုင်သည်။

== ကိုးကား ==
* {{Citation |last1=Smirnov |first1=D. M. |title=Distributivity |publisher=Encyclopedia of Mathematics |isbn=1402006098 |url=https://encyclopediaofmath.org/wiki/Distributivity}} {{Dead link|date=October 2026 }}
* {{Citation |title=distributive law |publisher=nLab |url=https://ncatlab.org/nlab/show/distributive+law}}

[[ကဏ္ဍ:အခြေခံ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>jkkbsjqx37hf0w817pg5typd8qbs7fm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291096</id>
    <revision>
      <id>1057580</id>
      <parentid>1057554</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ */</comment>
      <origin>1057580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18617" sha1="sni5u1ktqkejk9b7tz9opu35kpudsca" xml:space="preserve">[[File:Japan-Archipelago-Outlined-Islands-Map.png|thumb|upright=1.6|ဂျပန်ကျွန်းများကို ဖော်ပြထားသည့် ပုံကြမ်း]]

[[ဂျပန်နိုင်ငံ]]သည် ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကျွန်းနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုအထဲမှ ကျွန်း ၂၆၀ ခုသည် လူနေထိုင်ခြင်း မရှိပေ။&lt;ref name=&quot;asahi230215&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230221010537/https://www.asahi.com/ajw/articles/14840218 |title=Japan has more than 14,000 islands, digital mapping reveals |first=Hirotaka |last= Kojo|date=February 15, 2023 |archive-date=February 21, 2023|work=[[The Asahi Shimbun]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |archive-url=https://web.archive.org/web/20230301154105/https://www.theguardian.com/world/2023/feb/16/japan-sees-its-number-of-islands-double-after-recount |title=Japan sees its number of islands double after recount |first=Justin|last=McCurry |date=February 16, 2023 |archive-date=March 1, 2023|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကျွန်းနိုင်ငံများထဲတွင် [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]]၊ [[မဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ|မဂါဒတ်စကားနိုင်ငံ]]တို့ပြီးလျှင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံး ကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;world-atlas&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html |title=Island Countries Of The World |publisher=WorldAtlas.com |access-date=2019-08-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171207094959/http://www.worldatlas.com/articles/which-are-the-island-countries-of-the-world.html | archive-date=2017-12-07}}&lt;/ref&gt; လူဦးရေအနေဖြင့် ကြည့်ပါက အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်းနိုင်ငံ ဖြစ်သည်။

၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်ကမ်းခြေစောင့်တပ်၏ ရှာဖွေစူးစမ်းမှုများအရ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကျွန်း ၆၈၅၂ ခု ရှိခဲ့သည်။ ထိုအချိန် စူးစမ်းလေ့လာမှုသည် စက္ကူမြေပုံပေါ်တွင် ဖော်ပြထားသည့် ကမ်းခြေမှ ၁၀၀ မီတာနှင့်အထက် ကျွန်းများကိုသာ ရေတွက်ထားခဲ့သည်။ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ပထဝီဝင်သတင်းအချက်အလက်အာဏာပိုင်အဖွဲ့သည် ဒီဂျစ်တယ်မြေပုံနည်းပညာကို အသုံးပြု၍ ရေတွက်ခဲ့ရာ ကျွန်းပေါင်း ၁၄,၁၂၅ ခု ရှိသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်။ ကျွန်းများအား သတ်မှတ်ပုံနှင့်ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတကာစံနှုန်းမရှိသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းမှ ၁၀၀ မီတာနှင့် ထိုထက်ဝေးကွာသည့် ကျွန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းရေတွက်ထားခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302180055/https://www.gsi.go.jp/kihonjohochousa/pressrelease20230228.html |title=我が国の島を一定の条件のもと数えました。その結果、14,125島となりましたので、お知らせいたします。|date=February 28, 2023 |archive-date=March 2, 2023|work=[[Geospatial Information Authority of Japan]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;asahi230215&quot;/&gt;

==ဂျပန်ကျွန်းစု==
{{Main|ဂျပန်ကျွန်းစု}}

===ပင်မကျွန်းများ===
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပင်မကျွန်း လေးခု ရှိသည်။ ၎င်တို့မှာ -
*[[ဟော့ကိုင်းဒိုး]] - နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်စွန်ဆုံးကျွန်းနှင့် ဒုတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းသည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်လူနေအထူထပ်ဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။
*[[ဟွန်ရှူးကျွန်း|ဟွန်းရှူး]] - ဤကျွန်းသည် အကြီးဆုံးကျွန်းဖြစ်ကာ မြို့တော် တိုကျိုမြို့ တည်ရှိသည်။ နိုင်ငံ့လူဦးရေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဤကျွန်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းသည် တံတားများ၊ တူးမြောင်းများဖြင့် အခြားသောပင်မကျွန်းသုံးခုနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်။
*[[ခယူးရှူးကျွန်း|ခယူးရှူး]] - တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဒုတိယမြောက်လူဦးရေအထူထပ်ဆုံးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်ပင်ကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။
*[[ရှိခိုခုကျွန်း|ရှိခိုခု]] - အသေးဆုံးနှင့် လူဦးရေအနည်းဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဟွန်းရှူးကျွန်းနှင့် ခယူးရှူးကျွန်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်။

===ဟော့ကိုင်းဒိုးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
* [[အိုးရှိမ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုး|အိုးရှိမ]]
* [[အိုခုရှိရိကျွန်း]]
* [[တဲအုရိကျွန်း]]
* [[ရဲဘွန်းကျွန်း]]
* [[ရိရှိရိကျွန်း]]&lt;ref&gt;[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA791 &quot;Rishiri-tō&quot;] in ''Japan Encyclopedia'', p. 791.&lt;/ref&gt;
* [[ယဂိရှိရိကျွန်း]]
*[[ခမိုမဲကျွန်း]]

===ဂျပန်ပင်လယ်ပြင်ရှိ ဟွန်းရှူးကျွန်းများ===
* [[အဝရှိမကျွန်း၊ နီးဂတ]]
* [[ခန်းမုရိဂျိမ]]
* [[ခုဆွတ်ဂျိမ၊ ကျိုတို]]
* [[မိဆွတ်ခဲဂျိမ]]
* [[နနဆွတ်ဂျိမကျွန်းငယ်များ]]
* [[နိုတိုဂျိမ]]
* [[အိုခိကျွန်းစု]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;&gt;[[Richard Ponsonby-Fane|Ponsonby-Fane, Richard]]. (1962). ''Sovereign and Subject,'' p. 332.&lt;/ref&gt;
**[[ဒိုးဂေါ့ဂျိမ]]
**[[နခနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နခနိုရှိမ]]
**[[နိရှိနိုရှိမ (ရှိမနဲ)|နိရှိနိုရှိမ]]
**[[ချိဘုရိဂျိမ]]
* {{ill|အိုးမိဂျိမ|ja|青海島}}
* [[ဆဒိုကျွန်း]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;&gt;Ponsonby-Fane, p. 331.&lt;/ref&gt;
* [[တခရှိမ၊ ရှိမနဲ]]
* [[တိုဘိရှိမ (ယမဂတ)]]
**{{ill|အိုရှခုဂျိမ|ja|御積島}}
* [[ဆွတ်နိုရှိမ]]
* [[အုမရှိမ၊ ရှိမနဲ]]

===တိုကျိုပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|တိုကျိုပင်လယ်အော်}}
* [[အိပ်မက်ကျွန်း (ယူးမဲနော့ရှိမ)]]
* [[အိုးဒိုင်းဘ]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ဆရုရှိမ]] (သဘာဝ)
* {{ill|ဂျောနန်းကျွန်း|ja|城南島}}
* {{ill|ဟဲအိဝကျွန်း|ja|平和島}}
* {{ill|ရှောဝကျွန်း|ja|昭和島}}
* {{ill|ခဲအိဟင်းကျွန်း|ja|京浜島}}
* [[ဟနဲဒလေဆိပ်|တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* {{ill|ခဆွတ်ရှိမ |ja|勝島}}
* {{ill|ဟက်ခဲဂျိမ|ja|八景島}}
* {{ill|ဟိဂရှိအိဂိဂျိမ|ja|東扇島}}
* [[ဝခဆု]]
* {{ill|အိုးဂိရှိမ|ja|扇島}}
* {{interlanguage link multi|Ukishima-cho|lt=အုခိရှိမ|ja|浮島町 (川崎市)}}

===အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|အိုဆာကာပင်လယ်အော်}}
* [[မအိရှိမ]]
* [[ယုမဲရှိမ]]
* {{ill|ဆခိရှိမ၊ အိုဆာကာ|ja|咲洲|lt=Sakishima}}
* [[ခန်ဆိုင်းနိုင်ငံတကာလေဆိပ်|ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ခိုးဘဲလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]]
* [[ရော့ခိုးကျွန်း]]
* {{ill|မိနမိအရှိယဟမ|ja|南芦屋浜}}
* [[ဝခယမမရီနာမြို့]]
* {{ill|နိရှိနိုမိယဟမ|ja|西宮浜}}

===အိဆဲပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|အိဆဲပင်လယ်အော်}}
* [[ချူးဘုဗဟိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်]] (လူလုပ်ကျွန်း)
* [[ခမိရှိမ]]
* [[ခရှိခိုကျွန်း]]
* [[ခိုဇုခုမိကျွန်း]]
* [[မိခိမိုတိုပုလဲကျွန်း]]

===မုဆွတ်ပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ===
{{main|မုဆွတ်ပင်လယ်အော်}}
* [[အိုးရှိမ (အအိမိုရိ)|အိုးရှိမ]]
* [[တိုင်းဂျိမ]]

===နန်းပိုးကျွန်းများ (နန်းပိုးရှောတိုး)===
{{main|နန်းပိုးကျွန်းများ}}
[[File:Map_of_Izu_Islands.png|thumb|upright=1.4|အိဇုကျွန်းစု]]

*[[အိဇုကျွန်းများ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA412 &quot;''Izu Shotō''&quot;] at p. 412.&lt;/ref&gt;
**[[အအိုဂရှိမ]]&lt;ref&gt;Gotoh, H. ''et al.'' (2010). [https://books.google.com/books?id=Kc5xrqAD9fYC&amp;pg=PA187  &quot;Infrastructure Maintenance and Disaster Prevention Measures on Isolated Islands: the Case of the Izu Islands near Tokyo&quot;] in ''Island Sustainability'' (Favro, S., editor), p. 187.&lt;/ref&gt;
**[[ဟချိဂျောဂျိမ|ဟချိဂျော]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA412 p. 412]; Ponsonby-Fane, p. 332.&lt;/ref&gt;
**[[အိဇုအိုးရှိမ]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA761 &quot;Ōshima&quot;] at p. 761.&lt;/ref&gt;
**[[ခိုးဇုရှိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[မိယခဲဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[မိခုရဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[နိအိဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[ရှိခိနဲဂျိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[တိုရှိမကျွန်း]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
**[[တိုရိရှိမ (အိဇုကျွန်းများ)|တိုရိရှိမ]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA987 &quot;Torishima&quot;] at p. 987.&lt;/ref&gt;
**[[အုဒိုနဲရှိမ]]&lt;ref name=&quot;nussbaum412&quot;/&gt;
*[[အိုဂဆဝရကျွန်းများ]] ([[ဘိုးနင်းကျွန်းများ]])
**[[Mukojima islands|Mukojima]] Rettō
**[[Chichi-jima|Chichijima]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot;&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA737 &quot;Ogasawara Guntō&quot;] at p. 737.&lt;/ref&gt;
**[[Haha-jima|Hahajima]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot; /&gt;
**[[Bonin Islands|Mukojima]]
*[[Volcano Islands]] (Kazan Rettō)
** [[Nishinoshima (Ogasawara)|Nishinoshima]]
** Kita Iwo Jima ([[North Iwo Jima]])
** [[Iwo Jima]]&lt;ref name=&quot;nussbaum737&quot; /&gt;
** Minami Iwo Jima ([[South Iwo Jima]])

===အခြားကျွန်းများ===
*[[Minami Torishima]] (Marcus Island)
*[[Enoshima]]
*[[Okino Torishima]] (Parece Vela)

===ခယူးရှူးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
ဤကျွန်းအများစုသည် အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည်။
*[[Amakusa|Amakusa Islands]]
**[[Shimoshima Island, Amakusa]]
**[[Kamishima Island, Amakusa]]
*[[Nagashima Island, Kagoshima]]
*[[Aoshima, Miyazaki|Aoshima]]
*[[Gotō Islands]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
*[[Danjo Islands]]
*{{ill|Hizentorishima|ja|鳥島 (長崎県)}}
*[[Hashima Island|Hashima]]&lt;ref&gt;Nussbaum, [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&amp;pg=PA294  &quot;Hashima&quot; at p. 294].&lt;/ref&gt;
*[[Hirado Island|Hirado]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;/&gt;
*[[Iki Island|Iki]]
*[[Koshikijima Islands]]
**[[Shimokoshiki-jima]]
**[[Kamikoshiki-jima]]
*[[Tsushima Islands|Tsushima]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
*[[Ukushima]]

===ရှိခိုခုပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျွန်းများ===
*[[Kuro-shima (Ehime)]]
*[[Nii Ōshima]]

===ရူးခယူးကျွန်းများ (နန်းဆဲရှောတိုး)===
{{main|Ryukyu Islands}}
[[File:Location_of_the_Ryukyu_Islands.JPG|thumb|upright=1.4|ရူးခယူးကျွန်းများ]]

====ဆဆွတ်နန်းကျွန်းများ====
{{main|Satsunan Islands}}
ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် ခယူးရှူးဒေသရှိ ခဂိုရှိမခရိုင်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။

====အိုးဆုမိကျွန်းများ====
{{main|Ōsumi Islands}}
The North-Eastern Group:
*[[Tanegashima]]&lt;ref name=&quot;ponsonby331&quot;/&gt;
* [[Yakushima]]
* [[Kuchinoerabujima]]
* [[Mageshima]]
The North-Western Group:
* [[Iōjima, Kagoshima|Iōjima]]
* [[Shōwa Iōjima]]
* [https://www.google.com/maps/place/Kuroshima,+Mishima,+Kagoshima+District,+Kagoshima+890-0902,+Japan/@30.831093,129.8658229,12z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x3517d4295cfe122f:0xcf4c5c44daabe9ee!8m2!3d30.8327368!4d129.935018 Kuroshima]
*[https://www.google.com/maps/place/Takeshima/@30.8100241,130.4210341,14z/data=!3m1!4b1!4m5!3m4!1s0x353da4255a06b1b5:0x60b4e3632d7b1930!8m2!3d30.8101914!4d130.4287111 Takeshima]

====တိုခရကျွန်းများ====
{{main|Tokara Islands}}
* [[Kuchinoshima]]
* [[Nakanoshima (Kagoshima)]]
* [[Gajajima]]
* [[Suwanosejima]]
* [[Akusekijima]]
* [[Tairajima]]
* [[Kodakarajima]]
* [[Takarajima]]

====အမမိကျွန်းများ====
{{main|Amami Islands}}
* [[Amami Ōshima]]
* [[Kikaijima]]
* [[Kakeromajima]]
* [[Yoroshima]]
* [[Ukeshima]]
* [[Tokunoshima]]
* [[Okinoerabujima]]
* [[Yoronjima]]

====ရူးခယူးကျွန်းများ (''ရူးခယူးရှောတိုး'')====
ဤကျွန်း၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတစ်ဝက်သည် [[အိုခိနဝခရိုင်]]၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်။

=====အိုခိနဝကျွန်းများ=====
{{main|Okinawa Islands}}

The Central Group or Ryukyu proper:
* [[Okinawa Island]]&lt;ref name=&quot;ponsonby332&quot;/&gt;
* [[Kumejima, Okinawa|Kumejima]]
* [[Iheyajima]]
* [[Izenajima]]
* [[Aguni Island|Agunijima]]
* [[Iejima]]
* [[Iōtorishima]]&lt;ref&gt;{{cite gvp|title=Io-Torishima|vn=282020|access-date=2022-03-16}}&lt;/ref&gt;
* [[Kerama Islands]]
** [[Tokashikijima]]
** [[Zamamijima]]
** [[Akajima]]
** [[Gerumajima]]
* [[Daitō Islands]]
** [[Kitadaitojima]]
** [[Minamidaitōjima]]
** [[Okidaitōjima]]

=====ဆခိရှိမကျွန်းများ=====
{{main|Sakishima Islands}}

Also known as the Further Isles:
* [[Miyako Islands]]
** [[Miyako-jima]]
** [[Ikema]]
** [[Ogami]]
** [[Irabu Island]]
** [[Shimoji-shima|Shimoji]]
** [[Kurima-jima]]
** [[Minna, Okinawa|Minna]]
** [[Tarama, Okinawa|Tarama]]
* [[Yaeyama Islands]]
** [[Iriomote]]
** [[Ishigaki Island|Ishigaki]]
** [[Taketomi]]
** [[Kohamajima|Kohama]]
** [[Kuroshima, Okinawa|Kuroshima]]
** [[Aragusuku]]
** [[Hatoma]]
** [[Yubujima]]
** [[Hateruma]]
** [[Yonaguni]]
* [[Senkaku Islands]] - controlled by Japan, [[Senkaku Islands dispute|disputed]] by [[China]] and [[Taiwan]].
** [[Uotsurijima]]
** [[Kuba Jima]]
** [[Taisho Jima]]
** [[Kita Kojima]]
** [[Minami Kojima]]

===ဆဲတိုကုန်းတွင်းပင်လယ်ကျွန်းများ===

==ပြင်ပလင့်များ==

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်]]</text>
      <sha1>sni5u1ktqkejk9b7tz9opu35kpudsca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မြန်မာအသံဇာတ်လမ်းများ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292350</id>
    <revision>
      <id>1057668</id>
      <parentid>1056478</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T23:11:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 0 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 1 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42496" sha1="q70ulr0ssxrd4mesy9kgj0yh17x447o" xml:space="preserve">'''မြန်မာ့အသံဇာတ်လမ်းများ''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တွင် ကက်ဆက်တိပ်ခွေခေတ်က အလွန်ခေတ်စားခဲ့သော အသံဖြင့် သရုပ်ဖော်တင်ဆက်သည့် ဖျော်ဖြေရေးအနုပညာတစ်ခုဖြစ်သည်။ အသံဇာတ်လမ်းများသည် ရေဒီယိုမှ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည့် အသံလွှင့်ပြဇာတ်များကို အခြေခံ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကက်ဆက်တိပ်ခွေများဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြန့်ချိကာ လူထုကြားတွင် အလွန်ရေပန်းစားသော ဖျော်ဖြေရေးပုံစံတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
ထိုသို့သော ဖျော်ဖြေမှုများတွင် မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားမှလည်း ပြည်သူများ ပမာနားဆင်နိုင်ရန်အတွက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် အသံဇာတ်လမ်းစဉ်များကို စဉ်ဆက်မပြတ် ထုတ်လွှင့်တင်ဆက်ပေးလျက်ရှိသည်။ မြန်မာကက်ဆက်အသံဇာတ်လမ်းများတွင် စွန့်စားခန်း၊ ဟာသ၊ အချစ်၊ မိသားစု၊ သမိုင်း၊ ဒဏ္ဍာရီ၊ စုံထောက်နှင့် သည်းထိတ်ရင်ဖိုစသည့် အမျိုးအစားစုံလင်လှသော ကက်ဆက်အသံဇာတ်လမ်းပေါင်း (၄၆၆)ကျော်အထိထုတ်လုပ်ဖြန့်ချီခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web
|title=ဇာတ်လမ်းပမာနားဆင်စရာ
|url=https://mrtv.gov.mm/en/radio-jaattlmpmaanaachngcraa
|website=မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား (MRTV)
|publisher=မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား
|language=my
|access-date=၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆
}} {{Dead link|date=October 2026 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=ရှေးကတေးသံ မင်္ဂလာရှိလို့နေပြန် |url=https://www.moi.gov.mm/npe/rekttesn-mngglaariliunepn |website=News and Periodical Enterprise |publisher=ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန}}&lt;/ref&gt;

== မြန်မာ့ကက်ဆက် အသံဇာတ်လမ်းများ ==
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခေတ်တစ်ခေတ်ခါက ရေပန်းစားလူကြိုက်များခဲ့သော ကက်ဆက်အသံဇာတ်လမ်းများဖြစ်သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://phyuniwarpyar.blogspot.com/?m=1 |title=ဖြူနီဝါပြာ ကက်ဆက်ဇာတ်လမ်းများ စာရင်း |website=ဖြူနီဝါပြာ |access-date=၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! စဉ် !! ကက်ဆက်အသံဇာတ်လမ်းခေါင်းစဉ်များ
|-
| ၁ || ကီလီဈေးသည်မိသိန်းကြွယ်
|-
| ၂ || ချစ်တောင်ပြုံး
|-
| ၃ || စမ်းချင်သလိုစမ်း မောင်ဘဂျမ်း နှင့် ဘဒ္ဒနုဝတီ
|-
| ၄ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင် သေသောသူသည်သု…
|-
| ၅ || တာနောယက္ခ
|-
| ၆ || ဗျူဟာဘုံ(အကယ်ဒမီထွန်းဝေ)
|-
| ၇ || မင်းသမီး
|-
| ၈ || မရွှေအထက်တန်းစား
|-
| ၉ || မြညိုချစ်သောကိုရင်ဩ(ပ၊ဒု၊တ)
|-
| ၁၀ || လူမိုက်ကကျနော် အဖော်ကဒုက္ခ
|-
| ၁၁ || သစ္စာဖြင့်ရသောမေတ္တာ
|-
| ၁၂ || အညာမိသွားတဲ့ အညာသားလေး
|-
| ၁၃ || ဒွေးမယ်နော်
|-
| ၁၄ || မောင်လေးမထံပြန်လာပါ
|-
| ၁၅ || ၂၁ရာစုအဇာတသတ် ရာဟု
|-
| ၁၆ || ခတ္တာမှာပြဿနာမရှိပါ
|-
| ၁၇ || စမ်းချင်သလိုစမ်း မောင်ဘဂျမ်း
|-
| ၁၈ || ပါတော်မူဇာတ်လမ်း
|-
| ၁၉ || မိခင်မှတပါး
|-
| ၂၀ || ယကွ
|-
| ၂၁ || ဝင်းဗိုလ် ညီတော်မင်းနန်း
|-
| ၂၂ || အရောင်မရှိ အနံ့ မရှိ အရသာ မရှိသောရေကို ရေကောင်းရေသန့် ဟုခေါ်သည်
|-
| ၂၃ || ဒေါင်းယောင်ဆောင်သောကျီး ပြဇာတ်
|-
| ၂၄ || ရွှေလင်ပန်းအချင်းဆေး မင်းမွေးတဲ့သမီး
|-
| ၂၅ || ကုမုဒြာအလွမ်း
|-
| ၂၆ || ဂျင်မလေးဂျမ်း
|-
| ၂၇ || စိန်လင်ပန်းနဲ့ထမင်းစား မင်းမွေးတဲ့သား
|-
| ၂၈ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့်မင်းဂွတ်သီး(၃)လုံး
|-
| ၂၉ || တဇောက်ကမ်းဘဂျမ်း
|-
| ၃၀ || ဘူရိဒတ် နဂါးမင်း
|-
| ၃၁ || မဟာပဒုမပေါင်တို
|-
| ၃၂ || မဟော်သဓာ (ရွှေမန်းတင်မောင်)
|-
| ၃၃ || ရွဲကုန်သည်
|-
| ၃၄ || လူမိုက်ကကျနော် အဖော်ကဒဿ
|-
| ၃၅ || သမုဒယရင်ခွင်
|-
| ၃၆ || အမိန့်တော်ပြန်တမ်း
|-
| ၃၇ || ဥမ္မာဒန္တီ
|-
| ၃၈ || ပေါက်စီနဲ့ပေါင်မုန့်
|-
| ၃၉ || ယောက္ခမကျောင်းပို့နည်း
|-
| ၄၀ || ရွှေသည်။ ငွေသည်း စိန်နဲ့ခွဲ
|-
| ၄၁ || ကြောင်မျက်ရှင်စိန်စိန် (ပထမပိုင်း)
|-
| ၄၂ || ကချင်တိုင်းက မညိုမြ
|-
| ၄၃ || ခရေတံခါး
|-
| ၄၄ || ဇာတ်ခုံပေါ်ကတဲ့အခါ(ဟာသဇာတ်လမ်း)
|-
| ၄၅ || ပုလဲစိန် - သူခိုးကြီးထီးလတ်
|-
| ၄၆ || ၅ မိုင်သုံးဆယ်ထက်ပိုမချစ်ရတဲ့
|-
| ၄၇ || ရာဟူလာအမွေတောင်ခဏ်း(စိန်အောင်မင်း)
|-
| ၄၈ || သစ်ခုတ်သမား နဲ့ ရွှေပေါက်ဆိန် (ရွှေမန်းတင်မောင်)
|-
| ၄၉ || ဥမ္မာဒန္တီ နောက်ပိုင်းဇာတ်
|-
| ၅၀ || နောက်ဆုံးကျတော့ ကျော်ဟိန်းက ကျော်ဟန်းပါပဲ
|-
| ၅၁ || လောဘမှောင် (စိန်အောင်မင်း)
|-
| ၅၂ || ကမ္ဘာပတ်ရွှေ့လမ်းလျှောက်ခြင်း
|-
| ၅၃ || ခရောင်းကန်သာ
|-
| ၅၄ || ငါမသေဘူးရေကူးတတ်တယ်
|-
| ၅၅ || ဆားပလင်းနှင်းမောင်နှင့်မမင်းဖြူမှန်မှန်ပြော
|-
| ၅၆ || ညီတော်အာနန္ဒာ -(ပန်တျာကြည်လင်)
|-
| ၅၇ || ပန်းနုရောင်သွေး
|-
| ၅၈ || မင်းကုဿမု
|-
| ၅၉ || ဆိုးလည်းသားကောင်သားကောင်လည်းမုဆိုး
|-
| ၆၀ || မြစိမ်းရှင်
|-
| ၆၁ || လူ့ကျင့်၀တ်နှင့်အိမ်ထောင်သာယာရေး
|-
| ၆၂ || လူဝင်စားမယ်နု
|-
| ၆၃ || ချစ်နှင့်အမျှငြိမ်းချမ်းပါစေသတည်း
|-
| ၆၄ || အသဲနုသည်ဖြေးဖြေးမုန်းပါ
|-
| ၆၅ || ခေါင်းညိမ့်ခေါင်းခါမတက်ပါ
|-
| ၆၆ || မောင်ပစ္စက
|-
| ၆၇ || ရွှေရင်မောင်ငွေရတုလင်
|-
| ၆၈ || အေးသာဈေးမလာရ ဇာတ်လမ်း (၂)ခွေတွဲ
|-
| ၆၉ || ကြာပွင့်သောကန်ရေပြင် သန့်တယ်
|-
| ၇၀ || ငုဝါဘယ်သို့ချစ်ရမယ်
|-
| ၇၁ || ဓါတ်တော်ဝေခန်း နောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီး
|-
| ၇၂ || မတည့်အတူနေ
|-
| ၇၃ || မမေ့သောအညာ
|-
| ၇၄ || လက်ဝါးကိုကာ ခေါင်းကိုခါ၍
|-
| ၇၅ || အတာ နဲ့ အမာ
|-
| ၇၆ || ကျော့ကေသီရဲ့ ဒုတိယပြဿနာ
|-
| ၇၇ || ရေခဲရုပ်အချစ်
|-
| ၇၈ || ကာက၀ဠယ(၁) -( ပန်တျာမြသိန်း)
|-
| ၇၉ || ချစ်ပုပ္ပား
|-
| ၈၀ || ငါလိုမင်းသား ကမ္ဘာရှား
|-
| ၈၁ || ဆားပလင်းနှင်းမောင်နှင့်ဒေါက်တာဆိတ်ဖွား
|-
| ၈၂ || တရားရှင်မြို့တော်အောင်ကြည်သန်း
|-
| ၈၃ || ဗိုလ်အောင်ဒင်
|-
| ၈၄ || မင်းကတော်
|-
| ၈၅ || မုန်တိုင်းအငြိမ့်
|-
| ၈၆ || လူမိုက်ကကျနော် အဖော်က အဇာတသတ်
|-
| ၈၇ || လှည်းသားငါးရာ
|-
| ၈၈ || အင်္ဂုလိမာလ
|-
| ၈၉ || အိုး နင်း ခွက် နင်း
|-
| ၉၀ || ထွေးညိုပြဇာတ် (မျိုးမြင့်လေး နှင့် အဖွဲ့)
|-
| ၉၁ || မောင်မူး (ပ၊ဒု)ရွှေ
|-
| ၉၂ || အောင်ခြင်းရှစ်ပါးတေးသရုပ်ဖော်
|-
| ၉၃ || ဟဲဗီးမောင်တေ
|-
| ၉၄ || ခင်သီတာ အကြောင်း
|-
| ၉၅ || စည်းဝိုင်းအပြင်မှာ မင်းနဲ့ငါ
|-
| ၉၆ || နဂုလ မဟာ၀င် (စိန်အောင်မင်း)
|-
| ၉၇ || မဟာမိတ်ချစ်သူ
|-
| ၉၈ || လက်ဆောင်
|-
| ၉၉ || အရူးငမောက်
|-
| ၁၀၀ || ဇော်ဇော့်မမ မန်းမမ
|-
| ၁၀၁ || ရောက်ရာအရပ်ကပြန်လာပါ ပိုက်ဆံ
|-
| ၁၀၂ || ဂိဋနုပမင်း - ပန်တျာကြည်လင်
|-
| ၁၀၃ || ကျွန်းညိုသခင် စောင်းတော်ရှင်
|-
| ၁၀၄ || ဂန္ဒမာတောင်(ရွှေမန်းတင်မောင်)
|-
| ၁၀၅ || စိမ်းသရဖူစိမ်း (ပြောဇာတ်)
|-
| ၁၀၆ || ဇာလီဇာခြည် (ပ+ဒု)
|-
| ၁၀၇ || ဓားတောင်ကိုကျော်၍မီးပင်လယ်ကိုဖြတ်မည်
|-
| ၁၀၈ || ဘမောင်ကို ဘောင်မခတ်နဲ့
|-
| ၁၀၉ || မိခင်မှန် ရေဆန်မကြောက်
|-
| ၁၁၀ || ခြင်းရွှေလုံး -( ပန်တျာမြသိန်း)
|-
| ၁၁၁ || လက်ဝဲသုန္ဒရ
|-
| ၁၁၂ || လူမိုက်ကကျနော် အဖော်ကပန်းချီလေးဝင်း
|-
| ၁၁၃ || သူနဲ့ကျွန်တော်လင်မယားတော်သည်
|-
| ၁၁၄ || အရိပ်ပမာ
|-
| ၁၁၅ || ဦးပေါင်းစင်းနဲ့မြင်းညိုရှင်
|-
| ၁၁၆ || ဗေဒါလမ်း
|-
| ၁၁၇ || ယောက္ခမကြီး ရေးတဲ့ဖူးစာ
|-
| ၁၁၈ || ရွှေတောင်ကြားမှာပျော်ပါဖိုးဇော်လမ်းပေါ်မှာ
|-
| ၁၁၉ || ဩော်ခယ်မ
|-
| ၁၂၀ || ကိုကိုထင်လင်းထိုက် နဲ့ ညီမယဉ်မင်းပိုက်
|-
| ၁၂၁ || ချစ်လို့ဟုတ်ဘူး
|-
| ၁၂၂ || မြိုင်- (တွံတေးသိန်းတန်)
|-
| ၁၂၃ || မင်းကုသ နောက်ပိုင်းဇာတ်
|-
| ၁၂၄ || မိအေးရင် တစ်ခါပြင်နှစ်ကျပ်ခွဲ
|-
| ၁၂၅ || ရှင်သီ၀လိမထေရ်မြတ် ဖွားတော်မူခန်း
|-
| ၁၂၆ || သီပေါမင်းပါတော်မူဇာတ်ထုပ်
|-
| ၁၂၇ || သာလိကုမာရ
|-
| ၁၂၈ || မေတ္တာသီတာမိုး ဇာတ်လမ်း
|-
| ၁၂၉ || ဝေသံသရာ
|-
| ၁၃၀ || ကန်တော်ရှင်မောင်နှမ - (ပန်တျာကြည်လင်)
|-
| ၁၃၁ || ကကြီးရေ က (အကယ်ဒမီထွန်း၊မေဆွိ)
|-
| ၁၃၂ || ငါ့ငွေ ငါ့ခေတ် ငါ့အချစ်
|-
| ၁၃၃ || စိုးမိုးမေတ္တာ ဇတ်လမ်း
|-
| ၁၃၄ || ညီတော်မင်းနန်ချွတ်ခန်း
|-
| ၁၃၅ || နန်းကြာညိုကျော့
|-
| ၁၃၆ || မကသောအရှပ် ကြိုးရှုပ်သည်
|-
| ၁၃၇ || မိုးမလင်းသေးဘူး မိနန္ဒာရေ
|-
| ၁၃၈ || မြ၀တီမင်းကြီးဦးစ - (ပန်တျာမြသိန်း)
|-
| ၁၃၉ || လင်များတဲ့ခင်ထား
|-
| ၁၄၀ || လူမိုက်ကကျနော် အဖော်ကပါပ
|-
| ၁၄၁ || အချစ်နှင့်အမျှ ငြိမ်းချမ်းပါစေတည်း
|-
| ၁၄၂ || အလွှာ(ပ၊ဒု၊တ)
|-
| ၁၄၃ || ကျောက်ဘီလူးနဲ့ပပ၀င်း
|-
| ၁၄၄ || မေ့ကွက်ကိုရှာ
|-
| ၁၄၅ || မြောင်းထဲကဇောတိက
|-
| ၁၄၆ || ရွှေယောက်ဖလို့မခေါ်နဲ့
|-
| ၁၄၇ || ကြင်ဖော် + ကြင်ဖော်ငယ်ဝေး
|-
| ၁၄၈ || ကိုဖိုးကောင်းနဲ့ မကြာအုံ
|-
| ၁၄၉ || ဂျင်ဆိုသောကောင်လေး
|-
| ၁၅၀ || တနေဝင်ပြန်ပြီ မဂျမ်းဘုံ
|-
| ၁၅၁ || မင်းတိုင်ပင် - ဓါတ်ပေါက်နဲ့ဓါတ်စိန်
|-
| ၁၅၂ || မခေါ်သာ တော်ရာကပြုံးပါ့မယ်
|-
| ၁၅၃ || ရှရီချန်ဒရာ နောက်ပိုင်းဇာတ်ကြီး
|-
| ၁၅၄ || ဟာသပျက်လုံးများ(ဓတ်ဆီဓတ်ဆံ)
|-
| ၁၅၅ || ကောလိပ်ဂျင်
|-
| ၁၅၆ || မောင်သမုဒယ (ပန်တျာကြည်လင်)
|-
| ၁၅၇ || ကမ္ဘာတုန် အောင် အာဂုံဟစ်လိုက်မယ်
|-
| ၁၅၈ || ကိုကိုကပ္ပလီ
|-
| ၁၅၉ || ကီလီဈေးလည်းနေမ၀င်
|-
| ၁၆၀ || ကျားဘခက် (၂)
|-
| ၁၆၁ || ကျွန်တော့်ဖေဖေနဲ့ မေမေ (ဇာတ်သိမ်း)
|-
| ၁၆၂ || ခွင့်လွှတ်ခြင်းဖြင့်အနိုင်ယူပါ
|-
| ၁၆၃ || ချစ်တမြေ့မြေ့ ဇာတ်လမ်း
|-
| ၁၆၄ || ချစ်ဧည့်သည်
|-
| ၁၆၅ || ငါလိုယောက်ျား ပြဿဒါးမရှိ
|-
| ၁၆၆ || စိန်ကဲကျောက်ကဲပတ္တမြားကဲ
|-
| ၁၆၇ || စိန်ခေါ်ရင် ဘွာမခတ်တမ်း
|-
| ၁၆၈ || ကိုးဆယ်ဆသာလိမ့်မယ် ဇာတ်လမ်း
|-
| ၁၆၉ || ကျားဘက် (၃)
|-
| ၁၇၀ || ကျွန်တော်ကကိုကိုချစ် သူကခင်ခင်ချစ်
|-
| ၁၇၁ || စင်သဲကိုရင်ခွဲပြမယ်
|-
| ၁၇၂ || စရေတံငါး
|-
| ၁၇၃ || ချစ်သောအငယ် အမြန်ပြန်လာပါ
|-
| ၁၇၄ || ဂျမ်း ဇာတ်လမ်း
|-
| ၁၇၅ || ငါ့နေ့ ငါ့အိမ်ငါ့အချိန်
|-
| ၁၇၆ || စိန်စီသောအပြေးလမ်း
|-
| ၁၇၇ || စနေဒေါင့်မှာ ကျတဲ့မျက်ရည်
|-
| ၁၇၈ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့် သံတော်ဆင့်
|-
| ၁၇၉ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့်ပဉ္စရူပဘသိန်း
|-
| ၁၈၀ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့်တမာအိုင်လူသတ်မှု
|-
| ၁၈၁ || တ၀ဂူဇာတ်လမ်း
|-
| ၁၈၂ || ညီမလေးတို့ ရေးတဲ့ဖူးစာ
|-
| ၁၈၃ || တွယ်ရာမဲ့အချစ်
|-
| ၁၈၄ || ဒီလိုရှိပါတယ်ယောက္ခမကြီးရယ်
|-
| ၁၈၅ || နှင့်ကျောမှာဖုန်တွေပေလို
|-
| ၁၈၆ || ပန်းကလေးထိန်ထိန်
|-
| ၁၈၇ || ပိတောက်ရယ် ငုရယ် ခေါင်းရမ်းရယ်
|-
| ၁၈၈ || ပုဂံသားမောင်ဘမော် (ပထမပိုင်း)
|-
| ၁၈၉ || ပျဉ်းမမြိုင်
|-
| ၁၉၀ || ဗိုလ်ကြီးဗိုလ်လတ်ဗိုလ်ထွေး
|-
| ၁၉၁ || ဘိန်းစားဘသော်
|-
| ၁၉၂ || မမုန်းသော်လဲပေးရတယ်
|-
| ၁၉၃ || မသပြေတို့ ပျဉ်းမငုတ်တို
|-
| ၁၉၄ || ဆားပုလင်းနှင်းမေနှင့်ပရိပုစ္ဆာဗျာကရဏ
|-
| ၁၉၅ || ဒုက္ခကိုပြုံးပြလိုက်စမ်းပါ
|-
| ၁၉၆ || နန်းထားလမ်းသလားနေသည်
|-
| ၁၉၇ || ပန်းပန်လျက်ပါ
|-
| ၁၉၈ || ပိတောက်ရွှေရည်လူးခဲ့ပြီ
|-
| ၁၉၉ || ပုဏ္ဏားဘကွန်း (ပထမပိုင်း)
|-
| ၂၀၀ || ဖားသားဟင်းတခွက်
|-
| ၂၀၁ || ဗျိုင်းနားလို့ ကိုင်းရတယ်
|-
| ၂၀၂ || ဘုတ်ဆုံမ
|-
| ၂၀၃ || မင်းသားကြီးလို လွမ်းပြမယ်
|-
| ၂၀၄ || မယားသုံးယောက် ကိုယ်တစ်ယောက်
|-
| ၂၀၅ || မဟာဇောတိကသူဌေး
|-
| ၂၀၆ || မိထားခင်လင်နှစ်ယောက်နဲ့ ဇာတ်လမ်း
|-
| ၂၀၇ || မုဆိုးလည်းသားကောင်သားကောင်လည်းမုဆိုး
|-
| ၂၀၈ || မိုးပေါ်က မမ ဇာတ်လမ်း
|-
| ၂၀၉ || မုန်းချင်သလောက်သာမှန်းလိုက်စမ်း
|-
| ၂၁၀ || ကိုးဆယ်ဆသာလိမ့်မယ် ဇာတ်လမ်း(ပထမပိုင်း)
|-
| ၂၁၁ || ကိုဘဦးမဦးခင်တင်မောင်မောင်
|-
| ၂၁၂ || ကုန်းဘောင်ခေတ်က သုံးတောင်၀တ်မဟုတ်
|-
| ၂၁၃ || ကျားသေကိုအသက်မသွင်းပါ
|-
| ၂၁၄ || ကျွန်တော်တင်တဲ့ရွှေမင်းသမီး တေးဇာတ်လမ်း
|-
| ၂၁၅ || ရောင်းကန်သာ
|-
| ၂၁၆ || ချစ်ရင်မရှက်နဲ့
|-
| ၂၁၇ || ချန်ပီယံဖေဖေ ဇာတ်လမ်း
|-
| ၂၁၈ || ငါမငိုဘူး သာဓုခေါ်မယ်
|-
| ၂၁၉ || စိန်တံတိုင်းရွှေတံတိုင်း နောက်ကွယ်ကလူ
|-
| ၂၂၀ || စနေမောင်မောင် (ဇာတ်သိမ်း)
|-
| ၂၂၁ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့် မြိုင်ရာဇာတာတေ
|-
| ၂၂၂ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့် သံတော်ဆင့် (B)
|-
| ၂၂၃ || ဆူးလေလမ်းကပန်းရေ
|-
| ၂၂၄ || တစ်လိမ်နှစ်လိမ် ပွေလိမ်ရှုပ်တယ် ဟာသဇာတ်လမ်း
|-
| ၂၂၅ || ပန်းများကိုတွေ့ စေသူ
|-
| ၂၂၆ || ပုဏ္ဏား ဘကွန်း(ဇာတ်သိမ်း)
|-
| ၂၂၇ || ဖိုးထောင်ချစ်တဲ့ ဂျမ်းဘုံ
|-
| ၂၂၈ || ငြိမ်းချမ်းပါစေမမျိုးဖြူ
|-
| ၂၂၉ || မင်းသိင်္ဂီလို အချစ်ရူး
|-
| ၂၃၀ || မယားနေစ ရွေးသေမှ
|-
| ၂၃၁ || မိန်းမပိုးနည်းနိဿရည်း
|-
| ၂၃၂ || မဟူရာ
|-
| ၂၃၃ || မိုင် (၃၀) ထက်ပိုမချစ်ရ
|-
| ၂၃၄ || မုန်းပါမေ့ပါရက်စက်ပါ
|-
| ၂၃၅ || မန္တလေးရောက်ချစ်ဧည့်သည်
|-
| ၂၃၆ || ယူချင်ဦးဟ မယားတောသူ
|-
| ၂၃၇ || ငြမ်းဆင်တဲ့ငြမ်း
|-
| ၂၃၈ || ဖြစ်ချင်ဦးဟ သင်္ဘောသား
|-
| ၂၃၉ || မြင်းခွာတစ်ချက်ပေါက် မီးတစ်ချက်တောက်
|-
| ၂၄၀ || မြတ်ပန်းတော်၀င်
|-
| ၂၄၁ || ရန်ပိုင်ရန်နိုင်
|-
| ၂၄၂ || ရာဟုမောင်မောင်
|-
| ၂၄၃ || ရှင်ကိုဘယ်သူကမုန်းလို့ လဲ
|-
| ၂၄၄ || လက်ဆောင်ပေးရင်ကြိုက် ကားနဲ့ ခေါ်ရင်
|-
| ၂၄၅ || လင်ချစ်ဆေး
|-
| ၂၄၆ || လာမစနဲ့ တော်ရှေ့ တော်ရေ
|-
| ၂၄၇ || လူပျိုကြီးဖြစ်ရခြင်းအကြောင်း
|-
| ၂၄၈ || လှတောသားနဲ့ ဈေးချိုသူ
|-
| ၂၄၉ || လာနိုးငယ်
|-
| ၂၅၀ || လူပျိုကြီးဦးဘချစ် ရဲ့ ချစ်ဒုက္ခ
|-
| ၂၅၁ || လူမိုက်ကကျွန်မ ဘ၀ကပတ်ဝန်းကျင်
|-
| ၂၅၂ || လူနှစ်ယောက်၊ ကားတစ်စီးနဲ့၊ မိုးတစ်ည
|-
| ၂၅၃ || လှတောသားများ ရန်ကုန်ရောက်တော့
|-
| ၂၅၄ || ဝဋ်လိုက်တက်တယ် ငါ့သမက် သတိထား
|-
| ၂၅၅ || သစ္စာဘက်တော်သား
|-
| ၂၅၆ || သစ္စာရှင်မလေး အနာရ်ကာလီ
|-
| ၂၅၇ || သစ္စာရှင်မလေး အနာရ်ကာလီ(ပထမပိုင်း)
|-
| ၂၅၈ || သာကေတနေ ကိုမြရွှေ
|-
| ၂၅၉ || သိန်းတစ်ရာမေတ္တာ
|-
| ၂၆၀ || ဒေါ်သိန်းရှင်ကိုပြောပြလိုက်ပါ
|-
| ၂၆၁ || အခုမှတော့ငိုမနေနဲ့
|-
| ၂၆၂ || အညာသားကြီးများရည်းစားထားတော့ ဟာသဇာတ်လမ်း
|-
| ၂၆၃ || အသည်းနုတဲ့တောကကိုရင်
|-
| ၂၆၄ || အဖေတူသား
|-
| ၂၆၅ || စေတနာဖြူစင် ဂရုဏာရှင် (၀င်းဦး၊တင်တင်နွဲ့)
|-
| ၂၆၆ || ပေတရာကျောက်ခဲ
|-
| ၂၆၇ || သူဘုငါဘောက်
|-
| ၂၆၈ || သူတော်စိန်(ခေါင်းတုံးပေါ်ထိပ်ကွက်)
|-
| ၂၆၉ || အချစ်၏အခြားမျက်နှာစာ
|-
| ၂၇၀ || အချစ်ဆုံး အမှန်းသမား
|-
| ၂၇၁ || အတ္တအကျဉ်းသား
|-
| ၂၇၂ || အမြင်မှန်
|-
| ၂၇၃ || ဤအရာကား အချစ်ဟုခေါ်သည်
|-
| ၂၇၄ || အရက်သမားဖူးစာ
|-
| ၂၇၅ || အိမ်ကြီးမာယာ၀င်္ကဘာ
|-
| ၂၇၆ || ဆောင်ကြာမြိုင်က အရည်းကြီးမ
|-
| ၂၇၇ || ဖေဖေဦးလေးကြီး
|-
| ၂၇၈ || ကျောင်းတော်က ရန်စ
|-
| ၂၇၉ || ဇော်ဇော်၊ကုဋေးမခင်နွေ
|-
| ၂၈၀ || နေ နှင့် လ နှင့် ကုမ္ပဏ
|-
| ၂၈၁ || ပျော်သလိုသာနေ
|-
| ၂၈၂ || မေတ္တာစစ်မေတ္တာမွန်
|-
| ၂၈၃ || မေတ္တာဧကရာဇ်
|-
| ၂၈၄ || ယောက္ခမချစ်အောင်လုပ်တဲ့နည်း
|-
| ၂၈၅ || ပြောပြန်ရင်လဲအောင်မင်းလွန်ရာကျမယ်
|-
| ၂၈၆ || ရွှေလက်နဲ့ ခေါ်လဲမလာ
|-
| ၂၈၇ || ရှောင်လေရှားလေ ယောက္ခမတွေ
|-
| ၂၈၈ || ဟောင်ကောင်ပြန်ချက်ကြီး
|-
| ၂၈၉ || နှလုံးသားထက်မှ အက္ခရာ
|-
| ၂၉၀ || မေတ္တာစိမ့်စမ်း
|-
| ၂၉၁ || မောင့်ဘ၀ပစ်တိုင်းထောင်
|-
| ၂၉၂ || မောင်ဣဒ္ဓိနဲ့ ခင်ဥမ္မာ
|-
| ၂၉၃ || ယောက္ခမပိုင်ပစ္စည်းအကုန်ယူတဲ့နည်း
|-
| ၂၉၄ || အေးသာဈေးမလာရ (A)
|-
| ၂၉၅ || ကြောင်လက်သည်းနဲ့ ကျားလိုလူ
|-
| ၂၉၆ || နှလုံးသားနဲ့ လာတဲ့ ဧည့်သည်
|-
| ၂၉၇ || ဖေဖေကြီးကိုချစ်ဖူး
|-
| ၂၉၈ || မေတ္တာမိုးပြေး အတွေးဝင်္ကဘာ
|-
| ၂၉၉ || မောင့်ဘ၀ကောက်ရိုးနွယ်
|-
| ၃၀၀ || မောင်ဖေငယ်လို အချစ်မျိုး
|-
| ၃၀၁ || သေတ္တာမှားတဲ့ ဖူးစာ
|-
| ၃၀၂ || ဆေးသာဈေးမလာရ
|-
| ၃၀၃ || ကြည်မချစ်တဲ့ မောင်ကြီးဆရာ
|-
| ၃၀၄ || ကိုးပွင့်ဖူးစာ (၃)
|-
| ၃၀၅ || ကိုယ်ချင်းစာကြည့်ပါ
|-
| ၃၀၆ || ကုန်တင်ယဉ်များမ၀င်ရ
|-
| ၃၀၇ || ကျွန်တော့်မှာ မိန်းမသား
|-
| ၃၀၈ || ကျွန်တော်တို့ ကိုယ်စားကျွန်တော်
|-
| ၃၀၉ || ငယ်မတစ်ကောင် နွာတစ်ထောင်
|-
| ၃၁၀ || ချစ်ညှိုးမုန်းမာန်
|-
| ၃၁၁ || ချစ်ရန်ညိုး
|-
| ၃၁၂ || ဂလဲ့စား ဇာတ်လမ်း
|-
| ၃၁၃ || ငယ်ငယ်တုန်းကချစ်ရေစင်
|-
| ၃၁၄ || ငါမသေဘူးသေတာသံလုံး
|-
| ၃၁၅ || စိန်ပုလဲချမ်းအေး
|-
| ၃၁၆ || စနေမောင်မောင် (ပထမပိုင်း)
|-
| ၃၁၇ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့် မီးခဲမောင်မောင်
|-
| ၃၁၈ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့်ပိတုန်းသုံးကောင်
|-
| ၃၁၉ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့်သူ့ဋ္ဌသယမောင်မောင်
|-
| ၃၂၀ || ဇကာတင်ချစ် လေလံပစ်
|-
| ၃၂၁ || တစ်ကျော့ပြန် ဇာတ်လမ်း
|-
| ၃၂၂ || ဓါတ်ပေါက်နဲ့ဓါတ်စိန်
|-
| ၃၂၃ || နန်းကြာရိပ်မြိုင်
|-
| ၃၂၄ || ပန်းတေလေ ဇာတ်လမ်း
|-
| ၃၂၅ || ပုဏ္ဏား ဘကွန်း(ဒုတိယပိုင်း)
|-
| ၃၂၆ || ဖူးစာရှင်တေးဇာတ်လမ်း
|-
| ၃၂၇ || မချစ်တက်ရင် အသည်းမခွဲနဲ့
|-
| ၃၂၈ || မယားနိုင်နည်း
|-
| ၃၂၉ || မာနီအောင် (or) မိုးနတ်မ
|-
| ၃၃၀ || မိန်းမရိုက်နည်းသင်တန်း
|-
| ၃၃၁ || မိသေးရင်တစ်ခါပြင်နှစ်ကျပ်ခွဲ
|-
| ၃၃၂ || မုသားမြိုင်မှ အပြန်
|-
| ၃၃၃ || မနုစာရီ (ဒုတိယပိုင်း)
|-
| ၃၃၄ || ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်မြကြီး ၂
|-
| ၃၃၅ || မြူနှင်းတို့ ပေလေပြီ
|-
| ၃၃၆ || လမင်းကိုကျောခိုင်း၍
|-
| ၃၃၇ || လူစိမ်း
|-
| ၃၃၈ || ကိုးပွင့်ဖူးစာ (ပ)
|-
| ၃၃၉ || ကိုယ်ရယ် မင်းရယ် ပန်းပိတောက်ရယ်
|-
| ၃၄၀ || ကျားငါးစီးနဲ့ ဒေါက်တာမြကေသီ
|-
| ၃၄၁ || ကျွန်တော့်သမီး ဈေးကြီးကြီး ဇာတ်လမ်း
|-
| ၃၄၂ || ကျွန်တော်အဆိုတော် ဖိုးဖော်
|-
| ၃၄၃ || စယ်မတယောက်လုံးနှင်ထုတ်နည်း
|-
| ၃၄၄ || ချစ်တတ်ကြစေရာ
|-
| ၃၄၅ || ချစ်လွန်းကေသီ
|-
| ၃၄၆ || ဂျက်ကွင်းကင်းမောင်မောင် ဇာတ်လမ်း
|-
| ၃၄၇ || ကညာပျိုနဲ့ ဇရာအို
|-
| ၃၄၈ || ကိုကံယုံရန်ကုန်မှာနေသည်
|-
| ၃၄၉ || ကိုသိန်းတန်ချစ်တဲ့ ထွေးညီ
|-
| ၃၅၀ || ကျားဘခက် (၁)
|-
| ၃၅၁ || ကျွန်တော့်ဖေဖနဲ့ မေမေ (ပထမပိုင်း)
|-
| ၃၅၂ || ခင်ပပမြိုင်
|-
| ၃၅၃ || ခရီးသည်မချော ဇာတ်လမ်း
|-
| ၃၅၄ || ချစ်တရားခံ
|-
| ၃၅၅ || ချစ်သုံးလီ
|-
| ၃၅၆ || ငါ့သား ငါ့ခါး ငါ့နိုင်ငံတော်
|-
| ၃၅၇ || စိတ်တစ္ဆေ
|-
| ၃၅၈ || စိန်ခြယ်သောအချစ်
|-
| ၃၅၉ || ဆင်းရဲတာဆန်းသလား ခင်
|-
| ၃၆၀ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့်ပုတီးစိပ်သော မရှိလီ
|-
| ၃၆၁ || ဆားပုလင်းနှင်းမောင်နှင့်ခေါင်းမြီးခြုံလုံပါပေ့
|-
| ၃၆၂ || ထိုတစ်ည
|-
| ၃၆၃ || နက်ဖြန်မနက်ကျောင်းတက်မယ်
|-
| ၃၆၄ || နားတော့ဗျိုင်းကိုင်းတော့ပေါက်ပင်
|-
| ၃၆၅ || ပုဂံပြည်သား
|-
| ၃၆၆ || ပျဉ်းမငုတ်တို
|-
| ၃၆၇ || ဗာရာဏသီ လှဖေ
|-
| ၃၆၈ || ဘ၀ရဲ့ အကယ်ဒမီ
|-
| ၃၆၉ || မချစ်တက်သူများဖြတ်သန်းသွားလာခွင့်မပြု
|-
| ၃၇၀ || မနက်ဖြန်မှာရက်ရာဇာ
|-
| ၃၇၁ || ညာလို့ ညားတဲ့လင်မယား
|-
| ၃၇၂ || တွံတေးကြမြအေး
|-
| ၃၇၃ || နဂါးကြီးနဂါးလေး
|-
| ၃၇၄ || နာနာရူပံဆရာခြိမ့်နှင့်ဆပ်ကလေးဘကျော်
|-
| ၃၇၅ || ပန်ချင်တယ် မရွေရက်လို
|-
| ၃၇၆ || ပုဂံသားမောင်ဘမော် (ဒုတိယပိုင်း)
|-
| ၃၇၇ || ပျဉ်းမငုတ်တိုရဲ့ လပြည့်ည
|-
| ၃၇၈ || ဗိုလ်အောင်ဒင်(စဆုံး)
|-
| ၃၇၉ || ဘယ်ပန်းချီရေးလို့ ပ
|-
| ၃၈၀ || မင်္ဂလာရက်သတ်မှတ်ခြင်း
|-
| ၃၈၁ || မန်းမမ မုန်းမာန်မိုး
|-
| ၃၈၂ || မသုံးလုံးနယ်မြေကကိုရွှေမြ
|-
| ၃၈၃ || မာယာမမိုးတိမ်
|-
| ၃၈၄ || မိုးတိမ်သို့နှယ်
|-
| ၃၈၅ || မရှိခဏမောင်ပုည
|-
| ၃၈၆ || မာန်ရှင်း ရန်ရှင်း
|-
| ၃၈၇ || မိန်းမကောင်း အလိုရှိသည်
|-
| ၃၈၈ || မီးနောက်မှာရေ နေနောက်မှာလ
|-
| ၃၈၉ || မူပိုင်မေတ္တာ
|-
| ၃၉၀ || မနုစာရီ (ပထမပိုင်း)
|-
| ၃၉၁ || ရင်ထဲအမှိုက်မပုံရ
|-
| ၃၉၂ || လက်ခုပ်တီးတိုင်းလှည့်မကြည့်နဲ့
|-
| ၃၉၃ || လပြည့်ညနဲ့ဖေသန်းမောင်
|-
| ၃၉၄ || လူပျို့ ဖူးစာဆန်းသဗျာ
|-
| ၃၉၅ || လှတောသားကွချစ်တက်တယ်
|-
| ၃၉၆ || လှတောကဘချော ရွှေမန်းကမေစန်း
|-
| ၃၉၇ || သုံးပင်လိမ်
|-
| ၃၉၈ || သုံးလွန်းတင်
|-
| ၃၉၉ || သိုင်းနယ်မှကျားသောင်းကျန်း
|-
| ၄၀၀ || ဟာသကျူရှင်-ကလပ်ကြေးမုံ
|-
| ၄၀၁ || အချစ်သူစိုး မောင်လူဆိုး
|-
| ၄၀၂ || အဗ္ဗပါလီ ဇာတ်လမ်း
|-
| ၄၀၃ || အရိပ်လိုလိုက်တဲ့ အမုန်းသမား
|-
| ၄၀၄ || အိုင်အိုမင်းအောင်နှင့် မြနန်းနွယ်
|-
| ၄၀၅ || ဤလောကတွင်
|-
| ၄၀၆ || တောက ငပေါ
|-
| ၄၀၇ || နေကမ္ဘာ နွေကမ္ဘာ
|-
| ၄၀၈ || ပေါက်ပင်ဘာကြောင့် ကိုင်းရတယ်
|-
| ၄၀၉ || သမုဒယရင်ခွင်မောင်မောင်ညွန့် ရှိပြီး
|-
| ၄၁၀ || သီချင်းဆုံးရင်လက်ရုပ်တီးပါ
|-
| ၄၁၁ || အများကြီးမောတဲ့သမီးဇော
|-
| ၄၁၂ || အရုပ်မျက်နှာရှာတော်ပုံ
|-
| ၄၁၃ || ဆိုင်အိုမင်းအောင်နှင့်မှန်ဘောင်ကြားကလ
|-
| ၄၁၄ || ဦးကံကောင်းနှင် ့သမီးများ
|-
| ၄၁၅ || ခေါင်းလောင်းထိုးသံ ဘယ်သူ.ထံ
|-
| ၄၁၆ || တောကိုပဲပြန်တော့မယ်
|-
| ၄၁၇ || နေမ၀င်မေတ္တာ
|-
| ၄၁၈ || ပေါက်ကျော်မ
|-
| ၄၁၉ || မေတ္တာသံသရာ
|-
| ၄၂၀ || မေတ္တာသာပဓါန
|-
| ၄၂၁ || မောင်ဘဂျမ်းနဲ့ ဘဒ္ဒန၀တီ (ဒု)
|-
| ၄၂၂ || မောင်မောင်ချစ်တဲ့မိမိမာ
|-
| ၄၂၃ || မကျေနပ်ရင်တစ်ကပြန်စပါ
|-
| ၄၂၄ || ပြာလောင်မ
|-
| ၄၂၅ || ရန်ကုန်ပြန် ကိုသာအေး
|-
| ၄၂၆ || လွမ်းမိုးစွေစွေ
|-
| ၄၂၇ || လူပျိုကိုအပျိုဖမ်းတယ်
|-
| ၄၂၈ || လှတောသားနဲ့ အောက်ရွာသူ
|-
| ၄၂၉ || သ၀န်တိုတာ ချစ်လို့ ပါ
|-
| ၄၃၀ || သားမက်နဲ့ ယောက္ခမ ဘောက်ကျလို့ လဲအာ…
|-
| ၄၃၁ || အခက်ရယ်ကကျော့သူဇာ
|-
| ၄၃၂ || အညာသားကြီးများ မိန်းမရတော့
|-
| ၄၃၃ || အပြင်းစားတေးသံချပ် = မောင်ကြေးမုံ
|-
| ၄၃၄ || အရူးကတစ်မူးသာ
|-
| ၄၃၅ || အိုင်ဆေး ယောက်ဖ
|-
| ၄၃၆ || ဦးဖြူသီ နှင့်မြစိမ်းရောင် မင်းသမီး
|-
| ၄၃၇ || ရွေးမနဲ့ ယောက္ခမကမ္ဘာရန်
|-
| ၄၃၈ || ထောင်မင်းသားဖိုးထော်နှင့်ဖယောင်းရုပ်
|-
| ၄၃၉ || နေလိုလလိုပန်းချီလေးဝင်း
|-
| ၄၄၀ || ပျော်ပါတယ် မောင်ပြည်သိမ်း
|-
| ၄၄၁ || မေတ္တာကူတို့ အမဲ့ပို့ သည်
|-
| ၄၄၂ || မေတ္တာသီတာမိုး ဇာတ်လမ်း - တွံတေးသိန်း...
|-
| ၄၄၃ || မောင်ဘဂျမ်းနဲ့ ပုစ္ဆာမိန်းကလေး
|-
| ၄၄၄ || ယောယု၀မှာ ပျော်တော့မယ်
|-
| ၄၄၅ || ရွှေပြရံခြယ်
|-
| ၄၄၆ || မောင်ဘဂျမ်းနဲ့ ဘဒ္ဒန၀တီ (ပ)
|-
| ၄၄၇ || မောင်မောင်အချစ်ရူး ကိုကိုအချစ်ဦး
|-
| ၄၄၈ || ယောက္စကြီးသံသရာလည်
|-
| ၄၄၉ || ရောဂါဆန်၊
|-
| ၄၅၀ || သေမင်းကိုစိန်ခေါ်သည်
|-
| ၄၅၁ || မုဆိုးမလး
|-
| ၄၅၂ || သေမင်းပြု
|-
| ၄၅၃ || မြိုင်
|-
| ၄၅၄ || ငယ်ပေါင်း
|-
| ၄၅၅ || ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်မြကြီး
|-
| ၄၅၆ || ကြေးစားအချစ်ပဲကြီးလှော်နဲ့ လဲပစ်မယ်
|-
| ၄၅၇ || ထီရူး
|-
| ၄၅၈ || သွေးမဟုတ်သောသွေး
|-
| ၄၅၉ || ထမင်းတစ်လုပ် ထင်းခုတ်စားမယ်
|-
| ၄၆၀ || ပုဂံမြို့သူ
|-
| ၄၆၁ || ကြောင်မျက်ရှင်စိန်စိန် (ဒုတိယပိုင်း)
|-
| ၄၆၂ || နိုင်လင်းရေးတဲ့လူ
|-
| ၄၆၃ || နုငယ်ငယ် ရေဒီယိုဇာတ်လမ်း
|-
| ၄၆၄ || ကြမ္မာရိုင်း
|-
| ၄၆၅ || ကြံချင်ဦးဟ...ခယ်မ
|-
| ၄၆၆ || နှလုံးသား၏တောက်ခေါက်သံ
|}


== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:အသံဇာတ်လမ်းများ]]
{{Stub}}</text>
      <sha1>q70ulr0ssxrd4mesy9kgj0yh17x447o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အင်ဒိုနီးရှား–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292624</id>
    <revision>
      <id>1057738</id>
      <parentid>1057080</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29894" sha1="b0akmi6jb4edoxkxvzpzxarku3l99ha" xml:space="preserve">{{Infobox bilateral relations|အင်ဒိုနီးရှား–မြန်မာ|Indonesia|Myanmar|filetype=svg}}
'''အင်ဒိုနီးရှား–မြန်မာ ဆက်ဆံရေး''' သည်  [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]တို့အကြား ထားရှိသည့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးဖြစ်သည်။နှစ်နိုင်ငံသည်  ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်တွင်  သံတမန်အဆက်အသွယ် စတင်ခဲ့ကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် သံရုံးဖွင့်လှစ်ထားပြီး မြန်မာနိုင်ငံကလည်း [[ဂျကာတာမြို့]]တွင် သံရုံးဖွင့်လှစ်ထားသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Diplomatic Relations with Myanmar – Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mofa.gov.mm/deplomatic-relations-with-myanmar/ |access-date=2026-10-09 |website=www.mofa.gov.mm}}&lt;/ref&gt;

== နောက်ခံသမိုင်းကြောင်း ==
[[File:Soekarno and Sao Shwe Thaik.JPG|thumb|[[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ]] [[ဆူကာနို]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|မြန်မာသမ္မတ]] [[စဝ်ရွှေသိုက် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|စပ်ရွှေသိုက်]]]]
ရှေးခေတ် အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ ဆက်ဆံရေးသည် ၁၄ ရာစုကတည်းက စတင်ခဲ့သည်။ မာဂျာပါဟစ်နိုင်ငံခေတ်က ရေးသားခဲ့သော ဂျာဗားလက်ရေးမူ နာဂရက္ကတဂမ  တွင် ယနေ့ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း [[မုတ္တမမြို့]]ဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသော မရုတ္တမ အမည်ရှိ ပြည်နယ်တစ်ခုအကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။

မြန်မာနိုင်ငံသည် အင်ဒိုနီးရှား၏ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအတွက် အခိုင်အမာ ထောက်ခံအားပေးခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အာဏာလွှဲပြောင်းရေးကာလ၌ ရှိနေဆဲဖြစ်သော မြန်မာအစိုးရက နယူးဒေလီမြို့တွင် အင်ဒိုနီးရှား အရေးကိစ္စဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲတစ်ရပ် ကျင်းပပေးရန် အိန္ဒိယအစိုးရထံ တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ၁၉၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်မှ ဧပြီလ ၂ ရက်အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နယူးဒေလီမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော အာရှဆက်ဆံရေး ညီလာခံတွင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီ လက်အောက်တွင် ရှိဆဲဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံက [[နယ်သာလန်နိုင်ငံ|နယ်သာလန်]] (ဒတ်ခ်ျ) အစိုးရ၏  [[ဂျားဗားကျွန်း|ဂျားဗား]] နှင့် [[ဆူမတြာကျွန်း]] တွင်  လုပ်ဆောင်ခဲ့သော စစ်ရေးအရ ထိုးစစ်ဆင်မှုကြီး ၂ ခုကို  ရှုတ်ချခြင်းဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားအား ထောက်ခံကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ဒတ်ခ်ျတို့သည် ၎င်းတို့၏  စစ်ဆင်ရေးကို အများပြည်သူ လက်ခံလာအောင် ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်များ၏  နှိမ်နင်းမှု/ရဲလုပ်ငန်း ဟု သုံးနှုန်းခဲ့သော်လည်း  အင်ဒိုနီးရှားဘက်ကမူ '''ဒတ်ခ်ျစစ်ရေး ကျူးကျော်မှု''' ဟုသာ  တရားဝင် သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။ အင်ဒိုနီးရှား လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံက အာချေးပြည်သူများ လှူဒါန်းခဲ့သော အင်ဒိုနီးရှား Dakota RI-001 Seulawah လေယာဉ်ကို ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ထိုစဉ်က ရန်ကုန်မြို့ မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်သို့ ဆင်းသက်ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ယင်းလေယာဉ်ကို မြန်မာနိုင်ငံ Union of Burma Airways က ငှားရမ်းအသုံးပြုခဲ့သည်။

မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံထံမှ [[လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာနိုင်ငံ)|လွတ်လပ်ရေး]] ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့နောက် နှစ်နိုင်ငံသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် သံတမန်အဆက်အသွယ် တရားဝင် ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံတမန်ဆက်ဆံရေး ထူထောင်ခြင်း၏ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ရန်ကုန်မြို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားနေအိမ် (Indonesian House) ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတနိုင်ငံ သံရုံးအဖြစ်သို့ အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က သမ္မတ ဆူကာနို က  မြန်မာနိုင်ငံကို စစ်မှန်သော လွတ်လပ်ရေးကို ရယူရန်နှင့် ကြိုးပမ်းရာတွင် အဖော်မွန်ကောင်းတစ်ဦး  ဟု ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ဖူးသည်။

== ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ==
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ [[အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း|အာဆီယံ]] အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာမှုကို ထောက်ခံကြိုဆိုခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီအကူးအပြောင်း လုပ်ငန်းစဉ်များကိုလည်း ထောက်ခံအားပေးသည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်ဒိုနီးရှားသည် နေပြည်တော်အနေဖြင့် အာဏာရှင်စနစ်ကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် အဆက်မပြတ် တိုက်တွန်းအားပေးခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း ဒီမိုကရေစီ စောင့်ကြည့်သူ၏ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်။

ကမ္ဘာပေါ်တွင် မွတ်ဆလင်လူဦးရေ အများဆုံးရှိသည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအနေဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားသည်  မွတ်ဆလင် လူနည်းစုများအပေါ် ပစ်မှတ်ထားသည့် လူမျိုးရေးအကြမ်းဖက်မှုများကို အနီးကပ် စောင့်ကြည့်ခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒုက္ခသည် ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန်နှင့် ၎င်းတို့၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ဖော်ထုတ်ရန် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် [[ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ မဟာမင်းကြီးရုံး]]  တို့နှင့်လည်း အမြင်ချင်းဖလှယ် ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ထိုအရေးအတွက် အဖြေရှာရာတွင် အင်ဒိုနီးရှား၏ ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို ကုလသမဂ္ဂအေဂျင်စီက ကျေးဇူးတင်ရှိကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ ယုဒိုယိုနိုက ဒေသတွင်း အခြားနေရာများရှိ မွတ်ဆလင်များအပေါ်ပါ သက်ရောက်မှုများ ရှိလာနိုင်သည့်အတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဦးဆောင်သော မွတ်ဆလင်ဆန့်ကျင်ရေး အကြမ်းဖက်မှုများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းပေးရန် မြန်မာ့ခေါင်းဆောင်များကို တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် ရိုဟင်ဂျာအရေးကို ပညာသားပါပါ၊ သင့်လျော်စွာ ဖြေရှင်းရန်နှင့် တင်းမာမှုများ၊ အကြမ်းဖက်မှုများကို တားဆီးရန် မြန်မာနိုင်ငံအား တိုက်တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး ယင်းရည်မှန်းချက်များ ပေါက်မြောက်စေရန် မြန်မာနိုင်ငံကို ကူညီပံ့ပိုးပေးရန် အသင့်ရှိခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;YahooNews&quot;&gt;{{cite web |author=Jason Szep and John O'Callaghan |date=April 23, 2013 |title=Indonesian president urges Myanmar to address Muslim violence |url=https://news.yahoo.com/indonesia-urge-myanmar-address-muslim-violence-055337660.html |access-date=4 June 2013 |publisher=Reuters}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၃ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက်နှင့် သြဂုတ်လ ၂၀ ရက်တို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားရဲတပ်ဖွဲ့၏ အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးတပ်ဖွဲ့ သည် အကြမ်းဖက်သံသယရှိသူများကို ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဂျကာတာမြို့ရှိ မြန်မာသံရုံးကို ဗုံးခွဲရန် အင်ဒိုနီးရှား အစ္စလာမ္မစ် စစ်သွေးကြွများ၏ ကြံစည်မှုကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤပျက်ကွက်သွားခဲ့သော အကြမ်းဖက်ကြံစည်မှုမှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ မွတ်ဆလင်များ သတ်ဖြတ်ခံရမှုကို လက်စားချေသည့်အနေဖြင့် လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဆိုကြသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |author=M. Andi Perdana |date=21 August 2013 |title=Police Arrest Three Terrorist Suspects |url=http://en.tempo.co/read/news/2013/08/21/057506033/Police-Arrests-Three-Terrorist-Suspects |access-date=4 December 2013 |website=tempo.co |publisher=Tempo}}&lt;/ref&gt;

၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၌ စစ်ရေးအရ ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ဆန္ဒပြသူများသည် ဂျကာတာရှိ မြန်မာသံရုံးရှေ့တွင် ဆန္ဒပြခဲ့ကြပြီး အဆောက်အအုံအတွင်းသို့ မိုလိုတော့ (ဓာတ်ဆီဗုံး) တစ်လုံး ပစ်သွင်းခံသည်။&lt;ref&gt;{{cite news |author=Chandi Vatvani |date=3 September 2017 |title=Molotov cocktail thrown at Myanmar embassy in Jakarta |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/molotov-cocktail-thrown-at-myanmar-embassy-in-jakarta-9181844 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170903145745/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/molotov-cocktail-thrown-at-myanmar-embassy-in-jakarta-9181844 |archive-date=3 September 2017 |access-date=3 September 2017 |website=channelnewsasia.com |publisher=Channel News Asia}}&lt;/ref&gt;

== ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်းဆက်ဆံရေး ==
၂၀၂၁ ခုနှစ် [[၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း|မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းပြီး]]နောက် နှစ်နိုင်ငံ၏ဆက်ဆံရေးသည် အေးစက်သွားခဲ့သည်။အင်ဒိုနီးရှားဘက်က မြန်မာအား သံတမန်အဆက်အသွယ်ကို သံရုံးကိုယ်စားလှယ်ဖြင့်သာ ဆက်ဆံခဲ့သည်။မြန်မာဘက်ကလည်း သံရုံးတာဝန်ခံဖြင့်သာ ပြန်လည်ဆက်ဆံခဲ့သည်။ထို့အပြင် အင်ဒိုနီးရှားက မြန်မာအား နိုင်ငံရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုလုပ်ရန် နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကိစ္စဆောင်ရွက်ရန် အမြဲတစေတိုက်တွန်းခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bardjan |date=2026-07-16 |title=Indonesia Says It Is Prepared to Help Broker Peace in Myanmar |url=https://en.tempo.co/read/2113992/indonesia-says-it-is-prepared-to-help-broker-peace-in-myanmar |access-date=2026-10-10 |website=Tempo English |language=en}}&lt;/ref&gt;

== အဆင့်မြင့် ခရီးစဉ်များ ==
[[File:SBY dan Thein Sein 23-04-2013.jpg|240px|right|thumb|အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ ဆူစီလို ဘမ်ဘန်း ယူဒိုယိုနို၏ မြန်မာပြည်ခရီးစဥ်အတွင်း သမ္မတဦးသိန်းစိန်နှင့်အတူ နှစ်နိုင်ငံသမ္မတများအား မြင်တွေ့ရစဥ်(၂၃ ဧပြီ ၂၀၁၃)]]
သမ္မတ ဆူကာနို သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ၁၉၇၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၂-၂၉ ရက်နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၃-၂၅ ရက်တို့တွင် လာရောက်လည်ပတ်ခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း [[နေဝင်း (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်း]]သည် ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁-၁၄ ရက်နှင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈-၁၃ ရက်တို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ထို့အပြင် ဗိုလ်ချုပ်နေဝင်းသည် သမ္မတ ဆူကာနို ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ၁၉၉၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃-၂၅ ရက်တို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားသို့ ကိုယ်ပိုင်ခရီးစဉ်ဖြင့် သွားရောက်ခဲ့သေးသည်။ ထို့အတူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[သန်းရွှေ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|သန်းရွှေ]] သည်လည်း နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်အနေဖြင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၅-၈ ရက်၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလနှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧပြီလတို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;JakartaGlobe&quot;&gt;{{cite web |date=April 19, 2013 |title=SBY to Visit Singapore, Myanmar, Brunei |url=http://www.thejakartaglobe.com/news/sby-to-visit-singapore-myanmar-brunei/ |access-date=25 May 2013 |website=Jakarta Globe |publisher=Jakarta Globe}}&lt;/ref&gt;

အင်ဒိုနီးရှား-မြန်မာ ဆက်ဆံရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်လာမှုကို ပြသသည့် အခြားသော လက္ခဏာရပ်များမှာ အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ သုံးဦး၏ မြန်မာနိုင်ငံခရီးစဉ်များ ဖြစ်သည်။ သမ္မတ Abdurrahman Wahid ၏ ၁၉၉၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့ခရီးစဥ်၊ သမ္မတ Megawati Sukarnoputri ၏ ၂၀၀၁ ခုနှစ် သြဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့ခရီးစဥ် နှင့်  သမ္မတ ဆူစီလို ဘမ်ဘန်း ယူဒိုယိုနို ၏ ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁-၂ ရက်နေ့ နှင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၃-၂၄ ရက်နေ့ခရီးစဥ်များဖြစ်ကြသည်။ မြန်မာဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းစိန် သည်လည်း ၂၀၀၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆-၁၇ ရက်နှင့် သမ္မတဖြစ်ပြီးနောက်   ၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလတို့တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် သွားရောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-04-23 |title=အင်ဒိုနီးရှား သမ္မတ နေပြည်တော် ရောက်ရှိ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/indo-president-visit-myanmar-04232013100233.html |access-date=2026-10-10 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ==
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ တင်ပို့သည့် ပစ္စည်းများတွင် စက္ကူနှင့် စက္ကူထွက်ကုန်များ၊ စားအုန်းဆီ၊ သံနှင့်သံမဏိ၊ ဆေးရွက်ကြီးနှင့် ရာဘာတို့ ပါဝင်သည်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အင်ဒိုနီးရှားက မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြောင်း၊ သစ်၊ အခွံမာသီးများ၊ ငါးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ဝယ်ယူသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇွန်လ စာရင်းများအရ အင်ဒိုနီးရှား-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်မှု တန်ဖိုးမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၅၉ သန်း ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;BangkokPost&quot;&gt;{{cite web |date=24 April 2013 |title=Myanmar, Indonesia boost ties, trade |url=http://www.bangkokpost.com/news/asia/346803/myanmar-indonesia-boost-ties-trade |access-date=25 May 2013 |website=bangkokpost.com |publisher=Bangkok Post}}&lt;/ref&gt;

အင်ဒိုနီးရှားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားနှင့် ဆောက်လုပ်ရေးကဏ္ဍတို့တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် သဘောတူခဲ့သည်။ အင်ဒိုနီးရှား၏ အကြီးဆုံး စီမံကိန်းထုတ်လုပ်သူ PT Semen Indonesia ကုမ္ပဏီ သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တည်ဆောက်မည့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၂၀၀ တန်ဖိုးအထိ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် သဘောတူညီခဲ့သည်။ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင်  ပြုလုပ်ခဲ့သော နိုင်ငံတော်ခရီးစဉ်တွင် သမ္မတ ယူဒိုယိုနို က  မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများနှင့်အညီ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို တိုးမြှင့်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အင်ဒိုနီးရှား၏ အစိုးရနှင့် ပုဂ္ဂလိကကုမ္ပဏီများကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် တွန်းအားပေးမည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ၂၀၁၄ ခုနှစ်အတွက် ကုန်သွယ်မှုပမာဏ ပန်းတိုင်ကို ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြောင်း ကတိပြုပြောကြားခဲ့သည်။ထို့အပြင် အင်ဒိုနီးရှားနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့သည် နှစ်နိုင်ငံ ကုန်သွယ်မှုပမာဏကို မြှင့်တင်လျက်ရှိပြီး ကုန်သွယ်မှုပမာဏသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ဘီလီယံအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် မြန်မာနိုင်ငံထံမှ ဆန်တန်ချိန် ၃၀၀,၀၀၀ ဝယ်ယူရန် ကမ်းလှမ်းထားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;GlobalCement&quot;&gt;{{cite web |date=27 March 2013 |title=Semen Indonesia to build US$200m plant in Myanmar |url=http://www.globalcement.com/news/item/1540-semen-indonesia-to-build-us$200m-plant-in-myanmar |access-date=24 June 2013 |website=globalcement.com |publisher=Global Cement |archive-url=https://web.archive.org/web/20201023042148/https://www.globalcement.com/news/item/1540-semen-indonesia-to-build-us$200m-plant-in-myanmar |archive-date=23 October 2020 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== လူကုန်ကူးမှုတိုက်ဖျက်ခြင်း ==
အင်ဒိုနီးရှား-မြန်မာ ဆက်ဆံရေးတွင် လူကုန်ကူးမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကြိုးပမ်းမှုများ အပါအဝင် သံတမန်ရေးရာနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ ပါဝင်သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ထိုင်း၊ မြန်မာနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်သော ကြီးမားသည့် နှိမ်နင်းမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ငွေလိမ်ဂိုဏ်းစင်တာများမှ နိုင်ငံသား ၈၄ ဦးကို မိခင်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်။ အစပိုင်းတွင် မြဝတီမြို့၌ ပိတ်မိနေခဲ့သော ယင်းကယ်တင်ခံရသူများကို ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မဲဆောက်မြို့မှတစ်ဆင့် ဂျကာတာသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်ဒိုနီးရှားသည် နောက်ထပ်နိုင်ငံသား ၃၆၀ ကျော်ကိုပါ ဆက်လက် ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ရန် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိသည်။ အဓမ္မ လုပ်အားပေးစေခိုင်းမှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသော အဆိုပါ ငွေလိမ်ဂိုဏ်းစင်တာများသည် အရှေ့တောင်အာရှတစ်ဝန်းရှိ လူထောင်ပေါင်းများစွာကို သားကောင်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ဤနှိမ်နင်းမှုသည် ထိုင်းနှင့် တရုတ်ခေါင်းဆောင်များ၏ ဖေဖော်ဝါရီလတွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုနောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ငွေလိမ်ဂိုဏ်းစခန်းများသို့ လျှပ်စစ်မီး ဖြတ်တောက်ခြင်းအပါအဝင် ပိုမိုတင်းကျပ်သော အစီအမံများကို လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-02-28 |title=84 Indonesians freed from scam centers in Myanmar arrive home |url=https://apnews.com/article/indonesia-thailand-myanmar-scam-centers-c38d3b2919471c42b940293daf7defe9 |access-date=2025-03-05 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{reflist}}
[[Category:အင်ဒိုနီးရှား - မြန်မာ ဆက်ဆံရေး]]
[[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]]
[[Category:အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး]]

{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}}</text>
      <sha1>b0akmi6jb4edoxkxvzpzxarku3l99ha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှောဝအိအိုးဂျိမ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292658</id>
    <revision>
      <id>1057672</id>
      <parentid>1057333</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:31:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>61272</id>
      </contributor>
      <comment>ရင်းမြစ် 1 ခုကို ကယ်ဆယ်ပြီး 0 ခုကို လင့်ခ်သေအဖြစ် စာတွဲပြီးပါပြီ) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>1057672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4458" sha1="cwdvjesc6bf81u5ispy7andfxcummby" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ရှောဝအိအိုးဂျိမ
| image                   = Showa-iwojima of the volcanic island Aerial Photograph.jpg
| image_caption           = Aerial view of the island (1977)
| image_size              = 
| image_map               = OsumiIslands.png
| map_caption             = 
| pushpin_map             = Japan Kagoshima Prefecture#Japan
| pushpin_label           = 
| pushpin_label_position  = 
| pushpin_alt             = 
| pushpin_relief          = yes
| native_name             = 昭和硫黄島, '' Shōwa Iō-jima''
| native_name_link        = Japanese language
| nickname                = 
| location                = [[East China Sea]]
| coordinates             = {{coord|30|48|15|N|130|20|30|E|region:JP_type:isle|display=title}}
| archipelago             = [[Ōsumi Islands]]
| total_islands           = 
| major_islands           = 
| area_km2                = 0.07
| length_km               = 
| width_km                = 
| coastline_km            = 1.3
| highest_mount           = 
| elevation_m             = 24
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]]
| country_admin_divisions = Kagoshima Prefecture
| country_admin_divisions_title_1 = [[Districts of Japan|District]]
| country_admin_divisions_1 = [[Kagoshima District, Kagoshima|Kagoshima District]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]]
| country_admin_divisions_2 = [[Mishima, Kagoshima|Mishima]]
| population              = - uninhabited -
| population_as_of        = 
| density_km2             = 
| ethnic_groups           = 
| additional_info         = 
}}

'''ရှောဝအိအိုးဂျိမ''' (昭和硫黄島) သည် [[အိုးဆုမိကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ &quot;ရှောဝရှင်းတိုး&quot; (昭和新島) ဟုလည်း သိကြသည်။ ဆဆွတ်နန်းကျွန်းစုရှိ ကျွန်းများထဲတွင် အိုးဆုမိကျွန်းစုသည်လည်း ပါဝင်သည်။ ရှောဝအိအိုးဂျိမသည် လူနေထိုင်မှုမရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် [[ခဂိုရှိမခရိုင်]]၊ အိအိုးဂျိမမြို့ကမ်းခြေ၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;smithsonian&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.volcano.si.edu/world/volcano.cfm?vnum=0802-06=|title=Kikai|work=Global Volcanism Program|publisher=Smithsonian National Museum of Natural History|accessdate=2009-01-09}}&lt;/ref&gt;

==ပထဝီသွင်ပြင်==
ရှောဝဂျိမသည် အိုးဆုမိကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည်။ အိအိုးဂျိမမြို့၏ မြောက်ဘက် ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၁ မိုင်) တွင် တည်ရှိသည်။ ဧရိယာသည် ခန့်မှန်းခြေ ၀.၀၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁.၀၂၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည်သည် ၁.၃ ကီလိုမီတာ (၀.၈၁ မိုင်) ရှိသည်။

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ပြင်ပလင့်များ==
*[http://watchizu.gsi.go.jp/watchizu.aspx?latitude=30.804167&amp;longitude=130.340278 Map of Shōwa Iōjima, Kagoshima] by [[Geographical Survey Institute of Japan|Geographical Survey Institute]]
* [https://web.archive.org/web/20171217203355/http://volcano.oregonstate.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/kikai/kikai.html Kikai, Kyushu, Japan] on Volcano World, Department of Geosciences at Oregon State University

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:အိုးဆုမိကျွန်းစု]]
[[ကဏ္ဍ:ခဂိုရှိမခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>cwdvjesc6bf81u5ispy7andfxcummby</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>သော်ဒီဝေ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292672</id>
    <revision>
      <id>1057571</id>
      <parentid>1057569</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:00:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48518-07</username>
        <id>147862</id>
      </contributor>
      <comment>/* ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး */</comment>
      <origin>1057571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12865" sha1="21w7bsc9nte2bxhn5977bkwy425uift" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| name           = သော်ဒီဝေ
| image          = 
| image_size     = 
| caption        = 
| birth_name     = ကိုချစ်ဝေ
| birth_date     = [[၁၅ မတ်]] [[၁၉၅၄]]
| birth_place    = [[ရေဦးမြို့]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
| death_date     = {{death date and age|2025|10|16|1954|3|15}}
| death_place    = [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
| occupation     = တေးရေးဆရာ ကဗျာဆရာ ပန်းချီဆရာ
| alma_mater     = [[မန္တလေး ပန်းချီနုပညာကျောင်း]]
| instrument     = ဂစ်တာ၊ အဆို
| years_active   = 
| associated_acts = [[လေးဖြူ]]၊ [[အငဲ]]၊ သားငယ် (အဆိုတော်)
}}
'''သော်ဒီဝေ''' (အမည်ရင်း - ကိုချစ်ဝေ၊၁၅ မတ် ၁၉၅၄  – ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅) သည် မြန်မာ့ရော့ခ်ဂီတလောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော ရော့ခ်  တေးရေးဆရာ၊ ပန်းချီဆရာနှင့် ကဗျာဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပြိုင် မြန်မာ့ရော့ခ်ဂီတလောက၏ အောင်မြင်ကျော်ကြားသော အဆိုတော်များဖြစ်သည့် [[လေးဖြူ]]၊ [[အငဲ]]၊ [[ဟယ်ရီလင်း]] စသည့် အနုပညာရှင်များအတွက် ထင်ရှားသော တေးသီချင်းများစွာကို ရေးစပ်ဖန်တီးပေးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2018-05-02 |title=ဒီတပတ် ရန်ကုန်မှာ လည်ပတ်စရာ |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/event/2018/05/02/157547.html |access-date=2026-10-12 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title= လေးဖြူ၏ &quot; အလင်းရောင်&quot; သီချင်းအပါအဝင် နာမည်ကြီး အဆိုတော်များအတွက် သီချင်းများရေးသားခဲ့သူ တေးရေး သော်ဒီဝေကွယ်လွန် |url=https://news-eleven.com/article/306931 |access-date=2026-10-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
ဆရာသော်ဒီဝေကို [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၊ [[ကြက်ဆူကန်ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်|ကြက်ဆူကန်ရွာ]] ၌ ၁၉၅၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ကုန်သည်မျိုးရိုး အဖ ဦးထွန်း၊ အမိ ဒေါ်အုန်းမိတို့ ဖြစ် သည်။ &lt;ref&gt;[https://blog.moemaka.com/2018/05/blog-post_85.html တေးရေးဆရာ သော်ဒီဝေ၏ သတ္ထုသံပါသော သီချင်းများရှိုး မေလ ၅ ရက်နေ့ ပြုလုပ်မယ် သတင်းဆောင်းပါး၊   (မိုးမခ) ။ မေ ၄၊ ၂၀၁၈]&lt;/ref&gt; ငယ်ရွယ်စဥ်ကတည်းက မွေးရပ်ဇာတိမှနေ၍  [[ရေဦးမြို့]]ကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရပြီး ရေးဦး အထက ၁ တွင် အထက်တန်းအထိ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ထို့နောက် [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]ပန်ချီအနုပညာကျောင်းသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်ခဲ့သည်။

== တေးရေးဆရာဘဝ ==
ဟယ်ရီလင်း ၊ [[ဖိုးကျော်]] ၊လေးဖြူ ၊အငဲ ၊ [[ရင်ဂို]] ၊ [[စည်သူလွင်]] ၊ [[သျှီ]] စသည့် အဆိုတော်များအတွက်  တေးသီချင်းများစွာ အပါအဝင် တေးသီချင်းပေါင်း ၂၀၀ခန့်ရေးသားခဲ့သည်။ရေးသားသီကုံးခဲ့သော တေးသီချင်းများအနက် နာမည်ကြီး ရော့ခ် တေးသီချင်းများမှာ  အလင်းရောင်၊ ခါး၊ လမ်းပြပါဦး၊ ဂန္ထဝင်မြောက်အိမ်အပြန် အစရှိသည်တို့ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် တွင်  [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[အမျိုးသားဇာတ်ရုံ (ရန်ကုန်)|အမျိုးသားကဇာတ်ရုံ]] ၌  သော်ဒီဝေ၏ သတ္တုသံပါသော သီချင်းများဖျော်ဖြေပွဲကို နာမည်ကျော်တေးသံရှင်ပေါင်းများစွာဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;A Tribute Concert&quot;ဖျော်ဖြေပွဲအတွက် သီချင်းတိုက်နေကြတဲ့ သအို နဲ့ မိုက်မိုက်ဆိုင်း |url=https://www.myanmarcelebrity.com/2018/04/a-tribute-concert.html |access-date=2026-10-12 |website=Myanmar Celebrity News {{!}} Entertainment News {{!}}  MyanmarCelebrity.Com |language=english}}&lt;/ref&gt;

== အနုပညာဘဝ ==
အသက် ၂ဝ အရွယ် ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး [[ပန်းချီပန်းပုကျောင်း]]၌ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ သုံးနှစ်သင်တန်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။  

အတန်းတူများမှာ ကိုမာလာ၊ ဖိုးသျှား (ကိုဇော်ဝင်း)၊ ညမင်းကျော် တို့ ဖြစ်သည်။ 

ပန်းချီအနုပညာအမည် အဖြစ် အမည်ရင်း ကိုချစ်ဝေ ကို ‌ပြောင်းပြန်လှန်၍ ‌ဝေချစ်ကို ဟု မှည့် ခဲ့သည်။ ကဗျာ‌ေးရာတွင်လည်း ထိုအမည်ကို သုံးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/100066613536888/posts/%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%9B%E1%80%AC-%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%9D%E1%80%B1-%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%98%E1%80%AC-%E1%81%81%E1%81%86-%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%85%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%82%E1%80%AE%E1%80%90-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%9E%E1%80%AE/1162298822667225/ ရော့ခ်တေးရေးဆရာ သော်ဒီဝေ ကွယ်လွန်၊ သက်ထွေးနိုင်၊ အလွတ်တန်းစာနယ်ဇင်းသမား ၊ ၂၀၂၅ ‌ောက်တိုဘာ ၁၆]&lt;/ref&gt;          

မန္တလေးပန်းချီကျောင်းဆင်းပြီးနောက် ပန်းချီဆရာတစ်ဦးအဖြစ် လက်ရာကောင်းများစွာကို ရေးဆွဲဖန်တီးခဲ့သလို၊ ကဗျာဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ကဗျာများ ရေးသားခဲ့သည်။ ဂီတလောကတွင် တေးရေးဆရာအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့ပြီး သူ၏ ထူးခြားလေးနက်လှသော တေးသားဖန်တီးမှုများကြောင့် ရော့ခ်ဂီတဝါသနာရှင်များအကြား ရေပန်းစားခဲ့သည်။       

ပန်းချီရေးဆွဲရာတွင် Pattern ရေးဆွဲနည်းသုံး၍ သူ့စိတ်မြင် အရောင်များသုံးစွဲရေးဆွဲတတ်သလို၊ composition ကိုလည်း သူ့စိတ်ကူးအတိုင်း ထင်ဟပ်တင်ပြသည်ကို တွေ့ရသည်။          

သွားလေရာ အရပ်ဒေသများကို ဓာတ်ပုံရိုက် မှတ်တမ်း လေ့ရှိသလို၊ မှတ်တမ်း ဓာတ်ပုံများကို ပန်းချီကားရေးဆွဲပြီး ပြန်လည်တင်ပြသညများလည်း ရှိသည်။              

သီချင်းရေးဖွဲ့ရာတွင်လည်း ရိုးရှင်းလှပပြီး အဓိပ္ပာယ် ထိမိသည့်စကားလုံးများ သုံးစွဲသည်ကိုတွေ့ရသည်။               

== ထင်ရှားသော ဖန်တီးမှုများ ==
ဆရာသော်ဒီဝေ ရေးစပ်ခဲ့ပြီး လူကြိုက်များခဲ့သော တေးသီချင်းအချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။  

* ''အလင်းရောင်'' ([[လေးဖြူ]])
* ''ခါး'' ([[အငဲ]])
* ''လမ်းပြပါဦး'' (အငဲ)
* ''ဂန္တဝင်မြောက်အိမ်အပြန်'' (သားငယ်)
* ''ပျောက်ဆုံးသွားမှာစိုး'' (ဟယ်ရီလင်း)

== ဘဝနိဂုံး ==
ဆရာသော်ဒီဝေသည် အသက် ၇၁ နှစ်အရွယ်၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့ ညနေ ၄ နာရီခွဲတွင် [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]] အောင်သစ္စာဆေးရုံ ၌ နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်]]၊ [[အင်းထိပ်ဦးရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်|အင်းထိပ်ဦးကျေးရွာ]]ရှိ သူ၏ နေအိမ်တွင်  ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲရင်း အေးချမ်းစွာ နေထိုင်သွားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8-%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AE%E1%80%86%E1%80%9B%E1%80%AC-%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%AE/|title=တေးရေး ပန်းချီဆရာ သော်ဒီဝေ ကွယ်လွန်|work=ပေါ်ပြူလာ|access-date=၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|date=၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-16 |title=၂၀၂၅ အောက်တိုဘာ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးကာလ ရက်ပေါင်း ၆၀ UEC ကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cn7ey05y532t |access-date=2026-10-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt;     

*

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
{{Lifetime|၁၉၅၄|၂၀၂၅}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
{{Stub}}</text>
      <sha1>21w7bsc9nte2bxhn5977bkwy425uift</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057573</id>
      <parentid>1057571</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-48518-07</username>
        <id>147862</id>
      </contributor>
      <comment>/* ဘဝနိဂုံး */</comment>
      <origin>1057573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13117" sha1="2bee45s6pgjacofp8hce3pdmasuz3m2" xml:space="preserve">
{{Infobox musical artist
| name           = သော်ဒီဝေ
| image          = 
| image_size     = 
| caption        = 
| birth_name     = ကိုချစ်ဝေ
| birth_date     = [[၁၅ မတ်]] [[၁၉၅၄]]
| birth_place    = [[ရေဦးမြို့]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
| death_date     = {{death date and age|2025|10|16|1954|3|15}}
| death_place    = [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
| occupation     = တေးရေးဆရာ ကဗျာဆရာ ပန်းချီဆရာ
| alma_mater     = [[မန္တလေး ပန်းချီနုပညာကျောင်း]]
| instrument     = ဂစ်တာ၊ အဆို
| years_active   = 
| associated_acts = [[လေးဖြူ]]၊ [[အငဲ]]၊ သားငယ် (အဆိုတော်)
}}
'''သော်ဒီဝေ''' (အမည်ရင်း - ကိုချစ်ဝေ၊၁၅ မတ် ၁၉၅၄  – ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅) သည် မြန်မာ့ရော့ခ်ဂီတလောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့သော ရော့ခ်  တေးရေးဆရာ၊ ပန်းချီဆရာနှင့် ကဗျာဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ ခေတ်ပြိုင် မြန်မာ့ရော့ခ်ဂီတလောက၏ အောင်မြင်ကျော်ကြားသော အဆိုတော်များဖြစ်သည့် [[လေးဖြူ]]၊ [[အငဲ]]၊ [[ဟယ်ရီလင်း]] စသည့် အနုပညာရှင်များအတွက် ထင်ရှားသော တေးသီချင်းများစွာကို ရေးစပ်ဖန်တီးပေးခဲ့သူ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2018-05-02 |title=ဒီတပတ် ရန်ကုန်မှာ လည်ပတ်စရာ |url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/event/2018/05/02/157547.html |access-date=2026-10-12 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title= လေးဖြူ၏ &quot; အလင်းရောင်&quot; သီချင်းအပါအဝင် နာမည်ကြီး အဆိုတော်များအတွက် သီချင်းများရေးသားခဲ့သူ တေးရေး သော်ဒီဝေကွယ်လွန် |url=https://news-eleven.com/article/306931 |access-date=2026-10-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}&lt;/ref&gt;

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
ဆရာသော်ဒီဝေကို [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၊ [[ကြက်ဆူကန်ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်|ကြက်ဆူကန်ရွာ]] ၌ ၁၉၅၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်။ မိဘများမှာ ကုန်သည်မျိုးရိုး အဖ ဦးထွန်း၊ အမိ ဒေါ်အုန်းမိတို့ ဖြစ် သည်။ &lt;ref&gt;[https://blog.moemaka.com/2018/05/blog-post_85.html တေးရေးဆရာ သော်ဒီဝေ၏ သတ္ထုသံပါသော သီချင်းများရှိုး မေလ ၅ ရက်နေ့ ပြုလုပ်မယ် သတင်းဆောင်းပါး၊   (မိုးမခ) ။ မေ ၄၊ ၂၀၁၈]&lt;/ref&gt; ငယ်ရွယ်စဥ်ကတည်းက မွေးရပ်ဇာတိမှနေ၍  [[ရေဦးမြို့]]ကို ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရပြီး ရေးဦး အထက ၁ တွင် အထက်တန်းအထိ တက်ရောက်ခဲ့သည်။ထို့နောက် [[မန္တလေးမြို့|မန္တလေး]]ပန်ချီအနုပညာကျောင်းသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်ခဲ့သည်။

== တေးရေးဆရာဘဝ ==
ဟယ်ရီလင်း ၊ [[ဖိုးကျော်]] ၊လေးဖြူ ၊အငဲ ၊ [[ရင်ဂို]] ၊ [[စည်သူလွင်]] ၊ [[သျှီ]] စသည့် အဆိုတော်များအတွက်  တေးသီချင်းများစွာ အပါအဝင် တေးသီချင်းပေါင်း ၂၀၀ခန့်ရေးသားခဲ့သည်။ရေးသားသီကုံးခဲ့သော တေးသီချင်းများအနက် နာမည်ကြီး ရော့ခ် တေးသီချင်းများမှာ  အလင်းရောင်၊ ခါး၊ လမ်းပြပါဦး၊ ဂန္ထဝင်မြောက်အိမ်အပြန် အစရှိသည်တို့ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ် တွင်  [[ရန်ကုန်မြို့]]၊ [[အမျိုးသားဇာတ်ရုံ (ရန်ကုန်)|အမျိုးသားကဇာတ်ရုံ]] ၌  သော်ဒီဝေ၏ သတ္တုသံပါသော သီချင်းများဖျော်ဖြေပွဲကို နာမည်ကျော်တေးသံရှင်ပေါင်းများစွာဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;A Tribute Concert&quot;ဖျော်ဖြေပွဲအတွက် သီချင်းတိုက်နေကြတဲ့ သအို နဲ့ မိုက်မိုက်ဆိုင်း |url=https://www.myanmarcelebrity.com/2018/04/a-tribute-concert.html |access-date=2026-10-12 |website=Myanmar Celebrity News {{!}} Entertainment News {{!}}  MyanmarCelebrity.Com |language=english}}&lt;/ref&gt;

== အနုပညာဘဝ ==
အသက် ၂ဝ အရွယ် ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး [[ပန်းချီပန်းပုကျောင်း]]၌ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ သုံးနှစ်သင်တန်း တက်ရောက်ခဲ့သည်။  

အတန်းတူများမှာ ကိုမာလာ၊ ဖိုးသျှား (ကိုဇော်ဝင်း)၊ ညမင်းကျော် တို့ ဖြစ်သည်။ 

ပန်းချီအနုပညာအမည် အဖြစ် အမည်ရင်း ကိုချစ်ဝေ ကို ‌ပြောင်းပြန်လှန်၍ ‌ဝေချစ်ကို ဟု မှည့် ခဲ့သည်။ ကဗျာ‌ေးရာတွင်လည်း ထိုအမည်ကို သုံးခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;[https://www.facebook.com/100066613536888/posts/%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%86%E1%80%9B%E1%80%AC-%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%AE%E1%80%9D%E1%80%B1-%E1%80%80%E1%80%BD%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%A1%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%98%E1%80%AC-%E1%81%81%E1%81%86-%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%85%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%B7%E1%80%81%E1%80%BA%E1%80%82%E1%80%AE%E1%80%90-%E1%80%9C%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%A1%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%80%E1%80%BA-%E1%80%9E%E1%80%AE/1162298822667225/ ရော့ခ်တေးရေးဆရာ သော်ဒီဝေ ကွယ်လွန်၊ သက်ထွေးနိုင်၊ အလွတ်တန်းစာနယ်ဇင်းသမား ၊ ၂၀၂၅ ‌ောက်တိုဘာ ၁၆]&lt;/ref&gt;          

မန္တလေးပန်းချီကျောင်းဆင်းပြီးနောက် ပန်းချီဆရာတစ်ဦးအဖြစ် လက်ရာကောင်းများစွာကို ရေးဆွဲဖန်တီးခဲ့သလို၊ ကဗျာဆရာတစ်ဦးအဖြစ်လည်း ကဗျာများ ရေးသားခဲ့သည်။ ဂီတလောကတွင် တေးရေးဆရာအဖြစ် ပိုမိုထင်ရှားခဲ့ပြီး သူ၏ ထူးခြားလေးနက်လှသော တေးသားဖန်တီးမှုများကြောင့် ရော့ခ်ဂီတဝါသနာရှင်များအကြား ရေပန်းစားခဲ့သည်။       

ပန်းချီရေးဆွဲရာတွင် Pattern ရေးဆွဲနည်းသုံး၍ သူ့စိတ်မြင် အရောင်များသုံးစွဲရေးဆွဲတတ်သလို၊ composition ကိုလည်း သူ့စိတ်ကူးအတိုင်း ထင်ဟပ်တင်ပြသည်ကို တွေ့ရသည်။          

သွားလေရာ အရပ်ဒေသများကို ဓာတ်ပုံရိုက် မှတ်တမ်း လေ့ရှိသလို၊ မှတ်တမ်း ဓာတ်ပုံများကို ပန်းချီကားရေးဆွဲပြီး ပြန်လည်တင်ပြသညများလည်း ရှိသည်။              

သီချင်းရေးဖွဲ့ရာတွင်လည်း ရိုးရှင်းလှပပြီး အဓိပ္ပာယ် ထိမိသည့်စကားလုံးများ သုံးစွဲသည်ကိုတွေ့ရသည်။               

== ထင်ရှားသော ဖန်တီးမှုများ ==
ဆရာသော်ဒီဝေ ရေးစပ်ခဲ့ပြီး လူကြိုက်များခဲ့သော တေးသီချင်းအချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။  

* ''အလင်းရောင်'' ([[လေးဖြူ]])
* ''ခါး'' ([[အငဲ]])
* ''လမ်းပြပါဦး'' (အငဲ)
* ''ဂန္တဝင်မြောက်အိမ်အပြန်'' (သားငယ်)
* ''ပျောက်ဆုံးသွားမှာစိုး'' (ဟယ်ရီလင်း)

== ဘဝနိဂုံး ==
ဆရာသော်ဒီဝေသည် အသက် ၇၁ နှစ်အရွယ်၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်နေ့ ညနေ ၄ နာရီခွဲတွင် [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]] အောင်သစ္စာဆေးရုံ ၌ နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ကွယ်လွန်ချိန်အထိ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်]]၊ [[အင်းထိပ်ဦးရွာ၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်|အင်းထိပ်ဦးကျေးရွာ]]ရှိ သူ၏ နေအိမ်တွင်  ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲရင်း အေးချမ်းစွာ နေထိုင်သွားခဲ့သည်။ &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%9B%E1%80%B1%E1%80%B8-%E1%80%95%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%BB%E1%80%AE%E1%80%86%E1%80%9B%E1%80%AC-%E1%80%9E%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%92%E1%80%AE/|title=တေးရေး ပန်းချီဆရာ သော်ဒီဝေ ကွယ်လွန်|work=ပေါ်ပြူလာ|access-date=၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|date=၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-10-16 |title=၂၀၂၅ အောက်တိုဘာ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးကာလ ရက်ပေါင်း ၆၀ UEC ကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cn7ey05y532t |access-date=2026-10-12 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2025/10/17/137027/ တေးရေးဆရာ သော်ဒီဝေ ကွယ်လွန် သတင်း၊ အောက်တိုဘာ ၁၇၊ ၂၀၂၅၊ လူထုနွေဦး။]&lt;/ref&gt;     

*

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
{{Lifetime|၁၉၅၄|၂၀၂၅}}
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]
{{Stub}}</text>
      <sha1>2bee45s6pgjacofp8hce3pdmasuz3m2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057628</id>
      <parentid>1057573</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ဖြည့်စွက်ရေးသားခြင်း</comment>
      <origin>1057628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40502" sha1="shs4xm3zyqqilsa9anvwxiwnaatwje9" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name           = သော်ဒီဝေ
| image          = 
| caption        = 
| birth_name     = ကိုချစ်ဝေ
| other_names    = ဝေချစ်ကို (ပန်းချီ/ကဗျာ)
| birth_date     = {{birth date|1954|3|15}}
| birth_place    = [[ကြက်ဆူကန်ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်|ကြက်ဆူကန်ရွာ]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]
| death_date     = {{death date and age|2025|10|16|1954|3|15}}
| death_place    = [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]
| death_cause    = နှလုံးရောဂါ
| alma_mater     = ရေဦး အထက်တန်းကျောင်း&lt;br&gt;[[မန္တလေး ပန်းချီအနုပညာကျောင်း]]
| occupation     = တေးရေးဆရာ၊ ပန်းချီဆရာ၊ ကဗျာဆရာ
| years_active   = ၁၉၈၃ – ၂၀၂၅
| known_for      = ရော့ခ်တေးသီချင်းများ (အလင်းရောင်၊ ခါး၊ လမ်းပြပါဦး၊ ဂန္ထဝင်မြောက် အိမ်အပြန်)
}}

'''သော်ဒီဝေ''' (၁၅ မတ် ၁၉၅၄ – ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၅) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ တေးရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာနှင့် ပန်းချီဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူ၏အမည်ရင်းမှာ ကိုချစ်ဝေ ဖြစ်သည်။ သော်ဒီဝေသည် အနုပညာနယ်ပယ်အလိုက် ကလောင်အမည်များ ခွဲခြားသုံးစွဲခဲ့ပြီး တေးသီချင်းများ ရေးဖွဲ့ရာတွင် &quot;သော်ဒီဝေ&quot; အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပန်းချီနှင့် ကဗျာများ ဖန်တီးရာတွင် &quot;ဝေချစ်ကို&quot; အမည်ဖြင့်လည်းကောင်း သုံးစွဲခဲ့သည်။

== ငယ်ဘဝနှင့် ပညာရေး ==
သော်ဒီဝေကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[တန့်ဆည်မြို့နယ်]]၊ [[ကြက်ဆူကန်ရွာ၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်|ကြက်ဆူကန်ရွာ]]၌ ကုန်သည်မျိုးရိုး မိသားစုမှ အဖ ဦးထွန်းနှင့် အမိ ဒေါ်အုန်းမိတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးဖွားပြီး ၁ လသားအရွယ်တွင် [[ရွှေဘိုခရိုင်]]၊ [[ရေဦးမြို့]]၊ ဗိုလ်အောင်ဇေယျရပ်ကွက်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ ငယ်စဉ်က တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအထိ အ.ထ.က ၁ ရေဦးအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Irrawaddy2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MoeMaKa20180504&quot;&gt;{{cite web
|author=MoeMaKa Media
|title=တေးရေးဆရာ သော်ဒီဝေ၏ သတ္တုသံပါသော သီချင်းများရှိုး မေလ ၅ ရက်နေ့ ပြုလုပ်မယ်
|url=https://blog.moemaka.com/2018/05/blog-post_85.html
|website=MoeMaKa
|date=၂၀၁၈-၀၅-၀၄
|access-date=၂၀၂၆-၁၀-၁၂
|language=my
}}&lt;/ref&gt;


၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် မိဘများ သဘောမတူသည့်ကြားမှ မန္တလေး ပန်းချီ ပန်းပု အနုပညာကျောင်းသို့ ဝင်ခွင့်ဖြေဆိုတက်ရောက်ခဲ့သည်။ ပန်းချီဆွဲရန်အတွက် ကလောင်အမည် ရွေးချယ်သည့်အခါ မိဘများ မသိရှိစေရန်နှင့် အနုပညာအမည် သီးသန့်ပေးလိုသဖြင့် ကျောင်းတက်စဉ် နာမည်ရင်း &quot;ကိုချစ်ဝေ&quot; ကို ပြောင်းပြန်လှန်ကာ &quot;ဝေချစ်ကို&quot; ဟု ပြောင်းလဲမှည်တွင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၇ ခုနှစ်အထိ ဆရာကြီး ဦးကျော်လေး၊ ဆရာကြီး ဦးတင်အေးနှင့် ဦးဇော်ဝင်း (သစ်ထွင်း) တို့ထံတွင် ပန်းချီပညာရပ်ကို ၃ နှစ်တိတိ စနစ်တကျ သင်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်။

‌တေးရေး သော်ဒီဝေ၏ မူရင်းဝါသနာနှင့် ရည်မှန်းချက်မှာ ပန်းချီဆရာနှင့် တေးထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်သော်လည်း ဂီတနယ်ပယ်သို့ မတော်တဆ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ သူသည် အနုပညာအပေါ် ခံယူချက်အနေဖြင့် &quot;ပန်းချီက မယားကြီး၊ ဂီတကတော့ အငယ်၊ ပန်းချီက တစ်ကိုယ်တည်းလုပ်ရတဲ့အလုပ်၊ ဂီတကတော့ Team Work နဲ့လုပ်ရတဲ့အလုပ်&quot; ဟု ခံယူခဲ့ပြီး ဖြစ်နိုင်လျှင် &quot;ဝေချစ်ကို&quot; သာ ဖြစ်ချင်သူအဖြစ် ခံယူခဲ့သည်။ သို့သော် သူသည် ပန်းချီနှင့် တေးဂီတ အနုပညာနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ကာ &quot;ပန်းချီရေးသလို သီချင်းရေး၊ သီချင်းရေးသလို ပန်းချီရေး&quot; သည့် ကိုယ်ပိုင်ဟန်၊ ကိုယ်ပိုင်ခံစားချက်ဖြင့် ရော့ခ်ကဗျာများကို စတင်ထုဆစ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Irrawaddy2025&quot;&gt;{{cite web |title=တေးရေး ပန်းချီ ဝေချစ်ကို (သော်ဒီဝေ) ကွယ်လွန် |url=https://www.facebook.com/share/p/1dWbSKAhsg/ |website=The Irrawaddy - Burmese Edition (Facebook) |date=16 October 2025 |access-date=12 October 2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;သတ္တုခေတ်မှအသံများ&quot;&gt;{{cite book
|title=သော်ဒီဝေ သတ္တုခေတ်မှအသံများ (သီချင်းများ စုစည်းမှု)
|author=သော်ဒီဝေ
|date=၂၀၁၈
|edition=ပထမအကြိမ်
|publisher=SMART စာပေ
|location=ရန်ကုန်
|pages=၁၆၈
}}&lt;/ref&gt;

== အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများ ==
၁၉၇၇ ခုနှစ် အသက် ၂၀ ဝန်းကျင်တွင် ပန်းချီကျောင်းပြီးဆုံးပြီးနောက် သူငယ်ချင်း ပန်းချီ မုတ်သုံနှင့်အတူ ရန်ကုန်သို့ဆင်းခဲ့ကာ ခေတ်ပေါ်ကဗျာဆရာကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဖိုးဝေး၊ မောင်ချောနွယ်၊ အောင်ချိမ့်၊ သုခမိန်လှိုင်၊ တေးရေး မောင်သစ်မင်းတို့နှင့် ပေါင်းဖက်မိခဲ့ပြီး မောင်သစ်မင်း၏ &quot;တေးမြုံငှက်&quot; စာအုပ်အတွက် စာအုပ်အဖုံးနှင့် သရုပ်ဖော်ဒီဇိုင်းများ ရေးပေးခဲ့သည်။ ထို့နောက် ပြည်မြို့ မင်းကြီးတောင်ပေါ်ရှိ မောင်ချောနွယ်၏အိမ်တွင် လိုက်ပါနေထိုင်ရင်း ၎င်း၏ ကဗျာလက်ရေးမူများကို ကူညီရေးပေးခဲ့သည်။၁၉၇၉ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် တောင်ကြီးသို့ စတိတ်ရှိုးပိုစတာရေးရန် ရောက်ရှိစဉ် ဦးတင်ကျော်ဦးနှင့်တွေ့ဆုံကာ Deep Purple၊ Led Zeppelin၊ Pink Floyd စသည့် ရော့ခ်ဂီတများကို နားထောင်ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ကဗျာနှင့် ရော့ခ်ဂီတကို ပေါင်းစပ်ကာ တေးရေး သော်ဒီဝေအဖြစ် မွေးဖွားလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Irrawaddy2025&quot; /&gt;

၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် တေးသံရှင် ဟယ်ရီလင်းနှင့် စတင်လက်တွဲခဲ့ပြီး ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် &quot;ကြိုက်သလိုနေနိုင်တယ်&quot; အယ်လ်ဘမ်ကို ကိုယ်တိုင်ရေး၊ ကိုယ်တိုင်ထုတ်လုပ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မထွက်ဖြစ်ခဲ့ပေ။ ထိုနှစ်များအတွင်း အဆိုတော် တင့်တင့်ထွန်း၏ &quot;နမ်းမှာလား&quot; တေးစီးရီးတွင် ''ရွှေအိပ်မက်'' နှင့် ''စိတ်မချဘူး'' သီချင်းနှစ်ပုဒ်ကို စတင်ရေးသားကာ ဂီတလောကသို့ စတင်ခြေလှမ်းခဲ့သည်။၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် မန္တလေး A Family တေးသံသွင်းမှတစ်ဆင့် ရော့ခ်ဂီတလောကအတွင်းသို့ အားရှိပါးရှိ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည့် တေးသံရှင် လေးဖြူ၏ ပထမဆုံး တစ်ကိုယ်တော်အယ်လ်ဘမ် &quot;ကန္တာရလမင်း&quot; တွင် သူ ရေးသားပေးခဲ့သည့် ''အလင်းရောင်'' (Nazareth ၏ Dream On ကို မှီငြမ်းရေးဖွဲ့ထားသည့် သီချင်း)၊ ''အိပ်မက်မီးရထား''၊ ''အတောင်ပံများနဲ့'' နှင့် ''ကမ္ဘာကြီးက လုံးပြီးဝိုင်းနေတော့'' စသည့် သီချင်း ၄ ပုဒ်စလုံးမှာ ဆယ်စုနှစ်များစွာတိုင်အောင် ပရိသတ်ရင်ထဲ စွဲကျန်ခဲ့သည့် ရော့ခ်ဂန္ထဝင် သီချင်းများ ဖြစ်လာခဲ့သည်။

ထို့ပြင် အဆိုတော် အငဲ၏ &quot;ဝိညာဉ်များနဲ့ ကခုန်ခြင်း&quot;၊ ဟယ်ရီလင်း၏ &quot;ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့&quot;၊ ဖိုးကျော်၏ &quot;ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်&quot; စသည့် တေးစီးရီးများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်။ သူသည် လေးဖြူ၊ အငဲ၊ ဖိုးကျော်၊ ဟယ်ရီလင်း၊ ခရစ္စတိုဖာ၊ သျှီ၊ စည်သူလွင်၊ ရင်ဂို အပါအဝင် မြန်မာ့ရော့ခ်ဂီတ၏ ထိပ်တန်းတေးသံရှင်များအတွက် သီချင်းပေါင်း ၁၂၀ မှ ၁၄၀ ခန့် အထိရေးစပ်သီကုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;သတ္တုခေတ်မှအသံများ&quot; /&gt;

၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် လသုံးစင်း အမည်ရှိသော အင်္ဂလိပ်မြန်မာနှစ်ဘာသာနဲ့ ကဗျာစာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး လိဒ်ဂစ်တာ သမား နိုင်ဇော်နဲ့တွဲဖက်ပြီး ဂန္တဝင်အတောင်ပံရိုက်ခတ်သံနှစ်များဝေဗွီစီဒီအခွေကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်။၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ဂီတဖျော်ဖြေပွဲဖြစ်သည့် &quot;သော်ဒီဝေ၏ သတ္တုသံပါသော သီချင်းများ&quot; (A Tribute to Thaw Di Wai) ဂီတဖျော်ဖြေပွဲကို ရန်ကုန်မြို့၊ အမျိုးသားကဇာတ်ရုံ၌ မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်။ အဆိုပါ ဖျော်ဖြေပွဲအတွက် အကြိုဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရေးကို မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့က မြောက်ဒဂုံရှိ ပင်လယ်စတူဒီယိုတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ဂီတပွဲတွင် တေးသံရှင် လေးဖြူ၊ အငဲ၊ ဖိုးကျော်၊ သအို၊ ဂျီလတ်၊ ခင်စုစုနိုင်၊ လိမ္မော်သီး၊ ဂျူဝဲလ်၊ လမင်းခ၊ ငဲငယ်လေး တို့အပြင် အခြား နာမည်ကျော် အဆိုတော် အများအပြား ပါဝင်ဂုဏ်ပြု သီဆိုဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;Irrawaddy20180502&quot;&gt;{{cite web
|author=မောင်မောင်အောင်
|title=ဒီတပတ် ရန်ကုန်မှာ လည်ပတ်စရာ
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/event/2018/05/02/157547.html
|website=ဧရာဝတီ
|date=၂၀၁၈-၀၅-၀၂
|access-date=၂၀၂၆-၁၀-၁၂
|language=my
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MyanmarCelebrity20180328&quot;&gt;{{cite web
|title=တေးရေး သော်ဒီဝေ သီချင်းများဂုဏ်ပြုအမှတ်တရ ဂီတပွဲအတွက် အကြိုဓာတ်ပုံရိုက်
|url=https://www.myanmarcelebrity.com/2018/03/blog-post_663.html
|website=Myanmar Celebrity
|date=၂၀၁၈-၀၃-၂၈
|access-date=၂၀၂၆-၁၀-၁၂
|language=my
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AyarTimes2025&quot;&gt;{{cite web
|title=ရော့ခ်ဂီတလောကကို အလင်းပေးခဲ့သူ တေးရေးဆရာ သော်ဒီဝေ၏ ရုပ်အလောင်းကို ပြင်ဦးလွင်တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်မည်
|url=https://ayartimes.com/?p=60702
|website=ဧရာဝတီတိုင်းမ်
|date=၂၀၂၅-၁၀-၁၉
|access-date=၂၀၂၆-၁၀-၁၂
|language=my
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=&quot;A Tribute Concert&quot;ဖျော်ဖြေပွဲအတွက် သီချင်းတိုက်နေကြတဲ့ သအို နဲ့ မိုက်မိုက်ဆိုင်း |url=https://www.myanmarcelebrity.com/2018/04/a-tribute-concert.html |access-date=2026-10-12 |website=Myanmar Celebrity News {{!}} Entertainment News {{!}}  MyanmarCelebrity.Com |language=english}}&lt;/ref&gt;

== သော်ဒီဝေ ရေးသားခဲ့သော တေးသီချင်းများ ==
တေးရေး သော်ဒီဝေ ရေးသားခဲ့သော တေးသီချင်းများ မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;သတ္တုခေတ်မှအသံများ&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! စဉ် !! သီချင်းအမည် !! အဆိုတော် !! တေးစီးရီး / အယ်လ်ဘမ်
|-
| ၁ || ကြိုက်သလိုနေနိုင်တယ် || ဟယ်ရီလင်း || -
|-
| ၂ || စိတ်ကူးများကို စီးကြိုပြီး || ဟယ်ရီလင်း || -
|-
| ၃ || ချစ်သူဆီအရောက်ပို့ ဆွေးစရာများ || ဟယ်ရီလင်း || -
|-
| ၄ || လူသားအားလုံးအတွက်သီချင်း || ဟယ်ရီလင်း || -
|-
| ၅ || ကိုယ်ဟာ နာရီတစ်လုံးလိုပဲ || ဟယ်ရီလင်း || -
|-
| ၆ || အချို့ဆုံးသူပန်း || ဟယ်ရီလင်း || မုန်တိုင်း၏ တမန်များ
|-
| ၇ || ပေးဆပ်ခြင်းများအားလုံး || ဟယ်ရီလင်း || -
|-
| ၈ || ဂန္ထဝင်မြောက်အိမ်အပြန် || ဟယ်ရီလင်း / အငဲ || ဝိညာဉ်များနှင့် ကခုန်ခြင်း
|-
| ၉ || အိပ်မက်မီးရထား || ဟယ်ရီလင်း / လေးဖြူ || ကန္တာရလမင်း
|-
| ၁၀ || ကမ္ဘာကြီးကလုံးပြီးဝိုင်းနေတော့ || ဟယ်ရီလင်း / လေးဖြူ || ကန္တာရလမင်း
|-
| ၁၁ || အကောင်းဆုံး || ဟယ်ရီလင်း / လေးဖြူ || ပင်လယ်အော်သံ
|-
| ၁၂ || လျှပ်စစ်မျက်လုံး || ဟယ်ရီလင်း || -
|-
| ၁၃ || နွေသစ်များအကြောင်း || ဟယ်ရီလင်း / အငဲ || ဝိညာဉ်များနှင့် ကခုန်ခြင်း
|-
| ၁၄ || ပျောက်ဆုံးသွားမှာစိုး || ဟယ်ရီလင်း || ဟယ်ရီလင်း၏ ဟယ်ရီလင်း
|-
| ၁၅ || အိပ်ရာအောက်ကသီချင်းတစ်ပုဒ် || ဟယ်ရီလင်း || ဟယ်ရီလင်း၏ ဟယ်ရီလင်း
|-
| ၁၆ || မစဉ်းစားနဲ့ || ဟယ်ရီလင်း || ဟယ်ရီလင်း၏ ဟယ်ရီလင်း
|-
| ၁၇ || အားလုံးပြန်ယူသွားပါ || ဟယ်ရီလင်း || ဟယ်ရီလင်း၏ ဟယ်ရီလင်း
|-
| ၁၈ || ငြှိမ်း၍မရသော မီး || ဟယ်ရီလင်း || ဟယ်ရီလင်း၏ ဟယ်ရီလင်း
|-
| ၁၉ || ရေစစ်အင်္ကျီနတ်သမီး || ဟယ်ရီလင်း || ဟယ်ရီလင်း၏ ဟယ်ရီလင်း
|-
| ၂၀ || ဒိဟတ်ဓာတ်များ || ဟယ်ရီလင်း || ဟယ်ရီလင်း၏ ဟယ်ရီလင်း
|-
| ၂၁ || ကံကြမ္မာမဲချပ်များ || ဟယ်ရီလင်း || ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့
|-
| ၂၂ || မန္တလေးလွမ်းတေး || ဟယ်ရီလင်း || ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့
|-
| ၂၃ || ပိုင် &gt; မင်းလေး၏အကြောင်း || ဟယ်ရီလင်း || ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့
|-
| ၂၄ || လပြည့်ဝန်းညလေး || ဟယ်ရီလင်း || ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့
|-
| ၂၅ || လိုတယ် || ဟယ်ရီလင်း || ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့
|-
| ၂၆ || ထူးဆန်းသောစိတ်ဓာတ်များ || ဟယ်ရီလင်း || ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့
|-
| ၂၇ || ထားရတော့ || ဟယ်ရီလင်း || ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့
|-
| ၂၈ || အနိမ်းနဲ့စစ်ပိုင်းတစ်ပိုင်း || ဟယ်ရီလင်း || ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့
|-
| ၂၉ || ချစ်သူနဲ့ကြီး/ကြီးစကား || ဟယ်ရီလင်း || ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့
|-
| ၃၀ || အဆုံးရှိပါဦးမလား || ဟယ်ရီလင်း || ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့
|-
| ၃၁ || အငြင်းပယ်ခံရခြင်း || ဟယ်ရီလင်း || ကျောက်ခေတ်၏ နောက်ဆုံးနေ့
|-
| ၃၂ || ဝေး ဝေး ဝေး || ဟယ်ရီလင်း || တန်းခိုးရှင်များနှင့် မီးတောင်များ
|-
| ၃၃ || ပင်လယ်သို့ || ဟယ်ရီလင်း || တန်းခိုးရှင်များနှင့် မီးတောင်များ
|-
| ၃၄ || လိမ္မော်ရောင် နှုတ်ခမ်းများ || ဟယ်ရီလင်း || တန်းခိုးရှင်များနှင့် မီးတောင်များ
|-
| ၃၅ || ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ || ဟယ်ရီလင်း || တန်းခိုးရှင်များနှင့် မီးတောင်များ
|-
| ၃၆ || ကျွန်တော့်ရဲ့အဖြစ် || ဟယ်ရီလင်း || တန်းခိုးရှင်များနှင့် မီးတောင်များ
|-
| ၃၇ || ကျွန်တော် ပစ္စည်းစာရင်း || ဟယ်ရီလင်း || အဖြူရောင်အဆိပ်
|-
| ၃၈ || လူသားဂျာနယ်တို့ သမိုင်း || ဟယ်ရီလင်း || အဖြူရောင်အဆိပ်
|-
| ၃၉ || ပန်းနဲ့ရောင်လက်ထပ်ပွဲ || ဟယ်ရီလင်း || ပန်းနဲ့ရောင်လက်ထပ်ပွဲ
|-
| ၄၀ || ရင်ဆိုင် || ဟယ်ရီလင်း || ပန်းနဲ့ရောင်လက်ထပ်ပွဲ
|-
| ၄၁ || အမှား || ဟယ်ရီလင်း || ပန်းနဲ့ရောင်လက်ထပ်ပွဲ
|-
| ၄၂ || ရွှေရင်အေးဆေးဆေးတစ်ခွက် || ဟယ်ရီလင်း || ပန်းနဲ့ရောင်လက်ထပ်ပွဲ
|-
| ၄၃ || အချစ်တဲ့ || ဖိုးကျော် || ပန်းနဲ့ရောင်လက်ထပ်ပွဲ
|-
| ၄၄ || ဖန်ဆင်းပါ || ဟယ်ရီလင်း || ပန်းနဲ့ရောင်လက်ထပ်ပွဲ
|-
| ၄၅ || ချစ်သူရည်စား || ဖိုးကျော် || ပန်းနဲ့ရောင်လက်ထပ်ပွဲ
|-
| ၄၆ || တောအလယ် ပြောမယ် || ဟယ်ရီလင်း || မုန်တိုင်း၏ တမန်များ
|-
| ၄၇ || အားလုံးအဆင်သင့် || ဟယ်ရီလင်း || မုန်တိုင်း၏ တမန်များ
|-
| ၄၈ || ကြယ်ဝေးသူ || ဟယ်ရီလင်း || မုန်တိုင်း၏ တမန်များ
|-
| ၄၉ || ငှက်တစ်ကောင်အကြောင်း || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၅၀ || အကြောင်းပြချက် || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၅၁ || ညတစ်ခရိုင် ခရီးသွား || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၅၂ || သူ၏အချစ်ကို ရခဲ့ပြီးနောက် || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၅၃ || လင်းအရုဏ်တေး || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၅၄ || အက်ဆစ်ည || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၅၅ || ကွယ်လွန်နေ့နေ့ရက်များ || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၅၆ || သန့်ရှင်းသော ရေငုပ်သူ || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၅၇ || ပေးအပ်ထားခဲ့ || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၅၈ || ရေဒီယိုလေးတစ်လုံး || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၅၉ || အဆိပ်သင့်သစ်ရွက်များ || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၆၀ || ထိုးဖောက်ထွက်ခဲ || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၆၁ || ဘယ်သူကိုလဲ || ဖိုးကျော် || ငှက်တစ်ကောင်၏ အဘိဓာန်
|-
| ၆၂ || အားပေးနှစ်သိမ့်မှုရှင်း || ဖိုးကျော် || မိုးအကြောင်းလေးအကြောင်း
|-
| ၆၃ || မေ့ပစ်လိုက်ရင်ကောင်းမယ် || ဖိုးကျော် || မိုးအကြောင်းလေးအကြောင်း
|-
| ၆၄ || ဒို့နှစ်ဦးသား || ဖိုးကျော် || မိုးအကြောင်းလေးအကြောင်း
|-
| ၆၅ || ရေဖျန်းမော့လိုက်ပြီ || ဖိုးကျော် || မွေးဖွားခဲ့၊ ရင်ဂို (အချစ်နွေ)
|-
| ၆၆ || အချစ်တဆွေ || ဖိုးကျော် || မွေးဖွားခဲ့
|-
| ၆၇ || မွေးဖွားခဲ့ || ဖိုးကျော် || မွေးဖွားခဲ့
|-
| ၆၈ || မိုးများစွာရွာစေ || ဖိုးကျော် || မွေးဖွားခဲ့
|-
| ၆၉ || သူရဲကောင်းပုံပြင် || ဖိုးကျော် || မွေးဖွားခဲ့
|-
| ၇၀ || နိုဝင်ဘာပွဲတော် || ဖိုးကျော် || ပိုက်ဆံ
|-
| ၇၁ || ပိုက်ဆံ || ဖိုးကျော် || ပိုက်ဆံ
|-
| ၇၂ || အလင်းရောင် || လေးဖြူ || ကန္တာရလမင်း
|-
| ၇၃ || အတောင်ပံများနှင့် || လေးဖြူ || ကန္တာရလမင်း
|-
| ၇၄ || သင်၏နားကို ငှားပါ || လေးဖြူ || ပင်လယ်အော်သံ
|-
| ၇၅ || လမ်းပြပါဦး || အငဲ || ဝိညာဉ်များနှင့် ကခုန်ခြင်း
|-
| ၇၆ || ညတစ်ညရဲ့သူရဲကောင်း || အငဲ || ဝိညာဉ်များနှင့် ကခုန်ခြင်း
|-
| ၇၇ || သန်းခေါင်ယံအသည်းကွဲည || အငဲ || ဝိညာဉ်များနှင့် ကခုန်ခြင်း
|-
| ၇၈ || တစ်ခန်းရပ်ပြဇာတ် || အငဲ || ဝိညာဉ်များနှင့် ကခုန်ခြင်း
|-
| ၇၉ || ရင်ခုန်နေဆဲ ကာလများ || အငဲ || ဝိညာဉ်များနှင့် ကခုန်ခြင်း
|-
| ၈၀ || လူဆိုး || အငဲ || အာဟာရ
|-
| ၈၁ || ဟာနီ || အငဲ || အာဟာရ
|-
| ၈၂ || မရည်ရွယ်ဘဲ ဖြစ်နိုင်တယ် || အငဲ || ဇိတ်ဆွတ်လေ
|-
| ၈၃ || ခေတ်သစ်ဇီဝဇုတ် || အငဲ || ဇိတ်ဆွတ်လေ
|-
| ၈၄ || လိုက်ခဲ့စေချင် || အငဲ || ဇိတ်ဆွတ်လေ
|-
| ၈၅ || ပြန်ဆုံကြစို့ || အငဲ || သီချင်းများရဲ့ ဒဏ္ဍာရီ
|-
| ၈၆ || အမုန်းများ || ဇော်ထက် || ဂစ်တာတိမ်လောက် အိပ်မက်
|-
| ၈၇ || အေးစက်သော || ဇော်ထက် || ဂစ်တာတိမ်လောက် အိပ်မက်
|-
| ၈၈ || ငါတစ်စုံမှမသိပါ || ဂျူးနီယာသန်း || အတ္တအရှုင်းတမ်း
|-
| ၈၉ || ရင်မှဉ္စူချိန် || ဂျူးနီယာသန်း || အတ္တအရှုင်းတမ်း
|-
| ၉၀ || လှမ်းလာခဲ့ပြီ || ဂျူးနီယာသန်း || အတ္တအရှုင်းတမ်း
|-
| ၉၁ || အတ္တအား ဖွဲ့ဆိုခြင်း || ရင်ဂို || အန္တရာယ်မလေးများ
|-
| ၉၂ || သီချင်းကို ပေးမယ် || ရင်ဂို || အန္တရာယ်မလေးများ
|-
| ၉၃ || ချစ်မိနေတော့လည်း || ရင်ဂို || အန္တရာယ်မလေးများ
|-
| ၉၄ || ရည်စူးချက်များ || ကျော်ဇင်သိုက် || မိုးများရွာခဲသောအခါ
|-
| ၉၅ || လက်ပိုက်ကြည့်နေလို့မဖြစ်နိုင်ပါ || ကျော်ဇင်သိုက် || မိုးများရွာခဲသောအခါ
|-
| ၉၆ || အသဲကွဲ တန်ဖိုး || ကျော်ဇင်သိုက် || မိုးများရွာခဲသောအခါ
|-
| ၉၇ || မျက်ဝန်းများမှ လမ်းခွဲရာ || ကျော်ဇင်သိုက် || မိုးများရွာခဲသောအခါ
|-
| ၉၈ || စိတ်မချဘူး || တင့်တင့်ထွန်း || နမ်းမှာလား
|-
| ၉၉ || ရွှေအိပ်မက် || တင့်တင့်ထွန်း || နမ်းမှာလား
|-
| ၁၀၀ || ဘာကြောင့်ဝေးရမလဲ || တင့်တင့်ထွန်း || ကြင်နာချင်လွန်းလို့
|-
| ၁၀၁ || အမြဲရပ်တည်မည် || သျှီ || အမြဲရပ်တည်မည်
|-
| ၁၀၂ || အတွေး || သျှီ || အမြဲရပ်တည်မည်
|-
| ၁၀၃ || ဇာတ်လမ်းဟောင်းတစ်ပုဒ် || သျှီ || အမြဲရပ်တည်မည်
|-
| ၁၀၄ || အချစ်သည်သာပို၍ || သျှီ || အမြဲရပ်တည်မည်
|-
| ၁၀၅ || ပုတီးစိတ်ပြီး နေလိုက်တယ် || ဇင်းမင်း || စိတ်ကူးများနှင့်နှီးနွှယ်ခြင်း
|-
| ၁၀၆ || လူ့ဘဝ၏ ဝန်းရိုးနိယာမ || ဇင်းမင်း || စိတ်ကူးများနှင့်နှီးနွှယ်ခြင်း
|-
| ၁၀၇ || အတ္တစစ်ပွဲ || ဇင်းမင်း || စိတ်ကူးများနှင့်နှီးနွှယ်ခြင်း
|-
| ၁၀၈ || ကိုယ်ဟာ နာရီတစ်လုံးလိုပဲ || ဇင်းမင်း || စိတ်ကူးများနှင့်နှီးနွှယ်ခြင်း
|-
| ၁၀၉ || အကုန်ပြည့်ဆီးပါမည် || ဂဲ (လ်) လေး || သို့မရှိရင် နေခဲ့
|-
| ၁၁၀ || ကံတရားကို ရင်ခုန်တယ် || လှိုင်း || မေ့နေပြီလား ၊ မှတ်မိသေး
|-
| ၁၁၁ || ဒဏ်ရာတွေသာ ကိုယ့်အတွက်လား || လှိုင်း || မေ့နေပြီလား ၊ မှတ်မိသေး
|-
| ၁၁၂ || သူတစ်ခါပြုံးလိုက်တိုင်း || ခရစ္စတိုဖာ || လေလွင့်ကျိန်စာ
|-
| ၁၁၃ || ငါ့ရင်ထဲကအဆိပ်တစ်ခုက် || ခရစ္စတိုဖာ || လေလွင့်ကျိန်စာ
|-
| ၁၁၄ || ငါဟာ အချစ်အတွက် || ဇူရီ || အနာဂတ်လမ်း
|-
| ၁၁၅ || သီချင်းသစ်များ || စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင် + ပိုးရည် || Red Card
|-
| ၁၁၆ || ဟိုလိုလို ဒီလိုလို မလုပ်နဲ့ || ချမ်းနိုင် || Red Card
|-
| ၁၁၇ || နတ်သမီးသို့ || M သီဟ || Red Card
|-
| ၁၁၈ || ဘုရားသခင်ဆီက စာ || ကိုးနိုင်း || နယ်ကျွံလာသောအိပ်မက်များ
|-
| ၁၁၉ || စိန်ခေါ်သီချင်း || ကိုးနိုင်း || နယ်ကျွံလာသောအိပ်မက်များ
|-
| ၁၂၀ || ဒို့နှစ်ဦးနွေများ || ကိုးနိုင်း || နယ်ကျွံလာသောအိပ်မက်များ
|-
| ၁၂၁ || နာကျင်ပွင့်သက်များ || နိုင်ဟေလင် || လေဒီသွေး
|-
| ၁၂၂ || ဒို့အချစ်...အဝေး || နိုင်ဟေလင် || လေဒီသွေး
|-
| ၁၂၃ || စဉ်းစားကြည့်စမ်း || နိုင်ဟေလင် || လေဒီသွေး
|-
| ၁၂၄ || မောင့်နေဆဲ || မြတ်သူအောင် || အခြားတစ်ဖက်
|-
| ၁၂၅ || အချစ်လိုပဲ ခေါ်မလား || ဖြိုးပြည့် + JEWEL || အချစ်များစွာဖြင့်
|-
| ၁၂၆ || ပေးချင်သည့်အရာများ || ဂျက်မြသောင်း || မယုံရင် ငါ့အမေမေးကြည့်
|-
| ၁၂၇ || တစ်ကပြန်စမယ် || အယ်ဒီကျော် || သတ္တုခေတ်အလွန်
|-
| ၁၂၈ || အဆိုးမြင်သမား || အယ်ဒီကျော် || သတ္တုခေတ်အလွန်
|-
| ၁၂၉ || အန္ဓလူသား || အယ်ဒီကျော် || သတ္တုခေတ်အလွန်
|-
| ၁၃၀ || ဘာကြောင့်များ || အယ်ဒီကျော် || သတ္တုခေတ်အလွန်
|-
| ၁၃၁ || အပေါ်စားအချစ် || အယ်ဒီကျော် || သတ္တုခေတ်အလွန်
|-
| ၁၃၂ || ဇာတ်မျှော်ကြီး မကချင်ပါ || အယ်ဒီကျော် || သတ္တုခေတ်အလွန်
|-
| ၁၃၃ || မင်းတစ်ယောက်စာ || အယ်ဒီကျော် || သတ္တုခေတ်အလွန်
|-
| ၁၃၄ || ချစ်သူ များရိုး || အိစံ || သံမဏိနှုတ်ခမ်းပါး
|-
| ၁၃၅ || ခရီးတစ်ခုပုံရိပ် || ချိမ့်နိုင် || နက္ခတ်သစ်တစ်ခုမွေးဖွားခြင်း
|-
| ၁၃၆ || အိပ်မက်များ || ချိမ့်နိုင် || နက္ခတ်သစ်တစ်ခုမွေးဖွားခြင်း
|-
| ၁၃၇ || တစ်ထောင့်တစ်ညသီချင်း || ချိမ့်နိုင် || နက္ခတ်သစ်တစ်ခုမွေးဖွားခြင်း
|-
| ၁၃၈ || ညရဲ့သွားများ || ချိမ့်နိုင် || နက္ခတ်သစ်တစ်ခုမွေးဖွားခြင်း
|}

== ဘဝနိဂုံး ==
နှလုံးရောဂါ ဝေဒနာ ခံစားနေရသော တေးရေး၊ ပန်းချီဆရာကြီး သော်ဒီဝေသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက် ညနေ ၄ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]ရှိ အောင်သစ္စာ အထူးကုဆေးရုံ၌ ဆေးကုသမှုခံယူနေစဉ်အသက် ၇၂ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ သူ၏ ဇျာပနအခမ်းအနားကို အောက်တိုဘာလ ၁၈ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် ပြင်ဦးလွင်မြို့ရှိ ရှစ်မိုင်သုဿန်၌ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး မြန်မာ့ရော့ခ်ဂီတ သမိုင်းတွင် မမေ့နိုင်သော အနုပညာအမွေအနှစ်များကို ချန်ထားရစ်ခဲ့သူ ဖြစ်ပါသည်။&lt;ref name=&quot;AyarTimes2025&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Irrawaddy20251016&quot;&gt;{{cite web
|title=တေးရေး ပန်းချီ ဝေချစ်ကို (သော်ဒီဝေ) ကွယ်လွန်
|url=https://burma.irrawaddy.com/lifestyle/event/2025/10/16/431238.html
|website=ဧရာဝတီသတင်းဌာန
|date=၂၀၂၅-၁၀-၁၆
|access-date=၂၀၂၆-၁၀-၁၂
|language=my
}}&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
{{Lifetime|၁၉၅၄|၂၀၂၅}}
[[ကဏ္ဍ:၁၉၅၄ မွေးဖွားသူများ]]
[[ကဏ္ဍ:၂၀၂၅ ကွယ်လွန်သူများ]]
[[ကဏ္ဍ:မြန်မာ တေးရေးဆရာများ]]</text>
      <sha1>shs4xm3zyqqilsa9anvwxiwnaatwje9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၂</title>
    <ns>100</ns>
    <id>292708</id>
    <revision>
      <id>1057715</id>
      <parentid>1057454</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:46:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1057715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="800" sha1="0rl5s0aml4dertlyjltmmb40sfqpk78" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=10|day=12|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ'''
*ရန်ကုန်မြို့၊ [[ကျောက်တံတားမြို့နယ်]]ရှိ [[ဆူးလေဘုရားလမ်း|ဆူးလေဘုရားလမ်းနှ]]င့် [[အနော်ရထာလမ်း]]ထောင့်တွင် သက်ကြီးပိုင်း အမျိုးသားတစ်ဦးသည် မွန်းတည့်ခါနီးတွင် အပူလျှပ်ပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cr9dzexd218yt (BBC)]

&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>0rl5s0aml4dertlyjltmmb40sfqpk78</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057718</id>
      <parentid>1057715</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <origin>1057718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2170" sha1="otxp7rrldqlnu0tdx64cmey2ms97rkl" xml:space="preserve">{{Current events|year=2026|month=10|day=12|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;
'''လက်နက်ကိုင် ပဋိပက္ခများနှင့် တိုက်ခိုက်မှုများ'''
*[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]
**[[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် အချိန်မှတ်တမ်း (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]]၊ [[အညာ စစ်မြေပြင်]]
***စစ်တပ်တိုက်ခိုက်ရေးလေယာဉ်များသည် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဝက်လက်မြို့နယ်]]အနောက်ခြမ်းရှိ မဲကုန်း၊ ဥယျာဉ်မ၊ ရေထွက်နှင့် ကျီးကန်မြောက်ရွာတို့ကို လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု ၁၃ ကြိမ်ပြုလုပ်ကာ ဗုံးအလုံးရေ ၃၅ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ [[မဲကုန်းရွာ၊ ဝက်လက်မြို့နယ်|မဲကုန်းရွာ]]တွင် လူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ စုစုပေါင်း ၁၃ ဦးရှိခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cr9dzexd218yt (BBC)]
'''ဘေးအန္တရာယ်နှင့် မတော်တဆမှုများ'''
*ရန်ကုန်မြို့၊ [[ကျောက်တံတားမြို့နယ်]]ရှိ [[ဆူးလေဘုရားလမ်း|ဆူးလေဘုရားလမ်းနှ]]င့် [[အနော်ရထာလမ်း]]ထောင့်တွင် သက်ကြီးပိုင်း အမျိုးသားတစ်ဦးသည် မွန်းတည့်ခါနီးတွင် အပူလျှပ်ပြီး သေဆုံးခဲ့သည်။ [https://www.bbc.com/burmese/live/cr9dzexd218yt (BBC)]

&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>otxp7rrldqlnu0tdx64cmey2ms97rkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292714</id>
    <revision>
      <id>1057593</id>
      <parentid>1057499</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်၊ [[Category:ဂြိုဟ်များသို့ စေလွှတ်မှုများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="197" sha1="8yqj9la4ncggkmtsgxn5ettews45zlh" xml:space="preserve">
{{Commons cat|Mercury missions}}

[[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်များသို့ စေလွှတ်မှုများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]</text>
      <sha1>8yqj9la4ncggkmtsgxn5ettews45zlh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရော့ခိုးကျွန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292717</id>
    <revision>
      <id>1057572</id>
      <parentid>1057570</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1057572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6958" sha1="0z2ax7rl9rll3ignvog7rydsqfxjp70" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ရော့ခိုးကျွန်း
| native_name             = 六甲アイランド
| native_name_link        = Japanese language
| native_name_lang        = ja
| nickname                = &lt;!-- or |nickname= --&gt;
| image                   = Night view of Rokkō Island and Higashinada-ku, Kobe, Japan.jpg
| image_size              = 
| image_caption           = Rokkō Island viewed from [[Mount Rokkō]]
| image_alt               = 
| image_map               = 
| map_alt                 = 
| map_size                = 
| map_caption             = 
| pushpin_map             = Japan Hyogo Prefecture
| pushpin_label           = Rokkō Island
| pushpin_label_position  = top
| pushpin_alt             = 
| pushpin_relief          = 
| pushpin_caption         = Location within Hyōgo Prefecture
| coordinates             = {{coord|34|41|N|135|16|E|type:isle|display=title,inline}}
| etymology               = 
| location                = [[Osaka Bay]]
| archipelago             = 
| waterbody               = 
| total_islands           = 1
| area_km2                = 5.80
| area_footnotes          = 
| rank                    = 
| length_km               = 3.4
| length_footnotes        = 
| width_km                = 2.0
| width_footnotes         = 
| coastline_km            = &lt;!-- or |coastline_m=  --&gt;
| coastline_footnotes     = 
| elevation_m             = 2
| elevation_footnotes     = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Wards of Japan|Ward]]
| country_admin_divisions = [[Higashinada-ku, Kobe|Higashinada-ku]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Kobe]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_2 = [[Hyōgo Prefecture|Hyōgo]]
| population              = 19,253
| population_as_of        = 30 April 2017
| population_footnotes    = 
| density_km2             = 
| density_rank            = 
| density_footnotes       = 
| additional_info         = 
| footnotes               = 
}}
[[File:Rokko_island01s3200.jpg|thumb|အာရှဝမ်းစင်တာ]]
[[File:Rokko Liner 1610 at Minami Uozaki Station.JPG|thumb|ရော့ခိုးကျွန်းရထားလိုင်း]]
[[File:Coastline：海岸線 - panoramio.jpg|thumb|ရော့ခိုးကျွန်းဆိပ်ကမ်း]]

'''ရော့ခိုးကျွန်း''' (六甲アイランド, Rokkō Airando) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟယောဂိုခရိုင်]]၊ [[ဟဂရှိနဒရပ်ကွက်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ခိုးဘဲဆိပ်ကမ်း]]၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၃.၄ ကီလိုမီတာ × ၂ ကီလိုမီတာ (၂.၁ မိုင် × ၁.၂ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဧရိယာ ၅.၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၂၄ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အလယ်ပိုင်းသည် လူနေအိမ်ဧရိယာ ဖြစ်သည်။ လူနေအိမ်ဧရိယာကို ဆိပ်ကမ်းများ၊ စက်မှုဇုန်များဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။

==ကျွန်းတည်ဆောက်ခြင်း==
ခိုးဘဲမြို့သည် တောင်ဘက်တွင် ကမ်းခြေနှင့် မြောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများရှိသည့် ရှည်လျားကျဉ်းမြောင်းသည့် မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော မြို့၏ ပထဝီသွင်ပြင်နှင့် တိုးတက်လာသော လူဦးရေသည် မြို့ပြဧရိယာကို ပိုမိုတိုးချဲ့ရန် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံတွင် မြေနေရာများတိုးချဲ့ရန်အတွက် ပုံမှန်အခက်အခဲမှာ ထူထပ်သည့် တောများရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် မြို့ပြစီမံကိန်းရေးဆွဲသူများသည် အနီးအနားရှိတောင်များမှ ကျောက်တုံးများကို တူးဖော်ယူကာ ကျွန်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/07/21/archives/japanese-moving-a-mountain-to-expand-port-of-kobe-kobe-moves.html|title=Japanese moving mountains to expand Port of Kobe|last=Halloran|first=Richard|date=July 21, 1975|work=New York Times|access-date=November 29, 2018}}&lt;/ref&gt;

ရော့ခိုးကျွန်းသည် ခိုးဘဲမြို့တွင် ပထမဆုံးသော လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ပထမဆုံးသော လူလုပ်ကျွန်းမှာ ဆိပ်ကမ်းကျွန်းဖြစ်ပြီး  ရော့ခိုးကျွန်းနှင့် နှစ်တူညီစွာ ၁၉၈၇ တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ကျွန်းသို့ အများပြည်သူသုံး ဝန်ဆောင်မှုနှစ်ခုဖြစ်သည့် ခိုးဘဲမိနတိုခန်းခိုးဘတ်စကားစီး၍လည်းကောင်း၊ ရော့ခိုးကျွန်းရထားလိုင်းမှ ရထားစီး၍လည်းကောင်း သွားလာနိုင်သည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:Koyo_Junior_High_School._Kobe,_Japan.JPG|{{ill|Kōyō Junior High School|ja|神戸市立向洋中学校}}
File:Kobe_Rokko_Island_elementary_school.jpg|{{ill|Rokkō Island Elementary School|ja|神戸市立六甲アイランド小学校}}
File:Kobe_City_Koyo_elementary_school.jpg|{{ill|Kōyō Elementary School|ja|神戸市立向洋小学校}}
&lt;/gallery&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>0z2ax7rl9rll3ignvog7rydsqfxjp70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057574</id>
      <parentid>1057572</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရုပ်ပုံများ */</comment>
      <origin>1057574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7091" sha1="1untrkspwigs3msp75orb6zcha1zs9v" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ရော့ခိုးကျွန်း
| native_name             = 六甲アイランド
| native_name_link        = Japanese language
| native_name_lang        = ja
| nickname                = &lt;!-- or |nickname= --&gt;
| image                   = Night view of Rokkō Island and Higashinada-ku, Kobe, Japan.jpg
| image_size              = 
| image_caption           = Rokkō Island viewed from [[Mount Rokkō]]
| image_alt               = 
| image_map               = 
| map_alt                 = 
| map_size                = 
| map_caption             = 
| pushpin_map             = Japan Hyogo Prefecture
| pushpin_label           = Rokkō Island
| pushpin_label_position  = top
| pushpin_alt             = 
| pushpin_relief          = 
| pushpin_caption         = Location within Hyōgo Prefecture
| coordinates             = {{coord|34|41|N|135|16|E|type:isle|display=title,inline}}
| etymology               = 
| location                = [[Osaka Bay]]
| archipelago             = 
| waterbody               = 
| total_islands           = 1
| area_km2                = 5.80
| area_footnotes          = 
| rank                    = 
| length_km               = 3.4
| length_footnotes        = 
| width_km                = 2.0
| width_footnotes         = 
| coastline_km            = &lt;!-- or |coastline_m=  --&gt;
| coastline_footnotes     = 
| elevation_m             = 2
| elevation_footnotes     = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Wards of Japan|Ward]]
| country_admin_divisions = [[Higashinada-ku, Kobe|Higashinada-ku]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Kobe]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_2 = [[Hyōgo Prefecture|Hyōgo]]
| population              = 19,253
| population_as_of        = 30 April 2017
| population_footnotes    = 
| density_km2             = 
| density_rank            = 
| density_footnotes       = 
| additional_info         = 
| footnotes               = 
}}
[[File:Rokko_island01s3200.jpg|thumb|အာရှဝမ်းစင်တာ]]
[[File:Rokko Liner 1610 at Minami Uozaki Station.JPG|thumb|ရော့ခိုးကျွန်းရထားလိုင်း]]
[[File:Coastline：海岸線 - panoramio.jpg|thumb|ရော့ခိုးကျွန်းဆိပ်ကမ်း]]

'''ရော့ခိုးကျွန်း''' (六甲アイランド, Rokkō Airando) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟယောဂိုခရိုင်]]၊ [[ဟဂရှိနဒရပ်ကွက်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ခိုးဘဲဆိပ်ကမ်း]]၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၃.၄ ကီလိုမီတာ × ၂ ကီလိုမီတာ (၂.၁ မိုင် × ၁.၂ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဧရိယာ ၅.၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၂၄ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အလယ်ပိုင်းသည် လူနေအိမ်ဧရိယာ ဖြစ်သည်။ လူနေအိမ်ဧရိယာကို ဆိပ်ကမ်းများ၊ စက်မှုဇုန်များဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။

==ကျွန်းတည်ဆောက်ခြင်း==
ခိုးဘဲမြို့သည် တောင်ဘက်တွင် ကမ်းခြေနှင့် မြောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများရှိသည့် ရှည်လျားကျဉ်းမြောင်းသည့် မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော မြို့၏ ပထဝီသွင်ပြင်နှင့် တိုးတက်လာသော လူဦးရေသည် မြို့ပြဧရိယာကို ပိုမိုတိုးချဲ့ရန် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံတွင် မြေနေရာများတိုးချဲ့ရန်အတွက် ပုံမှန်အခက်အခဲမှာ ထူထပ်သည့် တောများရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် မြို့ပြစီမံကိန်းရေးဆွဲသူများသည် အနီးအနားရှိတောင်များမှ ကျောက်တုံးများကို တူးဖော်ယူကာ ကျွန်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/07/21/archives/japanese-moving-a-mountain-to-expand-port-of-kobe-kobe-moves.html|title=Japanese moving mountains to expand Port of Kobe|last=Halloran|first=Richard|date=July 21, 1975|work=New York Times|access-date=November 29, 2018}}&lt;/ref&gt;

ရော့ခိုးကျွန်းသည် ခိုးဘဲမြို့တွင် ပထမဆုံးသော လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ပထမဆုံးသော လူလုပ်ကျွန်းမှာ ဆိပ်ကမ်းကျွန်းဖြစ်ပြီး  ရော့ခိုးကျွန်းနှင့် နှစ်တူညီစွာ ၁၉၈၇ တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ကျွန်းသို့ အများပြည်သူသုံး ဝန်ဆောင်မှုနှစ်ခုဖြစ်သည့် ခိုးဘဲမိနတိုခန်းခိုးဘတ်စကားစီး၍လည်းကောင်း၊ ရော့ခိုးကျွန်းရထားလိုင်းမှ ရထားစီး၍လည်းကောင်း သွားလာနိုင်သည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:Koyo_Junior_High_School._Kobe,_Japan.JPG|{{ill|ခိုးယောအလယ်တန်းကျောင်း|ja|神戸市立向洋中学校}}
File:Kobe_Rokko_Island_elementary_school.jpg|{{ill|ရော့ခိုးကျွန်းမူလတန်းကျောင်း|ja|神戸市立六甲アイランド小学校}}
File:Kobe_City_Koyo_elementary_school.jpg|{{ill|ခိုးယောမူလတန်းကျောင်း|ja|神戸市立向洋小学校}}
&lt;/gallery&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>1untrkspwigs3msp75orb6zcha1zs9v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057575</id>
      <parentid>1057574</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခိုးဘဲမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7201" sha1="dl1l58o9p0k8lz2i2bo1v7lm27o504y" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ရော့ခိုးကျွန်း
| native_name             = 六甲アイランド
| native_name_link        = Japanese language
| native_name_lang        = ja
| nickname                = &lt;!-- or |nickname= --&gt;
| image                   = Night view of Rokkō Island and Higashinada-ku, Kobe, Japan.jpg
| image_size              = 
| image_caption           = Rokkō Island viewed from [[Mount Rokkō]]
| image_alt               = 
| image_map               = 
| map_alt                 = 
| map_size                = 
| map_caption             = 
| pushpin_map             = Japan Hyogo Prefecture
| pushpin_label           = Rokkō Island
| pushpin_label_position  = top
| pushpin_alt             = 
| pushpin_relief          = 
| pushpin_caption         = Location within Hyōgo Prefecture
| coordinates             = {{coord|34|41|N|135|16|E|type:isle|display=title,inline}}
| etymology               = 
| location                = [[Osaka Bay]]
| archipelago             = 
| waterbody               = 
| total_islands           = 1
| area_km2                = 5.80
| area_footnotes          = 
| rank                    = 
| length_km               = 3.4
| length_footnotes        = 
| width_km                = 2.0
| width_footnotes         = 
| coastline_km            = &lt;!-- or |coastline_m=  --&gt;
| coastline_footnotes     = 
| elevation_m             = 2
| elevation_footnotes     = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Wards of Japan|Ward]]
| country_admin_divisions = [[Higashinada-ku, Kobe|Higashinada-ku]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Kobe]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_2 = [[Hyōgo Prefecture|Hyōgo]]
| population              = 19,253
| population_as_of        = 30 April 2017
| population_footnotes    = 
| density_km2             = 
| density_rank            = 
| density_footnotes       = 
| additional_info         = 
| footnotes               = 
}}
[[File:Rokko_island01s3200.jpg|thumb|အာရှဝမ်းစင်တာ]]
[[File:Rokko Liner 1610 at Minami Uozaki Station.JPG|thumb|ရော့ခိုးကျွန်းရထားလိုင်း]]
[[File:Coastline：海岸線 - panoramio.jpg|thumb|ရော့ခိုးကျွန်းဆိပ်ကမ်း]]

'''ရော့ခိုးကျွန်း''' (六甲アイランド, Rokkō Airando) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟယောဂိုခရိုင်]]၊ [[ဟဂရှိနဒရပ်ကွက်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ခိုးဘဲဆိပ်ကမ်း]]၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၃.၄ ကီလိုမီတာ × ၂ ကီလိုမီတာ (၂.၁ မိုင် × ၁.၂ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဧရိယာ ၅.၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၂၄ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အလယ်ပိုင်းသည် လူနေအိမ်ဧရိယာ ဖြစ်သည်။ လူနေအိမ်ဧရိယာကို ဆိပ်ကမ်းများ၊ စက်မှုဇုန်များဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။

==ကျွန်းတည်ဆောက်ခြင်း==
ခိုးဘဲမြို့သည် တောင်ဘက်တွင် ကမ်းခြေနှင့် မြောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများရှိသည့် ရှည်လျားကျဉ်းမြောင်းသည့် မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော မြို့၏ ပထဝီသွင်ပြင်နှင့် တိုးတက်လာသော လူဦးရေသည် မြို့ပြဧရိယာကို ပိုမိုတိုးချဲ့ရန် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံတွင် မြေနေရာများတိုးချဲ့ရန်အတွက် ပုံမှန်အခက်အခဲမှာ ထူထပ်သည့် တောများရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် မြို့ပြစီမံကိန်းရေးဆွဲသူများသည် အနီးအနားရှိတောင်များမှ ကျောက်တုံးများကို တူးဖော်ယူကာ ကျွန်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/07/21/archives/japanese-moving-a-mountain-to-expand-port-of-kobe-kobe-moves.html|title=Japanese moving mountains to expand Port of Kobe|last=Halloran|first=Richard|date=July 21, 1975|work=New York Times|access-date=November 29, 2018}}&lt;/ref&gt;

ရော့ခိုးကျွန်းသည် ခိုးဘဲမြို့တွင် ပထမဆုံးသော လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ပထမဆုံးသော လူလုပ်ကျွန်းမှာ ဆိပ်ကမ်းကျွန်းဖြစ်ပြီး  ရော့ခိုးကျွန်းနှင့် နှစ်တူညီစွာ ၁၉၈၇ တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ကျွန်းသို့ အများပြည်သူသုံး ဝန်ဆောင်မှုနှစ်ခုဖြစ်သည့် ခိုးဘဲမိနတိုခန်းခိုးဘတ်စကားစီး၍လည်းကောင်း၊ ရော့ခိုးကျွန်းရထားလိုင်းမှ ရထားစီး၍လည်းကောင်း သွားလာနိုင်သည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:Koyo_Junior_High_School._Kobe,_Japan.JPG|{{ill|ခိုးယောအလယ်တန်းကျောင်း|ja|神戸市立向洋中学校}}
File:Kobe_Rokko_Island_elementary_school.jpg|{{ill|ရော့ခိုးကျွန်းမူလတန်းကျောင်း|ja|神戸市立六甲アイランド小学校}}
File:Kobe_City_Koyo_elementary_school.jpg|{{ill|ခိုးယောမူလတန်းကျောင်း|ja|神戸市立向洋小学校}}
&lt;/gallery&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ခိုးဘဲမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>dl1l58o9p0k8lz2i2bo1v7lm27o504y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057577</id>
      <parentid>1057575</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7295" sha1="6gfrxe7v5dc7mc2pwurjsj08i03a390" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ရော့ခိုးကျွန်း
| native_name             = 六甲アイランド
| native_name_link        = Japanese language
| native_name_lang        = ja
| nickname                = &lt;!-- or |nickname= --&gt;
| image                   = Night view of Rokkō Island and Higashinada-ku, Kobe, Japan.jpg
| image_size              = 
| image_caption           = Rokkō Island viewed from [[Mount Rokkō]]
| image_alt               = 
| image_map               = 
| map_alt                 = 
| map_size                = 
| map_caption             = 
| pushpin_map             = Japan Hyogo Prefecture
| pushpin_label           = Rokkō Island
| pushpin_label_position  = top
| pushpin_alt             = 
| pushpin_relief          = 
| pushpin_caption         = Location within Hyōgo Prefecture
| coordinates             = {{coord|34|41|N|135|16|E|type:isle|display=title,inline}}
| etymology               = 
| location                = [[Osaka Bay]]
| archipelago             = 
| waterbody               = 
| total_islands           = 1
| area_km2                = 5.80
| area_footnotes          = 
| rank                    = 
| length_km               = 3.4
| length_footnotes        = 
| width_km                = 2.0
| width_footnotes         = 
| coastline_km            = &lt;!-- or |coastline_m=  --&gt;
| coastline_footnotes     = 
| elevation_m             = 2
| elevation_footnotes     = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Wards of Japan|Ward]]
| country_admin_divisions = [[Higashinada-ku, Kobe|Higashinada-ku]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Kobe]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_2 = [[Hyōgo Prefecture|Hyōgo]]
| population              = 19,253
| population_as_of        = 30 April 2017
| population_footnotes    = 
| density_km2             = 
| density_rank            = 
| density_footnotes       = 
| additional_info         = 
| footnotes               = 
}}
[[File:Rokko_island01s3200.jpg|thumb|အာရှဝမ်းစင်တာ]]
[[File:Rokko Liner 1610 at Minami Uozaki Station.JPG|thumb|ရော့ခိုးကျွန်းရထားလိုင်း]]
[[File:Coastline：海岸線 - panoramio.jpg|thumb|ရော့ခိုးကျွန်းဆိပ်ကမ်း]]

'''ရော့ခိုးကျွန်း''' (六甲アイランド, Rokkō Airando) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟယောဂိုခရိုင်]]၊ [[ဟဂရှိနဒရပ်ကွက်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ခိုးဘဲဆိပ်ကမ်း]]၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၃.၄ ကီလိုမီတာ × ၂ ကီလိုမီတာ (၂.၁ မိုင် × ၁.၂ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဧရိယာ ၅.၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၂၄ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အလယ်ပိုင်းသည် လူနေအိမ်ဧရိယာ ဖြစ်သည်။ လူနေအိမ်ဧရိယာကို ဆိပ်ကမ်းများ၊ စက်မှုဇုန်များဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။

==ကျွန်းတည်ဆောက်ခြင်း==
ခိုးဘဲမြို့သည် တောင်ဘက်တွင် ကမ်းခြေနှင့် မြောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများရှိသည့် ရှည်လျားကျဉ်းမြောင်းသည့် မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော မြို့၏ ပထဝီသွင်ပြင်နှင့် တိုးတက်လာသော လူဦးရေသည် မြို့ပြဧရိယာကို ပိုမိုတိုးချဲ့ရန် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံတွင် မြေနေရာများတိုးချဲ့ရန်အတွက် ပုံမှန်အခက်အခဲမှာ ထူထပ်သည့် တောများရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် မြို့ပြစီမံကိန်းရေးဆွဲသူများသည် အနီးအနားရှိတောင်များမှ ကျောက်တုံးများကို တူးဖော်ယူကာ ကျွန်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/07/21/archives/japanese-moving-a-mountain-to-expand-port-of-kobe-kobe-moves.html|title=Japanese moving mountains to expand Port of Kobe|last=Halloran|first=Richard|date=July 21, 1975|work=New York Times|access-date=November 29, 2018}}&lt;/ref&gt;

ရော့ခိုးကျွန်းသည် ခိုးဘဲမြို့တွင် ပထမဆုံးသော လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ပထမဆုံးသော လူလုပ်ကျွန်းမှာ ဆိပ်ကမ်းကျွန်းဖြစ်ပြီး  ရော့ခိုးကျွန်းနှင့် နှစ်တူညီစွာ ၁၉၈၇ တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ကျွန်းသို့ အများပြည်သူသုံး ဝန်ဆောင်မှုနှစ်ခုဖြစ်သည့် ခိုးဘဲမိနတိုခန်းခိုးဘတ်စကားစီး၍လည်းကောင်း၊ ရော့ခိုးကျွန်းရထားလိုင်းမှ ရထားစီး၍လည်းကောင်း သွားလာနိုင်သည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:Koyo_Junior_High_School._Kobe,_Japan.JPG|{{ill|ခိုးယောအလယ်တန်းကျောင်း|ja|神戸市立向洋中学校}}
File:Kobe_Rokko_Island_elementary_school.jpg|{{ill|ရော့ခိုးကျွန်းမူလတန်းကျောင်း|ja|神戸市立六甲アイランド小学校}}
File:Kobe_City_Koyo_elementary_school.jpg|{{ill|ခိုးယောမူလတန်းကျောင်း|ja|神戸市立向洋小学校}}
&lt;/gallery&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ခိုးဘဲမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>6gfrxe7v5dc7mc2pwurjsj08i03a390</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057578</id>
      <parentid>1057577</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7407" sha1="ptr27inyi9cwvsjjnspwqu23nvfe8sl" xml:space="preserve">{{Infobox islands
| name                    = ရော့ခိုးကျွန်း
| native_name             = 六甲アイランド
| native_name_link        = Japanese language
| native_name_lang        = ja
| nickname                = &lt;!-- or |nickname= --&gt;
| image                   = Night view of Rokkō Island and Higashinada-ku, Kobe, Japan.jpg
| image_size              = 
| image_caption           = Rokkō Island viewed from [[Mount Rokkō]]
| image_alt               = 
| image_map               = 
| map_alt                 = 
| map_size                = 
| map_caption             = 
| pushpin_map             = Japan Hyogo Prefecture
| pushpin_label           = Rokkō Island
| pushpin_label_position  = top
| pushpin_alt             = 
| pushpin_relief          = 
| pushpin_caption         = Location within Hyōgo Prefecture
| coordinates             = {{coord|34|41|N|135|16|E|type:isle|display=title,inline}}
| etymology               = 
| location                = [[Osaka Bay]]
| archipelago             = 
| waterbody               = 
| total_islands           = 1
| area_km2                = 5.80
| area_footnotes          = 
| rank                    = 
| length_km               = 3.4
| length_footnotes        = 
| width_km                = 2.0
| width_footnotes         = 
| coastline_km            = &lt;!-- or |coastline_m=  --&gt;
| coastline_footnotes     = 
| elevation_m             = 2
| elevation_footnotes     = 
| country                 = Japan
| country_admin_divisions_title = [[Wards of Japan|Ward]]
| country_admin_divisions = [[Higashinada-ku, Kobe|Higashinada-ku]]
| country_admin_divisions_title_1 = City
| country_admin_divisions_1 = [[Kobe]]
| country_admin_divisions_title_2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]]
| country_admin_divisions_2 = [[Hyōgo Prefecture|Hyōgo]]
| population              = 19,253
| population_as_of        = 30 April 2017
| population_footnotes    = 
| density_km2             = 
| density_rank            = 
| density_footnotes       = 
| additional_info         = 
| footnotes               = 
}}
[[File:Rokko_island01s3200.jpg|thumb|အာရှဝမ်းစင်တာ]]
[[File:Rokko Liner 1610 at Minami Uozaki Station.JPG|thumb|ရော့ခိုးကျွန်းရထားလိုင်း]]
[[File:Coastline：海岸線 - panoramio.jpg|thumb|ရော့ခိုးကျွန်းဆိပ်ကမ်း]]

'''ရော့ခိုးကျွန်း''' (六甲アイランド, Rokkō Airando) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟယောဂိုခရိုင်]]၊ [[ဟဂရှိနဒရပ်ကွက်]]ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ခိုးဘဲဆိပ်ကမ်း]]၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ကျွန်းသည် ၃.၄ ကီလိုမီတာ × ၂ ကီလိုမီတာ (၂.၁ မိုင် × ၁.၂ မိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး ဧရိယာ ၅.၈၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂.၂၄ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အလယ်ပိုင်းသည် လူနေအိမ်ဧရိယာ ဖြစ်သည်။ လူနေအိမ်ဧရိယာကို ဆိပ်ကမ်းများ၊ စက်မှုဇုန်များဖြင့် ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်။

==ကျွန်းတည်ဆောက်ခြင်း==
ခိုးဘဲမြို့သည် တောင်ဘက်တွင် ကမ်းခြေနှင့် မြောက်ဘက်တွင် တောင်တန်းများရှိသည့် ရှည်လျားကျဉ်းမြောင်းသည့် မြို့တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော မြို့၏ ပထဝီသွင်ပြင်နှင့် တိုးတက်လာသော လူဦးရေသည် မြို့ပြဧရိယာကို ပိုမိုတိုးချဲ့ရန် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံတွင် မြေနေရာများတိုးချဲ့ရန်အတွက် ပုံမှန်အခက်အခဲမှာ ထူထပ်သည့် တောများရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့အတွက်ကြောင့် မြို့ပြစီမံကိန်းရေးဆွဲသူများသည် အနီးအနားရှိတောင်များမှ ကျောက်တုံးများကို တူးဖော်ယူကာ ကျွန်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1975/07/21/archives/japanese-moving-a-mountain-to-expand-port-of-kobe-kobe-moves.html|title=Japanese moving mountains to expand Port of Kobe|last=Halloran|first=Richard|date=July 21, 1975|work=New York Times|access-date=November 29, 2018}}&lt;/ref&gt;

ရော့ခိုးကျွန်းသည် ခိုးဘဲမြို့တွင် ပထမဆုံးသော လူလုပ်ကျွန်း မဟုတ်ပေ။ ပထမဆုံးသော လူလုပ်ကျွန်းမှာ ဆိပ်ကမ်းကျွန်းဖြစ်ပြီး  ရော့ခိုးကျွန်းနှင့် နှစ်တူညီစွာ ၁၉၈၇ တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်။

==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး==
ကျွန်းသို့ အများပြည်သူသုံး ဝန်ဆောင်မှုနှစ်ခုဖြစ်သည့် ခိုးဘဲမိနတိုခန်းခိုးဘတ်စကားစီး၍လည်းကောင်း၊ ရော့ခိုးကျွန်းရထားလိုင်းမှ ရထားစီး၍လည်းကောင်း သွားလာနိုင်သည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:Koyo_Junior_High_School._Kobe,_Japan.JPG|{{ill|ခိုးယောအလယ်တန်းကျောင်း|ja|神戸市立向洋中学校}}
File:Kobe_Rokko_Island_elementary_school.jpg|{{ill|ရော့ခိုးကျွန်းမူလတန်းကျောင်း|ja|神戸市立六甲アイランド小学校}}
File:Kobe_City_Koyo_elementary_school.jpg|{{ill|ခိုးယောမူလတန်းကျောင်း|ja|神戸市立向洋小学校}}
&lt;/gallery&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ခိုးဘဲမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>ptr27inyi9cwvsjjnspwqu23nvfe8sl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာရီနာ ၁၀</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292720</id>
    <revision>
      <id>1057612</id>
      <parentid>1057560</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7697" sha1="diyp8gzc3kejlyo9y5dx11c53a2tyr2" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name              = ''Mariner 10''
| image             = NASM-A19830006000-NASM2019-01579.jpg
| image_caption     = ''Mariner 10'' flight spare
| mission_type      = Planetary exploration
| operator          = [[NASA]] / [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
| website           = 
| COSPAR_ID         = 1973-085A&lt;ref name=nssdc3/&gt;
| SATCAT            = 6919&lt;ref name=nssdc3/&gt;
| mission_duration  = {{time interval|3 Nov 1973|24 Mar 1975}}
| spacecraft        = Mariner-J
| spacecraft_type   = 
| manufacturer      = [[:en:Jet Propulsion Laboratory]]
| dry_mass          = 
| launch_mass       = {{convert|502.9|kg}}&lt;ref name=nasa1/&gt;
| power             = 820 watts (at Venus encounter)
| launch_date       = {{start-date|3 November 1973, 05:45:00|timezone=yes}} UTC
| launch_rocket     = [[:en:Atlas-Centaur|Atlas SLV-3D Centaur-D1A]]
| launch_site       = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 36|LC-36B]]
| launch_contractor = 
| disposal_type     = Decommissioned
| deactivated       = {{end-date|24 March 1975}} 12:21 UTC
| interplanetary    = {{Infobox spaceflight/IP
  |type         = flyby
  |object       = [[သောကြာဂြိုဟ်]]
  |distance     = {{convert|5768|km|sp=us}}
  |arrival_date = 5 February 1974
}}
{{Infobox spaceflight/IP
  |type         = flyby
  |object       = [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]
  |distance     = {{convert|704|km|sp=us}}
  |arrival_date = 29 March 1974
}}
{{Infobox spaceflight/IP
  |type         = flyby
  |object       = [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]
  |distance     = {{convert|48069|km|sp=us}}
  |arrival_date = 21 September 1974
}}
{{Infobox spaceflight/IP
  |type         = flyby
  |object       = [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]
  |distance     = {{convert|327|km|sp=us}}
  |arrival_date = 16 March 1975
}}
| programme         = '''[[မာရီနာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission  = [[မာရီနာ ၉]]
| next_mission      = 
}}

'''မာရီနာ ၁၀''' (Mariner 10) သည် [[နာဆာ]]က ၁၉၇၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့သော အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ စက်ရုပ်ဖြင့် ထိန်းချုပ်သည့် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကို [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]တို့အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းလေ့လာရန် လွှတ်တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိခဲ့သော အာကာသယာဉ်ဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်များစွာကို အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းလေ့လာခဲ့သည့် ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;nasa1&quot; /&gt;&lt;ref name=beyond/&gt;


မာရီနာ ၁၀ ကို [[မာရီနာ ၉]] လွှတ်တင်ပြီး နှစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]၏ နောက်ဆုံးအာကာသယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ မာရီနာ ၁၁ နှင့် မာရီနာ ၁၂ ဟု မူလသတ်မှတ်ထားသော အာကာသယာဉ်များကို [[ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]]သို့ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] နှင့် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဤမစ်ရှင်၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်များမှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေ၊ [[လေထု]]၊ မျက်နှာပြင်နှင့် ဂြိုဟ်၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာလက္ခဏာများကို တိုင်းတာလေ့လာရန်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သောကြာဂြိုဟ်ကိုလည်း အလားတူ စူးစမ်းလေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။

ဒုတိယအဆင့် ရည်ရွယ်ချက်များမှာ ဂြိုဟ်များအကြားရှိ အာကာသပတ်ဝန်းကျင် (interplanetary medium) အတွင်း စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်ရန်နှင့် ဂြိုဟ်နှစ်လုံး၏ ဆွဲငင်အားကို အသုံးပြု၍ အာကာသယာဉ်၏ လမ်းကြောင်းနှင့် အမြန်နှုန်းကို ပြောင်းလဲစေသည့် ဆွဲငင်အားအကူအညီနည်းလမ်း (gravity assist) ပါဝင်သော မစ်ရှင်တစ်ခုကို လုပ်ဆောင်ရာမှ အတွေ့အကြုံရရှိရန် ဖြစ်သည်။ မာရီနာ ၁၀ ၏ သိပ္ပံသုတေသနအဖွဲ့ကို Jet Propulsion Laboratory (JPL) မှ Bruce C. Murray က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=Schudel/&gt;


==ကိုးကား==
{{reflist
| colwidth = 30em
| refs =

&lt;ref name=&quot;beyond&quot;&gt;{{Cite book
| author1= Asif A. Siddiqi
| url= https://www.nasa.gov/connect/ebooks/beyond_earth_detail.html
| title= Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016
| date= 20 September 2018
| edition= 2nd
| isbn= 978-1-626-83042-4
| lccn= 2017059404
| publisher= [[NASA]]
| series= The NASA History
| id= NASA-SP-2018-4041
| location= Washington, DC }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa1&quot;&gt;{{cite web
| title= Mariner 10 - NASA Science
| url= https://science.nasa.gov/mission/mariner-10/
| website= science.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 2 February 2014 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nssdc3&quot;&gt;{{cite web
| url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1973-085A
| title= Mariner 10
| website= nssdc.gsfc.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 2 November 2019
| archive-date= 8 September 2018
| archive-url= https://web.archive.org/web/20180908063158/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1973-085A
| url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Schudel&quot;&gt;{{cite news
| author1= Matt Schudel
| title= Bruce C. Murray, NASA space scientist, dies at 81
| url= https://www.washingtonpost.com/national/bruce-c-murray-nasa-space-scientist-dies-at-81/2013/08/30/01e306ae-1184-11e3-b4cb-fd7ce041d814_story.html
| access-date= 31 August 2013
| newspaper= The Washington Post
| date= 30 August 2013}}&lt;/ref&gt;

}}

[[ကဏ္ဍ:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>diyp8gzc3kejlyo9y5dx11c53a2tyr2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057763</id>
      <parentid>1057612</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:30:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7748" sha1="qhgdgp2ktvi57fy9jq6necbjrsarujr" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name              = ''Mariner 10''
| image             = NASM-A19830006000-NASM2019-01579.jpg
| image_caption     = ''Mariner 10'' flight spare
| mission_type      = Planetary exploration
| operator          = [[NASA]] / [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
| website           = 
| COSPAR_ID         = 1973-085A&lt;ref name=nssdc3/&gt;
| SATCAT            = 6919&lt;ref name=nssdc3/&gt;
| mission_duration  = {{time interval|3 Nov 1973|24 Mar 1975}}
| spacecraft        = Mariner-J
| spacecraft_type   = 
| manufacturer      = [[:en:Jet Propulsion Laboratory]]
| dry_mass          = 
| launch_mass       = {{convert|502.9|kg}}&lt;ref name=nasa1/&gt;
| power             = 820 watts (at Venus encounter)
| launch_date       = {{start-date|3 November 1973, 05:45:00|timezone=yes}} UTC
| launch_rocket     = [[:en:Atlas-Centaur|Atlas SLV-3D Centaur-D1A]]
| launch_site       = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]], [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Space Launch Complex 36|LC-36B]]
| launch_contractor = 
| disposal_type     = Decommissioned
| deactivated       = {{end-date|24 March 1975}} 12:21 UTC
| interplanetary    = {{Infobox spaceflight/IP
  |type         = flyby
  |object       = [[သောကြာဂြိုဟ်]]
  |distance     = {{convert|5768|km|sp=us}}
  |arrival_date = 5 February 1974
}}
{{Infobox spaceflight/IP
  |type         = flyby
  |object       = [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]
  |distance     = {{convert|704|km|sp=us}}
  |arrival_date = 29 March 1974
}}
{{Infobox spaceflight/IP
  |type         = flyby
  |object       = [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]
  |distance     = {{convert|48069|km|sp=us}}
  |arrival_date = 21 September 1974
}}
{{Infobox spaceflight/IP
  |type         = flyby
  |object       = [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]
  |distance     = {{convert|327|km|sp=us}}
  |arrival_date = 16 March 1975
}}
| programme         = '''[[မာရီနာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission  = [[မာရီနာ ၉]]
| next_mission      = 
}}

'''မာရီနာ ၁၀''' (Mariner 10) သည် [[နာဆာ]]က ၁၉၇၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့သော အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ စက်ရုပ်ဖြင့် ထိန်းချုပ်သည့် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းကို [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]တို့အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းလေ့လာရန် လွှတ်တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိခဲ့သော အာကာသယာဉ်ဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်များစွာကို အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းလေ့လာခဲ့သည့် ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;nasa1&quot; /&gt;&lt;ref name=beyond/&gt;


မာရီနာ ၁၀ ကို [[မာရီနာ ၉]] လွှတ်တင်ပြီး နှစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]၏ နောက်ဆုံးအာကာသယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်။ မာရီနာ ၁၁ နှင့် မာရီနာ ၁၂ ဟု မူလသတ်မှတ်ထားသော အာကာသယာဉ်များကို [[ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]]သို့ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] နှင့် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်။ ဤမစ်ရှင်၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်များမှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေ၊ [[လေထု]]၊ မျက်နှာပြင်နှင့် ဂြိုဟ်၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာလက္ခဏာများကို တိုင်းတာလေ့လာရန်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် သောကြာဂြိုဟ်ကိုလည်း အလားတူ စူးစမ်းလေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်။

ဒုတိယအဆင့် ရည်ရွယ်ချက်များမှာ ဂြိုဟ်များအကြားရှိ အာကာသပတ်ဝန်းကျင် (interplanetary medium) အတွင်း စမ်းသပ်မှုများ ပြုလုပ်ရန်နှင့် ဂြိုဟ်နှစ်လုံး၏ ဆွဲငင်အားကို အသုံးပြု၍ အာကာသယာဉ်၏ လမ်းကြောင်းနှင့် အမြန်နှုန်းကို ပြောင်းလဲစေသည့် ဆွဲငင်အားအကူအညီနည်းလမ်း (gravity assist) ပါဝင်သော မစ်ရှင်တစ်ခုကို လုပ်ဆောင်ရာမှ အတွေ့အကြုံရရှိရန် ဖြစ်သည်။ မာရီနာ ၁၀ ၏ သိပ္ပံသုတေသနအဖွဲ့ကို Jet Propulsion Laboratory (JPL) မှ Bruce C. Murray က ဦးဆောင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=Schudel/&gt;


==ကိုးကား==
{{reflist
| colwidth = 30em
| refs =

&lt;ref name=&quot;beyond&quot;&gt;{{Cite book
| author1= Asif A. Siddiqi
| url= https://www.nasa.gov/connect/ebooks/beyond_earth_detail.html
| title= Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016
| date= 20 September 2018
| edition= 2nd
| isbn= 978-1-626-83042-4
| lccn= 2017059404
| publisher= [[NASA]]
| series= The NASA History
| id= NASA-SP-2018-4041
| location= Washington, DC }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa1&quot;&gt;{{cite web
| title= Mariner 10 - NASA Science
| url= https://science.nasa.gov/mission/mariner-10/
| website= science.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 2 February 2014 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nssdc3&quot;&gt;{{cite web
| url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1973-085A
| title= Mariner 10
| website= nssdc.gsfc.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 2 November 2019
| archive-date= 8 September 2018
| archive-url= https://web.archive.org/web/20180908063158/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1973-085A
| url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Schudel&quot;&gt;{{cite news
| author1= Matt Schudel
| title= Bruce C. Murray, NASA space scientist, dies at 81
| url= https://www.washingtonpost.com/national/bruce-c-murray-nasa-space-scientist-dies-at-81/2013/08/30/01e306ae-1184-11e3-b4cb-fd7ce041d814_story.html
| access-date= 31 August 2013
| newspaper= The Washington Post
| date= 30 August 2013}}&lt;/ref&gt;

}}

{{မာရီနာ စီမံကိန်း}}
[[ကဏ္ဍ:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>qhgdgp2ktvi57fy9jq6necbjrsarujr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ခိုးဘဲမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292722</id>
    <revision>
      <id>1057576</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကဏ္ဍ:ခိုးဘဲမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="7zt5mh1j9l3xm1njbww4mgchw6lk6sl" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:ခိုးဘဲမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>7zt5mh1j9l3xm1njbww4mgchw6lk6sl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝခယမမရီနာမြို့</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292723</id>
    <revision>
      <id>1057582</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ဝခယမမရီနာမြို့''' သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာပင်လယ်အော်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ဝခအုရပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1119" sha1="tnozvtbtcqtean1i7jxemwya7vmp4b4" xml:space="preserve">'''ဝခယမမရီနာမြို့''' သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာပင်လယ်အော်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ဝခအုရပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၄၉ ဟက်တာ (၁၂၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် ခန်းဆိုင်းကျွန်းဆွယ်ရှိ ဝခယမခရိုင်၊ ဝခယမမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှ ရထား ၄၀ မိနစ်ခန့်စီးကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ မြို့ကို လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ 

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>tnozvtbtcqtean1i7jxemwya7vmp4b4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057584</id>
      <parentid>1057582</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:12:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1057584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2003" sha1="pc0c5lxrxpsb2mid39l3dxwp510d2gn" xml:space="preserve">{{Infobox amusement park
| name            = ဝခယမမရီနာမြို့
| image           = File:WakayamaMarinaCityLogo.jpg
| caption         = 
| resort          = 
| location        = 1527, Kemi, Wakayama-shi
| location2       = Wakayama-ken
| location3       = Japan
| coordinates     = {{Coord|34.16114333|135.1797904|type:landmark||display=inline,title}}
| theme           = 
| website         = https://www.marinacity.com/eng/
| owner           = Wakayama Marina City Company, Limited
| general_manager = 
| operator        = 
| opening_date    = {{Start date|1994|07|16}}
| closing_date    = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| previous_names  = 
| season          = 
| attendance      = 
| area            = {{cvt|49|ha}}
| rides           = 
| coasters        = 
| water_rides     = 
| slogan          = 
| status          = operating
| footnotes       = 
}}

'''ဝခယမမရီနာမြို့''' သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာပင်လယ်အော်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ဝခအုရပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၄၉ ဟက်တာ (၁၂၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် ခန်းဆိုင်းကျွန်းဆွယ်ရှိ ဝခယမခရိုင်၊ ဝခယမမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှ ရထား ၄၀ မိနစ်ခန့်စီးကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ မြို့ကို လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ 

==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>pc0c5lxrxpsb2mid39l3dxwp510d2gn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057706</id>
      <parentid>1057584</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2098" sha1="hvuez73fpu8krrtgi06nx8mw132761c" xml:space="preserve">{{Infobox amusement park
| name            = ဝခယမမရီနာမြို့
| image           = File:WakayamaMarinaCityLogo.jpg
| caption         = 
| resort          = 
| location        = 1527, Kemi, Wakayama-shi
| location2       = Wakayama-ken
| location3       = Japan
| coordinates     = {{Coord|34.16114333|135.1797904|type:landmark||display=inline,title}}
| theme           = 
| website         = https://www.marinacity.com/eng/
| owner           = Wakayama Marina City Company, Limited
| general_manager = 
| operator        = 
| opening_date    = {{Start date|1994|07|16}}
| closing_date    = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| previous_names  = 
| season          = 
| attendance      = 
| area            = {{cvt|49|ha}}
| rides           = 
| coasters        = 
| water_rides     = 
| slogan          = 
| status          = operating
| footnotes       = 
}}

'''ဝခယမမရီနာမြို့''' သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာပင်လယ်အော်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ဝခအုရပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၄၉ ဟက်တာ (၁၂၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် ခန်းဆိုင်းကျွန်းဆွယ်ရှိ ဝခယမခရိုင်၊ ဝခယမမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှ ရထား ၄၀ မိနစ်ခန့်စီးကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ မြို့ကို လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ 

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>hvuez73fpu8krrtgi06nx8mw132761c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057707</id>
      <parentid>1057706</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:41:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2210" sha1="cheiijkhs2n2cif15lgb4wpxoepfyyt" xml:space="preserve">{{Infobox amusement park
| name            = ဝခယမမရီနာမြို့
| image           = File:WakayamaMarinaCityLogo.jpg
| caption         = 
| resort          = 
| location        = 1527, Kemi, Wakayama-shi
| location2       = Wakayama-ken
| location3       = Japan
| coordinates     = {{Coord|34.16114333|135.1797904|type:landmark||display=inline,title}}
| theme           = 
| website         = https://www.marinacity.com/eng/
| owner           = Wakayama Marina City Company, Limited
| general_manager = 
| operator        = 
| opening_date    = {{Start date|1994|07|16}}
| closing_date    = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| previous_names  = 
| season          = 
| attendance      = 
| area            = {{cvt|49|ha}}
| rides           = 
| coasters        = 
| water_rides     = 
| slogan          = 
| status          = operating
| footnotes       = 
}}

'''ဝခယမမရီနာမြို့''' သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာပင်လယ်အော်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ဝခအုရပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၄၉ ဟက်တာ (၁၂၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် ခန်းဆိုင်းကျွန်းဆွယ်ရှိ ဝခယမခရိုင်၊ ဝခယမမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှ ရထား ၄၀ မိနစ်ခန့်စီးကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ မြို့ကို လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ 

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>cheiijkhs2n2cif15lgb4wpxoepfyyt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057708</id>
      <parentid>1057707</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="po1p8gbilwxkba1y2pwg3zmgh2x6jt2" xml:space="preserve">{{Infobox amusement park
| name            = ဝခယမမရီနာမြို့
| image           = File:WakayamaMarinaCityLogo.jpg
| caption         = 
| resort          = 
| location        = 1527, Kemi, Wakayama-shi
| location2       = Wakayama-ken
| location3       = Japan
| coordinates     = {{Coord|34.16114333|135.1797904|type:landmark||display=inline,title}}
| theme           = 
| website         = https://www.marinacity.com/eng/
| owner           = Wakayama Marina City Company, Limited
| general_manager = 
| operator        = 
| opening_date    = {{Start date|1994|07|16}}
| closing_date    = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| previous_names  = 
| season          = 
| attendance      = 
| area            = {{cvt|49|ha}}
| rides           = 
| coasters        = 
| water_rides     = 
| slogan          = 
| status          = operating
| footnotes       = 
}}

'''ဝခယမမရီနာမြို့''' သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာပင်လယ်အော်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ဝခအုရပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၄၉ ဟက်တာ (၁၂၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် ခန်းဆိုင်းကျွန်းဆွယ်ရှိ ဝခယမခရိုင်၊ ဝခယမမြို့၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှ ရထား ၄၀ မိနစ်ခန့်စီးကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ မြို့ကို လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ 

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>po1p8gbilwxkba1y2pwg3zmgh2x6jt2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057711</id>
      <parentid>1057708</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:43:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1057711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2339" sha1="6cwkle6xan3ica0nvyqk5g29lbsvekk" xml:space="preserve">{{Infobox amusement park
| name            = ဝခယမမရီနာမြို့
| image           = File:WakayamaMarinaCityLogo.jpg
| caption         = 
| resort          = 
| location        = 1527, Kemi, Wakayama-shi
| location2       = Wakayama-ken
| location3       = Japan
| coordinates     = {{Coord|34.16114333|135.1797904|type:landmark||display=inline,title}}
| theme           = 
| website         = https://www.marinacity.com/eng/
| owner           = Wakayama Marina City Company, Limited
| general_manager = 
| operator        = 
| opening_date    = {{Start date|1994|07|16}}
| closing_date    = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| previous_names  = 
| season          = 
| attendance      = 
| area            = {{cvt|49|ha}}
| rides           = 
| coasters        = 
| water_rides     = 
| slogan          = 
| status          = operating
| footnotes       = 
}}

'''ဝခယမမရီနာမြို့''' သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာပင်လယ်အော်]]၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ဝခအုရပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၄၉ ဟက်တာ (၁၂၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် [[ခန်းဆိုင်းကျွန်းဆွယ်]]ရှိ [[ဝခယမခရိုင်]]၊ [[ဝခယမမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှ ရထား ၄၀ မိနစ်ခန့်စီးကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ မြို့ကို လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ 

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>6cwkle6xan3ica0nvyqk5g29lbsvekk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057712</id>
      <parentid>1057711</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:44:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2490" sha1="mmmrmydkwzwen8sy4fag3asm4k47mjk" xml:space="preserve">{{Infobox amusement park
| name            = ဝခယမမရီနာမြို့
| image           = File:WakayamaMarinaCityLogo.jpg
| caption         = 
| resort          = 
| location        = 1527, Kemi, Wakayama-shi
| location2       = Wakayama-ken
| location3       = Japan
| coordinates     = {{Coord|34.16114333|135.1797904|type:landmark||display=inline,title}}
| theme           = 
| website         = https://www.marinacity.com/eng/
| owner           = Wakayama Marina City Company, Limited
| general_manager = 
| operator        = 
| opening_date    = {{Start date|1994|07|16}}
| closing_date    = &lt;!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --&gt;
| previous_names  = 
| season          = 
| attendance      = 
| area            = {{cvt|49|ha}}
| rides           = 
| coasters        = 
| water_rides     = 
| slogan          = 
| status          = operating
| footnotes       = 
}}

'''ဝခယမမရီနာမြို့''' သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[အိုဆာကာပင်လယ်အော်]]၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ဝခအုရပင်လယ်အော်ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဧရိယာ ၄၉ ဟက်တာ (၁၂၀ ဧက) ကျယ်ဝန်းသည်။ ကျွန်းသည် [[ခန်းဆိုင်းကျွန်းဆွယ်]]ရှိ [[ဝခယမခရိုင်]]၊ [[ဝခယမမြို့]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်။ ခန်းဆိုင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်မှ ရထား ၄၀ မိနစ်ခန့်စီးကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ မြို့ကို လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခုပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသည်။ 

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>mmmrmydkwzwen8sy4fag3asm4k47mjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က - ဂုံညှင်းတန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292724</id>
    <revision>
      <id>1057586</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က - ဂုံညှင်းတန်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဂုံညှင်းတန်းရွာ၊ ပန်းတောင်မြို့နယ်|ဂုံညှင်းတန်းရွာ]]...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="909" sha1="rvxf2mxe4ayyv22ye0yyqyo9lbp4v37" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က - ဂုံညှင်းတန်း ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဂုံညှင်းတန်းရွာ၊ ပန်းတောင်မြို့နယ်|ဂုံညှင်းတန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၉၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>rvxf2mxe4ayyv22ye0yyqyo9lbp4v37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က - ထုံးဘို</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292725</id>
    <revision>
      <id>1057587</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:18:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က - ထုံးဘို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ထုံးဘိုရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ထုံးဘိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="956" sha1="pvpo8enmafzw3tyv2zauw5y76pz4jai" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က - ထုံးဘို''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ထုံးဘိုရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ထုံးဘိုရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၉၃၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.51439436196238| 95.08462273532825|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>pvpo8enmafzw3tyv2zauw5y76pz4jai</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က - ပဲကြီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292726</id>
    <revision>
      <id>1057588</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က - ပဲကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပဲကြီးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ပဲကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="857" sha1="il6m5crcyrjpplosj2mkiraqsba85lv" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က - ပဲကြီး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပဲကြီးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ပဲကြီးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၄၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>il6m5crcyrjpplosj2mkiraqsba85lv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က - ကျောင်းဦး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292727</id>
    <revision>
      <id>1057590</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:28:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က - ကျောင်းဦး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကျောင်းဦးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျောင်းဦးရွာ]]ရှိ အခြေခ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="974" sha1="dvthdnmilu35c6p5y97rwfzdo2vjpra" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က - ကျောင်းဦး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကျောင်းဦးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျောင်းဦးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၅၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.84593334365542| 94.99519319858877|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>dvthdnmilu35c6p5y97rwfzdo2vjpra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က - ကပစ (၁၆)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292728</id>
    <revision>
      <id>1057591</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:28:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က - ကပစ (၁၆)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ ကပစ (၁၆) ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="759" sha1="rwkjo7bs2r333g8u4pq590rj2ywtbch" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က - ကပစ (၁၆)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ ကပစ (၁၆) ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၈၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>rwkjo7bs2r333g8u4pq590rj2ywtbch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Venus coords and quad cat</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292729</id>
    <revision>
      <id>1057595</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;&lt;includeonly&gt;{{coord|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}|{{{4}}}|globe:Venus}}{{safesubst:main other|{{safesubst:#invoke:Celestial object quadrangle|category|globe=venus     |lat={{safesubst:#switch:{{{2}}}|S|s=-}}{{{1}}}     |lon={{safesubst:#switch:{{{4}}}|W|w=-}}{{{3}}}     }}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{documentation|content= Displays a set of g...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="873" sha1="89hmlu2iiguyx88jshganv0uvxnv8ny" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{coord|{{{1}}}|{{{2}}}|{{{3}}}|{{{4}}}|globe:Venus}}{{safesubst:main other|{{safesubst:#invoke:Celestial object quadrangle|category|globe=venus
    |lat={{safesubst:#switch:{{{2}}}|S|s=-}}{{{1}}}
    |lon={{safesubst:#switch:{{{4}}}|W|w=-}}{{{3}}}
    }}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation|content=
Displays a set of [[geographic coordinate]]s, linked to {{Tl|GeoTemplate/venus}}, and also include a [[list of quadrangles on Venus|Venus quadrangle]] category. Used in infoboxes that don't have this functionality built into them, such as {{tl|Infobox mountain}}.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot;&gt;{{Venus coords and quad cat|latitude|N_or_S|longitude|E_or_W}}&lt;/syntaxhighlight&gt;

== See also ==
* {{tl|Lunar coords and quad cat}}

[[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း တမ်းပလိတ်များ|{{PAGENAME}}]]
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>89hmlu2iiguyx88jshganv0uvxnv8ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-54839-54</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292730</id>
    <revision>
      <id>1057596</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:43:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1057596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8558" sha1="ga711g38ekkrswoxem9m329kt1scgh3" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-54839-54 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၄၃၊ ၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>ga711g38ekkrswoxem9m329kt1scgh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-54589-80</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292731</id>
    <revision>
      <id>1057597</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1057597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8558" sha1="gl835buxg878tiqxmbma4uovui984l4" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-54589-80 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၂:၄၃၊ ၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>gl835buxg878tiqxmbma4uovui984l4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗီနီရာ ၇</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292732</id>
    <revision>
      <id>1057598</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox spaceflight | name              = Venera 7 | image             = Venera-7 spuskaemiy apparat.jpg | image_caption     = ဗီနီရာ ၇ ပုံစံတူယာဉ် | mission_type      = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဆင်းသက်ယာဉ် | operator          = [[:en:Lavochkin]] | COSPAR_ID...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4069" sha1="iecmxm0qpe61s0q6wzsul4b77actbkr" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name              = Venera 7
| image             = Venera-7 spuskaemiy apparat.jpg
| image_caption     = ဗီနီရာ ၇ ပုံစံတူယာဉ်
| mission_type      = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဆင်းသက်ယာဉ်
| operator          = [[:en:Lavochkin]]
| COSPAR_ID         = 1970-060A 
| SATCAT            = 4489
| mission_duration  = Cruise: {{time interval|17 Aug 1970|15 Dec 1970|show=md}} &lt;br /&gt;Lander: 23 minutes

| spacecraft        = [[:en:3MV]] No. 630
| manufacturer      = [[:en:Lavochkin]]
| dry_mass          = 
| launch_mass       = {{cvt|1180|kg|lb}}{{sfn|Siddiqi|2018|p=93}}
| landing_mass      = {{cvt|500|kg|lb}}
| power             =

| launch_date       = {{start-date|17 August 1970, 05:38:22|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC{{sfn|Siddiqi|2018|p=93}}
| launch_rocket     = [[:en:Molniya-M]]
| launch_site       = [[:en:Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[:en:Baikonur Cosmodrome Site 31|31/6]]
| last_contact      = {{end-date|15 December 1970, 06:00|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC

| orbit_epoch       = 
| orbit_reference   = [[:en:Heliocentric orbit|Heliocentric]]
| orbit_periapsis   = {{convert|0.69|AU|e6km|abbr=unit}}
| orbit_apoapsis    = {{convert|1.01|AU|e6km|abbr=unit}}
| orbit_inclination = 2.0°
| orbit_period      = 287 days
| apsis             = helion
|interplanetary     = 
 {{Infobox spaceflight/IP
   |type            = lander
   |object          = [[သောကြာဂြိုဟ်]]
   |arrival_date    = 15 December 1970, 05:37:10
   |location        = {{Venus coords and quad cat|5|S|351|E}}
 }}

|instruments_list=
 {{Infobox spaceflight/Instruments
  |name1=COP-18-4M
  |name2=GS-4
  |name3=ITD
  |name4=DOW-1M
 }}

| insignia          = 1972 CPA 4166.jpg
| insignia_caption  = Seal of Venera 7
| insignia_size     = 180px

| programme         = '''[[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission  = [[ဗီနီရာ ၆]]
| next_mission      = [[:en:Kosmos 359]]
}}

'''ဗီနီရာ ၇''' ({{langx|ru|Венера-7|lit=ဗီးနစ်ပ် ၇}}) သည် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]မှ လွှတ်တင်ခဲ့သော အာကာသယာဉ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး [[သောကြာဂြိုဟ်]]ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် စေလွှတ်ခဲ့သည့် [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်ခဲ့ရာ အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံးပေါ်သို့ အောင်မြင်စွာဖြင့် ငြင်သာစွာဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုဂြိုဟ်မှ အချက်အလက်များကို [[ကမ္ဘာမြေ]]သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်လည်း ဖြစ်သည်။{{r|time-19710208}}{{sfn|Siddiqi|2018|pp=1, 3}}

==ကိုးကား==
{{Reflist|refs=

&lt;ref name=&quot;time-19710208&quot;&gt;{{cite magazine
| title= Science: Onward from Venus
| url= http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,909834,00.html
| magazine= [[:en:Time (magazine)|Time]]
| date= 8 February 1971
| access-date= 2 January 2013
| archive-date= 21 December 2008
| archive-url= https://web.archive.org/web/20081221214000/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,909834,00.html
| url-status= dead }}
&lt;/ref&gt;

}}


[[Category:ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>iecmxm0qpe61s0q6wzsul4b77actbkr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057770</id>
      <parentid>1057598</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4119" sha1="ny4g8ibi7scajr7gnr5mg1nsaqnap56" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name              = Venera 7
| image             = Venera-7 spuskaemiy apparat.jpg
| image_caption     = ဗီနီရာ ၇ ပုံစံတူယာဉ်
| mission_type      = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဆင်းသက်ယာဉ်
| operator          = [[:en:Lavochkin]]
| COSPAR_ID         = 1970-060A 
| SATCAT            = 4489
| mission_duration  = Cruise: {{time interval|17 Aug 1970|15 Dec 1970|show=md}} &lt;br /&gt;Lander: 23 minutes

| spacecraft        = [[:en:3MV]] No. 630
| manufacturer      = [[:en:Lavochkin]]
| dry_mass          = 
| launch_mass       = {{cvt|1180|kg|lb}}{{sfn|Siddiqi|2018|p=93}}
| landing_mass      = {{cvt|500|kg|lb}}
| power             =

| launch_date       = {{start-date|17 August 1970, 05:38:22|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC{{sfn|Siddiqi|2018|p=93}}
| launch_rocket     = [[:en:Molniya-M]]
| launch_site       = [[:en:Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[:en:Baikonur Cosmodrome Site 31|31/6]]
| last_contact      = {{end-date|15 December 1970, 06:00|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC

| orbit_epoch       = 
| orbit_reference   = [[:en:Heliocentric orbit|Heliocentric]]
| orbit_periapsis   = {{convert|0.69|AU|e6km|abbr=unit}}
| orbit_apoapsis    = {{convert|1.01|AU|e6km|abbr=unit}}
| orbit_inclination = 2.0°
| orbit_period      = 287 days
| apsis             = helion
|interplanetary     = 
 {{Infobox spaceflight/IP
   |type            = lander
   |object          = [[သောကြာဂြိုဟ်]]
   |arrival_date    = 15 December 1970, 05:37:10
   |location        = {{Venus coords and quad cat|5|S|351|E}}
 }}

|instruments_list=
 {{Infobox spaceflight/Instruments
  |name1=COP-18-4M
  |name2=GS-4
  |name3=ITD
  |name4=DOW-1M
 }}

| insignia          = 1972 CPA 4166.jpg
| insignia_caption  = Seal of Venera 7
| insignia_size     = 180px

| programme         = '''[[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission  = [[ဗီနီရာ ၆]]
| next_mission      = [[:en:Kosmos 359]]
}}

'''ဗီနီရာ ၇''' ({{langx|ru|Венера-7|lit=ဗီးနစ်ပ် ၇}}) သည် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]မှ လွှတ်တင်ခဲ့သော အာကာသယာဉ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး [[သောကြာဂြိုဟ်]]ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် စေလွှတ်ခဲ့သည့် [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]တွင် ပါဝင်သည်။ ၁၉၇၀ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်ခဲ့ရာ အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံးပေါ်သို့ အောင်မြင်စွာဖြင့် ငြင်သာစွာဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုဂြိုဟ်မှ အချက်အလက်များကို [[ကမ္ဘာမြေ]]သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်လည်း ဖြစ်သည်။{{r|time-19710208}}{{sfn|Siddiqi|2018|pp=1, 3}}

==ကိုးကား==
{{Reflist|refs=

&lt;ref name=&quot;time-19710208&quot;&gt;{{cite magazine
| title= Science: Onward from Venus
| url= http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,909834,00.html
| magazine= [[:en:Time (magazine)|Time]]
| date= 8 February 1971
| access-date= 2 January 2013
| archive-date= 21 December 2008
| archive-url= https://web.archive.org/web/20081221214000/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,909834,00.html
| url-status= dead }}
&lt;/ref&gt;

}}

{{ဗီနီရာ စီမံကိန်း}}
[[Category:ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>ny4g8ibi7scajr7gnr5mg1nsaqnap56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဗီနီရာ စီမံကိန်း</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292733</id>
    <revision>
      <id>1057600</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commons category|Venera program}} {{Cat main}}   [[Category:ဆိုဗီယက် အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်များ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="159" sha1="auc8eqoqhrsf8svnk4n1ipw2y8qon0d" xml:space="preserve">{{Commons category|Venera program}}
{{Cat main}}


[[Category:ဆိုဗီယက် အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်များ]]</text>
      <sha1>auc8eqoqhrsf8svnk4n1ipw2y8qon0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ဆိုဗီယက် အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292734</id>
    <revision>
      <id>1057602</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:48:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;   [[ကဏ္ဍ:ဆိုဗီယက် အာကာသယာဉ်]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="683muxh8pqqxno3y2uvk2izlbns1pdy" xml:space="preserve">


[[ကဏ္ဍ:ဆိုဗီယက် အာကာသယာဉ်]]</text>
      <sha1>683muxh8pqqxno3y2uvk2izlbns1pdy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗီနီရာ ၁</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292735</id>
    <revision>
      <id>1057603</id>
      <timestamp>2026-10-12T12:58:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{italic title}} {{Infobox spaceflight | name               = ''Venera 1'' | image              = Venera_1_(a)_(Memorial_Museum_of_Astronautics).JPG | image_caption      = Mockup of the ''Venera 1'' spacecraft | mission_type       = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဝင်တိုက်ယာဉ် | operator           = :en:OK...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4888" sha1="lg87ctiips73iudfbpdvp7wm7y9fm4k" xml:space="preserve">{{italic title}}
{{Infobox spaceflight
| name               = ''Venera 1''
| image              = Venera_1_(a)_(Memorial_Museum_of_Astronautics).JPG
| image_caption      = Mockup of the ''Venera 1'' spacecraft
| mission_type       = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဝင်တိုက်ယာဉ်
| operator           = [[:en:OKB-1]]
| Harvard_designation = 1961 Gamma 1
| COSPAR_ID          = 1961-003A
| SATCAT             = 80
| mission_duration   = 7 days
| spacecraft         = [[:en:1MV|1VA No.2]]
| manufacturer       = [[:en:OKB-1]]
| launch_mass        = {{convert|6,424.0|kg|lb}}
| dry_mass           = {{convert|643.5|kg|lb}}
| landing_mass       = 
| power              = &lt;!-- [[watt]]s --&gt;
| launch_date        = {{start-date|12 February 1961, 00:34:36|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC
| launch_rocket      = [[:en:Molniya (rocket)|Molniya 8K78]]
| launch_site        = [[:en:Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[:en:Baikonur Cosmodrome Site 1|1/5]]
| last_contact       = {{end-date|19 February 1961}}
| orbit_epoch        = 
| orbit_reference    = [[:en:Heliocentric orbit|Heliocentric]]
| orbit_periapsis    = 0.718 [[Astronomical unit|AU]]
| orbit_apoapsis     = 1.019 AU
| orbit_eccentricity = 0.173
| orbit_inclination  = 0.58°
| orbit_period       = 311 days
| apsis              = helion
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
   |type                = flyby
   |object              = [[သောကြာဂြိုဟ်]] 
   |arrival_date        = 19 May 1961
   |distance            = {{convert|100000|km|mi|abbr=on}}
 }}
| insignia           = The Soviet Union 1961 CPA 2556 stamp (Launching of the Venus space probe, 1961-2-12. Globe and Venera 1).jpg
| insignia_size      = 80px
| insignia_caption   = 
| programme          = [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
| previous_mission   = [[:en:Tyazhely Sputnik]]
| next_mission       = [[:en:Venera 2MV-1 No.1]]
}}

'''ဗီနီရာ ၁''' ({{langx|ru|Венера-1}} အဓိပ္ပာယ်မှာ ဗီးနပ်စ် ၁) ကို Venera-1VA No.2 ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး အနောက်နိုင်ငံများတွင် တစ်ခါတစ်ရံ စပွန်းနစ် ၈ ဟုလည်း အမည်ပေးခေါ်ဆိုကြသည်။ ၎င်းသည် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၏ [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား အာကာသခရီးစဉ်ကို ပထမဆုံး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သကဲ့သို့ [[သောကြာဂြိုဟ်]]အနီးမှ ပထမဆုံး ဖြတ်သန်းပျံသန်းခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1961-003A|title=Venera 1|website=NASA Space Science Data Coordinated Archive|access-date=2019-08-15|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126124517/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1961-003A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် လွှတ်တင်ခဲ့သော ဗီနီရာ ၁ ကို သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ဝင်ရောက်ထိမှန်စေရန် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းသွားခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းမှု မပြုလုပ်မီ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်နှင့် ရေဒီယိုဆက်သွယ်မှု ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အချက်အလက်အချို့ကိုသာ ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာလည်း ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား အာကာသဟင်းလင်းပြင်မှ ရရှိခဲ့သော အချက်အလက်များသာ ဖြစ်သည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>lg87ctiips73iudfbpdvp7wm7y9fm4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057768</id>
      <parentid>1057603</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:53:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4940" sha1="fzsyjr1xkd4dn81762gy8461vgyjyv8" xml:space="preserve">{{italic title}}
{{Infobox spaceflight
| name               = ''Venera 1''
| image              = Venera_1_(a)_(Memorial_Museum_of_Astronautics).JPG
| image_caption      = Mockup of the ''Venera 1'' spacecraft
| mission_type       = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဝင်တိုက်ယာဉ်
| operator           = [[:en:OKB-1]]
| Harvard_designation = 1961 Gamma 1
| COSPAR_ID          = 1961-003A
| SATCAT             = 80
| mission_duration   = 7 days
| spacecraft         = [[:en:1MV|1VA No.2]]
| manufacturer       = [[:en:OKB-1]]
| launch_mass        = {{convert|6,424.0|kg|lb}}
| dry_mass           = {{convert|643.5|kg|lb}}
| landing_mass       = 
| power              = &lt;!-- [[watt]]s --&gt;
| launch_date        = {{start-date|12 February 1961, 00:34:36|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC
| launch_rocket      = [[:en:Molniya (rocket)|Molniya 8K78]]
| launch_site        = [[:en:Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[:en:Baikonur Cosmodrome Site 1|1/5]]
| last_contact       = {{end-date|19 February 1961}}
| orbit_epoch        = 
| orbit_reference    = [[:en:Heliocentric orbit|Heliocentric]]
| orbit_periapsis    = 0.718 [[Astronomical unit|AU]]
| orbit_apoapsis     = 1.019 AU
| orbit_eccentricity = 0.173
| orbit_inclination  = 0.58°
| orbit_period       = 311 days
| apsis              = helion
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
   |type                = flyby
   |object              = [[သောကြာဂြိုဟ်]] 
   |arrival_date        = 19 May 1961
   |distance            = {{convert|100000|km|mi|abbr=on}}
 }}
| insignia           = The Soviet Union 1961 CPA 2556 stamp (Launching of the Venus space probe, 1961-2-12. Globe and Venera 1).jpg
| insignia_size      = 80px
| insignia_caption   = 
| programme          = [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
| previous_mission   = [[:en:Tyazhely Sputnik]]
| next_mission       = [[:en:Venera 2MV-1 No.1]]
}}

'''ဗီနီရာ ၁''' ({{langx|ru|Венера-1}} အဓိပ္ပာယ်မှာ ဗီးနပ်စ် ၁) ကို Venera-1VA No.2 ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြပြီး အနောက်နိုင်ငံများတွင် တစ်ခါတစ်ရံ စပွန်းနစ် ၈ ဟုလည်း အမည်ပေးခေါ်ဆိုကြသည်။ ၎င်းသည် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၏ [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား အာကာသခရီးစဉ်ကို ပထမဆုံး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သကဲ့သို့ [[သောကြာဂြိုဟ်]]အနီးမှ ပထမဆုံး ဖြတ်သန်းပျံသန်းခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်လည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1961-003A|title=Venera 1|website=NASA Space Science Data Coordinated Archive|access-date=2019-08-15|archive-date=2020-11-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126124517/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1961-003A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် လွှတ်တင်ခဲ့သော ဗီနီရာ ၁ ကို သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ဝင်ရောက်ထိမှန်စေရန် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော် ထိုနှစ် မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းသွားခဲ့သည်။ သို့ရာတွင် ဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းမှု မပြုလုပ်မီ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်နှင့် ရေဒီယိုဆက်သွယ်မှု ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အချက်အလက်အချို့ကိုသာ ပြန်လည်ရရှိခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှာလည်း ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား အာကာသဟင်းလင်းပြင်မှ ရရှိခဲ့သော အချက်အလက်များသာ ဖြစ်သည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{ဗီနီရာ စီမံကိန်း}}
[[ကဏ္ဍ:ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>fzsyjr1xkd4dn81762gy8461vgyjyv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗီနီရာ ၄</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292736</id>
    <revision>
      <id>1057605</id>
      <timestamp>2026-10-12T13:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox spaceflight | name               = Venera 4 | image              = Venera 4 (MMA 2011) (1).JPG | image_size         = 230px | image_caption      = Venera 4 model | insignia           = The Soviet Union 1968 CPA 3623 stamp (Venera 4 Space probe).jpg | insignia_size      = 60px | mission_type       = သောကြာဂြို...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7935" sha1="2taicpxd1f1r7l68nijn2dgvnxg2nwn" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name               = Venera 4
| image              = Venera 4 (MMA 2011) (1).JPG
| image_size         = 230px
| image_caption      = Venera 4 model
| insignia           = The Soviet Union 1968 CPA 3623 stamp (Venera 4 Space probe).jpg
| insignia_size      = 60px
| mission_type       = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဆင်းသက်ယာဉ်
| operator           = [[:en:NPO Lavochkin|GSMZ Lavochkin]]
| COSPAR_ID          = 1967-058A
| SATCAT             = 02840
| mission_duration   = 127 days
| spacecraft         = 4V-1 &lt;ref name=ea&gt;{{cite web|url=http://www.astronautix.com/v/venera1vv-67.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228043210/http://astronautix.com/v/venera1vv-67.html|url-status=dead|archive-date=28 December 2016|title=Venera 1V (V-67)|website=Encyclopedia Astronautica|last1=Wade|first1=Mark|access-date=9 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| manufacturer       = [[:en:NPO Lavochkin|GSMZ Lavochkin]]
| launch_mass        = 1,106 kg{{sfn|Siddiqi|2018|p=68}}
| dry_mass           = 377 kg
| launch_date        = 12 June 1967, 02:39:45 UT{{sfn|Siddiqi|2018|p=68}}
| launch_rocket      = [[:en:Molniya-M|Molniya 8K78M]]
| launch_site        = [[:en:Baikonur Cosmodrome|Baikonur]], [[:en:Baikonur Cosmodrome|Site 1/5]]
| launch_contractor  = [[:en:TsSKB-Progress]]
| last_contact       = 18 October 1967, 04:34 GMT
| orbit_reference    = [[:en:Heliocentric orbit|Heliocentric]]
| orbit_periapsis    = 0.71 [[Astronomical unit|AU]]
| orbit_apoapsis     = 1.02 AU
| orbit_inclination  = 4.3°
| orbit_period       = 293 days
| apsis              = helion
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
   |type                = lander_impact
   |note                = disintegrated
   |object              = [[သောကြာ]]
   |arrival_date        = 18 October 1967, 04:34 GMT
   |location            = {{Venus coords and quad cat|19|N|38|E}} ([[:en:Eistla Regio]])
 }}
| programme          = [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
| previous_mission   = [[:en:Kosmos 96]]
| next_mission       = [[:en:Kosmos 167]]
}}

'''ဗီနီရာ ၄'''({{langx|ru|Венера-4|lit=ဗီးနစ်ပ်-၄}}) ကို 4V-1 No.310 ဟုလည်း သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၎င်းသည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]] အောက်တွင် စေလွှတ်ခဲ့သော အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်တွင် အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ပထမတစ်ခုမှာ ဆင်းသက်ယာဉ် ဖြစ်ပြီး သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ လေထီးဖြင့် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်ရန် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားသည်။ ဒုတိယတစ်ခုမှာ သယ်ဆောင်ယာဉ်ဖြစ်ပြီး ဆင်းသက်ယာဉ်ကို သောကြာဂြိုဟ်အထိ သယ်ဆောင်ပေးသည့်အပြင် ဆင်းသက်ယာဉ်နှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဆက်သွယ်ရေးအချက်ပြလွှင့်တင်ပေးသည့် ကြားခံစနစ် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။

၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဗီနီရာ ၄သည် အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေကို ထိုနေရာ၌ပင် တိုက်ရိုက်တိုင်းတာလေ့လာနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အောင်မြင်သော အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သောကြာဂြိုဟ်၏ [[လေထု]]ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု ပြုလုပ်ပေးခဲ့ပြီး လေထုတွင် အဓိကအားဖြင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]ပါဝင်ကြောင်း၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]] အနည်းငယ် ပါဝင်ကြောင်းနှင့် [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် ရေငွေ့ တို့မှာ တစ်ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာ ပါဝင်ကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။

လေထုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်စဉ် ဗီနီရာ ၄ သည် အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ လေထုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်မှုကို ပထမဆုံးအကြိမ် ခံနိုင်ရည်ရှိစွာ ဖြတ်သန်းနိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်လည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။{{sfn|Siddiqi|2018|p=1}} ထို့အပြင် အဆိုပါ အာကာသစခန်းသည် အားနည်းသော [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]တစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ဓာတ်ရောင်ခြည်စက်ကွင်းကို မတွေ့ရှိခဲ့ပေ။ သောကြာဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်လေထုအလွှာတွင် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]အလွန်နည်းပါးပြီး အက်တမ်ပုံစံ အောက်ဆီဂျင် လုံးဝမရှိကြောင်းလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1967-058A#:~:text=The%20probe%20measured%20an%20atmospheric,hydrogen%20at%209900%20km%20altitude. |access-date=2024-06-12 |website=nssdc.gsfc.nasa.gov |archive-date=14 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514144526/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1967-058A#:~:text=The%20probe%20measured%20an%20atmospheric,hydrogen%20at%209900%20km%20altitude. |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ဗီနီရာ ၄ သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ အပူချိန် အလွန်မြင့်မားကြောင်း၊ ၎င်း၏လေထုသည် မျှော်မှန်းထားသည်ထက် များစွာပိုမိုသိပ်သည်းကြောင်းနှင့် ရေအများစုသည် လွန်ခဲ့သော အချိန်ကြာမြင့်စွာကတည်းက ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည့် ပထမဆုံး တိုက်ရိုက်တိုင်းတာမှုအချက်အလက်များကို ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>2taicpxd1f1r7l68nijn2dgvnxg2nwn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057769</id>
      <parentid>1057605</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7986" sha1="dzpk8b2cjlxqoor4wrkwevt1ewr8rwu" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name               = Venera 4
| image              = Venera 4 (MMA 2011) (1).JPG
| image_size         = 230px
| image_caption      = Venera 4 model
| insignia           = The Soviet Union 1968 CPA 3623 stamp (Venera 4 Space probe).jpg
| insignia_size      = 60px
| mission_type       = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဆင်းသက်ယာဉ်
| operator           = [[:en:NPO Lavochkin|GSMZ Lavochkin]]
| COSPAR_ID          = 1967-058A
| SATCAT             = 02840
| mission_duration   = 127 days
| spacecraft         = 4V-1 &lt;ref name=ea&gt;{{cite web|url=http://www.astronautix.com/v/venera1vv-67.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20161228043210/http://astronautix.com/v/venera1vv-67.html|url-status=dead|archive-date=28 December 2016|title=Venera 1V (V-67)|website=Encyclopedia Astronautica|last1=Wade|first1=Mark|access-date=9 November 2019}}&lt;/ref&gt;
| manufacturer       = [[:en:NPO Lavochkin|GSMZ Lavochkin]]
| launch_mass        = 1,106 kg{{sfn|Siddiqi|2018|p=68}}
| dry_mass           = 377 kg
| launch_date        = 12 June 1967, 02:39:45 UT{{sfn|Siddiqi|2018|p=68}}
| launch_rocket      = [[:en:Molniya-M|Molniya 8K78M]]
| launch_site        = [[:en:Baikonur Cosmodrome|Baikonur]], [[:en:Baikonur Cosmodrome|Site 1/5]]
| launch_contractor  = [[:en:TsSKB-Progress]]
| last_contact       = 18 October 1967, 04:34 GMT
| orbit_reference    = [[:en:Heliocentric orbit|Heliocentric]]
| orbit_periapsis    = 0.71 [[Astronomical unit|AU]]
| orbit_apoapsis     = 1.02 AU
| orbit_inclination  = 4.3°
| orbit_period       = 293 days
| apsis              = helion
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
   |type                = lander_impact
   |note                = disintegrated
   |object              = [[သောကြာ]]
   |arrival_date        = 18 October 1967, 04:34 GMT
   |location            = {{Venus coords and quad cat|19|N|38|E}} ([[:en:Eistla Regio]])
 }}
| programme          = [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
| previous_mission   = [[:en:Kosmos 96]]
| next_mission       = [[:en:Kosmos 167]]
}}

'''ဗီနီရာ ၄'''({{langx|ru|Венера-4|lit=ဗီးနစ်ပ်-၄}}) ကို 4V-1 No.310 ဟုလည်း သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၎င်းသည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]] အောက်တွင် စေလွှတ်ခဲ့သော အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် တစ်စင်းဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်တွင် အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခု ပါဝင်သည်။ ပထမတစ်ခုမှာ ဆင်းသက်ယာဉ် ဖြစ်ပြီး သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ လေထီးဖြင့် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်ရန် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားသည်။ ဒုတိယတစ်ခုမှာ သယ်ဆောင်ယာဉ်ဖြစ်ပြီး ဆင်းသက်ယာဉ်ကို သောကြာဂြိုဟ်အထိ သယ်ဆောင်ပေးသည့်အပြင် ဆင်းသက်ယာဉ်နှင့် ဆက်သွယ်ရန်အတွက် ဆက်သွယ်ရေးအချက်ပြလွှင့်တင်ပေးသည့် ကြားခံစနစ် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်။

၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဗီနီရာ ၄သည် အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေကို ထိုနေရာ၌ပင် တိုက်ရိုက်တိုင်းတာလေ့လာနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အောင်မြင်သော အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် သောကြာဂြိုဟ်၏ [[လေထု]]ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု ပြုလုပ်ပေးခဲ့ပြီး လေထုတွင် အဓိကအားဖြင့် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]ပါဝင်ကြောင်း၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]] အနည်းငယ် ပါဝင်ကြောင်းနှင့် [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် ရေငွေ့ တို့မှာ တစ်ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာ ပါဝင်ကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။

လေထုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်စဉ် ဗီနီရာ ၄ သည် အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ လေထုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်မှုကို ပထမဆုံးအကြိမ် ခံနိုင်ရည်ရှိစွာ ဖြတ်သန်းနိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်လည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။{{sfn|Siddiqi|2018|p=1}} ထို့အပြင် အဆိုပါ အာကာသစခန်းသည် အားနည်းသော [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]တစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ဓာတ်ရောင်ခြည်စက်ကွင်းကို မတွေ့ရှိခဲ့ပေ။ သောကြာဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်လေထုအလွှာတွင် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]အလွန်နည်းပါးပြီး အက်တမ်ပုံစံ အောက်ဆီဂျင် လုံးဝမရှိကြောင်းလည်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=NASA - NSSDCA - Spacecraft - Details |url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1967-058A#:~:text=The%20probe%20measured%20an%20atmospheric,hydrogen%20at%209900%20km%20altitude. |access-date=2024-06-12 |website=nssdc.gsfc.nasa.gov |archive-date=14 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190514144526/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1967-058A#:~:text=The%20probe%20measured%20an%20atmospheric,hydrogen%20at%209900%20km%20altitude. |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

ဗီနီရာ ၄ သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ အပူချိန် အလွန်မြင့်မားကြောင်း၊ ၎င်း၏လေထုသည် မျှော်မှန်းထားသည်ထက် များစွာပိုမိုသိပ်သည်းကြောင်းနှင့် ရေအများစုသည် လွန်ခဲ့သော အချိန်ကြာမြင့်စွာကတည်းက ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနိုင်သည့် ပထမဆုံး တိုက်ရိုက်တိုင်းတာမှုအချက်အလက်များကို ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

{{ဗီနီရာ စီမံကိန်း}}
[[ကဏ္ဍ:ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>dzpk8b2cjlxqoor4wrkwevt1ewr8rwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗီနီရာ ၁၃</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292737</id>
    <revision>
      <id>1057608</id>
      <timestamp>2026-10-12T13:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox spaceflight | name                  = Venera 13 | names_list            = &lt;!--list of previous names if the spacecraft has been renamed.  Include the dates applicable if possible, and separate each name with a linebreak.  Omit if the spacecraft has only ever been known by one name.  Do not include Harvard, COSPAR/NSSDC or SATCAT/N...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24594" sha1="962kvj6xspub4u1gipws4wt1kju5ykd" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name                  = Venera 13
| names_list            = &lt;!--list of previous names if the spacecraft has been renamed. 
Include the dates applicable if possible, and separate each name with a linebreak. 
Omit if the spacecraft has only ever been known by one name. 
Do not include Harvard, COSPAR/NSSDC or SATCAT/NORAD/NASA designations as alternative names--&gt;

&lt;!--image of the spacecraft/mission--&gt;
| image                 =
| image_caption         = Illustration of Venera 13
| image_alt             = &lt;!--image alt text--&gt;
| image_size            = 250px

&lt;!--Basic details--&gt;
| mission_type          = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဖြတ်ပျံသန်းယာဉ် / ဆင်းသက်ယာဉ်
| operator              = [[:en:Soviet Academy of Sciences|ဆိုဗီယက် အကယ်ဒမီ သိပ္ပံ]]
| Harvard_designation   = &lt;!--spacecraft launched 1962 and earlier only (e.g. 1957 Alpha 2)--&gt;
| COSPAR_ID             = 1981-106A&lt;br /&gt;1981-106D
| SATCAT                = 12927&lt;br /&gt;15599
| website               = &lt;!--Homepage of the craft/mission, OFFICIAL PAGES ONLY--&gt;
| mission_duration      = Travel: 4 months, 2 days&lt;br /&gt;Lander: 127 minutes
| distance_travelled    = &lt;!--How far the spacecraft travelled (if known)--&gt;
| orbits_completed      = &lt;!--number of times the spacecraft orbited the Earth - see below for spacecraft beyond Earth orbit--&gt;
| suborbital_range      = &lt;!--downrange distance reached if spacecraft did not enter orbit--&gt;
| suborbital_apogee     = &lt;!--altitude reached if spacecraft did not enter orbit--&gt;

&lt;!--Spacecraft properties--&gt;
| spacecraft            = &lt;!--Spacecraft name/serial number (e.g. Space Shuttle ''Discovery'', Apollo CM-118), etc--&gt;
| spacecraft_type       = [[:en:4MV|4V-1]] no.760
| spacecraft_bus        = &lt;!--e.g. A2100M, Star-2, etc--&gt;
| manufacturer          = [[:en:NPO Lavochkin]]
| launch_mass           = {{convert|4,397.8|kg|lb}}&lt;ref name=Venera_13&gt;{{cite book|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/beyond-earth-tagged.pdf|title=Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016|last1=Siddiqi|first1=Asif|publisher=NASA History Program Office|edition=second|year=2018|pages=155-156}}&lt;/ref&gt;
| BOL_mass              = &lt;!--spacecraft mass in orbit at beginning of operational life, after LEOP phase--&gt;
| landing_mass          = {{convert|760|kg|abbr=on}}
| dry_mass              = {{convert|1,643.72|kg|lb|abbr=on}}
| payload_mass          = &lt;!--Mass of cargo carried by spacecraft (e.g. for Space Shuttle), or total mass of instrumentation/equipment/experiments for mission--&gt;
| dimensions            = {{convert|2.7|x|2.3|x|2.7|m|ft|abbr=on}}
| power                 = &lt;!--end-of-life power, in watts--&gt;

&lt;!--Launch details--&gt;
| launch_date           = {{start date|1981|10|30}}, 06:04:00 UTC&lt;ref name=Venera_13&gt;&lt;/ref&gt;
| launch_rocket         = [[:en:Proton (rocket)|Proton]]-K/D-1 8K82K
| launch_site           = [[:en:Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[Baikonur Cosmodrome Site 200|200/40]]
| launch_contractor     = &lt;!--organisation(s) that conducted the launch (e.g. United Launch Alliance, Arianespace, etc)--&gt;
| deployment_from       = &lt;!--place where deployed from--&gt;
| deployment_date       = &lt;!--date deployed--&gt;
| entered_service       = &lt;!--date on which the spacecraft entered service, if it did not do so immediately after launch--&gt;
&lt;!-- * - e.g. Proton-M/Briz-M not Proton-M, but Titan IV(401)A not Titan IV(401)A-Centaur--&gt;

&lt;!--end of mission--&gt;
| disposal_type         = &lt;!--Whether the spacecraft was deorbited, decommissioned, placed in a graveyard orbit, etc--&gt;
| deactivated           = &lt;!--when craft was decommissioned--&gt;
| destroyed             = &lt;!--when craft was destroyed (if other than by re-entry)--&gt;
| last_contact          = lander: March 1, 1982 / carrier: at least until April 25, 1983&lt;!--when last signal received if not decommissioned--&gt;
| recovery_by           = &lt;!--recovered by--&gt;
| recovery_date         = &lt;!--recovery date--&gt;
| decay_date            = &lt;!--when craft re-entered the atmosphere, not needed if it landed--&gt;
| landing_date          = &lt;!--when the spacecraft made a controlled landing, not needed if it did not return intact--&gt;
| landing_site          = &lt;!--where the craft landed; site/runway or coordinates--&gt;
&lt;!--
    The following template should be used for ONE of the three above fields &quot;end_of_mission&quot;, &quot;decay&quot; or &quot;landing&quot; if the spacecraft is no longer operational.
    If it landed intact, use it for the landing time, otherwise for the date it ceased operations, or the decay date if it was still operational when it re-entered.
    {{end date|YYYY|MM|DD|hh|mm|ss|TZ=Z}} (for Zulu/UTC) or {{end date|YYYY|MM|DD}} (if time unknown) 
--&gt;

&lt;!--orbit parameters--&gt;
&lt;!--as science-related articles, SI units should be the principal units of measurement, however we usually use {{convert}} to display imperial units in parentheses after the initial values--&gt;
| orbit_reference       = [[:en:Heliocentric orbit|Heliocentric]]
| orbit_regime          = &lt;!--high, low, medium, molniya, GSO - please link (e.g. [[Low Earth orbit|Low Earth]] - please don't use acronyms--&gt;
| orbit_longitude       = &lt;!--geosynchronous satellites only--&gt;
| orbit_slot            = &lt;!--Designation of orbital position or slot, if not longitude (e.g. plane and position of a GPS satellite)--&gt;
| orbit_semimajor       = &lt;!--semimajor axis--&gt;
| orbit_eccentricity    = 0.17
| orbit_periapsis       = 0.70 [[Astronomical unit|AU]]
| orbit_apoapsis        = 0.99 AU
| orbit_inclination     = 2.3 degrees 
| orbit_period          = 285 days
| orbit_RAAN            = &lt;!--right ascension of the ascending node--&gt;
| orbit_arg_periapsis   = &lt;!--argument of perigee/periapsis--&gt;
| orbit_mean_anomaly    = &lt;!--mean anomaly at epoch, only use in conjunction with an epoch value--&gt;
| orbit_mean_motion     = &lt;!--mean motion of the satellite, usually measured in orbits per day--&gt;
| orbit_repeat          = &lt;!--repeat interval/revisit time--&gt;
| orbit_velocity        = &lt;!--speed at which the spacecraft was travelling at epoch - only use for spacecraft with low orbital eccentricity--&gt;
| orbit_epoch           = &lt;!--the date at which the orbit parameters were correct--&gt;
| orbit_rev_number      = &lt;!--revolution number--&gt;
| apsis                 = helion

|interplanetary         = &lt;!--Infobox spaceflight/IP can be called multiple times for missions with multiple targets or combined orbiter/lander missions, etc--&gt;
 {{Infobox spaceflight/IP
   |type                = flyby
   |object              = [[သောကြာဂြိုဟ်]]
   |orbits              = &lt;!--number of orbits completed at target body (if applicable and known)--&gt;
   |component           = Venera 13 flight platform
   |arrival_date        = March 1, 1982
   |departure_date      = &lt;!--Date of leaving orbit for orbiters, date of launch for landers which took off again--&gt;
   |location            = &lt;!--landing/impact site, including EOM impacts for atmospheric probes and lunar/asteroid orbiters--&gt;
   |distance            = ~{{convert|36,000|km|mi}}
 }}

 {{Infobox spaceflight/IP
   |type                = lander
   |object              = [[သောကြာဂြိုဟ်]]
   |orbits              = &lt;!--number of orbits completed at target body (if applicable and known)--&gt;
   |component           = Venera 13 descent craft
   |arrival_date        = 03:57:21, March 1, 1982
   |departure_date      = &lt;!--Date of leaving orbit for orbiters, date of launch for landers which took off again--&gt;
   |location            = {{coord|7.5|S|303|E|globe:Venus}} (east of [[:en:Phoebe Regio]])
   |distance            = &lt;!--closest approach distance for flybys, distance travelled on surface for rovers, omit for others--&gt;
 }}

&lt;!--transponder parameters--&gt;
| trans_band            = &lt;!--Transponder frequency bands--&gt;
| trans_frequency       = &lt;!--specific frequencies--&gt;
| trans_bandwidth       = &lt;!--bandwidth--&gt;
| trans_capacity        = &lt;!--capacity of the transponders--&gt;
| trans_coverage        = &lt;!--area covered--&gt;
| trans_TWTA            = &lt;!--TWTA output power--&gt;
| trans_EIRP            = &lt;!--equivalent isotropic power--&gt;
| trans_HPBW            = &lt;!--half-power beam width--&gt;

&lt;!--Only use where a spacecraft/mission is part of a clear programme of sequential missions. 
If in doubt, leave it out--&gt;
| programme             = [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
| previous_mission      = [[ဗီနီရာ ၁၂]]
| next_mission          = [[ဗီနီရာ ၁၄]]

&lt;!--mission insignia or patch--&gt;
| insignia              =  1982 CPA 5278.jpg
| insignia_caption      = &lt;!--image caption--&gt;
| insignia_alt          = &lt;!--image alt text--&gt;
| insignia_size         = 150px
}}

'''ဗီနီရာ ၁၃''' ({{langx|ru|Венера-13}} 'ဗီးနပ်စ် ၁၃') သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ရည်ရွယ်ထားသော ဆိုဗီယက် အာကာသ စီမံကိန်း (Soviet space program) ၏ [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]] တွင် ပါဝင်သည့် အာကာသယာဉ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။

ဗီနီရာ ၁၃ နှင့် ဗီနီရာ ၁၄ တို့သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် သောကြာဂြိုဟ်သို့ အာကာသယာဉ်များ လွှတ်တင်ရန် သင့်လျော်သည့် အချိန်ကာလကို အကျိုးရှိစွာ အသုံးချနိုင်ရန် တည်ဆောက်ထားသော ပုံစံတူ အာကာသယာဉ်များဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းကို ငါးရက်ခြား၍ လွှတ်တင်ခဲ့ကြသည်။ ဗီနီရာ ၁၃ ကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်နေ့၊ UTC စံတော်ချိန် ၀၆:၀၄ နာရီတွင် လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး ဗီနီရာ ၁၄ ကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့၊ UTC စံတော်ချိန် ၀၅:၃၁ နာရီတွင် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ အာကာသပတ်လမ်းအတွင်းရှိ အခြေအနေတွင် လောင်စာနှင့် အခြားအသုံးပြုပစ္စည်းများကို မထည့်သွင်းထားသော ၎င်းတို့၏ ခြောက်သွေ့အလေးချိန်သည် တစ်စင်းလျှင် ၇၆၀ ကီလိုဂရမ် ရှိသည်။

ဗီနီရာ ၁၃ သည် အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံးမှ အသံများကို ပထမဆုံးအကြိမ် အသံဖမ်းယူ၍ ကမ္ဘာသို့ ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်းတင်ရရှိခဲ့သော အသံများတွင် သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ လေတိုက်သံ၊ ဆင်းသက်ယာဉ် မြေပြင်ကို ထိမှန်သည့်အသံ၊ ပေါက်ကွဲအားအသုံးပြုသည့် စနစ်ဖြင့် ကင်မရာမှန်ဘီလူးအဖုံးကို ဖယ်ရှားသည့်အသံ၊ အဆိုပါအဖုံးသည် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အမှုန်အမွှားမြေလွှာ (regolith) ပေါ်သို့ ကျရောက်သည့်အသံနှင့် မြေလွှာကို တူးဖော်သည့် ကိရိယာ လည်ပတ်လုပ်ဆောင်သည့်အသံတို့ ပါဝင်သည်။

သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုထဲသို့ ဆင်းသက်မှုသည် တစ်နာရီခန့် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Venera_13_Desc&quot;&gt;{{cite web|title=NASA Space Science Data Coordinated Archive|work=Venera 13 Descent Craft|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1981-106D
|access-date=2024-10-23|via=www.donaldedavis.com}}&lt;/ref&gt; ဗီနီရာ ၁၃ သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့၊ UTC စံတော်ချိန် ၀၃:၅၇:၂၁ နာရီတွင် သောကြာဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည်။ ဆင်းသက်ရာ တည်နေရာမှာ တောင်လတ္တီတွဒ် ၇.၅ ဒီဂရီ၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၃၀၃ ဒီဂရီ ဖြစ်ပြီး ''Phoebe Regio'' ဟုခေါ်သော မြင့်မားသည့်ဒေသ၏ အရှေ့ဘက်သို့ ဆန့်ထွက်နေသော အစွန်းပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုဒေသတွင် ကျောက်သားအလွှာများ မြေပြင်ပေါ်သို့ ပေါ်ထွက်နေသော နေရာများနှင့် ၎င်းတို့ကို ဝန်းရံထားသည့် အရောင်နက်ပြီး အမှုန်အမွှားသေးငယ်သော မြေဆီလွှာများ ပါဝင်သည်။

==ဆင်းသက်ခြင်း==
[[File:Venera 13 Venus surface images.gif|thumb|ဗီနီရာ ၁၃ ရိုက်ကူးထားသော သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပုံ]]
[[File:V13 vg261 262.tif|thumb|အရောင်ခြယ်ထားသော မြင်ကွင်း]]

၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အာကာသယာဉ်ကို လွှတ်တင်ပြီးနောက် [[သောကြာဂြိုဟ်]]သို့ လေးလကြာ ခရီးနှင်ခဲ့ရာ ဆင်းသက်ယာဉ်သည် ခရီးနှင်အဆင့် (cruise stage) မှ ခွဲထွက်ကာ သောကြာဂြိုဟ်၏ [[လေထု]]အတွင်းသို့ ထိုးဆင်းဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဆင်းသက်ယာဉ်သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် လေထီးကို ဖြန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်အထက် ၅၀ ကီလိုမီတာ (၃၁ မိုင်) ခန့်အမြင့်တွင် လေထီးကို ဖြုတ်ချခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးအဆင့် ဆင်းသက်မှုအတွက် လေခုခံအားကို အသုံးပြုသည့် ရိုးရှင်းသော လေဘရိတ်စနစ် (air braking) ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။

ဗီနီရာ ၁၃ သည် တစ်စက္ကန့်လျှင် ၇ မှ ၈ မီတာ (တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၃ မှ ၂၆ ပေ) ခန့် အမြန်နှုန်းဖြင့် {{Venus coords and quad cat|7.5|S|303|E}} နေရာတွင် ဆင်းသက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=NSSDC Master Catalog – Venera 13 Descent Craft|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1981-106D|publisher=NASA National Space Science Data Center|access-date=13 April 2013}}&lt;/ref&gt; ၎င်းနေရာသည် Phoebe Regio ဟုခေါ်သော မြင့်မားသည့်ဒေသ၏ အရှေ့ဘက်သို့ ဆန့်ထွက်နေသော အစွန်းပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် ဗီနီရာ ၁၄ ဆင်းသက်မည့်နေရာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၉၅၀ ကီလိုမီတာ (၅၉၀ မိုင်) ခန့်အကွာတွင်လည်း ရှိသည်။

ဗီနီရာ ၁၃ ၏ ဆင်းသက်ယာဉ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ကို ဓာတ်ပုံရိုက်ယူရန် ကင်မရာများနှင့် မြေလွှာအမှုန်အမွှားများ (regolith) ၏ ဖိသိပ်ခံနိုင်မှုကို တိုင်းတာရန် စပရိန်တပ်ဆင်ထားသော လက်တံများ ပါဝင်သည်။ ကွတ်ဇ်မှန်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ကင်မရာမှန်ပြတင်းပေါက်များကို မှန်ဘီလူးအဖုံးများဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားပြီး ဆင်းသက်ပြီးနောက် အဆိုပါအဖုံးများသည် အလိုအလျောက် ပွင့်ထွက်သွားရန် စီစဉ်ထားသည်။ သို့သော် ဗီနီရာ ၁၃ တွင် ထိုစနစ်များအနက် တစ်ခုသာ အလုပ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|website=great moments in science|url=http://www.abc.net.au/science/k2/moments/gmis9907.htm|title=Murphy's Law (part two)|access-date=2019-08-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Images|work=Images of the surface of Venus|url=http://www.donaldedavis.com/2003NEW/NEWSTUFF/DDVENUS.html|access-date=2019-08-06|via=www.donaldedavis.com}}&lt;/ref&gt;

ဆင်းသက်ရာနေရာတွင် ကျောက်သားအလွှာများ မြေပြင်ပေါ်သို့ ပေါ်ထွက်နေသော နေရာများနှင့် ၎င်းတို့ကို ဝန်းရံထားသည့် အရောင်နက်ပြီး အမှုန်အမွှားသေးငယ်သော မြေလွှာများ ရှိသည်။ ဆင်းသက်ပြီးနောက် ယာဉ်သည် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်ကို မြင်ကွင်းကျယ်ဓာတ်ပုံ (panoramic photograph) ရိုက်ယူခဲ့ပြီး စက်လက်တံဖြင့် မြေလွှာနမူနာများကို တူးဖော်ရယူခဲ့သည်။ ရရှိလာသော နမူနာများကို လေလုံအောင် ပိတ်ထားသည့် အခန်းတစ်ခုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုအခန်း၏ အပူချိန်ကို ၃၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၈၆ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) တွင် ထိန်းသိမ်းထားပြီး ဖိအားမှာ လေထုဖိအား၏ ၀.၀၅ ဆခန့်၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ၅ ကီလိုပက်စကယ် (kPa) ခန့် ဖြစ်သည်။ နမူနာများ၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံကို ဓာတ်မှန်ဖြာထွက်မှု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာစက် (X-ray fluorescence spectrometer) ဖြင့် စစ်ဆေးခဲ့ရာ ၎င်းတို့သည် အယ်လ်ကာလီဓာတ်ပါဝင်သော၊ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံ ကွဲပြားမှုနည်းသည့် မီလန်နိုခရက်တစ် အယ်ကာလိုင်း ဂက်ဘရိုက်ကျောက်အမျိုးအစားများ (weakly differentiated melanocratic alkaline gabbroids) အုပ်စုဝင်ဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဆင်းသက်ယာဉ်ကို မူလက မိနစ် ၃၂ ခန့်သာ အလုပ်လုပ်နိုင်ရန် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် အနည်းဆုံး ၁၂၇ မိနစ်အထိ ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ads&quot;&gt;{{Cite journal |last=Koehler |first=H. W. |year=1982 |title=Results of the Venus sondes Venera 13 and 14 |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1982S&amp;W....21..282K |journal=Sterne und Weltraum |language=German |volume=21 |page=282 |access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; ထိုအချိန်တွင် ပတ်ဝန်းကျင်အပူချိန်မှာ ၄၅၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၈၅၅ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ရှိပြီး ဖိအားမှာ ၉.၀ မီဂါပက်စကယ် (MPa)၊ ပုံမှန်လေထုဖိအား ၈၉ ဆခန့် ရှိသည်။

ဆင်းသက်ယာဉ်က စုဆောင်းရရှိသော အချက်အလက်များကို သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းနေသည့် ဂြိုဟ်တုထံသို့ ပေးပို့ခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်တုက ထိုအချက်အလက်များကို ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့ရန် ကြားခံဆက်သွယ်ရေးစနစ် (data relay) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်အနီးရှိ လေတိုက်နှုန်းကို တိုင်းတာရန် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်ပေါ်ရှိ မိုက်ခရိုဖုန်းများဖြင့် လေထုအတွင်း လေတိုက်ခတ်သံများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယာဉ်၏ စက်ကိရိယာများ လည်ပတ်လုပ်ဆောင်သည့်အသံများကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Ksanfomaliti|first1=L.V.|last2=Goroshkova|first2=N.V.|last3=Naraeva|first3=M.K.|last4=Suvorov|first4=A.P.|last5=Khondryev|first5=V.K.|last6=Yabrova|first6=L.V.|date=July–August 1982|title=Acoustic Measurements of the Wind Velocity at the VENERA-13 and VENERA-14 Landing Sites|journal=Soviet Astronomy Letters|volume=8|pages=227–229|bibcode=1982SvAL....8..227K}} Translation of {{cite journal|language=ru|title=Pisma v Astronomicheskii Zhurnal|journal=Pis'ma v Astronomicheskii Zhurnal|volume=8|date=July 1982|pages=419–423}}&lt;/ref&gt; ယင်းသည် အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံးပေါ်တွင် အသံကို ပထမဆုံးအကြိမ် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗီနီရာ ၁၄ သည်လည်း အလားတူ အသံမှတ်တမ်းများကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>962kvj6xspub4u1gipws4wt1kju5ykd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057771</id>
      <parentid>1057608</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24646" sha1="qchrus989fbrpbit7uhbqwz6d82j78o" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name                  = Venera 13
| names_list            = &lt;!--list of previous names if the spacecraft has been renamed. 
Include the dates applicable if possible, and separate each name with a linebreak. 
Omit if the spacecraft has only ever been known by one name. 
Do not include Harvard, COSPAR/NSSDC or SATCAT/NORAD/NASA designations as alternative names--&gt;

&lt;!--image of the spacecraft/mission--&gt;
| image                 =
| image_caption         = Illustration of Venera 13
| image_alt             = &lt;!--image alt text--&gt;
| image_size            = 250px

&lt;!--Basic details--&gt;
| mission_type          = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဖြတ်ပျံသန်းယာဉ် / ဆင်းသက်ယာဉ်
| operator              = [[:en:Soviet Academy of Sciences|ဆိုဗီယက် အကယ်ဒမီ သိပ္ပံ]]
| Harvard_designation   = &lt;!--spacecraft launched 1962 and earlier only (e.g. 1957 Alpha 2)--&gt;
| COSPAR_ID             = 1981-106A&lt;br /&gt;1981-106D
| SATCAT                = 12927&lt;br /&gt;15599
| website               = &lt;!--Homepage of the craft/mission, OFFICIAL PAGES ONLY--&gt;
| mission_duration      = Travel: 4 months, 2 days&lt;br /&gt;Lander: 127 minutes
| distance_travelled    = &lt;!--How far the spacecraft travelled (if known)--&gt;
| orbits_completed      = &lt;!--number of times the spacecraft orbited the Earth - see below for spacecraft beyond Earth orbit--&gt;
| suborbital_range      = &lt;!--downrange distance reached if spacecraft did not enter orbit--&gt;
| suborbital_apogee     = &lt;!--altitude reached if spacecraft did not enter orbit--&gt;

&lt;!--Spacecraft properties--&gt;
| spacecraft            = &lt;!--Spacecraft name/serial number (e.g. Space Shuttle ''Discovery'', Apollo CM-118), etc--&gt;
| spacecraft_type       = [[:en:4MV|4V-1]] no.760
| spacecraft_bus        = &lt;!--e.g. A2100M, Star-2, etc--&gt;
| manufacturer          = [[:en:NPO Lavochkin]]
| launch_mass           = {{convert|4,397.8|kg|lb}}&lt;ref name=Venera_13&gt;{{cite book|url=https://www.nasa.gov/sites/default/files/atoms/files/beyond-earth-tagged.pdf|title=Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016|last1=Siddiqi|first1=Asif|publisher=NASA History Program Office|edition=second|year=2018|pages=155-156}}&lt;/ref&gt;
| BOL_mass              = &lt;!--spacecraft mass in orbit at beginning of operational life, after LEOP phase--&gt;
| landing_mass          = {{convert|760|kg|abbr=on}}
| dry_mass              = {{convert|1,643.72|kg|lb|abbr=on}}
| payload_mass          = &lt;!--Mass of cargo carried by spacecraft (e.g. for Space Shuttle), or total mass of instrumentation/equipment/experiments for mission--&gt;
| dimensions            = {{convert|2.7|x|2.3|x|2.7|m|ft|abbr=on}}
| power                 = &lt;!--end-of-life power, in watts--&gt;

&lt;!--Launch details--&gt;
| launch_date           = {{start date|1981|10|30}}, 06:04:00 UTC&lt;ref name=Venera_13&gt;&lt;/ref&gt;
| launch_rocket         = [[:en:Proton (rocket)|Proton]]-K/D-1 8K82K
| launch_site           = [[:en:Baikonur Cosmodrome|Baikonur]] [[Baikonur Cosmodrome Site 200|200/40]]
| launch_contractor     = &lt;!--organisation(s) that conducted the launch (e.g. United Launch Alliance, Arianespace, etc)--&gt;
| deployment_from       = &lt;!--place where deployed from--&gt;
| deployment_date       = &lt;!--date deployed--&gt;
| entered_service       = &lt;!--date on which the spacecraft entered service, if it did not do so immediately after launch--&gt;
&lt;!-- * - e.g. Proton-M/Briz-M not Proton-M, but Titan IV(401)A not Titan IV(401)A-Centaur--&gt;

&lt;!--end of mission--&gt;
| disposal_type         = &lt;!--Whether the spacecraft was deorbited, decommissioned, placed in a graveyard orbit, etc--&gt;
| deactivated           = &lt;!--when craft was decommissioned--&gt;
| destroyed             = &lt;!--when craft was destroyed (if other than by re-entry)--&gt;
| last_contact          = lander: March 1, 1982 / carrier: at least until April 25, 1983&lt;!--when last signal received if not decommissioned--&gt;
| recovery_by           = &lt;!--recovered by--&gt;
| recovery_date         = &lt;!--recovery date--&gt;
| decay_date            = &lt;!--when craft re-entered the atmosphere, not needed if it landed--&gt;
| landing_date          = &lt;!--when the spacecraft made a controlled landing, not needed if it did not return intact--&gt;
| landing_site          = &lt;!--where the craft landed; site/runway or coordinates--&gt;
&lt;!--
    The following template should be used for ONE of the three above fields &quot;end_of_mission&quot;, &quot;decay&quot; or &quot;landing&quot; if the spacecraft is no longer operational.
    If it landed intact, use it for the landing time, otherwise for the date it ceased operations, or the decay date if it was still operational when it re-entered.
    {{end date|YYYY|MM|DD|hh|mm|ss|TZ=Z}} (for Zulu/UTC) or {{end date|YYYY|MM|DD}} (if time unknown) 
--&gt;

&lt;!--orbit parameters--&gt;
&lt;!--as science-related articles, SI units should be the principal units of measurement, however we usually use {{convert}} to display imperial units in parentheses after the initial values--&gt;
| orbit_reference       = [[:en:Heliocentric orbit|Heliocentric]]
| orbit_regime          = &lt;!--high, low, medium, molniya, GSO - please link (e.g. [[Low Earth orbit|Low Earth]] - please don't use acronyms--&gt;
| orbit_longitude       = &lt;!--geosynchronous satellites only--&gt;
| orbit_slot            = &lt;!--Designation of orbital position or slot, if not longitude (e.g. plane and position of a GPS satellite)--&gt;
| orbit_semimajor       = &lt;!--semimajor axis--&gt;
| orbit_eccentricity    = 0.17
| orbit_periapsis       = 0.70 [[Astronomical unit|AU]]
| orbit_apoapsis        = 0.99 AU
| orbit_inclination     = 2.3 degrees 
| orbit_period          = 285 days
| orbit_RAAN            = &lt;!--right ascension of the ascending node--&gt;
| orbit_arg_periapsis   = &lt;!--argument of perigee/periapsis--&gt;
| orbit_mean_anomaly    = &lt;!--mean anomaly at epoch, only use in conjunction with an epoch value--&gt;
| orbit_mean_motion     = &lt;!--mean motion of the satellite, usually measured in orbits per day--&gt;
| orbit_repeat          = &lt;!--repeat interval/revisit time--&gt;
| orbit_velocity        = &lt;!--speed at which the spacecraft was travelling at epoch - only use for spacecraft with low orbital eccentricity--&gt;
| orbit_epoch           = &lt;!--the date at which the orbit parameters were correct--&gt;
| orbit_rev_number      = &lt;!--revolution number--&gt;
| apsis                 = helion

|interplanetary         = &lt;!--Infobox spaceflight/IP can be called multiple times for missions with multiple targets or combined orbiter/lander missions, etc--&gt;
 {{Infobox spaceflight/IP
   |type                = flyby
   |object              = [[သောကြာဂြိုဟ်]]
   |orbits              = &lt;!--number of orbits completed at target body (if applicable and known)--&gt;
   |component           = Venera 13 flight platform
   |arrival_date        = March 1, 1982
   |departure_date      = &lt;!--Date of leaving orbit for orbiters, date of launch for landers which took off again--&gt;
   |location            = &lt;!--landing/impact site, including EOM impacts for atmospheric probes and lunar/asteroid orbiters--&gt;
   |distance            = ~{{convert|36,000|km|mi}}
 }}

 {{Infobox spaceflight/IP
   |type                = lander
   |object              = [[သောကြာဂြိုဟ်]]
   |orbits              = &lt;!--number of orbits completed at target body (if applicable and known)--&gt;
   |component           = Venera 13 descent craft
   |arrival_date        = 03:57:21, March 1, 1982
   |departure_date      = &lt;!--Date of leaving orbit for orbiters, date of launch for landers which took off again--&gt;
   |location            = {{coord|7.5|S|303|E|globe:Venus}} (east of [[:en:Phoebe Regio]])
   |distance            = &lt;!--closest approach distance for flybys, distance travelled on surface for rovers, omit for others--&gt;
 }}

&lt;!--transponder parameters--&gt;
| trans_band            = &lt;!--Transponder frequency bands--&gt;
| trans_frequency       = &lt;!--specific frequencies--&gt;
| trans_bandwidth       = &lt;!--bandwidth--&gt;
| trans_capacity        = &lt;!--capacity of the transponders--&gt;
| trans_coverage        = &lt;!--area covered--&gt;
| trans_TWTA            = &lt;!--TWTA output power--&gt;
| trans_EIRP            = &lt;!--equivalent isotropic power--&gt;
| trans_HPBW            = &lt;!--half-power beam width--&gt;

&lt;!--Only use where a spacecraft/mission is part of a clear programme of sequential missions. 
If in doubt, leave it out--&gt;
| programme             = [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
| previous_mission      = [[ဗီနီရာ ၁၂]]
| next_mission          = [[ဗီနီရာ ၁၄]]

&lt;!--mission insignia or patch--&gt;
| insignia              =  1982 CPA 5278.jpg
| insignia_caption      = &lt;!--image caption--&gt;
| insignia_alt          = &lt;!--image alt text--&gt;
| insignia_size         = 150px
}}

'''ဗီနီရာ ၁၃''' ({{langx|ru|Венера-13}} 'ဗီးနပ်စ် ၁၃') သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ကို စူးစမ်းလေ့လာရန် ရည်ရွယ်ထားသော ဆိုဗီယက် အာကာသ စီမံကိန်း (Soviet space program) ၏ [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]] တွင် ပါဝင်သည့် အာကာသယာဉ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။

ဗီနီရာ ၁၃ နှင့် ဗီနီရာ ၁၄ တို့သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် သောကြာဂြိုဟ်သို့ အာကာသယာဉ်များ လွှတ်တင်ရန် သင့်လျော်သည့် အချိန်ကာလကို အကျိုးရှိစွာ အသုံးချနိုင်ရန် တည်ဆောက်ထားသော ပုံစံတူ အာကာသယာဉ်များဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းကို ငါးရက်ခြား၍ လွှတ်တင်ခဲ့ကြသည်။ ဗီနီရာ ၁၃ ကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်နေ့၊ UTC စံတော်ချိန် ၀၆:၀၄ နာရီတွင် လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး ဗီနီရာ ၁၄ ကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့၊ UTC စံတော်ချိန် ၀၅:၃၁ နာရီတွင် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ အာကာသပတ်လမ်းအတွင်းရှိ အခြေအနေတွင် လောင်စာနှင့် အခြားအသုံးပြုပစ္စည်းများကို မထည့်သွင်းထားသော ၎င်းတို့၏ ခြောက်သွေ့အလေးချိန်သည် တစ်စင်းလျှင် ၇၆၀ ကီလိုဂရမ် ရှိသည်။

ဗီနီရာ ၁၃ သည် အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံးမှ အသံများကို ပထမဆုံးအကြိမ် အသံဖမ်းယူ၍ ကမ္ဘာသို့ ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ မှတ်တမ်းတင်ရရှိခဲ့သော အသံများတွင် သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ လေတိုက်သံ၊ ဆင်းသက်ယာဉ် မြေပြင်ကို ထိမှန်သည့်အသံ၊ ပေါက်ကွဲအားအသုံးပြုသည့် စနစ်ဖြင့် ကင်မရာမှန်ဘီလူးအဖုံးကို ဖယ်ရှားသည့်အသံ၊ အဆိုပါအဖုံးသည် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အမှုန်အမွှားမြေလွှာ (regolith) ပေါ်သို့ ကျရောက်သည့်အသံနှင့် မြေလွှာကို တူးဖော်သည့် ကိရိယာ လည်ပတ်လုပ်ဆောင်သည့်အသံတို့ ပါဝင်သည်။

သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုထဲသို့ ဆင်းသက်မှုသည် တစ်နာရီခန့် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Venera_13_Desc&quot;&gt;{{cite web|title=NASA Space Science Data Coordinated Archive|work=Venera 13 Descent Craft|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1981-106D
|access-date=2024-10-23|via=www.donaldedavis.com}}&lt;/ref&gt; ဗီနီရာ ၁၃ သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့၊ UTC စံတော်ချိန် ၀၃:၅၇:၂၁ နာရီတွင် သောကြာဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည်။ ဆင်းသက်ရာ တည်နေရာမှာ တောင်လတ္တီတွဒ် ၇.၅ ဒီဂရီ၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၃၀၃ ဒီဂရီ ဖြစ်ပြီး ''Phoebe Regio'' ဟုခေါ်သော မြင့်မားသည့်ဒေသ၏ အရှေ့ဘက်သို့ ဆန့်ထွက်နေသော အစွန်းပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ ထိုဒေသတွင် ကျောက်သားအလွှာများ မြေပြင်ပေါ်သို့ ပေါ်ထွက်နေသော နေရာများနှင့် ၎င်းတို့ကို ဝန်းရံထားသည့် အရောင်နက်ပြီး အမှုန်အမွှားသေးငယ်သော မြေဆီလွှာများ ပါဝင်သည်။

==ဆင်းသက်ခြင်း==
[[File:Venera 13 Venus surface images.gif|thumb|ဗီနီရာ ၁၃ ရိုက်ကူးထားသော သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပုံ]]
[[File:V13 vg261 262.tif|thumb|အရောင်ခြယ်ထားသော မြင်ကွင်း]]

၁၉၈၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် အာကာသယာဉ်ကို လွှတ်တင်ပြီးနောက် [[သောကြာဂြိုဟ်]]သို့ လေးလကြာ ခရီးနှင်ခဲ့ရာ ဆင်းသက်ယာဉ်သည် ခရီးနှင်အဆင့် (cruise stage) မှ ခွဲထွက်ကာ သောကြာဂြိုဟ်၏ [[လေထု]]အတွင်းသို့ ထိုးဆင်းဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ ဆင်းသက်ယာဉ်သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ပြီးနောက် လေထီးကို ဖြန့်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်အထက် ၅၀ ကီလိုမီတာ (၃၁ မိုင်) ခန့်အမြင့်တွင် လေထီးကို ဖြုတ်ချခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးအဆင့် ဆင်းသက်မှုအတွက် လေခုခံအားကို အသုံးပြုသည့် ရိုးရှင်းသော လေဘရိတ်စနစ် (air braking) ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။

ဗီနီရာ ၁၃ သည် တစ်စက္ကန့်လျှင် ၇ မှ ၈ မီတာ (တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၃ မှ ၂၆ ပေ) ခန့် အမြန်နှုန်းဖြင့် {{Venus coords and quad cat|7.5|S|303|E}} နေရာတွင် ဆင်းသက်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|title=NSSDC Master Catalog – Venera 13 Descent Craft|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1981-106D|publisher=NASA National Space Science Data Center|access-date=13 April 2013}}&lt;/ref&gt; ၎င်းနေရာသည် Phoebe Regio ဟုခေါ်သော မြင့်မားသည့်ဒေသ၏ အရှေ့ဘက်သို့ ဆန့်ထွက်နေသော အစွန်းပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့ပြင် ရက်အနည်းငယ်အကြာတွင် ဗီနီရာ ၁၄ ဆင်းသက်မည့်နေရာ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၉၅၀ ကီလိုမီတာ (၅၉၀ မိုင်) ခန့်အကွာတွင်လည်း ရှိသည်။

ဗီနီရာ ၁၃ ၏ ဆင်းသက်ယာဉ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ကို ဓာတ်ပုံရိုက်ယူရန် ကင်မရာများနှင့် မြေလွှာအမှုန်အမွှားများ (regolith) ၏ ဖိသိပ်ခံနိုင်မှုကို တိုင်းတာရန် စပရိန်တပ်ဆင်ထားသော လက်တံများ ပါဝင်သည်။ ကွတ်ဇ်မှန်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် ကင်မရာမှန်ပြတင်းပေါက်များကို မှန်ဘီလူးအဖုံးများဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားပြီး ဆင်းသက်ပြီးနောက် အဆိုပါအဖုံးများသည် အလိုအလျောက် ပွင့်ထွက်သွားရန် စီစဉ်ထားသည်။ သို့သော် ဗီနီရာ ၁၃ တွင် ထိုစနစ်များအနက် တစ်ခုသာ အလုပ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web|website=great moments in science|url=http://www.abc.net.au/science/k2/moments/gmis9907.htm|title=Murphy's Law (part two)|access-date=2019-08-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Images|work=Images of the surface of Venus|url=http://www.donaldedavis.com/2003NEW/NEWSTUFF/DDVENUS.html|access-date=2019-08-06|via=www.donaldedavis.com}}&lt;/ref&gt;

ဆင်းသက်ရာနေရာတွင် ကျောက်သားအလွှာများ မြေပြင်ပေါ်သို့ ပေါ်ထွက်နေသော နေရာများနှင့် ၎င်းတို့ကို ဝန်းရံထားသည့် အရောင်နက်ပြီး အမှုန်အမွှားသေးငယ်သော မြေလွှာများ ရှိသည်။ ဆင်းသက်ပြီးနောက် ယာဉ်သည် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်ကို မြင်ကွင်းကျယ်ဓာတ်ပုံ (panoramic photograph) ရိုက်ယူခဲ့ပြီး စက်လက်တံဖြင့် မြေလွှာနမူနာများကို တူးဖော်ရယူခဲ့သည်။ ရရှိလာသော နမူနာများကို လေလုံအောင် ပိတ်ထားသည့် အခန်းတစ်ခုအတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုအခန်း၏ အပူချိန်ကို ၃၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၈၆ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) တွင် ထိန်းသိမ်းထားပြီး ဖိအားမှာ လေထုဖိအား၏ ၀.၀၅ ဆခန့်၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ၅ ကီလိုပက်စကယ် (kPa) ခန့် ဖြစ်သည်။ နမူနာများ၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံကို ဓာတ်မှန်ဖြာထွက်မှု ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာစက် (X-ray fluorescence spectrometer) ဖြင့် စစ်ဆေးခဲ့ရာ ၎င်းတို့သည် အယ်လ်ကာလီဓာတ်ပါဝင်သော၊ ဓာတုဖွဲ့စည်းပုံ ကွဲပြားမှုနည်းသည့် မီလန်နိုခရက်တစ် အယ်ကာလိုင်း ဂက်ဘရိုက်ကျောက်အမျိုးအစားများ (weakly differentiated melanocratic alkaline gabbroids) အုပ်စုဝင်ဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ဆင်းသက်ယာဉ်ကို မူလက မိနစ် ၃၂ ခန့်သာ အလုပ်လုပ်နိုင်ရန် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် အနည်းဆုံး ၁၂၇ မိနစ်အထိ ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;ads&quot;&gt;{{Cite journal |last=Koehler |first=H. W. |year=1982 |title=Results of the Venus sondes Venera 13 and 14 |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1982S&amp;W....21..282K |journal=Sterne und Weltraum |language=German |volume=21 |page=282 |access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; ထိုအချိန်တွင် ပတ်ဝန်းကျင်အပူချိန်မှာ ၄၅၇ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၈၅၅ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ရှိပြီး ဖိအားမှာ ၉.၀ မီဂါပက်စကယ် (MPa)၊ ပုံမှန်လေထုဖိအား ၈၉ ဆခန့် ရှိသည်။

ဆင်းသက်ယာဉ်က စုဆောင်းရရှိသော အချက်အလက်များကို သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းနေသည့် ဂြိုဟ်တုထံသို့ ပေးပို့ခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်တုက ထိုအချက်အလက်များကို ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့ရန် ကြားခံဆက်သွယ်ရေးစနစ် (data relay) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်အနီးရှိ လေတိုက်နှုန်းကို တိုင်းတာရန် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်ပေါ်ရှိ မိုက်ခရိုဖုန်းများဖြင့် လေထုအတွင်း လေတိုက်ခတ်သံများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ယာဉ်၏ စက်ကိရိယာများ လည်ပတ်လုပ်ဆောင်သည့်အသံများကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite journal|last1=Ksanfomaliti|first1=L.V.|last2=Goroshkova|first2=N.V.|last3=Naraeva|first3=M.K.|last4=Suvorov|first4=A.P.|last5=Khondryev|first5=V.K.|last6=Yabrova|first6=L.V.|date=July–August 1982|title=Acoustic Measurements of the Wind Velocity at the VENERA-13 and VENERA-14 Landing Sites|journal=Soviet Astronomy Letters|volume=8|pages=227–229|bibcode=1982SvAL....8..227K}} Translation of {{cite journal|language=ru|title=Pisma v Astronomicheskii Zhurnal|journal=Pis'ma v Astronomicheskii Zhurnal|volume=8|date=July 1982|pages=419–423}}&lt;/ref&gt; ယင်းသည် အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံးပေါ်တွင် အသံကို ပထမဆုံးအကြိမ် မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗီနီရာ ၁၄ သည်လည်း အလားတူ အသံမှတ်တမ်းများကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်။

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{ဗီနီရာ စီမံကိန်း}}
[[ကဏ္ဍ:ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>qchrus989fbrpbit7uhbqwz6d82j78o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာရီနာ ၂</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292738</id>
    <revision>
      <id>1057609</id>
      <timestamp>2026-10-12T14:18:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox spaceflight | name               = Mariner 2 | image              = Mariner 2 Engineering Model.jpg | image_size         = 300px | image_caption      = ''Mariner 2'' engineering model | mission_type       = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဖြတ်သန်းပျံယာဉ် | operator           = [[NASA]] / :e...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10124" sha1="o36k4z7kwqzenp2baro794zy5c8po1l" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name               = Mariner 2
| image              = Mariner 2 Engineering Model.jpg
| image_size         = 300px
| image_caption      = ''Mariner 2'' engineering model
| mission_type       = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဖြတ်သန်းပျံယာဉ်
| operator           = [[NASA]] / [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
| website            = 
| Harvard_designation = 1962 Alpha Rho 1{{r|LL}}
| COSPAR_ID          = 1962-041A
| SATCAT             = 374
| mission_duration   = {{time interval|27 Aug 1962|3 Jan 1963}}
| spacecraft         = Mariner R-2
| spacecraft_type    = [[:en:Ranger program|Ranger]] Block I
| manufacturer       = [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
| dry_mass           = 
| launch_mass        = {{cvt|203.6|kg|lb}}{{r|nasa1}}
| power              = 220&amp;nbsp;watts (at Venus encounter)
| launch_date        = {{start date text|August 27, 1962, 06:53:14|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC{{r|LL}}
| launch_rocket      = [[:en:Atlas-Agena|Atlas LV-3 Agena-B]]
| launch_site        = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]] [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Launch Complex 12|LC-12]]
| launch_contractor  = 
| disposal_type      = Decommissioned
| last_contact       = {{end date text|January 3, 1963}} 7:00 UTC{{r|beyond2}}
| programme          = '''[[မာရီနာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission   = [[မာရီနာ ၁]]
| next_mission       = [[မာရီနာ ၃]]

&lt;!--orbit parameters--&gt;
| orbit_epoch        = 14 December 1962
| orbit_reference    = Heliocentric{{r|NSSDC}}
| orbit_periapsis    = {{convert|0.720|AU|e6km|abbr=unit}}
| orbit_apoapsis     = {{convert|1.000|AU|e6km|abbr=unit}}
| orbit_eccentricity = 0.16278
| orbit_period       = 292 days
| apsis              = helion
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
  | type             = flyby
  | object           = [[သောကြာဂြိုဟ်]]
  | distance         = {{cvt|34773|km|mi}}
  | arrival_date     = 14 December 1962
 }}
}}

'''မာရီနာ ၂''' (Mariner-Venus 1962) သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော အမေရိကန် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဂြိုဟ်တစ်လုံးအနီးသို့ ရောက်ရှိလေ့လာပြီး အချက်အလက်များကို အောင်မြင်စွာ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး စက်ရုပ်အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ဖြစ်သည်။ နာဆာ၏ [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]တွင် ပထမဆုံးအောင်မြင်ခဲ့သော အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည့် မာရီနာ ၂ သည် Ranger အစီအစဉ် အတွက် တည်ဆောက်ထားသော Block I အာကာသယာဉ်ကို ရိုးရှင်းအောင် ပြုပြင်ထားသည့်ပုံစံဖြစ်ပြီး [[မာရီနာ ၁]] နှင့်လည်း အတိအကျတူညီသည်။ မာရီနာ ၁ နှင့် မာရီနာ ၂ တို့၏ မစ်ရှင်များကို တစ်ခါတစ်ရံ Mariner R မစ်ရှင်များ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မူလအစီအစဉ်အရ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်များကို Atlas-Centaur ဒုံးပျံဖြင့် လွှတ်တင်ရန် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော် ယင်းဒုံးပျံ၏ ဖွံ့ဖြိုးတည်ဆောက်ရေးတွင် ကြီးမားသော ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် ပိုမိုသေးငယ်သော Agena B ဒုတိယအဆင့်ဒုံးပျံကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် Mariner R အာကာသယာဉ်များ၏ ဒီဇိုင်းကို များစွာရိုးရှင်းအောင် ပြုပြင်ခဲ့ရသည်။

ထိုခေတ်က [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၏ [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]] အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မာရီနာ ၂ တွင် သိပ္ပံတိုင်းတာရေးကိရိယာများစွာ လျှော့ချထားခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် တီဗီကင်မရာကိုပင် ထည့်သွင်းမထားခဲ့ပေ။ အကြောင်းမှာ Atlas-Agena B ဒုံးပျံ၏ သယ်ဆောင်နိုင်စွမ်းသည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ 8K78 ဒုံးပျံစနစ်၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ မာရီနာ ၂ ကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် Cape Canaveral မှ လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် သောကြာဂြိုဟ်နှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေး ၃၄,၇၇၃ ကီလိုမီတာ (၂၁,၆၀၇ မိုင်) အထိ ချဉ်းကပ်ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။

သောကြာဂြိုဟ်သို့ သွားရာလမ်းတစ်လျှောက် မာရီနာ ၂ သည် နေရောင်ခြည်လေကို တိုင်းတာခဲ့သည်။ နေရောင်ခြည်လေဆိုသည်မှာ နေမှ အပြင်ဘက်သို့ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းထွက်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားရှိ အမှုန်များဖြစ်သည်။ ဤတိုင်းတာမှုရလဒ်များသည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် [[လူန ၁]] အာကာသယာဉ်က ရရှိခဲ့သော တိုင်းတာမှုများကို အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များကိုလည်း တိုင်းတာခဲ့ရာ မျှော်မှန်းထားသည်ထက် ပိုမိုရှားပါးကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နေမှလာသော စွမ်းအင်မြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားရှိ အမှုန်များ၊ ခဏတာဖြစ်ပေါ်သည့် နေရောင်ခြည်ပေါက်ကွဲမှုများနှင့် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ပြင်ပမှ လာသော [[ကော့မစ်ရောင်ခြည်]]ကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မာရီနာ ၂ သည် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းစဉ် ၎င်း၏ ရေဒီယိုမီတာနှစ်ခုကို အသုံးပြု၍ ဂြိုဟ်ကို စကင်ဖတ်တိုင်းတာခဲ့သည်။ ရလဒ်များအရ သောကြာဂြိုဟ်တွင် အပူချိန်နိမ့်သော တိမ်လွှာများ ရှိသော်လည်း ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်မှာ အလွန်ပူပြင်းကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
{{Reflist|refs=

&lt;ref name=&quot;beyond2&quot;&gt;{{Cite book
| author1= A. A. Siddiqi
| url= https://www.nasa.gov/connect/ebooks/beyond_earth_detail.html
| title= Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016
| date= 20 September 2018
| edition= 2nd
| isbn= 978-1-626-83042-4
| lccn= 2017059404
| publisher= [[NASA]]
| id= SP2018-4041
| series= The NASA History series
| location= Washington, DC }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;LL&quot;&gt;{{cite web
| url= http://planet4589.org/space/log/launchlog.txt|title=Launch Log
| author1= J. McDowell
| website= Jonathan's Space Page
| access-date= 12 September 2013
| archive-date= 24 October 2019
| archive-url= https://web.archive.org/web/20191024062352/http://planet4589.org/space/log/launchlog.txt
| url-status= live }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://science.nasa.gov/mission/mariner-2/ 
| title= Mariner 2 - NASA Science
| website= science.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 30 November 2022 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NSSDC&quot;&gt;{{cite web
| url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-041A
| title= Mariner 2
| website= nssdc.gsfc.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 8 September 2013
| archive-date= 15 April 2019
| archive-url= https://web.archive.org/web/20190415220330/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-041A
| url-status= live }}
&lt;/ref&gt;

}}

[[ကဏ္ဍ:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>o36k4z7kwqzenp2baro794zy5c8po1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057610</id>
      <parentid>1057609</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10118" sha1="o59a38j6ohs8cta0rl3t14e71bq3keh" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name               = Mariner 2
| image              = Mariner 2 Engineering Model.jpg
| image_size         = 300px
| image_caption      = ''Mariner 2'' engineering model
| mission_type       = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဖြတ်သန်းပျံယာဉ်
| operator           = [[NASA]] / [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
| website            = 
| Harvard_designation = 1962 Alpha Rho 1{{r|LL}}
| COSPAR_ID          = 1962-041A
| SATCAT             = 374
| mission_duration   = {{time interval|27 Aug 1962|3 Jan 1963}}
| spacecraft         = Mariner R-2
| spacecraft_type    = [[:en:Ranger program|Ranger]] Block I
| manufacturer       = [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
| dry_mass           = 
| launch_mass        = {{cvt|203.6|kg|lb}}{{r|nasa1}}
| power              = 220&amp;nbsp;watts (at Venus encounter)
| launch_date        = {{start date text|August 27, 1962, 06:53:14|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC{{r|LL}}
| launch_rocket      = [[:en:Atlas-Agena|Atlas LV-3 Agena-B]]
| launch_site        = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]] [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Launch Complex 12|LC-12]]
| launch_contractor  = 
| disposal_type      = Decommissioned
| last_contact       = {{end date text|January 3, 1963}} 7:00 UTC{{r|beyond2}}
| programme          = '''[[မာရီနာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission   = [[မာရီနာ ၁]]
| next_mission       = [[မာရီနာ ၃]]

&lt;!--orbit parameters--&gt;
| orbit_epoch        = 14 December 1962
| orbit_reference    = Heliocentric{{r|NSSDC}}
| orbit_periapsis    = {{convert|0.720|AU|e6km|abbr=unit}}
| orbit_apoapsis     = {{convert|1.000|AU|e6km|abbr=unit}}
| orbit_eccentricity = 0.16278
| orbit_period       = 292 days
| apsis              = helion
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
  | type             = flyby
  | object           = [[သောကြာဂြိုဟ်]]
  | distance         = {{cvt|34773|km|mi}}
  | arrival_date     = 14 December 1962
 }}
}}

'''မာရီနာ ၂''' (Mariner-Venus 1962) သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော အမေရိကန် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဂြိုဟ်တစ်လုံးအနီးသို့ ရောက်ရှိလေ့လာပြီး အချက်အလက်များကို အောင်မြင်စွာ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး စက်ရုပ်အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ဖြစ်သည်။ နာဆာ၏ [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]တွင် ပထမဆုံးအောင်မြင်ခဲ့သော အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည့် မာရီနာ ၂ သည် Ranger အစီအစဉ် အတွက် တည်ဆောက်ထားသော Block I အာကာသယာဉ်ကို ရိုးရှင်းအောင် ပြုပြင်ထားသည့်ပုံစံဖြစ်ပြီး [[မာရီနာ ၁]] နှင့်လည်း အတိအကျတူညီသည်။ မာရီနာ ၁ နှင့် မာရီနာ ၂ တို့၏ မစ်ရှင်များကို တစ်ခါတစ်ရံ Mariner R မစ်ရှင်များ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မူလအစီအစဉ်အရ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်များကို Atlas-Centaur ဒုံးပျံဖြင့် လွှတ်တင်ရန် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော် ယင်းဒုံးပျံ၏ ဖွံ့ဖြိုးတည်ဆောက်ရေးတွင် ကြီးမားသော ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် ပိုမိုသေးငယ်သော Agena B ဒုတိယအဆင့်ဒုံးပျံကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် Mariner R အာကာသယာဉ်များ၏ ဒီဇိုင်းကို များစွာရိုးရှင်းအောင် ပြုပြင်ခဲ့ရသည်။

ထိုခေတ်က [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၏ [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]] အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မာရီနာ ၂ တွင် သိပ္ပံတိုင်းတာရေးကိရိယာများစွာ လျှော့ချထားခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် တီဗီကင်မရာကိုပင် ထည့်သွင်းမထားခဲ့ပေ။ အကြောင်းမှာ Atlas-Agena B ဒုံးပျံ၏ သယ်ဆောင်နိုင်စွမ်းသည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ 8K78 ဒုံးပျံစနစ်၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ မာရီနာ ၂ ကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် Cape Canaveral မှ လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် သောကြာဂြိုဟ်နှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေး ၃၄,၇၇၃ ကီလိုမီတာ (၂၁,၆၀၇ မိုင်) အထိ ချဉ်းကပ်ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။

သောကြာဂြိုဟ်သို့ သွားရာလမ်းတစ်လျှောက် မာရီနာ ၂ သည် နေရောင်ခြည်လေကို တိုင်းတာခဲ့သည်။ နေရောင်ခြည်လေဆိုသည်မှာ နေမှ အပြင်ဘက်သို့ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းထွက်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားရှိ အမှုန်များဖြစ်သည်။ ဤတိုင်းတာမှုရလဒ်များသည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် [[လူန ၁]] အာကာသယာဉ်က ရရှိခဲ့သော တိုင်းတာမှုများကို အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များကိုလည်း တိုင်းတာခဲ့ရာ မျှော်မှန်းထားသည်ထက် ပိုမိုရှားပါးကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နေမှလာသော စွမ်းအင်မြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားရှိ အမှုန်များ၊ ခဏတာဖြစ်ပေါ်သည့် နေရောင်ခြည်ပေါက်ကွဲမှုများနှင့် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ပြင်ပမှ လာသော [[ကော့မစ်ရောင်ခြည်]]ကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မာရီနာ ၂ သည် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းစဉ် ၎င်း၏ ရေဒီယိုမီတာနှစ်ခုကို အသုံးပြု၍ ဂြိုဟ်ကို စကင်ဖတ်တိုင်းတာခဲ့သည်။ ရလဒ်များအရ သောကြာဂြိုဟ်တွင် အပူချိန်နိမ့်သော တိမ်လွှာများ ရှိသော်လည်း ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်မှာ အလွန်ပူပြင်းကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
{{Reflist|refs=

&lt;ref name=&quot;beyond2&quot;&gt;{{Cite book
| author1= A. A. Siddiqi
| url= https://www.nasa.gov/connect/ebooks/beyond_earth_detail.html
| title= Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016
| date= 20 September 2018
| edition= 2nd
| isbn= 978-1-626-83042-4
| lccn= 2017059404
| publisher= [[NASA]]
| id= SP2018-4041
| series= The NASA History series
| location= Washington, DC }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;LL&quot;&gt;{{cite web
| url= http://planet4589.org/space/log/launchlog.txt|title=Launch Log
| author1= J. McDowell
| website= Jonathan's Space Page
| access-date= 12 September 2013
| archive-date= 24 October 2019
| archive-url= https://web.archive.org/web/20191024062352/http://planet4589.org/space/log/launchlog.txt
| url-status= live }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://science.nasa.gov/mission/mariner-2/ 
| title= Mariner 2 - NASA Science
| website= science.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 30 November 2022 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NSSDC&quot;&gt;{{cite web
| url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-041A
| title= Mariner 2
| website= nssdc.gsfc.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 8 September 2013
| archive-date= 15 April 2019
| archive-url= https://web.archive.org/web/20190415220330/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-041A
| url-status= live }}
&lt;/ref&gt;

}}

[[ကဏ္ဍ:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>o59a38j6ohs8cta0rl3t14e71bq3keh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057760</id>
      <parentid>1057610</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:29:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10169" sha1="73ftsas9tp6ojnkzdiu1uk6qtxhhyym" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name               = Mariner 2
| image              = Mariner 2 Engineering Model.jpg
| image_size         = 300px
| image_caption      = ''Mariner 2'' engineering model
| mission_type       = [[သောကြာဂြိုဟ်]] ဖြတ်သန်းပျံယာဉ်
| operator           = [[NASA]] / [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
| website            = 
| Harvard_designation = 1962 Alpha Rho 1{{r|LL}}
| COSPAR_ID          = 1962-041A
| SATCAT             = 374
| mission_duration   = {{time interval|27 Aug 1962|3 Jan 1963}}
| spacecraft         = Mariner R-2
| spacecraft_type    = [[:en:Ranger program|Ranger]] Block I
| manufacturer       = [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
| dry_mass           = 
| launch_mass        = {{cvt|203.6|kg|lb}}{{r|nasa1}}
| power              = 220&amp;nbsp;watts (at Venus encounter)
| launch_date        = {{start date text|August 27, 1962, 06:53:14|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC{{r|LL}}
| launch_rocket      = [[:en:Atlas-Agena|Atlas LV-3 Agena-B]]
| launch_site        = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]] [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Launch Complex 12|LC-12]]
| launch_contractor  = 
| disposal_type      = Decommissioned
| last_contact       = {{end date text|January 3, 1963}} 7:00 UTC{{r|beyond2}}
| programme          = '''[[မာရီနာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission   = [[မာရီနာ ၁]]
| next_mission       = [[မာရီနာ ၃]]

&lt;!--orbit parameters--&gt;
| orbit_epoch        = 14 December 1962
| orbit_reference    = Heliocentric{{r|NSSDC}}
| orbit_periapsis    = {{convert|0.720|AU|e6km|abbr=unit}}
| orbit_apoapsis     = {{convert|1.000|AU|e6km|abbr=unit}}
| orbit_eccentricity = 0.16278
| orbit_period       = 292 days
| apsis              = helion
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
  | type             = flyby
  | object           = [[သောကြာဂြိုဟ်]]
  | distance         = {{cvt|34773|km|mi}}
  | arrival_date     = 14 December 1962
 }}
}}

'''မာရီနာ ၂''' (Mariner-Venus 1962) သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]သို့ စေလွှတ်ခဲ့သော အမေရိကန် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်တစ်စင်းဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဂြိုဟ်တစ်လုံးအနီးသို့ ရောက်ရှိလေ့လာပြီး အချက်အလက်များကို အောင်မြင်စွာ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး စက်ရုပ်အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ဖြစ်သည်။ နာဆာ၏ [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]တွင် ပထမဆုံးအောင်မြင်ခဲ့သော အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည့် မာရီနာ ၂ သည် Ranger အစီအစဉ် အတွက် တည်ဆောက်ထားသော Block I အာကာသယာဉ်ကို ရိုးရှင်းအောင် ပြုပြင်ထားသည့်ပုံစံဖြစ်ပြီး [[မာရီနာ ၁]] နှင့်လည်း အတိအကျတူညီသည်။ မာရီနာ ၁ နှင့် မာရီနာ ၂ တို့၏ မစ်ရှင်များကို တစ်ခါတစ်ရံ Mariner R မစ်ရှင်များ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်။ မူလအစီအစဉ်အရ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်များကို Atlas-Centaur ဒုံးပျံဖြင့် လွှတ်တင်ရန် ရည်ရွယ်ထားခဲ့သည်။ သို့သော် ယင်းဒုံးပျံ၏ ဖွံ့ဖြိုးတည်ဆောက်ရေးတွင် ကြီးမားသော ပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် ပိုမိုသေးငယ်သော Agena B ဒုတိယအဆင့်ဒုံးပျံကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုခဲ့ရသည်။ ထို့ကြောင့် Mariner R အာကာသယာဉ်များ၏ ဒီဇိုင်းကို များစွာရိုးရှင်းအောင် ပြုပြင်ခဲ့ရသည်။

ထိုခေတ်က [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၏ [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]] အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မာရီနာ ၂ တွင် သိပ္ပံတိုင်းတာရေးကိရိယာများစွာ လျှော့ချထားခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် တီဗီကင်မရာကိုပင် ထည့်သွင်းမထားခဲ့ပေ။ အကြောင်းမှာ Atlas-Agena B ဒုံးပျံ၏ သယ်ဆောင်နိုင်စွမ်းသည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ 8K78 ဒုံးပျံစနစ်၏ ထက်ဝက်ခန့်သာ ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။ မာရီနာ ၂ ကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် Cape Canaveral မှ လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် သောကြာဂြိုဟ်နှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေး ၃၄,၇၇၃ ကီလိုမီတာ (၂၁,၆၀၇ မိုင်) အထိ ချဉ်းကပ်ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။

သောကြာဂြိုဟ်သို့ သွားရာလမ်းတစ်လျှောက် မာရီနာ ၂ သည် နေရောင်ခြည်လေကို တိုင်းတာခဲ့သည်။ နေရောင်ခြည်လေဆိုသည်မှာ နေမှ အပြင်ဘက်သို့ အဆက်မပြတ် စီးဆင်းထွက်လာသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားရှိ အမှုန်များဖြစ်သည်။ ဤတိုင်းတာမှုရလဒ်များသည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် [[လူန ၁]] အာကာသယာဉ်က ရရှိခဲ့သော တိုင်းတာမှုများကို အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြားရှိ ဖုန်မှုန့်များကိုလည်း တိုင်းတာခဲ့ရာ မျှော်မှန်းထားသည်ထက် ပိုမိုရှားပါးကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နေမှလာသော စွမ်းအင်မြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားရှိ အမှုန်များ၊ ခဏတာဖြစ်ပေါ်သည့် နေရောင်ခြည်ပေါက်ကွဲမှုများနှင့် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]ပြင်ပမှ လာသော [[ကော့မစ်ရောင်ခြည်]]ကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မာရီနာ ၂ သည် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းစဉ် ၎င်း၏ ရေဒီယိုမီတာနှစ်ခုကို အသုံးပြု၍ ဂြိုဟ်ကို စကင်ဖတ်တိုင်းတာခဲ့သည်။ ရလဒ်များအရ သောကြာဂြိုဟ်တွင် အပူချိန်နိမ့်သော တိမ်လွှာများ ရှိသော်လည်း ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်မှာ အလွန်ပူပြင်းကြောင်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။

== ကိုးကား ==
{{Reflist|refs=

&lt;ref name=&quot;beyond2&quot;&gt;{{Cite book
| author1= A. A. Siddiqi
| url= https://www.nasa.gov/connect/ebooks/beyond_earth_detail.html
| title= Beyond Earth: A Chronicle of Deep Space Exploration, 1958–2016
| date= 20 September 2018
| edition= 2nd
| isbn= 978-1-626-83042-4
| lccn= 2017059404
| publisher= [[NASA]]
| id= SP2018-4041
| series= The NASA History series
| location= Washington, DC }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;LL&quot;&gt;{{cite web
| url= http://planet4589.org/space/log/launchlog.txt|title=Launch Log
| author1= J. McDowell
| website= Jonathan's Space Page
| access-date= 12 September 2013
| archive-date= 24 October 2019
| archive-url= https://web.archive.org/web/20191024062352/http://planet4589.org/space/log/launchlog.txt
| url-status= live }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://science.nasa.gov/mission/mariner-2/ 
| title= Mariner 2 - NASA Science
| website= science.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 30 November 2022 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NSSDC&quot;&gt;{{cite web
| url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-041A
| title= Mariner 2
| website= nssdc.gsfc.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 8 September 2013
| archive-date= 15 April 2019
| archive-url= https://web.archive.org/web/20190415220330/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1962-041A
| url-status= live }}
&lt;/ref&gt;

}}

{{မာရီနာ စီမံကိန်း}}
[[ကဏ္ဍ:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>73ftsas9tp6ojnkzdiu1uk6qtxhhyym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာရီနာ ၄</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292739</id>
    <revision>
      <id>1057616</id>
      <timestamp>2026-10-12T14:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox spaceflight | name               = Mariner 4 | image              = Mariner 4 1304 1964novembemariner4.jpg | image_size         = 300px | mission_type       = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ဖြတ်သန်းယာဉ် | operator           = [[NASA]] / [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]] | mission_duration   =...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8164" sha1="jshua2zplfdis50o5lc9xri0jdhurhy" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name               = Mariner 4
| image              = Mariner 4 1304 1964novembemariner4.jpg
| image_size         = 300px
| mission_type       = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ဖြတ်သန်းယာဉ်
| operator           = [[NASA]] / [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
| mission_duration   = {{time interval|28 Nov 1964|21 Dec 1967|sep=,}}
| COSPAR_ID          = 1964-077A
| SATCAT             = 942
| spacecraft         = Mariner C-3
| spacecraft_type    = 
| manufacturer       = [[:en:Jet Propulsion Laboratory]]
| dry_mass           = 
| launch_mass        = {{convert|260.8|kg|lb}}&lt;ref name=nasa1/&gt;
| power              = 310&amp;nbsp;watts
| launch_date        = {{start date|1964|11|28|14|22|01|Z}}
| launch_rocket      = [[:en:Atlas-Agena|Atlas LV-3 Agena-D]]
| launch_site        = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]] [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Launch Complex 12|LC-12]]
| launch_contractor  = 
| last_contact       = December 21, 1967
| orbit_epoch        = July 14, 1965, 21:00:57&amp;nbsp;UTC&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_semimajor    = {{Convert|199591220|km|sp=us}}
| orbit_eccentricity = 0.17322&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_reference    = [[Heliocentric orbit|Heliocentric]]
| orbit_periapsis    = {{Convert|166052670|km|sp=us}}&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_apoapsis     = {{Convert|234867290|km|sp=us}}&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_inclination  = 2.544&amp;nbsp;degrees&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_period       = 567.11&amp;nbsp;days&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| apsis              = helion
| instruments        = Cosmic dust detector &lt;br /&gt; Cosmic ray telescope &lt;br /&gt; Geiger counter/ionization chamber &lt;br /&gt; Helium magnetometer  &lt;br /&gt; Solar plasma probe &lt;br /&gt;Trapped radiation detector &lt;br /&gt;  TV camera
| programme          = '''[[မာရီနာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission   = [[မာရီနာ ၃]]
| next_mission       = [[မာရီနာ ၅]]
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
  |type         = flyby
  |object       = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]
  |distance     = {{convert|9846|km|mi|abbr=off|sp=us}}
  |arrival_date = July 15, 1965, 01:00:57{{nbsp}}UTC
 }}
 {{Infobox spaceflight/IP
  |type                 = flyby
  |note                 = Incidental
  |object               = [[:en:D/1895 Q1 (Swift)]]
  |arrival_date         = September 15, 1967
  |distance             = {{convert|20000000|km|mi|abbr= on}}
 }}
}}

'''မာရီနာ ၄''' (Mariner 4) သည် လူသိများပြီး [[မာရီနာ ၃]] နှင့်အတူ Mariner-Mars 1964 ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၎င်းသည် ဂြိုဟ်များကို အနီးကပ်ဖြတ်သန်းပျံသန်းသည့် နည်းလမ်းဖြင့် စူးစမ်းလေ့လာရန် ရည်ရွယ်ထားသော [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]၏ စတုတ္ထမြောက် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ မာရီနာ ၄ ကို [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အား အနီးကပ် သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာစူးစမ်းရန်နှင့် ရရှိလာသော အချက်အလက်များကို ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့ရန် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့သည်။

၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင်&lt;ref name=NSSDC/&gt; လွှတ်တင်ခဲ့သော မာရီနာ ၄ သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို အောင်မြင်စွာ အနီးကပ်ဖြတ်သန်းပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်ဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ အနီးကပ်ဓာတ်ပုံများကိုလည်း ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အာကာသအတွင်း အလွန်ဝေးကွာသော နေရာများ (deep space) မှ အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ ဓာတ်ပုံများကို ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဓာတ်ပုံများတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ကျရောက်မှုကြောင့် ချိုင့်ဝှမ်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး သက်ရှိများ မရှိသလောက်ဖြစ်သော ဂြိုဟ်တစ်လုံးအဖြစ် ပေါ်လွင်နေခဲ့သည်။ ယင်းအချက်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ သက်ရှိများ နှင့်ပတ်သက်၍ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ အမြင်ကို အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။

အခြားသော မစ်ရှင်ရည်မှန်းချက်များမှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်အနီးရှိ ဂြိုဟ်များအကြား အာကာသဒေသတွင် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နှင့် အမှုန်အမွှားများကို တိုင်းတာလေ့လာရန်၊ ထို့ပြင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဂြိုဟ်များအကြား ပျံသန်းရသည့် အာကာသခရီးစဉ်များအတွက် လိုအပ်သော အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်များနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ အသိပညာများကို ရရှိရန်တို့ ဖြစ်သည်။ မူလက မာရီနာ ၄ သည် အာကာသအတွင်း ရှစ်လခန့်သာ ဆက်လက်တည်ရှိမည်ဟု မျှော်မှန်းထားခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ မစ်ရှင်သည် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ပတ်လမ်းအတွင်း သုံးနှစ်ခန့်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။&lt;ref name=nasa2/&gt; ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မာရီနာ ၄ နှင့် ဆက်သွယ်မှုကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။


==ကိုးကား==
{{reflist
| colwidth = 30em
| refs =

&lt;ref name=&quot;nasa1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://science.nasa.gov/mission/mariner-4/
| title= Mariner 4 - NASA Science
| website= science.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 30 November 2022 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa2&quot;&gt;{{Cite web
| title= Mariner 4 – Mars Missions
| url= https://www.jpl.nasa.gov/missions/mariner-4
| access-date= 30 August 2022
| website= jpl.nasa.gov
| publisher= [[NASA]] }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NSSDC&quot;&gt;{{Cite web
| url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-077A
| title= Mariner 4
| website= nssdc.gsfc.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 3 May 2018
| archive-date= September 4, 2018
| archive-url= https://web.archive.org/web/20180904174225/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1964-077A
| url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;

}}


[[Category:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>jshua2zplfdis50o5lc9xri0jdhurhy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057617</id>
      <parentid>1057616</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T14:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8168" sha1="1tkr1lc60ozot09f2vhg72ifokpx02a" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name               = Mariner 4
| image              = Mariner 4 1304 1964novembemariner4.jpg
| image_size         = 300px
| mission_type       = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ဖြတ်သန်းယာဉ်
| operator           = [[NASA]] / [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
| mission_duration   = {{time interval|28 Nov 1964|21 Dec 1967|sep=,}}
| COSPAR_ID          = 1964-077A
| SATCAT             = 942
| spacecraft         = Mariner C-3
| spacecraft_type    = 
| manufacturer       = [[:en:Jet Propulsion Laboratory]]
| dry_mass           = 
| launch_mass        = {{convert|260.8|kg|lb}}&lt;ref name=nasa1/&gt;
| power              = 310&amp;nbsp;watts
| launch_date        = {{start date|1964|11|28|14|22|01|Z}}
| launch_rocket      = [[:en:Atlas-Agena|Atlas LV-3 Agena-D]]
| launch_site        = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]] [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Launch Complex 12|LC-12]]
| launch_contractor  = 
| last_contact       = December 21, 1967
| orbit_epoch        = July 14, 1965, 21:00:57&amp;nbsp;UTC&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_semimajor    = {{Convert|199591220|km|sp=us}}
| orbit_eccentricity = 0.17322&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_reference    = [[:en:Heliocentric orbit|Heliocentric]]
| orbit_periapsis    = {{Convert|166052670|km|sp=us}}&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_apoapsis     = {{Convert|234867290|km|sp=us}}&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_inclination  = 2.544&amp;nbsp;degrees&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_period       = 567.11&amp;nbsp;days&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| apsis              = helion
| instruments        = Cosmic dust detector &lt;br /&gt; Cosmic ray telescope &lt;br /&gt; Geiger counter/ionization chamber &lt;br /&gt; Helium magnetometer  &lt;br /&gt; Solar plasma probe &lt;br /&gt;Trapped radiation detector &lt;br /&gt;  TV camera
| programme          = '''[[မာရီနာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission   = [[မာရီနာ ၃]]
| next_mission       = [[မာရီနာ ၅]]
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
  |type         = flyby
  |object       = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]
  |distance     = {{convert|9846|km|mi|abbr=off|sp=us}}
  |arrival_date = July 15, 1965, 01:00:57{{nbsp}}UTC
 }}
 {{Infobox spaceflight/IP
  |type                 = flyby
  |note                 = Incidental
  |object               = [[:en:D/1895 Q1 (Swift)]]
  |arrival_date         = September 15, 1967
  |distance             = {{convert|20000000|km|mi|abbr= on}}
 }}
}}

'''မာရီနာ ၄''' (Mariner 4) သည် လူသိများပြီး [[မာရီနာ ၃]] နှင့်အတူ Mariner-Mars 1964 ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၎င်းသည် ဂြိုဟ်များကို အနီးကပ်ဖြတ်သန်းပျံသန်းသည့် နည်းလမ်းဖြင့် စူးစမ်းလေ့လာရန် ရည်ရွယ်ထားသော [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]၏ စတုတ္ထမြောက် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ မာရီနာ ၄ ကို [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အား အနီးကပ် သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာစူးစမ်းရန်နှင့် ရရှိလာသော အချက်အလက်များကို ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့ရန် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့သည်။

၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင်&lt;ref name=NSSDC/&gt; လွှတ်တင်ခဲ့သော မာရီနာ ၄ သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို အောင်မြင်စွာ အနီးကပ်ဖြတ်သန်းပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်ဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ အနီးကပ်ဓာတ်ပုံများကိုလည်း ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အာကာသအတွင်း အလွန်ဝေးကွာသော နေရာများ (deep space) မှ အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ ဓာတ်ပုံများကို ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဓာတ်ပုံများတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ကျရောက်မှုကြောင့် ချိုင့်ဝှမ်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး သက်ရှိများ မရှိသလောက်ဖြစ်သော ဂြိုဟ်တစ်လုံးအဖြစ် ပေါ်လွင်နေခဲ့သည်။ ယင်းအချက်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ သက်ရှိများ နှင့်ပတ်သက်၍ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ အမြင်ကို အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။

အခြားသော မစ်ရှင်ရည်မှန်းချက်များမှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်အနီးရှိ ဂြိုဟ်များအကြား အာကာသဒေသတွင် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နှင့် အမှုန်အမွှားများကို တိုင်းတာလေ့လာရန်၊ ထို့ပြင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဂြိုဟ်များအကြား ပျံသန်းရသည့် အာကာသခရီးစဉ်များအတွက် လိုအပ်သော အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်များနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ အသိပညာများကို ရရှိရန်တို့ ဖြစ်သည်။ မူလက မာရီနာ ၄ သည် အာကာသအတွင်း ရှစ်လခန့်သာ ဆက်လက်တည်ရှိမည်ဟု မျှော်မှန်းထားခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ မစ်ရှင်သည် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ပတ်လမ်းအတွင်း သုံးနှစ်ခန့်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။&lt;ref name=nasa2/&gt; ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မာရီနာ ၄ နှင့် ဆက်သွယ်မှုကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။


==ကိုးကား==
{{reflist
| colwidth = 30em
| refs =

&lt;ref name=&quot;nasa1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://science.nasa.gov/mission/mariner-4/
| title= Mariner 4 - NASA Science
| website= science.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 30 November 2022 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa2&quot;&gt;{{Cite web
| title= Mariner 4 – Mars Missions
| url= https://www.jpl.nasa.gov/missions/mariner-4
| access-date= 30 August 2022
| website= jpl.nasa.gov
| publisher= [[NASA]] }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NSSDC&quot;&gt;{{Cite web
| url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-077A
| title= Mariner 4
| website= nssdc.gsfc.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 3 May 2018
| archive-date= September 4, 2018
| archive-url= https://web.archive.org/web/20180904174225/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1964-077A
| url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;

}}


[[Category:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>1tkr1lc60ozot09f2vhg72ifokpx02a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057761</id>
      <parentid>1057617</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8218" sha1="17u3fok1lxwnf7audroaqph9j91r343" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name               = Mariner 4
| image              = Mariner 4 1304 1964novembemariner4.jpg
| image_size         = 300px
| mission_type       = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] ဖြတ်သန်းယာဉ်
| operator           = [[NASA]] / [[:en:Jet Propulsion Laboratory|JPL]]
| mission_duration   = {{time interval|28 Nov 1964|21 Dec 1967|sep=,}}
| COSPAR_ID          = 1964-077A
| SATCAT             = 942
| spacecraft         = Mariner C-3
| spacecraft_type    = 
| manufacturer       = [[:en:Jet Propulsion Laboratory]]
| dry_mass           = 
| launch_mass        = {{convert|260.8|kg|lb}}&lt;ref name=nasa1/&gt;
| power              = 310&amp;nbsp;watts
| launch_date        = {{start date|1964|11|28|14|22|01|Z}}
| launch_rocket      = [[:en:Atlas-Agena|Atlas LV-3 Agena-D]]
| launch_site        = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]] [[:en:Cape Canaveral Air Force Station Launch Complex 12|LC-12]]
| launch_contractor  = 
| last_contact       = December 21, 1967
| orbit_epoch        = July 14, 1965, 21:00:57&amp;nbsp;UTC&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_semimajor    = {{Convert|199591220|km|sp=us}}
| orbit_eccentricity = 0.17322&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_reference    = [[:en:Heliocentric orbit|Heliocentric]]
| orbit_periapsis    = {{Convert|166052670|km|sp=us}}&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_apoapsis     = {{Convert|234867290|km|sp=us}}&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_inclination  = 2.544&amp;nbsp;degrees&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| orbit_period       = 567.11&amp;nbsp;days&lt;ref name=NSSDC/&gt;
| apsis              = helion
| instruments        = Cosmic dust detector &lt;br /&gt; Cosmic ray telescope &lt;br /&gt; Geiger counter/ionization chamber &lt;br /&gt; Helium magnetometer  &lt;br /&gt; Solar plasma probe &lt;br /&gt;Trapped radiation detector &lt;br /&gt;  TV camera
| programme          = '''[[မာရီနာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission   = [[မာရီနာ ၃]]
| next_mission       = [[မာရီနာ ၅]]
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
  |type         = flyby
  |object       = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]
  |distance     = {{convert|9846|km|mi|abbr=off|sp=us}}
  |arrival_date = July 15, 1965, 01:00:57{{nbsp}}UTC
 }}
 {{Infobox spaceflight/IP
  |type                 = flyby
  |note                 = Incidental
  |object               = [[:en:D/1895 Q1 (Swift)]]
  |arrival_date         = September 15, 1967
  |distance             = {{convert|20000000|km|mi|abbr= on}}
 }}
}}

'''မာရီနာ ၄''' (Mariner 4) သည် လူသိများပြီး [[မာရီနာ ၃]] နှင့်အတူ Mariner-Mars 1964 ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။ ၎င်းသည် ဂြိုဟ်များကို အနီးကပ်ဖြတ်သန်းပျံသန်းသည့် နည်းလမ်းဖြင့် စူးစမ်းလေ့လာရန် ရည်ရွယ်ထားသော [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]၏ စတုတ္ထမြောက် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သည်။ မာရီနာ ၄ ကို [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အား အနီးကပ် သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာစူးစမ်းရန်နှင့် ရရှိလာသော အချက်အလက်များကို ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့ရန် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့သည်။

၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင်&lt;ref name=NSSDC/&gt; လွှတ်တင်ခဲ့သော မာရီနာ ၄ သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို အောင်မြင်စွာ အနီးကပ်ဖြတ်သန်းပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်ဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ အနီးကပ်ဓာတ်ပုံများကိုလည်း ပထမဆုံးအကြိမ် ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် အာကာသအတွင်း အလွန်ဝေးကွာသော နေရာများ (deep space) မှ အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ ဓာတ်ပုံများကို ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အာကာသယာဉ်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုဓာတ်ပုံများတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ကျရောက်မှုကြောင့် ချိုင့်ဝှမ်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်နေပြီး သက်ရှိများ မရှိသလောက်ဖြစ်သော ဂြိုဟ်တစ်လုံးအဖြစ် ပေါ်လွင်နေခဲ့သည်။ ယင်းအချက်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ သက်ရှိများ နှင့်ပတ်သက်၍ သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ အမြင်ကို အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။

အခြားသော မစ်ရှင်ရည်မှန်းချက်များမှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်အနီးရှိ ဂြိုဟ်များအကြား အာကာသဒေသတွင် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]နှင့် အမှုန်အမွှားများကို တိုင်းတာလေ့လာရန်၊ ထို့ပြင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဂြိုဟ်များအကြား ပျံသန်းရသည့် အာကာသခရီးစဉ်များအတွက် လိုအပ်သော အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ စွမ်းဆောင်ရည်များနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ အသိပညာများကို ရရှိရန်တို့ ဖြစ်သည်။ မူလက မာရီနာ ၄ သည် အာကာသအတွင်း ရှစ်လခန့်သာ ဆက်လက်တည်ရှိမည်ဟု မျှော်မှန်းထားခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ မစ်ရှင်သည် နေကို လှည့်ပတ်နေသော ပတ်လမ်းအတွင်း သုံးနှစ်ခန့်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သည်။&lt;ref name=nasa2/&gt; ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မာရီနာ ၄ နှင့် ဆက်သွယ်မှုကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်။


==ကိုးကား==
{{reflist
| colwidth = 30em
| refs =

&lt;ref name=&quot;nasa1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://science.nasa.gov/mission/mariner-4/
| title= Mariner 4 - NASA Science
| website= science.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 30 November 2022 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa2&quot;&gt;{{Cite web
| title= Mariner 4 – Mars Missions
| url= https://www.jpl.nasa.gov/missions/mariner-4
| access-date= 30 August 2022
| website= jpl.nasa.gov
| publisher= [[NASA]] }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;NSSDC&quot;&gt;{{Cite web
| url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-077A
| title= Mariner 4
| website= nssdc.gsfc.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 3 May 2018
| archive-date= September 4, 2018
| archive-url= https://web.archive.org/web/20180904174225/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1964-077A
| url-status= dead
}}&lt;/ref&gt;

}}

{{မာရီနာ စီမံကိန်း}}
[[Category:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>17u3fok1lxwnf7audroaqph9j91r343</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Source-attribution</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292740</id>
    <redirect title="တမ်းပလိတ်:Source attribution" />
    <revision>
      <id>1057618</id>
      <timestamp>2026-10-12T15:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[တမ်းပလိတ်:Source attribution]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="03a79rdcsa9k86na6z9cfa0r7xkwlb9" xml:space="preserve">#Redirect[[တမ်းပလိတ်:Source attribution]]</text>
      <sha1>03a79rdcsa9k86na6z9cfa0r7xkwlb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာရီနာ ၉</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292741</id>
    <revision>
      <id>1057619</id>
      <timestamp>2026-10-12T15:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox spaceflight | name               = Mariner 9 | image              = Mariner09.jpg | image_caption      =  | mission_type       = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] လည်ပတ်ယာဉ် | operator           = [[NASA]] / [[:en:JPL]] | website            =  | COSPAR_ID          = 1971-051A | SATCAT             = 5261...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7128" sha1="6zihdo0zxhjd5p599r5k7od7mhl5nxi" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name               = Mariner 9
| image              = Mariner09.jpg
| image_caption      = 
| mission_type       = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] လည်ပတ်ယာဉ်
| operator           = [[NASA]] / [[:en:JPL]]
| website            = 
| COSPAR_ID          = 1971-051A
| SATCAT             = 5261
| mission_duration   = {{time interval|30 May 1971|27 Oct 1972}}&lt;ref name=nasa1/&gt;
| spacecraft         = Mariner-I
| manufacturer       = [[:en:Jet Propulsion Laboratory]]
| dry_mass           = {{convert|558.8|kg}}
| launch_mass        = {{convert|997.9|kg}} &lt;ref name=nasa1/&gt;
| power              = 500&amp;nbsp;watts
| launch_date        = {{start-date|May 30, 1971, 22:23:04|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC
| launch_rocket      = [[:en:Atlas-Centaur|Atlas SLV-3C Centaur-D]]
| launch_site        = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]]
| launch_contractor  = 
| disposal_type      = Decommissioned
| deactivated        = {{end-date|October 27, 1972}}
| decay_date         = c. October 2022
| orbit_epoch        = 29 December 1971, 19:00:00&amp;nbsp;UTC&lt;ref name=nssdc1/&gt;
| orbit_reference    = [[:en:Areocentric orbit|Areocentric]]
| orbit_periapsis    = {{cvt|1650|km}}
| orbit_apoapsis     = {{cvt|16860|km}}
| orbit_eccentricity = 0.6014
| orbit_inclination  = 64.4&amp;nbsp;degrees
| orbit_period       = 11.9&amp;nbsp;hours / 719.47&amp;nbsp;minutes
| apsis              = areion
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
   |type                = orbiter
   |component           = 
   |object              = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]
   |orbits              = 
   |arrival_date        = November 14, 1971, 00:42:00 [[UTC]]
 }}
| programme          = '''[[မာရီနာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission   = [[မာရီနာ ၈]]
| next_mission       = [[မာရီနာ ၁၀]]
}}

'''မာရီနာ ၉''' ('''Mariner 9''') သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် (Mars) ကို စူးစမ်းလေ့လာရာတွင် များစွာအထောက်အကူပြုခဲ့သော စက်ရုပ်ထိန်းချုပ် အာကာသယာဉ် (robotic spacecraft) ဖြစ်ပြီး [[နာဆာ]]၏ မာရီနာ [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ မာရီနာ ၉ ကို ၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်]]ရှိ ကိပ်ကနေဗာရယ်လ် လေတပ်စခန်းမှ လွှတ်တင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=nssdc1/&gt;&lt;ref name=final_report/&gt; ယင်းအာကာသယာဉ်သည် ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အခြားဂြိုဟ်တစ်ခု ပတ်လမ်းအတွင်းမှ ပထမဆုံးအကြိမ် လှည့်ပတ်နိုင်ခဲ့သော အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=nssdc1/&gt; ၎င်းသည် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၏ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်များဖြစ်သော မာ့စ် ၂ (Mars 2) နှင့် မာ့စ် ၃ (Mars 3) တို့ထက် အနည်းငယ်စော၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မာ့စ် ၂ ကို မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး မာ့စ် ၃ ကို မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့ကာ ၎င်းတို့နှစ်စင်းစလုံးသည် မာရီနာ ၉ ရောက်ရှိပြီးနောက် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အကြာမှသာ အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။

မာရီနာ ၉ ရောက်ရှိပြီးနောက် လအတော်ကြာအောင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ဖုန်မှုန့်မုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုမုန်တိုင်းများ ငြိမ်သက်သွားပြီးနောက် အာကာသယာဉ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားသော ဓာတ်ပုံများကို ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မစ်ရှင်ကာလအတွင်း မာရီနာ ၉ သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းကို လွှမ်းခြုံထားသော ဓာတ်ပုံပေါင်း ၇,၃၂၉ ပုံကို အောင်မြင်စွာ ပေးပို့ခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ၎င်း၏ မစ်ရှင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=nasa2/&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist
| colwidth = 30em
| refs =

&lt;ref name=&quot;final_report&quot;&gt;{{cite web
| url= https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19730018117_1973018117.pdf
| archive-url= https://web.archive.org/web/20100527091624/https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19730018117_1973018117.pdf
| archive-date= 27 May 2010
| url-status= dead
| title= Mariner Mars 1971 Project Final Report
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 28 December 2011 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://science.nasa.gov/mission/mariner-4/
| title= Mariner 4 - NASA Science
| website= science.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 30 November 2022 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa2&quot;&gt;{{Cite web
| title= Mariner 4 – Mars Missions
| url= https://www.jpl.nasa.gov/missions/mariner-4
| access-date= 30 August 2022
| website= jpl.nasa.gov
| publisher= [[NASA]] }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nssdc1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1971-051A
| title= Mariner 9
| website= nssdc.gsfc.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 28 December 2011
| archive-date= 10 April 2022
| archive-url= https://web.archive.org/web/20220410004505/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1971-051A
| url-status= dead
}} {{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

}}


[[Category:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>6zihdo0zxhjd5p599r5k7od7mhl5nxi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057620</id>
      <parentid>1057619</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T15:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7124" sha1="sv46bsinnjptqnpnah6juk9dvm52x9i" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name               = Mariner 9
| image              = Mariner09.jpg
| image_caption      = 
| mission_type       = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] လည်ပတ်ယာဉ်
| operator           = [[NASA]] / [[:en:JPL]]
| website            = 
| COSPAR_ID          = 1971-051A
| SATCAT             = 5261
| mission_duration   = {{time interval|30 May 1971|27 Oct 1972}}&lt;ref name=nasa1/&gt;
| spacecraft         = Mariner-I
| manufacturer       = [[:en:Jet Propulsion Laboratory]]
| dry_mass           = {{convert|558.8|kg}}
| launch_mass        = {{convert|997.9|kg}} &lt;ref name=nasa1/&gt;
| power              = 500&amp;nbsp;watts
| launch_date        = {{start-date|May 30, 1971, 22:23:04|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC
| launch_rocket      = [[:en:Atlas-Centaur|Atlas SLV-3C Centaur-D]]
| launch_site        = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]]
| launch_contractor  = 
| disposal_type      = Decommissioned
| deactivated        = {{end-date|October 27, 1972}}
| decay_date         = c. October 2022
| orbit_epoch        = 29 December 1971, 19:00:00&amp;nbsp;UTC&lt;ref name=nssdc1/&gt;
| orbit_reference    = [[:en:Areocentric orbit|Areocentric]]
| orbit_periapsis    = {{cvt|1650|km}}
| orbit_apoapsis     = {{cvt|16860|km}}
| orbit_eccentricity = 0.6014
| orbit_inclination  = 64.4&amp;nbsp;degrees
| orbit_period       = 11.9&amp;nbsp;hours / 719.47&amp;nbsp;minutes
| apsis              = areion
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
   |type                = orbiter
   |component           = 
   |object              = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]
   |orbits              = 
   |arrival_date        = November 14, 1971, 00:42:00 [[UTC]]
 }}
| programme          = '''[[မာရီနာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission   = [[မာရီနာ ၈]]
| next_mission       = [[မာရီနာ ၁၀]]
}}

'''မာရီနာ ၉''' ('''Mariner 9''') သည် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ကို စူးစမ်းလေ့လာရာတွင် များစွာအထောက်အကူပြုခဲ့သော စက်ရုပ်ထိန်းချုပ် အာကာသယာဉ် (robotic spacecraft) ဖြစ်ပြီး [[နာဆာ]]၏ မာရီနာ [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ မာရီနာ ၉ ကို ၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်]]ရှိ ကိပ်ကနေဗာရယ်လ် လေတပ်စခန်းမှ လွှတ်တင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=nssdc1/&gt;&lt;ref name=final_report/&gt; ယင်းအာကာသယာဉ်သည် ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အခြားဂြိုဟ်တစ်ခု ပတ်လမ်းအတွင်းမှ ပထမဆုံးအကြိမ် လှည့်ပတ်နိုင်ခဲ့သော အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=nssdc1/&gt; ၎င်းသည် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၏ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်များဖြစ်သော မာ့စ် ၂ (Mars 2) နှင့် မာ့စ် ၃ (Mars 3) တို့ထက် အနည်းငယ်စော၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မာ့စ် ၂ ကို မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး မာ့စ် ၃ ကို မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့ကာ ၎င်းတို့နှစ်စင်းစလုံးသည် မာရီနာ ၉ ရောက်ရှိပြီးနောက် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အကြာမှသာ အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။

မာရီနာ ၉ ရောက်ရှိပြီးနောက် လအတော်ကြာအောင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ဖုန်မှုန့်မုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုမုန်တိုင်းများ ငြိမ်သက်သွားပြီးနောက် အာကာသယာဉ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားသော ဓာတ်ပုံများကို ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မစ်ရှင်ကာလအတွင်း မာရီနာ ၉ သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းကို လွှမ်းခြုံထားသော ဓာတ်ပုံပေါင်း ၇,၃၂၉ ပုံကို အောင်မြင်စွာ ပေးပို့ခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ၎င်း၏ မစ်ရှင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=nasa2/&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist
| colwidth = 30em
| refs =

&lt;ref name=&quot;final_report&quot;&gt;{{cite web
| url= https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19730018117_1973018117.pdf
| archive-url= https://web.archive.org/web/20100527091624/https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19730018117_1973018117.pdf
| archive-date= 27 May 2010
| url-status= dead
| title= Mariner Mars 1971 Project Final Report
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 28 December 2011 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://science.nasa.gov/mission/mariner-4/
| title= Mariner 4 - NASA Science
| website= science.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 30 November 2022 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa2&quot;&gt;{{Cite web
| title= Mariner 4 – Mars Missions
| url= https://www.jpl.nasa.gov/missions/mariner-4
| access-date= 30 August 2022
| website= jpl.nasa.gov
| publisher= [[NASA]] }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nssdc1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1971-051A
| title= Mariner 9
| website= nssdc.gsfc.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 28 December 2011
| archive-date= 10 April 2022
| archive-url= https://web.archive.org/web/20220410004505/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1971-051A
| url-status= dead
}} {{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

}}


[[Category:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>sv46bsinnjptqnpnah6juk9dvm52x9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057762</id>
      <parentid>1057620</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:29:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7175" sha1="c6zfd1wvmw58tenkjj8gn09ty9xnkav" xml:space="preserve">{{Infobox spaceflight
| name               = Mariner 9
| image              = Mariner09.jpg
| image_caption      = 
| mission_type       = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] လည်ပတ်ယာဉ်
| operator           = [[NASA]] / [[:en:JPL]]
| website            = 
| COSPAR_ID          = 1971-051A
| SATCAT             = 5261
| mission_duration   = {{time interval|30 May 1971|27 Oct 1972}}&lt;ref name=nasa1/&gt;
| spacecraft         = Mariner-I
| manufacturer       = [[:en:Jet Propulsion Laboratory]]
| dry_mass           = {{convert|558.8|kg}}
| launch_mass        = {{convert|997.9|kg}} &lt;ref name=nasa1/&gt;
| power              = 500&amp;nbsp;watts
| launch_date        = {{start-date|May 30, 1971, 22:23:04|timezone=yes}}&amp;nbsp;UTC
| launch_rocket      = [[:en:Atlas-Centaur|Atlas SLV-3C Centaur-D]]
| launch_site        = [[:en:Cape Canaveral Air Force Station|Cape Canaveral]]
| launch_contractor  = 
| disposal_type      = Decommissioned
| deactivated        = {{end-date|October 27, 1972}}
| decay_date         = c. October 2022
| orbit_epoch        = 29 December 1971, 19:00:00&amp;nbsp;UTC&lt;ref name=nssdc1/&gt;
| orbit_reference    = [[:en:Areocentric orbit|Areocentric]]
| orbit_periapsis    = {{cvt|1650|km}}
| orbit_apoapsis     = {{cvt|16860|km}}
| orbit_eccentricity = 0.6014
| orbit_inclination  = 64.4&amp;nbsp;degrees
| orbit_period       = 11.9&amp;nbsp;hours / 719.47&amp;nbsp;minutes
| apsis              = areion
| interplanetary     = {{Infobox spaceflight/IP
   |type                = orbiter
   |component           = 
   |object              = [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]
   |orbits              = 
   |arrival_date        = November 14, 1971, 00:42:00 [[UTC]]
 }}
| programme          = '''[[မာရီနာ စီမံကိန်း]]'''
| previous_mission   = [[မာရီနာ ၈]]
| next_mission       = [[မာရီနာ ၁၀]]
}}

'''မာရီနာ ၉''' ('''Mariner 9''') သည် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ကို စူးစမ်းလေ့လာရာတွင် များစွာအထောက်အကူပြုခဲ့သော စက်ရုပ်ထိန်းချုပ် အာကာသယာဉ် (robotic spacecraft) ဖြစ်ပြီး [[နာဆာ]]၏ မာရီနာ [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ မာရီနာ ၉ ကို ၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]၊ [[ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်]]ရှိ ကိပ်ကနေဗာရယ်လ် လေတပ်စခန်းမှ လွှတ်တင်ခဲ့သည်။&lt;ref name=nssdc1/&gt;&lt;ref name=final_report/&gt; ယင်းအာကာသယာဉ်သည် ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အခြားဂြိုဟ်တစ်ခု ပတ်လမ်းအတွင်းမှ ပထမဆုံးအကြိမ် လှည့်ပတ်နိုင်ခဲ့သော အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။&lt;ref name=nssdc1/&gt; ၎င်းသည် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]၏ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်များဖြစ်သော မာ့စ် ၂ (Mars 2) နှင့် မာ့စ် ၃ (Mars 3) တို့ထက် အနည်းငယ်စော၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ မာ့စ် ၂ ကို မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့ပြီး မာ့စ် ၃ ကို မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် လွှတ်တင်ခဲ့ကာ ၎င်းတို့နှစ်စင်းစလုံးသည် မာရီနာ ၉ ရောက်ရှိပြီးနောက် ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်အကြာမှသာ အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်။

မာရီနာ ၉ ရောက်ရှိပြီးနောက် လအတော်ကြာအောင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ဖုန်မှုန့်မုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထိုမုန်တိုင်းများ ငြိမ်သက်သွားပြီးနောက် အာကာသယာဉ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားသော ဓာတ်ပုံများကို ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မစ်ရှင်ကာလအတွင်း မာရီနာ ၉ သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းကို လွှမ်းခြုံထားသော ဓာတ်ပုံပေါင်း ၇,၃၂၉ ပုံကို အောင်မြင်စွာ ပေးပို့ခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ၎င်း၏ မစ်ရှင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်။&lt;ref name=nasa2/&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist
| colwidth = 30em
| refs =

&lt;ref name=&quot;final_report&quot;&gt;{{cite web
| url= https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19730018117_1973018117.pdf
| archive-url= https://web.archive.org/web/20100527091624/https://ntrs.nasa.gov/archive/nasa/casi.ntrs.nasa.gov/19730018117_1973018117.pdf
| archive-date= 27 May 2010
| url-status= dead
| title= Mariner Mars 1971 Project Final Report
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 28 December 2011 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://science.nasa.gov/mission/mariner-4/
| title= Mariner 4 - NASA Science
| website= science.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 30 November 2022 }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nasa2&quot;&gt;{{Cite web
| title= Mariner 4 – Mars Missions
| url= https://www.jpl.nasa.gov/missions/mariner-4
| access-date= 30 August 2022
| website= jpl.nasa.gov
| publisher= [[NASA]] }}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;nssdc1&quot;&gt;{{cite web
| url= https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1971-051A
| title= Mariner 9
| website= nssdc.gsfc.nasa.gov
| publisher= [[NASA]]
| access-date= 28 December 2011
| archive-date= 10 April 2022
| archive-url= https://web.archive.org/web/20220410004505/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1971-051A
| url-status= dead
}} {{source-attribution}}&lt;/ref&gt;

}}


{{မာရီနာ စီမံကိန်း}}
[[Category:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]</text>
      <sha1>c6zfd1wvmw58tenkjj8gn09ty9xnkav</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292742</id>
    <revision>
      <id>1057622</id>
      <timestamp>2026-10-12T15:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; '''ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု''' သို့မဟုတ် '''ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်''' (Greenhouse effect) ဆိုသည်မှာ [[ဂြိုဟ်]]တစ်လုံး၏ [[လေထု]]အတွင်းရှိ အပူကို ထိ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15732" sha1="0secig10qbe3u9b4gdch0awjkas5nsv" xml:space="preserve">
'''ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု''' သို့မဟုတ် '''ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်''' (Greenhouse effect) ဆိုသည်မှာ [[ဂြိုဟ်]]တစ်လုံး၏ [[လေထု]]အတွင်းရှိ အပူကို ထိန်းသိမ်းပေးသော ဓာတ်ငွေ့များကြောင့် ထိုဂြိုဟ်မှ [[အပူစွမ်းအင်]]များ [[အာကာသ]]အတွင်းသို့ ဆုံးရှုံးထွက်ခွာသွားမှု လျော့နည်းလာပြီး မျက်နှာပြင်အပူချိန် မြင့်တက်လာသည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ မျက်နှာပြင်ကို အပူပေးသည့် [[စွမ်းအင်]]သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်များတွင် အတွင်းပိုင်းအပူရင်းမြစ်မှ ရရှိနိုင်သကဲ့သို့ မိခင်ကြယ် ကဲ့သို့သော ပြင်ပအရင်းအမြစ်မှလည်း ရရှိနိုင်သည်။

ကမ္ဘာတွင်မူ [[နေ]]မှ လှိုင်းတိုရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုဖြစ်သော [[နေရောင်ခြည်]]သည် [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များကို ဖြတ်သန်းဝင်ရောက်ကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ကို အပူပေးသည်။ ထိုအပူကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုကို ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုရောင်ခြည်အများစုကို ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များက စုပ်ယူထားသဖြင့် ကမ္ဘာသည် အပူဆုံးရှုံးကာ အေးမြလာသည့်နှုန်း လျော့နည်းသွားသည်။ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်သာ မရှိခဲ့ပါက ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် −၁၈°C (−၀.၄°F) အထိ အေးနေမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Solar Radiation and the Earth's Energy Balance |url=http://eesc.columbia.edu/courses/ees/climate/lectures/radiation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041104033042/http://eesc.columbia.edu/courses/ees/climate/lectures/radiation/ |archive-date=4 November 2004 |access-date=15 October 2010 |work=The Climate System – EESC 2100 Spring 2007 |publisher=Columbia University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IPCC4_ch012&quot;&gt;{{cite book |title=Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |vauthors=Le Treut H, Somerville R, Cubasch U, Ding Y, [[:en:Cecilie Mauritzen|Mauritzen C]], Mokssit A, Peterson T, Prather M |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |veditors=Solomon S, Qin D, Manning M, Chen Z, Marquis M, Averyt KB, Tignor M, Miller HL |location=Cambridge, UK and New York, NY |page=97 |chapter=Historical Overview of Climate Change Science |access-date=25 March 2014 |chapter-url=http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126204443/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |archive-date=26 November 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ယင်းအပူချိန်သည် ၂၀ ရာစုအတွင်း ပျမ်းမျှအပူချိန်ဖြစ်သော ၁၄°C (၅၇°F) ခန့်ထက် များစွာနိမ့်ကျသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Elusive Absolute Surface Air Temperature (SAT) |url=http://data.giss.nasa.gov/gistemp/abs_temp.html |website=Goddard Institute for Space Studies |publisher=[[:en:National Aeronautics and Space Administration|NOAA]] |access-date=3 September 2008 |archive-date=5 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905093320/http://data.giss.nasa.gov/gistemp/abs_temp.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;clchgtrack&quot;&gt;{{cite web |title=Yearly average temperature |url=https://climatechangetracker.org/global-warming/yearly-average-temperature |website=Climate Change Tracker}}&lt;/ref&gt; သဘာဝအလျောက်ရှိနေသော ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များအပြင် [[ဇီဝရုပ်ကြွင်းလောင်စာ|ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ]]များကို မီးရှို့အသုံးပြုခြင်းကြောင့် လေထုအတွင်းရှိ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]နှင့် [[မီသိန်း]] ပမာဏများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;budget&quot;&gt;{{cite web|last=Rebecca|first=Lindsey|date=14 January 2009|title=Climate and Earth's Energy Budget : Feature Articles|url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance/page1.php|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121082936/https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance/page1.php|archive-date=21 January 2021|access-date=14 December 2020|website=earthobservatory.nasa.gov}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AR6 Synthesis Report: Summary for Policymakers Headline Statements |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/resources/spm-headline-statements/ |access-date=2026-05-08 |website=www.ipcc.ch |language=en}}&lt;/ref&gt;  [[စက်မှုတော်လှန်ရေး]] စတင်ခဲ့သည့်ကာလမှစ၍ ကမ္ဘာ့အပူချိန်မြင့်တက်မှုသည် ခန့်မှန်းခြေ ၁.၂°C (၂.၂°F) ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fox|first=Alex|title=Atmospheric Carbon Dioxide Reaches New High Despite Pandemic Emissions Reduction|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/atmospheric-carbon-dioxide-reaches-new-high-despite-pandemic-emissions-reduction-180977945/|access-date=22 June 2021|website=Smithsonian Magazine|language=en|archive-date=10 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610130852/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/atmospheric-carbon-dioxide-reaches-new-high-despite-pandemic-emissions-reduction-180977945/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုလျှင် ၀.၁၈°C (၀.၃၂°F) နှုန်းဖြင့် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |first1=Rebecca |last1=Lindsey |first2=Luann |last2=Dahlman |title=Climate Change: Global Temperature |website=NOAA Climate.gov |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-global-temperature#:~:text=Earth%27s%20temperature%20has%20risen%20by,0.18%C2%B0%20C)%20per%20decade.
|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615053036/http://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-global-temperature#:~:text=Earth%27s%20temperature%20has%20risen%20by,0.18%C2%B0%20C)%20per%20decade.
|url-status=dead
|archive-date=15 June 2013
}}&lt;/ref&gt;

အပူချိန်သည် အကြွင်းမဲ့သုည (absolute zero) ထက် မြင့်မားသော အရာဝတ္ထုအားလုံးသည် အပူရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု (thermal radiation) ကို ထုတ်လွှတ်ကြသည်။ နေနှင့် ကမ္ဘာတို့၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန် မတူညီကြသောကြောင့် ၎င်းတို့မှ ထုတ်လွှတ်သော အပူရောင်ခြည်၏ လှိုင်းအလျားများ သည်လည်း ကွဲပြားကြသည်။ နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ၅,၅၀၀°C (၉,၉၀၀°F) ခန့်ရှိသောကြောင့် ၎င်း၏ စွမ်းအင်အများစုကို အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး (near-infrared) နှင့် မြင်နိုင်သောအလင်းလှိုင်းအလျားများ ပါဝင်သည့် လှိုင်းတိုရောင်ခြည်အဖြစ် ထုတ်လွှတ်သည်။ ယင်းရောင်ခြည်ကို နေရောင်ခြည်အဖြစ် ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့ရသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ အပူချိန်မှာ များစွာနိမ့်ကျသောကြောင့် အလယ်အလတ်နှင့် အဝေးအနီအောက်ရောင်ခြည် (mid- and far-infrared) လှိုင်းအလျားများရှိသည့် လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူနိုင်သော ဓာတ်ငွေ့တစ်မျိုးကို ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။ [[ကမ္ဘာ့လေထု]]သည် ဝင်ရောက်လာသော လှိုင်းတိုရောင်ခြည်၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ စုပ်ယူသော်လည်း ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ထုတ်လွှတ်သော လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကို စုပ်ယူသည်။&lt;ref name=&quot;eeb1&quot;&gt;{{cite web |title=What is Earth's Energy Budget? Five Questions with a Guy Who Knows |url=https://www.nasa.gov/feature/langley/what-is-earth-s-energy-budget-five-questions-with-a-guy-who-knows |website=NASA.gov |date=10 April 2017 |access-date=24 April 2023}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် လေထုအတွင်း စွမ်းအင်များ စုစည်းလာပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် ပိုမိုပူနွေးလာစေသည်။

ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်၏ သဘောတရားကို ယင်းအမည်ဖြင့် မခေါ်ဆိုသေးမီ ၁၈၂၄ ခုနှစ်ကတည်းက ဂျိုးဇက် ဖူရီယာ (Joseph Fourier) က စတင်အဆိုပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Fourier 1824 136–167&quot;&gt;{{Cite journal |last=Fourier |first=J. |date=1824 |title=Remarques Generales sur les Temperatures Du Globe Terrestre et des Espaces Planetaires |url=https://books.google.com/books?id=1Jg5AAAAcAAJ&amp;pg=PA136 |url-status=live |journal=Annales de Chimie et de Physique |language=fr |volume=27 |pages=136–167 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802195946/https://books.google.com/books?id=1Jg5AAAAcAAJ&amp;pg=PA136 |archive-date=2 August 2020 |access-date=8 June 2020}}&lt;/ref&gt; ၁၈၂၇ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၃၈ ခုနှစ်တို့တွင် ကလော့ဒ် ပူယီလတ် (Claude Pouillet) က ထိုအဆိုကို ထပ်မံခိုင်မာစေခဲ့ပြီး သက်သေအထောက်အထားများကိုလည်း ဖြည့်စွက်တင်ပြခဲ့သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် Eunice Newton Foote ဆိုသူကက ရေငွေ့ပါဝင်သော လေထုသည် ခြောက်သွေ့သောလေထက် နေရောင်ခြည်ကြောင့် ပိုမိုပူနွေးလာကြောင်း သရုပ်ပြခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ပါဝင်လာသည့်အခါ အပူပေးသည့်အာနိသင် ပိုမိုပြင်းထန်လာကြောင်းကိုလည်း ပြသခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Foote 382–383&quot;&gt;{{cite book |last=Foote |first=Eunice |url=https://books.google.com/books?id=6xhFAQAAMAAJ&amp;pg=PA382 |title=Circumstances affecting the Heat of the Sun's Rays |date=November 1856 |work=The American Journal of Science and Arts |volume=22 |pages=382–383 |access-date=31 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930234235/https://books.google.com/books?id=6xhFAQAAMAAJ&amp;pg=PA382%2F |archive-date=30 September 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Huddleston&quot;&gt;{{cite web |last=Huddleston |first=Amara |date=17 July 2019 |title=Happy 200th birthday to Eunice Foote, hidden climate science pioneer |url=https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930234240/https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer/ |archive-date=30 September 2020 |access-date=8 October 2019 |website=NOAA Climate.gov}}&lt;/ref&gt; “ဖန်လုံအိမ်” (greenhouse) ဟူသော ဝေါဟာရကို ဤဖြစ်စဉ်အတွက် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့သူမှာ နီးလ်စ် ဂူစတာ့ဖ် အက်ဟုမ်း (Nils Gustaf Ekholm) ဖြစ်ပြီး ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;easterbrook.ca&quot;&gt;{{cite web |last1=Easterbrook |first1=Steve |date=18 August 2015 |title=Who first coined the term &quot;Greenhouse Effect&quot;? |url=http://www.easterbrook.ca/steve/2015/08/who-first-coined-the-term-greenhouse-effect/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113131713/http://www.easterbrook.ca/steve/2015/08/who-first-coined-the-term-greenhouse-effect/ |archive-date=13 November 2015 |access-date=11 November 2015 |website=Serendipity}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ekholm N 1901 1–62&quot;&gt;{{cite journal |author=Ekholm N |year=1901 |title=On The Variations Of The Climate Of The Geological And Historical Past And Their Causes |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |volume=27 |pages=1–62 |bibcode=1901QJRMS..27....1E |doi=10.1002/qj.49702711702 |number=117}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:လေထု]]</text>
      <sha1>0secig10qbe3u9b4gdch0awjkas5nsv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057635</id>
      <parentid>1057622</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15788" sha1="ool5zn58o1ahyti9tpljrs54dxdey13" xml:space="preserve">[[File:Climate Change Schematic.svg|thumb|upright=1.35]]
'''ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု''' သို့မဟုတ် '''ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်''' (Greenhouse effect) ဆိုသည်မှာ [[ဂြိုဟ်]]တစ်လုံး၏ [[လေထု]]အတွင်းရှိ အပူကို ထိန်းသိမ်းပေးသော ဓာတ်ငွေ့များကြောင့် ထိုဂြိုဟ်မှ [[အပူစွမ်းအင်]]များ [[အာကာသ]]အတွင်းသို့ ဆုံးရှုံးထွက်ခွာသွားမှု လျော့နည်းလာပြီး မျက်နှာပြင်အပူချိန် မြင့်တက်လာသည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ မျက်နှာပြင်ကို အပူပေးသည့် [[စွမ်းအင်]]သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်များတွင် အတွင်းပိုင်းအပူရင်းမြစ်မှ ရရှိနိုင်သကဲ့သို့ မိခင်ကြယ် ကဲ့သို့သော ပြင်ပအရင်းအမြစ်မှလည်း ရရှိနိုင်သည်။

ကမ္ဘာတွင်မူ [[နေ]]မှ လှိုင်းတိုရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုဖြစ်သော [[နေရောင်ခြည်]]သည် [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များကို ဖြတ်သန်းဝင်ရောက်ကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ကို အပူပေးသည်။ ထိုအပူကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုကို ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုရောင်ခြည်အများစုကို ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များက စုပ်ယူထားသဖြင့် ကမ္ဘာသည် အပူဆုံးရှုံးကာ အေးမြလာသည့်နှုန်း လျော့နည်းသွားသည်။ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်သာ မရှိခဲ့ပါက ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် −၁၈°C (−၀.၄°F) အထိ အေးနေမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Solar Radiation and the Earth's Energy Balance |url=http://eesc.columbia.edu/courses/ees/climate/lectures/radiation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041104033042/http://eesc.columbia.edu/courses/ees/climate/lectures/radiation/ |archive-date=4 November 2004 |access-date=15 October 2010 |work=The Climate System – EESC 2100 Spring 2007 |publisher=Columbia University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IPCC4_ch012&quot;&gt;{{cite book |title=Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |vauthors=Le Treut H, Somerville R, Cubasch U, Ding Y, [[:en:Cecilie Mauritzen|Mauritzen C]], Mokssit A, Peterson T, Prather M |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |veditors=Solomon S, Qin D, Manning M, Chen Z, Marquis M, Averyt KB, Tignor M, Miller HL |location=Cambridge, UK and New York, NY |page=97 |chapter=Historical Overview of Climate Change Science |access-date=25 March 2014 |chapter-url=http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126204443/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |archive-date=26 November 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ယင်းအပူချိန်သည် ၂၀ ရာစုအတွင်း ပျမ်းမျှအပူချိန်ဖြစ်သော ၁၄°C (၅၇°F) ခန့်ထက် များစွာနိမ့်ကျသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Elusive Absolute Surface Air Temperature (SAT) |url=http://data.giss.nasa.gov/gistemp/abs_temp.html |website=Goddard Institute for Space Studies |publisher=[[:en:National Aeronautics and Space Administration|NOAA]] |access-date=3 September 2008 |archive-date=5 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905093320/http://data.giss.nasa.gov/gistemp/abs_temp.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;clchgtrack&quot;&gt;{{cite web |title=Yearly average temperature |url=https://climatechangetracker.org/global-warming/yearly-average-temperature |website=Climate Change Tracker}}&lt;/ref&gt; သဘာဝအလျောက်ရှိနေသော ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များအပြင် [[ဇီဝရုပ်ကြွင်းလောင်စာ|ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ]]များကို မီးရှို့အသုံးပြုခြင်းကြောင့် လေထုအတွင်းရှိ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]နှင့် [[မီသိန်း]] ပမာဏများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;budget&quot;&gt;{{cite web|last=Rebecca|first=Lindsey|date=14 January 2009|title=Climate and Earth's Energy Budget : Feature Articles|url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance/page1.php|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121082936/https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance/page1.php|archive-date=21 January 2021|access-date=14 December 2020|website=earthobservatory.nasa.gov}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AR6 Synthesis Report: Summary for Policymakers Headline Statements |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/resources/spm-headline-statements/ |access-date=2026-05-08 |website=www.ipcc.ch |language=en}}&lt;/ref&gt;  [[စက်မှုတော်လှန်ရေး]] စတင်ခဲ့သည့်ကာလမှစ၍ ကမ္ဘာ့အပူချိန်မြင့်တက်မှုသည် ခန့်မှန်းခြေ ၁.၂°C (၂.၂°F) ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fox|first=Alex|title=Atmospheric Carbon Dioxide Reaches New High Despite Pandemic Emissions Reduction|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/atmospheric-carbon-dioxide-reaches-new-high-despite-pandemic-emissions-reduction-180977945/|access-date=22 June 2021|website=Smithsonian Magazine|language=en|archive-date=10 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610130852/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/atmospheric-carbon-dioxide-reaches-new-high-despite-pandemic-emissions-reduction-180977945/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုလျှင် ၀.၁၈°C (၀.၃၂°F) နှုန်းဖြင့် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |first1=Rebecca |last1=Lindsey |first2=Luann |last2=Dahlman |title=Climate Change: Global Temperature |website=NOAA Climate.gov |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-global-temperature#:~:text=Earth%27s%20temperature%20has%20risen%20by,0.18%C2%B0%20C)%20per%20decade.
|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615053036/http://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-global-temperature#:~:text=Earth%27s%20temperature%20has%20risen%20by,0.18%C2%B0%20C)%20per%20decade.
|url-status=dead
|archive-date=15 June 2013
}}&lt;/ref&gt;

အပူချိန်သည် အကြွင်းမဲ့သုည (absolute zero) ထက် မြင့်မားသော အရာဝတ္ထုအားလုံးသည် အပူရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု (thermal radiation) ကို ထုတ်လွှတ်ကြသည်။ နေနှင့် ကမ္ဘာတို့၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန် မတူညီကြသောကြောင့် ၎င်းတို့မှ ထုတ်လွှတ်သော အပူရောင်ခြည်၏ လှိုင်းအလျားများ သည်လည်း ကွဲပြားကြသည်။ နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ၅,၅၀၀°C (၉,၉၀၀°F) ခန့်ရှိသောကြောင့် ၎င်း၏ စွမ်းအင်အများစုကို အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး (near-infrared) နှင့် မြင်နိုင်သောအလင်းလှိုင်းအလျားများ ပါဝင်သည့် လှိုင်းတိုရောင်ခြည်အဖြစ် ထုတ်လွှတ်သည်။ ယင်းရောင်ခြည်ကို နေရောင်ခြည်အဖြစ် ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့ရသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ အပူချိန်မှာ များစွာနိမ့်ကျသောကြောင့် အလယ်အလတ်နှင့် အဝေးအနီအောက်ရောင်ခြည် (mid- and far-infrared) လှိုင်းအလျားများရှိသည့် လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူနိုင်သော ဓာတ်ငွေ့တစ်မျိုးကို ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။ [[ကမ္ဘာ့လေထု]]သည် ဝင်ရောက်လာသော လှိုင်းတိုရောင်ခြည်၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ စုပ်ယူသော်လည်း ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ထုတ်လွှတ်သော လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကို စုပ်ယူသည်။&lt;ref name=&quot;eeb1&quot;&gt;{{cite web |title=What is Earth's Energy Budget? Five Questions with a Guy Who Knows |url=https://www.nasa.gov/feature/langley/what-is-earth-s-energy-budget-five-questions-with-a-guy-who-knows |website=NASA.gov |date=10 April 2017 |access-date=24 April 2023}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် လေထုအတွင်း စွမ်းအင်များ စုစည်းလာပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် ပိုမိုပူနွေးလာစေသည်။

ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်၏ သဘောတရားကို ယင်းအမည်ဖြင့် မခေါ်ဆိုသေးမီ ၁၈၂၄ ခုနှစ်ကတည်းက ဂျိုးဇက် ဖူရီယာ (Joseph Fourier) က စတင်အဆိုပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Fourier 1824 136–167&quot;&gt;{{Cite journal |last=Fourier |first=J. |date=1824 |title=Remarques Generales sur les Temperatures Du Globe Terrestre et des Espaces Planetaires |url=https://books.google.com/books?id=1Jg5AAAAcAAJ&amp;pg=PA136 |url-status=live |journal=Annales de Chimie et de Physique |language=fr |volume=27 |pages=136–167 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802195946/https://books.google.com/books?id=1Jg5AAAAcAAJ&amp;pg=PA136 |archive-date=2 August 2020 |access-date=8 June 2020}}&lt;/ref&gt; ၁၈၂၇ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၃၈ ခုနှစ်တို့တွင် ကလော့ဒ် ပူယီလတ် (Claude Pouillet) က ထိုအဆိုကို ထပ်မံခိုင်မာစေခဲ့ပြီး သက်သေအထောက်အထားများကိုလည်း ဖြည့်စွက်တင်ပြခဲ့သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် Eunice Newton Foote ဆိုသူကက ရေငွေ့ပါဝင်သော လေထုသည် ခြောက်သွေ့သောလေထက် နေရောင်ခြည်ကြောင့် ပိုမိုပူနွေးလာကြောင်း သရုပ်ပြခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ပါဝင်လာသည့်အခါ အပူပေးသည့်အာနိသင် ပိုမိုပြင်းထန်လာကြောင်းကိုလည်း ပြသခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Foote 382–383&quot;&gt;{{cite book |last=Foote |first=Eunice |url=https://books.google.com/books?id=6xhFAQAAMAAJ&amp;pg=PA382 |title=Circumstances affecting the Heat of the Sun's Rays |date=November 1856 |work=The American Journal of Science and Arts |volume=22 |pages=382–383 |access-date=31 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930234235/https://books.google.com/books?id=6xhFAQAAMAAJ&amp;pg=PA382%2F |archive-date=30 September 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Huddleston&quot;&gt;{{cite web |last=Huddleston |first=Amara |date=17 July 2019 |title=Happy 200th birthday to Eunice Foote, hidden climate science pioneer |url=https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930234240/https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer/ |archive-date=30 September 2020 |access-date=8 October 2019 |website=NOAA Climate.gov}}&lt;/ref&gt; “ဖန်လုံအိမ်” (greenhouse) ဟူသော ဝေါဟာရကို ဤဖြစ်စဉ်အတွက် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့သူမှာ နီးလ်စ် ဂူစတာ့ဖ် အက်ဟုမ်း (Nils Gustaf Ekholm) ဖြစ်ပြီး ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;easterbrook.ca&quot;&gt;{{cite web |last1=Easterbrook |first1=Steve |date=18 August 2015 |title=Who first coined the term &quot;Greenhouse Effect&quot;? |url=http://www.easterbrook.ca/steve/2015/08/who-first-coined-the-term-greenhouse-effect/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113131713/http://www.easterbrook.ca/steve/2015/08/who-first-coined-the-term-greenhouse-effect/ |archive-date=13 November 2015 |access-date=11 November 2015 |website=Serendipity}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ekholm N 1901 1–62&quot;&gt;{{cite journal |author=Ekholm N |year=1901 |title=On The Variations Of The Climate Of The Geological And Historical Past And Their Causes |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |volume=27 |pages=1–62 |bibcode=1901QJRMS..27....1E |doi=10.1002/qj.49702711702 |number=117}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:လေထု]]</text>
      <sha1>ool5zn58o1ahyti9tpljrs54dxdey13</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057642</id>
      <parentid>1057635</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15842" sha1="qnrpo8mgkirzvgxewnknsbb9h934u4q" xml:space="preserve">[[File:Climate Change Schematic.svg|thumb|upright=1.35]]
'''ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု''' သို့မဟုတ် '''ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်''' (Greenhouse effect) ဆိုသည်မှာ [[ဂြိုဟ်]]တစ်လုံး၏ [[လေထု]]အတွင်းရှိ အပူကို ထိန်းသိမ်းပေးသော ဓာတ်ငွေ့များကြောင့် ထိုဂြိုဟ်မှ [[အပူစွမ်းအင်]]များ [[အာကာသ]]အတွင်းသို့ ဆုံးရှုံးထွက်ခွာသွားမှု လျော့နည်းလာပြီး မျက်နှာပြင်အပူချိန် မြင့်တက်လာသည့် ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ မျက်နှာပြင်ကို အပူပေးသည့် [[စွမ်းအင်]]သည် [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]ကဲ့သို့သော ဂြိုဟ်များတွင် အတွင်းပိုင်းအပူရင်းမြစ်မှ ရရှိနိုင်သကဲ့သို့ မိခင်ကြယ် ကဲ့သို့သော ပြင်ပအရင်းအမြစ်မှလည်း ရရှိနိုင်သည်။

ကမ္ဘာတွင်မူ [[နေ]]မှ လှိုင်းတိုရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုဖြစ်သော [[နေရောင်ခြည်]]သည် [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များကို ဖြတ်သန်းဝင်ရောက်ကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ကို အပူပေးသည်။ ထိုအပူကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုကို ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုရောင်ခြည်အများစုကို ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များက စုပ်ယူထားသဖြင့် ကမ္ဘာသည် အပူဆုံးရှုံးကာ အေးမြလာသည့်နှုန်း လျော့နည်းသွားသည်။ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်သာ မရှိခဲ့ပါက ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် −၁၈°C (−၀.၄°F) အထိ အေးနေမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=Solar Radiation and the Earth's Energy Balance |url=http://eesc.columbia.edu/courses/ees/climate/lectures/radiation/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20041104033042/http://eesc.columbia.edu/courses/ees/climate/lectures/radiation/ |archive-date=4 November 2004 |access-date=15 October 2010 |work=The Climate System – EESC 2100 Spring 2007 |publisher=Columbia University}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IPCC4_ch012&quot;&gt;{{cite book |title=Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change |vauthors=Le Treut H, Somerville R, Cubasch U, Ding Y, [[:en:Cecilie Mauritzen|Mauritzen C]], Mokssit A, Peterson T, Prather M |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |veditors=Solomon S, Qin D, Manning M, Chen Z, Marquis M, Averyt KB, Tignor M, Miller HL |location=Cambridge, UK and New York, NY |page=97 |chapter=Historical Overview of Climate Change Science |access-date=25 March 2014 |chapter-url=http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20181126204443/http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter1.pdf |archive-date=26 November 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ယင်းအပူချိန်သည် ၂၀ ရာစုအတွင်း ပျမ်းမျှအပူချိန်ဖြစ်သော ၁၄°C (၅၇°F) ခန့်ထက် များစွာနိမ့်ကျသည်။&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Elusive Absolute Surface Air Temperature (SAT) |url=http://data.giss.nasa.gov/gistemp/abs_temp.html |website=Goddard Institute for Space Studies |publisher=[[:en:National Aeronautics and Space Administration|NOAA]] |access-date=3 September 2008 |archive-date=5 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150905093320/http://data.giss.nasa.gov/gistemp/abs_temp.html |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;clchgtrack&quot;&gt;{{cite web |title=Yearly average temperature |url=https://climatechangetracker.org/global-warming/yearly-average-temperature |website=Climate Change Tracker}}&lt;/ref&gt; သဘာဝအလျောက်ရှိနေသော ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များအပြင် [[ဇီဝရုပ်ကြွင်းလောင်စာ|ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ]]များကို မီးရှို့အသုံးပြုခြင်းကြောင့် လေထုအတွင်းရှိ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]နှင့် [[မီသိန်း]] ပမာဏများ တိုးပွားလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;budget&quot;&gt;{{cite web|last=Rebecca|first=Lindsey|date=14 January 2009|title=Climate and Earth's Energy Budget : Feature Articles|url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance/page1.php|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121082936/https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance/page1.php|archive-date=21 January 2021|access-date=14 December 2020|website=earthobservatory.nasa.gov}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် ၂၀၂၃ ခုနှစ်အထိ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=AR6 Synthesis Report: Summary for Policymakers Headline Statements |url=https://www.ipcc.ch/report/ar6/syr/resources/spm-headline-statements/ |access-date=2026-05-08 |website=www.ipcc.ch |language=en}}&lt;/ref&gt;  [[စက်မှုတော်လှန်ရေး]] စတင်ခဲ့သည့်ကာလမှစ၍ ကမ္ဘာ့အပူချိန်မြင့်တက်မှုသည် ခန့်မှန်းခြေ ၁.၂°C (၂.၂°F) ရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Fox|first=Alex|title=Atmospheric Carbon Dioxide Reaches New High Despite Pandemic Emissions Reduction|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/atmospheric-carbon-dioxide-reaches-new-high-despite-pandemic-emissions-reduction-180977945/|access-date=22 June 2021|website=Smithsonian Magazine|language=en|archive-date=10 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210610130852/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/atmospheric-carbon-dioxide-reaches-new-high-despite-pandemic-emissions-reduction-180977945/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; ထို့ပြင် ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှစ၍ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုလျှင် ၀.၁၈°C (၀.၃၂°F) နှုန်းဖြင့် မြင့်တက်လာခဲ့သည်။&lt;ref&gt;{{cite web |first1=Rebecca |last1=Lindsey |first2=Luann |last2=Dahlman |title=Climate Change: Global Temperature |website=NOAA Climate.gov |url=https://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-global-temperature#:~:text=Earth%27s%20temperature%20has%20risen%20by,0.18%C2%B0%20C)%20per%20decade.
|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615053036/http://www.climate.gov/news-features/understanding-climate/climate-change-global-temperature#:~:text=Earth%27s%20temperature%20has%20risen%20by,0.18%C2%B0%20C)%20per%20decade.
|url-status=dead
|archive-date=15 June 2013
}}&lt;/ref&gt;

အပူချိန်သည် အကြွင်းမဲ့သုည (absolute zero) ထက် မြင့်မားသော အရာဝတ္ထုအားလုံးသည် အပူရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု (thermal radiation) ကို ထုတ်လွှတ်ကြသည်။ နေနှင့် ကမ္ဘာတို့၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန် မတူညီကြသောကြောင့် ၎င်းတို့မှ ထုတ်လွှတ်သော အပူရောင်ခြည်၏ လှိုင်းအလျားများ သည်လည်း ကွဲပြားကြသည်။ နေ၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် ၅,၅၀၀°C (၉,၉၀၀°F) ခန့်ရှိသောကြောင့် ၎င်း၏ စွမ်းအင်အများစုကို အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး (near-infrared) နှင့် မြင်နိုင်သောအလင်းလှိုင်းအလျားများ ပါဝင်သည့် လှိုင်းတိုရောင်ခြည်အဖြစ် ထုတ်လွှတ်သည်။ ယင်းရောင်ခြည်ကို နေရောင်ခြည်အဖြစ် ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့ရသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ အပူချိန်မှာ များစွာနိမ့်ကျသောကြောင့် အလယ်အလတ်နှင့် အဝေးအနီအောက်ရောင်ခြည် (mid- and far-infrared) လှိုင်းအလျားများရှိသည့် လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်ကို ထုတ်လွှတ်သည်။ လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူနိုင်သော ဓာတ်ငွေ့တစ်မျိုးကို ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်။ [[ကမ္ဘာ့လေထု]]သည် ဝင်ရောက်လာသော လှိုင်းတိုရောင်ခြည်၏ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ စုပ်ယူသော်လည်း ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ထုတ်လွှတ်သော လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းကို စုပ်ယူသည်။&lt;ref name=&quot;eeb1&quot;&gt;{{cite web |title=What is Earth's Energy Budget? Five Questions with a Guy Who Knows |url=https://www.nasa.gov/feature/langley/what-is-earth-s-energy-budget-five-questions-with-a-guy-who-knows |website=NASA.gov |date=10 April 2017 |access-date=24 April 2023}}&lt;/ref&gt; ထို့ကြောင့် လေထုအတွင်း စွမ်းအင်များ စုစည်းလာပြီး ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် ပိုမိုပူနွေးလာစေသည်။

ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်၏ သဘောတရားကို ယင်းအမည်ဖြင့် မခေါ်ဆိုသေးမီ ၁၈၂၄ ခုနှစ်ကတည်းက [[ဂျိုးဆက် ဖော်ရီရာ|ဂျိုးဇက် ဖူရီယာ]] (Joseph Fourier) က စတင်အဆိုပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Fourier 1824 136–167&quot;&gt;{{Cite journal |last=Fourier |first=J. |date=1824 |title=Remarques Generales sur les Temperatures Du Globe Terrestre et des Espaces Planetaires |url=https://books.google.com/books?id=1Jg5AAAAcAAJ&amp;pg=PA136 |url-status=live |journal=Annales de Chimie et de Physique |language=fr |volume=27 |pages=136–167 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802195946/https://books.google.com/books?id=1Jg5AAAAcAAJ&amp;pg=PA136 |archive-date=2 August 2020 |access-date=8 June 2020}}&lt;/ref&gt; ၁၈၂၇ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၃၈ ခုနှစ်တို့တွင် ကလော့ဒ် ပူယီလတ် (Claude Pouillet) က ထိုအဆိုကို ထပ်မံခိုင်မာစေခဲ့ပြီး သက်သေအထောက်အထားများကိုလည်း ဖြည့်စွက်တင်ပြခဲ့သည်။ ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် Eunice Newton Foote ဆိုသူကက ရေငွေ့ပါဝင်သော လေထုသည် ခြောက်သွေ့သောလေထက် နေရောင်ခြည်ကြောင့် ပိုမိုပူနွေးလာကြောင်း သရုပ်ပြခဲ့သည်။ ထို့ပြင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ပါဝင်လာသည့်အခါ အပူပေးသည့်အာနိသင် ပိုမိုပြင်းထန်လာကြောင်းကိုလည်း ပြသခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;Foote 382–383&quot;&gt;{{cite book |last=Foote |first=Eunice |url=https://books.google.com/books?id=6xhFAQAAMAAJ&amp;pg=PA382 |title=Circumstances affecting the Heat of the Sun's Rays |date=November 1856 |work=The American Journal of Science and Arts |volume=22 |pages=382–383 |access-date=31 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930234235/https://books.google.com/books?id=6xhFAQAAMAAJ&amp;pg=PA382%2F |archive-date=30 September 2020 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Huddleston&quot;&gt;{{cite web |last=Huddleston |first=Amara |date=17 July 2019 |title=Happy 200th birthday to Eunice Foote, hidden climate science pioneer |url=https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930234240/https://www.climate.gov/news-features/features/happy-200th-birthday-eunice-foote-hidden-climate-science-pioneer/ |archive-date=30 September 2020 |access-date=8 October 2019 |website=NOAA Climate.gov}}&lt;/ref&gt; “ဖန်လုံအိမ်” (greenhouse) ဟူသော ဝေါဟာရကို ဤဖြစ်စဉ်အတွက် ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့သူမှာ နီးလ်စ် ဂူစတာ့ဖ် အက်ဟုမ်း (Nils Gustaf Ekholm) ဖြစ်ပြီး ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;easterbrook.ca&quot;&gt;{{cite web |last1=Easterbrook |first1=Steve |date=18 August 2015 |title=Who first coined the term &quot;Greenhouse Effect&quot;? |url=http://www.easterbrook.ca/steve/2015/08/who-first-coined-the-term-greenhouse-effect/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113131713/http://www.easterbrook.ca/steve/2015/08/who-first-coined-the-term-greenhouse-effect/ |archive-date=13 November 2015 |access-date=11 November 2015 |website=Serendipity}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ekholm N 1901 1–62&quot;&gt;{{cite journal |author=Ekholm N |year=1901 |title=On The Variations Of The Climate Of The Geological And Historical Past And Their Causes |journal=Quarterly Journal of the Royal Meteorological Society |volume=27 |pages=1–62 |bibcode=1901QJRMS..27....1E |doi=10.1002/qj.49702711702 |number=117}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:လေထု]]</text>
      <sha1>qnrpo8mgkirzvgxewnknsbb9h934u4q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292743</id>
    <redirect title="ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု" />
    <revision>
      <id>1057623</id>
      <timestamp>2026-10-12T15:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="97q5cliuraf3hvwodzxn0huak4on5at" xml:space="preserve">#Redirect[[ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု]]</text>
      <sha1>97q5cliuraf3hvwodzxn0huak4on5at</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖန်လုံအိမ် အာနိသင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292744</id>
    <redirect title="ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု" />
    <revision>
      <id>1057624</id>
      <timestamp>2026-10-12T15:43:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="97q5cliuraf3hvwodzxn0huak4on5at" xml:space="preserve">#Redirect[[ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု]]</text>
      <sha1>97q5cliuraf3hvwodzxn0huak4on5at</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Suzy he</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292745</id>
    <revision>
      <id>1057625</id>
      <timestamp>2026-10-12T15:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1057625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8546" sha1="q6xphowigtkc9vaka9jvn8dbi4gwxyw" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Suzy he ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၅:၄၃၊ ၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>q6xphowigtkc9vaka9jvn8dbi4gwxyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ပယောဂ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292746</id>
    <revision>
      <id>1057627</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:01:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kyaw Myo Aung</username>
        <id>103978</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;&quot;ပယောဂ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ပါဠိဘာသာစကား]] Payoga မှ ဆင်းသက်လာပြီး ပါဠိအဘိဓာန်တွင် လုပ်ဆောင်မှု၊ အားထုတ်မှုနှင့် လက်တွေ့ဆောင်ရွက်ခ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1697" sha1="lf0dji8ibb0aievqhzxvxofrsvj2b0f" xml:space="preserve">&quot;ပယောဂ&quot; ဟူသော ဝေါဟာရသည် [[ပါဠိဘာသာစကား]] Payoga မှ ဆင်းသက်လာပြီး ပါဠိအဘိဓာန်တွင် လုပ်ဆောင်မှု၊ အားထုတ်မှုနှင့် လက်တွေ့ဆောင်ရွက်ခြင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း မြန်မာစာပေတွင်မူ စုန်းအတတ် သို့မဟုတ် စုန်းအတတ်ဖြင့် ပြုစားနှောင့်ယှက်မှု ဟူသော အဓိပ္ပာယ်များဖြင့် အဓိက အသုံးပြုကြပြီး စုန်း၊ နတ်၊ ပယောဂ၊ ဂါထာမန္တန် စသည့် အယူဝါဒများနှင့် ထပ်မံရောနှောသွားခဲ့ကြောင်း မဟာယာနကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ထို့အပြင် ပယောဂ၊ ယောဂေ၊ ယုဇ် ဟု အခေါ်အဝေါ်ကွဲပြားသော်လည်းဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပာယ်မှာမူအတူတူပင်ဖြစ်ပါသည်။&lt;ref&gt;{{cite book
|title=မြန်မာစာလုံးပေါင်းသတ်ပုံကျမ်း
|author=မြန်မာစာအဖွဲ့
|date=၂၀၀၃
|chapter=ပယောဂ
|url=https://dmnl.moe.edu.mm/
}}&lt;/ref&gt;
== ကိုးကား ==
{{Reflist}}
[[ကဏ္ဍ:ပါဠိဝေါဟာရများ]]
{{Stub}}</text>
      <sha1>lf0dji8ibb0aievqhzxvxofrsvj2b0f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>စထရာတိုစဖီးယားအလွှာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292747</id>
    <redirect title="စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ" />
    <revision>
      <id>1057629</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="29et3kq8e5dinq5qqt0sux1yf6ljhry" xml:space="preserve">#Redirect[[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]]</text>
      <sha1>29et3kq8e5dinq5qqt0sux1yf6ljhry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292748</id>
    <revision>
      <id>1057630</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; '''ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်'''' သို့မဟုတ် '''ထိန်းချုပ်မရသော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်''' (Runaway greenhouse effect) ဆိုသည်မှာ ဂြိုဟ်တစ်လုံ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14790" sha1="hrg49ttpdtar7ycu8wou0b9lxd8eg4l" xml:space="preserve">
'''ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်'''' သို့မဟုတ် '''ထိန်းချုပ်မရသော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်''' (Runaway greenhouse effect) ဆိုသည်မှာ ဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ လေထုအတွင်းရှိ [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ]]ပမာဏသည် ထိုဂြိုဟ်မှ အပူရောင်ခြည်များ [[အာကာသ]]အတွင်းသို့ ထွက်ခွာသွားခြင်းကို တားဆီးနိုင်လောက်အောင် များပြားလာသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်သော ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေကြောင့် ဂြိုဟ်သည် အပူကို ဆုံးရှုံးကာ အေးမြလာနိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့်အပြင် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ်ရှိသော ရေကိုလည်း ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။

[[ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]]၏ ထိန်းချုပ်မရသော အခြေအနေကို ဂြိုဟ်တစ်လုံးမှ အာကာသအတွင်းသို့ ထုတ်လွှတ်နိုင်သော လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည် ပမာဏအပေါ် ကန့်သတ်ချက်တစ်ခုဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်သည်။ မျက်နှာပြင်အပူချိန် မြင့်တက်လာသည်နှင့်အမျှ ရေများ အငွေ့ပျံကာ [[လေထု]]အတွင်းသို့ ပိုမိုဝင်ရောက်လာပြီး လေထု၏ အလင်းဆိုင်ရာအထူ (optical depth) ကို တိုးမြင့်စေသည်။&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia |last=Kaltenegger |first=Lisa |chapter=Greenhouse Effect |date=2015 |page=1018 |editor-last=Gargaud |editor-first=Muriel |publisher=Springer Berlin Heidelberg |doi=10.1007/978-3-662-44185-5_673 |isbn=978-3-662-44184-8 |editor2-last=Irvine |editor2-first=William M. |editor3-last=Amils |editor3-first=Ricardo |editor4-last=Cleaves|editor4-first=Henderson James |title=Encyclopedia of Astrobiology}}&lt;/ref&gt; ထိုဖြစ်စဉ်ကြောင့် အာကာသအတွင်းသို့ ထွက်ခွာနိုင်သော လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည်ပမာဏသည် အကန့်အသတ်တစ်ခုသို့ တဖြည်းဖြည်း ချဉ်းကပ်သွားသည်။ ဤသည်မှာ အပြုသဘောဆောင်သော တုံ့ပြန်မှုစက်ဝန်း (positive feedback loop) ဖြစ်သည်။ ယင်းစက်ဝန်းကြောင့် ဂြိုဟ်သည် စတီဖန်–ဘော့လ်ဇ်မန်း နိယာမ (Stefan–Boltzmann law) အရ လှိုင်းရှည်ရောင်ခြည် ထုတ်လွှတ်ခြင်းဖြင့် အပူကို ထိရောက်စွာ မဆုံးရှုံးနိုင်တော့ဘဲ ဆက်လက်ပူနွေးလာသည်။ နောက်ဆုံးတွင် ရေငွေ့၏ စုပ်ယူမှုလှိုင်းအပိုင်းအခြားများ အပြင်ဘက်ရှိ လှိုင်းအလျားများမှတစ်ဆင့် အပူစွမ်းအင်ကို ထုတ်လွှတ်နိုင်သည့်အထိ ဆက်လက်ပူနွေးလာနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;:36&quot;&gt;{{cite book |title=Atmospheric evolution on inhabited and lifeless worlds |last1=Catling |first1=David C. |last2=Kasting |first2=James F. |isbn=978-0-521-84412-3 |location=Cambridge |oclc=956434982 |date=13 April 2017}}&lt;/ref&gt;

ထိန်းချုပ်မရသော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်ကို ရှင်းလင်းဖော်ပြရာတွင် အများအားဖြင့် ငွေ့ရည်ဖွဲ့နိုင်သော ဓာတ်ပစ္စည်းအဖြစ် ရေငွေ့ကို အသုံးပြုကြသည်။ ရေငွေ့သည် [[စထရာတိုစဖီးယားအလွှာ]]အထိ ရောက်ရှိလာပြီး ဟိုက်ဒရိုဒိုင်းနမစ် လွတ်မြောက်မှု (hydrodynamic escape) ဖြစ်စဉ်မှတစ်ဆင့် အာကာသအတွင်းသို့ ထွက်ခွာသွားနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{cite journal |last1=Nakajima |first1=Shinichi |last2=Hayashi |first2=Yoshi-Yuki |last3=Abe |first3=Yutaka |year=1992 |title=A Study on the &quot;Runaway Greenhouse Effect&quot; with a One-Dimensional Radiative–Convective Equilibrium Model |journal=J. Atmos. Sci. |volume=49 |issue=23 |pages=2256–2266 |bibcode=1992JAtS...49.2256N |doi=10.1175/1520-0469(1992)049&lt;2256:asotge&gt;2.0.co;2 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ထိုသို့ဖြစ်ပေါ်လာပါက ဂြိုဟ်သည် ရေဓာတ်ခန်းခြောက်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]၏ အစောပိုင်းသမိုင်းကာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။

၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် [[ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု]]နှင့်ပတ်သက်၍ ပြုလုပ်ခဲ့သော လေ့လာမှုတစ်ခုအရ [[ကမ္ဘာ]]သည် လက်ရှိတွင် [[နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်]]၏ တစ်စတုရန်းမီတာလျှင် ၂၄၀ ဝပ်ခန့် (240 W/m²) ကို စုပ်ယူလျက်ရှိသည်။ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]၏ ပါဝင်မှုပမာဏ တိုးလာပါက အာကာသအတွင်းသို့ ထွက်ခွာသွားသော အပူရောင်ခြည်စွမ်းအင်ပမာဏ တူညီနေသော်လည်း ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ပိုမိုပူနွေးလာမည်ဖြစ်သည်။ ဤသီအိုရီအရ ကမ္ဘာသည် လက်ရှိအချိန်တွင် ထိန်းချုပ်မရသော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အရေးပါသော ကန့်သတ်ချက်အနီးသို့ မရောက်ရှိသေးပေ။ သို့သော် [[အပူချိန်]]မြင့်မားပြီး ရေငွေ့များစွာ ပါဝင်သော လေထုများ၏ အပြုအမူကို ကောင်းစွာ နားလည်ထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးသဖြင့် ယင်းအခြေအနေများကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း လေ့လာရန် လိုအပ်သည်။

သို့ရာတွင် ထိုလေ့လာမှုကို ပြုလုပ်ခဲ့သူများက အပူချိန်မြင့်မားပြီး ရေငွေ့များပြားသော လေထုများ၏ ဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ၊ အပူဒိုင်းနမစ်ဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ၊ ရောင်ခြည်လွှဲပြောင်းမှုနှင့် တိမ်များ၏ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နားလည်မှုတို့မှာ အားနည်းနေသေးကြောင်း သတိပေးခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများသည် အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်မရသော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်အထိ မရောက်ရှိစေကာမူ လက်ရှိအခြေအနေထက် များစွာပိုမိုပူနွေးသော ရာသီဥတုအခြေအနေတစ်ခုသို့ ကမ္ဘာကို ပြောင်းလဲသွားစေနိုင်ခြေကို လုံးဝပယ်ချ၍ မရနိုင်ကြောင်း ၎င်းတို့က ဆိုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;PhilTransactionsRoyalSociety_20120913&quot;&gt;{{cite journal |last1=Goldblatt |first1=Colin |last2=Watson |first2=Andrew J. |date=13 September 2012 |title=The Runaway Greenhouse: implications for future climate change, geoengineering and planetary atmospheres |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |volume=370 |issue=1974 |pages=4197–4216 |arxiv=1201.1593 |bibcode=2012RSPTA.370.4197G |doi=10.1098/rsta.2012.0004 |pmid=22869797 |s2cid=7891446}}&lt;/ref&gt; 


[[သောကြာဂြိုဟ်]]တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်ပုံစံနှင့် ဆင်တူသော ထိန်းချုပ်မရသည့် ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်ကို လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများ (လူသားကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှု) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ခြေမှာ လက်တွေ့အားဖြင့် မရှိသလောက် နည်းပါးသည်ဟု ယူဆကြသည်။&lt;ref name=&quot;IPCC2009&quot;&gt;{{cite report |url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/2018/03/inf3-6.pdf |title=Scoping of the IPCC 5th Assessment Report Cross Cutting Issues |work=Thirty-first Session of the IPCC Bali, 26–29 October 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109215503/http://www.ipcc.ch/meetings/session31/inf3.pdf |archive-date=9 November 2009 |access-date=24 March 2019}}&lt;/ref&gt; ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်၌ ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များ၏ အပူထိန်းသိမ်းမှုအာနိသင် တိုးလာခြင်းကြောင့် သီအိုရီအရ ထိန်းချုပ်မရသော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်ကို စတင်ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော်လည်း လူသားတို့၏ ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ထိုအခြေအနေကို ဖြစ်ပေါ်စေရန် လုံလောက်ဖွယ်မရှိကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;NatureGeoscience_20130728&quot;&gt;{{cite journal |last1=Goldblatt |first1=Colin |last2=Robinson |first2=Tyler D. |last3=Zahnle |first3=Kevin J. |last4=Crisp |first4=David |date=28 July 2013 |title=Low simulated radiation limit for runaway greenhouse climates |url=https://www.nature.com/articles/ngeo1892 |url-status=live |journal=Nature Geoscience |volume=6 |issue=8 |pages=661–667 |bibcode=2013NatGe...6..661G |doi=10.1038/ngeo1892 |s2cid=37541492 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220920164843/https://www.nature.com/articles/ngeo1892 |archive-date=20 September 2022 |access-date=17 September 2022 |hdl-access=free |hdl=2060/20160002421|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

[[ကမ္ဘာ]]ပေါ်တွင် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ကဲ့သို့သော အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာရန် အချိန်ကြာမြင့်စွာ ဆက်လက်သက်ရောက်နေမည့် အပူစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ တွန်းအား (long-term forcing) အလွန်များပြားစွာ လိုအပ်သည်။ ယင်းအခြေအနေသည် [[နေ]]၏ တောက်ပမှုပမာဏ ရာခိုင်နှုန်း ဆယ်ဂဏန်းခန့် တိုးလာသည့်အချိန်မတိုင်မီ ဖြစ်ပေါ်လာရန် မဖြစ်နိုင်သလောက် နည်းပါးပြီး ထိုသို့ဖြစ်လာရန် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံအနည်းငယ် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;Hansen et al 2013&quot;&gt;{{cite journal |last1=Hansen |first1=James |first2=Makiko |last2=Sato |first3=Gary |last3=Russell |first4=Pushker |last4=Kharecha |date=2013 |title=Climate sensitivity, sea level and atmospheric carbon dioxide |journal= Philosophical Transactions of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences |volume=371 |issue=2001 |at=20120294 |bibcode=2013RSPTA.37120294H |doi=10.1098/rsta.2012.0294 |pmid=24043864 |pmc=3785813|arxiv=1211.4846 }}&lt;/ref&gt; ခန့်မှန်းချက်များအရ နေ၏ တောက်ပမှု တိုးလာခြင်းကြောင့် ကမ္ဘာသည် နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၂ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ထိန်းချုပ်မရသော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်ကို ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;PhilTransactionsRoyalSociety_20120913&quot; /&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:လေထု]]</text>
      <sha1>hrg49ttpdtar7ycu8wou0b9lxd8eg4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထိန်းမနိုင် သိမ်းမနိုင် ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292749</id>
    <redirect title="ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်" />
    <revision>
      <id>1057631</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:11:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="42u4it7t8lcvg34hkqaj91dkky8uhwq" xml:space="preserve">#Redirect[[ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]]</text>
      <sha1>42u4it7t8lcvg34hkqaj91dkky8uhwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292750</id>
    <redirect title="ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်" />
    <revision>
      <id>1057632</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="42u4it7t8lcvg34hkqaj91dkky8uhwq" xml:space="preserve">#Redirect[[ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]]</text>
      <sha1>42u4it7t8lcvg34hkqaj91dkky8uhwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အိတ်ဇိုစဖီးယား အလွှာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292751</id>
    <redirect title="အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ" />
    <revision>
      <id>1057636</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:27:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="14c675z5h5qc8em61cca6bmhgtk0bdt" xml:space="preserve">#Redirect[[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ]]</text>
      <sha1>14c675z5h5qc8em61cca6bmhgtk0bdt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထိန်းမနိုင်သိမ်းမနိုင် ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292752</id>
    <redirect title="ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်" />
    <revision>
      <id>1057639</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="42u4it7t8lcvg34hkqaj91dkky8uhwq" xml:space="preserve">#Redirect[[ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]]</text>
      <sha1>42u4it7t8lcvg34hkqaj91dkky8uhwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ထိန်းချုပ်မရသော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292753</id>
    <redirect title="ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်" />
    <revision>
      <id>1057640</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:38:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="120" sha1="42u4it7t8lcvg34hkqaj91dkky8uhwq" xml:space="preserve">#Redirect[[ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]]</text>
      <sha1>42u4it7t8lcvg34hkqaj91dkky8uhwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မှန်လုံအိမ် သက်ရောက်မှု</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292754</id>
    <redirect title="ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု" />
    <revision>
      <id>1057643</id>
      <timestamp>2026-10-12T16:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="95" sha1="97q5cliuraf3hvwodzxn0huak4on5at" xml:space="preserve">#Redirect[[ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု]]</text>
      <sha1>97q5cliuraf3hvwodzxn0huak4on5at</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Human Rights Union for Myanmar</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292755</id>
    <revision>
      <id>1057648</id>
      <timestamp>2026-10-12T17:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1057648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8569" sha1="mvj58843ra6hto5h9rnv1sa7s0wev2t" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Human Rights Union for Myanmar ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၁၇:၄၄၊ ၁၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>mvj58843ra6hto5h9rnv1sa7s0wev2t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>၄၈၆၉၅၈ အယ်ရိုကော</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292756</id>
    <revision>
      <id>1057649</id>
      <timestamp>2026-10-12T18:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox planet | minorplanet = yes | name = 486958 Arrokoth | background = #C2E0FF | image = Reworked composite image of Arrokoth.png | caption = ''New Horizons'' အာကာသယာဉ်က ရိုက်ကူးထားသော အာရိုကို့သ်၏ သဘာဝအရောင်နှင့် နီးစပ်...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36569" sha1="hiu977q2k4z4om408bp06owp6p7qojc" xml:space="preserve">{{Infobox planet
| minorplanet = yes
| name = 486958 Arrokoth
| background = #C2E0FF
| image = Reworked composite image of Arrokoth.png
| caption = ''New Horizons'' အာကာသယာဉ်က ရိုက်ကူးထားသော အာရိုကို့သ်၏ သဘာဝအရောင်နှင့် နီးစပ်သည့်ပုံဖြစ်သည်။ ပုံ၏အပေါ်ဘက်တွင် သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ဝီယို (Weeyo) ကို တွေ့ရပြီး၊ ပုံ၏အောက်ဘက်ရှိ ပိုမိုကြီးမားသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့် ဝီနူး (Wenu) နှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်။
| image_alt = Arrokoth is a lumpy, peanut-shaped body that is colored reddish-orange, as revealed in this photograph taken by the New Horizons spacecraft.
| discovery_ref = &lt;ref name=&quot;jpldata&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MPC-object&quot;/&gt;
| discovered = 26 June 2014
| discoverer = {{ublist
  | [[:en:Marc W. Buie]]
  | [[:en:New Horizons KBO Search]]
  }}
| discovery_site = {{nowrap|[[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]}}
| mpc_name = (486958) Arrokoth
| alt_names = {{ublist
  | {{mp|(486958) 2014 MU|69}}
  | Ultima Thule (unofficial)&lt;ref name=&quot;Ultima Thule&quot;/&gt;
  | 1110113Y
  | PT1
  }}
| pronounced = {{IPAc-en|ˈ|ær|ə|k|ɒ|θ}}
| named_after = [[:en:Powhatan language|Powhatan]] word {{lang|pim|arrokoth}}, glossed 'sky' but probably meaning 'cloud'
| mp_category = {{hlist|[[:en:Trans-Neptunian object|TNO]]&lt;ref name=&quot;jpldata&quot;/&gt;|[[:en:Classical Kuiper belt object|classical]] (cold)&lt;ref name=&quot;LPSC1301&quot;/&gt;|[[:en:Distant minor planet|distant]]&lt;ref name=&quot;MPC-object&quot;/&gt;}}
| orbit_ref = &lt;ref name=&quot;horizons-ssb&quot;/&gt;{{efn|name=barycentric}}
| barycentric = yes
| epoch = 21 November 2025&lt;br /&gt;([[:en:Julian day|JD]] 2461000.5)&lt;!-- if updating the epoch, DO NOT use JPL Small Body Lookup (&quot;jpldata&quot;) to update the orbital elements here, because it uses heliocentric elements. Please use the barycentric elements provided by JPL Horizons (&quot;horizons-ssb&quot;) instead. --&gt;
| uncertainty = 4&lt;ref name=&quot;jpldata&quot;/&gt;
| observation_arc = 4.11 yr (1,500 days)&lt;ref name=&quot;jpldata&quot;/&gt;
| aphelion = 45.903 [[Astronomical unit|AU]]{{efn|name=barycentric}}
| perihelion = 42.559 AU
| semimajor = 44.231 AU{{efn|name=barycentric}}
| eccentricity = 0.0378
| period = 293.97 [[Julian year (astronomy)|yr]]{{efn|name=barycentric}}
| mean_anomaly = 315.242[[Degree (angle)|°]]
| mean_motion = {{Deg2DMS|0.0033528|sup=ms}} / day
| inclination = 2.450°
| asc_node = 159.045°
| arg_peri = 183.861°
| mean_diameter = {{ubl
  | Overall volume equivalent: {{val|19.896|u=km}}&lt;ref name=&quot;Porter2024&quot;/&gt;
  | Wenu: {{val|17.349|u=km}}&lt;ref name=&quot;Porter2024&quot;/&gt;
  | Weeyo: {{val|13.845|u=km}}&lt;ref name=&quot;Porter2024&quot;/&gt;
  }}
| volume = 
| dimensions = {{ubl
  | Overall best fit: {{val|34.546|x|19.838|x|13.822}}&amp;nbsp;km&lt;ref name=&quot;Porter2024&quot;/&gt;
  | {{nowrap|Wenu: {{val|20.139|x|19.838|x|13.726}}&amp;nbsp;km&lt;ref name=&quot;Porter2024&quot;/&gt;}}
  | {{nowrap|Weeyo: {{val|15.041|x|14.378|x|13.625}}&amp;nbsp;km&lt;ref name=&quot;Porter2024&quot;/&gt;}}
  }}
| mass = ~{{val|7.485|e=14|u=kg}} (nominal density)&lt;ref name=&quot;Keane2022&quot;/&gt;
| density = {{ubl
  | ~{{val|0.235|u=g/cm3}} (nominal)
  | [[Standard deviation|1-sigma]] range: {{val|0.155|-|0.600|u=g/cm3}}&lt;ref name=&quot;Keane2022&quot;/&gt;
  }}
| rotation = {{val|15.9380|0.0005|ul=h}}&lt;ref name=&quot;Buie2020&quot;/&gt;
| surface_grav = ~{{val|0.0001|u=g}} (~{{val|0.001|u=m/s2}})&lt;ref name=&quot;LPSC-2019-03-21&quot;/&gt;{{rp|28:45}}
| axial_tilt = {{val|100.39|u=deg}} wrt orbit&lt;ref name=&quot;Porter2024&quot;/&gt;
| right_asc_north_pole = {{val|319.37|u=°}}&lt;ref name=&quot;Porter2024&quot;/&gt;
| declination = {{val|-25.588|u=°}}&lt;ref name=&quot;Porter2024&quot;/&gt;
| albedo = {{ubl
  | {{val|0.21|0.05|0.04}} ([[:en:geometric albedo|geometric]])&lt;ref name=&quot;Hofgartner2020&quot;/&gt;
  | {{val|0.062|0.015}} ([[:en:Bond albedo|Bond]])&lt;ref name=&quot;Hofgartner2020&quot;/&gt;
  }}
| temp_name1 = (approx)
| min_temp_1 = 29&amp;nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]]
| mean_temp_1 = 42&amp;nbsp;K
| max_temp_1 = 60&amp;nbsp;K
| spectral_type = {{ubl
  | [[:en:Trans-Neptunian object#Colors|V−I]] {{=}} {{val|1.35}}&lt;ref name=&quot;Benecchi2019b&quot;/&gt;
  | G−I {{=}} {{val|1.42|0.14}}&lt;ref name=&quot;Thirouin2019&quot;/&gt;
  | G−R {{=}} {{val|0.95|0.14}}&lt;ref name=&quot;Thirouin2019&quot;/&gt;
  }}
| magnitude = 26.6&lt;ref name=&quot;Benecchi2019b&quot;/&gt;
| abs_magnitude = {{hlist|10.4 ([[:en:UBV photometric system|V-band]])&lt;ref name=&quot;Hofgartner2020&quot;/&gt;|11.1&lt;ref name=&quot;jpldata&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MPC-object&quot;/&gt;}}
}}

'''အယ်ရိုကော''' (486958 Arrokoth) သည် ယာယီသတ်မှတ်အမည် (provisional designation) အရ ၂၀၁၄ {{mp|2014 MU|69}} ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ယခင်က ''အယ်လ်တီမာ သူးလီ'' (Ultima Thule) ဟူသော အမည်ပြောင်ဖြင့် လူသိများခဲ့သည်။ ၎င်းသည် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]နှင့် [[ပလူတို]]တို့၏ အပြင်ဘက် [[နေ]]ကို လှည့်ပတ်နေသော [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]]အတွင်းရှိ ရေခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော သေးငယ်သည့် အာကာသဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် နာဆာ၏ ''[[New Horizons]]'' အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်သည် အယ်ရိုကောအနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;explored&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;about&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;LPSC1611&quot;/&gt; ထိုအချိန်တွင် အယ်ရိုကောသည် အာကာသယာဉ်တစ်စင်းက အနီးကပ်သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အဝေးဆုံးအာကာသဝတ္ထု ဖြစ်လာခဲ့သည်။

အယ်ရိုကောကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် မာ့ခ် ဘူအီ (Marc Buie) နှင့် ''New Horizons'' စူးစမ်းရေးအဖွဲ့တို့က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ''New Horizons'' အာကာသယာဉ် သွားရောက်လေ့လာနိုင်မည့် ကွိုက်ပါခါးပတ်အတွင်းရှိ အာကာသဝတ္ထုများကို ရှာဖွေရန် ဟပ်ဘယ် အာကာသမှန်ပြောင်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။&lt;ref name=&quot;lauer-sciam&quot;/&gt;


အယ်ရိုကောသည် ထိစပ်နေသော ဒွိအာကာသဝတ္ထု (contact binary) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အလယ်တွင် ကျဉ်းမြောင်းသော အပိုင်းတစ်ခုဖြင့် ဆက်စပ်နေသည့် အလုံးနှစ်လုံးပါဝင်သော “နှင်းလူရုပ်” (snowman) နှင့် ဆင်တူသည်။ အယ်ရိုကော၏ အလုံးနှစ်လုံးကို ဝဲနူး (Wenu) နှင့် ဝီးယို (Weeyo) ဟု အမည်ပေးထားသည်။ ယင်းအလုံးနှစ်လုံးသည် ယခင်က သီးခြားတည်ရှိခဲ့သော ဂြိုဟ်ငယ်လောင်းများ (planetesimals) ဖြစ်ပြီး အစောပိုင်းကာလတွင် ဒွိစနစ်တစ်ခုအဖြစ် အချင်းချင်း လှည့်ပတ်နေခဲ့ကြကာ နောက်ပိုင်းတွင် အရှိန်ပြင်းပြင်းမဟုတ်ဘဲ ဖြည်းညင်းစွာ ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆရသည်။

ဝဲနူးနှင့် ဝီးယိုတို့သည် ပြားချပ်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် သီးခြားဖုထစ်များစွာ ပါဝင်နေသည်။ ယင်းဖွဲ့စည်းပုံက ၎င်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က ပိုမိုသေးငယ်သော ဂြိုဟ်ငယ်လောင်းများစွာ စုစည်းပေါင်းစည်းရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ အယ်ရိုကော၏ မျက်နှာပြင်သည် သိုလင်များ (tholins) ကြောင့် နီမြန်းသော အရောင်ရှိနေသည်။ ထို့ပြင် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော ချိုင့်ဝှမ်းများ (impact craters) အလွန်နည်းပါးသည်။ ယင်းအချက်များက အာရိုကို့သ်သည် စတင်ဖွဲ့စည်းဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည့် အချိန်မှစ၍ မျက်နှာပြင်အခြေအနေ ပြောင်းလဲမှု အနည်းငယ်သာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ အယ်ရိုကောသည် မူလအခြေအနေကို အများအပြား ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သော ရှေးဟောင်းအာကာသဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ၎င်း၏ နေကို လှည့်ပတ်သည့် ပတ်လမ်းကလည်း ထောက်ခံနေသည်။ ၎င်း၏ ပတ်လမ်းသည် စက်ဝိုင်းပုံနှင့် နီးစပ်ပြီး ပတ်လမ်းတိမ်းစောင်းမှု (orbital inclination) နည်းပါးသည်။ ယင်းအချက်များက အယ်ရိုကောသည် ဂြိုဟ်များ၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် ပတ်လမ်းအပြောင်းအလဲ ဖြစ်စေသည့် အနှောင့်အယှက်များကို ယခင်က မကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။

==အမည်==
အယ်ရိုကောကို ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]ဖြင့် ပထမဆုံး စူးစမ်းလေ့လာတွေ့ရှိခဲ့စဉ်၊ [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]]အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ရှာဖွေသည့် တယ်လီစကုပ်၏ လေ့လာရေးအစီအစဉ်အရ 1110113Y ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ အတိုကောက်အားဖြင့် “11” ဟုလည်း အမည်ပြောင်ပေးခဲ့သည်။ အယ်ရိုကောသည် ''New Horizons'' အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်အတွက် ပစ်မှတ်ဖြစ်လာနိုင်ကြောင်းကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် [[နာဆာ|အမေရိကန် အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့် အာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ ]]က ကြေညာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ၎င်းကို တရားဝင်မဟုတ်ဘဲ “ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ပစ်မှတ် ၁” (Potential Target 1) သို့မဟုတ် PT1 ဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်။

လုံလောက်သော ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို စုဆောင်းရရှိပြီးနောက် ၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာန (Minor Planet Center) က ၎င်းအား ယာယီသတ်မှတ်အမည် (provisional designation) ဖြစ်သည့် {{mp|2014 MU|69}} ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤယာယီသတ်မှတ်အမည်က ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ၏ ဒုတိယနှစ်ဝက်အတွင်း ယာယီသတ်မှတ်အမည် ပေးအပ်ခံရသော ဂြိုဟ်ငယ်များအနက် အယ်ရိုကောသည် အမှတ်စဉ် ၁၇၄၅ ခုမြောက် အရာဝတ္ထုဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ထပ်မံစူးစမ်းလေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ကာ ၎င်း၏ပတ်လမ်းကို ပိုမိုတိကျစွာ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၁၇ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အမြဲတမ်း ဂြိုဟ်ငယ်အမှတ်စဉ် (permanent minor planet number) ၄၈၆၉၅၈ ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်။

==ပုံသဏ္ဌာန်==
အယ်ရိုကောသည် ဆဋ္ဌဂံပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုကို ကျဉ်းမြောင်းသည့် လည်ပင်း သို့မဟုတ် ခါးပိုင်းဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသော ထိစပ်ပေါင်းစည်းအရာဝတ္ထု (contact binary) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ထိုလည်ပင်းပိုင်းကို အကာဆာ လီနီယာ (Akasa Linea) ဟု အမည်ပေးထားသည့် တောက်ပသော အစင်းကြောင်းတစ်ခုက ဝန်းရံထားသည်။ အဆိုပါအစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုသည် မူလက သီးခြားအရာဝတ္ထုနှစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အရှိန်နှေးကွေးသော တိုက်မိမှုကြောင့် ပေါင်းစည်းသွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ပိုမိုကြီးမားသော အစိတ်အပိုင်းကို တရားဝင်အားဖြင့် ဝီနူး လိုဘပ်စ် (Wenu Lobus) ဟု အမည်ပေးထားသည်။ ၎င်းသည် အနည်းငယ် ပြားချပ်နေပြီး ၎င်း၏ အရှည်ဆုံးဝင်ရိုးတစ်လျှောက် အကျယ်မှာ ၂၀.၁ ကီလိုမီတာ (၁၂.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသည်။ ပိုမိုသေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းကို ဝီယို လိုဘပ်စ် (Weeyo Lobus) ဟု အမည်ပေးထားပြီး အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် စက်လုံးပုံသဏ္ဌာန်ရှိကာ ၎င်း၏ အရှည်ဆုံးဝင်ရိုးတစ်လျှောက် အကျယ်မှာ ၁၅.၀ ကီလိုမီတာ (၉.၃ မိုင်) ခန့်ရှိသည်။

''New Horizons'' အာကာသယာဉ်က ရိုက်ကူးခဲ့သော ပုံများကို အခြေခံ၍ တည်ဆောက်ထားသည့် အယ်ရိုကော၏ ပုံသဏ္ဌာန်မော်ဒယ်များအရ ဝီနူး၏ အတိုင်းအတာမှာ ၂၀.၁ × ၁၉.၈ × ၁၃.၇ ကီလိုမီတာ (၁၂.၅ × ၁၂.၃ × ၈.၅ မိုင်) ခန့်ဖြစ်ပြီး ဝီယို၏ အတိုင်းအတာမှာ ၁၅.၀ × ၁၄.၄ × ၁၃.၆ ကီလိုမီတာ (၉.၃ × ၈.၉ × ၈.၅ မိုင်) ခန့်ဖြစ်သည်။ ဝီနူး၏ ထုထည်သည် ဝီယို၏ ထုထည်ထက် အတိအကျနီးပါး နှစ်ဆရှိသည်။ အယ်ရိုကောတစ်ခုလုံး၏ အရှည်ဆုံးဝင်ရိုးတစ်လျှောက် အလျားမှာ ၃၄.၅ ကီလိုမီတာ (၂၁.၄ မိုင်) ရှိပြီး အထူမှာ ၁၃.၈ ကီလိုမီတာ (၈.၆ မိုင်) ခန့်ရှိသည်။ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုစလုံး၏ အရှည်ဆုံးဝင်ရိုးများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခုနီးပါး တစ်တန်းတည်းကျနေပြီး ၎င်းတို့နှစ်ခုကြားတွင် တည်ရှိသော လည်ပတ်ဝင်ရိုး (rotational axis) နှင့်လည်း နီးပါးတစ်တန်းတည်း ဖြစ်နေသည်။ ဤသို့ အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခု၏ ဝင်ရိုးများ အပြိုင်နီးပါး တည်ရှိနေခြင်းက ၎င်းတို့ မပေါင်းစည်းမီက ဒီရေအားများ (tidal forces) ကြောင့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် လှည့်ပတ်မှုကို ချိန်ညှိထားသည့် အခြေအနေ (tidal locking) တွင် ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်ပြသည်။ထို့ပြင် ဝင်ရိုးများ၏ ဤတန်းညီမှုသည် အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုစလုံးကို ရေခဲမှုန်များ စုဝေးပေါင်းစည်းလာခြင်းမှ သီးခြားစီ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟူသော အယူအဆကိုလည်း ထောက်ခံပေးသည်။

''New Horizons'' အာကာသယာဉ်က အယ်ရိုကောအနီးမှ ဖြတ်သန်းမပျံသန်းမီကပင် အယ်ရိုကော၏ ရှေ့မှဖြတ်သန်းမှုကြောင့် ကြယ်အလင်းပိတ်ကွယ်သွားခြင်း (stellar occultation) ကို လေ့လာချက်များမှတစ်ဆင့် ၎င်းတွင် အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုပါဝင်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိကြောင်း အထောက်အထားများ ရရှိခဲ့သည်။ အယ်ရိုကော၏ အသေးစိတ်ပုံကို ပထမဆုံးရရှိခဲ့သည့်အခါ ၎င်းတွင် အစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုပါဝင်ကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုသည် စက်လုံးပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ထင်ရှားစွာ ဆင်တူနေသောကြောင့် အလန် စတန်း (Alan Stern) က ၎င်းကို “နှင်းလူရုပ်” (snowman) နှင့် တူညီကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ''New Horizons'' အာကာသယာဉ်က အယ်ရိုကောအနီးမှ ဖြတ်သန်းပြီးနောက် တစ်လအကြာ၌ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် အနီးကပ်ဆုံးချဉ်းကပ်မှုအပြီး အယ်ရိုကောက နောက်ခံကြယ်များ၏ အလင်းကို ပိတ်ကွယ်သွားစဉ် ရိုက်ကူးထားသော ''New Horizons'' ၏ ပုံများကို အခြေခံ၍ အယ်ရိုကောသည် ယခင်ယူဆထားသည်ထက် များစွာပိုမိုပြားချပ်နေကြောင်း အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ''New Horizons'' ၏ ပုံရိပ်များကို ပြန်လည်ဆန်းစစ်လေ့လာခဲ့ရာ အယ်ရိုကောသည် ယခင်က ထင်မြင်ယူဆထားသလောက် ပြားချပ်နေခြင်းမရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။

==ပတ်လမ်း==
အယ်ရိုကောသည် နေကို ပျမ်းမျှအကွာအဝေး {{convert|44.2|AU|e9km e9mi|lk=in}} အကွာမှ လှည့်ပတ်နေပြီး နေကို တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်ရန် ၂၉၄ နှစ် ကြာမြင့်သည်။{{efn|name=barycentric|These orbital elements are expressed in terms of the Solar System Barycenter (SSB) as the frame of reference.&lt;ref name=&quot;horizons-ssb&quot;/&gt; Due to planetary [[:en:perturbation (astronomy)|perturbations]], the Sun revolves around the SSB at non-negligible distances, so heliocentric-frame orbital elements and distances (such as those given in [[:en:JPL Small-Body Database|JPL's Small-Body Database]]&lt;ref name=&quot;jpldata&quot;/&gt;) can vary on short timescales.&lt;ref name=&quot;horizons-heliocentric&quot;/&gt;}} ၎င်း၏ ပတ်လမ်းဗဟိုချက်မှ သွေဖည်မှု (orbital eccentricity) သည် ၀.၀၄ သာရှိသဖြင့် နေကို ဗဟိုပြုကာ စက်ဝိုင်းပုံနှင့် နီးစပ်သော ပတ်လမ်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသည်။ ၎င်း၏ နေနှင့်အကွာအဝေးသည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) တွင် ၄၂.၆ AU မှ နေနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ် (aphelion) တွင် ၄၅.၉ AU အထိသာ အနည်းငယ် ပြောင်းလဲသည်။{{efn|name=barycentric}} အယ်ရိုကော၏ ပတ်လမ်းသွေဖည်မှု နည်းပါးသောကြောင့် ၎င်းသည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် ပတ်လမ်းအနှောင့်အယှက် ဖြစ်ပေါ်လောက်အောင် နီးကပ်စွာ မချဉ်းကပ်ပေ။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် အယ်ရိုကောတို့၏ ပတ်လမ်းများအကြား အနီးဆုံးဖြတ်သန်းနိုင်သည့် အကွာအဝေးသည် ၁၂.၇ AU ဖြစ်သည်။ အယ်ရိုကော၏ ပတ်လမ်းသည် အချိန်ကာလရှည်ကြာစွာ တည်ငြိမ်နေပုံရသည်။ Deep Ecliptic Survey မှ ပြုလုပ်ထားသော ကွန်ပျူတာသရုပ်တူစမ်းသပ်မှုများအရ လာမည့် နှစ်ပေါင်း ၁၀ သန်းအတွင်း ၎င်း၏ပတ်လမ်းသည် သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲမည်မဟုတ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ''New Horizons'' အာကာသယာဉ်က အယ်ရိုကောအနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းခဲ့သည့်အချိန်၌ ၎င်းသည် နေနှင့် ၄၃.၂၈ AU (၆.၄၇ × ၁၀⁹ ကီလိုမီတာ၊ ၄.၀၂ × ၁၀⁹ မိုင်) အကွာတွင် ရှိနေခဲ့သည်။ ထိုအကွာအဝေးသို့ နေမှ အလင်းရောင်ရောက်ရှိရန် ခြောက်နာရီကျော် ကြာမြင့်သည်။


==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{reflist|25em|refs=

&lt;!-- primary --&gt;
&lt;ref name=&quot;jpldata&quot;&gt;{{cite web
  |type       = 2018-08-04 last obs.
  |title      = JPL Small-Body Database Lookup: 486958&amp;nbsp;Arrokoth (2014&amp;nbsp;MU69)
  |url        = https://ssd.jpl.nasa.gov/tools/sbdb_lookup.html#/?sstr=486958
  |publisher  = [[:en:Jet Propulsion Laboratory]]
  |access-date = 2025-12-05}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;horizons-ssb&quot;&gt;{{cite web
  |title      = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 486958 Arrokoth (2014 MU69) at epoch JD 2461000.5 (2025-Nov-21)
  |url        = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&amp;COMMAND='Arrokoth'&amp;TABLE_TYPE='ELEMENTS'&amp;START_TIME='JD2461000.5'&amp;STOP_TIME='JD2461200.5'&amp;STEP_SIZE='1y'&amp;CENTER='@0'&amp;OUT_UNITS='AU-D'
  |work       = [[:en:JPL Horizons On-Line Ephemeris System]]
  |publisher  = Jet Propulsion Laboratory
  |accessdate = 2025-12-05}} Solution using the Solar System Barycenter. Ephemeris Type: Elements and Center: @0)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;horizons-heliocentric&quot;&gt;{{cite web
  |title      = JPL Horizons On-Line Ephemeris for 486958 Arrokoth (2014 MU69) at epochs JD 2450000.5–2460000.5
  |url        = https://ssd.jpl.nasa.gov/horizons_batch.cgi?batch=1&amp;COMMAND='Arrokoth'&amp;TABLE_TYPE='ELEMENTS'&amp;START_TIME='JD2450000.5'&amp;STOP_TIME='JD2470000.5'&amp;STEP_SIZE='200d'&amp;CENTER='500@10'&amp;OUT_UNITS='AU-D'
  |work       = [[JPL Horizons On-Line Ephemeris System]]
  |publisher  = Jet Propulsion Laboratory
  |accessdate = 2025-12-08}} Solution using the Sun. Ephemeris Type: Elements and Center: @sun)&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Ultima Thule&quot;&gt;{{cite web
  |title      = New Horizons Chooses Nickname for 'Ultimate' Flyby Target
  |url        = https://www.nasa.gov/feature/new-horizons-chooses-nickname-for-ultimate-flyby-target
  |last       = Talbert |first = Tricia
  |publisher  = NASA
  |date       = 13 March 2018
  |access-date = 13 March 2018}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;LPSC1301&quot;&gt;{{cite conference
  |title      = Orbits and Accessibility of Potential New Horizons KBO Encounter Targets
  |url        = https://www.hou.usra.edu/meetings/lpsc2015/pdf/1301.pdf
  |display-authors = 6
  |first1     = S. B. |last1 = Porter
  |first2     = A. H. |last2 = Parker
  |first3     = M. |last3 = Buie
  |first4     = J. |last4 = Spencer
  |first5     = H. |last5 = Weaver
  |first6     = S. A. |last6 = Stern
  |first7     = S. |last7 = Benecchi
  |first8     = A. M. |last8 = Zangari
  |first9     = A. |last9 = Verbiscer
  |first10    = S. |last10 = Gwyn
  |first11    = J-M. |last11 = Petit
  |first12    = R. |last12 = Sterner
  |first13    = D. |last13 = Borncamp
  |first14    = K. |last14 = Noll
  |first15    = J. J. |last15 = Kavelaars
  |first16    = D. |last16 = Tholen
  |first17    = K. N. |last17 = Singer
  |first18    = M. |last18 = Showalter
  |first19    = C. |last19 = Fuentes
  |first20    = G. |last20 = Bernstein
  |first21    = M. |last21 = Belton
  |date       = March 2015
  |conference = 46th Lunar and Planetary Science Conference
  |publisher  = Lunar and Planetary Institute
  |bibcode    = 2015LPI....46.1301P}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Porter2024&quot;&gt;{{cite web
  |display-authors = etal
  |first1 = Simon B. |last1 = Porter
  |first2 = Kelsi N. |last2 = Singer
  |first3 = Paul M. |last3 = Schenk
  |first4 = Anne J. |last4 = Verbiscer
  |first5 = Susan D. |last5 = Benecchi
  |first6 = John R. |last6 = Spencer
  |editor-first1 = Caden |editor-first2 = Brian |editor-first3 = M. Katherine |editor-first4 = Brian |editor-first5 = Joel Wm. |editor-first6 = Kelsi N. |editor-last1 = Gobat |editor-last2 = Enke |editor-last3 = Crombie |editor-last4 = Keeney |editor-last5 = Parker |editor-last6 = Singer |title = The Shape of (486958) Arrokoth
  |url = https://pdssbn.astro.umd.edu/holdings/pds4-nh_derived-v3.0/arrokoth_shapemodel_porter2024/porteretal2024b.pdf
  |publisher = NASA Planetary Data System
  |doi = 10.26007/97r3-1e19
  |date = 2024-06-19
  |accessdate = 2025-12-05
  |url-status = live
  |archive-url = https://web.archive.org/web/20250406040827/https://pdssbn.astro.umd.edu/holdings/pds4-nh_derived-v3.0/arrokoth_shapemodel_porter2024/porteretal2024b.pdf
  |archive-date = 2025-04-06}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Keane2022&quot;&gt;{{cite journal
  |display-authors = etal
  |first1 = James T. |last1 = Keane
  |first2 = Simon B. |last2 = Porter
  |first3 = Ross |last3 = Beyer
  |first4 = Orkan M. |last4 = Umurhan
  |first5 = William B. |last5 = McKinnon
  |first6 = Jeffrey M. |last6 = Moore
  |title      = The Geophysical Environment of (486958) Arrokoth— A Small Kuiper Belt Object Explored by New Horizons
  |journal    = Journal of Geophysical Research: Planets
  |date       = June 2022
  |volume     = 127
  |issue      = 6
  |article-number = e2021JE007068 |id         = e07068
  |doi        = 10.1029/2021JE007068
  |bibcode    = 2022JGRE..12707068K
  |s2cid      = 248847707|url = https://resolver.caltech.edu/CaltechAUTHORS:20220712-629937000 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;LPSC-2019-03-21&quot;&gt;{{cite web
  |url        = https://www.youtube.com/watch?v=7m_zpHeTTjc
  |title      = Press Briefing: The developing picture of Ultima Thule
  |publisher  = Lunar and Planetary Institute
  |website    = [[YouTube]]
  |date       = 21 March 2019}} 64 minutes&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Buie2020&quot;&gt;{{cite journal
  |title      = Size and Shape Constraints of (486958) Arrokoth from Stellar Occultations
  |display-authors = etal
  |first1     = Marc W. |last1 = Buie
  |first2     = Simon B. |last2 = Porter
  |first3     = Peter |last3 = Tamblyn
  |first4     = Dirk |last4 = Terrell
  |first5     = Alex H. |last5 = Parker
  |first6     = David |last6 = Baratoux
  |journal    = The Astronomical Journal
  |date       = January 2020
  |volume     = 159
  |issue      = 4
  |page      = 130
  |doi        = 10.3847/1538-3881/ab6ced
  |arxiv      = 2001.00125|bibcode = 2020AJ....159..130B
 |s2cid = 209531955
 |doi-access = free
 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Hofgartner2020&quot;&gt;{{cite journal
  |title      = Photometry of Kuiper Belt Object (486958) Arrokoth from New Horizons LORRI
  |display-authors = etal
  |first1     = Jason D. |last1 = Hofgartner
  |first2     = Bonnie J. |last2 = Buratti
  |first3     = Susan D. |last3 = Benecchi
  |first4     = Ross A. |last4 = Beyer
  |first5     = Andrew |last5 = Cheng
  |first6     = James T. |last6 = Keane
  |date       = 3 March 2020
  |journal    = Icarus
  |volume = 356
 |article-number      = 113723
  |doi        = 10.1016/j.icarus.2020.113723
  |arxiv      = 2003.01224|s2cid = 211817979
 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Benecchi2019b&quot;&gt;{{cite journal
  |title      = The color and binarity of (486958) {{mp|2014 MU|69}} and other long-range New Horizons Kuiper Belt targets
  |display-authors = etal
  |first1     = S. D. |last1 = Benecchi
  |first2     = D. |last2 = Borncamp
  |first3     = A. H. |last3 = Parker
  |first4     = M. W. |last4 = Buie
  |first5     = K. S. |last5 = Noll
  |first6     = R. P. |last6 = Binzel
  |journal    = Icarus
  |volume     = 334
  |pages      = 22–29
  |date       = December 2019
  |doi        = 10.1016/j.icarus.2019.01.025
  |arxiv      = 1812.04752|s2cid = 119192900
 }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Thirouin2019&quot;&gt;{{cite journal
  |title      = Colors of Trans-Neptunian Contact Binaries
  |first1     = Audrey |last1 = Thirouin
  |first2     = Scott S. |last2 = Sheppard
  |date       = August 2019
  |journal    = The Astronomical Journal
  |volume     = 158
  |issue      = 2
  |page      = 53
  |doi        = 10.3847/1538-3881/ab27bc
  |arxiv      = 1906.02071
  |bibcode    = 2019AJ....158...53T|s2cid = 174799278 |doi-access = free }}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;explored&quot;&gt;{{cite web
  |title      = New Horizons Successfully Explores Ultima Thule
  |url        = http://pluto.jhuapl.edu/News-Center/News-Article.php?page=20190101
  |publisher  = Applied Physics Laboratory
  |website    = pluto.jhuapl.edu
  |date       = 1 January 2019
  |access-date = 1 January 2019
  |archive-url = https://web.archive.org/web/20190101164301/http://pluto.jhuapl.edu/News-Center/News-Article.php?page=20190101
  |archive-date= 1 January 2019
  |url-status = live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web
  |title      = About Arrokoth
  |url        = https://pluto.jhuapl.edu/Arrokoth/Arrokoth.php
  |publisher  = Applied Physics Laboratory
  |website    = pluto.jhuapl.edu
  |archive-url = https://web.archive.org/web/20191106172308/http://pluto.jhuapl.edu/Ultima/Ultima-Thule.php
  |archive-date= 6 November 2019
  |url-status = live}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;LPSC1611&quot;&gt;{{cite conference
  |title      = A Contact Binary in the Kuiper Belt: The Shape and Pole of (486958) 2014 MU69
  |url        = https://www.hou.usra.edu/meetings/lpsc2019/pdf/1611.pdf
  |display-authors = 6
  |first1     = S. B. |last1 = Porter
  |first2     = C. J. |last2 = Bierson
  |first3     = O. |last3 = Umurhan
  |first4     = R. A. |last4 = Beyer
  |first5     = T. A. |last5 = Lauer
  |first6     = M. W. |last6 = Buie
  |first7     = A. H. |last7 = Parker
  |first8     = M. |last8 = Kinczyk
  |first9     = K. |last9 = Runyon
  |first10    = W. M. |last10 = Grundy
  |first11    = J. J. |last11 = Kavelaars
  |first12    = A. M. |last12 = Zangari
  |first13    = M. R. |last13 = El-Maarry
  |first14    = D. T. |last14 = Britt
  |first15    = J. M. |last15 = Moore
  |first16    = A. J. |last16 = Verbiscer
  |first17    = J. W. |last17 = Parker
  |first18    = C. B. |last18 = Olkin
  |first19    = H. A. |last19 = Weaver
  |first20    = J. R. |last20 = Spencer
  |first21    = S. A. |last21 = Stern
  |conference = 50th Lunar and Planetary Science Conference 2019
  |publisher  = Lunar and Planetary Institute
  |date       = March 2019
  |bibcode    = 2019LPI....50.1611P}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;lauer-sciam&quot;&gt;{{cite magazine
  |title      = The Moment We First Saw Ultima Thule Up Close
  |url        = https://blogs.scientificamerican.com/observations/the-moment-we-first-saw-ultima-thule-up-close/
  |first1     = Tod R. |last1 = Lauer
  |author-link1 = Tod R. Lauer
  |first2     = Henry |last2 = Throop
  |author-link2 = Henry Throop
  |magazine   = Scientific American
  |publisher  = Springer Nature
  |date       = 17 January 2019
  |access-date = 26 January 2019}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;MPC-object&quot;&gt;{{cite web
  |title      = (486958) Arrokoth = 2014 MU69
  |url        = https://www.minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=486958
  |publisher  = Minor Planet Center
  |access-date = 2025-12-05}}&lt;/ref&gt;

}}


[[Category:အမည်ပေးထားသော ဂြိုဟ်ငယ်များ]]</text>
      <sha1>hiu977q2k4z4om408bp06owp6p7qojc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အမည်ပေးထားသော ဂြိုဟ်ငယ်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292757</id>
    <revision>
      <id>1057650</id>
      <timestamp>2026-10-12T18:06:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commons category|Named minor planets}}   [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ငယ်များ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99" sha1="hz7ajcjw3xsq5gfh9ep3rsxjmqfi3c4" xml:space="preserve">{{Commons category|Named minor planets}}


[[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်ငယ်များ]]</text>
      <sha1>hz7ajcjw3xsq5gfh9ep3rsxjmqfi3c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292758</id>
    <revision>
      <id>1057654</id>
      <timestamp>2026-10-12T19:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[File:Star Trail above Beccles - geograph.org.uk - 1855505.jpg|thumb|upright=1.4|[[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]ရှိ [[ဓူဝံကြယ်]]ကို ဗဟိုပြု၍ ဝိုင်းပတ်ရွေ့လျားနေသကဲ့သို့ မြင်ရသော ပတ်လည...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5817" sha1="6r32qmlhncxrjainarai3k102nsk01i" xml:space="preserve">[[File:Star Trail above Beccles - geograph.org.uk - 1855505.jpg|thumb|upright=1.4|[[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]ရှိ [[ဓူဝံကြယ်]]ကို ဗဟိုပြု၍ ဝိုင်းပတ်ရွေ့လျားနေသကဲ့သို့ မြင်ရသော ပတ်လည်ကြယ်များကို အလင်းဝင်ချိန်ကြာမြင့်စွာဖြင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရိုက်ကူးထားသောပုံတွင် ကြယ်များ၏ ရွေ့လျားလမ်းကြောင်းများကို မျဉ်းကြောင်းရှည်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရပြီး ယင်းကို ကြယ်လမ်းကြောင်းဓာတ်ပုံ (star trail photo) ဟု ခေါ်သည်။]]

'''ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်''' (Pole star) ဆိုသည်မှာ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ လည်ပတ်ဝင်ရိုး (axis of rotation) နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တစ်တန်းတည်းကျနေသော မြင်နိုင်သည့် ကြယ် တစ်လုံးကို ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ယင်းကြယ်၏ မြင်ရသောတည်နေရာသည် ကောင်းကင်ဝင်ရိုးစွန်းများ (celestial poles) အနက် တစ်ခုခုနှင့် နီးကပ်နေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကြည့်ရှုသူတစ်ဦးသည် [[မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း]] သို့မဟုတ် [[တောင်ဝင်ရိုးစွန်း]]မှ ကောင်းကင်ကို ကြည့်ရှုပါက ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်သည် ဦးခေါင်းတည့်တည့်အပေါ်ဘက်တွင် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။

လက်ရှိအချိန်တွင် ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်များမှာ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တစ်တန်းတည်းကျနေသည့် အလင်းတောက်ပမှုအဆင့် ၂ ရှိ ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သော [[ဓူဝံကြယ်]] ( Polaris သို့မဟုတ် Alpha Ursae Minoris) နှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းပေါ်တွင် ရှိနေသည့် အလင်းပိုမိုမှိန်သော အလင်းတောက်ပမှုအဆင့် ၅.၅ ရှိ ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သော ပိုလာရစ် အော်စထရာလစ် (Polaris Australis) တို့ဖြစ်သည်။ ဓူဝံကြယ်သည် ကောင်းကင်လမ်းညွှန်ပညာ (celestial navigation) တွင် အထူးအရေးပါသော ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဓူဝံကြယ်သည်သည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းမှ လူများအတွက် မြောက်ဘက်အရပ်ကို အမြဲတမ်းညွှန်ပြပေးသည့် လမ်းကြယ်ဖြစ်ပြီး တောင်ကမ္ဘာခြမ်းမှ လူများအတွက်မူ တောင်ဘက်အရပ်ကို အမြဲတမ်း လမ်းညွှန်ပြမည့်ကြယ်မှာ Polaris Australis ဟုခေါ်သော ကြယ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အလင်းတောက်ပမှုအဆင့်မှာ ဓူဝံကြယ်ကဲ့သို့ မရှိသောကြောင့် အသုံးမဝင်လှပေ။

ဘီစီ ၁၇၀၀ ဝန်းကျင်မှ အေဒီ ၃၀၀ ကျော်ကာလအထိ ကိုခတ် (Kochab၊ Beta Ursae Minoris) နှင့် ဖာခတ် (Pherkad၊ Gamma Ursae Minoris) တို့သည် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်နှစ်လုံးအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံးသည် ယနေ့ခေတ် ဓူဝံကြယ်ကဲ့သို့ မြောက်ကောင်းကင် ဝင်ရိုးစွန်းနှင့်  နီးကပ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ 

မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်ဖြစ်သော [[ဓူဝံကြယ်]]နေရာတွင် အေဒီ ၁၄၅၀၀ ရောက်ပါက [[ဗီးဂ]]ကြယ်က အစားထိုးသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=9 November 2018 |title=Vega: The North Star of the Past and the Future |url=https://www.space.com/21719-vega.html |access-date=25 December 2021 |website=Space.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:ကြယ်အမျိုးအစားများ]]</text>
      <sha1>6r32qmlhncxrjainarai3k102nsk01i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057655</id>
      <parentid>1057654</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T19:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5851" sha1="ipa8k3titzt4mjq1tus96oggu8wbvyo" xml:space="preserve">[[File:Star Trail above Beccles - geograph.org.uk - 1855505.jpg|thumb|upright=1.4|[[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]ရှိ [[ဓူဝံကြယ်]]ကို ဗဟိုပြု၍ ဝိုင်းပတ်ရွေ့လျားနေသကဲ့သို့ မြင်ရသော ပတ်လည်ကြယ်များကို အလင်းဝင်ချိန်ကြာမြင့်စွာဖြင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရိုက်ကူးထားသောပုံတွင် ကြယ်များ၏ ရွေ့လျားလမ်းကြောင်းများကို မျဉ်းကြောင်းရှည်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရပြီး ယင်းကို ကြယ်လမ်းကြောင်းဓာတ်ပုံ (star trail photo) ဟု ခေါ်သည်။]]

'''ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်''' (Pole star) ဆိုသည်မှာ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ လည်ပတ်ဝင်ရိုး (axis of rotation) နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တစ်တန်းတည်းကျနေသော မြင်နိုင်သည့် ကြယ် တစ်လုံးကို ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ယင်းကြယ်၏ မြင်ရသောတည်နေရာသည် ကောင်းကင်ဝင်ရိုးစွန်းများ (celestial poles) အနက် တစ်ခုခုနှင့် နီးကပ်နေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကြည့်ရှုသူတစ်ဦးသည် [[မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း]] သို့မဟုတ် [[တောင်ဝင်ရိုးစွန်း]]မှ ကောင်းကင်ကို ကြည့်ရှုပါက ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်သည် ဦးခေါင်းတည့်တည့်အပေါ်ဘက်တွင် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။

လက်ရှိအချိန်တွင် ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်များမှာ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တစ်တန်းတည်းကျနေသည့် အလင်းတောက်ပမှုအဆင့် ၂ ရှိ ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သော [[ဓူဝံကြယ်]] ( Polaris သို့မဟုတ် Alpha Ursae Minoris) နှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းပေါ်တွင် ရှိနေသည့် အလင်းပိုမိုမှိန်သော အလင်းတောက်ပမှုအဆင့် ၅.၅ ရှိ ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သော ပိုလာရစ် အော်စထရာလစ် (Polaris Australis) တို့ဖြစ်သည်။ ဓူဝံကြယ်သည် ကောင်းကင်လမ်းညွှန်ပညာ (celestial navigation) တွင် အထူးအရေးပါသော ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဓူဝံကြယ်သည်သည် [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]မှ လူများအတွက် မြောက်ဘက်အရပ်ကို အမြဲတမ်းညွှန်ပြပေးသည့် လမ်းပြကြယ်ဖြစ်ပြီး [[တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]မှ လူများအတွက်မူ တောင်ဘက်အရပ်ကို အမြဲတမ်း လမ်းညွှန်ပြမည့်ကြယ်မှာ Polaris Australis ဟုခေါ်သော ကြယ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အလင်းတောက်ပမှုအဆင့်မှာ ဓူဝံကြယ်ကဲ့သို့ မရှိသောကြောင့် အသုံးမဝင်လှပေ။

ဘီစီ ၁၇၀၀ ဝန်းကျင်မှ အေဒီ ၃၀၀ ကျော်ကာလအထိ ''ကိုခတ်'' (Kochab၊ Beta Ursae Minoris) နှင့် ''ဖာခတ်'' (Pherkad၊ Gamma Ursae Minoris) တို့သည် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်နှစ်လုံးအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံးသည် ယနေ့ခေတ် ဓူဝံကြယ်ကဲ့သို့ မြောက်ကောင်းကင် ဝင်ရိုးစွန်းနှင့်  နီးကပ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ 

မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်ဖြစ်သော [[ဓူဝံကြယ်]]နေရာတွင် အေဒီ ၁၄၅၀၀ ရောက်ပါက [[ဗီးဂ]]ကြယ်က အစားထိုးသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=9 November 2018 |title=Vega: The North Star of the Past and the Future |url=https://www.space.com/21719-vega.html |access-date=25 December 2021 |website=Space.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:ကြယ်အမျိုးအစားများ]]</text>
      <sha1>ipa8k3titzt4mjq1tus96oggu8wbvyo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057673</id>
      <parentid>1057655</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5954" sha1="a1eggbk6hm2qqnbmqjbpkb9d1b3xivz" xml:space="preserve">[[File:Star Trail above Beccles - geograph.org.uk - 1855505.jpg|thumb|upright=1.4|[[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]ရှိ [[ဓူဝံကြယ်]]ကို ဗဟိုပြု၍ ဝိုင်းပတ်ရွေ့လျားနေသကဲ့သို့ မြင်ရသော ပတ်လည်ကြယ်များကို အလင်းဝင်ချိန်ကြာမြင့်စွာဖြင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရိုက်ကူးထားသောပုံတွင် ကြယ်များ၏ ရွေ့လျားလမ်းကြောင်းများကို မျဉ်းကြောင်းရှည်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရပြီး ယင်းကို ကြယ်လမ်းကြောင်းဓာတ်ပုံ (star trail photo) ဟု ခေါ်သည်။]]

'''ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်''' (Pole star) ဆိုသည်မှာ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ လည်ပတ်ဝင်ရိုး (axis of rotation) နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တစ်တန်းတည်းကျနေသော မြင်နိုင်သည့် ကြယ် တစ်လုံးကို ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ယင်းကြယ်၏ မြင်ရသောတည်နေရာသည် ကောင်းကင်ဝင်ရိုးစွန်းများ (celestial poles) အနက် တစ်ခုခုနှင့် နီးကပ်နေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကြည့်ရှုသူတစ်ဦးသည် [[မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း]] သို့မဟုတ် [[တောင်ဝင်ရိုးစွန်း]]မှ ကောင်းကင်ကို ကြည့်ရှုပါက ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်သည် ဦးခေါင်းတည့်တည့်အပေါ်ဘက်တွင် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။

လက်ရှိအချိန်တွင် ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်များမှာ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တစ်တန်းတည်းကျနေသည့် အလင်းတောက်ပမှုအဆင့် ၂ ရှိ ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သော [[ဓူဝံကြယ်]] ( Polaris သို့မဟုတ် Alpha Ursae Minoris) နှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းပေါ်တွင် ရှိနေသည့် အလင်းပိုမိုမှိန်သော အလင်းတောက်ပမှုအဆင့် ၅.၅ ရှိ ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သော ပိုလာရစ် အော်စထရာလစ် (Polaris Australis) တို့ဖြစ်သည်။ ဓူဝံကြယ်သည် ကောင်းကင်လမ်းညွှန်ပညာ (celestial navigation) တွင် အထူးအရေးပါသော ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ 

ထို့ကြောင့် ဓူဝံကြယ်သည်သည် [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]မှ လူများအတွက် မြောက်ဘက်အရပ်ကို အမြဲတမ်းညွှန်ပြပေးသည့် လမ်းပြကြယ်ဖြစ်ပြီး [[တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]မှ လူများအတွက်မူ တောင်ဘက်အရပ်ကို အမြဲတမ်း လမ်းညွှန်ပြမည့်ကြယ်မှာ Polaris Australis ဟုခေါ်သော ကြယ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အလင်းတောက်ပမှုအဆင့်မှာ ဓူဝံကြယ်ကဲ့သို့ မရှိသောကြောင့် အသုံးမဝင်လှပေ။

ဘီစီ ၁၇၀၀ ဝန်းကျင်မှ အေဒီ ၃၀၀ ကျော်ကာလအထိ ''ကိုခတ်'' (Kochab၊ Beta Ursae Minoris) နှင့် ''ဖာခတ်'' (Pherkad၊ Gamma Ursae Minoris) တို့သည် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်နှစ်လုံးအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံးသည် ယနေ့ခေတ် ဓူဝံကြယ်ကဲ့သို့ မြောက်ကောင်းကင် ဝင်ရိုးစွန်းနှင့်  နီးကပ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ 

မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်ဖြစ်သော [[ဓူဝံကြယ်]]နေရာတွင် အေဒီ ၁၄၅၀၀ ရောက်ပါက (နောင်နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀၀ ကျော်ကြာသော်) [[ဗီးဂ]]ကြယ်က အစားထိုးသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=9 November 2018 |title=Vega: The North Star of the Past and the Future |url=https://www.space.com/21719-vega.html |access-date=25 December 2021 |website=Space.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:ကြယ်အမျိုးအစားများ]]</text>
      <sha1>a1eggbk6hm2qqnbmqjbpkb9d1b3xivz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057674</id>
      <parentid>1057673</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5995" sha1="fr4qiy5c58o1w3q1ifevef8pxrb57vm" xml:space="preserve">{{Distinguish|ဓူဝံကြယ်}}
[[File:Star Trail above Beccles - geograph.org.uk - 1855505.jpg|thumb|upright=1.4|[[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]ရှိ [[ဓူဝံကြယ်]]ကို ဗဟိုပြု၍ ဝိုင်းပတ်ရွေ့လျားနေသကဲ့သို့ မြင်ရသော ပတ်လည်ကြယ်များကို အလင်းဝင်ချိန်ကြာမြင့်စွာဖြင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ရိုက်ကူးထားသောပုံတွင် ကြယ်များ၏ ရွေ့လျားလမ်းကြောင်းများကို မျဉ်းကြောင်းရှည်များအဖြစ် မြင်တွေ့ရပြီး ယင်းကို ကြယ်လမ်းကြောင်းဓာတ်ပုံ (star trail photo) ဟု ခေါ်သည်။]]

'''ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်''' (Pole star) ဆိုသည်မှာ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ လည်ပတ်ဝင်ရိုး (axis of rotation) နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တစ်တန်းတည်းကျနေသော မြင်နိုင်သည့် ကြယ် တစ်လုံးကို ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ယင်းကြယ်၏ မြင်ရသောတည်နေရာသည် ကောင်းကင်ဝင်ရိုးစွန်းများ (celestial poles) အနက် တစ်ခုခုနှင့် နီးကပ်နေသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကြည့်ရှုသူတစ်ဦးသည် [[မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း]] သို့မဟုတ် [[တောင်ဝင်ရိုးစွန်း]]မှ ကောင်းကင်ကို ကြည့်ရှုပါက ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်သည် ဦးခေါင်းတည့်တည့်အပေါ်ဘက်တွင် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်။

လက်ရှိအချိန်တွင် ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်များမှာ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တစ်တန်းတည်းကျနေသည့် အလင်းတောက်ပမှုအဆင့် ၂ ရှိ ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သော [[ဓူဝံကြယ်]] ( Polaris သို့မဟုတ် Alpha Ursae Minoris) နှင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းပေါ်တွင် ရှိနေသည့် အလင်းပိုမိုမှိန်သော အလင်းတောက်ပမှုအဆင့် ၅.၅ ရှိ ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သော ပိုလာရစ် အော်စထရာလစ် (Polaris Australis) တို့ဖြစ်သည်။ ဓူဝံကြယ်သည် ကောင်းကင်လမ်းညွှန်ပညာ (celestial navigation) တွင် အထူးအရေးပါသော ကြယ်တစ်လုံးဖြစ်သည်။ 

ထို့ကြောင့် ဓူဝံကြယ်သည်သည် [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]မှ လူများအတွက် မြောက်ဘက်အရပ်ကို အမြဲတမ်းညွှန်ပြပေးသည့် လမ်းပြကြယ်ဖြစ်ပြီး [[တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]မှ လူများအတွက်မူ တောင်ဘက်အရပ်ကို အမြဲတမ်း လမ်းညွှန်ပြမည့်ကြယ်မှာ Polaris Australis ဟုခေါ်သော ကြယ်ဖြစ်သည်။ သို့သော် အလင်းတောက်ပမှုအဆင့်မှာ ဓူဝံကြယ်ကဲ့သို့ မရှိသောကြောင့် အသုံးမဝင်လှပေ။

ဘီစီ ၁၇၀၀ ဝန်းကျင်မှ အေဒီ ၃၀၀ ကျော်ကာလအထိ ''ကိုခတ်'' (Kochab၊ Beta Ursae Minoris) နှင့် ''ဖာခတ်'' (Pherkad၊ Gamma Ursae Minoris) တို့သည် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်နှစ်လုံးအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ဖူးသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံးသည် ယနေ့ခေတ် ဓူဝံကြယ်ကဲ့သို့ မြောက်ကောင်းကင် ဝင်ရိုးစွန်းနှင့်  နီးကပ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ။ 

မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း၏ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်ဖြစ်သော [[ဓူဝံကြယ်]]နေရာတွင် အေဒီ ၁၄၅၀၀ ရောက်ပါက (နောင်နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀၀ ကျော်ကြာသော်) [[ဗီးဂ]]ကြယ်က အစားထိုးသွားမည်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=9 November 2018 |title=Vega: The North Star of the Past and the Future |url=https://www.space.com/21719-vega.html |access-date=25 December 2021 |website=Space.com |language=en}}&lt;/ref&gt; 


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


[[Category:ကြယ်အမျိုးအစားများ]]</text>
      <sha1>fr4qiy5c58o1w3q1ifevef8pxrb57vm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မက်ဂျလန်တိမ်တိုက်ကြီး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292759</id>
    <redirect title="ကြီးမားသော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်" />
    <revision>
      <id>1057657</id>
      <timestamp>2026-10-12T19:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[ကြီးမားသော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111" sha1="s4cg0pu2ap1807gjzf7mp7qxxlma142" xml:space="preserve">#Redirect[[ကြီးမားသော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်]]</text>
      <sha1>s4cg0pu2ap1807gjzf7mp7qxxlma142</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အန်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292760</id>
    <redirect title="အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ" />
    <revision>
      <id>1057659</id>
      <timestamp>2026-10-12T19:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="2xu45h3czyd13i5u45sawwve7wz5ije" xml:space="preserve">#Redirect[[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ]]</text>
      <sha1>2xu45h3czyd13i5u45sawwve7wz5ije</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292761</id>
    <revision>
      <id>1057661</id>
      <timestamp>2026-10-12T20:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်''' (Yoneda lemma) သည် သတ်မှတ်ထားသော အရာဝတ္ထု (fixed object) တစ်ခုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် သို့မဟုတ် ၎င်းမှ ထွက်ခ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52444" sha1="fsvcis51g2l7ij26en1udfxq4gn3wyy" xml:space="preserve">'''ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်''' (Yoneda lemma) သည် သတ်မှတ်ထားသော အရာဝတ္ထု (fixed object) တစ်ခုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်သည့် သို့မဟုတ် ၎င်းမှ ထွက်ခွာသည့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ပုံစံရှိသော [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) နှင့် သက်ဆိုင်သည့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) ရှိ အခြေခံကျသော ရလဒ်ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Riehl (2017), §2.2.&lt;/ref&gt; နိုဘူအို ယိုးနေဒါ (Nobuo Yoneda) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသော ဤအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်သည် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခုကို မော်ဖစ်ဇင်အားလုံး [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms) ဖြစ်ကြသည့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါ ကတ်တဂိုရီ]] (single-object category) အဖြစ် ရှုမြင်ခြင်းအားဖြင့် [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) မှ ကေးလီ၏ သီအိုရမ် (Cayley's theorem) ကို ယေဘုယျပြုထားခြင်း (generalizes) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် မည်သည့် ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ကိုမဆို &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် [[အစည်း|အကြိုစည်းများ]] (presheaves) ခေါ် အစုတန်ဖိုးရှိ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာများ (contravariant set-valued functors) ၏ ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category) အတွင်းသို့ [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ|ပြည့်ဝသစ္စာရှိသော ထည့်သွင်းခြင်း]] (fully faithful embedding) ကို တည်ဆောက်ပေးသည်။ ထို့အပြင် ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာများ (representable functors) နှင့် ၎င်းတို့၏ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ပါဝင်သည့် ပြည့်ဝသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) သည် ဖန်တာကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အလိုရှိရာ အရာဝတ္ထုများ (arbitrary objects) နှင့် မည်သို့ဆက်စပ်နေကြောင်းကိုလည်း သတ်မှတ်ဖော်ပြပေးသည်။ 

ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ကို တိုက်ရိုက်လေ့လာမည့်အစား ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်သည် [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]] (functions) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော [[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သို့ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; မှ ပို့ဆောင်သည့် [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာများ]] (contravariant functors) ၏ ကတ်တဂိုရီအတွင်းသို့ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ကို လားရာတူသဘောဖြင့် (covariantly) ထည့်သွင်းပေးသည်။ သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သို့ ပို့ဆောင်သည့် လားရာတူဖန်တာများ (covariant functors) ၏ ကတ်တဂိုရီအတွင်းသို့ ဆန့်ကျင်ဘက်သဘောဖြင့် (contravariantly) ထည့်သွင်းပေးသည်။ ထိုကဲ့သို့သော ဖန်တာများသည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ကို [[အစု|အစုများ]] (sets) နှင့် ဖန်ရှင်များဖြင့်ဖော်ပြသည့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (representations) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်။ အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီများ (preadditive categories) ၏ ဖြည့်စွက်ထားသော အခြေအနေ (enriched setting) တွင် ဤသဘောတရားသည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of modules) ကို စူးစမ်းလေ့လာခြင်းဖြင့် ထိုကွင်းကို လေ့လာသည့် [[အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ]] နည်းလမ်း (algebraic method) ကို ယေဘုယျပြုထားခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်း၌ ကွင်းသည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါ အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (single-object preadditive category) &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; နှင့် သက်ဆိုင်ပြီး မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီသည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ အပေါင်းအခြေခံဖန်တာများ (additive functors) ၏ ကတ်တဂိုရီနှင့် သက်ဆိုင်သည်။

== ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက်နှင့် သက်သေပြချက် (Formal statement and proof) ==

=== ဟွမ်းဖန်တာများနှင့် သတ်မှတ်ချက်များ (Hom-functors and conventions) ===
&lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; သည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]] (locally small category) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုများ (objects) ဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;X, Y \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အတိုကောက်အားဖြင့် &lt;math&gt;\mathrm{Hom}(X,Y)&lt;/math&gt; ဟု ရေးသားသော မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှု (collection of morphisms) &lt;math&gt;\mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(X,Y)&lt;/math&gt; သည် အတန်းအစားအစစ် (proper class) မဟုတ်ဘဲ [[အစု]] (set) ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;A \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})&lt;/math&gt; တစ်ခုစီသည် &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သို့ ပို့ဆောင်သော [[ဖန်တာ|လားရာတူဟွမ်းဖန်တာ]] (covariant hom-functor) ကို အောက်ပါသင်္ကေတဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။
:&lt;math&gt;h_A(-) \equiv \mathrm{Hom}(A,-)&lt;/math&gt;
လားရာတူဟွမ်းဖန်တာ &lt;math&gt;h_A \colon \mathcal{C} \to \mathbf{Set}&lt;/math&gt; သည် အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို မော်ဖစ်ဇင်များ၏ အစု &lt;math&gt;\mathrm{Hom}(A,X)&lt;/math&gt; သို့ ပို့ဆောင်ပေးပြီး &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) &lt;math&gt;f \colon X \to Y&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို &lt;math&gt;g \in \mathrm{Hom}(A,X)&lt;/math&gt; အား &lt;math&gt;f \circ g \in \mathrm{Hom}(A,Y)&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးသည့် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ဖြင့် [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ဘယ်ဘက်မှ ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (left composition) ဖြစ်သော [[ဖန်ရှင်]] (function) &lt;math&gt;f \circ -&lt;/math&gt; သို့ အောက်ပါအတိုင်း ပို့ဆောင်ပေးသည်။
:&lt;math&gt;h_A(f) = \mathrm{Hom}(A,f), \quad h_A(f)(g) = f \circ g&lt;/math&gt;

ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;A \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})&lt;/math&gt; တစ်ခုစီသည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[အစည်း|ကိုယ်စားပြုနိုင်သော အကြိုစည်း]] (representable presheaf) ဖြစ်သည့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဟွမ်းဖန်တာ (contravariant hom-functor) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။
:&lt;math&gt;h^A(-) \equiv \mathrm{Hom}(-, A) \colon \mathcal{C}^{\mathrm{op}} \to \mathbf{Set}&lt;/math&gt;
၎င်းသည် အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို ဟွမ်းအစု (hom-set) &lt;math&gt;\mathrm{Hom}(X,A)&lt;/math&gt; သို့လည်းကောင်း၊ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f \colon X \to Y&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို &lt;math&gt;h^A(f)(g) = g \circ f&lt;/math&gt; ဖြင့် ပေးထားသည့် ရှေ့ဆက်တွဲပေါင်းစပ်ခြင်း ပုံဖော်မှု (precomposition map) &lt;math&gt;- \circ f \colon \mathrm{Hom}(Y,A) \to \mathrm{Hom}(X,A)&lt;/math&gt; သို့လည်းကောင်း ပို့ဆောင်ပေးသည်။

လားရာတူဟွမ်းဖန်တာကို &lt;math&gt;h_A&lt;/math&gt; ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆန့်ကျင်ဘက်ဟွမ်းဖန်တာကို &lt;math&gt;h^A&lt;/math&gt; ဖြင့်လည်းကောင်း သင်္ကေတပြုသည့် သတ်မှတ်ချက် (convention) သည် [[သင်္ချာ]]စာပေအားလုံးတွင် တစ်ပြေးညီမဟုတ်ပေ။ အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck) ၏  Éléments de géométrie algébrique (EGA) အပါအဝင် ကျမ်းအချို့တွင် ဆန့်ကျင်ဘက်ဟွမ်းဖန်တာအတွက် &lt;math&gt;h_X(Y) = \mathrm{Hom}(Y,X)&lt;/math&gt; ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ကာ ဆန့်ကျင်ဘက်သတ်မှတ်ချက် (opposite convention) ကို အသုံးပြုကြသည်။&lt;ref&gt;Grothendieck &amp; Dieudonné (1961), p. 5.&lt;/ref&gt;

=== အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်၏ ဖော်ပြချက် (Statement of the lemma) ===
[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ကို မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သို့ ပို့ဆောင်သည့် [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာများ]] (covariant functors) ၏ ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category) ကို &lt;math&gt;\mathbf{Set}^{\mathcal{C}}&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြုပါစို့။

'''အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (ယိုးနေဒါ)။''' &lt;math&gt;F \colon \mathcal{C} \to \mathbf{Set}&lt;/math&gt; သည် ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သို့ ပို့ဆောင်သည့် လားရာတူဖန်တာ (covariant functor) ဖြစ်ပါစေ။ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;A \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် &lt;math&gt;h_A&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ ပို့ဆောင်သော သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ စုစည်းမှု &lt;math&gt;\mathrm{Nat}(h_A, F) \equiv \mathrm{Hom}_{\mathbf{Set}^{\mathcal{C}}}(\mathrm{Hom}(A,-), F)&lt;/math&gt; သည် [[အစု]]ဖြစ်ပြီး အစု &lt;math&gt;F(A)&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) နှင့် အောက်ပါအတိုင်း [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) ဆက်သွယ်ချက် ရှိသည်။
:&lt;math&gt;\mathrm{Nat}(h_A, F) \cong F(A)&lt;/math&gt;
ထို့အပြင် [[ညီမျှခြင်း]]၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို &lt;math&gt;\mathcal{C} \times \mathbf{Set}^{\mathcal{C}}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သို့ ပို့ဆောင်သော ဖန်တာများ (functors) အဖြစ် ရှုမြင်သောအခါ ဤဘိုင်ဂျက်ရှင်းသည် &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; နှစ်ခုစလုံးအလိုက် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) ဖြစ်သည်။

အတိအကျဆိုရသော် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) &lt;math&gt;\Phi \colon h_A \to F&lt;/math&gt; ပေးထားသောအခါ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; ၌ရှိသော ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်း (component) သည် [[ဖန်ရှင်]] &lt;math&gt;\Phi_A \colon \mathrm{Hom}(A,A) \to F(A)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ &lt;math&gt;F(A)&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်]] (element) ကို ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) &lt;math&gt;\mathrm{id}_A \in \mathrm{Hom}(A,A)&lt;/math&gt; ၌ &lt;math&gt;\Phi_A&lt;/math&gt; အား တန်ဖိုးရှာဖွေခြင်း (evaluating) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;u = \Phi_A(\mathrm{id}_A) \in F(A)&lt;/math&gt;
ပြောင်းပြန်အားဖြင့် (conversely) အစုဝင် &lt;math&gt;u \in F(A)&lt;/math&gt; ပေးထားသောအခါ သက်ဆိုင်ရာ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း &lt;math&gt;\Phi \colon h_A \to F&lt;/math&gt; တွင် အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})&lt;/math&gt; တစ်ခုစီ၌ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f \colon A \to X&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို အောက်ပါအစုဝင်သို့ သတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသော အစိတ်အပိုင်း &lt;math&gt;\Phi_X \colon \mathrm{Hom}(A,X) \to F(X)&lt;/math&gt; ရှိသည်။
:&lt;math&gt;\Phi_X(f) = F(f)(u) \in F(X)&lt;/math&gt;

ဆန့်ကျင်ဘက်မူကွဲ (contravariant version) တွင် &lt;math&gt;G \colon \mathcal{C}^{\mathrm{op}} \to \mathbf{Set}&lt;/math&gt; သည် ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[အစည်း|အကြိုစည်း]] (presheaf) ခေါ် [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ]] (contravariant functor) ဖြစ်ပါစေ။&lt;ref&gt;Beurier &amp; Pastor (2019), Lemma 2.10.&lt;/ref&gt; အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;A \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် &lt;math&gt;A \in \mathcal{C}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;G \in \mathbf{Set}^{\mathcal{C}^{\mathrm{op}}}&lt;/math&gt; တို့အလိုက် သဘာဝကျသော (natural) အောက်ပါဘိုင်ဂျက်ရှင်း တည်ရှိသည်။
:&lt;math&gt;\mathrm{Nat}(h^A, G) \cong G(A)&lt;/math&gt;
ဤတွင် &lt;math&gt;\Phi \in \mathrm{Nat}(h^A, G)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;u = \Phi_A(\mathrm{id}_A) \in G(A)&lt;/math&gt; နှင့် သက်ဆိုင်ပြီး &lt;math&gt;u \in G(A)&lt;/math&gt; က မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f \colon X \to A&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် &lt;math&gt;\Phi_X(f) = G(f)(u) \in G(X)&lt;/math&gt; ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။

=== သဘာဝကျမှု (Naturality) ===
&lt;math&gt;A \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;F \in \mathrm{Ob}(\mathbf{Set}^{\mathcal{C}})&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ]] (bijections) ဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;\mathrm{Nat}(h_A, F) \cong F(A)&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;\mathcal{C} \times \mathbf{Set}^{\mathcal{C}}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; သို့ ပို့ဆောင်သည့် [[ဖန်တာ|နှစ်ထပ်ဖန်တာများ]] (bifunctors) ဖြစ်ကြသော ဖန်တာနှစ်ခုအကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]]၏ အစိတ်အပိုင်းများ (components) ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။&lt;ref&gt;Mac Lane (1998), p. 61.&lt;/ref&gt;

ပထမ နှစ်ထပ်ဖန်တာ (bifunctor) မှာ အောက်ပါ တန်ဖိုးရှာဖွေခြင်းဖန်တာ (evaluation functor) ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;-(-) \colon \mathcal{C} \times \mathbf{Set}^{\mathcal{C}} \to \mathbf{Set}, \quad (A, F) \mapsto F(A)&lt;/math&gt;
၎င်းသည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f \colon A \to B&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{Set}^{\mathcal{C}}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] &lt;math&gt;\Phi \colon F \to G&lt;/math&gt; တို့ပါဝင်သော [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ|အတွဲ]] (pair) &lt;math&gt;(f, \Phi)&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါ [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ပေါင်းစပ်ဖန်ရှင်]] (composite function) သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။
:&lt;math&gt;\Phi_B \circ F(f) = G(f) \circ \Phi_A \colon F(A) \to G(B)&lt;/math&gt;

ဒုတိယ နှစ်ထပ်ဖန်တာမှာ အောက်ပါ ဟွမ်း-သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း ဖန်တာ (hom-natural transformation functor) ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\mathrm{Nat}(\mathrm{Hom}(-,-),-) \colon \mathcal{C} \times \mathbf{Set}^{\mathcal{C}} \to \mathbf{Set}, \quad (A, F) \mapsto \mathrm{Nat}(\mathrm{Hom}(A,-), F)&lt;/math&gt;
၎င်းသည် အတွဲ &lt;math&gt;(f, \Phi)&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါ[[ဖန်ရှင်]]သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။
:&lt;math&gt;\mathrm{Nat}(\mathrm{Hom}(f,-), \Phi) = \mathrm{Nat}(\mathrm{Hom}(B,-), \Phi) \circ \mathrm{Nat}(\mathrm{Hom}(f,-), F) = \mathrm{Nat}(\mathrm{Hom}(f,-), G) \circ \mathrm{Nat}(\mathrm{Hom}(A,-), \Phi)&lt;/math&gt;
ဤဖန်ရှင်သည် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း &lt;math&gt;\Psi \colon \mathrm{Hom}(A,-) \to F&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို ပေါင်းစပ်သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း (composite natural transformation) &lt;math&gt;\Phi \circ \Psi \circ \mathrm{Hom}(f,-) \colon \mathrm{Hom}(B,-) \to G&lt;/math&gt; သို့ ပို့ဆောင်ပေးပြီး အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;C \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})&lt;/math&gt; ၌ရှိသော ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းကို မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;g \colon B \to C&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။
:&lt;math&gt;(\Phi \circ \Psi \circ \mathrm{Hom}(f,-))_C(g) = (\Phi \circ \Psi)_C(g \circ f)&lt;/math&gt;

=== သက်သေပြချက် (Proof) ===
&lt;math&gt;\Phi \colon h_A \to F&lt;/math&gt; သည် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]]ဖြစ်သောကြောင့် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f \colon A \to X&lt;/math&gt; တိုင်းသည် &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; အတွင်း၌ အောက်ပါ ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram) ကို လှုံ့ဆော် (induces) ပေးသည်။

[[File:Yoneda lemma cd.svg|center|ယိုးနေဒါ၏ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် သက်သေပြချက်]]

ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;\mathrm{id}_A \in \mathrm{Hom}(A,A) = h_A(A)&lt;/math&gt; ကို ဖလှယ်ရစတုရန်းပုံကြမ်း (commutative square) ၏ လမ်းကြောင်းနှစ်ခုစလုံးအတိုင်း လိုက်လံကြည့်ရှုသောအခါ အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]]ကို ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\Phi_X(h_A(f)(\mathrm{id}_A)) = F(f)(\Phi_A(\mathrm{id}_A))&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;h_A(f)(\mathrm{id}_A) = f \circ \mathrm{id}_A = f&lt;/math&gt; ဖြစ်သောကြောင့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f \colon A \to X&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိလာသည်။
:&lt;math&gt;\Phi_X(f) = F(f)(u) = (Ff)u, \quad \text{where } u = \Phi_A(\mathrm{id}_A)&lt;/math&gt;
ထို့ကြောင့် မည်သည့် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း &lt;math&gt;\Phi \colon h_A \to F&lt;/math&gt; မဆိုသည် [[အစုဝင်]]တစ်ခုတည်းဖြစ်သော &lt;math&gt;u = \Phi_A(\mathrm{id}_A) \in F(A)&lt;/math&gt; ဖြင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (uniquely determined) သဘောရှိသည်။ ပြောင်းပြန်အားဖြင့် မည်သည့် အစုဝင် &lt;math&gt;u \in F(A)&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;\Phi_X(f) = F(f)(u)&lt;/math&gt; ဟူ၍ သတ်မှတ်ပေးခြင်းသည် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း &lt;math&gt;\Phi \colon h_A \to F&lt;/math&gt; ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုပေးသည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;g \colon X \to Y&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ၏ ဖန်တာဖြစ်တည်မှု (functoriality) အရ အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
:&lt;math&gt;\Phi_Y(h_A(g)(f)) = \Phi_Y(g \circ f) = F(g \circ f)(u) = F(g)(F(f)(u)) = F(g)(\Phi_X(f))&lt;/math&gt;
ထို့အပြင် ဤ &lt;math&gt;\Phi&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;\mathrm{id}_A&lt;/math&gt; ၌ တန်ဖိုးရှာဖွေသောအခါ &lt;math&gt;\Phi_A(\mathrm{id}_A) = F(\mathrm{id}_A)(u) = \mathrm{id}_{F(A)}(u) = u&lt;/math&gt; ကို ရရှိသဖြင့် တည်ဆောက်ပုံနှစ်ခုသည် အပြန်အလှန်ပြောင်းပြန်ဖြစ်သော [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ]] (mutually inverse bijections) ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုပေးသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက်မူကွဲအတွက် [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်]] (proof) မှာ လုံးဝဒွန်တွဲ (dual) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Riehl (2017), Theorem 2.2.4.&lt;/ref&gt;

== ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်းနှင့် တိုးချဲ့ချက်များ (The Yoneda embedding and extensions) ==

=== ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်းနှင့် ကိုယ်စားပြုနိုင်သော ဖန်တာများ (Yoneda embedding and representable functors) ===
[[ဖန်တာ]] (functor) &lt;math&gt;F \colon \mathcal{C} \to \mathbf{Set}&lt;/math&gt; သည် အခြား လားရာတူဟွမ်းဖန်တာ (covariant hom-functor) &lt;math&gt;h_B&lt;/math&gt; ဖြစ်သောအခါ လားရာတူ ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (covariant Yoneda lemma) အရ အောက်ပါ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ပုံမှန်ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (canonical bijection) ကို ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\mathrm{Nat}(h_A, h_B) \cong \mathrm{Hom}(B, A)&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) &lt;math&gt;f \colon B \to A&lt;/math&gt; တိုင်းသည် &lt;math&gt;f&lt;/math&gt; ဖြင့် [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ရှေ့ဆက်တွဲပေါင်းစပ်ခြင်း]] (precomposition) မှတစ်ဆင့် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) &lt;math&gt;\mathrm{Hom}(f,-) \colon h_A \to h_B&lt;/math&gt; ကို လှုံ့ဆော် (induces) ပေးသည်။ အရာဝတ္ထု (object) &lt;math&gt;A \in \mathrm{Ob}(\mathcal{C})&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို &lt;math&gt;h_A = \mathrm{Hom}(A,-)&lt;/math&gt; သို့လည်းကောင်း၊ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f \colon B \to A&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို &lt;math&gt;\mathrm{Hom}(f,-)&lt;/math&gt; သို့လည်းကောင်း ပို့ဆောင်ခြင်းသည် အောက်ပါဖန်တာကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။
:&lt;math&gt;h_{\bullet} \colon \mathcal{C}^{\mathrm{op}} \to \mathbf{Set}^{\mathcal{C}}&lt;/math&gt;
ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (Yoneda lemma) အရ &lt;math&gt;h_{\bullet}&lt;/math&gt; သည် [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (full and faithful functor) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\mathcal{C}^{\mathrm{op}}&lt;/math&gt; နှင့် ၎င်း၏ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|အခြေခံပုံရိပ်]] (essential image) ဖြစ်သော &lt;math&gt;\mathbf{Set}^{\mathcal{C}}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ကိုယ်စားပြုနိုင်သော လားရာတူဖန်တာများ (representable covariant functors) ၏ ပြည့်ဝသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) တို့အကြား ကတ်တဂိုရီများ၏ ထပ်တူညီမှု (equivalence of categories) ကို လှုံ့ဆော်ပေးသည်။

ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) ဆန့်ကျင်ဘက် ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (contravariant Yoneda lemma) ကို &lt;math&gt;G = h^B&lt;/math&gt; အပေါ် အသုံးချသောအခါ အောက်ပါ ပုံမှန်ဘိုင်ဂျက်ရှင်းကို ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\mathrm{Nat}(h^A, h^B) \cong \mathrm{Hom}(A, B)&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;A \mapsto h^A = \mathrm{Hom}(-,A)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;(f \colon A \to B) \mapsto \mathrm{Hom}(-,f)&lt;/math&gt; ဟူ၍ သတ်မှတ်ပေးခြင်းသည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ အကြိုစည်းများ ကတ်တဂိုရီ (category of presheaves) အတွင်းသို့ ပို့ဆောင်သော '''ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း''' (Yoneda embedding) ဟုခေါ်သည့် လားရာတူ (covariant) ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။
:&lt;math&gt;h^{\bullet} \colon \mathcal{C} \to \mathbf{Set}^{\mathcal{C}^{\mathrm{op}}}&lt;/math&gt;

အကျိုးဆက်အားဖြင့် မည်သည့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]] (locally small category) &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထုများ (objects) ကိုမဆို &lt;math&gt;\mathrm{Nat}(h^A, P) \cong P(A)&lt;/math&gt; မှတစ်ဆင့် [[အစည်း|အကြိုစည်းများ]] (presheaves) ဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;P \in \mathrm{Ob}(\mathbf{Set}^{\mathcal{C}^{\mathrm{op}}})&lt;/math&gt; တို့က ပြည့်ဝသစ္စာရှိစွာ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြ (fully and faithfully represented) ကြသည်။ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; သည် [[ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (Grothendieck topology) တပ်ဆင်ထားသော သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category) ဖြစ်သည့်အခါ ၎င်း၏ အစုတန်ဖိုးရှိ အစည်းများ (set-valued sheaves) ၏ ကတ်တဂိုရီ (category) သည် ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပို့စ် (Grothendieck topos) ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;\mathbf{Set}^{\mathcal{C}^{\mathrm{op}}}&lt;/math&gt; ၏ ပြည့်ဝသော ကတ်တဂိုရီပိုင်းကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ အကယ်၍ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (topology) သည် ပုံမှန်အောက်ကျသော (subcanonical) တိုပေါ်လော်ဂျီဖြစ်ပါက ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်းသည် အစည်းများ ကတ်တဂိုရီ (category of sheaves) ကို ဖြတ်သန်းသက်ရောက်ရာဖြစ်သော (factors through) ဖန်တာဖြစ်သည်။

=== (ဒွန်တွဲ)အစွန်းပိုင်း ကဲကုလပ် ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု ((Co)end calculus formulation) ===
[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]] &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt;၊ ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; နှင့် [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) ဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;F, G \colon \mathcal{C} \to \mathcal{D}&lt;/math&gt; တို့ ပေးထားသောအခါ ၎င်းတို့အကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ၏ [[အစု]] (set) ကို &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|အစွန်းပိုင်း]] (end) အဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။&lt;ref&gt;Loregian (2021), Theorem 1.4.1.&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\mathrm{Nat}(F, G) \cong \int_{c \in \mathcal{C}} \mathrm{Hom}_{\mathcal{D}}(F(c), G(c))&lt;/math&gt;
မည်သည့် ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt;၊ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ (contravariant functor) &lt;math&gt;K \colon \mathcal{C}^{\mathrm{op}} \to \mathbf{Set}&lt;/math&gt; နှင့် လားရာတူဖန်တာ (covariant functor) &lt;math&gt;H \colon \mathcal{C} \to \mathbf{Set}&lt;/math&gt; တို့အတွက်မဆို ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်သည် မကြာခဏဆိုသလို နင်ဂျာ ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (Ninja Yoneda lemma) ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ရှိသည့် အောက်ပါ ပုံမှန် (canonical) ဒွန်တွဲအစွန်းပိုင်း (coend) နှင့် အစွန်းပိုင်း [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms) နှင့် အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီသည် (equivalent)။&lt;ref&gt;Loregian (2021), Proposition 2.2.1.&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;K \cong \int^{c \in \mathcal{C}} K(c) \times \mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(-,c), \qquad K \cong \int_{c \in \mathcal{C}} K(c)^{\mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(c,-)}&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;H \cong \int^{c \in \mathcal{C}} H(c) \times \mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(c,-), \qquad H \cong \int_{c \in \mathcal{C}} H(c)^{\mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(-,c)}&lt;/math&gt;
ဤတွင် &lt;math&gt;X \times Y&lt;/math&gt; သည် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) ကို ကိုယ်စားပြုပြီး &lt;math&gt;X^Y = \mathrm{Hom}_{\mathbf{Set}}(Y, X)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သို့ ပို့ဆောင်သော [[ဖန်ရှင်|ဖန်ရှင်များ]]၏ အစု (set of functions) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။

=== ယိုးနေဒါ တိုးချဲ့ချက် (Yoneda extension) ===
[[File:Yoneda extension.svg|thumb|ယိုးနေဒါ တိုးချဲ့ချက်]]
&lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; သည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]]၊ &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; သည် [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ]] (cocomplete category)၊ &lt;math&gt;F \colon \mathcal{C} \to \mathcal{D}&lt;/math&gt; သည် [[ဖန်တာ]]ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;[\mathcal{C}^{\mathrm{op}}, \mathbf{Set}] \equiv \mathbf{Set}^{\mathcal{C}^{\mathrm{op}}}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[အစည်း|အကြိုစည်းများ]] ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်ပါစေ။ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ၏ '''ယိုးနေဒါ တိုးချဲ့ချက်''' (Yoneda extension) ဟူသည် ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း &lt;math&gt;H^{\bullet} \equiv h^{\bullet} \colon \mathcal{C} \to [\mathcal{C}^{\mathrm{op}}, \mathbf{Set}]&lt;/math&gt; တစ်လျှောက်ရှိ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ၏ သက်ဆိုင်ရာအမှတ်များအလိုက် ဘယ်-ကန် တိုးချဲ့ချက် (pointwise left Kan extension) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော အောက်ပါဖန်တာ ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Loregian (2021), §3.1.1.&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt;\tilde{F} \colon [\mathcal{C}^{\mathrm{op}}, \mathbf{Set}] \to \mathcal{D}&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;\tilde{F} := \mathrm{Lan}_{H^{\bullet}} F&lt;/math&gt;

== ယေဘုယျပြုထားခြင်းများနှင့် သီးသန့်ပြုချက်များ (Generalizations and specializations) ==

=== အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီများနှင့် မော်ဂျူးများ (Preadditive categories and modules) ===
အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (preadditive category) သို့မဟုတ် &lt;math&gt;\mathbf{Ab}&lt;/math&gt; အပေါ်ဖြည့်စွက်ထားသော ကတ်တဂိုရီ (Ab-enriched category) ဟူသည် ဟွမ်းအစု (hom-set) &lt;math&gt;\mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(X,Y)&lt;/math&gt; တိုင်းတွင် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) ၏ တည်ဆောက်ပုံ (structure) ပါရှိပြီး မော်ဖစ်ဇင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition of morphisms) သည် [[မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ပုံစံ|မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်]] (bilinear) ဖြစ်သော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]] (locally small category) ဖြစ်သည်။ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါ အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (single-object preadditive category) နှင့် ထပ်တူညီသည် (equivalent)။

ပစ်မှတ်ကတ်တဂိုရီ (target category) &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; ကို [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) &lt;math&gt;\mathbf{Ab}&lt;/math&gt; ဖြင့် အစားထိုးပြီး [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) ကို ဟွမ်းအစုများ (hom-sets) အပေါ် သက်ရောက်ချက် (action) မှာ [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) ဖြစ်သည့် ''အပေါင်းအခြေခံ'' ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာများ (additive contravariant functors) &lt;math&gt;\mathcal{C}^{\mathrm{op}} \to \mathbf{Ab}&lt;/math&gt; အဖြစ် ကန့်သတ် (restricted) လိုက်သောအခါ ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (Yoneda lemma) ကို မည်သည့် အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ယေဘုယျပြု (generalizes) နိုင်သည်။ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; သည် သေးငယ်သော အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (small preadditive category) ဖြစ်သည့်အခါ ရလဒ်အဖြစ် ရရှိလာသော အပေါင်းအခြေခံ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာများ၏ ကတ်တဂိုရီ (category) သည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) ကို ဖွဲ့စည်းပေးပြီး &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of modules) အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; သည် ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် သက်ဆိုင်သော အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါ အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီဖြစ်သည့် အထူးအခြေအနေတွင် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\mathbf{Ab}&lt;/math&gt; သို့ ပို့ဆောင်သော အပေါင်းအခြေခံ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာများ၏ ကတ်တဂိုရီသည် ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-[[မော်ဂျူး|မော်ဂျူးများ]] (right R-modules) ၏ ကတ်တဂိုရီနှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်]] (isomorphic) သည်။ ထိုအခါ ဖြည့်စွက်ထားသော ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (enriched Yoneda lemma) သည် ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး (right R-module) &lt;math&gt;M&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါ ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူးများ၏ ပုံမှန်အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် (canonical isomorphism) အဖြစ်သို့ လျှော့ချသွားသည်။
:&lt;math&gt;M \cong \mathrm{Hom}_R(R, M)&lt;/math&gt;
ဤတွင် &lt;math&gt;\mathrm{Hom}_R(R,M)&lt;/math&gt; ၌ ပထမအဝင်ကိန်း (first argument) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်တွင် [[မြှောက်ခြင်း|ဘယ်ဘက်မှ မြှောက်ခြင်း]] (left multiplication) ဖြင့် လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်လာသော (induced) ညာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt;-မော်ဂျူး တည်ဆောက်ပုံ တပ်ဆင်ထားသည်။

=== ကေးလီ၏ သီအိုရမ် (Cayley's theorem) ===
[[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) ရှိ ကေးလီ၏ သီအိုရမ် (Cayley's theorem) သည် ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်ကို [[ဂရုပွိုက်|အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါ ဂရုပွိုက်]] (single-object groupoid) ခေါ် မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တိုင်း [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်သည့် အရာဝတ္ထု (object) &lt;math&gt;*&lt;/math&gt; တစ်ခုတည်းပါဝင်သော [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အပေါ် သီးသန့်ပြုချက် (specialization) အဖြစ်မှ ပေါ်ထွက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဟွမ်းအစု &lt;math&gt;G = \mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(*,*)&lt;/math&gt; သည် မော်ဖစ်ဇင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်းအောက်တွင် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) ကို ဖွဲ့စည်းပေးပြီး မည်သည့်အုပ်စု &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; မဆိုသည် ထိုကဲ့သို့သော ကတ်တဂိုရီကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။

ဤအခြေအနေတွင် အောက်ပါအချက်များ ရရှိသည်။
* [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာ]] (covariant functor) &lt;math&gt;F \colon \mathcal{C} \to \mathbf{Set}&lt;/math&gt; တွင် [[အစု]] (set) &lt;math&gt;X = F(*)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ၏ [[ပါမြူတေးရှင်း အုပ်စု|ပါမြူတေးရှင်းအုပ်စု]] (group of permutations) အတွင်းသို့ ပို့ဆောင်သော [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] &lt;math&gt;G \to \mathrm{Perm}(X)&lt;/math&gt; တို့ ပါဝင်ပြီး &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; ကို ဘယ် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-အစု (left G-set) ဖြစ်စေသည်။
* ထိုကဲ့သို့သော ဖန်တာနှစ်ခုအကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) &lt;math&gt;\alpha \colon F \to F'&lt;/math&gt; ဟူသည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-အစုများ (G-sets) အကြားရှိ ဘယ် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-အချိုးညီ ပုံဖော်မှု (left G-equivariant map) &lt;math&gt;\alpha_* \colon X \to Y&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;g \in G&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;x \in X&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;\alpha_*(g \cdot x) = g \cdot \alpha_*(x)&lt;/math&gt; ကို ပြေလည်စေသော [[ဖန်ရှင်]] (function) ဖြစ်သည်။
* လားရာတူဟွမ်းဖန်တာ (covariant hom-functor) &lt;math&gt;h_* = \mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(*,-)&lt;/math&gt; သည် [[မြှောက်ခြင်း|ဘယ်ဘက်မှ မြှောက်ခြင်း]]အားဖြင့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; က မိမိကိုယ်တိုင်အပေါ် [[အုပ်စုသက်ရောက်ချက်|သက်ရောက်ချက်]]နှင့် သက်ဆိုင်ပြီး ဆန့်ကျင်ဘက်ဟွမ်းဖန်တာ (contravariant hom-functor) &lt;math&gt;h^* = \mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(-,*)&lt;/math&gt; မှာမူ ညာဘက်မှ မြှောက်ခြင်း (right multiplication) အားဖြင့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; က မိမိကိုယ်တိုင်အပေါ် သက်ရောက်ချက်နှင့် သက်ဆိုင်သည်။

လားရာတူ ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (covariant Yoneda lemma) ကို &lt;math&gt;F = \mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(*,-)&lt;/math&gt; အပေါ် အသုံးချသောအခါ အောက်ပါ [[ဘိုင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဘိုင်ဂျက်ရှင်း]] (bijection) ကို ရရှိသည်။
:&lt;math&gt;\mathrm{Nat}(\mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(*,-), \mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(*,-)) \cong \mathrm{Hom}_{\mathcal{C}}(*,*)&lt;/math&gt;
ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; မှ မိမိကိုယ်တိုင်သို့ ပို့ဆောင်သော ဘယ် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-အချိုးညီ ပုံဖော်မှုများသည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; နှင့် ဘိုင်ဂျက်ရှင်းဆက်သွယ်ချက် ရှိကြသည်။ အတိအကျဆိုရသော် ပြောင်းပြန် ယိုးနေဒါ ဘိုင်ဂျက်ရှင်း (inverse Yoneda bijection) သည် &lt;math&gt;g \in G&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို ညာဘက်မှ မြှောက်ခြင်းဖြစ်သော &lt;math&gt;\rho_g(x) = x g&lt;/math&gt; ဖြင့် ပေးထားသည့် ဘယ် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt;-အချိုးညီ ပုံဖော်မှု &lt;math&gt;\rho_g \colon G \to G&lt;/math&gt; နှင့် ဆက်စပ်ပေးသည်။ ဤအချိုးညီပုံဖော်မှုများသည် [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (composition) အောက်တွင် &lt;math&gt;\mathrm{Perm}(G)&lt;/math&gt; ၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) ကို ဖွဲ့စည်းပေးသော ဘိုင်ဂျက်ရှင်းများ (bijections) ဖြစ်ကြသည်။ &lt;math&gt;(\rho_g \circ \rho_h)(x) = x h g = \rho_{hg}(x)&lt;/math&gt; ဖြစ်သောကြောင့် ပုံဖော်မှု (map) &lt;math&gt;g \mapsto \rho_g&lt;/math&gt; သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုပြောင်းပြန်ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (injective group anti-homomorphism) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းကို [[ပြောင်းပြန် အစုဝင်|ပြောင်းပြန်လှန်ခြင်း]] (inversion) နှင့် ပေါင်းစပ်၍ &lt;math&gt;g \mapsto \rho_{g^{-1}}&lt;/math&gt; ဟူ၍ သတ်မှတ်ခြင်း သို့မဟုတ် အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီစွာဖြင့် (equivalently) &lt;math&gt;g \in G&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို ဘယ်ဘက်မှ မြှောက်ခြင်းဖြစ်သော &lt;math&gt;\lambda_g(x) = g x&lt;/math&gt; နှင့် ဆက်စပ်ပေးသည့် ဆန့်ကျင်ဘက် ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း (contravariant Yoneda embedding) &lt;math&gt;h^*&lt;/math&gt; ကို အသုံးချခြင်းသည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;\mathrm{Perm}(G)&lt;/math&gt; ၏ အုပ်စုပိုင်းအဖြစ် ထည့်သွင်း (embedding) ပေးသော [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (injective group homomorphism) ကို ရရှိစေကာ ကေးလီ၏ သီအိုရမ်ကို ပြန်လည်ရရှိစေသည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Beurier |first1=Erwan |last2=Pastor |first2=Dominique |title=A crash course on Category Theory |date=2019 |url=https://hal.science/hal-02190027}}
* {{Citation |last1=Grothendieck |first1=Alexander |last2=Dieudonné |first2=Jean |title=Éléments de géométrie algébrique. III. Première partie |journal=Publications Mathématiques de l'IHÉS |volume=11 |date=1961 |pages=5–167 |url=https://webusers.imj-prg.fr/~leila.schneps/grothendieckcircle/EGA/EGAIII.1.pdf}}
* {{Citation |last=Loregian |first=Fosco |title=(Co)end Calculus |series=London Mathematical Society Lecture Note Series |volume=468 |publisher=Cambridge University Press |date=2021 |isbn=9781108778657 |doi=10.1017/9781108778657 |arxiv=1501.02503}}
* {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publication-place=New York |publisher=Springer-Verlag |date=1998 |isbn=978-0-387-98403-2 |doi=10.1007/978-1-4757-4721-8 |mr=1712872 |zbl=0906.18001}}
* {{Citation |last=Riehl |first=Emily |title=Category Theory in Context |publisher=Dover Publications |date=2017 |isbn=978-0-486-82080-4}}
[[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]]
[[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]]</text>
      <sha1>fsvcis51g2l7ij26en1udfxq4gn3wyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292762</id>
    <revision>
      <id>1057665</id>
      <timestamp>2026-10-12T21:05:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[သင်္ချာ]] (mathematics) တွင် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) ၌ '''အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ''' (universal property) ဆိုသည်မှာ တည်ဆောက်ပုံ (construction) တစ်ခု၏...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53038" sha1="pldnpdqyhodtlbn1fkaut75abmsvo4y" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ]] (mathematics) တွင် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) ၌ '''အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ''' (universal property) ဆိုသည်မှာ တည်ဆောက်ပုံ (construction) တစ်ခု၏ ရလဒ် တည်ရှိသည့်အခါ ယင်းရလဒ်ကို [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (unique isomorphism) အထိ သတ်မှတ်ဖော်ပြပေးသည့် ဂုဏ်သတ္တိ (property) တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Jacobson (2009), Proposition 1.6, p. 44.&lt;/ref&gt; အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိများသည် သင်္ချာဆိုင်ရာအရာဝတ္ထုများ (mathematical objects) ကို ၎င်းတို့အား တည်ဆောက်ရန် ရွေးချယ်ထားသည့် သီးခြားနည်းလမ်းအပေါ် မှီခိုခြင်းမရှိဘဲ သတ်မှတ်ဖော်ပြပေးသည်။ ဥပမာအားဖြင့် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) မှ [[ကိန်းပြည့်|ကိန်းပြည့်များ]] (integers)၊ ကိန်းပြည့်များမှ [[အတိပြကိန်း|ရာရှင်နယ်ကိန်းများ]] (rational numbers)၊ ရာရှင်နယ်ကိန်းများမှ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်များ]] (real numbers) နှင့် မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) ၏ [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) မှ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ပိုလီနိုမီရယ်ကွင်းများ]] (polynomial rings) တည်ဆောက်ခြင်း အားလုံးကို အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိများဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သည်။ အထူးသဖြင့် ကိန်းစစ်များ၏ တည်ဆောက်ပုံအားလုံးသည် တူညီသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိကို ပြည့်စုံစေသောကြောင့် အချင်းချင်း ထပ်တူညီကြသည် (equivalent)။

ပုံစံတကျအားဖြင့် (formally) အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိတစ်ခုကို [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီများ]] (categories) နှင့် [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) အသုံးပြု၍ '''အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်''' (universal morphism) အားဖြင့်သော်လည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီစွာဖြင့် (equivalently) ကော်မာကတ်တဂိုရီ (comma category) တစ်ခု၏ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစအရာဝတ္ထု]] (initial object) သို့မဟုတ် [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ်အရာဝတ္ထု]] (terminal object) အဖြစ်သော်လည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံများ (universal constructions) သည် ဖန်တာဂုဏ်သတ္တိရှိကြသည် (functorial)။ ဖန်တာ &lt;math&gt;F: \mathcal{C} \to \mathcal{D}&lt;/math&gt; ကို ပေးထားသောအခါ &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု (object) တိုင်းအတွက် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုကို ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; သို့ ပို့ပေးပြီး &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ၏ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်-တွဲဖက်]] (left adjoint) သို့မဟုတ် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာ-တွဲဖက်]] (right adjoint) ဖြစ်သည့် ဖန်တာတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။&lt;ref&gt;Milies &amp; Sehgal (2002), p. 133, Exercise 1.&lt;/ref&gt;

[[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ထပ်တူရပါသော ဖလှယ်ရကွင်း]] (commutative unital ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; နှင့် [[သုဒ္ဓကိန်း အိုင်ဒီးလ်|သုဒ္ဓအိုင်ဒီးလ်]] (prime ideal) &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; တို့အတွက် စားလဒ်ကွင်း (quotient ring) &lt;math&gt;R/p&lt;/math&gt; ၏ အပိုင်းကိန်းများ၏ ဖီးလ်ဒ် (field of fractions) သည် &lt;math&gt;p&lt;/math&gt; ၌ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အား ဒေသအလိုက်ဖြစ်စေခြင်း (localization) &lt;math&gt;R_p&lt;/math&gt; ၏ အကြွင်းဖီးလ်ဒ် (residue field) နှင့် ပုံမှန်အားဖြင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်ပြီး (canonically isomorphic) ယင်းကို &lt;math&gt;R_p/pR_p \cong \operatorname{Frac}(R/p)&lt;/math&gt; ဟု ဖော်ပြနိုင်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တည်ဆောက်ပုံနှစ်ခုစလုံးသည် တူညီသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိကို ပြည့်စုံစေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိများဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သည့် အခြားအရာဝတ္ထုများတွင် လွတ်လပ်သော အရာဝတ္ထုများ (free objects)၊ [[တိုက်ရိုက် မြှောက်လဒ်|တိုက်ရိုက်မြှောက်လဒ်များ]] (direct products)၊ [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်|တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်များ]] (direct sums)၊ [[လွတ်လပ်သော အုပ်စု|လွတ်လပ်သော အုပ်စုများ]] (free groups)၊ လွတ်လပ်သော လတ္တစ်များ (free lattices)၊ ဂရိုသန်ဒိခ် အုပ်စု (Grothendieck group)၊ [[အကွာအဝေး ရပ်ဝန်း|အကွာအဝေးရပ်ဝန်း]] (metric space) တစ်ခုအား ပြည့်စုံစေခြင်း (completion)၊ [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ကွင်းအား ပြည့်စုံစေခြင်း၊ ဒက်ဒီကင်း-မက်နီးလ် ပြည့်စုံစေခြင်း (Dedekind–MacNeille completion)၊ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|မြှောက်လဒ်တိုပေါ်လော်ဂျီများ]] (product topologies)၊ စတုန်း-ချက် ကျစ်လျစ်ပြုခြင်း (Stone–Čech compactification)၊ [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာမြှောက်လဒ်များ]] (tensor products)၊ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ပြောင်းပြန်စုဆုံမှတ်များ]] (inverse limits)၊ တိုက်ရိုက်စုဆုံမှတ်များ (direct limits)၊ [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels)၊ [[ဒွန်တွဲကာနယ်|ဒွန်တွဲကာနယ်များ]] (cokernels)၊ [[စားလဒ်အုပ်စု|စားလဒ်အုပ်စုများ]] (quotient groups) နှင့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|စားလဒ်ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (quotient vector spaces) ပါဝင်ကြသည်။

== ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal definition) ==
[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; တို့အကြားရှိ [[ဖန်တာ]] (functor) တစ်ခုကို &lt;math&gt;F: \mathcal{C} \to \mathcal{D}&lt;/math&gt; ဟု ထားပါ။ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု (object) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;A'&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြကာ &lt;math&gt;h: A \to A'&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ထားပါ။ ဖန်တာ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;A'&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;h&lt;/math&gt; တို့ကို &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ &lt;math&gt;F(A)&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;F(A')&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;F(h)&lt;/math&gt; တို့သို့ အသီးသီး ပုံဖော်ပေးသည် (maps)။

&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ '''အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်''' (universal morphism) ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;u: X \to F(A)&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အောက်ပါ '''အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ''' (universal property) ကို ပြည့်စုံစေသည့် အတွဲ (pair) &lt;math&gt;(A, u: X \to F(A))&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;A'&lt;/math&gt; တိုင်းနှင့် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: X \to F(A')&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;f = F(h) \circ u&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) &lt;math&gt;h: A \to A'&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အောက်ပါ ပုံကြမ်း (diagram) ကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့် ပြည့်စုံစေသည် (commutes)။

[[File:Universal morphism definition.svg|center|အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) ဆိုင်ရာ စံပုံကြမ်း။]]

ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သို့ '''အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်''' ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;u: F(A) \to X&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အောက်ပါ ဒွန်တွဲ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (dual universal property) ကို ပြည့်စုံစေသည့် အတွဲ &lt;math&gt;(A, u: F(A) \to X)&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;A'&lt;/math&gt; တိုင်းနှင့် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: F(A') \to X&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;f = u \circ F(h)&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;h: A' \to A&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အောက်ပါပုံကြမ်းကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့် ပြည့်စုံစေသည်။

[[File:Universal definition dualized.svg|center|ဤနေရာတွင် အရေးအပါဆုံး မြား (arrow) မှာ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိကို တည်ဆောက်ပေးသည့် &lt;math&gt;u: F(A) \to X&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။]]

မည်သည့်အခြေအနေတွင်မဆို အတွဲ &lt;math&gt;(A, u)&lt;/math&gt; သည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိတစ်ရပ်ကို ပြည့်စုံစေသည်ဟု ဆိုသည်။

== ကော်မာကတ်တဂိုရီများနှင့် ဆက်စပ်မှု (Connection with comma categories) ==
အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်များ (universal morphisms) ကို ကော်မာကတ်တဂိုရီ (comma category) တစ်ခုအတွင်းရှိ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစ နှင့် အဆုံးသတ်အရာဝတ္ထုများ]] (initial and terminal objects) အဖြစ် သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သည်။

&lt;math&gt;F: \mathcal{C} \to \mathcal{D}&lt;/math&gt; သည် [[ဖန်တာ]] (functor) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု (object) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ထားပါ။ ကော်မာကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;(X \downarrow F)&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) အဖြစ် ဆိုလိုသည်။
* အရာဝတ္ထုများမှာ အတွဲများ (pairs) &lt;math&gt;(B, f: X \to F(B))&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြပြီး ယင်း၌ &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်ကာ &lt;math&gt;f: X \to F(B)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;(B, f: X \to F(B))&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;(B', f': X \to F(B'))&lt;/math&gt; သို့ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;f' = F(h) \circ f&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;h: B \to B'&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အောက်ပါ ပုံကြမ်း (diagram) ကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့် ပြည့်စုံစေသည် (commutes)။

[[File:Definition of a morphism in a comma category.svg|center|ကော်မာကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုကို ပုံကြမ်းအား ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့် ပြည့်စုံစေသည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;h: B \to B'&lt;/math&gt; ဖြင့် ပေးထားသည်။]]

&lt;math&gt;(X \downarrow F)&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;(A, u: X \to F(A))&lt;/math&gt; သည် [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစအရာဝတ္ထု]] (initial object) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ &lt;math&gt;(X \downarrow F)&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;(A', f: X \to F(A'))&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါပုံကြမ်းကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့် ပြည့်စုံစေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) &lt;math&gt;h: A \to A'&lt;/math&gt; တည်ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

[[File:Connection between universal diagrams and comma categories.svg|center|ဤပုံကြမ်းသည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ပုံကြမ်းတစ်ခုနှင့် ကော်မာကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အစအရာဝတ္ထုတစ်ခုအကြား ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည်။]]

ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် ကော်မာကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;(X \downarrow F)&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အစအရာဝတ္ထုတစ်ခုနှင့် အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီသည် (equivalent)။

ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) ကော်မာကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;(F \downarrow X)&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် ကတ်တဂိုရီအဖြစ် ဆိုလိုသည်။
* အရာဝတ္ထုများမှာ အတွဲများ &lt;math&gt;(B, f: F(B) \to X)&lt;/math&gt; ဖြစ်ကြပြီး ယင်း၌ &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်ကာ &lt;math&gt;f: F(B) \to X&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;(B, f: F(B) \to X)&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;(B', f': F(B') \to X)&lt;/math&gt; သို့ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;f = f' \circ F(h)&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;h: B \to B'&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အောက်ပါပုံကြမ်းကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့် ပြည့်စုံစေသည်။

[[File:Definition of a morphism in a comma category 1.svg|center|ဤပုံကြမ်းသည် ကော်မာကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) ကို ဖော်ပြသည်။]]

အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;(A, u: F(A) \to X)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;(F \downarrow X)&lt;/math&gt; အတွင်း၌ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ်အရာဝတ္ထု]] (terminal object) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ &lt;math&gt;(F \downarrow X)&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;(A', f: F(A') \to X)&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါပုံကြမ်းများကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့် ပြည့်စုံစေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;h: A' \to A&lt;/math&gt; တည်ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

[[File:Connection between comma category and universal properties.svg|center|ဤပုံကြမ်းသည် သီးခြားကော်မာကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းရှိ အဆုံးသတ်အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း ပြသသည်။]]

ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုသည် ကော်မာကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;(F \downarrow X)&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အဆုံးသတ်အရာဝတ္ထုတစ်ခုနှင့် ဆက်စပ်ကိုက်ညီသည်။

== ဥပမာများ (Examples) ==

=== တန်ဆာအက္ခရာသင်္ချာများ (Tensor algebras) ===
&lt;math&gt;\mathcal{C} = K\text{-}\mathbf{Alg}&lt;/math&gt; သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ထပ်တူရပါသော ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိအက္ခရာသင်္ချာများ]] (unital associative algebras) ၏ [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\mathcal{D} = K\text{-}\mathbf{Vect}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[မော်ဂျူးများ_ကတ်တဂိုရီ#ဗက်တာရပ်ဝန်းများ_ကတ်တဂိုရီ_(Category_of_Vector_Spaces)|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of vector spaces) ဖြစ်သည်ဟု ထားပါ။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;U : K\text{-}\mathbf{Alg} \to K\text{-}\mathbf{Vect}&lt;/math&gt;
သည် [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) တစ်ခုစီကို ၎င်း၏ အခြေခံ ဗက်တာရပ်ဝန်း (underlying vector space) သို့ သတ်မှတ်ပေးသော မေ့လျော့ဖန်တာ (forgetful functor) ဖြစ်သည်ဟု ထားပါ။

&lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ မည်သည့် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; အတွက်မဆို [[တန်ဆာ အက္ခရာသင်္ချာ|တန်ဆာအက္ခရာသင်္ချာ]] (tensor algebra) &lt;math&gt;T(V)&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါ ဂုဏ်သတ္တိ (property) ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြသည်။ &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; မှ အက္ခရာသင်္ချာ &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ အခြေခံ ဗက်တာရပ်ဝန်း &lt;math&gt;U(A)&lt;/math&gt; သို့ ပို့သော မည်သည့် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှု]] (linear map) &lt;math&gt;f: V \to U(A)&lt;/math&gt; ကိုမဆို &lt;math&gt;f = U(h) \circ i&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသည့် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ထပ်တူရပါသော အက္ခရာသင်္ချာဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (unital algebra homomorphism) &lt;math&gt;h: T(V) \to A&lt;/math&gt; တစ်ခုအဖြစ် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်စွာ တိုးချဲ့နိုင်သည် (uniquely extended)။ ဤတွင် &lt;math&gt;i: V \to U(T(V))&lt;/math&gt; မှာ ပုံမှန်ပါဝင်မှုပုံဖော်ခြင်း (canonical inclusion map) ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီစွာဖြင့် (equivalently) အတွဲ (pair) &lt;math&gt;(T(V), i)&lt;/math&gt; သည် ဗက်တာရပ်ဝန်း &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; မှ [[ဖန်တာ]] (functor) &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင် (universal morphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဤ တည်ဆောက်ပုံ (construction) သည် ဗက်တာရပ်ဝန်း &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အကျုံးဝင်သောကြောင့် &lt;math&gt;T&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;K\text{-}\mathbf{Vect}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;K\text{-}\mathbf{Alg}&lt;/math&gt; သို့ ပို့ပေးပြီး မေ့လျော့ဖန်တာ &lt;math&gt;U&lt;/math&gt; ၏ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်-တွဲဖက်]] (left adjoint) ဖြစ်သည့် ဖန်တာတစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။

=== မြှောက်လဒ်များ (Products) ===
&lt;math&gt;X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တို့သည် ကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ အရာဝတ္ထုများ (objects) ဖြစ်ကြသည်ဟု ထားပါ။ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တို့၏ [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာမြှောက်လဒ်]] (categorical product) ဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; ၏ မည်သည့် အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; နှင့် မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် (morphism) &lt;math&gt;f: Z \to X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;g: Z \to Y&lt;/math&gt; တို့အတွက်မဆို &lt;math&gt;f = \pi_1 \circ h&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;g = \pi_2 \circ h&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) &lt;math&gt;h: Z \to X \times Y&lt;/math&gt; တည်ရှိစေသည့် ပရိုဂျက်ရှင်းမော်ဖစ်ဇင်များ (projection morphisms) နှစ်ခု
:&lt;math&gt;\pi_1 : X \times Y \to X&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;\pi_2 : X \times Y \to Y&lt;/math&gt;
တပ်ဆင်ပေးထားသော အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X \times Y&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။

ဤသတ်မှတ်ဖော်ပြချက်ကို အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြရန် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; ကို မြှောက်လဒ်ကတ်တဂိုရီ (product category) &lt;math&gt;\mathcal{C} \times \mathcal{C}&lt;/math&gt; ဟု ထားပြီး ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ (diagonal functor)
:&lt;math&gt;\Delta: \mathcal{C} \to \mathcal{C} \times \mathcal{C}&lt;/math&gt;
ကို အရာဝတ္ထုများအပေါ်တွင် &lt;math&gt;\Delta(X) = (X, X)&lt;/math&gt; ဟူ၍လည်းကောင်း မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ်တွင် &lt;math&gt;\Delta(f: X \to Y) = (f, f)&lt;/math&gt; ဟူ၍လည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပါ။ ထိုအခါ &lt;math&gt;(X \times Y, (\pi_1, \pi_2))&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\Delta&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\mathcal{C} \times \mathcal{C}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;(X, Y)&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\Delta(Z) = (Z, Z)&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;(X, Y)&lt;/math&gt; သို့ ပို့သော မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;(f, g)&lt;/math&gt; မဆို အောက်ပါ ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram) တွင် ပြသထားသည့်အတိုင်း &lt;math&gt;\Delta(Z) = (Z, Z)&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\Delta(X \times Y) = (X \times Y, X \times Y)&lt;/math&gt; သို့ ပို့သည့် &lt;math&gt;\Delta(h: Z \to X \times Y) = (h, h)&lt;/math&gt; နှင့် ၎င်းနောက်မှ &lt;math&gt;(\pi_1, \pi_2)&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြတ်သန်းသက်ရောက်သည် (factors uniquely)။

[[File:Universal-property-products.svg|center|484x484px|မြှောက်လဒ်များ၌ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိတစ်ရပ် မည်သို့ရှိကြောင်း ပြသထားသည့် ဖလှယ်ရပုံကြမ်း။]]

[[အစုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of sets) &lt;math&gt;\mathbf{Set}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) အတွက် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;(\pi_1, \pi_2)&lt;/math&gt; သည် ပရိုဂျက်ရှင်းများ (projections) ဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;\pi_1(x, y) = x&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\pi_2(x, y) = y&lt;/math&gt; တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မည်သည့် [[အစု]] (set) &lt;math&gt;Z&lt;/math&gt; နှင့် [[ဖန်ရှင်]] (function) &lt;math&gt;f: Z \to X&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;g: Z \to Y&lt;/math&gt; တို့ကိုမဆို ပေးထားသောအခါ ပုံကြမ်း (diagram) ကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့် ပြည့်စုံစေသည့် (commute) တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော ပုံဖော်မှု (unique map) မှာ &lt;math&gt;z \in Z&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;h(z) = (f(z), g(z))&lt;/math&gt; ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော &lt;math&gt;h = \langle f, g \rangle&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Fong &amp; Spivak (2018).&lt;/ref&gt;

=== စုဆုံမှတ်များ နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ (Limits and colimits) ===
ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာမြှောက်လဒ်များသည် [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာစုဆုံမှတ်များ]] (categorical limits) ၏ အထူးအခြေအနေတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;\mathcal{J}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; တို့သည် ကတ်တဂိုရီများ ဖြစ်ကြပြီး &lt;math&gt;\mathcal{J}&lt;/math&gt; သည် သေးငယ်သော အညွှန်းကတ်တဂိုရီ (small index category) တစ်ခု ဖြစ်ကာ &lt;math&gt;\mathcal{C}^\mathcal{J}&lt;/math&gt; သည် သက်ဆိုင်ရာ ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category) ဖြစ်သည်ဟု ထားပါ။ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ
:&lt;math&gt;\Delta: \mathcal{C} \to \mathcal{C}^\mathcal{J}&lt;/math&gt;
သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို &lt;math&gt;\mathcal{J}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် &lt;math&gt;\Delta(N)(X) = N&lt;/math&gt; ဟူ၍လည်းကောင်း &lt;math&gt;\mathcal{J}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;u: X \to Y&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် &lt;math&gt;\Delta(N)(u) = 1_N&lt;/math&gt; ဟူ၍လည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသည့် ကိန်းသေဖန်တာ (constant functor) &lt;math&gt;\Delta(N): \mathcal{J} \to \mathcal{C}&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးပြီး (maps) &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f : N \to M&lt;/math&gt; တစ်ခုစီကို &lt;math&gt;\mathcal{J}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုစီ၌ ရှိသော အစိတ်အပိုင်း (component) အဖြစ် ကိန်းသေမော်ဖစ်ဇင် (constant morphism)
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Delta(f)_X = f: N \to M.&lt;/math&gt;
ပါရှိသည့် &lt;math&gt;\mathcal{C}^{\mathcal{J}}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) &lt;math&gt;\Delta(f): \Delta(N) \to \Delta(M)&lt;/math&gt; သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။

&lt;math&gt;\mathcal{C}^\mathcal{J}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ထားသော ဖန်တာ &lt;math&gt;F: \mathcal{J} \to \mathcal{C}&lt;/math&gt; ကို ပေးထားသောအခါ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ၏ '''[[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]]''' (limit) ဆိုသည်မှာ အကယ်၍ တည်ရှိပါက &lt;math&gt;\Delta&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ၏ '''[[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်]]''' (colimit) ဆိုသည်မှာ အကယ်၍ တည်ရှိပါက &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;\Delta&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။

== ဂုဏ်သတ္တိများ (Properties) ==

=== တည်ရှိမှု နှင့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်မှု (Existence and uniqueness) ===
[[ဖန်တာ]] (functor) &lt;math&gt;F: \mathcal{C} \to \mathcal{D}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု (object) &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ပေးထားသောအခါ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင် (universal morphism) တစ်ခု တည်ရှိချင်မှ တည်ရှိပေမည်။ အကယ်၍ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;(A, u)&lt;/math&gt; တည်ရှိပါက ၎င်းသည် တစ်ခုတည်းသော အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်အထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည် (unique up to a unique isomorphism)။ အကယ်၍ &lt;math&gt;(A', u')&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ အခြားသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;u' = F(k) \circ u&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသည့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (unique isomorphism) &lt;math&gt;k: A \to A'&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ ဤအချက်မှာ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) အတွင်းသို့ &lt;math&gt;(A', u')&lt;/math&gt; အား အစားထိုးခြင်း (substituting) ဖြင့် တိုက်ရိုက်ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) အကယ်၍ &lt;math&gt;(A, u)&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;(A', u')&lt;/math&gt; တို့သည် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြပါက &lt;math&gt;u = u' \circ F(k)&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;k: A \to A'&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။

အတွဲ (pair) &lt;math&gt;(A, u)&lt;/math&gt; သည် တစ်ခုတည်းသော အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်အထိ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော်လည်း အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;A&lt;/math&gt; သက်သက်မှာမူ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုအထိသာ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သည် (unique up to isomorphism)။ အကယ်၍ &lt;math&gt;(A, u)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;k: A \to A'&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မည်သည့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) မဆို ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;u' = F(k) \circ u&lt;/math&gt; ဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော အတွဲ &lt;math&gt;(A', u')&lt;/math&gt; သည်လည်း &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်။

=== အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီသော ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှုများ (Equivalent formulations) ===
&lt;math&gt;F: \mathcal{C} \to \mathcal{D}&lt;/math&gt; သည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများ]] (locally small categories) ဖြစ်ကြသည့် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; တို့အကြားရှိ ဖန်တာတစ်ခု ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထုတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ထားပါ။ အောက်ပါ ဖော်ပြချက်များ (statements) သည် အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီကြသည် (equivalent)။
* &lt;math&gt;(A, u)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;(A, u)&lt;/math&gt; သည် ကော်မာကတ်တဂိုရီ (comma category) &lt;math&gt;(X \downarrow F)&lt;/math&gt; ၏ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အစအရာဝတ္ထု]] (initial object) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;(A, F(\bullet) \circ u)&lt;/math&gt; သည် ဖန်တာ &lt;math&gt;\operatorname{Hom}_\mathcal{D}(X, F(-))&lt;/math&gt; ၏ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု (representation) တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများ (components) &lt;math&gt;(F(\bullet) \circ u)_B: \operatorname{Hom}_{\mathcal{C}}(A, B) \to \operatorname{Hom}_{\mathcal{D}}(X, F(B))&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တစ်ခုစီနှင့် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) &lt;math&gt;f: A \to B&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက်
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;(F(\bullet) \circ u)_B(f) = F(f) \circ u&lt;/math&gt;
ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

ဒွန်တွဲစွာဖြင့် အောက်ပါ ဖော်ပြချက်များသည် အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီကြသည်။
* &lt;math&gt;(A, u)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;(A, u)&lt;/math&gt; သည် ကော်မာကတ်တဂိုရီ &lt;math&gt;(F \downarrow X)&lt;/math&gt; ၏ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ်အရာဝတ္ထု]] (terminal object) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;(A, u \circ F(\bullet))&lt;/math&gt; သည် ဖန်တာ &lt;math&gt;\operatorname{Hom}_\mathcal{D}(F(-), X)&lt;/math&gt; ၏ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများ &lt;math&gt;(u \circ F(\bullet))_B: \operatorname{Hom}_{\mathcal{C}}(B, A) \to \operatorname{Hom}_{\mathcal{D}}(F(B), X)&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;B&lt;/math&gt; တစ်ခုစီနှင့် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: B \to A&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက်
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;(u \circ F(\bullet))_B(f) = u \circ F(f)&lt;/math&gt;
ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။

=== တွဲဖက်ဖန်တာများနှင့် ဆက်စပ်မှု (Relation to adjoint functors) ===
&lt;math&gt;(A_1, u_1)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;X_1&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;(A_2, u_2)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;X_2&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (universal property) အရ &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မည်သည့် မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;h: X_1 \to X_2&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;F(g) \circ u_1 = u_2 \circ h&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) &lt;math&gt;g: A_1 \to A_2&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အောက်ပါ ပုံကြမ်း (diagram) ကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့် ပြည့်စုံစေသည် (commutes)။

[[File:Connection between universal elements inducing a functor.svg|center|အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်များသည် သင့်လျော်သော အခြေအနေများအောက်တွင် ဖန်တာများအကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) တစ်ခုကဲ့သို့ ပြုမူနိုင်သည်။]]

အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X_i&lt;/math&gt; တိုင်း၌ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုစီ ရှိပါက &lt;math&gt;X_i \mapsto A_i&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;h \mapsto g&lt;/math&gt; ဟူသော သတ်မှတ်ပေးချက်သည် ဖန်တာ &lt;math&gt;G: \mathcal{D} \to \mathcal{C}&lt;/math&gt; တစ်ခုကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ ထိုအခါ မော်ဖစ်ဇင်များ &lt;math&gt;u_i&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ထပ်တူရဖန်တာ (identity functor) ဖြစ်သော &lt;math&gt;1_\mathcal{D}&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;F \circ G&lt;/math&gt; သို့ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်လာကြသည်။ ထို့နောက် ဖန်တာများ &lt;math&gt;(G, F)&lt;/math&gt; သည် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|တွဲဖက်ဖန်တာများ]] (adjoint functors) အတွဲတစ်တွဲ ဖြစ်လာပြီး &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ၏ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်-တွဲဖက်]] (left adjoint) ဖြစ်ကာ &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာ-တွဲဖက်]] (right adjoint) ဖြစ်သည်။

ဒွန်တွဲစွာဖြင့် အကယ်၍ &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု တည်ရှိပါက &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; ၏ ညာ-တွဲဖက် ဖြစ်သည့် ဖန်တာ &lt;math&gt;G: \mathcal{D} \to \mathcal{C}&lt;/math&gt; တစ်ခုကို ရရှိပြီး &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ ဘယ်-တွဲဖက် ဖြစ်သည်။

ပြောင်းပြန်အားဖြင့် (conversely) တွဲဖက်ဖန်တာအတွဲတိုင်းသည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံများ (universal constructions) မှ ပေါ်ပေါက်လာကြသည်။ &lt;math&gt;F: \mathcal{C} \to \mathcal{D}&lt;/math&gt; သည် ယူနစ် (unit) &lt;math&gt;\eta: 1_\mathcal{C} \to G \circ F&lt;/math&gt; နှင့် ဒွန်တွဲယူနစ် (counit) &lt;math&gt;\epsilon: F \circ G \to 1_\mathcal{D}&lt;/math&gt; တို့ ပါရှိသော &lt;math&gt;G: \mathcal{D} \to \mathcal{C}&lt;/math&gt; ၏ ဘယ်-တွဲဖက် ဖြစ်သည်ဟု ထားပါ။
* &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် &lt;math&gt;(F(X), \eta_X)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တိုင်းနှင့် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: X \to G(Y)&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;f = G(g) \circ \eta_X&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;g: F(X) \to Y&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အောက်ပါပုံကြမ်းများကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့် ပြည့်စုံစေသည်။
* &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; တစ်ခုစီအတွက် &lt;math&gt;(G(Y), \epsilon_Y)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;F&lt;/math&gt; မှ &lt;math&gt;Y&lt;/math&gt; သို့ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထု &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; တိုင်းနှင့် &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;g: F(X) \to Y&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;g = \epsilon_Y \circ F(f)&lt;/math&gt; ဖြစ်စေသော တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် &lt;math&gt;f: X \to G(Y)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{C}&lt;/math&gt; အတွင်း၌ တည်ရှိသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အောက်ပါပုံကြမ်းများကို ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိဖြင့် ပြည့်စုံစေသည်။

[[File:Universal morphisms appear as the unit and counit of adjunctions.svg|center|ဖန်တာများအကြား သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ ဖြစ်ကြသည့် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (adjunction) တစ်ခု၏ ယူနစ်နှင့် ဒွန်တွဲယူနစ်တို့သည် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်များ၏ အရေးပါသော ဥပမာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်။]]

အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံများသည် တွဲဖက်ဖန်တာအတွဲများထက် ပိုမိုယေဘုယျကျသည်။ အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော တည်ဆောက်ပုံတစ်ခုမှ တွဲဖက်အတွဲ (adjoint pair) တစ်တွဲ ပေါ်ပေါက်လာရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ ပစ်မှတ်ကတ်တဂိုရီ (target category) &lt;math&gt;\mathcal{D}&lt;/math&gt; ၏ အရာဝတ္ထုတိုင်းအတွက် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခု တည်ရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

== ကိုးကား (References) ==
* {{cite arXiv |last1=Fong |first1=Brendan |last2=Spivak |first2=David I. |title=Seven Sketches in Compositionality: An Invitation to Applied Category Theory |date=2018-10-12 |eprint=1803.05316 |class=math.CT}}
* {{Citation |last=Jacobson |first=Nathan |title=Basic Algebra II |edition=2nd |publisher=Dover Publications |publication-place=Mineola, New York |date=2009 |isbn=0-486-47187-X}}
* {{Citation |last1=Milies |first1=César Polcino |last2=Sehgal |first2=Sudarshan K. |title=An Introduction to Group Rings |series=Algebras and Applications |volume=1 |publisher=Springer |publication-place=Dordrecht |date=2002 |isbn=978-1-4020-0238-0 |doi=10.1007/978-94-010-0405-3}}
[[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]]</text>
      <sha1>pldnpdqyhodtlbn1fkaut75abmsvo4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကွန်မြူတေတာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292763</id>
    <revision>
      <id>1057666</id>
      <timestamp>2026-10-12T21:14:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[သင်္ချာ]] (mathematics) တွင် '''ကွန်မြူတေတာ''' (commutator) သည် [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) တစ်ခု၌ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) မည်မျှ ပျက်ကွက်...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31754" sha1="n2dmbr4p5qefj3idz6kb4atdpkgepjm" xml:space="preserve">[[သင်္ချာ]] (mathematics) တွင် '''ကွန်မြူတေတာ''' (commutator) သည် [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) တစ်ခု၌ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) မည်မျှ ပျက်ကွက်သည်ကို တိုင်းတာပေးသည်။ [[အုပ်စုသီအိုရီ]] (group theory) နှင့် ကွင်းသီအိုရီ (ring theory) တို့တွင် ကွဲပြားသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (definitions) ကို အသုံးပြုကြသည်။

== အုပ်စုသီအိုရီ (Group theory) ==

=== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် သတ်မှတ်ချက်များ (Definition and conventions) ===
&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; သည် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (identity element) &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ပါရှိသော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;g, h \in G&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;h&lt;/math&gt; တို့၏ '''ကွန်မြူတေတာ''' (commutator) မှာ အောက်ပါ [[အစုဝင်]] (element) ဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;[g, h] = g^{-1}h^{-1}gh&lt;/math&gt;&lt;ref&gt;Herstein (1975), p. 252.&lt;/ref&gt;
ကွန်မြူတေတာ &lt;math&gt;[g, h]&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူရအစုဝင် &lt;math&gt;e \in G&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;h&lt;/math&gt; တို့ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်၍ရခြင်း]] (commute) ပင်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;[g, h] = e&lt;/math&gt; ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ &lt;math&gt;gh = hg&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;G&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ကွန်မြူတေတာအားလုံး၏ [[အစု]] (set) သည် ယေဘုယျအားဖြင့် အုပ်စုတွက်ချက်မှု (group operation) အောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] (closed) မရှိပါ။ ကွန်မြူတေတာအားလုံးက ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated by) &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ [[အုပ်စုပိုင်း]] (subgroup) သည် [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (normal subgroup) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ယင်းကို &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ '''ဆင်းသက်အုပ်စု''' (derived group) သို့မဟုတ် '''ကွန်မြူတေတာအုပ်စုပိုင်း''' (commutator subgroup) ဟုခေါ်ကာ &lt;math&gt;[G, G]&lt;/math&gt; သို့မဟုတ် &lt;math&gt;G'&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြုသည်။ ထပ်ကျော့ကွန်မြူတေတာအုပ်စုပိုင်းများ (iterated commutator subgroups) သည် သုညဖြစ်နိုင်စွမ်းရှိအုပ်စုများ (nilpotent groups) နှင့် ဖြေရှင်းရအုပ်စုများ (solvable groups) ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးပြီး [[စားလဒ်အုပ်စု]] (quotient group) &lt;math&gt;G/[G, G]&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ အကြီးဆုံး [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်]] စားလဒ်အုပ်စု (abelian quotient group) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ မည်သည့် မူမှန်အုပ်စုပိုင်း &lt;math&gt;N&lt;/math&gt; အတွက်မဆို စားလဒ် (quotient) &lt;math&gt;G/N&lt;/math&gt; သည် အဘီလီယန် (abelian) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ &lt;math&gt;[G, G] \subseteq N&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။

အခြား သတ်မှတ်ချက် (convention) တစ်ခုတွင် &lt;math&gt;g, h \in G&lt;/math&gt; တို့၏ ကွန်မြူတေတာကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
: &lt;math&gt;[g, h] = ghg^{-1}h^{-1}&lt;/math&gt;&lt;ref&gt;Fraleigh (1976), p. 108.&lt;/ref&gt;
ပင်မ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (definition) ဖြစ်သော &lt;math&gt;[g, h] = g^{-1}h^{-1}gh&lt;/math&gt; အရ ဤအစားထိုး အစုဝင်မှာ &lt;math&gt;[g^{-1}, h^{-1}]&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;a, x \in G&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အရ &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ၏ ညာ-ကွန်ဂျူဂိတ် (right conjugate) ကို &lt;math&gt;a^x = x^{-1}ax&lt;/math&gt; ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;Herstein (1975), p. 83.&lt;/ref&gt; အခြား သတ်မှတ်ချက်တစ်ခုတွင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; အရ &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; ၏ ဘယ်-ကွန်ဂျူဂိတ် (left conjugate) ကို &lt;math&gt;{}^x a = xax^{-1}&lt;/math&gt; ဟု အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;Fraleigh (1976), p. 128.&lt;/ref&gt;

=== ကွန်မြူတေတာ ထပ်တူညီမှုများ (Commutator identities) ===
&lt;math&gt;[x, y] = x^{-1}y^{-1}xy&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;a^x = x^{-1}ax&lt;/math&gt; သတ်မှတ်ချက်များကို အသုံးပြုပါမည်။ &lt;math&gt;x, y, z \in G&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါ ထပ်တူညီမှုများ (identities) မှန်ကန်သည်။&lt;ref&gt;McKay (2000), p. 4.&lt;/ref&gt;
*&lt;math&gt;x^y = x[x, y]&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;[y, x] = [x, y]^{-1}&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;[x, zy] = [x, y] \cdot [x, z]^y&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;[xz, y] = [x, y]^z \cdot [z, y]&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;\left[x, y^{-1}\right] = [y, x]^{y^{-1}}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\left[x^{-1}, y\right] = [y, x]^{x^{-1}}&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\left[\left[x, y^{-1}\right], z\right]^y \cdot \left[\left[y, z^{-1}\right], x\right]^z \cdot \left[\left[z, x^{-1}\right], y\right]^x = e&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\left[[x, y], z^x\right] \cdot \left[[z, x], y^z\right] \cdot \left[[y, z], x^y\right] = e&lt;/math&gt;

အမှတ်စဉ် 5 ထပ်တူညီမှုမှာ ဖိလစ် ဟောလ် (Philip Hall) နှင့် အန်းစ် ဗစ်တ် (Ernst Witt) တို့ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသော '''ဟောလ်-ဗစ်တ် ထပ်တူညီမှု''' (Hall–Witt identity) ဖြစ်ပြီး ယင်းသည် ဂျေးကိုဘီ ထပ်တူညီမှု (Jacobi identity) ၏ [[အုပ်စုသီအိုရီ|အုပ်စုသီအိုရီဆိုင်ရာ]] အလားတူပုံစံ (group-theoretic analogue) အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။

မည်သည့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; တွင်မဆို [[မြှောက်လဒ်|မြှောက်လဒ်များ]] (products) ၏ ထပ်ကိန်းများ (powers) အတွက် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
: &lt;math&gt;(xy)^2 = x^2 y^2 [y, x][[y, x], y]&lt;/math&gt;
အကယ်၍ [[အုပ်စုပိုင်း|ဆင်းသက်အုပ်စုပိုင်း]] (derived subgroup) &lt;math&gt;[G, G]&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; ၏ ဗဟို (center) &lt;math&gt;Z(G)&lt;/math&gt; အတွင်း၌ ပါဝင်နေပါက [[ကိန်းပြည့်]] (integer) &lt;math&gt;n \in \mathbb{Z}&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;(xy)^n = x^n y^n [y, x]^{\binom{n}{2}}&lt;/math&gt;
ဤတွင် ဘိုင်နိုမီရယ်မြှောက်ဖော်ကိန်း (binomial coefficient) မှာ &lt;math&gt;\binom{n}{2} = \frac{n(n-1)}{2}&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== ကွင်းသီအိုရီနှင့် ဖက်စပ်ရအက္ခရာသင်္ချာများ (Ring theory and associative algebras) ==

=== အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ (Definitions) ===
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) တစ်ခု သို့မဟုတ် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်း]] (commutative ring) &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ [[ဖက်စပ်ရ အက္ခရာသင်္ချာ|ဖက်စပ်ရအက္ခရာသင်္ချာ]] (associative algebra) တစ်ခုဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;a, b \in R&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; တို့၏ '''ကွန်မြူတေတာ''' (commutator) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည် (defined)။
: &lt;math&gt;[a, b] = ab - ba&lt;/math&gt;
ကွန်မြူတေတာ &lt;math&gt;[a, b]&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; နှင့် ညီမျှရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ &lt;math&gt;a&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;b&lt;/math&gt; တို့ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖလှယ်၍ရခြင်း]] (commute) ပင်ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;ab = ba&lt;/math&gt; ဟု ဆိုလိုသည်။ [[မျဉ်းဖြောင့် အက္ခရာသင်္ချာ|မျဉ်းဖြောင့်အက္ခရာသင်္ချာ]] (linear algebra) တွင် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (vector space) တစ်ခု၏ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphisms) နှစ်ခုကို [[အခြေအစု]] (basis) တစ်ခုအရ ဖလှယ်၍ရသော [[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]] (commuting matrices) ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်ပါက (represented) ယင်းတို့ကို အခြေအစုတိုင်းအရလည်း ဖလှယ်၍ရသော ကိန်းအုံများဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်သည်။ ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခု သို့မဟုတ် ဖလှယ်ရကွင်း &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ဖက်စပ်ရအက္ခရာသင်္ချာတစ်ခုတွင် ကွန်မြူတေတာ &lt;math&gt;[a, b] = ab - ba&lt;/math&gt; ကို ယင်း၏ ကွင်းစကွင်းပိတ် (bracket) အဖြစ် တပ်ဆင်ပေးခြင်းဖြင့် ယင်းကို လီ ကွင်း (Lie ring) သို့မဟုတ် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ [[လီအက္ခရာသင်္ချာ|လီ အက္ခရာသင်္ချာ]] (Lie algebra) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးသည်။

&lt;math&gt;a, b \in R&lt;/math&gt; တို့၏ '''ဆန့်ကျင်ကွန်မြူတေတာ''' (anticommutator) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
: &lt;math&gt;\{a, b\} = ab + ba&lt;/math&gt;
အောက်ခြေညွှန်း [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]] (subscript notation) တွင် &lt;math&gt;[a, b]_+ = ab + ba&lt;/math&gt; သည် ဆန့်ကျင်ကွန်မြူတေတာကို ကိုယ်စားပြုပြီး &lt;math&gt;[a, b]_- = ab - ba&lt;/math&gt; သည် ကွန်မြူတေတာကို ကိုယ်စားပြုသည်။&lt;ref&gt;McMahon (2008), p. 12.&lt;/ref&gt; ဆန့်ကျင်ကွန်မြူတေတာများကို ကလစ်ဖို့ဒ် အက္ခရာသင်္ချာများ (Clifford algebras) နှင့် ဂျော်ဒန် အက္ခရာသင်္ချာများ (Jordan algebras) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ရန် အသုံးပြုကြပြီး ဒိုင်ရက် [[ညီမျှခြင်း]] (Dirac equation) တွင်လည်း တွေ့ရသည်။ ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ် (quantum mechanics) ရှိ [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) တစ်ခုအပေါ် သက်ရောက်သော အော်ပရေတာများ (operators) အတွက် ကွန်မြူတေတာသည် လေ့လာတိုင်းတာနိုင်သောအရာ (observables) နှစ်ခု၏ တစ်ပြိုင်နက် တိုင်းတာနိုင်စွမ်း (simultaneous measurability) ကို ရောဘတ်ဆန်-ရှရိုဒင်းဂါး မသေချာမှုဆက်သွယ်ချက် (Robertson–Schrödinger uncertainty relation) မှတစ်ဆင့် ပမာဏသတ်မှတ်ပေးသည်။ အခြေအနေရပ်ဝန်း (phase space) အပေါ်တွင်မူ မိုယဲလ် ကြယ်ပွင့်-မြှောက်လဒ် (Moyal star-product) ၏ ကွန်မြူတေတာနှင့် အချိုးကျသော (proportional) မိုယဲလ် ကွင်းစကွင်းပိတ် (Moyal bracket) သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] (isomorphic) လီ အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံ (Lie algebra structure) တစ်ခုကို ပေးစွမ်းသည်။&lt;ref&gt;Liboff (2003), pp. 140–142.&lt;/ref&gt;

[[အဆင့်သတ်မှတ် ကွင်း|အဆင့်သတ်မှတ်ကွင်း]] (graded ring) သို့မဟုတ် [[အက္ခရာသင်္ချာ|အဆင့်သတ်မှတ်အက္ခရာသင်္ချာ]] (graded algebra) တစ်ခုတွင် ဒီဂရီ (degrees) &lt;math&gt;\deg \omega&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\deg \eta&lt;/math&gt; အသီးသီးရှိကြသော တစ်ပြေးညီ[[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (homogeneous elements) ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;\omega&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\eta&lt;/math&gt; တို့၏ '''အဆင့်သတ်မှတ်ကွန်မြူတေတာ''' (graded commutator) သို့မဟုတ် စူပါကွန်မြူတေတာ (supercommutator) ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
: &lt;math&gt;[\omega, \eta]_{\mathrm{gr}} := \omega\eta - (-1)^{\deg \omega \deg \eta} \eta\omega&lt;/math&gt;
ထို့နောက် [[မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ပုံစံ|မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ဖြစ်မှု]] (bilinearity) အရ အလိုရှိရာ အစုဝင်များ (arbitrary elements) အထိ ဖြန့်ကျက်သတ်မှတ်သည်။

=== အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ ထပ်တူညီမှုများ (Algebraic identities) ===
&lt;math&gt;A, B, C, D, E \in R&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ ကွင်းကွန်မြူတေတာ (ring commutator) သည် အောက်ပါ '''[[လီအက္ခရာသင်္ချာ|လီ အက္ခရာသင်္ချာ]] ထပ်တူညီမှုများ''' (Lie-algebra identities) ကို ပြည့်စုံစေသည်။
* &lt;math&gt;[A + B, C] = [A, C] + [B, C]&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;[A, B + C] = [A, B] + [A, C]&lt;/math&gt; တို့ဖြစ်ကြပြီး ယင်းမှာ &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-[[မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ပုံစံ|မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ဖြစ်မှု]] (Z-bilinearity) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;[A, A] = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး ယင်းမှာ အလှည့်ကျဂုဏ်သတ္တိ (alternating property) ဖြစ်သည်။
*&lt;math&gt;[A, B] = -[B, A]&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး ယင်းမှာ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ#ဖလှယ်ရဆန့်ကျင်ခြင်း_(Anticommutativity)|ဖလှယ်ရဆန့်ကျင်ခြင်းဂုဏ်သတ္တိ]] (anticommutativity) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;[A, [B, C]] + [B, [C, A]] + [C, [A, B]] = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး ယင်းမှာ '''ဂျေးကိုဘီ ထပ်တူညီမှု''' (Jacobi identity) ဖြစ်သည်။

[[မြှောက်ခြင်း|ကွင်းမြှောက်ခြင်း]] (ring multiplication) နှင့် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) တို့အရ ကွန်မြူတေတာသည် အောက်ပါ ဆင်းသက်မှု (derivation) နှင့် ဖြန့်ထုတ်ချက် (expansion) ထပ်တူညီမှုများ (identities) ကို ပြည့်စုံစေသည်။
*&lt;math&gt;[A, BC] = [A, B]C + B[A, C]&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;[A, BCD] = [A, B]CD + B[A, C]D + BC[A, D]&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;[A, BCDE] = [A, B]CDE + B[A, C]DE + BC[A, D]E + BCD[A, E]&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;[AB, C] = A[B, C] + [A, C]B&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;[ABC, D] = AB[C, D] + A[B, D]C + [A, D]BC&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;[ABCD, E] = ABC[D, E] + AB[C, E]D + A[B, E]CD + [A, E]BCD&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;[A + B, C + D] = [A, C] + [A, D] + [B, C] + [B, D]&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;[AB, CD] = A[B, C]D + [A, C]BD + CA[B, D] + C[A, D]B = A[B, C]D + AC[B, D] + [A, C]DB + C[A, D]B&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;[[A, C], [B, D]] = [[[A, B], C], D] + [[[B, C], D], A] + [[[C, D], A], B] + [[[D, A], B], C]&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;A^0 = B^0 = 1_R&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ထားသော သို့မဟုတ် သုညထပ်ကိန်းများ (zero exponents) ကို ဗလာဆခွဲကိန်းများ (empty factors) အဖြစ် မှတ်ယူထားသော [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ထပ်တူရပါသော ကွင်း]] (unital ring) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုတွင် [[မြှောက်လဒ်]] ထပ်တူညီမှုများ (product identities) အပေါ် [[သင်္ချာဆိုင်ရာဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း|ဆင့်ကဲသက်သေပြနည်း]] (induction) သုံးခြင်းဖြင့် [[ကိန်းပြည့်|အပေါင်းကိန်းပြည့်များ]] (positive integers) ဖြစ်ကြသည့် &lt;math&gt;N, M \ge 1&lt;/math&gt; အတွက် ထပ်ကိန်းများ (powers) ၏ ကွန်မြူတေတာကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
: &lt;math&gt;[A^N, B^M] = \sum_{n=0}^{N-1}\sum_{m=0}^{M-1} A^{n}B^{m} [A, B] B^{M-m-1}A^{N-n-1} = \sum_{n=0}^{N-1}\sum_{m=0}^{M-1} B^{m}A^{n} [A, B] A^{N-n-1}B^{M-m-1}&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;[A, B]_\pm = AB \pm BA&lt;/math&gt; [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများစာရင်း|သင်္ကေတအသုံးအနှုန်း]] (notation) ကို အသုံးပြုပါက ကွန်မြူတေတာနှင့် ဆန့်ကျင်ကွန်မြူတေတာတို့သည် အောက်ပါ ပေါင်းစပ်ထားသော ထပ်တူညီမှုများကို ပြည့်စုံစေသည်။&lt;ref&gt;Lavrov (2014), pp. 550–558.&lt;/ref&gt;
*&lt;math&gt;[AB, C]_\pm = A[B, C]_- + [A, C]_\pm B&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;[AB, CD]_\pm = A[B, C]_- D + AC[B, D]_- + [A, C]_- DB + C[A, D]_\pm B&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\left[[A, B]_-, [C, D]_-\right]_- = [[[B, C]_+, A]_+, D]_- - [[[B, D]_+, A]_+, C]_- + [[[A, D]_+, B]_+, C]_- - [[[A, C]_+, B]_+, D]_-&lt;/math&gt;
* &lt;math&gt;\left[A, [B, C]_\pm\right]_- + \left[B, [C, A]_\pm\right]_- + \left[C, [A, B]_\pm\right]_- = 0&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;[A, BC]_\pm = [A, B]_- C + B[A, C]_\pm = [A, B]_\pm C \mp B[A, C]_-&lt;/math&gt;
*&lt;math&gt;[A, BC]_- = [A, B]_\pm C \mp B[A, C]_\pm&lt;/math&gt;

=== တွဲဖက်ဆင်းသက်မှုနှင့် ထပ်ကိန်းတင် ထပ်တူညီမှုများ (Adjoint derivation and exponential identities) ===
သတ်မှတ်ထားသော [[အစုဝင်]] (fixed element) &lt;math&gt;x \in R&lt;/math&gt; အတွက် '''တွဲဖက်ပုံဖော်မှု''' (adjoint map) &lt;math&gt;\operatorname{ad}_x : R \to R&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
: &lt;math&gt;\operatorname{ad}_x(y) = [x, y] = xy - yx&lt;/math&gt;
[[မြှောက်လဒ်]] ထပ်တူညီမှု &lt;math&gt;[x, yz] = [x, y]z + y[x, z]&lt;/math&gt; အရ &lt;math&gt;\operatorname{ad}_x&lt;/math&gt; သည် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ ဆင်းသက်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;\operatorname{ad}_x(yz) = \operatorname{ad}_x(y)z + y\operatorname{ad}_x(z)&lt;/math&gt;
ဂျေးကိုဘီ ထပ်တူညီမှုအရ &lt;math&gt;\operatorname{ad}_x&lt;/math&gt; သည် ကွန်မြူတေတာ ကွင်းစကွင်းပိတ် (commutator bracket) အပေါ်၌လည်း ဆင်းသက်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;\operatorname{ad}_x([y, z]) = [\operatorname{ad}_x(y), z] + [y, \operatorname{ad}_x(z)]&lt;/math&gt;

ထပ်ကျော့ပေါင်းစပ်ခြင်း (iterated composition) အရ &lt;math&gt;\operatorname{ad}_x\operatorname{ad}_y(z) = [x, [y, z]]&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\operatorname{ad}_x^2(z) = \operatorname{ad}_x(\operatorname{ad}_x(z)) = [x, [x, z]]&lt;/math&gt; တို့ကို ရရှိသည်။ &lt;math&gt;\operatorname{ad}&lt;/math&gt; ကို [[ပေါင်းစပ်ခြင်း အော်ပရေတာ|ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (composition) အောက်ရှိ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ အပေါင်းအခြေခံ [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်|အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (additive endomorphisms) ပါဝင်သော ကွင်းအတွင်းသို့ ပို့ဆောင်သည့် ပုံဖော်မှု (map) &lt;math&gt;\operatorname{ad} : R \to \operatorname{End}_{\mathbb{Z}}(R)&lt;/math&gt; အဖြစ်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-[[ဖီးလ်ဒ်တစ်ခုအပေါ်ရှိ အက္ခရာသင်္ချာ|အက္ခရာသင်္ချာ]] (K-algebra) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;\operatorname{End}_K(R)&lt;/math&gt; အတွင်းသို့ ပို့ဆောင်သည့် ပုံဖော်မှုအဖြစ်လည်းကောင်း ရှုမြင်ပါက &lt;math&gt;\operatorname{ad}&lt;/math&gt; သည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|လီ ကွင်းဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Lie ring homomorphism) သို့မဟုတ် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|လီ အက္ခရာသင်္ချာဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (Lie algebra homomorphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;\operatorname{ad}_{[x, y]} = \left[\operatorname{ad}_x, \operatorname{ad}_y\right]&lt;/math&gt;
သို့ရာတွင် &lt;math&gt;\operatorname{ad}_{xy} \neq \operatorname{ad}_x \operatorname{ad}_y&lt;/math&gt; ဖြစ်သောကြောင့် &lt;math&gt;\operatorname{ad}&lt;/math&gt; သည် ယေဘုယျအားဖြင့် [[ကွင်း ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ကွင်းဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (ring homomorphism) တစ်ခု မဟုတ်ပါ။

မည်သည့် [[အနုတ်ကိန်း|အနုတ်ကိန်းမဟုတ်သော]] [[ကိန်းပြည့်]] (non-negative integer) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; အတွက်မဆို ထပ်တူရပါသော ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွင်းရှိ '''ယေဘုယျ လိုက်ဘ်နစ်ဇ် စည်းမျဉ်း''' (general Leibniz rule) သည် အောက်ပါ သရုပ်မဲ့ပုံစံ (abstract form) ကို ဆောင်သည်။
: &lt;math&gt;x^n y = \sum_{k=0}^n \binom{n}{k} \operatorname{ad}_x^k(y)\, x^{n-k}&lt;/math&gt;
ဒစ်ဖရန်ရှယ်ကွင်း (differential ring) &lt;math&gt;(A, \partial)&lt;/math&gt; တစ်ခု၏ အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်ကွင်း (endomorphism ring) &lt;math&gt;R = \operatorname{End}_{\mathbb{Z}}(A)&lt;/math&gt; တွင် &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; ကို ဆင်းသက်ချက်ရှာခြင်းအော်ပရေတာ (differentiation operator) &lt;math&gt;\partial&lt;/math&gt; အဖြစ်လည်းကောင်း &lt;math&gt;y&lt;/math&gt; ကို မြှောက်ခြင်းအော်ပရေတာ (multiplication operator) &lt;math&gt;m_f : g \mapsto fg&lt;/math&gt; အဖြစ်လည်းကောင်း သီးသန့်သတ်မှတ်လိုက်သောအခါ &lt;math&gt;\operatorname{ad}_\partial(m_f) = m_{\partial(f)}&lt;/math&gt; ကို ရရှိသည်။ [[ညီမျှခြင်း]] (equation) ၏ နှစ်ဖက်စလုံးကို &lt;math&gt;g \in A&lt;/math&gt; ၌ တန်ဖိုးရှာဖွေခြင်းဖြင့် အကြိမ် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-မြောက် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (n-th derivative) &lt;math&gt;\partial^n(fg)&lt;/math&gt; အတွက် ရှေးရိုးစဉ်လာ လိုက်ဘ်နစ်ဇ် စည်းမျဉ်း (classical Leibniz rule) ကို ပြန်လည်ရရှိသည်။

[[ထပ်ကိန်းတင် ဖန်ရှင်|ထပ်ကိန်းတင်]][[ကိန်းစဉ်တန်း]] (exponential series) &lt;math&gt;e^A = \exp(A) = \sum_{k=0}^\infty \frac{1}{k!} A^k&lt;/math&gt; [[စုဆုံသော ကိန်းစဉ်တန်း|စုဆုံသော]] (converges) သို့မဟုတ် ပုံစံတကျအားဖြင့် (formally) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော ထပ်တူရပါသော [[ဘာနက် အက္ခရာသင်္ချာ]] (unital Banach algebra) သို့မဟုတ် ဝိသေသတန်ဖိုး သုည (characteristic zero) ရှိသည့် [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) တစ်ခုအပေါ်ရှိ ပုံစံတကျ ပါဝါကိန်းစဉ်တန်းများ (formal power series) ၏ ကွင်းတွင် '''ဟာဒါမတ်၏ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်''' (Hadamard's lemma) သည် &lt;math&gt;e^A&lt;/math&gt; ဖြင့် ကွန်ဂျူဂိတ်ပြုခြင်း (conjugation) ကို ထပ်ကျော့ကွန်မြူတေတာများ (iterated commutators) မှတစ်ဆင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြသည်။
: &lt;math&gt;e^A B e^{-A} = B + [A, B] + \frac{1}{2!}[A, [A, B]] + \frac{1}{3!}[A, [A, [A, B]]] + \cdots = e^{\operatorname{ad}_A}(B)&lt;/math&gt;
ဤဖြန့်ထုတ်ချက်သည် &lt;math&gt;\log(\exp(A)\exp(B))&lt;/math&gt; အတွက် ဘိတ်ကာကမ်းဘဲလ် ဟောက်စ်ဒေါ့ဖ် ပုံသေနည်း (Baker–Campbell–Hausdorff formula) ၏ အခြေခံဖြစ်သည်။ အလားတူစွာ ဘာနက် အက္ခရာသင်္ချာ (Banach algebra) တစ်ခုအတွင်း လုံလောက်စွာ သေးငယ်သော [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]] (norm) ရှိသည့် အစုဝင်များ (elements) &lt;math&gt;A, B&lt;/math&gt; အတွက်ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် ပုံစံတကျ ပါဝါကိန်းစဉ်တန်း [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (formal power series algebra) တစ်ခုအတွင်းရှိ ကိန်းရှင်များ (indeterminates) အတွက် ပုံစံတကျအားဖြင့်ဖြစ်စေ &lt;math&gt;e^A&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;e^B&lt;/math&gt; တို့၏ အုပ်စုကွန်မြူတေတာ (group commutator) ကို အချင်းချင်းငုံထားသော ကွန်မြူတေတာများ (nested commutators) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ဖြန့်ထုတ်နိုင်သည်။
: &lt;math&gt;e^A e^B e^{-A} e^{-B} = \exp\!\left([A, B] + \frac{1}{2!}[A + B, [A, B]] + \frac{1}{3!}\left(\frac{1}{2}[A, [B, [B, A]]] + [A + B, [A + B, [A, B]]]\right) + \cdots\right)&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Fraleigh |first1=John B. |year=1976 |title=A First Course in Abstract Algebra |edition=2nd |publication-place=Reading, Massachusetts |publisher=Addison-Wesley |isbn=0-201-01984-1}}
* {{Citation |last=Herstein |first=I. N. |year=1975 |title=Topics in Algebra |edition=2nd |publication-place=New York |publisher=Wiley |isbn=0471010901}}
* {{Citation |last=Lavrov |first=P. M. |year=2014 |title=Jacobi-type identities in algebras and superalgebras |journal=Theoretical and Mathematical Physics |volume=179 |issue=2 |pages=550–558 |doi=10.1007/s11232-014-0161-2 |arxiv=1304.5050 |bibcode=2014TMP...179..550L |s2cid=119175276}}
* {{Citation |last1=Liboff |first1=Richard L. |year=2003 |title=Introductory Quantum Mechanics |edition=4th |publication-place=San Francisco |publisher=Addison-Wesley |isbn=0-8053-8714-5}}
* {{Citation |last1=McKay |first1=Susan |year=2000 |title=Finite p-groups |series=Queen Mary Maths Notes |volume=18 |publication-place=London |publisher=University of London |isbn=978-0-902480-17-9 |mr=1802994}}
* {{Citation |last1=McMahon |first1=D. |year=2008 |title=Quantum Field Theory |publication-place=New York |publisher=McGraw Hill |isbn=978-0-07-154382-8}}
[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>n2dmbr4p5qefj3idz6kb4atdpkgepjm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292764</id>
    <revision>
      <id>1057667</id>
      <timestamp>2026-10-12T21:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) နှင့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တို့တွင် '''ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း''' (as...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16352" sha1="jo8s406wi6fgt57i22nvg5rz2zby3zs" xml:space="preserve">[[ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ|သရုပ်မဲ့အက္ခရာသင်္ချာ]] (abstract algebra) နှင့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တို့တွင် '''ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း''' (associator) သည် အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure) သို့မဟုတ် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာတည်ဆောက်ပုံ (categorical structure) တစ်ခု၌ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative) မည်မျှ ပျက်ကွက်သည်ကို တိုင်းတာပေးသော ပုံဖော်မှု (map) သို့မဟုတ် မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Schafer (1995), p. 13.&lt;/ref&gt;
== ကွင်းနှင့် အက္ခရာသင်္ချာသီအိုရီ (Ring and algebra theory) ==
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associative) မလိုအပ်ဘဲ ရှိချင်မှရှိမည့် [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဖက်စပ်၍မရသော ကွင်း (non-associative ring) တစ်ခု သို့မဟုတ် [[ဖလှယ်ရ ကွင်း|ဖလှယ်ရကွင်း]] (commutative ring) &lt;math&gt;K&lt;/math&gt; တစ်ခုအပေါ်ရှိ ဖက်စပ်၍မရသော [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (non-associative algebra) တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အပေါ်ရှိ '''ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း''' (associator) သည် &lt;math&gt;x, y, z \in R&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော (defined) &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့်သုံးထပ် (Z-trilinear) သို့မဟုတ် &lt;math&gt;K&lt;/math&gt;-မျဉ်းဖြောင့်သုံးထပ် ပုံဖော်မှု (K-trilinear map) &lt;math&gt;[\cdot, \cdot, \cdot] : R \times R \times R \to R&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;[x, y, z] = (xy)z - x(yz)&lt;/math&gt;&lt;ref&gt;Schafer (1995), p. 13.&lt;/ref&gt;
ကွင်းကွန်မြူတေတာ (ring commutator) &lt;math&gt;[x, y] = xy - yx&lt;/math&gt; က [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) ပျက်ကွက်မှုကို တိုင်းတာသကဲ့သို့ပင် ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်းသည်လည်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; အတွင်း ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ (associativity) ပျက်ကွက်မှုကို တိုင်းတာပေးသည်။ ကွင်း သို့မဟုတ် အက္ခရာသင်္ချာ (algebra) &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ &lt;math&gt;x, y, z \in R&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;[x, y, z] = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
မည်သည့် ဖက်စပ်၍မရသော ကွင်း သို့မဟုတ် အက္ခရာသင်္ချာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တွင်မဆို ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်းသည် &lt;math&gt;w, x, y, z \in R&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် ကိန်းရှင်လေးလုံးပါ (four-variable) '''တိုက်ချ်မူလာ ထပ်တူညီမှု''' (Teichmüller identity) ကို ပြည့်စုံစေသည်။&lt;ref&gt;Bremner &amp; Hentzel (2002), p. 256.&lt;/ref&gt;
: &lt;math&gt;w[x, y, z] + [w, x, y]z = [wx, y, z] - [w, xy, z] + [w, x, yz]&lt;/math&gt;
ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း၏ သီးခြား [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီမှုဂုဏ်သတ္တိများ]] (symmetry properties) သည် ဖက်စပ်၍မရသော ကွင်းများနှင့် အက္ခရာသင်္ချာ အတန်းအစား (classes) အမြောက်အမြားကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။
* &lt;math&gt;x, y \in R&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် ဘယ်ဘက် အလှည့်ကျဖက်စပ်ရနိယာမ (left alternative law) ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;[x, x, y] = 0&lt;/math&gt; နှင့် ညာဘက် အလှည့်ကျဖက်စပ်ရနိယာမ (right alternative law) ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;[y, x, x] = 0&lt;/math&gt; တို့ မှန်ကန်ပါက ကွင်း &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် '''အလှည့်ကျဖက်စပ်ရကွင်း''' (alternative ring) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေ မှန်ကန်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း &lt;math&gt;[x, y, z]&lt;/math&gt; သည် ယင်း၏ အဝင်ကိန်း (arguments) သုံးခုတွင် အလှည့်ကျပုံဖော်မှု (alternating map) တစ်ခု ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မည်သည့် အဝင်ကိန်းနှစ်ခုမဆို တူညီသည့်အခါတိုင်း သုညဖြစ်သွားခြင်း (vanishing) ကြောင့် ယင်း၏ အဝင်ကိန်းများကို ပါမြူတေးရှင်းများ (permutations) ပြုလုပ်မှုအောက်တွင် တိမ်းစောင်းအချိုးညီ (skew-symmetric) ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; တွင် &lt;math&gt;2&lt;/math&gt;-[[အလိမ် (အက္ခရာသင်္ချာ)|အလိမ်]] (2-torsion) မရှိသည့်အခါ တိမ်းစောင်းအချိုးညီမှု (skew-symmetry) တစ်ခုတည်းဖြင့်လည်း လုံလောက်သောအခြေအနေ (sufficient) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Schafer (1995), pp. 27–28.&lt;/ref&gt;
* ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်းသည် ယင်း၏ ညာဘက်အစွန်ဆုံး အဝင်ကိန်းနှစ်ခုတွင် [[ခေါက်ချိုးညီ|အချိုးညီသော]] (symmetric) ဂုဏ်သတ္တိရှိပါက ဆိုလိုသည်မှာ &lt;math&gt;x, y, z \in R&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;[x, y, z] = [x, z, y]&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက ဖက်စပ်၍မရသော အက္ခရာသင်္ချာ &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် '''ညာ-အချိုးညီအက္ခရာသင်္ချာ''' (right-symmetric algebra) သို့မဟုတ် ညာ '''လီ အကြိုအက္ခရာသင်္ချာ''' (pre-Lie algebra) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) &lt;math&gt;x, y, z \in R&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;[x, y, z] = [y, x, z]&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; သည် '''ဘယ်-အချိုးညီအက္ခရာသင်္ချာ''' (left-symmetric algebra) သို့မဟုတ် ဘယ် လီ အကြိုအက္ခရာသင်္ချာ ဖြစ်သည်။
&lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ '''ဘယ်-ဗဟိုအနှစ်''' (left nucleus) နှင့် '''အလယ်-ဗဟိုအနှစ်''' (middle nucleus) နှင့် '''ညာ-ဗဟိုအနှစ်''' (right nucleus) တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း အသီးသီး အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။
: &lt;math&gt;N_\ell(R) = \{n \in R \mid [n, R, R] = \{0\}\}&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;N_m(R) = \{n \in R \mid [R, n, R] = \{0\}\}&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;N_r(R) = \{n \in R \mid [R, R, n] = \{0\}\}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;N(R)&lt;/math&gt; ဖြင့် သင်္ကေတပြုသော &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ '''ဗဟိုအနှစ်''' (nucleus) သည် ယင်းတို့၏ ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ [[အစုဝင်]] (elements) အားလုံးနှင့် တည်နေရာတိုင်း၌ ဖက်စပ်၍ရသော (associate) အစုဝင်အားလုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။&lt;ref&gt;Schafer (1995), p. 13.&lt;/ref&gt;
: &lt;math&gt;N(R) = N_\ell(R) \cap N_m(R) \cap N_r(R) = \{n \in R \mid [n, R, R] = [R, n, R] = [R, R, n] = \{0\}\}&lt;/math&gt;
တိုက်ချ်မူလာ ထပ်တူညီမှုအရ &lt;math&gt;N_\ell(R)&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;N_m(R)&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;N_r(R)&lt;/math&gt; နှင့် ဗဟိုအနှစ် &lt;math&gt;N(R)&lt;/math&gt; တို့ အသီးသီးသည် &lt;math&gt;R&lt;/math&gt; ၏ ဖက်စပ်ရကွင်းပိုင်း (associative subring) သို့မဟုတ် ဖက်စပ်ရအက္ခရာသင်္ချာပိုင်း (associative subalgebra) တစ်ခုစီ ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Schafer (1995), p. 13.&lt;/ref&gt;
== ကွာစီအုပ်စုသီအိုရီ (Quasigroup theory) ==
'''ကွာစီအုပ်စု''' (quasigroup) &lt;math&gt;(Q, \cdot)&lt;/math&gt; တစ်ခုဆိုသည်မှာ &lt;math&gt;a, b \in Q&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် [[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (equations) ဖြစ်ကြသော &lt;math&gt;a \cdot x = b&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;y \cdot a = b&lt;/math&gt; တို့တွင် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော အဖြေများ (unique solutions) &lt;math&gt;x, y \in Q&lt;/math&gt; ရှိသည့် [[နှစ်လုံးသွင်းတွက်ချက်မှု]] (binary operation) &lt;math&gt;\cdot : Q \times Q \to Q&lt;/math&gt; တပ်ဆင်ထားသော [[အစု]] (set) &lt;math&gt;Q&lt;/math&gt; တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တစ်ခုတည်းသီးသန့် ဖြေရှင်း၍ရနိုင်စွမ်း (unique solvability) အရ မည်သည့် &lt;math&gt;a, b, c \in Q&lt;/math&gt; အတွက်မဆို &lt;math&gt;a, b, c&lt;/math&gt; တို့၏ '''ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း''' (associator) ဟုခေါ်သော အောက်ပါညီမျှခြင်းကို ပြည့်စုံစေသည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော [[အစုဝင်]] (unique element) &lt;math&gt;(a, b, c) \in Q&lt;/math&gt; တစ်ခု တည်ရှိသည်။
: &lt;math&gt;(a \cdot b) \cdot c = (a \cdot (b \cdot c)) \cdot (a, b, c)&lt;/math&gt;
ဤသည်မှာ ကွာစီအုပ်စု ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်းပုံဖော်မှု (quasigroup associator map) &lt;math&gt;(\cdot, \cdot, \cdot) : Q \times Q \times Q \to Q&lt;/math&gt; ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;Q&lt;/math&gt; သည် နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် [[ထပ်တူရအစုဝင်]] (two-sided identity element) &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; ပါရှိသော ကွင်းပိတ် (loop) တစ်ခု ဖြစ်ပါက &lt;math&gt;Q&lt;/math&gt; သည် [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ|ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိရှိပြီး]] (associative) [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) တစ်ခု ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ &lt;math&gt;a, b, c \in Q&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် &lt;math&gt;(a, b, c) = e&lt;/math&gt; ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။
== ကတ်တဂိုရီသီအိုရီနှင့် အတိုင်းအတာပိုမိုမြင့်မားသော အက္ခရာသင်္ချာ (Category theory and higher-dimensional algebra) ==
အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာဖော်ပြချက်များ (algebraic expressions) အကြား ထပ်တူရမဟုတ်သော မော်ဖစ်ဇင်များ (non-identity morphisms) တည်ရှိသည့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]ပိုမိုမြင့်မားသော [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (higher-dimensional algebra) နှင့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တို့တွင် တိကျသော [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]][[ညီမျှခြင်း|ညီမျှခြင်းများ]] (strict associativity equations) ကို သတ်မှတ်ထားသည့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms) &lt;math&gt;a_{x, y, z} : (xy)z \to x(yz)&lt;/math&gt; ဖြင့် အစားထိုးသည်။ အထူးသဖြင့် [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာမြှောက်လဒ်]] [[ဖန်တာ|နှစ်ထပ်ဖန်တာ]] (tensor product bifunctor) &lt;math&gt;\otimes : \mathcal{C} \times \mathcal{C} \to \mathcal{C}&lt;/math&gt; နှင့် ယူနစ်အရာဝတ္ထု (unit object) &lt;math&gt;I&lt;/math&gt; ပါရှိသော [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ|မိုနွိုက်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ]] (monoidal category) &lt;math&gt;(\mathcal{C}, \otimes, I)&lt;/math&gt; တစ်ခုတွင် '''ဖက်စပ်ရအသွင်ပြောင်းခြင်း''' (associator) သည် အရာဝတ္ထုများ (objects) &lt;math&gt;X, Y, Z \in \mathcal{C}&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော (indexed by) အောက်ပါ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) ဖြစ်သည်။
: &lt;math&gt;\alpha_{X, Y, Z} : (X \otimes Y) \otimes Z \xrightarrow{\sim} X \otimes (Y \otimes Z)&lt;/math&gt;
ယင်းသည် အရာဝတ္ထုများ &lt;math&gt;W, X, Y, Z \in \mathcal{C}&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် မက်လိန်း (Mac Lane) ၏ '''ပဉ္စဂံ ထပ်တူညီမှု''' (pentagon identity) ကို ပြည့်စုံစေသည်။
: &lt;math&gt;(\mathrm{id}_W \otimes \alpha_{X, Y, Z}) \circ \alpha_{W, X \otimes Y, Z} \circ (\alpha_{W, X, Y} \otimes \mathrm{id}_Z) = \alpha_{W, X, Y \otimes Z} \circ \alpha_{W \otimes X, Y, Z}&lt;/math&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Bremner |first1=M. |last2=Hentzel |first2=I. |date=March 2002 |title=Identities for the Associator in Alternative Algebras |journal=Journal of Symbolic Computation |volume=33 |issue=3 |pages=255–273 |doi=10.1006/jsco.2001.0510}}
* {{Citation |last=Schafer |first=Richard D. |year=1995 |orig-date=1966 |title=An Introduction to Nonassociative Algebras |publication-place=New York |publisher=Dover |isbn=0-486-68813-5}}
[[ကဏ္ဍ:သရုပ်မဲ့ အက္ခရာသင်္ချာ]]</text>
      <sha1>jo8s406wi6fgt57i22nvg5rz2zby3zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292765</id>
    <revision>
      <id>1057669</id>
      <timestamp>2026-10-12T23:36:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mkant00</username>
        <id>135890</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း''' (Schrödinger equation) သည် နှိုင်းရမဟုတ်သော (non-relativistic) ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်ဆိုင်ရာ (quantum-mechanical) စနစ် (system) တစ်ခု၏ ကွမ်တမ် အခြ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98314" sha1="kybyk0kd09obidysvqwf9py1fbn9buw" xml:space="preserve">'''ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း''' (Schrödinger equation) သည် နှိုင်းရမဟုတ်သော (non-relativistic) ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်ဆိုင်ရာ (quantum-mechanical) စနစ် (system) တစ်ခု၏ ကွမ်တမ် အခြေအနေ (quantum state) ကို ထိန်းချုပ်သည့် [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|မျဉ်းဖြောင့် ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း]] (linear differential equation) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ (spatial) [[ဖန်ရှင်|လှိုင်းဖန်ရှင်]] (wave function) အတွက် [[ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ကိန်းရှင်ခွဲ ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း]] (partial differential equation) အဖြစ်လည်းကောင်း [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) ပေါ်ရှိ သရုပ်မဲ့ (abstract) [[ညီမျှခြင်း|ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ညီမျှခြင်း]] (evolution equation) အဖြစ်လည်းကောင်း ဖော်ပြနိုင်သည်။&lt;ref&gt;Griffiths (2004), pp. 1–2.&lt;/ref&gt; လူဝီ ဒေ ဘရွိုင်း (Louis de Broglie) ၏ ဒြပ်လှိုင်း အဆိုပြုချက် (matter-wave hypothesis) အပေါ် အခြေခံ၍ အဲဗင် ရှရိုဒင်းဂါး (Erwin Schrödinger) က 1925 ခုနှစ်တွင် စတင်အဆိုပြုခဲ့ကာ 1926 ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ဤညီမျှခြင်းသည် ပြင်ပသက်ရောက်မှုကင်းသည့် ရူပဗေဒစနစ် (isolated physical system) တစ်ခု၏ ကွမ်တမ် အခြေအနေဆိုင်ရာ အချိန်အလိုက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု (time evolution) ကို သတ်မှတ်ပေးပြီး ကလပ်စစ်ကယ်မက္ကင်းနစ် (classical mechanics) ရှိ နယူတန်၏ ဒုတိယနိယာမ (Newton's second law) နှင့် အလားသဏ္ဌာန်တူသော ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်ဆိုင်ရာ နိယာမအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။&lt;ref&gt;Schrödinger (1926a), pp. 361–377.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schrödinger (1926b), pp. 1049–1070.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Whittaker (1989), p. 268.&lt;/ref&gt; ကွမ်တမ် ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှု (quantum dynamics) ၏ အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီသော ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှုများ (equivalent formulations) တွင် ဗာနာ ဟိုက်ဇင်ဘာ့ဂ် (Werner Heisenberg) ၏ [[ကိန်းအုံ]] မက္ကင်းနစ် (matrix mechanics) နှင့် ရစ်ချက် ဖိုင်းမန်း (Richard Feynman) ၏ [[လမ်းကြောင်း]] [[အင်တီဂရေးရှင်း|အင်တီဂရယ်]] ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (path integral formulation) တို့ ပါဝင်ကြသည်။ နှိုင်းရမဟုတ်သော တည်နေရာရပ်ဝန်း (position-space) ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းတွင် အချိန်အလိုက် ပထမအဆင့် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်]] (first-order derivative) နှင့် [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်များ]] (spatial coordinates) အလိုက် ဒုတိယအဆင့် ဆင်းသက်ချက် (second-order derivative) တို့ ပါဝင်သောကြောင့် ၎င်းသည် လိုရန့်ဇ်-မပြောင်းလဲသော (Lorentz-invariant) ညီမျှခြင်း မဟုတ်ပေ။ ၎င်း၏ နှိုင်းရ ယေဘုယျပြုထားခြင်းများ (relativistic generalizations) တွင် [[စပင်]] (spin) &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; အမှုန်များ (particles) အတွက် ကလိုင်း-ဂေါ်ဒန် ညီမျှခြင်း (Klein–Gordon equation) နှင့် စပင် &lt;math&gt;1/2&lt;/math&gt; အမှုန်များအတွက် ဒိုင်ရက် ညီမျှခြင်း (Dirac equation) တို့ ပါဝင်ကြသည်။

== သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (Mathematical formulation) ==

=== ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်းနှင့် လေ့လာတိုင်းတာနိုင်သောအရာများ (Hilbert space and observables) ===
ပေါလ် ဒိုင်ရက် (Paul Dirac)၊ ဒေးဗစ် ဟီလ်ဘတ် (David Hilbert)၊ ဂျွန် ဖွန်နွိုင်းမန်း (John von Neumann) နှင့် ဟာမန် ဗိုင်းလ် (Hermann Weyl) တို့ ဖော်ထုတ်ခဲ့သော ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ် (quantum mechanics) ၏ သင်္ချာဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းဖော်ပြမှု (mathematical formulation) တွင် သတ်မှတ်ထားသော (fixed) အချိန်တစ်ခု၌ ရှိသော ကွမ်တမ်မက္ကင်းနစ်ဆိုင်ရာ စနစ် (quantum-mechanical system) တစ်ခု၏ အခြေအနေ (state) ကို ခွဲထုတ်၍ရသော (separable) [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း|ကိန်းထွေး ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (complex Hilbert space) &lt;math&gt;\mathcal{H}&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[ဗက်တာ|အခြေအနေပြ ဗက်တာ]] (state vector) &lt;math&gt;|\psi\rangle&lt;/math&gt; ဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည်။&lt;ref&gt;Dirac (1930).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hilbert (2009).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;von Neumann (1932).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Weyl (1950).&lt;/ref&gt; &lt;math&gt;\mathcal{H}&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)|အတွင်းမြှောက်လဒ်]] (inner product) &lt;math&gt;\langle \phi | \psi \rangle&lt;/math&gt; ကို ပထမ အဝင်ကိန်း (first argument) တွင် [[ကွန်ဂျူဂိတ်-မျဉ်းဖြောင့် ပုံဖော်မှု|ကွန်ဂျူဂိတ်မျဉ်းဖြောင့်]] (conjugate-linear) ဖြစ်ပြီး ဒုတိယ အဝင်ကိန်းတွင် မျဉ်းဖြောင့် (linear) ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ရာ အခြေအနေပြ ဗက်တာသည် ယင်းအတွင်းမြှောက်လဒ်အရ အောက်ပါအတိုင်း [[ယူနစ်ဗက်တာ|ယူနစ်ဗက်တာပြုထားသော]] (normalized) ဗက်တာဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\langle \psi | \psi \rangle = 1&lt;/math&gt;
[[ကိန်းစစ်]] (real) &lt;math&gt;\alpha \in \mathbb{R}&lt;/math&gt; အတွက် အလုံးစုံ အခြေပြထောင့်ဆခွဲကိန်း (global phase factor) &lt;math&gt;e^{i\alpha}&lt;/math&gt; သာ ကွာခြားသော အခြေအနေပြ ဗက်တာများသည် တူညီသော တိုင်းတာမှု [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်းများ]] (measurement probabilities) ကို ရရှိစေသောကြောင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ သီးသန့်အခြေအနေများ (pure states) သည် '''ပရိုဂျက်တစ် ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း''' (projective Hilbert space) &lt;math&gt;\mathrm{P}(\mathcal{H}) = (\mathcal{H} \setminus \{0\})/\mathbb{C}^\times&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ ရောင်ခြည်မျဉ်းများ (rays) နှင့် အသီးသီး ဆက်စပ်နေကြသည်။ &lt;math&gt;\mathcal{H}&lt;/math&gt; ကို ရွေးချယ်မှုသည် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ လွတ်လပ်စွာပြောင်းလဲနိုင်သော [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]]အရေအတွက် (degrees of freedom) အပေါ် မူတည်သည်။ &lt;math&gt;\mathbb{R}^d&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ စပင်မဲ့ (spinless) [[အမှုန်]] (particle) တစ်ခု၏ ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ရွေ့လျားမှု (spatial motion) အတွက် &lt;math&gt;\mathcal{H} = L^2(\mathbb{R}^d)&lt;/math&gt; သည် လီဘက်ဂ် အတိုင်းအတာ (Lebesgue measure) အရ နှစ်ထပ်ကိန်းအင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသော (square-integrable) [[ဖန်ရှင်|ကိန်းထွေးတန်ဖိုးရှိ ဖန်ရှင်များ]] (complex-valued functions) ၏ [[ထပ်တူညီမှုအတန်းအစား|ထပ်တူညီမှုအတန်းအစားများ]] (equivalence classes) ပါဝင်သည့် [[ရပ်ဝန်း]] (space) ဖြစ်ပြီး [[စပင်]] (spin) &lt;math&gt;1/2&lt;/math&gt; အမှုန်တစ်ခု၏ စပင်အခြေအနေအတွက်မူ &lt;math&gt;\mathcal{H} = \mathbb{C}^2&lt;/math&gt; သည် စံ ဟာမီရှန် အတွင်းမြှောက်လဒ် (Hermitian inner product) တပ်ဆင်ထားသော ရပ်ဝန်းဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Zwiebach (2022), p. 322.&lt;/ref&gt;

တည်နေရာ (position)၊ [[အဟုန်]] (momentum)၊ စွမ်းအင် (energy) နှင့် စပင်ကဲ့သို့သော ရူပဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာတိုင်းတာနိုင်သောအရာများ (observables) ကို သိပ်သည်းစွာ သတ်မှတ်ထားသော (densely defined) [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ကိုယ်တိုင်တွဲဖက် အော်ပရေတာများ]] (self-adjoint operators) &lt;math&gt;\hat{A} : \mathcal{D}(\hat{A}) \subseteq \mathcal{H} \to \mathcal{H}&lt;/math&gt; ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည်။ &lt;math&gt;\hat{A}|\lambda\rangle = \lambda|\lambda\rangle&lt;/math&gt; ကို ပြေလည်စေသော [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာ]] (eigenvector) &lt;math&gt;|\lambda\rangle \in \mathcal{D}(\hat{A}) \setminus \{0\}&lt;/math&gt; ကို '''ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေ''' (eigenstate) ဟု ခေါ်ပြီး ၎င်း၏ ကိန်းစစ် [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] (eigenvalue) &lt;math&gt;\lambda \in \mathbb{R}&lt;/math&gt; သည် အဆိုပါအခြေအနေ၌ လေ့လာတိုင်းတာနိုင်သောအရာ၏ တိကျသေချာသော တန်ဖိုးကို ကိုယ်စားပြုသည်။ သီးသန့် အမှတ်ရောင်စဉ် (pure point spectrum) ရှိသော လေ့လာတိုင်းတာနိုင်သောအရာတစ်ခုအတွက် မည်သည့်အခြေအနေ &lt;math&gt;|\psi\rangle \in \mathcal{H}&lt;/math&gt; ကိုမဆို ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေများ၏ ရေတွက်နိုင်သော (countable) [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|စံနှုန်း]]အရ စုဆုံသော (norm-convergent) မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (linear combination) ခေါ် '''[[ထပ်ဆင့်ခြင်းမူဝါဒ|ကွမ်တမ် ထပ်ဆင့်ခြင်း]]''' (quantum superposition) အဖြစ် ဖြန့်ထုတ်နိုင်သည်။ ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် ရောင်စဉ်သီအိုရမ် (spectral theorem) အရ &lt;math&gt;|\psi\rangle&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\hat{A}&lt;/math&gt; ၏ ပရိုဂျက်ရှင်းတန်ဖိုးရှိ အတိုင်းအတာ (projection-valued measure) အပေါ် အခြေခံ၍ ခွဲခြမ်းမှု (decomposition) ပြုနိုင်သည်။ '''ဘွန်း စည်းမျဉ်း''' (Born rule) အရ ယူနစ်ဗက်တာပြုထားသော အခြေအနေ &lt;math&gt;|\psi\rangle&lt;/math&gt; တွင် လေ့လာတိုင်းတာနိုင်သောအရာတစ်ခုကို တိုင်းတာပါက ယူနစ်ဗက်တာပြုထားသော ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာ &lt;math&gt;|\lambda\rangle&lt;/math&gt; နှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အမှတ်ရောင်စဉ်အတွင်းရှိ ယိုယွင်းမှုမရှိသော (non-degenerate) ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; ကို ရရှိနိုင်သည့် ဖြစ်တန်စွမ်းမှာ &lt;math&gt;|\langle \lambda | \psi \rangle|^2&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; သည် သက်ဆိုင်ရာ [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်ရပ်ဝန်း]] (eigenspace) ဖြစ်သည့် [[ကာနယ်]] (kernel) &lt;math&gt;\ker(\hat{A} - \lambda I)&lt;/math&gt; ပေါ်သို့ ချပေးသော [[ထောင့်မှန်ကျဖြစ်မှု|ထောင့်မှန်ကျ]] ပရိုဂျက်ရှင်း အော်ပရေတာ (orthogonal projection operator) &lt;math&gt;P_\lambda&lt;/math&gt; ရှိသည့် ယိုယွင်းသော (degenerate) ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးတစ်ခုဖြစ်ပါက &lt;math&gt;\lambda&lt;/math&gt; ကို တိုင်းတာရရှိနိုင်သည့် ဖြစ်တန်စွမ်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Pr(\lambda) = \langle \psi | P_\lambda | \psi \rangle&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;\mathcal{H} = L^2(\mathbb{R})&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ အဆက်မပြတ် ရောင်စဉ် (continuous-spectrum) ရှိသော လေ့လာတိုင်းတာနိုင်သောအရာများအတွက် အဟုန် ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေသည် [[အနန္တ]] (infinite) ရပ်ဝန်းအကျယ်အဝန်းရှိသော လှိုင်းအလျားတစ်မျိုးတည်းရှိသည့် ပြင်ညီလှိုင်း (monochromatic plane wave) တစ်ခုဖြစ်ပြီး တည်နေရာ ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေသည် ဒိုင်ရက် ဒယ်လ်တာ ဖြန့်ဝေမှု (Dirac delta distribution) &lt;math&gt;\delta(x - x_0)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ခုစလုံးသည် နှစ်ထပ်ကိန်းအင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်း မရှိသောကြောင့် &lt;math&gt;L^2(\mathbb{R})&lt;/math&gt; အတွင်း မပါဝင်ကြပေ။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို ရှဗာ့ဇ် ရပ်ဝန်း (Schwartz space) &lt;math&gt;\mathcal{S}(\mathbb{R})&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော သိပ်သည်းသော (dense) နျူကလီးယား (nuclear) စမ်းသပ်ဖန်ရှင် (test-function) ရပ်ဝန်းပိုင်း (subspace) &lt;math&gt;\Phi&lt;/math&gt; ပါဝင်သည့် ဂဲလ်ဖန်း သုံးခုတွဲ (Gelfand triple) ခေါ် '''တပ်ဆင်ထားသော ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း''' (rigged Hilbert space) &lt;math&gt;\Phi \subset \mathcal{H} \subset \Phi^*&lt;/math&gt; ၏ [[ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း|အဆက်မပြတ် ဒွန်တွဲရပ်ဝန်း]] (continuous dual) &lt;math&gt;\Phi^*&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ '''ယေဘုယျပြုထားသော ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာများ''' (generalized eigenvectors) အဖြစ် စနစ်တကျ သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;Hall (2013), at=Chapter 6.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cohen-Tannoudji, Diu &amp; Laloë (2005), pp. 100–105.&lt;/ref&gt; ယေဘုယျပြုထားသော တည်နေရာ ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေများ &lt;math&gt;|x\rangle \in \Phi^*&lt;/math&gt; ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အချိန်အပေါ်မူတည်သော (time-dependent) အခြေအနေပြ ဗက်တာ &lt;math&gt;|\Psi(t)\rangle \in \Phi&lt;/math&gt; သည် ဖြန့်ဝေမှုဆိုင်ရာ တွဲဖက်မှု (distributional pairing) အရ တည်နေရာရပ်ဝန်း (position-space) '''လှိုင်းဖန်ရှင်''' (wave function) &lt;math&gt;\Psi(x,t) \in \mathbb{C}&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပေးသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Psi(x,t) = \langle x | \Psi(t) \rangle&lt;/math&gt;

=== အချိန်အပေါ်မူတည်သော နှင့် အချိန်အပေါ်မူမတည်သော ညီမျှခြင်းများ (Time-dependent and time-independent equations) ===
[[File:Wavepacket-a2k4-en.gif|300px|thumb|&lt;math&gt;V = 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သော [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသည့်]] (one-dimensional) နှိုင်းရမဟုတ်သော (non-relativistic) လွတ်လပ်သော (free) ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း (Schrödinger equation) ကို ပြေလည်စေသည့် [[ဖန်ရှင်|လှိုင်းဖန်ရှင်]]တစ်ခု၏ ကိန်းထွေးပုံပြဂရပ် (complex plot)]]
[[File:StationaryStatesAnimation.gif|300px|thumb|right|ဟာမိုနစ် လွှဲခါစနစ် (harmonic oscillator) တစ်ခုအတွက် အချိန်အပေါ်မူတည်သော ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းကို ပြေလည်စေသည့် လှိုင်းဖန်ရှင်များ။ ဘယ်ဘက်တွင် [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်ပိုင်း]] (real part) ကို အပြာရောင်ဖြင့်လည်းကောင်း [[ကိန်းယောင်|ကိန်းယောင်ပိုင်း]] (imaginary part) ကို အနီရောင်ဖြင့်လည်းကောင်း ပြသထားသည်။ ညာဘက်တွင် တည်နေရာ [[ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်|ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ]] (probability density) ကို ပြသထားသည်။ အပေါ်ဆုံးနှစ်တန်းသည် တည်ငြိမ်အခြေအနေများ (stationary states) ကို ဖော်ပြပြီး အောက်ဆုံးတန်းသည် တည်ငြိမ်မဟုတ်သော အခြေအနေ (non-stationary state) ကို ဖော်ပြသည်။]]

ကိန်းစစ် [[အတည်စွမ်းအင်|ပိုတင်ရှယ်စွမ်းအင် ဖန်ရှင်]] (potential energy function) &lt;math&gt;V(x,t)&lt;/math&gt; အောက်၌ ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ အတိုင်းအတာ (spatial dimension) တစ်ခုတည်းဖြစ်သော &lt;math&gt;x \in \mathbb{R}&lt;/math&gt; တွင် ရွေ့လျားနေသည့် [[ဒြပ်ထု]] (mass) &lt;math&gt;m &gt; 0&lt;/math&gt; ရှိသော နှိုင်းရမဟုတ်သည့် စပင်မဲ့ [[အမှုန်]]တစ်ခုအတွက် တည်နေရာရပ်ဝန်း '''အချိန်အပေါ်မူတည်သော ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း''' (time-dependent Schrödinger equation) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Zwiebach (2022), p. 74.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;i\hbar \frac{\partial}{\partial t}\Psi(x,t) = \left[ -\frac{\hbar^2}{2m}\frac{\partial^2}{\partial x^2} + V(x,t) \right] \Psi(x,t)&lt;/math&gt;
ဤတွင် &lt;math&gt;i&lt;/math&gt; သည် [[ကိန်းယောင်|ကိန်းယောင်ယူနစ်]] (imaginary unit) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\hbar = \frac{h}{2\pi}&lt;/math&gt; သည် လျှော့ချထားသော ပလန့်ကိန်းသေ (reduced Planck constant) ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Zwiebach (2022), p. 10.&lt;/ref&gt;

သရုပ်မဲ့ (abstract) [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] ပုံစံတွင် အားကောင်းစွာ ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော (strongly differentiable) [[ဗက်တာ|အခြေအနေပြ ဗက်တာ]] &lt;math&gt;|\Psi(t)\rangle \in \mathcal{D}(\hat{H}) \subseteq \mathcal{H}&lt;/math&gt; ၏ အချိန်အလိုက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု (time evolution) ကို ယေဘုယျ '''အချိန်အပေါ်မူတည်သော ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း''' ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ထိန်းချုပ်သည်။&lt;ref&gt;Shankar (1994), p. 143.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;i\hbar \frac{d}{dt}|\Psi(t)\rangle = \hat{H}|\Psi(t)\rangle&lt;/math&gt;
ဤတွင် &lt;math&gt;\frac{d}{dt}|\Psi(t)\rangle&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{H}&lt;/math&gt; ၏ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|စံနှုန်းတိုပေါ်လော်ဂျီ]] (norm topology) အတွင်းရှိ [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|အားကောင်းသော ဆင်းသက်ချက်]] (strong derivative) ကို ရည်ညွှန်းပြီး &lt;math&gt;\hat{H}&lt;/math&gt; သည် စနစ်၏ စုစုပေါင်း စွမ်းအင်ဆိုင်ရာ လေ့လာတိုင်းတာနိုင်သောအရာကို ကိုယ်စားပြုသည့် ကိုယ်တိုင်တွဲဖက် '''[[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ဟာမီတန် အော်ပရေတာ]]''' (Hamiltonian operator) ဖြစ်သည်။ တည်နေရာ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက် (position representation) တွင် ဘွန်း စည်းမျဉ်းသည် လီဘက်ဂ် အတိုင်းအတာ အပေါ် အခြေခံ၍ တည်နေရာ '''[[ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်|ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆဖန်ရှင်]]''' (probability density function) &lt;math&gt;\rho(x,t)&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။&lt;ref&gt;Zwiebach (2022), p. 78.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\rho(x,t) = |\Psi(x,t)|^2&lt;/math&gt;

ဟာမီတန် အော်ပရေတာ &lt;math&gt;\hat{H}&lt;/math&gt; သည် အချိန် &lt;math&gt;t&lt;/math&gt; အပေါ် တိုက်ရိုက်မူတည်ခြင်း မရှိသည့်အခါ အချိန်အပေါ်မူတည်သော ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုများအဖြစ် '''တည်ငြိမ်အခြေအနေများ''' ကို ရရှိစေသည့် တိကျသော စွမ်းအင် &lt;math&gt;E \in \mathbb{R}&lt;/math&gt; ရှိသော အခြေအနေများ &lt;math&gt;|\psi\rangle \in \mathcal{D}(\hat{H}) \setminus \{0\}&lt;/math&gt; သည် '''အချိန်အပေါ်မူမတည်သော ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း''' (time-independent Schrödinger equation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ပြေလည်စေသည်။&lt;ref&gt;Zwiebach (2022), p. 134.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\hat{H}|\psi\rangle = E|\psi\rangle&lt;/math&gt;
[[သင်္ချာ]]သဘောအရ အချိန်အပေါ်မူမတည်သော ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းသည် အော်ပရေတာ &lt;math&gt;\hat{H}&lt;/math&gt; အတွက် ရောင်စဉ် [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး]] [[ညီမျှခြင်း]] (spectral eigenvalue equation) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;|\psi\rangle&lt;/math&gt; သည် စွမ်းအင် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး &lt;math&gt;E&lt;/math&gt; ရှိသော စွမ်းအင် ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေ သို့မဟုတ် တည်နေရာရပ်ဝန်းရှိ '''[[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်ဖန်ရှင်]]''' (eigenfunction) &lt;math&gt;\psi(x)&lt;/math&gt; ဖြစ်သည်။

== အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ (Fundamental properties) ==

=== မျဉ်းဖြောင့်ဖြစ်မှုနှင့် ရောင်စဉ် ဖြန့်ထုတ်ချက် (Linearity and spectral expansion) ===
[[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ဒစ်ဖရန်ရှယ်အော်ပရေတာ]] (differential operator) &lt;math&gt;i\hbar \frac{d}{dt} - \hat{H}&lt;/math&gt; သည် မျဉ်းဖြောင့် (linear) ဖြစ်သောကြောင့် အချိန်အပေါ်မူတည်သော (time-dependent) ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း (Schrödinger equation) ၏ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|အဖြေရပ်ဝန်း]] (solution space) သည် [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ကိန်းထွေး ဗက်တာရပ်ဝန်း]] (complex vector space) တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;|\Psi_1(t)\rangle&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;|\Psi_2(t)\rangle&lt;/math&gt; တို့သည် အားကောင်းသော အဖြေများ (strong solutions) ဖြစ်ကြပါက မည်သည့် &lt;math&gt;a, b \in \mathbb{C}&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အောက်ပါ မျဉ်းဖြောင့်ပေါင်းစပ်ခြင်း (linear combination)
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;|\Psi(t)\rangle = a|\Psi_1(t)\rangle + b|\Psi_2(t)\rangle&lt;/math&gt;
သည်လည်း အားကောင်းသော အဖြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Rieffel &amp; Polak (2011), p. 25.&lt;/ref&gt; အကယ်၍ &lt;math&gt;\hat{H}&lt;/math&gt; သည် အချိန်အပေါ်မူမတည်သော (time-independent) အော်ပရေတာ (operator) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\hat{H}|\psi_{E_n}\rangle = E_n|\psi_{E_n}\rangle&lt;/math&gt; ကို ပြေလည်စေသည့် စွမ်းအင် ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေများ (energy eigenstates) &lt;math&gt;\{|\psi_{E_n}\rangle\}_{n}&lt;/math&gt; ၏ ပြည့်စုံသော [[အခြေအစု|ထောင့်မှန်ကျယူနစ်အခြေအစု]] (complete orthonormal basis) တစ်ခု ရှိပါက မည်သည့် [[အဆက်မပြတ် ဖန်ရှင်|စံနှုန်းအရ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော]] (norm-continuous) အဖြေ &lt;math&gt;|\Psi(t)\rangle \in \mathcal{H}&lt;/math&gt; ကိုမဆို အောက်ပါအတိုင်း ဖြန့်ထုတ်နိုင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;|\Psi(t)\rangle = \sum_{n} A_n e^{-iE_n t/\hbar} |\psi_{E_n}\rangle, \qquad A_n = \langle \psi_{E_n} | \Psi(0) \rangle \in \mathbb{C}, \quad \sum_n |A_n|^2 &lt; \infty&lt;/math&gt;
ဤဖြန့်ထုတ်ချက် (expansion) သည် &lt;math&gt;|\Psi(0)\rangle \in \mathcal{D}(\hat{H})&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့်အခါတိုင်း တစ်နည်းအားဖြင့် &lt;math&gt;\sum_n E_n^2 |A_n|^2 &lt; \infty&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့်အခါတိုင်း အားကောင်းသော [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသည့်]] (differentiable) အဖြေတစ်ခု ဖြစ်သည်။

=== ယူနစ်တရီဖြစ်မှုနှင့် စတုန်း၏ သီအိုရမ် (Unitarity and Stone's theorem) ===
အချိန်အပေါ်မူမတည်သော ကိုယ်တိုင်တွဲဖက် (self-adjoint) [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ဟာမီတန် အော်ပရေတာ]] (Hamiltonian) &lt;math&gt;\hat{H}&lt;/math&gt; အတွက် မူလအခြေအနေ (initial state) &lt;math&gt;|\Psi(0)\rangle \in \mathcal{H}&lt;/math&gt; ပါဝင်သော မူလအခြေအနေပေး ပြဿနာ (initial value problem) သည် [[ကဲကုလပ်|ဘိုရဲလ် ဖန်ရှင်နယ်ကဲကုလပ်]] (Borel functional calculus) အရ တစ်ခုတည်းသော ယူနစ်တရီ ပတ်လမ်း (unitary orbit) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပေးသည်။&lt;ref&gt;Shankar (1994), p. 143.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;|\Psi(t)\rangle = \hat{U}(t)|\Psi(0)\rangle, \qquad \hat{U}(t) = e^{-i\hat{H}t/\hbar}&lt;/math&gt;
ဤပတ်လမ်းသည် &lt;math&gt;|\Psi(0)\rangle \in \mathcal{D}(\hat{H})&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့်အခါ &lt;math&gt;i\hbar\frac{d}{dt}|\Psi(t)\rangle = \hat{H}|\Psi(t)\rangle&lt;/math&gt; ၏ အားကောင်းသော အဖြေဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\mathcal{H}&lt;/math&gt; တစ်ခုလုံးပေါ်တွင် အပျော့စား အဖြေ (mild solution) ဖြစ်သည်။ '''အချိန်အလိုက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု အော်ပရေတာ''' (time-evolution operator) &lt;math&gt;\hat{U}(t)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\mathcal{H}&lt;/math&gt; ပေါ်တွင် &lt;math&gt;\hat{U}(t)^\dagger \hat{U}(t) = \hat{U}(t)\hat{U}(t)^\dagger = I&lt;/math&gt; ကို ပြေလည်စေသော [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ယူနစ်တရီ အော်ပရေတာ]] (unitary operator) တစ်ခုဖြစ်ပြီး [[အစက်မြှောက်လဒ် (စကေလာမြှောက်လဒ်)|အတွင်းမြှောက်လဒ်]] (inner product) &lt;math&gt;\langle \Phi(t) | \Psi(t) \rangle = \langle \Phi(0) | \Psi(0) \rangle&lt;/math&gt; နှင့် [[စံနှုန်း (သင်္ချာ)|ယူနစ်စံနှုန်း]] (unit norm) &lt;math&gt;\langle \Psi(t) | \Psi(t) \rangle = 1&lt;/math&gt; တို့ကို မပြောင်းလဲစေဘဲ ထိန်းသိမ်းပေးသည်။&lt;ref&gt;Rieffel &amp; Polak (2011), p. 25.&lt;/ref&gt;

ပြောင်းပြန်အားဖြင့် (conversely) [[ယူနစ်တရီ အုပ်စု|ကိန်းရှင်တစ်ခုပါ ယူနစ်တရီအုပ်စုများ]] (one-parameter unitary groups) ဆိုင်ရာ '''စတုန်း၏ သီအိုရမ်''' (Stone's theorem) အရ &lt;math&gt;\{\hat{U}(t)\}_{t \in \mathbb{R}}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\hat{U}(0) = I&lt;/math&gt; နှင့် [[ကိန်းပြည့်]] (integer) &lt;math&gt;N &gt; 0&lt;/math&gt; တိုင်းအတွက် &lt;math&gt;\hat{U}(t/N)^N = \hat{U}(t)&lt;/math&gt; ဟူသော [[အုပ်စု ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|အုပ်စုဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (group homomorphism) ဂုဏ်သတ္တိ &lt;math&gt;\hat{U}(s + t) = \hat{U}(s)\hat{U}(t)&lt;/math&gt; တို့ကို ပြေလည်စေသည့် အားကောင်းစွာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်သော (strongly continuous) ကိန်းရှင်တစ်ခုပါ ယူနစ်တရီ အော်ပရေတာများ၏ စုစည်းမှု (one-parameter family) တစ်ခုဖြစ်ပါက သိပ်သည်းသော [[အရင်းအမြစ်စု]] (dense domain) &lt;math&gt;\mathcal{D}(\hat{G}) \subseteq \mathcal{H}&lt;/math&gt; ပေါ်တွင် အုပ်စု၏ '''အလွန်သေးငယ်လွန်းသော ထုတ်လုပ်ကိန်း''' (infinitesimal generator) ဖြစ်သည့် တစ်ခုတည်းသော ကိုယ်တိုင်တွဲဖက် အော်ပရေတာ &lt;math&gt;\hat{G}&lt;/math&gt; တည်ရှိပြီး အောက်ပါညီမျှခြင်းကို ပြေလည်စေသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\hat{U}(t) = e^{-i\hat{G}t}&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;\hat{G} = \hat{H}/\hbar&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်ခြင်းဖြင့် &lt;math&gt;\mathcal{D}(\hat{H})&lt;/math&gt; ပေါ်တွင် အချိန်အပေါ်မူတည်သော ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းကို ပြန်လည်ရရှိသည်။ အလွန်သေးငယ်သော အတိုင်းအတာတွင် &lt;math&gt;\psi \in \mathcal{D}(\hat{G})&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\hat{U}(\delta t)\psi = \psi - i\,\delta t\,\hat{G}\psi + o(\delta t)&lt;/math&gt; ဟု ဖြန့်ထုတ်လိုက်သောအခါ &lt;math&gt;\phi, \psi \in \mathcal{D}(\hat{G})&lt;/math&gt; အားလုံးအတွက် အောက်ပါဆက်သွယ်ချက်ကို ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\langle \phi | \hat{U}(\delta t)^\dagger \hat{U}(\delta t) \psi \rangle = \langle \phi | \psi \rangle + i\,\delta t\left(\langle \hat{G}\phi | \psi \rangle - \langle \phi | \hat{G}\psi \rangle\right) + o(\delta t)&lt;/math&gt;
ထို့ကြောင့် &lt;math&gt;\delta t&lt;/math&gt; ၏ ပထမအဆင့် (first order) အထိ ယူနစ်တရီဖြစ်မှု (unitarity) အရ &lt;math&gt;\hat{G}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\hat{G} \subseteq \hat{G}^\dagger&lt;/math&gt; ကို ပြေလည်စေသော အချိုးညီ (symmetric) အော်ပရေတာဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Sakurai &amp; Napolitano (2017), p. 68.&lt;/ref&gt;

=== တည်နေရာနှင့် အဟုန် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက်များ (Position and momentum representations) ===
သံလိုက် ဗက်တာပိုတင်ရှယ်များ (magnetic vector potentials) မရှိသည့်အခြေအနေ၌ [[စကေလာ|စကေလာပိုတင်ရှယ်]] (scalar potential) &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; သက်ရောက်ခံရသော &lt;math&gt;\mathbb{R}^3&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ [[ဒြပ်ထု]] (mass) &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ရှိသည့် နှိုင်းရမဟုတ်သော (non-relativistic) စပင်မဲ့ (spinless) [[အမှုန်]] (particle) တစ်ခုအတွက် [[ရပ်ဝန်း|အခြေအနေ ရပ်ဝန်း]] (state space) မှာ &lt;math&gt;\mathcal{H} = L^2(\mathbb{R}^3)&lt;/math&gt; ဖြစ်ပြီး [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ဟာမီတန် အော်ပရေတာ]]မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;Cohen-Tannoudji, Diu &amp; Laloë (2005), p. 182.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\hat{H} = \frac{1}{2m}\hat{\mathbf{p}}^2 + \hat{V}&lt;/math&gt;
၎င်းမှ သရုပ်မဲ့ [[ညီမျှခြင်း|ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု ညီမျှခြင်း]] (abstract evolution equation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;i\hbar \frac{d}{dt}|\Psi(t)\rangle = \left(\frac{1}{2m}\hat{\mathbf{p}}^2 + \hat{V}\right)|\Psi(t)\rangle&lt;/math&gt;
[[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|ကာတီးရှန်း ကိုဩဒိနိတ်]] (Cartesian coordinate) တစ်ခုချင်းစီအလိုက် ပုံမှန် ကွမ်တမ်အသွင်ပြောင်းခြင်း (canonical quantization) တွင် ကိုယ်တိုင်တွဲဖက် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|တည်နေရာ အော်ပရေတာ]] (position operator) &lt;math&gt;\hat{x}&lt;/math&gt; နှင့် [[အဟုန်]] အော်ပရေတာ (momentum operator) &lt;math&gt;\hat{p}&lt;/math&gt; တို့သည် ရှဗာ့ဇ် ရပ်ဝန်း (Schwartz space) &lt;math&gt;\mathcal{S}(\mathbb{R})&lt;/math&gt; ကဲ့သို့သော သိပ်သည်းသည့် ဘုံ မပြောင်းလဲသော [[အရင်းအမြစ်စု]] (common invariant domain) တစ်ခုပေါ်တွင် အောက်ပါ '''ပုံမှန် [[ကွန်မြူတေတာ]] ဆက်သွယ်ချက်''' (canonical commutation relation) ကို ပြေလည်စေသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;[\hat{x}, \hat{p}] = i\hbar I&lt;/math&gt;
[[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာတစ်ခု]] (one dimension) တွင် ဤကွန်မြူတေတာ ဆက်သွယ်ချက်ကို တည်နေရာ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက် (position representation) ၌ အောက်ပါအတိုင်း လက်တွေ့ဖော်ဆောင်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;Cohen-Tannoudji, Diu &amp; Laloë (2005), p. 190.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\langle x | \hat{p} | \psi \rangle = -i\hbar \frac{d}{dx}\psi(x)&lt;/math&gt;
အတိုင်းအတာသုံးခု (three dimensions) တွင်မူ &lt;math&gt;\langle \mathbf{r} | \hat{\mathbf{p}} | \psi \rangle = -i\hbar \nabla \psi(\mathbf{r})&lt;/math&gt; အဖြစ် ဖော်ပြနိုင်သဖြင့် &lt;math&gt;\hat{\mathbf{p}}^2&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;-\hbar^2 \nabla^2&lt;/math&gt; အဖြစ် သက်ရောက်ပြီး ဤတွင် &lt;math&gt;\nabla^2&lt;/math&gt; သည် '''[[လာပလေ့စ် အော်ပရေတာ]]''' (Laplace operator) ဖြစ်သည်။

&lt;math&gt;\mathbf{r} \in \mathbb{R}^3&lt;/math&gt; အတွက် ယေဘုယျပြုထားသော တည်နေရာ ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေများ (generalized position eigenstates) &lt;math&gt;|\mathbf{r}\rangle&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{p} \in \mathbb{R}^3&lt;/math&gt; အတွက် ယေဘုယျပြုထားသော အဟုန် ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေများ (generalized momentum eigenstates) &lt;math&gt;|\mathbf{p}\rangle&lt;/math&gt; တို့ကို &lt;math&gt;\langle \mathbf{r} | \mathbf{p} \rangle = (2\pi\hbar)^{-3/2} e^{i\mathbf{p}\cdot\mathbf{r}/\hbar}&lt;/math&gt; အရ စံနှုန်းသတ်မှတ်ထားသောအခါ (normalized) တည်နေရာရပ်ဝန်း [[ဖန်ရှင်|လှိုင်းဖန်ရှင်]] (position-space wave function) &lt;math&gt;\Psi(\mathbf{r},t) = \langle \mathbf{r} | \Psi(t)\rangle&lt;/math&gt; နှင့် အဟုန်ရပ်ဝန်း လှိုင်းဖန်ရှင် (momentum-space wave function) &lt;math&gt;\tilde{\Psi}(\mathbf{p},t) = \langle \mathbf{p} | \Psi(t)\rangle&lt;/math&gt; တို့သည် ယူနစ်တရီ ဖူရီယာ အသွင်ပြောင်းခြင်း (unitary Fourier transform) အရ အောက်ပါအတိုင်း ဆက်စပ်နေကြသည်။&lt;ref&gt;Zwiebach (2022), pp. 103–104.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\tilde{\Psi}(\mathbf{p},t) = (2\pi\hbar)^{-3/2} \int_{\mathbb{R}^3} d^3\mathbf{r} \, e^{-i\mathbf{p}\cdot\mathbf{r}/\hbar}\Psi(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;\tilde{\Psi}&lt;/math&gt; နှင့် [[ကွန်ဗော်လူးရှင်း]] (convolution) ကို မှန်ကန်စွာအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသော (well-defined) သမမျှတသည့် ဖြန့်ဝေမှုဆိုင်ရာ ဖူရီယာ အသွင်ပြောင်းခြင်း (tempered distributional Fourier transform) &lt;math&gt;\tilde{V}&lt;/math&gt; ရှိသည့် အချိန်အပေါ်မူမတည်သော ပိုတင်ရှယ် &lt;math&gt;V(\mathbf{r})&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာသုံးခုရှိသော]] (three-dimensional) တည်နေရာရပ်ဝန်း ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;i\hbar \frac{\partial}{\partial t}\Psi(\mathbf{r},t) = -\frac{\hbar^2}{2m}\nabla^2\Psi(\mathbf{r},t) + V(\mathbf{r})\Psi(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt;
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် အဟုန်ရပ်ဝန်း ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းသည် အောက်ပါ ကွန်ဗော်လူးရှင်း [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|အင်တီဂရယ်ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း]] (integro-differential equation) ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;i\hbar \frac{\partial}{\partial t}\tilde{\Psi}(\mathbf{p},t) = \frac{|\mathbf{p}|^2}{2m}\tilde{\Psi}(\mathbf{p},t) + (2\pi\hbar)^{-3/2} \int_{\mathbb{R}^3} d^3\mathbf{p}' \, \tilde{V}(\mathbf{p} - \mathbf{p}')\tilde{\Psi}(\mathbf{p}',t)&lt;/math&gt;
ဤတွင် &lt;math&gt;\tilde{V}(\mathbf{p}) = (2\pi\hbar)^{-3/2} \int_{\mathbb{R}^3} d^3\mathbf{r} \, e^{-i\mathbf{p}\cdot\mathbf{r}/\hbar}V(\mathbf{r})&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;V&lt;/math&gt; ၏ ဖြန့်ဝေမှုဆိုင်ရာ ဖူရီယာ အသွင်ပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်။

=== အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှုညီမျှခြင်းနှင့် ဖြစ်တန်စွမ်း စီးကြောင်း (Continuity equation and probability current) ===
[[ကိန်းစစ်]] (real) ပိုတင်ရှယ် &lt;math&gt;V(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် တည်နေရာရပ်ဝန်း ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း၏ လုံလောက်စွာ [[အဆက်မပြတ်_(ဒစ်ဖရန်ရှယ်_ကဲကုလပ်)#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု_နှင့်_အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း_(Differentiability_and_Continuity)|ချောမွေ့သော]] (smooth) အဖြေ &lt;math&gt;\Psi(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt; တစ်ခုသည် ဒေသအလိုက် [[ဖြစ်တန်စွမ်း]] တည်မြဲမှု (local conservation of probability) ကို ပြေလည်စေသည်။&lt;ref&gt;Cohen-Tannoudji, Diu &amp; Laloë (2005), p. 238.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Sakurai &amp; Napolitano (2021), p. 97.&lt;/ref&gt; [[ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်|ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ]] (probability density) &lt;math&gt;\rho(\mathbf{r},t) = |\Psi(\mathbf{r},t)|^2 = \Psi^*(\mathbf{r},t)\Psi(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;t&lt;/math&gt; အလိုက် [[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍]] ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းနှင့် ၎င်း၏ [[ကိန်းထွေး ကွန်ဂျူဂိတ်|ကိန်းထွေးကွန်ဂျူဂိတ်]] (complex conjugate) တို့ကို အစားသွင်းလိုက်သောအခါ '''အဆက်မပြတ်ဖြစ်မှုညီမျှခြင်း''' (continuity equation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\frac{\partial}{\partial t}\rho(\mathbf{r},t) + \nabla \cdot \mathbf{j}(\mathbf{r},t) = 0&lt;/math&gt;
ဤတွင် '''ဖြစ်တန်စွမ်း စီးကြောင်း''' (probability current) သို့မဟုတ် ဖြစ်တန်စွမ်း စီးဆင်းမှု (probability flux) [[ဗက်တာစက်ကွင်း]] (vector field) &lt;math&gt;\mathbf{j}(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt; ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\mathbf{j}(\mathbf{r},t) = -\frac{i\hbar}{2m}\left(\Psi^*\nabla\Psi - \Psi\nabla\Psi^*\right) = \frac{\hbar}{m}\operatorname{Im}\left(\Psi^*\nabla\Psi\right)&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;\Psi(\mathbf{r},t) \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သော မည်သည့် အဖွင့်နယ်ပယ် (open region) တွင်မဆို ဒေသအလိုက် (locally) လည်းကောင်း ရိုးရှင်းစွာ ဆက်စပ်နေသော (simply connected) သုညကင်းစင်သည့် (zero-free) မည်သည့် အဖွင့်နယ်ပယ်တွင်မဆို အလုံးစုံ (globally) အားဖြင့်လည်းကောင်း [[ဖန်ရှင်|လှိုင်းဖန်ရှင်]]ကို တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းရှိသော (single-valued) ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသည့် ကိန်းစစ် အခြေပြထောင့် ဖန်ရှင် (real phase function) &lt;math&gt;S(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt; ဖြင့် &lt;math&gt;\Psi(\mathbf{r},t) = \sqrt{\rho(\mathbf{r},t)}\exp\!\left(\frac{i}{\hbar}S(\mathbf{r},t)\right)&lt;/math&gt; ဟူ၍ ဝင်ရိုးစွန်းပုံစံ (polar form) ရေးသားလိုက်သောအခါ ဖြစ်တန်စွမ်း စီးကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\mathbf{j}(\mathbf{r},t) = \frac{\rho(\mathbf{r},t)\nabla S(\mathbf{r},t)}{m}&lt;/math&gt;

=== ကိန်းရှင်များ ခွဲထုတ်ခြင်း (Separation of variables) ===
ပိုတင်ရှယ် &lt;math&gt;V(\mathbf{r})&lt;/math&gt; သည် အချိန်အပေါ် မူတည်ခြင်းမရှိသည့်အခါ အချိန်အပေါ်မူတည်သော ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းတွင် [[မြှောက်လဒ်]] အန်းဇတ်စ် (product ansatz)&lt;ref&gt;Singh (2008), pp. 277–287.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Psi(\mathbf{r},t) = \psi(\mathbf{r})\tau(t)&lt;/math&gt;
ဖြင့် '''ကိန်းရှင်များ ခွဲထုတ်ခြင်း''' (separation of variables) ကို အသုံးပြုလိုက်သောအခါ ခွဲထုတ်ကိန်းသေ (separation constant) &lt;math&gt;E \in \mathbb{R}&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် အမြှောက်ကိန်းသေ (multiplicative constant) တစ်ခုအထိ &lt;math&gt;\tau(t) = e^{-iEt/\hbar}&lt;/math&gt; ကို ရရှိပြီး အောက်ပါ တည်ငြိမ်အခြေအနေ (stationary-state) [[ဖန်ရှင်|လှိုင်းဖန်ရှင်]]ကို ထုတ်ပေးသည်။&lt;ref&gt;Shankar (1994), p. 143.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\Psi(\mathbf{r},t) = \psi(\mathbf{r})e^{-iEt/\hbar}&lt;/math&gt;
၎င်း၏ ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ ဆခွဲကိန်း (spatial factor) &lt;math&gt;\psi(\mathbf{r})&lt;/math&gt; သည် အချိန်အပေါ်မူမတည်သော ဟဲလ်မ်ဟို့တ်ဇ်ပုံစံ [[ညီမျှခြင်း]] (Helmholtz-type equation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ပြေလည်စေသည်။&lt;ref&gt;Adams, Sigel &amp; Mlynek (1994), pp. 143–210.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\nabla^2\psi(\mathbf{r}) + \frac{2m}{\hbar^2}\left[E - V(\mathbf{r})\right]\psi(\mathbf{r}) = 0&lt;/math&gt;
[[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) တစ်ခုပေါ်ရှိ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ကိုယ်တိုင်တွဲဖက် အော်ပရေတာများ]]အတွက် ရောင်စဉ်သီအိုရမ် (spectral theorem) အရ မည်သည့်အခြေအနေ &lt;math&gt;|\psi\rangle \in \mathcal{H}&lt;/math&gt; ကိုမဆို &lt;math&gt;\hat{H}&lt;/math&gt; ၏ ပရိုဂျက်ရှင်းတန်ဖိုးရှိ အတိုင်းအတာ (projection-valued measure) အပေါ် အခြေခံ၍ ခွဲခြမ်းနိုင်ပြီး ဆင်ဂူလာ အဆက်မပြတ် ရောင်စဉ် (singular continuous spectrum) မရှိသည့်အခါ ၎င်းသည် အမှတ်ရောင်စဉ် (point-spectrum) ချုပ်နှောင် ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေများ (bound eigenstates) ပေါ်ရှိ ပိုင်းစသီးခြား [[ပေါင်းခြင်း|ပေါင်းလဒ်]] (discrete sum) နှင့် အဆက်မပြတ် ရောင်စဉ် (continuous spectrum) ပေါ်ရှိ [[အင်တီဂရေးရှင်း|ရောင်စဉ် အင်တီဂရယ်]] (spectral integral) တို့အဖြစ်သို့ လျှော့ချနိုင်သည်။

&lt;math&gt;V(\mathbf{r})&lt;/math&gt; တွင် [[ခေါက်ချိုးညီ|ရပ်ဝန်းဆိုင်ရာ အချိုးညီမှု]] (spatial symmetry) ရှိသည့်အခါ အချိန်အပေါ်မူမတည်သော ညီမျှခြင်းတွင် ကိန်းရှင်များကို ထပ်မံခွဲထုတ်နိုင်သည်။ အပေါင်းအခြေခံ (additive) ကာတီးရှန်း ပိုတင်ရှယ် &lt;math&gt;V(x,y,z) = V_x(x) + V_y(y) + V_z(z)&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\psi(\mathbf{r}) = \psi_x(x)\psi_y(y)\psi_z(z)&lt;/math&gt; ပုံစံဖြင့် အဖြေရှာနိုင်ပြီး [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာကိုဩဒိနိတ်များ]] (spherical coordinates) &lt;math&gt;(r,\theta,\varphi)&lt;/math&gt; ဖြင့် ဖော်ပြထားသော ဗဟိုပိုတင်ရှယ် (central potential) &lt;math&gt;V(\mathbf{r}) = V(r)&lt;/math&gt; အတွက်မူ &lt;math&gt;\psi(r,\theta,\varphi) = R(r)\Theta(\theta)\Phi(\varphi)&lt;/math&gt; ပုံစံဖြင့် အဖြေရှာနိုင်သည်။

== ပုံမှန် ပိုတင်ရှယ်များအတွက် တိကျသော အဖြေများ (Exact solutions for canonical potentials) ==

=== အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသော အနန္တ ပိုတင်ရှယ်တွင်း (One-dimensional infinite potential well) ===
[[File:Infinite potential well.svg|thumb|အကျယ် &lt;math&gt;L&lt;/math&gt; ရှိသော [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသည့်]] (one-dimensional) အနန္တ ပိုတင်ရှယ်တွင်း (infinite potential well)]]

&lt;math&gt;(0,L)&lt;/math&gt; ပေါ်တွင် သုညဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;[0,L]&lt;/math&gt; ပြင်ပတွင် [[အနန္တ]] (infinite) ဖြစ်သော ပိုတင်ရှယ် (potential) တစ်ခုကြောင့် အပိုင်းအခြား (interval) &lt;math&gt;[0,L]&lt;/math&gt; အတွင်း၌သာ ကန့်သတ်ခံထားရသော [[ဒြပ်ထု]] (mass) &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ရှိသည့် [[အမှုန်]] (particle) တစ်ခုအတွက် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ဟာမီတန် အော်ပရေတာ]] (Hamiltonian) သည် &lt;math&gt;L^2([0,L])&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ &lt;math&gt;-\frac{\hbar^2}{2m}\frac{d^2}{dx^2}&lt;/math&gt; ၏ ဒစ်ရစ်ခ်ျလေး လက်တွေ့ဖော်ဆောင်မှု (Dirichlet realization) ဖြစ်ပြီး [[ဖန်ရှင်|လှိုင်းဖန်ရှင်]] (wave function) သည် အောက်ပါ နယ်နိမိတ်တန်ဖိုး ပြဿနာ (boundary value problem) ကို ပြေလည်စေသည်။&lt;ref&gt;Cohen-Tannoudji, Diu &amp; Laloë (2005), pp. 77–78.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;-\frac{\hbar^2}{2m}\frac{d^2\psi}{dx^2} = E\psi, \qquad \psi(0) = 0, \quad \psi(L) = 0&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;E \le 0&lt;/math&gt; အတွက် အသေးအဖွဲ အဖြေ (trivial solution) &lt;math&gt;\psi \equiv 0&lt;/math&gt; တစ်ခုတည်းကသာ နယ်နိမိတ်အခြေအနေများ (boundary conditions) ကို ပြေလည်စေသည်။ &lt;math&gt;E &gt; 0&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;k = \frac{\sqrt{2mE}}{\hbar} &gt; 0&lt;/math&gt; ဟု သတ်မှတ်လိုက်သောအခါ [[ဒစ်ဖရန်ရှယ် ညီမျှခြင်း|ဒစ်ဖရန်ရှယ်ညီမျှခြင်း]] (differential equation) ၏ ယေဘုယျအဖြေ (general solution) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\psi(x) = A e^{ikx} + B e^{-ikx} = C\sin(kx) + D\cos(kx), \qquad E = \frac{\hbar^2 k^2}{2m}&lt;/math&gt;
နယ်နိမိတ်အခြေအနေ &lt;math&gt;\psi(0) = D = 0&lt;/math&gt; က [[ဆိုင်းနှင့် ကိုဆိုင်း ဖန်ရှင်များ|ကိုဆိုင်းကိန်းစု]] (cosine term) ကို ပယ်ဖျက်ပေးပြီး &lt;math&gt;C \neq 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;\|\psi\|_{L^2(0,L)} = 1&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\psi(L) = C\sin(kL) = 0&lt;/math&gt; အရ အောက်ပါဆက်သွယ်ချက် လိုအပ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;k_n = \frac{n\pi}{L}, \qquad n \in \{1, 2, 3, \dots\}&lt;/math&gt;
[[ယူနစ်ဗက်တာ|ယူနစ်ဗက်တာပြုထားသော]] (normalized) [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်ဖန်ရှင်များ]] (eigenfunctions) နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ပိုင်းစသီးခြား (discrete) စွမ်းအင် [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ]] (energy eigenvalues) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\psi_n(x) = \sqrt{\frac{2}{L}}\sin\!\left(\frac{n\pi x}{L}\right), \qquad E_n = \frac{n^2 \pi^2 \hbar^2}{2mL^2} = \frac{n^2 h^2}{8mL^2}, \qquad n \in \{1, 2, 3, \dots\}&lt;/math&gt;

=== ကွမ်တမ် ဟာမိုနစ် လွှဲခါစနစ် (Quantum harmonic oscillator) ===
[[File:QuantumHarmonicOscillatorAnimation.gif|300px|thumb|right|[[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသော]] ဟာမိုနစ် လွှဲခါစနစ် (harmonic oscillator) အတွက် ကလပ်စစ်ကယ် လွှဲခါမှု (classical oscillation) A မှ B အထိ နှင့်  C မှ H အထိ ကွမ်တမ် အဖြေများ (quantum solutions)။ တည်ငြိမ် ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေများ (stationary eigenstates) ကို C မှ F တွင် ပြသထားပြီး အချိန်အပေါ်မူတည်သော [[ထပ်ဆင့်ခြင်းမူဝါဒ|ထပ်ဆင့်ခြင်းများ]] (time-dependent superpositions) ကို G မှ H တွင် ပြသထားသည်။]]

ထောင့်ပြကြိမ်နှုန်း (angular frequency) &lt;math&gt;\omega &gt; 0&lt;/math&gt; ရှိသည့် နှစ်ထပ်ကိန်း ပိုတင်ရှယ် (quadratic potential) &lt;math&gt;V(x) = \frac{1}{2}m\omega^2 x^2&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[ဒြပ်ထု]] &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ရှိသော အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသည့် အမှုန်တစ်ခုအတွက် &lt;math&gt;L^2(\mathbb{R})&lt;/math&gt; ပေါ်ရှိ အချိန်အပေါ်မူမတည်သော ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း (time-independent Schrödinger equation) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;-\frac{\hbar^2}{2m}\frac{d^2\psi}{dx^2} + \frac{1}{2}m\omega^2 x^2\psi = E\psi&lt;/math&gt;
[[ယူနစ်ဗက်တာ|ယူနစ်ဗက်တာပြုထားသော]] နှစ်ထပ်ကိန်းအင်တီဂရိတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိသည့် (square-integrable) [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်ဖန်ရှင်များ]] &lt;math&gt;\psi_n \in L^2(\mathbb{R})&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;n \in \{0, 1, 2, \dots\}&lt;/math&gt; ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားပြီး အောက်ပါအတိုင်း ပေးထားသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\psi_n(x) = \frac{1}{\sqrt{2^n\,n!}}\left(\frac{m\omega}{\pi\hbar}\right)^{1/4} e^{-\frac{m\omega x^2}{2\hbar}} \mathcal{H}_n\!\left(\sqrt{\frac{m\omega}{\hbar}}\,x\right)&lt;/math&gt;
ဤတွင် &lt;math&gt;\mathcal{H}_n(z) = (-1)^n e^{z^2}\frac{d^n}{dz^n}e^{-z^2}&lt;/math&gt; သည် ဒီဂရီ (degree) &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ရှိသော ရူပဗေဒသုံး '''[[ပိုလီနိုမီရယ်|အာမစ် ပိုလီနိုမီရယ်]]''' (Hermite polynomial) ဖြစ်သည်။ အဓိပ္ပာယ်ထပ်တူညီစွာပင် ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေများကို [[ပုံမှန် ဖြန့်ဖြူးခြင်း|ဂေါက်ရှန်း]] (Gaussian) အခြေခံအနိမ့်ဆုံးအခြေအနေ (ground state) &lt;math&gt;\psi_0(x)&lt;/math&gt; မှ ဒစ်ဖရန်ရှယ် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|အဆင့်မြှင့် အော်ပရေတာ]] (differential raising operator) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ထုတ်ပေးနိုင်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\psi_n(x) = \frac{1}{\sqrt{n!}}\left(\sqrt{\frac{m\omega}{2\hbar}}\right)^n \left(x - \frac{\hbar}{m\omega}\frac{d}{dx}\right)^n \left(\frac{m\omega}{\pi\hbar}\right)^{1/4} e^{-\frac{m\omega x^2}{2\hbar}}&lt;/math&gt;
သက်ဆိုင်ရာ ပိုင်းစသီးခြား စွမ်းအင် [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ]]မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Townsend (2012), pp. 247–250.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cohen-Tannoudji, Diu &amp; Laloë (2005), p. 352.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;E_n = \left(n + \frac{1}{2}\right)\hbar\omega, \qquad n \in \{0, 1, 2, \dots\}&lt;/math&gt;
'''အခြေခံအနိမ့်ဆုံးအခြေအနေ''' &lt;math&gt;n = 0&lt;/math&gt; တွင် '''သုညအမှတ် စွမ်းအင်''' (zero-point energy) &lt;math&gt;E_0 = \frac{1}{2}\hbar\omega&lt;/math&gt; ရှိသည်။

=== ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပုံစံ အက်တမ် (Hydrogen-like atom) ===
[[File:Hydrogen Density Plots.png|thumb|ဟိုက်ဒရိုဂျင် အက်တမ် (hydrogen atom) တစ်ခုအတွင်းရှိ ချုပ်နှောင် အီလက်ထရွန် [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်ဖန်ရှင်များ]] (bound electron eigenfunctions) &lt;math&gt;\psi_{n\ell m}&lt;/math&gt; ၏ [[ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ ဖန်ရှင်|ဖြစ်တန်စွမ်း သိပ်သည်းဆ]]ပုံပြဂရပ်များ (probability density plots)]]

[[ဒြပ်ထု]] &lt;math&gt;m_e&lt;/math&gt; နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ် (charge) &lt;math&gt;-q&lt;/math&gt; ရှိသော အီလက်ထရွန် (electron) တစ်လုံးနှင့် ဒြပ်ထု &lt;math&gt;m_p&lt;/math&gt; နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ် &lt;math&gt;+q&lt;/math&gt; ရှိသော ပရိုတွန် နျူကလိယပ်စ် (proton nucleus) တစ်ခုတို့ တည်ငြိမ်လျှပ်စစ် ကူလုံ ပိုတင်ရှယ် (electrostatic Coulomb potential) အရ အပြန်အလှန်သက်ရောက်နေကြသည့် ဒြပ်ဝတ္ထုနှစ်ခုပါ စနစ် (two-body system) တစ်ခုအတွက် ဒြပ်ထုဗဟိုချက် ရွေ့လျားမှု (center-of-mass motion) ကို ခွဲထုတ်လိုက်သောအခါ &lt;math&gt;r = |\mathbf{r}|&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့် &lt;math&gt;\mathbf{r} \in \mathbb{R}^3&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ နှိုင်းရ ရွေ့လျားမှု (relative motion) သည် အမှုန်တစ်ခုတည်းဆိုင်ရာ အချိန်အပေါ်မူမတည်သော ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းအဖြစ်သို့ အောက်ပါအတိုင်း လျှော့ချသွားသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;-\frac{\hbar^2}{2\mu}\nabla^2\psi - \frac{q^2}{4\pi\varepsilon_0 r}\psi = E\psi&lt;/math&gt;
ဤတွင် &lt;math&gt;\varepsilon_0&lt;/math&gt; သည် လေဟာနယ် လျှပ်စစ်စိမ့်ဝင်နိုင်စွမ်း (vacuum permittivity) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\mu = \frac{m_e m_p}{m_e + m_p}&lt;/math&gt; သည် '''[[ဒြပ်ထု|လျှော့ချထားသော ဒြပ်ထု]]''' (reduced mass) ဖြစ်သည်။ [[ကိုဩဒိနိတ်စနစ်|စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာကိုဩဒိနိတ်များ]] (spherical coordinates) &lt;math&gt;(r,\theta,\varphi)&lt;/math&gt; တွင် ဤညီမျှခြင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ကိန်းရှင်များ ခွဲထုတ်နိုင်သည်။&lt;ref&gt;Tipler &amp; Mosca (2008).&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\psi(r,\theta,\varphi) = R(r)Y_\ell^m(\theta,\varphi)&lt;/math&gt;
ဤတွင် &lt;math&gt;Y_\ell^m(\theta,\varphi)&lt;/math&gt; သည် ဒီဂရီ &lt;math&gt;\ell&lt;/math&gt; နှင့် အဆင့် (order) &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ရှိသော '''စက်လုံးမျက်နှာပြင်ဆိုင်ရာ ဟာမိုနစ်''' (spherical harmonic) ဖြစ်သည်။ &lt;math&gt;E &lt; 0&lt;/math&gt; ဖြစ်သည့် ချုပ်နှောင်အခြေအနေများ (bound states) အတွက် &lt;math&gt;L^2(\mathbb{R}^3)&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[ယူနစ်ဗက်တာ|ယူနစ်ဗက်တာပြုထားသော]] ကိုယ်ပိုင်ဖန်ရှင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ကြသည်။&lt;ref&gt;Griffiths (2008), p. 162.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\psi_{n\ell m}(r,\theta,\varphi) = \sqrt{\left(\frac{2}{na_0}\right)^3 \frac{(n-\ell-1)!}{2n\,(n+\ell)!}} \, e^{-r/(na_0)} \left(\frac{2r}{na_0}\right)^\ell L_{n-\ell-1}^{2\ell+1}\!\left(\frac{2r}{na_0}\right) Y_\ell^m(\theta,\varphi)&lt;/math&gt;
ဤတွင် အောက်ပါသတ်မှတ်ချက်များ ပါဝင်သည်။
* &lt;math&gt;a_0 = \frac{4\pi\varepsilon_0\hbar^2}{\mu q^2}&lt;/math&gt; သည် လျှော့ချထားသော ဒြပ်ထုဆိုင်ရာ '''ဘိုး အချင်းဝက်''' (Bohr radius) ဖြစ်ပြီး [[အနန္တ]] နျူကလိယပ်စ်ဒြပ်ထု [[စုဆုံမှတ်]] (infinite-nuclear-mass limit) &lt;math&gt;\mu \to m_e&lt;/math&gt; တွင် &lt;math&gt;\frac{4\pi\varepsilon_0\hbar^2}{m_e q^2}&lt;/math&gt; ဖြင့် ခန့်မှန်းတွက်ချက်နိုင်သည် (approximated)။
* &lt;math&gt;L_k^\alpha(x) = \frac{x^{-\alpha}e^x}{k!}\frac{d^k}{dx^k}\left(e^{-x}x^{k+\alpha}\right)&lt;/math&gt; သည် ဒီဂရီ &lt;math&gt;k = n - \ell - 1&lt;/math&gt; နှင့် ကိန်းရှင်သတ်မှတ်ချက် (parameter) &lt;math&gt;\alpha = 2\ell + 1&lt;/math&gt; ရှိသော '''[[ပိုလီနိုမီရယ်|ယေဘုယျပြုထားသော လာဂဲ ပိုလီနိုမီရယ်]]''' (generalized Laguerre polynomial) ဖြစ်သည်။
* &lt;math&gt;n \in \{1, 2, 3, \dots\}&lt;/math&gt; သည် '''အဓိက ကွမ်တမ်ကိန်း''' (principal quantum number) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\ell \in \{0, 1, \dots, n - 1\}&lt;/math&gt; သည် '''အဇီမုသယ် ကွမ်တမ်ကိန်း''' (azimuthal quantum number) ဖြစ်ကာ &lt;math&gt;m \in \{-\ell, -\ell + 1, \dots, \ell\}&lt;/math&gt; သည် '''သံလိုက် ကွမ်တမ်ကိန်း''' (magnetic quantum number) ဖြစ်သည်။

သက်ဆိုင်ရာ ပိုင်းစသီးခြား ချုပ်နှောင်အခြေအနေ စွမ်းအင် [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ]]သည် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; တစ်ခုတည်းအပေါ်တွင်သာ မူတည်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;E_n = -\frac{\mu q^4}{2(4\pi\varepsilon_0)^2\hbar^2 n^2} = -\frac{\hbar^2}{2\mu a_0^2 n^2}, \qquad n \in \{1, 2, 3, \dots\}&lt;/math&gt;

== ယေဘုယျပြုထားခြင်းများနှင့် စုဆုံမှတ် အခြေအနေများ (Generalizations and limiting regimes) ==

=== ဆီမီးကလပ်စစ်ကယ် စုဆုံမှတ် (Semiclassical limit) ===
[[ဆင်းသက်ချက် (ဒစ်ဖရန်ရှယ် ကဲကုလပ်)|ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော]] (differentiable) ပိုတင်ရှယ် (potential) &lt;math&gt;V(x)&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွင်း ရွေ့လျားနေသော [[ဒြပ်ထု]] (mass) &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ရှိသည့် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာတစ်ခုတည်းရှိသော]] (one-dimensional) အမှုန် (particle) တစ်ခုအတွက် ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း (Schrödinger equation) အောက်၌ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲနေသည့် လုံလောက်စွာ လျင်မြန်သောနှုန်းဖြင့် လျော့ကျသွားသော အခြေအနေ (state) &lt;math&gt;|\Psi(t)\rangle&lt;/math&gt; အတွင်းရှိ [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|တည်နေရာ အော်ပရေတာ]] (position operator) &lt;math&gt;\hat{x}&lt;/math&gt; နှင့် [[အဟုန်]] အော်ပရေတာ (momentum operator) &lt;math&gt;\hat{p}&lt;/math&gt; တို့၏ [[မျှော်မှန်းတန်ဖိုး|မျှော်မှန်းတန်ဖိုးများ]] (expectation values) သည် '''အေးရန်ဖက်စ် သီအိုရမ်''' (Ehrenfest theorem) ကို အောက်ပါအတိုင်း လိုက်နာကြသည်။&lt;ref&gt;Peres (1993), p. 302.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;m\frac{d}{dt}\langle \hat{x} \rangle = \langle \hat{p} \rangle, \qquad \frac{d}{dt}\langle \hat{p} \rangle = -\langle V'(\hat{x}) \rangle&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;V'(x)&lt;/math&gt; သည် [[ဖန်ရှင်|အဖိုင်းဖန်ရှင်]] (affine function) တစ်ခုဖြစ်သည့်အခါ တစ်နည်းအားဖြင့် လွတ်လပ်သော [[အမှုန်]] (free particle) သို့မဟုတ် ဟာမိုနစ် လွှဲခါစနစ် (harmonic oscillator) တွင်ကဲ့သို့ &lt;math&gt;V(x)&lt;/math&gt; သည် ဒီဂရီ (degree) အများဆုံး နှစ်ရှိသော [[ပိုလီနိုမီရယ်]] (polynomial) တစ်ခုဖြစ်သည့်အခါ၌သာ အခြေအနေအားလုံးအတွက် &lt;math&gt;\langle V'(\hat{x}) \rangle = V'(\langle \hat{x} \rangle)&lt;/math&gt; သည် ထပ်တူညီစွာ မှန်ကန်သောကြောင့် မျှော်မှန်းတန်ဖိုးများသည် ဒီဂရီ အများဆုံး နှစ်ရှိသော ပိုတင်ရှယ်များအတွက်သာ အလိုရှိရာ (arbitrary) အခြေအနေအားလုံး၌ တိကျသော ကလပ်စစ်ကယ် နယူတန် [[လမ်းကြောင်း|လမ်းကြောင်းများ]] (classical Newton trajectories) အတိုင်း လိုက်နာကြသည်။ ထို့ပြင် နှစ်ကြိမ် [[ဆင်းသက်ချက်_(ဒစ်ဖရန်ရှယ်_ကဲကုလပ်)#ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရနိုင်မှု_နှင့်_အဆက်မပြတ်ဖြစ်ခြင်း_(Differentiability_and_Continuity)|အဆက်မပြတ် ဆင်းသက်ချက်ရှာ၍ရသော]] (twice continuously differentiable) ပိုတင်ရှယ် &lt;math&gt;V(x)&lt;/math&gt; တစ်ခုအတွက် လှိုင်းထုပ် (wave packet) သည် &lt;math&gt;\langle \hat{x} \rangle&lt;/math&gt; ပတ်ဝန်းကျင်၌ &lt;math&gt;V'(x)&lt;/math&gt; ပြောင်းလဲမှု မပြောပလောက်သည့် အတိုင်းအတာအတွင်း စုစည်းတည်ရှိနေသည့်အခါတိုင်း (localized) အဆိုပါ လမ်းကြောင်းများအတိုင်း နီးစပ်စွာ လိုက်နာကြသည်။

ထို့အပြင် ဝင်ရိုးစွန်းပုံစံ (polar) WKB အန်းဇတ်စ် (WKB ansatz) &lt;math&gt;\Psi(\mathbf{r},t) = \sqrt{\rho(\mathbf{r},t)}\,e^{iS(\mathbf{r},t)/\hbar}&lt;/math&gt; ကို တည်နေရာရပ်ဝန်း (position-space) ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း &lt;math&gt;i\hbar \frac{\partial\Psi}{\partial t} = \left(-\frac{\hbar^2}{2m}\nabla^2 + V(\mathbf{r},t)\right)\Psi&lt;/math&gt; အတွင်းသို့ အစားသွင်း၍ [[ကိန်းစစ်|ကိန်းစစ်ပိုင်း]] (real part) ကို ယူလိုက်သောအခါ အောက်ပါ[[ညီမျှခြင်း]]ကို ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;-\frac{\partial S}{\partial t} = \frac{|\nabla S|^2}{2m} + V(\mathbf{r},t) - \frac{\hbar^2}{2m}\frac{\nabla^2\sqrt{\rho}}{\sqrt{\rho}}&lt;/math&gt;
လွှဲကျယ် (amplitude) &lt;math&gt;\sqrt{\rho}&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\hbar&lt;/math&gt; အတိုင်းအတာနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် နှေးကွေးစွာ ပြောင်းလဲသဖြင့် &lt;math&gt;\hbar \to 0&lt;/math&gt; ချဉ်းကပ်သွားသည့်အခါ &lt;math&gt;\mathcal{O}(\hbar^2)&lt;/math&gt; ရှိသော ကွမ်တမ် ပိုတင်ရှယ်ကိန်းစု (quantum potential term) &lt;math&gt;-\frac{\hbar^2}{2m}\frac{\nabla^2\sqrt{\rho}}{\sqrt{\rho}}&lt;/math&gt; ပျောက်ကွယ်သွားသည်ဟူသော WKB ဆီမီးကလပ်စစ်ကယ် အဆိုပြုချက် (WKB semiclassical hypothesis) အောက်တွင် ဤညီမျှခြင်းသည် [[စုဆုံမှတ်]] (limit) &lt;math&gt;\hbar \to 0&lt;/math&gt; ၌ သက်ရောက်ချက် (action) &lt;math&gt;S(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt; အတွက် ကလပ်စစ်ကယ် '''ဟာမီလ်တန်-ဂျေးကိုဘီ ညီမျှခြင်း''' (Hamilton–Jacobi equation) အဖြစ်သို့ အောက်ပါအတိုင်း လျှော့ချသွားသည်။&lt;ref&gt;Peres (1993), p. 308.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;-\frac{\partial S}{\partial t} = H(\mathbf{r}, \nabla S, t) = \frac{|\nabla S|^2}{2m} + V(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt;

=== သိပ်သည်းဆ အော်ပရေတာများနှင့် ဖွန်နွိုင်းမန်း ညီမျှခြင်း (Density operators and the von Neumann equation) ===
ကွမ်တမ် အခြေအနေများ (quantum states) ၏ စာရင်းအင်းဆိုင်ရာစုစည်းမှုများ (statistical ensembles) နှင့် ပေါင်းစပ် ကွမ်တမ်စနစ်များ (composite quantum systems) ၏ အဖွင့် စနစ်ခွဲများ (open subsystems) ကို ယူနစ်ထရေ့စ် (unit trace) &lt;math&gt;\operatorname{Tr}(\hat{\rho}) = 1&lt;/math&gt; ရှိပြီး &lt;math&gt;\mathcal{H}&lt;/math&gt; ပေါ်တွင် အပေါင်းဆီမီးတိကျသော (positive semi-definite) [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ထရေ့စ်အတန်းအစား အော်ပရေတာ]] (trace-class operator) တစ်ခုအဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည့် '''သိပ်သည်းဆ အော်ပရေတာ''' (density operator) သို့မဟုတ် '''[[ကိန်းအုံ|သိပ်သည်းဆ ကိန်းအုံ]]''' (density matrix) &lt;math&gt;\hat{\rho}&lt;/math&gt; ဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည်။&lt;ref&gt;Peres (1993), p. 74.&lt;/ref&gt; သိပ်သည်းဆ အော်ပရေတာများ၏ [[အစု]]သည် ခုံးသော (convex) အစုဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစွန်းရောက်အမှတ်များ (extreme points) မှာ သီးသန့်အခြေအနေများ (pure states) နှင့် ဆက်စပ်နေသည့် [[ယူနစ်ဗက်တာ|ယူနစ်ဗက်တာများ]] (unit vectors) &lt;math&gt;|\psi\rangle \in \mathcal{H}&lt;/math&gt; ပေါ်သို့ ချပေးသော အဆင့်တစ် [[ထောင့်မှန်ကျဖြစ်မှု|ထောင့်မှန်ကျ]] ပရိုဂျက်ရှင်းများ (rank-one orthogonal projections) ဖြစ်ကြသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\hat{\rho} = |\psi\rangle\langle\psi|&lt;/math&gt;
စုစည်းမှုတစ်ခုအတွင်းရှိ သီးသန့်အခြေအနေတစ်ခုချင်းစီသည် ဟာမီတန် အော်ပရေတာ (Hamiltonian) &lt;math&gt;\hat{H}&lt;/math&gt; ပါဝင်သော အချိန်အပေါ်မူတည်သည့် (time-dependent) ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းအောက်၌ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲပြီး &lt;math&gt;\hat{\rho}(t)&lt;/math&gt; က [[အရင်းအမြစ်စု]] (domain) &lt;math&gt;\mathcal{D}(\hat{H})&lt;/math&gt; ကို &lt;math&gt;\mathcal{D}(\hat{H})&lt;/math&gt; အတွင်းသို့ ပို့ဆောင်ပေးပါက သိပ်သည်းဆ အော်ပရေတာ &lt;math&gt;\hat{\rho}(t)&lt;/math&gt; သည် '''ဖွန်နွိုင်းမန်း ညီမျှခြင်း''' (von Neumann equation) သို့မဟုတ် '''လီယူဗေးလ်-ဖွန်နွိုင်းမန်း ညီမျှခြင်း''' (Liouville–von Neumann equation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ပြေလည်စေသည်။&lt;ref&gt;Breuer &amp; Petruccione (2002), p. 110.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Schwabl (2002), p. 16.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Peres (1993), p. 312.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;i\hbar \frac{d\hat{\rho}}{dt} = [\hat{H}, \hat{\rho}]&lt;/math&gt;
ဤတွင် &lt;math&gt;[\hat{H}, \hat{\rho}] = \hat{H}\hat{\rho} - \hat{\rho}\hat{H}&lt;/math&gt; သည် [[ကွန်မြူတေတာ|အော်ပရေတာ ကွန်မြူတေတာ]] (operator commutator) ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ &lt;math&gt;\hat{U}(t)&lt;/math&gt; သည် &lt;math&gt;\hat{H}&lt;/math&gt; က ထုတ်ပေးသော ယူနစ်တရီ အချိန်အလိုက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု အော်ပရေတာ (unitary time-evolution operator) ဖြစ်ပြီး &lt;math&gt;\hat{H}&lt;/math&gt; သည် အချိန်အပေါ်မူမတည်သည့်အခါ (time-independent) &lt;math&gt;\hat{U}(t) = e^{-i\hat{H}t/\hbar}&lt;/math&gt; ဖြစ်ပါက မည်သည့် မူလ သိပ်သည်းဆ အော်ပရေတာ &lt;math&gt;\hat{\rho}(0)&lt;/math&gt; အတွက်မဆို အဖြေကို ယူနစ်တရီ ကွန်ဂျူဂိတ်ပြုခြင်း (unitary conjugation) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\hat{\rho}(t) = \hat{U}(t)\hat{\rho}(0)\hat{U}(t)^\dagger&lt;/math&gt;
ယူနစ်တရီ ကွန်ဂျူဂိတ်ပြုခြင်းသည် &lt;math&gt;\hat{\rho}&lt;/math&gt; ၏ [[ကိုယ်ပိုင်ဗက်တာနှင့် ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုး|ကိုယ်ပိုင်တန်ဖိုးများ]] (eigenvalues) ကို မပြောင်းလဲစေဘဲ ထိန်းသိမ်းပေးသောကြောင့် အချိန်အလိုက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု (time evolution) သည် '''ဖွန်နွိုင်းမန်း အင်ထရိုပီ''' (von Neumann entropy) &lt;math&gt;S_{\mathrm{vN}}(\hat{\rho}) = -\operatorname{Tr}(\hat{\rho}\ln\hat{\rho})&lt;/math&gt; ကို တည်မြဲစေသည်။&lt;ref&gt;Peres (1993), p. 267.&lt;/ref&gt;

=== နှိုင်းရ လှိုင်းညီမျှခြင်းများနှင့် ဖော့ခ် ရပ်ဝန်း (Relativistic wave equations and Fock space) ===
လွတ်လပ်သော နှိုင်းရမဟုတ်သည့် (non-relativistic) အမှုန်တစ်ခုတည်းဆိုင်ရာ ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်းသည် ဘွန်း [[ဖြစ်တန်စွမ်း|ဖြစ်တန်စွမ်းများ]] (Born probabilities) ကို ထိန်းသိမ်းထားစဉ် &lt;math&gt;\Psi(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt; အား အချိန်-ရပ်ဝန်း အခြေပြထောင့်ဆခွဲကိန်း (space-time phase factor) တစ်ခုဖြင့် မြှောက်ပေးသည့် ဂယ်လီလီယို အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (Galilean transformations) အောက်တွင် [[ဂယ်လီလီယို မပြောင်းလဲသော ဂုဏ်သတ္တိ|ပရိုဂျက်တစ်သဘောအရ မပြောင်းလဲသော်လည်း]] (projectively invariant) လိုရန့်ဇ် အသွင်ပြောင်းခြင်းများ (Lorentz transformations) အောက်တွင်မူ မပြောင်းလဲဘဲ ရှိမနေပေ။ ပြင်ပ ပိုတင်ရှယ် (external potential) တစ်ခု ရှိနေသည့်အခါ၌မူ ဂယ်လီလီယို လားရာတူဖြစ်မှု (Galilean covariance) ရှိစေရန် ပိုတင်ရှယ်ကို ရည်ညွှန်းဘောင် (reference frame) နှင့်အတူ အသွင်ပြောင်းပေးရန် လိုအပ်သည်။&lt;ref&gt;Home (2013), pp. 4–5.&lt;/ref&gt; နှိုင်းရ (relativistic) အမှုန်တစ်ခုတည်းဆိုင်ရာ [[ညီမျှခြင်း|လှိုင်းညီမျှခြင်းများ]] (wave equations) ကို [[ဒြပ်ထု|ရပ်နားဒြပ်ထု]] (rest mass) &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; ရှိသော အမှုန်တစ်ခုအတွက် အောက်ပါ နှိုင်းရ စွမ်းအင်-[[အဟုန်]] ဆက်သွယ်ချက် (relativistic energy–momentum relation) မှ တည်ဆောက်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;E^2 = |\mathbf{p}|^2 c^2 + m^2 c^4&lt;/math&gt;
&lt;math&gt;E \mapsto i\hbar\frac{\partial}{\partial t}&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\mathbf{p} \mapsto -i\hbar\nabla&lt;/math&gt; တို့ကို ကွမ်တမ်အသွင်ပြောင်းလိုက်သောအခါ (quantizing) ဒြပ်ထုရှိသော စပင် (spin) &lt;math&gt;0&lt;/math&gt; [[စကေလာ|စကေလာ စက်ကွင်းများ]] (scalar fields) &lt;math&gt;\psi(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt; အတွက် ဒုတိယအဆင့် (second-order) '''ကလိုင်း-ဂေါ်ဒန် ညီမျှခြင်း''' (Klein–Gordon equation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;-\frac{1}{c^2}\frac{\partial^2\psi}{\partial t^2} + \nabla^2\psi = \frac{m^2 c^2}{\hbar^2}\psi&lt;/math&gt;

အချိန်နှင့် ရပ်ဝန်း နှစ်ခုစလုံးတွင် ပထမအဆင့် (first order) ဖြစ်သော ညီမျှခြင်းတစ်ခုကို ရရှိရန် ပေါလ် ဒိုင်ရက် (Paul Dirac) သည် နှိုင်းရ လှိုင်းကွဲပြားမှု ဆက်သွယ်ချက် (relativistic dispersion relation) ကို &lt;math&gt;E = c\sum_{n=1}^3 \alpha_n p_n + \beta mc^2&lt;/math&gt; ဟူ၍ မျဉ်းဖြောင့်ပုံစံဖြစ်စေခဲ့ပြီး (linearized) ဤတွင် &lt;math&gt;\alpha_1, \alpha_2, \alpha_3, \beta&lt;/math&gt; တို့သည် [[အက္ခရာသင်္ချာ|ကလစ်ဖို့ဒ် အက္ခရာသင်္ချာ]] (Clifford algebra) [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ#ဖလှယ်ရဆန့်ကျင်ခြင်း_(Anticommutativity)|ဆန့်ကျင်ကွန်မြူတေတာ ဆက်သွယ်ချက်များ]] (anticommutation relations) ဖြစ်ကြသည့် &lt;math&gt;\{\alpha_j, \alpha_k\} = 2\delta_{jk}I_4&lt;/math&gt;၊ &lt;math&gt;\{\alpha_j, \beta\} = 0&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;\beta^2 = I_4&lt;/math&gt; တို့ကို ပြေလည်စေသော &lt;math&gt;4 \times 4&lt;/math&gt; [[ကိန်းအုံ|ဟာမီရှန် ကိန်းအုံများ]] (Hermitian matrices) ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းမှ အစိတ်အပိုင်းလေးခုပါ စပင်နာ စက်ကွင်း (four-component spinor field) &lt;math&gt;\psi(\mathbf{r},t) \in \mathbb{C}^4&lt;/math&gt; အတွက် '''ဒိုင်ရက် ညီမျှခြင်း''' (Dirac equation) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။&lt;ref&gt;Thaller (2013), p. 2.&lt;/ref&gt;
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;i\hbar \frac{\partial}{\partial t}\psi(\mathbf{r},t) = \left(-i\hbar c\,\boldsymbol{\alpha}\cdot\nabla + \beta mc^2\right)\psi(\mathbf{r},t)&lt;/math&gt;
ဟာမီတန် ပုံစံ &lt;math&gt;i\hbar\frac{\partial\psi}{\partial t} = \hat{H}_{\text{Dirac}}\psi&lt;/math&gt; တွင် လျှပ်စစ်သံလိုက် စကေလာပိုတင်ရှယ် (electromagnetic scalar potential) &lt;math&gt;\varphi&lt;/math&gt; နှင့် ဗက်တာပိုတင်ရှယ် (vector potential) &lt;math&gt;\mathbf{A}&lt;/math&gt; တို့နှင့် တွဲဖက်နေသော (coupled) ဒြပ်ထု &lt;math&gt;m&lt;/math&gt; နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ် (charge) &lt;math&gt;q&lt;/math&gt; ရှိသည့် စပင် &lt;math&gt;1/2&lt;/math&gt; အမှုန်တစ်ခုအတွက် [[မျဉ်းဖြောင့် အော်ပရေတာ|ဒိုင်ရက် ဟာမီတန် အော်ပရေတာ]] (Dirac Hamiltonian) မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။
&lt;math display=&quot;block&quot;&gt;\hat{H}_{\text{Dirac}} = \gamma^0\left[c\boldsymbol{\gamma}\cdot\left(\hat{\mathbf{p}} - q\mathbf{A}\right) + mc^2 + \gamma^0 q\varphi\right]&lt;/math&gt;
ဤတွင် &lt;math&gt;\gamma^0 = \beta&lt;/math&gt; နှင့် &lt;math&gt;k=1,2,3&lt;/math&gt; အတွက် &lt;math&gt;\gamma^k = \beta\alpha_k&lt;/math&gt; တို့သည် ဒိုင်ရက် ဂမ်မာ ကိန်းအုံများ (Dirac gamma matrices) ဖြစ်ကြသည်။ ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|လိုရန့်ဇ် အုပ်စု]] (Lorentz group) ၏ &lt;math&gt;(s,0) \oplus (0,s)&lt;/math&gt; ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက် (representation) အတွင်းရှိ စပင် &lt;math&gt;s &gt; 0&lt;/math&gt; ရှိသော ဒြပ်ထုရှိသည့် အမှုန်တစ်ခုအတွက် [[စုံမသဘာဝ (စုံကိန်း/မကိန်း)|ပါရတီ]]-မပြောင်းလဲသော (parity-invariant) နှိုင်းရ လှိုင်းညီမျှခြင်းများသည် အစိတ်အပိုင်း &lt;math&gt;2(2s + 1)&lt;/math&gt; ခုပါ [[ကိန်းထွေး]] စပင်နာ စက်ကွင်းများ (complex spinor fields) ပေါ်တွင် သက်ရောက်ကြသည်။

နှိုင်းရ အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုများသည် အမှုန် ဖန်တီးခြင်းနှင့် ပျက်သုဉ်းခြင်း (particle creation and annihilation) တို့ကို ခွင့်ပြုသောကြောင့် ကွမ်တမ် စက်ကွင်းသီအိုရီ (quantum field theory) တွင် အမှုန်အရေအတွက် ပုံသေသတ်မှတ်ထားသော [[ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း]] (Hilbert space) ကို &lt;math&gt;n \ge 0&lt;/math&gt; အားလုံးပေါ်ရှိ အမှုန် &lt;math&gt;n&lt;/math&gt; ခုပါ [[တန်ဆာ မြှောက်လဒ်|တန်ဆာမြှောက်လဒ်]] [[ရပ်ဝန်း|ရပ်ဝန်းများ]] (tensor-product spaces) ၏ ဟီလ်ဘတ် ရပ်ဝန်း [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) ဖြစ်သော '''ဖော့ခ် ရပ်ဝန်း''' (Fock space) ဖြင့် အစားထိုးပြီး ၎င်းပေါ်တွင် အချိန်အလိုက် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုကို သရုပ်မဲ့ (abstract) ရှရိုဒင်းဂါး ညီမျှခြင်း &lt;math&gt;i\hbar\frac{d}{dt}|\Psi(t)\rangle = \hat{H}|\Psi(t)\rangle&lt;/math&gt; ဖြင့်လည်းကောင်း ဖန်ရှင်နယ် ရှရိုဒင်းဂါး ကိုယ်စားပြုဖော်ပြချက် (functional Schrödinger representation) ဖြင့်လည်းကောင်း တစ်ဖန် ဖော်ပြနိုင်သည်။&lt;ref&gt;Coleman (2018).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Symanzik (1981), pp. 1–44.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Srednicki (2012).&lt;/ref&gt;

== ကိုးကား (References) ==
* {{Citation |last1=Adams |first1=C. S. |last2=Sigel |first2=M. |last3=Mlynek |first3=J. |title=Atom optics |journal=Physics Reports |volume=240 |issue=3 |pages=143–210 |date=1994 |doi=10.1016/0370-1573(94)90066-3 |bibcode=1994PhR...240..143A |issn=0370-1573}}
* {{Citation |last1=Breuer |first1=Heinz-Peter |last2=Petruccione |first2=Francesco |title=The Theory of Open Quantum Systems |publisher=Oxford University Press |date=2002 |isbn=978-0-19-852063-4}}
* {{Citation |last1=Cohen-Tannoudji |first1=Claude |last2=Diu |first2=Bernard |last3=Laloë |first3=Franck |title=Quantum Mechanics |publisher=John Wiley &amp; Sons |date=2005 |isbn=0-471-16433-X}}
* {{Citation |last=Coleman |first=Sidney |editor1-last=Derbes |editor1-first=David |editor2-last=Ting |editor2-first=Yuan-sen |editor3-last=Chen |editor3-first=Bryan Gin-ge |editor4-last=Sohn |editor4-first=Richard |editor5-last=Griffiths |editor5-first=David |editor6-last=Hill |editor6-first=Brian |title=Lectures of Sidney Coleman on Quantum Field Theory |publisher=World Scientific Publishing |date=2018 |isbn=978-9-814-63253-9 |oclc=1057736838}}
* {{Citation |last=Dirac |first=Paul Adrien Maurice |title=The Principles of Quantum Mechanics |publication-place=Oxford |publisher=Clarendon Press |date=1930}}
* {{Citation |last=Griffiths |first=David J. |title=Introduction to Quantum Mechanics |edition=2nd |publisher=Prentice Hall |date=2004 |isbn=978-0-13-111892-8}}
* {{Citation |last=Griffiths |first=David J. |title=Introduction to Elementary Particles |edition=2nd |publisher=Wiley-VCH |date=2008 |isbn=978-3-527-40601-2}}
* {{Citation |last=Hall |first=Brian C. |title=Quantum Theory for Mathematicians |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=267 |publisher=Springer |date=2013 |isbn=978-1-4614-7115-8 |bibcode=2013qtm..book.....H}}
* {{Citation |last=Hilbert |first=David |editor1-last=Sauer |editor1-first=Tilman |editor2-last=Majer |editor2-first=Ulrich |title=Lectures on the Foundations of Physics 1915–1927: Relativity, Quantum Theory and Epistemology |publisher=Springer |date=2009 |isbn=978-3-540-20606-4 |doi=10.1007/b12915 |oclc=463777694}}
* {{Citation |last=Home |first=Dipankar |title=Conceptual Foundations of Quantum Physics |publisher=Springer US |date=2013 |isbn=978-1-4757-9808-1 |oclc=1157340444}}
* {{Citation |last=Peres |first=Asher |title=Quantum Theory: Concepts and Methods |publisher=Kluwer |date=1993 |isbn=0-7923-2549-4 |oclc=28854083}}
* {{Citation |last1=Rieffel |first1=Eleanor G. |last2=Polak |first2=Wolfgang H. |title=Quantum Computing: A Gentle Introduction |publisher=MIT Press |date=2011 |isbn=978-0-262-01506-6}}
* {{Citation |last1=Sakurai |first1=J. J. |last2=Napolitano |first2=J. |title=Modern Quantum Mechanics |edition=2nd |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2017 |isbn=978-1-108-49999-6 |oclc=1105708539}}
* {{Citation |last1=Sakurai |first1=Jun John |last2=Napolitano |first2=Jim |title=Modern Quantum Mechanics |edition=3rd |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2021 |isbn=978-1-108-47322-4}}
* {{Citation |last=Schrödinger |first=E. |title=Quantisierung als Eigenwertproblem (Erste Mitteilung) |journal=Annalen der Physik |volume=384 |issue=4 |pages=361–377 |date=1926a |doi=10.1002/andp.19263840404 |bibcode=1926AnP...384..361S}}
* {{Citation |last=Schrödinger |first=E. |title=An Undulatory Theory of the Mechanics of Atoms and Molecules |journal=Physical Review |volume=28 |issue=6 |pages=1049–1070 |date=1926b |doi=10.1103/PhysRev.28.1049 |bibcode=1926PhRv...28.1049S}}
* {{Citation |last=Schwabl |first=Franz |title=Statistical Mechanics |publisher=Springer |date=2002 |isbn=978-3-540-43163-3}}
* {{Citation |last=Shankar |first=R. |title=Principles of Quantum Mechanics |edition=2nd |publisher=Kluwer Academic/Plenum Publishers |date=1994 |isbn=978-0-306-44790-7}}
* {{Citation |last=Singh |first=Chandralekha |title=Student understanding of quantum mechanics at the beginning of graduate instruction |journal=American Journal of Physics |volume=76 |issue=3 |pages=277–287 |date=2008 |doi=10.1119/1.2825387 |arxiv=1602.06660 |bibcode=2008AmJPh..76..277S |issn=0002-9505}}
* {{Citation |last=Srednicki |first=Mark Allen |title=Quantum Field Theory |publication-place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |date=2012 |isbn=978-0-521-86449-7 |oclc=71808151}}
* {{Citation |last=Symanzik |first=K. |title=Schrödinger representation and Casimir effect in renormalizable quantum field theory |journal=Nuclear Physics B |volume=190 |issue=1 |pages=1–44 |date=1981 |doi=10.1016/0550-3213(81)90482-X |bibcode=1981NuPhB.190....1S |issn=0550-3213}}
* {{Citation |last=Thaller |first=Bernd |title=The Dirac Equation |publisher=Springer Berlin Heidelberg |date=2013 |isbn=978-3-662-02753-0 |doi=10.1007/978-3-662-02753-0}}
* {{Citation |last1=Tipler |first1=P. A. |last2=Mosca |first2=G. |title=Physics for Scientists and Engineers – with Modern Physics |edition=6th |publisher=Freeman |date=2008 |isbn=978-0-7167-8964-2}}
* {{Citation |last=Townsend |first=John S. |title=A Modern Approach to Quantum Mechanics |publisher=University Science Books |date=2012 |isbn=978-1-891389-78-8}}
* {{Citation |last=von Neumann |first=John |title=Mathematische Grundlagen der Quantenmechanik |publication-place=Berlin |publisher=Springer |date=1932}}
* {{Citation |last=Weyl |first=Hermann |title=The Theory of Groups and Quantum Mechanics |publisher=Dover |date=1950 |orig-date=1931 |isbn=978-0-486-60269-1}}
* {{Citation |last=Whittaker |first=Edmund T. |title=A History of the Theories of Aether &amp; Electricity. Vol. 2: The Modern Theories, 1900–1926 |edition=Reprint |publication-place=New York |publisher=Dover Publications |date=1989 |isbn=978-0-486-26126-3}}
* {{Citation |last=Zwiebach |first=Barton |title=Mastering Quantum Mechanics: Essentials, Theory, and Applications |publisher=MIT Press |date=2022 |isbn=978-0-262-04613-8 |oclc=1347739457}}
[[ကဏ္ဍ:မက္ကင်းနစ်]]
[[ကဏ္ဍ:ရူပဗေဒ_ညီမျှခြင်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:လှိုင်း_မက္ကင်းနစ်]]</text>
      <sha1>kybyk0kd09obidysvqwf9py1fbn9buw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Astronomical unit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292766</id>
    <redirect title="နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယူနစ်" />
    <revision>
      <id>1057680</id>
      <timestamp>2026-10-13T04:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>[[Astronomical unit]] စာမျက်နှာကို [[နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယူနစ်]] သို့ Dr Lotus Blackက ရွှေ့ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81" sha1="fbibtuer2q0cgcwx8ko6v5yiqyyts6n" xml:space="preserve">#REDIRECT [[နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ယူနစ်]]</text>
      <sha1>fbibtuer2q0cgcwx8ko6v5yiqyyts6n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဆူပါ ဧရာမကြယ်ဝါ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292767</id>
    <revision>
      <id>1057684</id>
      <timestamp>2026-10-13T04:37:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{star nav}} '''ဆူပါ ဧရာမကြယ်ဝါ''' (Yellow supergiant — YSG) ဆိုသည်မှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောင်စဉ်အမျိုးအစား (Spectral type) F သို့မဟုတ် G ရှိပြီး [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်]]၏ တော...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="9r9usgrhujql8umxugz6g317c27qukw" xml:space="preserve">{{star nav}}
'''ဆူပါ ဧရာမကြယ်ဝါ''' (Yellow supergiant — YSG) ဆိုသည်မှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောင်စဉ်အမျိုးအစား (Spectral type) F သို့မဟုတ် G ရှိပြီး [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်]]၏ တောက်ပမှုအတန်းအစား (ဥပမာ Ia သို့မဟုတ် Ib) တွင် ပါဝင်သော ကြယ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်]]မှ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲထွက်ခွာလာသည့် ကြယ်များဖြစ်ပြီး အရွယ်အစားကြီးထွားလာကာ တောက်ပမှုလည်း ပိုမိုမြင့်မားလာကြသည်။

ဆူပါ ဧရာမကြယ်ဝါများသည် [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]များထက် ပိုမိုပူပြင်းပြီး အရွယ်အစားလည်း ပိုမိုသေးငယ်ကြသည်။ သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်သော ဥပမာများမှာ ဓူဝံကြယ်၊ Alpha Leporis၊ Alpha Persei၊ Delta Canis Majoris နှင့် Iota¹ Scorpii တို့ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် ကြယ်အများအပြားသည် အလင်းတောက်ပမှု ပြောင်းလဲတတ်သော ကြယ်များ (Variable stars) ဖြစ်ကြပြီး အများစုမှာ δ Cephei ကိုယ်တိုင်အပါအဝင် တုန်ခါမှုကြောင့် အလင်းတောက်ပမှု ပြောင်းလဲသော စီဖီး ပြောင်းလဲကြယ်များ (Cepheid variables) ဖြစ်ကြသည်။

==ဂုဏ်သတ္တိ==
ဆူပါ ဧရာမကြယ်ဝါများ၏ ရောင်စဉ်အမျိုးအစားများနှင့် ကိုက်ညီသော အပူချိန်အပိုင်းအခြားမှာ အတော်လေးကျဉ်းမြောင်းပြီး ၄,၀၀၀ K မှ ၇,၀၀၀ K ခန့်အထိ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;parsons&quot;&gt;{{cite journal|bibcode=1971MNRAS.152..121P|title=Effective temperatures, intrinsic colours, and surface gravities of yellow supergiants and cepheids|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=152|pages=121–131|last1=Parsons|first1=S. B.|year=1971|doi=10.1093/mnras/152.1.121|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့၏ တောက်ပမှုသည် နေ၏တောက်ပမှု {{solar luminosity|1,000|link=y}} ခန့်မှ စတင်ကာ ထိုထက်ပိုမိုမြင့်မားနိုင်သည်။ အတောက်ပဆုံးကြယ်များ၏ တောက်ပမှုမှာ နေ၏တောက်ပမှု {{solar luminosity|100,000}} ဆကျော်အထိ ရှိသည်။ ထိုမျှမြင့်မားသော တောက်ပမှုက ၎င်းတို့၏ အရွယ်အစားသည် နေထက် များစွာကြီးမားကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ၎င်းတို့၏ အချင်းဝက်သည် နေ၏အချင်းဝက် {{solar radius|30|link=y}} ဆခန့်မှ အဆများစွာ ရာချီအထိ ရှိနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;burki&quot;&gt;{{cite journal|bibcode=1978A&amp;A....65..357B|title=The semi-period-luminosity-color relation for supergiant stars|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=65|pages=357|last1=Burki|first1=G.|year=1978}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]]

{{Star-stub}}</text>
      <sha1>9r9usgrhujql8umxugz6g317c27qukw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057685</id>
      <parentid>1057684</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:37:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4202" sha1="i1l45lcemlx9kjvs5shvglln91h2ewo" xml:space="preserve">{{star nav}}
'''ဆူပါ ဧရာမကြယ်ဝါ''' (Yellow supergiant — YSG) ဆိုသည်မှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ရောင်စဉ်အမျိုးအစား (Spectral type) F သို့မဟုတ် G ရှိပြီး [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်]]၏ တောက်ပမှုအတန်းအစား (ဥပမာ Ia သို့မဟုတ် Ib) တွင် ပါဝင်သော ကြယ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် [[ပင်မအစီစဉ်အတွင်းရှိကြယ်]]မှ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲထွက်ခွာလာသည့် ကြယ်များဖြစ်ပြီး အရွယ်အစားကြီးထွားလာကာ တောက်ပမှုလည်း ပိုမိုမြင့်မားလာကြသည်။

ဆူပါ ဧရာမကြယ်ဝါများသည် [[ဆူပါ ဧရာမကြယ်နီ]]များထက် ပိုမိုပူပြင်းပြီး အရွယ်အစားလည်း ပိုမိုသေးငယ်ကြသည်။ သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်သော ဥပမာများမှာ [[ဓူဝံကြယ်]]၊ Alpha Leporis၊ Alpha Persei၊ Delta Canis Majoris နှင့် Iota¹ Scorpii တို့ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့အနက် ကြယ်အများအပြားသည် အလင်းတောက်ပမှု ပြောင်းလဲတတ်သော ကြယ်များ (Variable stars) ဖြစ်ကြပြီး အများစုမှာ δ Cephei ကိုယ်တိုင်အပါအဝင် တုန်ခါမှုကြောင့် အလင်းတောက်ပမှု ပြောင်းလဲသော စီဖီး ပြောင်းလဲကြယ်များ (Cepheid variables) ဖြစ်ကြသည်။

==ဂုဏ်သတ္တိ==
ဆူပါ ဧရာမကြယ်ဝါများ၏ ရောင်စဉ်အမျိုးအစားများနှင့် ကိုက်ညီသော အပူချိန်အပိုင်းအခြားမှာ အတော်လေးကျဉ်းမြောင်းပြီး ၄,၀၀၀ K မှ ၇,၀၀၀ K ခန့်အထိ ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;parsons&quot;&gt;{{cite journal|bibcode=1971MNRAS.152..121P|title=Effective temperatures, intrinsic colours, and surface gravities of yellow supergiants and cepheids|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=152|pages=121–131|last1=Parsons|first1=S. B.|year=1971|doi=10.1093/mnras/152.1.121|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ၎င်းတို့၏ တောက်ပမှုသည် နေ၏တောက်ပမှု {{solar luminosity|1,000|link=y}} ခန့်မှ စတင်ကာ ထိုထက်ပိုမိုမြင့်မားနိုင်သည်။ အတောက်ပဆုံးကြယ်များ၏ တောက်ပမှုမှာ နေ၏တောက်ပမှု {{solar luminosity|100,000}} ဆကျော်အထိ ရှိသည်။ ထိုမျှမြင့်မားသော တောက်ပမှုက ၎င်းတို့၏ အရွယ်အစားသည် နေထက် များစွာကြီးမားကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ၎င်းတို့၏ အချင်းဝက်သည် နေ၏အချင်းဝက် {{solar radius|30|link=y}} ဆခန့်မှ အဆများစွာ ရာချီအထိ ရှိနိုင်သည်။&lt;ref name=&quot;burki&quot;&gt;{{cite journal|bibcode=1978A&amp;A....65..357B|title=The semi-period-luminosity-color relation for supergiant stars|journal=Astronomy and Astrophysics|volume=65|pages=357|last1=Burki|first1=G.|year=1978}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ဆူပါ ဧရာမကြယ်များ]]

{{Star-stub}}</text>
      <sha1>i1l45lcemlx9kjvs5shvglln91h2ewo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Gutenberg book</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292768</id>
    <revision>
      <id>1057687</id>
      <timestamp>2026-10-13T05:19:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{#ifeq:{{{bullet|}}}|none||*}}&lt;templatestyles src=&quot;Citation/styles.css&quot;/&gt;&lt;span class=&quot;citation gutenberg&quot; {{   #if: {{{ref|}}}   |{{#ifeq:{{{ref}}}|none||id=&quot;{{{ref}}}&quot;}}   |{{#if:{{{last|}}} | {{#if:{{{year|}}} | id=&quot;Reference-{{{last}}}-{{{year}}}&quot; }} }} }}&gt;{{   #if: {{{author|}}}{{{last|}}}   | {{     #if: {{{authorlink|}}}     | {{{a...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2509" sha1="idxwkaaqfhcf8ia1ngubd2yq3jtd4kg" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{bullet|}}}|none||*}}&lt;templatestyles src=&quot;Citation/styles.css&quot;/&gt;&lt;span class=&quot;citation gutenberg&quot; {{
  #if: {{{ref|}}}
  |{{#ifeq:{{{ref}}}|none||id=&quot;{{{ref}}}&quot;}}
  |{{#if:{{{last|}}} | {{#if:{{{year|}}} | id=&quot;Reference-{{{last}}}-{{{year}}}&quot; }} }}
}}&gt;{{
  #if: {{{author|}}}{{{last|}}}
  | {{
    #if: {{{authorlink|}}}
    | [[{{{authorlink}}}|{{
      #if: {{{last|}}}
      | {{{last}}}{{ #if: {{{first|}}} | , {{{first}}} }}
      | {{{author}}}
    }}]]
    | {{
      #if: {{{last|}}}
      | {{{last}}}{{ #if: {{{first|}}} | , {{{first}}} }}
      | {{{author}}}
    }}
  }}
}}{{
  #if: {{{author|}}}{{{last|}}}
  | {{ #if: {{{coauthors|}}} | &lt;nowiki&gt;;&lt;/nowiki&gt;&amp;#32;{{{coauthors}}} }}
}}{{
  #if: {{{origdate|}}}
  | &amp;#32;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{{origdate}}}]
  | {{
    #if: {{{origyear|}}}
    | {{
      #if: {{{origmonth|}}}
      | &amp;#32;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{{origmonth}}} {{{origyear}}}]
      | &amp;#32;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{{origyear}}}]
    }}
  }}
}}{{
  #if: {{{date|}}}
  | &amp;#32;({{{date}}})
  | {{
    #if: {{{year|}}}
    | {{
      #if: {{{month|}}}
      | &amp;#32;({{{month}}} {{{year}}})
      | &amp;#32;({{{year}}})
    }}
  }}
}}{{ #if: {{{author|}}}{{{last|}}} | .
}}{{
  #if: {{{chapter|}}}
  | &amp;#32;&quot;{{
    #if: {{{chapter-url|}}}
    | [{{{chapter-url}}} {{{chapter}}}]
    | {{{chapter}}}
}}&quot;,}}{{
  #if: {{{editor|}}}
  | &amp;#32;{{{editor}}}:
}} {{#ifeq:{{{italics|}}}|no|&quot;|''}}[https://gutenberg.org/ebooks/{{{1|{{{no|}}}}}} {{{2|{{{name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}]{{#ifeq:{{{italics|}}}|no|&quot;|''}}{{
  #if: {{{format|}}} | &amp;#32;({{{format}}})
}}{{
  #if: {{{others|}}} | , {{{others}}}
}}{{
  #if: {{{edition|}}} | , {{{edition}}}
}}{{
  #if: {{{series|}}} | , {{{series}}}
}}{{
  #if: {{{language|}}} | &amp;#32;(in {{{language}}})
}}{{
  #if: {{{publisher|}}}
  | {{#if: {{{format|}}}{{{others|}}}{{{edition|}}} | ,&amp;#32; | .&amp;#32; }}{{
    #if: {{{location|}}}
    | {{{location}}}:&amp;#32;
  }}{{{publisher}}}
}}{{
  #if: {{{pages|}}} | ,&amp;#32;{{{pages}}}
}}{{
  #if: {{{doi|}}} | . {{doi|{{{doi}}}}}
}}{{
  #if: {{{id|}}} | . {{{id}}}
}}{{
  #if: {{{isbn|}}} | . {{ISBN|{{{isbn}}}}}
}}{{
  #if: {{{oclc|}}} | . {{OCLC|{{{oclc}}}}}
}}{{
  #if: {{{access-date|{{{accessdate|}}}}}}
  | . Retrieved on {{{access-date|{{{accessdate}}}}}}
}} at [[Project Gutenberg]]{{ #if: {{{quote|}}} | &amp;nbsp;&quot;{{{quote}}}&quot;
}}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0||}}&lt;/span&gt;{{#if:{{{bullet|}}}|}}&lt;noinclude&gt;
&lt;!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, please, not here! --&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>idxwkaaqfhcf8ia1ngubd2yq3jtd4kg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057689</id>
      <parentid>1057687</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2528" sha1="qpijpsnai4vhwt1lexwb6madtgc4zig" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{bullet|}}}|none||*}}&lt;templatestyles src=&quot;Citation/styles.css&quot;/&gt;&lt;span class=&quot;citation gutenberg&quot; {{
  #if: {{{ref|}}}
  |{{#ifeq:{{{ref}}}|none||id=&quot;{{{ref}}}&quot;}}
  |{{#if:{{{last|}}} | {{#if:{{{year|}}} | id=&quot;Reference-{{{last}}}-{{{year}}}&quot; }} }}
}}&gt;{{
  #if: {{{author|}}}{{{last|}}}
  | {{
    #if: {{{authorlink|}}}
    | [[{{{authorlink}}}|{{
      #if: {{{last|}}}
      | {{{last}}}{{ #if: {{{first|}}} | , {{{first}}} }}
      | {{{author}}}
    }}]]
    | {{
      #if: {{{last|}}}
      | {{{last}}}{{ #if: {{{first|}}} | , {{{first}}} }}
      | {{{author}}}
    }}
  }}
}}{{
  #if: {{{author|}}}{{{last|}}}
  | {{ #if: {{{coauthors|}}} | &lt;nowiki&gt;;&lt;/nowiki&gt;&amp;#32;{{{coauthors}}} }}
}}{{
  #if: {{{origdate|}}}
  | &amp;#32;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{{origdate}}}]
  | {{
    #if: {{{origyear|}}}
    | {{
      #if: {{{origmonth|}}}
      | &amp;#32;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{{origmonth}}} {{{origyear}}}]
      | &amp;#32;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{{origyear}}}]
    }}
  }}
}}{{
  #if: {{{date|}}}
  | &amp;#32;({{{date}}})
  | {{
    #if: {{{year|}}}
    | {{
      #if: {{{month|}}}
      | &amp;#32;({{{month}}} {{{year}}})
      | &amp;#32;({{{year}}})
    }}
  }}
}}{{ #if: {{{author|}}}{{{last|}}} | .
}}{{
  #if: {{{chapter|}}}
  | &amp;#32;&quot;{{
    #if: {{{chapter-url|}}}
    | [{{{chapter-url}}} {{{chapter}}}]
    | {{{chapter}}}
}}&quot;,}}{{
  #if: {{{editor|}}}
  | &amp;#32;{{{editor}}}:
}} {{#ifeq:{{{italics|}}}|no|&quot;|''}}[https://gutenberg.org/ebooks/{{{1|{{{no|}}}}}} {{{2|{{{name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}]{{#ifeq:{{{italics|}}}|no|&quot;|''}}{{
  #if: {{{format|}}} | &amp;#32;({{{format}}})
}}{{
  #if: {{{others|}}} | , {{{others}}}
}}{{
  #if: {{{edition|}}} | , {{{edition}}}
}}{{
  #if: {{{series|}}} | , {{{series}}}
}}{{
  #if: {{{language|}}} | &amp;#32;(in {{{language}}})
}}{{
  #if: {{{publisher|}}}
  | {{#if: {{{format|}}}{{{others|}}}{{{edition|}}} | ,&amp;#32; | .&amp;#32; }}{{
    #if: {{{location|}}}
    | {{{location}}}:&amp;#32;
  }}{{{publisher}}}
}}{{
  #if: {{{pages|}}} | ,&amp;#32;{{{pages}}}
}}{{
  #if: {{{doi|}}} | . {{doi|{{{doi}}}}}
}}{{
  #if: {{{id|}}} | . {{{id}}}
}}{{
  #if: {{{isbn|}}} | . {{ISBN|{{{isbn}}}}}
}}{{
  #if: {{{oclc|}}} | . {{OCLC|{{{oclc}}}}}
}}{{
  #if: {{{access-date|{{{accessdate|}}}}}}
  | . Retrieved on {{{access-date|{{{accessdate}}}}}}
}} at [[:Project Gutenberg|Project Gutenberg]]{{ #if: {{{quote|}}} | &amp;nbsp;&quot;{{{quote}}}&quot;
}}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0||}}&lt;/span&gt;{{#if:{{{bullet|}}}|}}&lt;noinclude&gt;
&lt;!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, please, not here! --&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qpijpsnai4vhwt1lexwb6madtgc4zig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057690</id>
      <parentid>1057689</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2531" sha1="ajo9vgzdu31naouo2io4v0vkple3ry9" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{{bullet|}}}|none||*}}&lt;templatestyles src=&quot;Citation/styles.css&quot;/&gt;&lt;span class=&quot;citation gutenberg&quot; {{
  #if: {{{ref|}}}
  |{{#ifeq:{{{ref}}}|none||id=&quot;{{{ref}}}&quot;}}
  |{{#if:{{{last|}}} | {{#if:{{{year|}}} | id=&quot;Reference-{{{last}}}-{{{year}}}&quot; }} }}
}}&gt;{{
  #if: {{{author|}}}{{{last|}}}
  | {{
    #if: {{{authorlink|}}}
    | [[{{{authorlink}}}|{{
      #if: {{{last|}}}
      | {{{last}}}{{ #if: {{{first|}}} | , {{{first}}} }}
      | {{{author}}}
    }}]]
    | {{
      #if: {{{last|}}}
      | {{{last}}}{{ #if: {{{first|}}} | , {{{first}}} }}
      | {{{author}}}
    }}
  }}
}}{{
  #if: {{{author|}}}{{{last|}}}
  | {{ #if: {{{coauthors|}}} | &lt;nowiki&gt;;&lt;/nowiki&gt;&amp;#32;{{{coauthors}}} }}
}}{{
  #if: {{{origdate|}}}
  | &amp;#32;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{{origdate}}}]
  | {{
    #if: {{{origyear|}}}
    | {{
      #if: {{{origmonth|}}}
      | &amp;#32;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{{origmonth}}} {{{origyear}}}]
      | &amp;#32;&lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;{{{origyear}}}]
    }}
  }}
}}{{
  #if: {{{date|}}}
  | &amp;#32;({{{date}}})
  | {{
    #if: {{{year|}}}
    | {{
      #if: {{{month|}}}
      | &amp;#32;({{{month}}} {{{year}}})
      | &amp;#32;({{{year}}})
    }}
  }}
}}{{ #if: {{{author|}}}{{{last|}}} | .
}}{{
  #if: {{{chapter|}}}
  | &amp;#32;&quot;{{
    #if: {{{chapter-url|}}}
    | [{{{chapter-url}}} {{{chapter}}}]
    | {{{chapter}}}
}}&quot;,}}{{
  #if: {{{editor|}}}
  | &amp;#32;{{{editor}}}:
}} {{#ifeq:{{{italics|}}}|no|&quot;|''}}[https://gutenberg.org/ebooks/{{{1|{{{no|}}}}}} {{{2|{{{name|{{{title|{{PAGENAMEBASE}}}}}}}}}}}]{{#ifeq:{{{italics|}}}|no|&quot;|''}}{{
  #if: {{{format|}}} | &amp;#32;({{{format}}})
}}{{
  #if: {{{others|}}} | , {{{others}}}
}}{{
  #if: {{{edition|}}} | , {{{edition}}}
}}{{
  #if: {{{series|}}} | , {{{series}}}
}}{{
  #if: {{{language|}}} | &amp;#32;(in {{{language}}})
}}{{
  #if: {{{publisher|}}}
  | {{#if: {{{format|}}}{{{others|}}}{{{edition|}}} | ,&amp;#32; | .&amp;#32; }}{{
    #if: {{{location|}}}
    | {{{location}}}:&amp;#32;
  }}{{{publisher}}}
}}{{
  #if: {{{pages|}}} | ,&amp;#32;{{{pages}}}
}}{{
  #if: {{{doi|}}} | . {{doi|{{{doi}}}}}
}}{{
  #if: {{{id|}}} | . {{{id}}}
}}{{
  #if: {{{isbn|}}} | . {{ISBN|{{{isbn}}}}}
}}{{
  #if: {{{oclc|}}} | . {{OCLC|{{{oclc}}}}}
}}{{
  #if: {{{access-date|{{{accessdate|}}}}}}
  | . Retrieved on {{{access-date|{{{accessdate}}}}}}
}} at [[:en:Project Gutenberg|Project Gutenberg]]{{ #if: {{{quote|}}} | &amp;nbsp;&quot;{{{quote}}}&quot;
}}{{#ifeq:{{NAMESPACENUMBER}}|0||}}&lt;/span&gt;{{#if:{{{bullet|}}}|}}&lt;noinclude&gt;
&lt;!-- Add cats and interwikis to the /doc subpage, please, not here! --&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ajo9vgzdu31naouo2io4v0vkple3ry9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:Citation/styles.css</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292769</id>
    <revision>
      <id>1057688</id>
      <timestamp>2026-10-13T05:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;/* {{pp|small=y}} */ /*  * This page is a convenient place for the &quot;citation&quot; styles that are  * available in many of our citation templates. This page can be considered the  * authoritative source for those styles. [[Template:Citation]], like all CS1/2  * templates, is styled from [[Module:Citation/CS1/styles.css]], *not* here.  */ /* Brea...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057688</origin>
      <model>sanitized-css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="632" sha1="ltkknak6hjx6agm6lakugrgzenjha92" xml:space="preserve">/* {{pp|small=y}} */
/*
 * This page is a convenient place for the &quot;citation&quot; styles that are
 * available in many of our citation templates. This page can be considered the
 * authoritative source for those styles. [[Template:Citation]], like all CS1/2
 * templates, is styled from [[Module:Citation/CS1/styles.css]], *not* here.
 */
/* Break long urls, etc., rather than overflowing box */
.citation {
	word-wrap: break-word;
}

/* Highlight linked elements (such as clicked references) in blue */
.citation:target {
	/* ignore the linter - all browsers of interest implement this */
	background-color: rgba(0, 127, 255, 0.133);
}</text>
      <sha1>ltkknak6hjx6agm6lakugrgzenjha92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကယ်ရိုလိုင်း ဟာရှယ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292770</id>
    <revision>
      <id>1057694</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox scientist | name              = Caroline Herschel | image             = 1829 Melchior Gommar Tieleman, Ölgemälde Caroline Herschel Hannover.tif | caption           = Portrait {{circa}} 1829 | birth_name        = Caroline Lucretia Herschel | birth_date        = {{birth date|1750|3|16|df=y}} | birth_place       = [[:en:Hanover]],...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7513" sha1="9o0d6qu7s2a6j0iry7dl88kgmqp0tsi" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name              = Caroline Herschel
| image             = 1829 Melchior Gommar Tieleman, Ölgemälde Caroline Herschel Hannover.tif
| caption           = Portrait {{circa}} 1829
| birth_name        = Caroline Lucretia Herschel
| birth_date        = {{birth date|1750|3|16|df=y}}
| birth_place       = [[:en:Hanover]], [[:en:Electorate of Hanover]], [[မြင့်မြတ်သော ရောမအင်ပါယာ ]]
| residence         = &lt;!-- |nationality = German --&gt;
| relatives         = [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] (အစ်ကို)၊ [[ဂျွန် ဟာရှယ်]](တူ)
| death_date        = {{death date and age|1848|1|9|1750|3|16|df=y}}
| death_place       = Hanover, [[:en:Kingdom of Hanover]], [[:en:German Confederation]]
| field             = [[နက္ခတ္တဗေဒ]]
| workplaces        = 
| known_for         = Discovery of many [[:en:celestial object|celestial objects]]
| awards            = [[:en:Gold Medal of the Royal Astronomical Society|တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒအသင်း ရွှေတံဆိပ်ဆု]] (1828)&lt;br/&gt;[[:en:Gold Medal for Science (Prussia)]] (1846)
| religion          = 
| footnotes         = 
}}

'''ကယ်ရိုလိုင်း လူကရီရှာ ဟာရှယ်''' (Caroline Lucretia Herschel&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2022-10-25 |title=Caroline Herschel – Biography, Facts and Pictures |url=https://www.famousscientists.org/caroline-herschel/ |website=www.famousscientists.org |access-date=2023-09-10 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;) (၁၇၅၀ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက် – ၁၈၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်) သည် ဂျာမန်-ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.britannica.com/biography/Caroline-Lucretia-Herschel | title=Caroline Herschel &amp;#124; Biography, Discoveries, &amp; Facts |website=Britannica | date=5 January 2024 |access-date=2026-02-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Caroline Lucretia Herschel {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-01 |website=EBSCO |language=en}}&lt;/ref&gt;{{efn|Born in Germany with German ancestry, she spent most of her life and career in England.}} သူမ၏ နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ်အတွက် အထင်ရှားဆုံး ပံ့ပိုးမှုများမှာ [[ကြယ်တံခွန်]]များစွာကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ထဲတွင် သူမ၏အမည်ကို အစွဲပြုအမည်ပေးထားသော အချိန်မှန်ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်သည့် ကြယ်တံခွန် 35P/Herschel–Rigollet လည်း ပါဝင်သည်။&lt;ref name=&quot;Nysewander, Melissa 1998&quot;&gt;{{Cite book |last=Nysewander |first=Melissa |title=Caroline Herschel. Biographies of Women Mathematicians |place=Atlanta |publisher=Agnes Scott College |year=1998}}&lt;/ref&gt; သူမသည် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]၏ ညီမဖြစ်ပြီး သူမ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကာလ အများစုတွင် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့်အတူ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ [[ဂျာမနီ]]တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[အင်္ဂလန်]]တွင် နှစ်ပေါင်း ၅၀ နေထိုင်ခဲ့ကာ ၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီသို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။

သူမသည် ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ပရော်ဖက်ရှင်နယ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်ဖြစ်သကဲ့သို့ သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးအဖြစ် လစာရရှိခဲ့သည့် ပထမဆုံးအမျိုးသမီးနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အစိုးရရာထူးကို ရရှိခဲ့သည့် ပထမဆုံးအမျိုးသမီးလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Caroline Herschel: the first paid female astronomer {{!}} Royal Museums Greenwich |url=https://www.rmg.co.uk/stories/space-astronomy/caroline-herschel-first-paid-female-astronomer |access-date=2026-10-01 |website=www.rmg.co.uk |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Liu |first=Michael |date=2023-08-22 |title=Caroline Herschel was the first female astronomer, but she still lacks name recognition two centuries later |url=https://dornsife.usc.edu/news/stories/caroline-herschelfirst-female-astronomer/ |access-date=2026-10-01 |website=USC Dornsife News |language=en-US}}&lt;/ref&gt; ထို့အပြင် တော်ဝင်အသင်း၏ ''Philosophical Transactions'' စာစောင်တွင် သိပ္ပံဆိုင်ရာတွေ့ရှိချက်များကို ပထမဆုံးထုတ်ဝေခဲ့သည့် အမျိုးသမီး၊ တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒအသင်း၏ ရွှေတံဆိပ်ဆုကို ၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးရရှိခဲ့သည့် အမျိုးသမီးနှင့် ၁၈၃၅ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဆမ်မာဗီးလ်နှင့်အတူ တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒအသင်း၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည့် အမျိုးသမီးလည်း ဖြစ်သည်။&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite book |last=Schiebinger|first=Londa |title=The mind has no sex?: women in the origins of modern science |publisher=Harvard University Press|year=1989|location=Cambridge, Mass.|pages=263}}&lt;/ref&gt; ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန်တော်ဝင်အကယ်ဒမီ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ၉၆ နှစ်ပြည့်မွေးနေ့၌ ပရပ်ရှားဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ဝီလျံ ၄ က သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ ရွှေတံဆိပ်ဆုကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။&lt;ref name=Memoir&gt;{{cite book |last=Herschel |first=Caroline Lucretia |editor1-last=Herschel|editor1-first=Mrs. John |title=Memoir and Correspondence of Caroline Herschel |year=1876 |publisher=John Murray, Albemarle Street |location=London |url=http://digital.library.upenn.edu/women/herschel/memoir/memoir.html }}&lt;/ref&gt; 


==မှတ်စု==
{{Notelist}}

==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၇၅၀|၁၈၄၈}}
[[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>9o0d6qu7s2a6j0iry7dl88kgmqp0tsi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ကပစ (၆)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292771</id>
    <revision>
      <id>1057695</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကပစ (၆)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ ကပစ (၆) ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="772" sha1="gyvz5v88fc9dg9sqipfqnbbypyurecf" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကပစ (၆)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ ကပစ (၆) ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၁၉ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>gyvz5v88fc9dg9sqipfqnbbypyurecf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ရွာသာယာ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292772</id>
    <revision>
      <id>1057696</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:25:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ရွာသာယာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရွာသာယာရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ရွာသာယာရွာ]]ရှိ အခြေခံပ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="tw5q6ki08qkjwr2fxnjdhefflz4i0dd" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ရွာသာယာ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရွာသာယာရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ရွာသာယာရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၁၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.882419448520327| 95.1649934957624|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>tw5q6ki08qkjwr2fxnjdhefflz4i0dd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) သူရဲတန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292773</id>
    <revision>
      <id>1057697</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:27:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) သူရဲတန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[သူရဲတန်းရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|သူရဲတန်းရွာ]]ရှိ အခြေ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="984" sha1="0b048z9oi7nzh2u24kudpxd27tg0f7d" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) သူရဲတန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[သူရဲတန်းရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|သူရဲတန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၅၀ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.57092220575601| 95.06136184754452|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>0b048z9oi7nzh2u24kudpxd27tg0f7d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ဇရပ်လှ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292774</id>
    <revision>
      <id>1057698</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဇရပ်လှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဇရပ်လှရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ဇရပ်လှရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1011" sha1="ml5u9lfm5555vcpgth6tpwngm44axj8" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဇရပ်လှ''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဇရပ်လှရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ဇရပ်လှရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၆၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.771057465239146| 94.99735324388428|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}
''စာလုံးအစောင်း''</text>
      <sha1>ml5u9lfm5555vcpgth6tpwngm44axj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ဒန့်ဒလွန်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292775</id>
    <revision>
      <id>1057699</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဒန့်ဒလွန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒန့်ဒလွန်ရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ဒန့်ဒလွန်ရွာ]]ရှိ အ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="lns2rjme82kv6dvyx9qv1k2xb9ychk9" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ဒန့်ဒလွန်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒန့်ဒလွန်ရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ဒန့်ဒလွန်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၅၄ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.770342833670842| 95.14577474136361|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>lns2rjme82kv6dvyx9qv1k2xb9ychk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ကပစ (၃)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292776</id>
    <revision>
      <id>1057700</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:31:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကပစ (၃''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ ကပစ (၃) ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="771" sha1="gzhm4hl34mj1t8kjgg25nb9wooqzfo4" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကပစ (၃''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ ကပစ (၃) ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၅၃၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>gzhm4hl34mj1t8kjgg25nb9wooqzfo4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ကပစ (၉)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292777</id>
    <revision>
      <id>1057701</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:32:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကပစ (၉)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ ကပစ (၉) ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="772" sha1="ayaw1j8gz0cawxvbfid3ctg19aa7deb" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကပစ (၉)''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ ကပစ (၉) ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၈၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>ayaw1j8gz0cawxvbfid3ctg19aa7deb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ပေကုန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292778</id>
    <revision>
      <id>1057702</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ပေကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပေကုန်းရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ပေကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="885" sha1="f8ska6yc8itxg7nj7vko60a4am666df" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ပေကုန်း''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပေကုန်းရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ပေကုန်းရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၃၅၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>f8ska6yc8itxg7nj7vko60a4am666df</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ကျီးတော</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292779</id>
    <revision>
      <id>1057703</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျီးတော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကျီးတောရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျီးတောရွာ]] ရှိ အခြေခံပ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="976" sha1="gosh2v99zfweftxla1so3yrvazv4dkb" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ကျီးတော''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ကျီးတောရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ကျီးတောရွာ]] ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၄၂ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.411382002533916|95.05308439607975|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>gosh2v99zfweftxla1so3yrvazv4dkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.ထ.က (ခွဲ) ရွာသစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292780</id>
    <revision>
      <id>1057704</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.ထ.က (ခွဲ) ရွာသစ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရွာသစ်ရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ရွာသစ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="967" sha1="lsva4bogtrdw8qzyveyylvr8w6r22uh" xml:space="preserve">'''အ.ထ.က (ခွဲ) ရွာသစ်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရွာသစ်ရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ရွာသစ်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၄၁ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.869359072642222| 95.18576019245022|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>lsva4bogtrdw8qzyveyylvr8w6r22uh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အ.လ.က - မကျီးထုံး</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292781</id>
    <revision>
      <id>1057705</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:38:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;'''အ.လ.က - မကျီးထုံး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မကြီးထုံးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|မကျီးထုံးရွာ]]ရှိ အခြေခ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="k0lbvo9m5ri8nl9hw61yhz7655phcpv" xml:space="preserve">'''အ.လ.က - မကျီးထုံး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မကြီးထုံးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|မကျီးထုံးရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၃၃ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။&lt;ref name=&quot;geo&quot;&gt;https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/&lt;/ref&gt;

==ကိုးကား==
{{reflist}}

{{coord|18.680169694356895| 95.04708347504263|format=dms|region:MM|display=inline,title}}

[[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]

{{Myanmar-school-stub}}</text>
      <sha1>k0lbvo9m5ri8nl9hw61yhz7655phcpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဖိုင်:Myanmar location map.svg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>292782</id>
    <revision>
      <id>1057709</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:41:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54955-69</username>
        <id>149394</id>
      </contributor>
      <comment>မြင်သာကမိန်းမကလေးတေစ်ယောက်ဟာသစ္စာမရှိ</comment>
      <origin>1057709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="j1nc067ikal5bcv2a5orwyuqnvojohf" xml:space="preserve">မြင်သာရွာသို့</text>
      <sha1>j1nc067ikal5bcv2a5orwyuqnvojohf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292783</id>
    <revision>
      <id>1057710</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="0cco3yf3mqxa5ifw9tw4swv56galhya" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:အိုဆာကာပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>0cco3yf3mqxa5ifw9tw4swv56galhya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၃</title>
    <ns>100</ns>
    <id>292784</id>
    <revision>
      <id>1057713</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Salai Rungtoi</username>
        <id>22844</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; {{Current events|year=2026|month=10|day=13|content=  &lt;!-- All news items below this line --&gt;    &lt;!-- All news items above this line --&gt;}}&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="138" sha1="eacz119xemfdbfvmbss6yh2ft16tak8" xml:space="preserve">
{{Current events|year=2026|month=10|day=13|content=

&lt;!-- All news items below this line --&gt;


&lt;!-- All news items above this line --&gt;}}</text>
      <sha1>eacz119xemfdbfvmbss6yh2ft16tak8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-54955-69</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292785</id>
    <revision>
      <id>1057714</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1057714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8558" sha1="o4xe2ieligypvs03b2hu7vs0ayrm4og" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-54955-69 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၆:၄၅၊ ၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>o4xe2ieligypvs03b2hu7vs0ayrm4og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟစ်ပါးခပ်စ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292786</id>
    <revision>
      <id>1057716</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox person | name        = Hipparchus | image       = Head of Hipparchus (cropped).jpg | caption     = ၁၉ ရာစုက ပိုနီယာတော့စကီး ကျောက်မျက်စုဆောင်းမှုတွင် ပါဝင်သော ခရမ်းရောင် အမက်သစ်ကျေ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8376" sha1="kslsivd0uhwagenbw7s9ldgeewj9ubj" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = Hipparchus
| image       = Head of Hipparchus (cropped).jpg
| caption     = ၁၉ ရာစုက ပိုနီယာတော့စကီး ကျောက်မျက်စုဆောင်းမှုတွင် ပါဝင်သော ခရမ်းရောင် အမက်သစ်ကျောက်ပေါ်၌ ထွင်းထုထားသည့် ပုံကို အခြေခံ၍ ရေးဆွဲထားသော သရုပ်ဖော်ပုံ
| birth_date  = {{c.|lk=no|190}}&amp;nbsp;BC
| birth_place = [[:en:Nicaea]], [[:en:Kingdom of Bithynia]]&lt;br /&gt;(modern-day [[:en:İznik, Bursa]], Turkey)
| death_date  = {{c.|lk=no|120}}&amp;nbsp;BC (around age 70)
| death_place = [[:en:Rhodes]], [[:en:Roman Republic]]&lt;br /&gt;(modern-day Greece)
| education   = 
| occupation  = {{hlist |[[နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်]] |[[သင်္ချာပညာရှင်]] |ပထဝီဝင်ပညာရှင်}}
}}

'''ဟစ်ပါးခပ်စ်''' (Hipparchus) ({{IPAc-en|h|ɪ|ˈ|p|ɑr|k|ə|s}}; {{langx|grc|[[wikt:Ἵππαρχος|Ἵππαρχος]]|label=[[ရှေးဟောင်းဂရိ|ဂရိ]]}}, {{#invoke:Ancient Greek|translit|Ἵππαρχος}}ဘီစီ ၁၉၀ ခန့် – ဘီစီ ၁၂၀ ခန့်) သည် ဂရိလူမျိုး [[နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်]]၊ ပထဝီဝင်ပညာရှင်နှင့် [[သင်္ချာပညာရှင်]]တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ့ကို [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] ပညာရပ်ကို စတင်တည်ထောင်သူ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် သူသည် နေ့နှင့်ည အချိန်တူညီသည့် ဥတုအမှတ်များ (equinoxes) ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှုကို မတော်တဆ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမိုကျော်ကြားသည်။ ဟစ်ပါးခပ်စ်ကို ဘီသီနီးယားဒေသ၊ နီကေးယားမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ဂရိနိုင်ငံ ရိုးဒ်စ်ကျွန်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ သူသည် ဘီစီ ၁၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၂၇ ခုနှစ်အတွင်း နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်အဖြစ် လက်တွေ့လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

ဟစ်ပါးခပ်စ်ကို ရှေးခေတ်ကာလ၏ အကြီးမြတ်ဆုံး နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာစောင့်ကြည့်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး၊ အချို့ကမူ ရှေးခေတ်၏ အကြီးမြတ်ဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်ဟုပင် သတ်မှတ်ကြသည်။ [[နေ]] နှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့၏ ရွေ့လျားမှုကို ကိန်းဂဏန်းအခြေပြု၍ တိကျမှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားသော မော်ဒယ်များ ယနေ့တိုင် မှတ်တမ်းတင်ကျန်ရှိနေသည့် ပထမဆုံးပညာရှင်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် သူသည် ဘေဘီလုံလူမျိုးတို့နှင့် အေသင်မြို့သား မီတွန် (ဘီစီ ၅ ရာစု)၊ တီမိုခါရစ်၊ (Timocharis) အရစ္စတိုင်လပ်စ်၊ (Aristyllus)  ဆာမို့စ်မြို့သား အရစ္စတာခပ်စ် (Aristarchus of Samos) နှင့် အီရေတိုစသနီးစ် (Eratosthenes) တို့အပါအဝင် အခြားပညာရှင်များက ရာစုနှစ်များစွာအတွင်း စုဆောင်းထားခဲ့သော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် သင်္ချာနည်းစနစ်များကို အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ သေချာသလောက်ရှိသည်။

သူသည် တြီဂိုနိုမေတြီပညာရပ်ကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခဲ့ပြီး တြီဂိုနိုမေတြီ ဇယားများကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စက်လုံးဆိုင်ရာ တြီဂိုနိုမေတြီ (spherical trigonometry) ပြဿနာများစွာကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ အခြားထင်ရှားသော အောင်မြင်မှုများတွင် ကမ္ဘာ့ဝင်ရိုးတိမ်းစောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဥတုအမှတ်များ၏ ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိ၍ တိုင်းတာခဲ့ခြင်း၊{{r|willard1854}}&lt;ref&gt;Denison Olmsted, Outlines of a Course of Lectures on Meteorology and Astronomy, pp 22&lt;/ref&gt; အနောက်ကမ္ဘာတွင် ပထမဆုံးသိရှိထားရသော ပြည့်စုံသည့် ကြယ်စာရင်းကို ပြုစုခဲ့ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ကြယ်တာရာများ၏ အမြင့်ထောင့်ကို တိုင်းတာသည့် ကိရိယာဖြစ်သော အက်စထရိုလေ့ဘ် (astrolabe) ကို တီထွင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကြယ်စာရင်းပြုစုရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ဖွယ်ရှိသော ကြယ်စက်လုံးပုံကိရိယာ (armillary sphere) ကိုလည်း တီထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်နိုင်သည်။ သူသည် အလင်းဗေဒပညာရပ်အတွက်လည်း ပံ့ပိုးခဲ့ပြီး အလင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် အဏုမြူဝါဒအခြေပြု သီအိုရီတစ်ခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ သူ့ကို “နက္ခတ္တဗေဒ၏ ဖခင်” ဟု မကြာခဏ ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး ဤဂုဏ်ပုဒ်ကို ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် ဂျင်း ဘက်တစ် ဂျိုးဇက် ဒယ်လမ်ဘရီက သူ့အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။{{r|delambre1817}}


==ကိုးကား==
{{Reflist |30em |refs=

&lt;ref name = willard1854&gt;{{cite book
 | last = Willard | first = Emma
 | year = 1854
 | title = Astronography, or Astronomical Geography
 | place = Troy, New York | publisher = Merriam, Moore &amp; Co
 | page = 246
 | url = https://archive.org/details/astronographyora00will/page/246/ 
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = delambre1817&gt;{{cite book
 | last = Delambre | first = Jean Baptiste Joseph | author-link = Jean Baptiste Joseph Delambre
 | year = 1817
 | title = Histoire de l'astronomie ancienne
 | trans-title = History of Ancient Astronomy 
 | volume = 1
 | place = Paris | publisher = Ve Courcier
 | oclc = 594550435
 | language = fr
 | page = lxi
 | quote = Hipparque, le vrai père de l'Astronomie
 | trans-quote = Hipparchus, the true father of Astronomy
 | url = https://archive.org/details/histoiredelastro01dela_0/page/n64/mode/1up
}}&lt;/ref&gt;

}}</text>
      <sha1>kslsivd0uhwagenbw7s9ldgeewj9ubj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057720</id>
      <parentid>1057716</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8489" sha1="mtf2zldl505yj4gjnj57bv7oyf0fq0h" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = Hipparchus
| image       = Head of Hipparchus (cropped).jpg
| caption     = ၁၉ ရာစုက ပိုနီယာတော့စကီး ကျောက်မျက်စုဆောင်းမှုတွင် ပါဝင်သော ခရမ်းရောင် အမက်သစ်ကျောက်ပေါ်၌ ထွင်းထုထားသည့် ပုံကို အခြေခံ၍ ရေးဆွဲထားသော သရုပ်ဖော်ပုံ
| birth_date  = {{c.|lk=no|190}}&amp;nbsp;BC
| birth_place = [[:en:Nicaea]], [[:en:Kingdom of Bithynia]]&lt;br /&gt;(modern-day [[:en:İznik, Bursa]], Turkey)
| death_date  = {{c.|lk=no|120}}&amp;nbsp;BC (around age 70)
| death_place = [[:en:Rhodes]], [[:en:Roman Republic]]&lt;br /&gt;(modern-day Greece)
| education   = 
| occupation  = {{hlist |[[နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်]] |[[သင်္ချာပညာရှင်]] |ပထဝီဝင်ပညာရှင်}}
}}

'''ဟစ်ပါးခပ်စ်''' (Hipparchus) ({{IPAc-en|h|ɪ|ˈ|p|ɑr|k|ə|s}}; {{langx|grc|[[wikt:Ἵππαρχος|Ἵππαρχος]]|label=[[ရှေးဟောင်းဂရိ|ဂရိ]]}}, {{#invoke:Ancient Greek|translit|Ἵππαρχος}}ဘီစီ ၁၉၀ ခန့် – ဘီစီ ၁၂၀ ခန့်) သည် ဂရိလူမျိုး [[နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်]]၊ ပထဝီဝင်ပညာရှင်နှင့် [[သင်္ချာပညာရှင်]]တစ်ဦးဖြစ်သည်။ သူ့ကို [[တြီဂိုနိုမေတြီ]] ပညာရပ်ကို စတင်တည်ထောင်သူ အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ သို့သော် သူသည် နေ့နှင့်ည အချိန်တူညီသည့် ဥတုအမှတ်များ (equinoxes) ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှုကို မတော်တဆ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမိုကျော်ကြားသည်။ ဟစ်ပါးခပ်စ်ကို ဘီသီနီးယားဒေသ၊ နီကေးယားမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ဂရိနိုင်ငံ ရိုးဒ်စ်ကျွန်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။ သူသည် ဘီစီ ၁၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၂၇ ခုနှစ်အတွင်း နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်အဖြစ် လက်တွေ့လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်။

ဟစ်ပါးခပ်စ်ကို ရှေးခေတ်ကာလ၏ အကြီးမြတ်ဆုံး နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ လေ့လာစောင့်ကြည့်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး၊ အချို့ကမူ ရှေးခေတ်၏ အကြီးမြတ်ဆုံး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်ဟုပင် သတ်မှတ်ကြသည်။ [[နေ]] နှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့၏ ရွေ့လျားမှုကို ကိန်းဂဏန်းအခြေပြု၍ တိကျမှန်ကန်စွာ ဖော်ပြထားသော မော်ဒယ်များ ယနေ့တိုင် မှတ်တမ်းတင်ကျန်ရှိနေသည့် ပထမဆုံးပညာရှင်လည်း ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဆောင်ရွက်ရာတွင် သူသည် ဘေဘီလုံလူမျိုးတို့နှင့် အေသင်မြို့သား မီတွန် (ဘီစီ ၅ ရာစု)၊ တီမိုခါရစ်၊ (Timocharis) အရစ္စတိုင်လပ်စ်၊ (Aristyllus)  ဆာမို့စ်မြို့သား အရစ္စတာခပ်စ် (Aristarchus of Samos) နှင့် အီရေတိုစသနီးစ် (Eratosthenes) တို့အပါအဝင် အခြားပညာရှင်များက ရာစုနှစ်များစွာအတွင်း စုဆောင်းထားခဲ့သော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် သင်္ချာနည်းစနစ်များကို အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ သေချာသလောက်ရှိသည်။

သူသည် တြီဂိုနိုမေတြီပညာရပ်ကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခဲ့ပြီး တြီဂိုနိုမေတြီ ဇယားများကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စက်လုံးဆိုင်ရာ တြီဂိုနိုမေတြီ (spherical trigonometry) ပြဿနာများစွာကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်။ သူ၏ အခြားထင်ရှားသော အောင်မြင်မှုများတွင် ကမ္ဘာ့ဝင်ရိုးတိမ်းစောင်းမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဥတုအမှတ်များ၏ ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိ၍ တိုင်းတာခဲ့ခြင်း၊{{r|willard1854}}&lt;ref&gt;Denison Olmsted, Outlines of a Course of Lectures on Meteorology and Astronomy, pp 22&lt;/ref&gt; အနောက်ကမ္ဘာတွင် ပထမဆုံးသိရှိထားရသော ပြည့်စုံသည့် ကြယ်စာရင်းကို ပြုစုခဲ့ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ကြယ်တာရာများ၏ အမြင့်ထောင့်ကို တိုင်းတာသည့် ကိရိယာဖြစ်သော အက်စထရိုလေ့ဘ် (astrolabe) ကို တီထွင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကြယ်စာရင်းပြုစုရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ဖွယ်ရှိသော ကြယ်စက်လုံးပုံကိရိယာ (armillary sphere) ကိုလည်း တီထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်နိုင်သည်။ သူသည် အလင်းဗေဒပညာရပ်အတွက်လည်း ပံ့ပိုးခဲ့ပြီး အလင်းနှင့်ပတ်သက်သည့် အဏုမြူဝါဒအခြေပြု သီအိုရီတစ်ခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်။ သူ့ကို “နက္ခတ္တဗေဒ၏ ဖခင်” ဟု မကြာခဏ ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး ဤဂုဏ်ပုဒ်ကို ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် ဂျင်း ဘက်တစ် ဂျိုးဇက် ဒယ်လမ်ဘရီက သူ့အား ပေးအပ်ခဲ့သည်။{{r|delambre1817}}


==ကိုးကား==
{{Reflist |30em |refs=

&lt;ref name = willard1854&gt;{{cite book
 | last = Willard | first = Emma
 | year = 1854
 | title = Astronography, or Astronomical Geography
 | place = Troy, New York | publisher = Merriam, Moore &amp; Co
 | page = 246
 | url = https://archive.org/details/astronographyora00will/page/246/ 
}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name = delambre1817&gt;{{cite book
 | last = Delambre | first = Jean Baptiste Joseph | author-link = Jean Baptiste Joseph Delambre
 | year = 1817
 | title = Histoire de l'astronomie ancienne
 | trans-title = History of Ancient Astronomy 
 | volume = 1
 | place = Paris | publisher = Ve Courcier
 | oclc = 594550435
 | language = fr
 | page = lxi
 | quote = Hipparque, le vrai père de l'Astronomie
 | trans-quote = Hipparchus, the true father of Astronomy
 | url = https://archive.org/details/histoiredelastro01dela_0/page/n64/mode/1up
}}&lt;/ref&gt;

}}


[[Category:ရှေးခေတ်ဂရိ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>mtf2zldl505yj4gjnj57bv7oyf0fq0h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ်ဂရိ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292787</id>
    <revision>
      <id>1057721</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commons category|Ancient Greek astronomers}}   [[ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="154" sha1="4hsyqupqpldodfr41nt86lykrojalbn" xml:space="preserve">{{Commons category|Ancient Greek astronomers}}


[[ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>4hsyqupqpldodfr41nt86lykrojalbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292788</id>
    <revision>
      <id>1057723</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:53:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Commons category|Ancient astronomers}}   [[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="123" sha1="ou6i2ur0p1sac7t1omi8z6idl6rtfnm" xml:space="preserve">{{Commons category|Ancient astronomers}}


[[ကဏ္ဍ:နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>ou6i2ur0p1sac7t1omi8z6idl6rtfnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ခမိရှိမ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292789</id>
    <revision>
      <id>1057727</id>
      <timestamp>2026-10-13T06:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot; ခမိရှိမ  (神島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟွန်းရှူးကျွန်းအလယ်ပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ အိဆဲပင်လယ်အော်အဝတွင် တည်ရှိသည့် ကျွန်း...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3791" sha1="eage0m158lw0bvpi5igwq6bzsvkepn6" xml:space="preserve">
ခမိရှိမ  (神島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟွန်းရှူးကျွန်းအလယ်ပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ အိဆဲပင်လယ်အော်အဝတွင် တည်ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို မိအဲခရိုင်၊ တိုဘမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။

ကျွန်း၏ အမည်ကို ခမဲရှိမ(亀島) သို့မဟုတ် ခဂျိမ (歌島) ဟူ၍လည်း ရေးသားသည်ကို တွေ့ရသည်။ လက်ရှိကျွန်း၏ အမည်မှာ ခမိရှိမဖြစ်ပြီး &quot;နတ်ဘုရားကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ကျွန်းတွင်ရှိသည့် ယဆွတ်ရှိရိုနတ်ကျောင်းကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် ကျွန်းတွင် အခမ်းအနားသုံးလူအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများတွင် ရှေးခေတ်ကာလ မှန်များမှသည် မြေထည်ပစ္စည်းများအထိ ပါဝင်သည်။ ကာလအားဖြင့် ခိုဖွန်းခေတ်ကာလမှ မုရိုမချိကာလအထိ ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်တွင် ကျွန်းကို တိုဘဒေသ၏ အကျဉ်းထောင်တစ််ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် ပိုမိုကြီးမားသည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ==
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ယုအိခိုမိရှိမ ရေးသားခဲ့သည့် &quot;လှိုင်းသံများ&quot; (潮騒) စာအုပ်သည် ဤကျွန်းတွင် အခြေတည်ကာ ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ကျွန်းသည် အကြိမ်များစွာ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:2016-08-05 Kami Island (Mie) 神島の民家・路地 DSCF6656.jpg|Climbing stairs on Kami Island
File:2016-08-05 Kami-shima Island,Benten-misaki from Kanteki-shô Ruins 神島監的哨跡から見る弁天岬 DSCF6398.jpg|Benten-misaki
File:Kamishima Lighthouse wide.JPG|Kamishima Lighthouse
File:2016-08-05 Yashiro-Shrine in Kami Island (Mie) 神島民家・路地、八代神社 DSCF6188.jpg|Yatsushiro shrine
&lt;/gallery&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>eage0m158lw0bvpi5igwq6bzsvkepn6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057728</id>
      <parentid>1057727</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ရုပ်ပုံများ */</comment>
      <origin>1057728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3968" sha1="cyidga2v81lxvlb8lj0ad7dhdrmqs35" xml:space="preserve">
ခမိရှိမ  (神島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟွန်းရှူးကျွန်းအလယ်ပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ အိဆဲပင်လယ်အော်အဝတွင် တည်ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို မိအဲခရိုင်၊ တိုဘမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။

ကျွန်း၏ အမည်ကို ခမဲရှိမ(亀島) သို့မဟုတ် ခဂျိမ (歌島) ဟူ၍လည်း ရေးသားသည်ကို တွေ့ရသည်။ လက်ရှိကျွန်း၏ အမည်မှာ ခမိရှိမဖြစ်ပြီး &quot;နတ်ဘုရားကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ကျွန်းတွင်ရှိသည့် ယဆွတ်ရှိရိုနတ်ကျောင်းကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် ကျွန်းတွင် အခမ်းအနားသုံးလူအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများတွင် ရှေးခေတ်ကာလ မှန်များမှသည် မြေထည်ပစ္စည်းများအထိ ပါဝင်သည်။ ကာလအားဖြင့် ခိုဖွန်းခေတ်ကာလမှ မုရိုမချိကာလအထိ ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်တွင် ကျွန်းကို တိုဘဒေသ၏ အကျဉ်းထောင်တစ််ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် ပိုမိုကြီးမားသည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ==
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ယုအိခိုမိရှိမ ရေးသားခဲ့သည့် &quot;လှိုင်းသံများ&quot; (潮騒) စာအုပ်သည် ဤကျွန်းတွင် အခြေတည်ကာ ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ကျွန်းသည် အကြိမ်များစွာ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:2016-08-05 Kami Island (Mie) 神島の民家・路地 DSCF6656.jpg|ခမိရှိမကျွန်းရှိ လှေကားထစ်များ
File:2016-08-05 Kami-shima Island,Benten-misaki from Kanteki-shô Ruins 神島監的哨跡から見る弁天岬 DSCF6398.jpg|ဘန်းတန်းမိဆခိ (Benten-misaki)
File:Kamishima Lighthouse wide.JPG|ခမိရှိမမီးပြတိုက်
File:2016-08-05 Yashiro-Shrine in Kami Island (Mie) 神島民家・路地、八代神社 DSCF6188.jpg|ယဆွတ်ရှိရိုနတ်ကျောင်း
&lt;/gallery&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}</text>
      <sha1>cyidga2v81lxvlb8lj0ad7dhdrmqs35</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057730</id>
      <parentid>1057728</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>/* ကိုးကား */</comment>
      <origin>1057730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4040" sha1="b309dhdqk9is9l7v8dp8qkpoz93zp92" xml:space="preserve">
ခမိရှိမ  (神島) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟွန်းရှူးကျွန်းအလယ်ပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ အိဆဲပင်လယ်အော်အဝတွင် တည်ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို မိအဲခရိုင်၊ တိုဘမြို့က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။

ကျွန်း၏ အမည်ကို ခမဲရှိမ(亀島) သို့မဟုတ် ခဂျိမ (歌島) ဟူ၍လည်း ရေးသားသည်ကို တွေ့ရသည်။ လက်ရှိကျွန်း၏ အမည်မှာ ခမိရှိမဖြစ်ပြီး &quot;နတ်ဘုရားကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ကျွန်းတွင်ရှိသည့် ယဆွတ်ရှိရိုနတ်ကျောင်းကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် ကျွန်းတွင် အခမ်းအနားသုံးလူအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများတွင် ရှေးခေတ်ကာလ မှန်များမှသည် မြေထည်ပစ္စည်းများအထိ ပါဝင်သည်။ ကာလအားဖြင့် ခိုဖွန်းခေတ်ကာလမှ မုရိုမချိကာလအထိ ဖြစ်သည်။ အဲဒိုခေတ်တွင် ကျွန်းကို တိုဘဒေသ၏ အကျဉ်းထောင်တစ််ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် ပိုမိုကြီးမားသည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ==
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ယုအိခိုမိရှိမ ရေးသားခဲ့သည့် &quot;လှိုင်းသံများ&quot; (潮騒) စာအုပ်သည် ဤကျွန်းတွင် အခြေတည်ကာ ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ကျွန်းသည် အကြိမ်များစွာ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:2016-08-05 Kami Island (Mie) 神島の民家・路地 DSCF6656.jpg|ခမိရှိမကျွန်းရှိ လှေကားထစ်များ
File:2016-08-05 Kami-shima Island,Benten-misaki from Kanteki-shô Ruins 神島監的哨跡から見る弁天岬 DSCF6398.jpg|ဘန်းတန်းမိဆခိ (Benten-misaki)
File:Kamishima Lighthouse wide.JPG|ခမိရှိမမီးပြတိုက်
File:2016-08-05 Yashiro-Shrine in Kami Island (Mie) 神島民家・路地、八代神社 DSCF6188.jpg|ယဆွတ်ရှိရိုနတ်ကျောင်း
&lt;/gallery&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}
* ''Saishin-Nihon-chizu - Atlas of Japan'', Imidas Shueisha, Tokyo 1990</text>
      <sha1>b309dhdqk9is9l7v8dp8qkpoz93zp92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057732</id>
      <parentid>1057730</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <origin>1057732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4801" sha1="7syrxl5n1wdzhvqnkc37qljwy7k2z0j" xml:space="preserve">{{Infobox islands
|name = ခမိရှိမ
|image = Ckk-83-1 c22 4-5 kamishima.jpg
|image_caption = ကျွန်း၏ သွင်ပြင်ပြရုပ်ပုံ
|locator_map = 
|native_name = {{nihongo||神島|Kami-shima}}
|native_name_link =
|location =  Mie Prefecture
|coordinates={{coord|34|32|N|136|59|E|type:isle}}
|archipelago = 
|total_islands = 
|major_islands = 
|area_km2 = 0.75

|highest_mount = Tōmyōyama
|elevation_m = 171
|coastline_m = 3900
|country = Japan
|country_admin_divisions_title = 
|country_admin_divisions =
|country_largest_city = 
|country_largest_city_population = 
|population =　534
|population_as_of = 2000
|density_km2 = 703
|ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]]
}}

'''ခမိရှိမ'''  (神島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အလယ်ပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ [[အိဆဲပင်လယ်အော်]]အဝတွင် တည်ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[မိအဲခရိုင်]]၊ [[တိုဘမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။

ကျွန်း၏ အမည်ကို ခမဲရှိမ(亀島) သို့မဟုတ် ခဂျိမ (歌島) ဟူ၍လည်း ရေးသားသည်ကို တွေ့ရသည်။ လက်ရှိကျွန်း၏ အမည်မှာ ခမိရှိမဖြစ်ပြီး &quot;နတ်ဘုရားကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ကျွန်းတွင်ရှိသည့် ယဆွတ်ရှိရိုနတ်ကျောင်းကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် ကျွန်းတွင် အခမ်းအနားသုံးလူအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများတွင် ရှေးခေတ်ကာလ မှန်များမှသည် မြေထည်ပစ္စည်းများအထိ ပါဝင်သည်။ ကာလအားဖြင့် [[ခိုဖွန်းခေတ်]]မှ [[မုရိုမချိခေတ်]]အထိ ဖြစ်သည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]တွင် ကျွန်းကို တိုဘဒေသ၏ အကျဉ်းထောင်တစ််ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် ပိုမိုကြီးမားသည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ==
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ယုအိခိုမိရှိမ ရေးသားခဲ့သည့် &quot;လှိုင်းသံများ&quot; (潮騒) စာအုပ်သည် ဤကျွန်းတွင် အခြေတည်ကာ ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ကျွန်းသည် အကြိမ်များစွာ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:2016-08-05 Kami Island (Mie) 神島の民家・路地 DSCF6656.jpg|ခမိရှိမကျွန်းရှိ လှေကားထစ်များ
File:2016-08-05 Kami-shima Island,Benten-misaki from Kanteki-shô Ruins 神島監的哨跡から見る弁天岬 DSCF6398.jpg|ဘန်းတန်းမိဆခိ (Benten-misaki)
File:Kamishima Lighthouse wide.JPG|ခမိရှိမမီးပြတိုက်
File:2016-08-05 Yashiro-Shrine in Kami Island (Mie) 神島民家・路地、八代神社 DSCF6188.jpg|ယဆွတ်ရှိရိုနတ်ကျောင်း
&lt;/gallery&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}
* ''Saishin-Nihon-chizu - Atlas of Japan'', Imidas Shueisha, Tokyo 1990</text>
      <sha1>7syrxl5n1wdzhvqnkc37qljwy7k2z0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057733</id>
      <parentid>1057732</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4896" sha1="1wz339h29mo6sfd7h7sou1c1vpln20r" xml:space="preserve">{{Infobox islands
|name = ခမိရှိမ
|image = Ckk-83-1 c22 4-5 kamishima.jpg
|image_caption = ကျွန်း၏ သွင်ပြင်ပြရုပ်ပုံ
|locator_map = 
|native_name = {{nihongo||神島|Kami-shima}}
|native_name_link =
|location =  Mie Prefecture
|coordinates={{coord|34|32|N|136|59|E|type:isle}}
|archipelago = 
|total_islands = 
|major_islands = 
|area_km2 = 0.75

|highest_mount = Tōmyōyama
|elevation_m = 171
|coastline_m = 3900
|country = Japan
|country_admin_divisions_title = 
|country_admin_divisions =
|country_largest_city = 
|country_largest_city_population = 
|population =　534
|population_as_of = 2000
|density_km2 = 703
|ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]]
}}

'''ခမိရှိမ'''  (神島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အလယ်ပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ [[အိဆဲပင်လယ်အော်]]အဝတွင် တည်ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[မိအဲခရိုင်]]၊ [[တိုဘမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။

ကျွန်း၏ အမည်ကို ခမဲရှိမ(亀島) သို့မဟုတ် ခဂျိမ (歌島) ဟူ၍လည်း ရေးသားသည်ကို တွေ့ရသည်။ လက်ရှိကျွန်း၏ အမည်မှာ ခမိရှိမဖြစ်ပြီး &quot;နတ်ဘုရားကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ကျွန်းတွင်ရှိသည့် ယဆွတ်ရှိရိုနတ်ကျောင်းကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် ကျွန်းတွင် အခမ်းအနားသုံးလူအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများတွင် ရှေးခေတ်ကာလ မှန်များမှသည် မြေထည်ပစ္စည်းများအထိ ပါဝင်သည်။ ကာလအားဖြင့် [[ခိုဖွန်းခေတ်]]မှ [[မုရိုမချိခေတ်]]အထိ ဖြစ်သည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]တွင် ကျွန်းကို တိုဘဒေသ၏ အကျဉ်းထောင်တစ််ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် ပိုမိုကြီးမားသည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ==
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ယုအိခိုမိရှိမ ရေးသားခဲ့သည့် &quot;လှိုင်းသံများ&quot; (潮騒) စာအုပ်သည် ဤကျွန်းတွင် အခြေတည်ကာ ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ကျွန်းသည် အကြိမ်များစွာ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:2016-08-05 Kami Island (Mie) 神島の民家・路地 DSCF6656.jpg|ခမိရှိမကျွန်းရှိ လှေကားထစ်များ
File:2016-08-05 Kami-shima Island,Benten-misaki from Kanteki-shô Ruins 神島監的哨跡から見る弁天岬 DSCF6398.jpg|ဘန်းတန်းမိဆခိ (Benten-misaki)
File:Kamishima Lighthouse wide.JPG|ခမိရှိမမီးပြတိုက်
File:2016-08-05 Yashiro-Shrine in Kami Island (Mie) 神島民家・路地、八代神社 DSCF6188.jpg|ယဆွတ်ရှိရိုနတ်ကျောင်း
&lt;/gallery&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}
* ''Saishin-Nihon-chizu - Atlas of Japan'', Imidas Shueisha, Tokyo 1990

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>1wz339h29mo6sfd7h7sou1c1vpln20r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057734</id>
      <parentid>1057733</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:မိအဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်</comment>
      <origin>1057734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4984" sha1="ntjk960vb65bjizw1c8wo6gygpm4u10" xml:space="preserve">{{Infobox islands
|name = ခမိရှိမ
|image = Ckk-83-1 c22 4-5 kamishima.jpg
|image_caption = ကျွန်း၏ သွင်ပြင်ပြရုပ်ပုံ
|locator_map = 
|native_name = {{nihongo||神島|Kami-shima}}
|native_name_link =
|location =  Mie Prefecture
|coordinates={{coord|34|32|N|136|59|E|type:isle}}
|archipelago = 
|total_islands = 
|major_islands = 
|area_km2 = 0.75

|highest_mount = Tōmyōyama
|elevation_m = 171
|coastline_m = 3900
|country = Japan
|country_admin_divisions_title = 
|country_admin_divisions =
|country_largest_city = 
|country_largest_city_population = 
|population =　534
|population_as_of = 2000
|density_km2 = 703
|ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]]
}}

'''ခမိရှိမ'''  (神島) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]အလယ်ပိုင်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ [[အိဆဲပင်လယ်အော်]]အဝတွင် တည်ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[မိအဲခရိုင်]]၊ [[တိုဘမြို့]]က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။

ကျွန်း၏ အမည်ကို ခမဲရှိမ(亀島) သို့မဟုတ် ခဂျိမ (歌島) ဟူ၍လည်း ရေးသားသည်ကို တွေ့ရသည်။ လက်ရှိကျွန်း၏ အမည်မှာ ခမိရှိမဖြစ်ပြီး &quot;နတ်ဘုရားကျွန်း&quot; ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်။ ကျွန်းတွင်ရှိသည့် ယဆွတ်ရှိရိုနတ်ကျောင်းကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များသည် ကျွန်းတွင် အခမ်းအနားသုံးလူအသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုပစ္စည်းများတွင် ရှေးခေတ်ကာလ မှန်များမှသည် မြေထည်ပစ္စည်းများအထိ ပါဝင်သည်။ ကာလအားဖြင့် [[ခိုဖွန်းခေတ်]]မှ [[မုရိုမချိခေတ်]]အထိ ဖြစ်သည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]တွင် ကျွန်းကို တိုဘဒေသ၏ အကျဉ်းထောင်တစ််ခုအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ 

ကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် စီးပွားဖြစ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းတို့အပေါ် အခြေခံထားသည်။ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းသည် ပိုမိုကြီးမားသည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းဖြစ်သည်။

==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ==
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ယုအိခိုမိရှိမ ရေးသားခဲ့သည့် &quot;လှိုင်းသံများ&quot; (潮騒) စာအုပ်သည် ဤကျွန်းတွင် အခြေတည်ကာ ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ကျွန်းသည် အကြိမ်များစွာ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးနေရာအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်။

==ရုပ်ပုံများ==
&lt;gallery&gt;
File:2016-08-05 Kami Island (Mie) 神島の民家・路地 DSCF6656.jpg|ခမိရှိမကျွန်းရှိ လှေကားထစ်များ
File:2016-08-05 Kami-shima Island,Benten-misaki from Kanteki-shô Ruins 神島監的哨跡から見る弁天岬 DSCF6398.jpg|ဘန်းတန်းမိဆခိ (Benten-misaki)
File:Kamishima Lighthouse wide.JPG|ခမိရှိမမီးပြတိုက်
File:2016-08-05 Yashiro-Shrine in Kami Island (Mie) 神島民家・路地、八代神社 DSCF6188.jpg|ယဆွတ်ရှိရိုနတ်ကျောင်း
&lt;/gallery&gt;

==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်==
*[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]]
==ကိုးကား==
{{reflist}}
* ''Saishin-Nihon-chizu - Atlas of Japan'', Imidas Shueisha, Tokyo 1990

[[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]
[[ကဏ္ဍ:မိအဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>ntjk960vb65bjizw1c8wo6gygpm4u10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ကဏ္ဍ:မိအဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ</title>
    <ns>14</ns>
    <id>292790</id>
    <revision>
      <id>1057735</id>
      <timestamp>2026-10-13T07:01:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ခင်မောင်မောင်လွင်</username>
        <id>40414</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[ကဏ္ဍ:မိအဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="ecfkz571xhe4ad41omb61lqdh1bwc5j" xml:space="preserve">[[ကဏ္ဍ:မိအဲခရိုင်ရှိ ကျွန်းများ]]</text>
      <sha1>ecfkz571xhe4ad41omb61lqdh1bwc5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မက်ဂျလန်ငယ်တိမ်တိုက်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292791</id>
    <redirect title="သေးငယ်သော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်" />
    <revision>
      <id>1057736</id>
      <timestamp>2026-10-13T07:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[သေးငယ်သော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108" sha1="qsmu1wk3d8xuuas704ads4jqmn5qbl0" xml:space="preserve">#Redirect[[သေးငယ်သော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်]]</text>
      <sha1>qsmu1wk3d8xuuas704ads4jqmn5qbl0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အက်ဒ်ဝင် ဟပ်ဘယ်လ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292792</id>
    <redirect title="အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်" />
    <revision>
      <id>1057737</id>
      <timestamp>2026-10-13T07:14:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>စာမျက်နှာကို [[အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်]] သို့ ပြန်ညွှန်းလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53" sha1="1v20xrlqloxabnubgbkrqh4nz42ul2o" xml:space="preserve">#Redirect[[အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ်]]</text>
      <sha1>1v20xrlqloxabnubgbkrqh4nz42ul2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဟင်နရီယက်တာ ဆွမ် လီဗစ်</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292793</id>
    <revision>
      <id>1057741</id>
      <timestamp>2026-10-13T07:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Infobox scientist | name        = Henrietta Swan Leavitt | image       = Henrietta Swan Leavitt.jpg | alt         = Upper body and face of Henrietta Swan Leavitt | caption     = Leavitt, c. 1898 | birth_date  = {{birth date|1868|07|4}} | birth_place = [[:en:Lancaster, Massachusetts]], U.S. | death_date  = {{death date and age|1921|12|12|1...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9074" sha1="sclyzwlue5lveo369rf5yaqcv5lra6h" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name        = Henrietta Swan Leavitt
| image       = Henrietta Swan Leavitt.jpg
| alt         = Upper body and face of Henrietta Swan Leavitt
| caption     = Leavitt, c. 1898
| birth_date  = {{birth date|1868|07|4}}
| birth_place = [[:en:Lancaster, Massachusetts]], U.S.
| death_date  = {{death date and age|1921|12|12|1868|07|4}}
| death_place = [[:en:Cambridge, Massachusetts]], U.S.
| field       = [[နက္ခတ္တဗေဒ]]
| workplaces  = [[ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်]], Oberlin College
| education   = {{ubl|[[:en:Oberlin College]]|[[:en:Society for the Collegiate Instruction of Women]] ([[:en:Bachelor of Science|BS]])}}
| known_for   = Leavitt's Law: the [[:en:period-luminosity relation]]ship for [[:en:Cepheid variable]]s
}}

'''ဟင်ရီယက်တာ ဆွမ် လီဗစ်''' (Henrietta Swan Leavitt; အသံထွက် — လီဗစ်၊ ၁၈၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက် – ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်) သည် အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အလွန်ဝေးကွာသော အကွာအဝေးများကို ထိရောက်စွာ တိုင်းတာနိုင်သည့် နည်းလမ်းကို သူမ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် [[စကြဝဠာ]]၏ အရွယ်အစားနှင့် သဘောသဘာဝအပေါ် လူသားတို့၏ နားလည်မှု ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမသည် ရက်ဒ်ကလစ်ဖ်ကောလိပ် (Radcliffe College) မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီး ဟားဗတ်ကောလိပ် နက္ခတ္တလေ့လာရေးစခန်း (Harvard College Observatory) တွင် လူသားကွန်ပျူတာအဖြစ် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏တာဝန်မှာ [[ကြယ်]]များ၏ တည်နေရာနှင့် တောက်ပမှုတို့ကို စာရင်းပြုစုနိုင်ရန် ဓာတ်ပုံပြားများကို တိုင်းတာစစ်ဆေးခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ငန်းမှတစ်ဆင့် သူမသည် စီဖီးယပ် ပြောင်းလဲကြယ်များ (Cepheid variables) ၏ တောက်ပမှုနှင့် အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလတို့အကြား ဆက်နွှယ်မှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ လီဗစ်၏ တွေ့ရှိချက်ကြောင့် အခြားဂလက်ဆီများအထိ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များအတွက် ပထမဆုံး စံအလင်းရင်းမြစ် (standard candle) ကို ရရှိလာခဲ့သည်။

လီဗစ်သည် စီဖီးယပ်ပြောင်းလဲပကြယ်များအတွက် အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလနှင့် တောက်ပမှုတို့၏ ဆက်နွှယ်ချက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း (တစ်ခါတစ်ရံ “လီဗစ်၏ နိယာမ” ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်) မတိုင်မီက ကြယ်တစ်လုံးနှင့် ကမ္ဘာအကြား အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ အသုံးပြုနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းမှာ ကြယ်၏ ပါရာလက်စ် (stellar parallax) ကို အခြေခံသည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းလမ်းများကို [[အလင်းနှစ်]] ရာဂဏန်းမျှအကွာအဝေးအထိသာ တိုင်းတာရာတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ လီဗစ်၏ အရေးပါသော ထိုးထွင်းသိမြင်မှုမှာ မည်သူမျှ [[မက်ဂျလန်ငယ်တိမ်တိုက်]] (Small Magellanic Cloud) ၏ အကွာအဝေးကို မသိရှိသော်လည်း ၎င်းအတွင်းရှိ ကြယ်များအားလုံးသည် ကမ္ဘာမှ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီသောအကွာအဝေးတွင် ရှိနေကြရမည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ကြယ်အချို့၏ အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလနှင့် ကမ္ဘာမှ မြင်ရသည့် တောက်ပမှုတို့အကြား သူမ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ဆက်နွှယ်ချက်သည် ထိုကြယ်များ၏ ပကတိတောက်ပမှု (absolute brightness) အကြားရှိ ဆက်နွှယ်ချက်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အလားတူအမျိုးအစားရှိ အနီးအနားကြယ်တစ်လုံး၏ အကွာအဝေးကို ပါရာလက်စ်နည်းဖြင့် တိုင်းတာကာ ထိုဆက်နွှယ်ချက်ကို ချိန်ညှိသတ်မှတ်ပြီးနောက် သူမ၏ တွေ့ရှိချက်သည် အလွန်ဝေးကွာသော အကွာအဝေးများအထိ တိုင်းတာနိုင်သည့် စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
လီဗစ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် [[အက်ဒ်ဝင် ဟပ်ဘယ်လ်]]သည် [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ|အန်ဒရိုမီဒါ နက်ဗျူလာ]]အပါအဝင် [[နက်ဗျူလာ]]အများအပြားအတွင်းရှိ စီဖီးယပ်ပြောင်းလဲကြယ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် လီဗစ်၏ နိယာမကို အသုံးပြု၍ ထိုကြယ်များ၏ အကွာအဝေးကို တွက်ချက်ခဲ့ရာ ၎င်းတို့သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ပါဝင်နေနိုင်ရန် အလွန်ဝေးကွာနေကြောင်းနှင့် သီးခြားဂလက်ဆီများဖြစ်ကြောင်း သိရှိလာခဲ့သည်။ ယင်းတွေ့ရှိချက်ကြောင့် စကြဝဠာ၏ အရွယ်အစားနှင့် ပတ်သက်၍ နက္ခတ္တဗေဒလောကတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော “ကြီးမားသော အငြင်းပွားမှု” (Great Debate) ကို အဆုံးသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟပ်ဘယ်လ်သည် လီဗစ်၏ နိယာမကို ဂလက်ဆီများ၏ [[အနီရောင်အရွေ့]]များနှင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကာ စကြဝဠာသည် ပြန့်ကားလျက်ရှိကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ယင်းကို ဟပ်ဘယ်လ်၏ နိယာမ (Hubble's law) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Communications |first=CfA |date=2018-07-05 |title=Henrietta Swan Leavitt's research transformed astronomy |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2018/07/henrietta-swan-leavitts-research-transformed-astronomy/ |access-date=2025-12-08 |website=Harvard Gazette |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၈၆၈|၁၉၂၁}}

[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>sclyzwlue5lveo369rf5yaqcv5lra6h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057742</id>
      <parentid>1057741</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9769" sha1="6n8zwgmoxw2e8ipreyu4lghf3om2mw3" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name        = Henrietta Swan Leavitt
| image       = Henrietta Swan Leavitt.jpg
| alt         = Upper body and face of Henrietta Swan Leavitt
| caption     = Leavitt, c. 1898
| birth_date  = {{birth date|1868|07|4}}
| birth_place = [[:en:Lancaster, Massachusetts]], U.S.
| death_date  = {{death date and age|1921|12|12|1868|07|4}}
| death_place = [[:en:Cambridge, Massachusetts]], U.S.
| field       = [[နက္ခတ္တဗေဒ]]
| workplaces  = [[ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်]], Oberlin College
| education   = {{ubl|[[:en:Oberlin College]]|[[:en:Society for the Collegiate Instruction of Women]] ([[:en:Bachelor of Science|BS]])}}
| known_for   = Leavitt's Law: the [[:en:period-luminosity relation]]ship for [[:en:Cepheid variable]]s
}}

'''ဟင်ရီယက်တာ ဆွမ် လီဗစ်''' (Henrietta Swan Leavitt; အသံထွက် — လီဗစ်၊ ၁၈၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက် – ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်) သည် အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အလွန်ဝေးကွာသော အကွာအဝေးများကို ထိရောက်စွာ တိုင်းတာနိုင်သည့် နည်းလမ်းကို သူမ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် [[စကြဝဠာ]]၏ အရွယ်အစားနှင့် သဘောသဘာဝအပေါ် လူသားတို့၏ နားလည်မှု ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမသည် ရက်ဒ်ကလစ်ဖ်ကောလိပ် (Radcliffe College) မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီး ဟားဗတ်ကောလိပ် နက္ခတ္တလေ့လာရေးစခန်း (Harvard College Observatory) တွင် လူသားကွန်ပျူတာအဖြစ် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏တာဝန်မှာ [[ကြယ်]]များ၏ တည်နေရာနှင့် တောက်ပမှုတို့ကို စာရင်းပြုစုနိုင်ရန် ဓာတ်ပုံပြားများကို တိုင်းတာစစ်ဆေးခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ငန်းမှတစ်ဆင့် သူမသည် စီဖီးယပ် ပြောင်းလဲကြယ်များ (Cepheid variables) ၏ တောက်ပမှုနှင့် အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလတို့အကြား ဆက်နွှယ်မှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ လီဗစ်၏ တွေ့ရှိချက်ကြောင့် အခြားဂလက်ဆီများအထိ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များအတွက် ပထမဆုံး စံအလင်းရင်းမြစ် (standard candle) ကို ရရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;1777Variables&quot;&gt;{{cite journal |title=1777 variables in the Magellanic Clouds |last=Leavitt |first=Henrietta S. |date=1908 |journal=Annals of Harvard College Observatory |volume=60 |pages=87–108 |url= https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1908AnHar..60...87L |bibcode=1907AnHar..60...87L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VariableStars&quot;&gt;{{cite journal |last1=Leavitt |first1=Henrietta S. |last2=Pickering |first2=Edward C. |date=March 1912 |title=Periods of 25 Variable Stars in the Small Magellanic Cloud |journal=Harvard College Observatory Circular |volume=173 |pages=1–3 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1912HarCi.173....1L/0000003.000.html |bibcode=1912HarCi.173....1L}}&lt;/ref&gt;


လီဗစ်သည် စီဖီးယပ်ပြောင်းလဲပကြယ်များအတွက် အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလနှင့် တောက်ပမှုတို့၏ ဆက်နွှယ်ချက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း (တစ်ခါတစ်ရံ “လီဗစ်၏ နိယာမ” ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်) မတိုင်မီက ကြယ်တစ်လုံးနှင့် ကမ္ဘာအကြား အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ အသုံးပြုနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းမှာ ကြယ်၏ ပါရာလက်စ် (stellar parallax) ကို အခြေခံသည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းလမ်းများကို [[အလင်းနှစ်]] ရာဂဏန်းမျှအကွာအဝေးအထိသာ တိုင်းတာရာတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ လီဗစ်၏ အရေးပါသော ထိုးထွင်းသိမြင်မှုမှာ မည်သူမျှ [[မက်ဂျလန်ငယ်တိမ်တိုက်]] (Small Magellanic Cloud) ၏ အကွာအဝေးကို မသိရှိသော်လည်း ၎င်းအတွင်းရှိ ကြယ်များအားလုံးသည် ကမ္ဘာမှ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီသောအကွာအဝေးတွင် ရှိနေကြရမည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ကြယ်အချို့၏ အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလနှင့် ကမ္ဘာမှ မြင်ရသည့် တောက်ပမှုတို့အကြား သူမ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ဆက်နွှယ်ချက်သည် ထိုကြယ်များ၏ ပကတိတောက်ပမှု (absolute brightness) အကြားရှိ ဆက်နွှယ်ချက်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အလားတူအမျိုးအစားရှိ အနီးအနားကြယ်တစ်လုံး၏ အကွာအဝေးကို ပါရာလက်စ်နည်းဖြင့် တိုင်းတာကာ ထိုဆက်နွှယ်ချက်ကို ချိန်ညှိသတ်မှတ်ပြီးနောက် သူမ၏ တွေ့ရှိချက်သည် အလွန်ဝေးကွာသော အကွာအဝေးများအထိ တိုင်းတာနိုင်သည့် စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
လီဗစ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် [[အက်ဒ်ဝင် ဟပ်ဘယ်လ်]]သည် [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ|အန်ဒရိုမီဒါ နက်ဗျူလာ]]အပါအဝင် [[နက်ဗျူလာ]]အများအပြားအတွင်းရှိ စီဖီးယပ်ပြောင်းလဲကြယ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် လီဗစ်၏ နိယာမကို အသုံးပြု၍ ထိုကြယ်များ၏ အကွာအဝေးကို တွက်ချက်ခဲ့ရာ ၎င်းတို့သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ပါဝင်နေနိုင်ရန် အလွန်ဝေးကွာနေကြောင်းနှင့် သီးခြားဂလက်ဆီများဖြစ်ကြောင်း သိရှိလာခဲ့သည်။ ယင်းတွေ့ရှိချက်ကြောင့် စကြဝဠာ၏ အရွယ်အစားနှင့် ပတ်သက်၍ နက္ခတ္တဗေဒလောကတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော “ကြီးမားသော အငြင်းပွားမှု” (Great Debate) ကို အဆုံးသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟပ်ဘယ်လ်သည် လီဗစ်၏ နိယာမကို ဂလက်ဆီများ၏ [[အနီရောင်အရွေ့]]များနှင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကာ စကြဝဠာသည် ပြန့်ကားလျက်ရှိကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ယင်းကို ဟပ်ဘယ်လ်၏ နိယာမ (Hubble's law) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Communications |first=CfA |date=2018-07-05 |title=Henrietta Swan Leavitt's research transformed astronomy |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2018/07/henrietta-swan-leavitts-research-transformed-astronomy/ |access-date=2025-12-08 |website=Harvard Gazette |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၈၆၈|၁၉၂၁}}

[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>6n8zwgmoxw2e8ipreyu4lghf3om2mw3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057743</id>
      <parentid>1057742</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:25:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10027" sha1="j746gtw0ecuupd35kdba0u5x5rw00bb" xml:space="preserve">{{Infobox scientist
| name        = Henrietta Swan Leavitt
| image       = Henrietta Swan Leavitt.jpg
| alt         = Upper body and face of Henrietta Swan Leavitt
| caption     = Leavitt, c. 1898
| birth_date  = {{birth date|1868|07|4}}
| birth_place = [[:en:Lancaster, Massachusetts]], U.S.
| death_date  = {{death date and age|1921|12|12|1868|07|4}}
| death_place = [[:en:Cambridge, Massachusetts]], U.S.
| field       = [[နက္ခတ္တဗေဒ]]
| workplaces  = [[ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်]], Oberlin College
| education   = {{ubl|[[:en:Oberlin College]]|[[:en:Society for the Collegiate Instruction of Women]] ([[:en:Bachelor of Science|BS]])}}
| known_for   = Leavitt's Law: the [[:en:period-luminosity relation]]ship for [[:en:Cepheid variable]]s
}}

'''ဟင်ရီယက်တာ ဆွမ် လီဗစ်''' (Henrietta Swan Leavitt; အသံထွက် — လီဗစ်၊ ၁၈၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက် – ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်) သည် အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite book |last1=Shearer |first1=Benjamin F. |title=Notable women in the physical sciences: a biographical dictionary |last2=Shearer |first2=Barbara Smith |date=1997 |publisher=Greenwood press |isbn=978-0-313-29303-0 |location=Westport (Conn.)}}&lt;/ref&gt; နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အလွန်ဝေးကွာသော အကွာအဝေးများကို ထိရောက်စွာ တိုင်းတာနိုင်သည့် နည်းလမ်းကို သူမ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် [[စကြဝဠာ]]၏ အရွယ်အစားနှင့် သဘောသဘာဝအပေါ် လူသားတို့၏ နားလည်မှု ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမသည် ရက်ဒ်ကလစ်ဖ်ကောလိပ် (Radcliffe College) မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီး ဟားဗတ်ကောလိပ် နက္ခတ္တလေ့လာရေးစခန်း (Harvard College Observatory) တွင် လူသားကွန်ပျူတာအဖြစ် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏တာဝန်မှာ [[ကြယ်]]များ၏ တည်နေရာနှင့် တောက်ပမှုတို့ကို စာရင်းပြုစုနိုင်ရန် ဓာတ်ပုံပြားများကို တိုင်းတာစစ်ဆေးခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ငန်းမှတစ်ဆင့် သူမသည် စီဖီးယပ် ပြောင်းလဲကြယ်များ (Cepheid variables) ၏ တောက်ပမှုနှင့် အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလတို့အကြား ဆက်နွှယ်မှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ လီဗစ်၏ တွေ့ရှိချက်ကြောင့် အခြားဂလက်ဆီများအထိ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များအတွက် ပထမဆုံး စံအလင်းရင်းမြစ် (standard candle) ကို ရရှိလာခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;1777Variables&quot;&gt;{{cite journal |title=1777 variables in the Magellanic Clouds |last=Leavitt |first=Henrietta S. |date=1908 |journal=Annals of Harvard College Observatory |volume=60 |pages=87–108 |url= https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1908AnHar..60...87L |bibcode=1907AnHar..60...87L}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VariableStars&quot;&gt;{{cite journal |last1=Leavitt |first1=Henrietta S. |last2=Pickering |first2=Edward C. |date=March 1912 |title=Periods of 25 Variable Stars in the Small Magellanic Cloud |journal=Harvard College Observatory Circular |volume=173 |pages=1–3 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1912HarCi.173....1L/0000003.000.html |bibcode=1912HarCi.173....1L}}&lt;/ref&gt;


လီဗစ်သည် စီဖီးယပ်ပြောင်းလဲပကြယ်များအတွက် အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလနှင့် တောက်ပမှုတို့၏ ဆက်နွှယ်ချက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း (တစ်ခါတစ်ရံ “လီဗစ်၏ နိယာမ” ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်) မတိုင်မီက ကြယ်တစ်လုံးနှင့် ကမ္ဘာအကြား အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ အသုံးပြုနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းမှာ ကြယ်၏ ပါရာလက်စ် (stellar parallax) ကို အခြေခံသည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းလမ်းများကို [[အလင်းနှစ်]] ရာဂဏန်းမျှအကွာအဝေးအထိသာ တိုင်းတာရာတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ လီဗစ်၏ အရေးပါသော ထိုးထွင်းသိမြင်မှုမှာ မည်သူမျှ [[မက်ဂျလန်ငယ်တိမ်တိုက်]] (Small Magellanic Cloud) ၏ အကွာအဝေးကို မသိရှိသော်လည်း ၎င်းအတွင်းရှိ ကြယ်များအားလုံးသည် ကမ္ဘာမှ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီသောအကွာအဝေးတွင် ရှိနေကြရမည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ကြယ်အချို့၏ အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလနှင့် ကမ္ဘာမှ မြင်ရသည့် တောက်ပမှုတို့အကြား သူမ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ဆက်နွှယ်ချက်သည် ထိုကြယ်များ၏ ပကတိတောက်ပမှု (absolute brightness) အကြားရှိ ဆက်နွှယ်ချက်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အလားတူအမျိုးအစားရှိ အနီးအနားကြယ်တစ်လုံး၏ အကွာအဝေးကို ပါရာလက်စ်နည်းဖြင့် တိုင်းတာကာ ထိုဆက်နွှယ်ချက်ကို ချိန်ညှိသတ်မှတ်ပြီးနောက် သူမ၏ တွေ့ရှိချက်သည် အလွန်ဝေးကွာသော အကွာအဝေးများအထိ တိုင်းတာနိုင်သည့် စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။
လီဗစ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် [[အက်ဒ်ဝင် ဟပ်ဘယ်လ်]]သည် [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ|အန်ဒရိုမီဒါ နက်ဗျူလာ]]အပါအဝင် [[နက်ဗျူလာ]]အများအပြားအတွင်းရှိ စီဖီးယပ်ပြောင်းလဲကြယ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် လီဗစ်၏ နိယာမကို အသုံးပြု၍ ထိုကြယ်များ၏ အကွာအဝေးကို တွက်ချက်ခဲ့ရာ ၎င်းတို့သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ပါဝင်နေနိုင်ရန် အလွန်ဝေးကွာနေကြောင်းနှင့် သီးခြားဂလက်ဆီများဖြစ်ကြောင်း သိရှိလာခဲ့သည်။ ယင်းတွေ့ရှိချက်ကြောင့် စကြဝဠာ၏ အရွယ်အစားနှင့် ပတ်သက်၍ နက္ခတ္တဗေဒလောကတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော “ကြီးမားသော အငြင်းပွားမှု” (Great Debate) ကို အဆုံးသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟပ်ဘယ်လ်သည် လီဗစ်၏ နိယာမကို ဂလက်ဆီများ၏ [[အနီရောင်အရွေ့]]များနှင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကာ စကြဝဠာသည် ပြန့်ကားလျက်ရှိကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ယင်းကို ဟပ်ဘယ်လ်၏ နိယာမ (Hubble's law) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Communications |first=CfA |date=2018-07-05 |title=Henrietta Swan Leavitt's research transformed astronomy |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2018/07/henrietta-swan-leavitts-research-transformed-astronomy/ |access-date=2025-12-08 |website=Harvard Gazette |language=en-US}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{Lifetime|၁၈၆၈|၁၉၂၁}}

[[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]]</text>
      <sha1>j746gtw0ecuupd35kdba0u5x5rw00bb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-54963-28</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292794</id>
    <revision>
      <id>1057746</id>
      <timestamp>2026-10-13T07:45:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1057746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8558" sha1="aimxfga2holyh4uon8c24jvngguuhv0" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-54963-28 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၇:၄၅၊ ၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>aimxfga2holyh4uon8c24jvngguuhv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55220-02</title>
    <ns>3</ns>
    <id>292795</id>
    <revision>
      <id>1057750</id>
      <timestamp>2026-10-13T08:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Welcome-Bot</username>
        <id>40494</id>
      </contributor>
      <comment>ကြိုဆိုပါသည်!</comment>
      <origin>1057750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8558" sha1="lpd16esn37ohz9tx2w7kmvvvi8f0i60" xml:space="preserve">== ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &amp;#126;2026-55220-02 ! ==

{| class=&quot;plainlinks&quot; cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;margin:0 0 1em; width:100%;&quot;
| style=&quot;width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။
* ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။
* တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ 
* သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။
* ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
* ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။
&lt;/div&gt;
| style=&quot;padding:0 0.5em;&quot; |
| style=&quot;width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;&quot; |
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
* စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။
* ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။
* ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။
* [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။
* [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။
* ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &amp;#126;&amp;#126;&amp;#126;&amp;#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။
* သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။
* [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;&quot;&gt;[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;padding:0.4em 1em 0.3em;&quot;&gt;
[[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese.  However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can!  Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you.
&lt;/div&gt;
|}&lt;!-- Template:Welcome --&gt; --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]])  ၀၈:၄၅၊ ၁၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC)</text>
      <sha1>lpd16esn37ohz9tx2w7kmvvvi8f0i60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:မာရီနာ စီမံကိန်း</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292796</id>
    <revision>
      <id>1057758</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Navbox | name = Mariner program | title = [[မာရီနာ စီမံကိန်း]] | bodyclass = hlist | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}} | list1   = * [[မာရီနာ ၁]] * [[မာရီနာ ၂]] * [[မာရီနာ ၃]] * [[မာရီနာ ၄]] * [[မာရီနာ ၅]] * မ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="685" sha1="ruijr5zid190xzemh72f97k6v51ea4i" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Mariner program
| title = [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]
| bodyclass = hlist
| state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| list1   =
* [[မာရီနာ ၁]]
* [[မာရီနာ ၂]]
* [[မာရီနာ ၃]]
* [[မာရီနာ ၄]]
* [[မာရီနာ ၅]]
* [[မာရီနာ ၆ နှင့် ၇|မာရီနာ ၆]]
* [[မာရီနာ ၆ နှင့် ၇|မာရီနာ ၇]]
* [[မာရီနာ ၈]]
* [[မာရီနာ ၉]]
* [[မာရီနာ ၁၀]]
| below = 
* Previous mission: {{{before}}}—Next mission: {{{after}}}

}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ruijr5zid190xzemh72f97k6v51ea4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057764</id>
      <parentid>1057758</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:30:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1057764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="625" sha1="h98vnjq5odkxsylun45jrs2tetrbkaw" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Mariner program
| title = [[မာရီနာ စီမံကိန်း]]
| bodyclass = hlist
| state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| list1   =
* [[မာရီနာ ၁]]
* [[မာရီနာ ၂]]
* [[မာရီနာ ၃]]
* [[မာရီနာ ၄]]
* [[မာရီနာ ၅]]
* [[မာရီနာ ၆ နှင့် ၇|မာရီနာ ၆]]
* [[မာရီနာ ၆ နှင့် ၇|မာရီနာ ၇]]
* [[မာရီနာ ၈]]
* [[မာရီနာ ၉]]
* [[မာရီနာ ၁၀]]
| below = 


}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h98vnjq5odkxsylun45jrs2tetrbkaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>မာရီနာ စီမံကိန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292797</id>
    <revision>
      <id>1057759</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:28:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;[[Image:Atlas Agena with Mariner 1.jpg|thumb|၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၁]] အား လွှတ်တင်ခဲ့စဉ်]]  '''မာရီနာ စီမံကိန်း''' (Mariner program) သည် အခြားဂြိုဟ်များကို စူးစမ်းလေ့လ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6608" sha1="npvgeuwnk8vnrf0yg8rvp6x0hauyqar" xml:space="preserve">[[Image:Atlas Agena with Mariner 1.jpg|thumb|၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၁]] အား လွှတ်တင်ခဲ့စဉ်]]

'''မာရီနာ စီမံကိန်း''' (Mariner program) သည် အခြားဂြိုဟ်များကို စူးစမ်းလေ့လာရန် အမေရိကန် အာကာသအေဂျင်စီ [[နာဆာ]] က ဆောင်ရွက်ခဲ့သော စီမံကိန်းဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းအထိ နာဆာ၏ ဂျက်တွန်းကန်အားဓာတ်ခွဲခန်း (Jet Propulsion Laboratory — JPL) သည် [[နေစကြဝဠာ]]၏ အတွင်းပိုင်းဒေသကို စူးစမ်းလေ့လာရန် “မာရီနာ” ဟု အမည်ပေးထားသော စက်ရုပ်ထိန်းချုပ် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းကို ဒီဇိုင်းရေးဆွဲ၍ တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ယင်းအာကာသယာဉ်များသည် သောကြာဂြိုဟ်၊ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တို့မှ အချက်အလက်များကို ပထမဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် သောကြာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့အနီးသို့ ထပ်မံသွားရောက်ကာ ပိုမိုနီးကပ်စွာ လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။&lt;ref name=&quot;NASA&quot;&gt;{{citation-attribution|1={{cite web |title=Mariner to Mercury, Venus and Mars |url=https://www.jpl.nasa.gov/news/fact_sheets/mariner.pdf |publisher=NASA |archive-url=https://web.archive.org/web/20170215082222/https://www.jpl.nasa.gov/news/fact_sheets/mariner.pdf |access-date=19 October 2020|archive-date=February 15, 2017 }} }}&lt;/ref&gt;

မာရီနာ စီမံကိန်းတွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးအနီးသို့ ပထမဆုံးအကြိမ် အောင်မြင်စွာ ဖြတ်သန်းပျံသန်းခြင်း၊ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအတွင်း လှည့်ပတ်နေသော အာကာသယာဉ်ကို ပထမဆုံးအသုံးပြုခြင်းနှင့် ဆွဲငင်အားအကူအညီဖြင့် အာကာသယာဉ်၏ လမ်းကြောင်းကို ပြောင်းလဲသည့် နည်းစနစ်ကို ပထမဆုံးအသုံးပြုခြင်းတို့အပါအဝင် ဂြိုဟ်များအကြား အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးတွင် ပထမဆုံးအောင်မြင်မှုများစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်။ မာရီနာစီးရီးမှ အာကာသယာဉ် ၁၀ စင်းအနက် ၇ စင်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် နာဆာနှင့် JPL တို့၏ နောက်ဆက်တွဲ အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် စီမံကိန်းများစွာအတွက် အခြေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။

မူလက စီစဉ်ထားသော မာရီနာ ဂျူပီတာ–စနေဂြိုဟ် အာကာသယာဉ်များကို [[ဗွိုင်ယေဂျာ စီမံကိန်း]] (Voyager program) အတွက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့သည်။ [[ဗိုက်ကင်း စီမံကိန်း]] (Viking program) တွင် အသုံးပြုခဲ့သော ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းလှည့် အာကာသယာဉ်များမှာလည်း [[မာရီနာ ၉]] အာကာသယာဉ်ကို အရွယ်အစား ပိုမိုကြီးမားအောင် ပြုလုပ်ထားသည့် မော်ဒယ်များဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် မာရီနာဒီဇိုင်းကို အခြေခံတည်ဆောက်ခဲ့သော အာကာသယာဉ်များတွင် ''[[ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်|ဂယ်လီလီယို]]'' နှင့် ''မက်ဂျလန်'' (Magellan) တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဒုတိယမျိုးဆက် မာရီနာ မာ့ခ် II (Mariner Mark II) အာကာသယာဉ်စီးရီးသည် ''[[ကာစီနီ-ဟိုင်ဂင်အာကာသယာဉ်|ကာဆီနီ–ဟွိုင်ဂန်စ်]]'' အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်အဖြစ် ဆက်လက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။

မာရီနာ စီမံကိန်းအတွက် စုစုပေါင်းကုန်ကျစရိတ်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅၅၄ သန်းခန့် ဖြစ်သည်။&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=1964-077A|title=NASA – NSSDCA – Spacecraft – Details|website=nssdc.gsfc.nasa.gov|access-date=August 21, 2019|archive-date=September 4, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180904174225/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraftDisplay.do?id=1964-077A|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{မာရီနာ စီမံကိန်း}}
[[Category:မာရီနာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]
[[ကဏ္ဍ:အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]
[[ကဏ္ဍ:နာဆာ စီမံကိန်းများ]]</text>
      <sha1>npvgeuwnk8vnrf0yg8rvp6x0hauyqar</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>တမ်းပလိတ်:ဗီနီရာ စီမံကိန်း</title>
    <ns>10</ns>
    <id>292798</id>
    <revision>
      <id>1057765</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:39:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;{{Navbox | name = Venera program | title = [[ဗီနီရာ စီမံကိန်]] | bodyclass = hlist | state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}} | list1   = * [[ဗီနီရာ ၁]] * [[ဗီနီရာ ၂]] * [[ဗီနီရာ ၃]] * [[ဗီနီရာ ၄]] * [[ဗီနီရာ ၅]] * ဗီ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="727" sha1="2qsibtyzgzei4s4jc5nch754eqfnlf3" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Venera program
| title = [[ဗီနီရာ စီမံကိန်]]
| bodyclass = hlist
| state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| list1   =
* [[ဗီနီရာ ၁]]
* [[ဗီနီရာ ၂]]
* [[ဗီနီရာ ၃]]
* [[ဗီနီရာ ၄]]
* [[ဗီနီရာ ၅]]
* [[ဗီနီရာ ၆]]
* [[ဗီနီရာ ၇]]
* [[ဗီနီရာ ၈]]
* [[ဗီနီရာ ၉]]
* [[ဗီနီရာ ၁၀]]
* [[ဗီနီရာ ၁၁]]
* [[ဗီနီရာ ၁၂]]
* [[ဗီနီရာ ၁၃]]
* [[ဗီနီရာ ၁၄]]
* [[ဗီနီရာ ၁၅]]
* [[ဗီနီရာ ၁၆]]
| below = 


}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2qsibtyzgzei4s4jc5nch754eqfnlf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1057766</id>
      <parentid>1057765</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <origin>1057766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="730" sha1="0euo5bhtd5owod45x85lkhrcih9oo6v" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Venera program
| title = [[ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
| bodyclass = hlist
| state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
| list1   =
* [[ဗီနီရာ ၁]]
* [[ဗီနီရာ ၂]]
* [[ဗီနီရာ ၃]]
* [[ဗီနီရာ ၄]]
* [[ဗီနီရာ ၅]]
* [[ဗီနီရာ ၆]]
* [[ဗီနီရာ ၇]]
* [[ဗီနီရာ ၈]]
* [[ဗီနီရာ ၉]]
* [[ဗီနီရာ ၁၀]]
* [[ဗီနီရာ ၁၁]]
* [[ဗီနီရာ ၁၂]]
* [[ဗီနီရာ ၁၃]]
* [[ဗီနီရာ ၁၄]]
* [[ဗီနီရာ ၁၅]]
* [[ဗီနီရာ ၁၆]]
| below = 


}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0euo5bhtd5owod45x85lkhrcih9oo6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ဗီနီရာ စီမံကိန်း</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292799</id>
    <revision>
      <id>1057767</id>
      <timestamp>2026-10-13T11:52:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dr Lotus Black</username>
        <id>31011</id>
      </contributor>
      <comment>&quot;File:VenusLanderTopo.png|thumb|ဗီနီရာ စူးစမ်းရေးယာဉ်များ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၏ တည်နေရာများ။ အနီရောင်အစက်များသည် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်မှ ပုံ...&quot; အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည်</comment>
      <origin>1057767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6121" sha1="qa8bghzehfqm5mbrx7d4re86yt00b6h" xml:space="preserve">[[File:VenusLanderTopo.png|thumb|ဗီနီရာ စူးစမ်းရေးယာဉ်များ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၏ တည်နေရာများ။ အနီရောင်အစက်များသည် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်မှ ပုံရိပ်များ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည့် နေရာများကို ကိုယ်စားပြုပြီး အလယ်တွင် အနက်ရောင်အစက်ပါသော နေရာများသည် မျက်နှာပြင်နမူနာများကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာခဲ့သည့် နေရာများကို ကိုယ်စားပြုသည်။]]

'''ဗီနီရာ စီမံကိန်း''' ('''Venera program''') ({{Langx|ru|link=no|Вене́ра}}, {{IPA|ru|vʲɪˈnʲɛrə|pron}} 'ဗီးနပ်စ်') သည် [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]အကြောင်း အချက်အလက်များ စုဆောင်းရန် [[ဆိုဗီယက်ယူနီယံ]]က ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်အတွင်း တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သော အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ်များ စီးရီးတစ်ခုဖြစ်သည်။ ဗီဂါ (Vega) စူးစမ်းရေးယာဉ်နှစ်စင်းအပါအဝင် စုစုပေါင်း အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၈ စင်းကို လွှတ်တင်ခဲ့သည်။

ဗီနရာ စူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၃ စင်းသည် [[ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]၏ [[လေထု]]အတွင်းသို့ အောင်မြင်စွာ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့တွင် ဗီနီရာ–ဟေလီ စူးစမ်းရေးယာဉ်နှစ်စင်းလည်း ပါဝင်သည်။ ထို ၁၃ စင်းအနက် ၁၀ စင်းသည် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်။ သို့သော် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အလွန်ပြင်းထန်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများကြောင့် စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ၂၃ မိနစ်မှ ၂ နာရီအထိသာ ရှင်သန်လည်ပတ်နိုင်ခဲ့သည်။&lt;ref name='NASA-expl-venus'&gt;{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/venus/exploration/|title=NASA Solar System Exploration: Venus}}&lt;/ref&gt;


ဗီနီရာ စီမံကိန်းသည် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးသမိုင်းတွင် ပထမဆုံးအောင်မြင်မှုများစွာကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းတို့တွင် အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ လေထုအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် လူသားဖန်တီးစက်ပစ္စည်းများအနက် ပထမဆုံးဖြစ်သော [[ဗီနီရာ ၃]] (၁၉၆၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်)၊ အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံးပေါ်သို့ အရှိန်လျှော့၍ နူးညံ့စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးယာဉ်ဖြစ်သော [[ဗီနီရာ ၇]] (၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်)၊ အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံး၏ မျက်နှာပြင်မှ ပုံရိပ်များကို ပထမဆုံး ပြန်လည်ပေးပို့ခဲ့သည့် [[ဗီနီရာ ၉]] (၁၉၇၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်)၊ အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံးပေါ်တွင် အသံများကို ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည့် [[ဗီနီရာ ၁၃]] (၁၉၈၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်) နှင့် ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော ရေဒါမြေပုံတိုင်းတာမှုများကို ပထမဆုံး ပြုလုပ်ခဲ့သည့် [[ဗီနီရာ ၁၅]] (၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂ ရက်) တို့ ပါဝင်သည်။ စူးစမ်းရေးယာဉ်များစွာ၏ လည်ပတ်နိုင်သည့် သက်တမ်းတိုတောင်းစေခဲ့သော အလွန်ပြင်းထန်သည့် ဖိအားများသည်လည်း ဤစီမံကိန်းမှ ရရှိခဲ့သည့် အရေးကြီးသော သိပ္ပံဆိုင်ရာ တွေ့ရှိချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။


==ကိုးကား==
{{Reflist}}


{{ဗီနီရာ စီမံကိန်း}}
[[ကဏ္ဍ:ဗီနီရာ စီမံကိန်း]]
[[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်သို့ စေလွှတ်မှုများ]]
[[ကဏ္ဍ:ဆိုဗီယက် အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်များ]]</text>
      <sha1>qa8bghzehfqm5mbrx7d4re86yt00b6h</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>