ဝီကီပီးဒီးယား mywiki https://my.wikipedia.org/wiki/%E1%80%97%E1%80%9F%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%85%E1%80%AC%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%AC MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter မီဒီယာ အထူး ဆွေးနွေးချက် အသုံးပြုသူ အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက် ဝီကီပီးဒီးယား ဝီကီပီးဒီးယား ဆွေးနွေးချက် ဖိုင် ဖိုင် ဆွေးနွေးချက် မီဒီယာဝီကီ မီဒီယာဝီကီ ဆွေးနွေးချက် တမ်းပလိတ် တမ်းပလိတ် ဆွေးနွေးချက် အကူအညီ အကူအညီ ဆွေးနွေးချက် ကဏ္ဍ ကဏ္ဍ ဆွေးနွေးချက် မုခ်ဝ မုခ်ဝ ဆွေးနွေးချက် စာမူကြမ်း စာမူကြမ်း ဆွေးနွေးချက် TimedText TimedText talk မော်ဂျူး မော်ဂျူး ဆွေးနွေးချက် Event Event talk 0 2808 1058193 1056515 2026-10-15T17:39:15Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058193 wikitext text/x-wiki [[File:StJohnsAshfield StainedGlass GoodShepherd Face.jpg|thumb|alt=Photo of Jesus Christ|ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည့် ယေရှုခရစ်တော်]] '''ခရစ်ယာန်သာသနာ''' သို့မဟုတ် '''ခရစ်ယာန်ဘာသာ''' ({{lang-en|Christianity}}) သည် [[နာဇရက်မြို့]]သား [[ယေရှု ခရစ်တော်|ယေရှု]]၏ ဘဝအသက်တာ၊ သွန်သင်ချက်များ၊ လက်ဝါးကပ်တိုင်တွင် အသေခံခြင်းနှင့် ရှင်သန်ထမြောက်ခြင်းတို့အပေါ် အခြေခံထားသည့် [[အာဗြဟံဘာသာတရားများ|အာဗြဟံဘာသာတရား]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web|title=Christianity|url=https://www.britannica.com/topic/Christianity|website=Encyclopædia Britannica}}</ref> [[သမ္မာကျမ်းစာ]]ကို အခြေခံကျမ်းဂန်အဖြစ် လက်ခံကျင့်သုံးကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များသည် ယေရှုကို [[ဂျူးဘာသာ|ဟီဘရူးကျမ်းစာ]] (ဓမ္မဟောင်းကျမ်း) တွင် နိမိတ်ဖတ်ထားသော [[မေရှိယ]] (ခရစ်တော်) နှင့် လူသားတို့၏ ကယ်တင်ရှင်အဖြစ် ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြသည်။ <ref>{{Cite book|title=The Oxford Dictionary of the Christian Church|url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_f0e0|publisher=Oxford University Press|year=2005|editor=F.L. Cross|editor2=E.A. Livingstone}}</ref> ပထမရာစု အရှေ့အလယ်ပိုင်း (ယုဒပြည်) တွင် [[ဂျူးဘာသာ]]အယူဝါဒ၏ ဂိုဏ်းခွဲငယ်တစ်ခုအနေဖြင့် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီးနောက် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားလာခဲ့ကာ [[ရောမအင်ပါယာ]] လက်ထက်တွင် အဓိကဘာသာတရား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သမိုင်းကြောင်းတစ်လျှောက် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများနှင့် ကမ္ဘာ့နေရာအနှံ့သို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိမှုများကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း ကိုးကွယ်သူ သန်း ၂,၄၀၀ ကျော် ရှိကာ ကမ္ဘာ့လူဦးရေအများဆုံး ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာတရား အဖြစ် ရပ်တည်လျက် ရှိသည်။ <ref>{{Cite web|title=Global Christianity – A Report on the Size and Distribution of the World's Christian Population|url=https://www.pewresearch.org/religion/2011/12/19/global-christianity-exec/|publisher=Pew Research Center}}</ref> ခရစ်ယာန်သာသနာကို အဓိကအားဖြင့် [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ကက်သလစ်]]၊ [[ပရိုတက်စတင့်]] နှင့် [[အော်သိုဒေါ့က်စ် ခရစ်ယာန်ဘာသာ|အော်သိုဒေါ့က်စ်]] ဟူ၍ အဓိက ဂိုဏ်းကြီးသုံးခု ခွဲခြားထားသည်။ == ယေရှု ခရစ်တော် == {{Main article|ယေရှုခရစ်တော်}} ခရစ်ယာန်များ၏ ယုံကြည်မှုမှာ ယေရှုကို ထာဝရဘုရားသခင်၏သားတော် အဖြစ်နှင့် မေရှိယ ([[ယေရှု ခရစ်တော်|ခရစ်တော်]]) အဖြစ် ယုံကြည်ခြင်းဖြစ်သည်။ “မေရှိယ” ဟူသော ဘွဲ့အမည်သည် ဟီဘရူးစာလုံး מָשִׁיחַ (māšiáħ) မှ ဆင်းသက်လာပြီး ဗျာဒိတ်ခံသောသူ ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဂရိဘာသာပြန် Χριστός (Christos) သည် အင်္ဂလိပ်စာလုံး “Christ” ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ [[File:Vladimirskaya.jpg|thumb|alt=Christianity|သူငယ်တော်ယေရှုကို မိခင် မာရိနှင့်အတူ သရုပ်ဖော်ပုံ၊ ဗလာဒီမာ၏ သီယိုတိုကို့စ် (၁၂ ရာစု)]] ခရစ်ယာန်များက မေရှိယ ဖြစ်သော ယေရှုသည် လူသားများ၏ ကယ်တင်ရှင်အဖြစ် အဖဘုရားသခင်က ဗျာဒိတ်ပေးထားသောသူဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး ယေရှုသည် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသော ကယ်တင်ရှင်အကြောင်း နိမိတ်များကို ပြည့်စုံစေခြင်းငှာ လာသည်ဟု ယူဆကြသည်။ ခရစ်ယာန်တို့၏ မေရှိယ နှင့်ပတ်သက်သော အယူအဆသည် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သော ဂျူးတို့၏ အယူအဆနှင့် သိသာထင်ရှားစွာ ကွဲပြားသည်။ ခရစ်ယာန်တို့၏ အဓိက ယုံကြည်မှုမှာ ယေရှု၏ အသေခံခြင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ အပြစ်များသော လူသားများသည် ဘုရားသခင်နှင့် ပြန်လည် သင့်မြတ်ခွင့်ရနိုင်ပြီး၊ ထိုအကြောင်းကြောင့် ဘုရားသခင်ကပေးသည့် ထာဝရအသက်တာအတွက် ကယ်တင်ခြင်း ဆုကျေးဇူးနှင့် ကတိတော်ကိုလည်းကောင်း ယုံကြည်လက်ခံခြင်း ဖြစ်သည်။ == သမ္မာကျမ်း == {{အဓိက|သမ္မာကျမ်း}} ခရစ်ယာန်များ၏ သမ္မာကျမ်းစာတွင် [[ဓမ္မသစ်ကျမ်း]] (၂၇ကျမ်း)နှင့် [[ဓမ္မဟောင်းကျမ်း]] (၃၉ကျမ်း)၊ စုစုပေါင်း ၆၆ ကျမ်းအား ပေါင်းစုထားပြီး ထာဝရဘုရား၏ နှုတ်ကပတ်တော်ဖြစ်သည်။ ရှင်ဘုရင်မှအစ တံငါသည်အထိ လူ၊ ကျမ်းတတ်ဆရာ၊ ပရောဖက်ပေါင်းများစွာ ရေးသားထားသည့် ကျမ်းစာဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန်များ၏ အခြေပြုကျမ်းစာဖြစ်သည်။ [[မြန်မာနိုင်ငံကျမ်းစာအသင်း]]မှ စာအုပ်များစွာ အခမဲ့ သမ္မာကျမ်းစာများကို ရယူနိင်သည်။ == တရားစီရင်ခြင်းနှင့် ဘုရားသခင် == ခရစ်ယာန် သမိုင်းကြောင်း၏ အစောဆုံးရာစုနှစ်များတွင် ယေရှု၏ သဘာဝနှင့် ပတ်သက်သော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ မြောက်မြားစွာရှိနေစဉ် အချိန်ကာလတွင် ခရစ်ယာန်များက ယေရှုသည် လူ့ဇာတိကို ခံယူသောဘုရားသခင်နှင့် “စစ်မှန်သော ဘုရားသခင်နှင့် စစ်မှန်သော လူသား” (သို့မဟုတ် တစ်ချိန်တည်းတွင် ဘုရားသခင်စစ်စစ်နှင့် လူစစ်စစ်ဖြစ်ခြင်း) ဖြစ်သည်ဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသည်။ ယေရှုသည် လူသားအဖြစ်လုံးလုံးရောက်ရှိပြီး သေမျိုးဖြစ်သော လူသားတို့ကဲ့သို့ နာကျင်မှုဝေဒနာ နှင့် သွေးဆောင်မှုတို့ကို ခံစားခဲ့ရသော်လည်း အပြစ်မှကင်းစင်သူ ဖြစ်သည်။ ဘုရားသခင်အဖြစ်ဖြင့် ယေရှုသည် သေခြင်းမှ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခဲ့သည်။ သမ္မာကျမ်းစာအရ “ဘုရားသခင်က ယေရှုကို သေခြင်းမှ ထမြောက်စေခဲ့သည်”၊ ယေရှုသည် ကောင်းကင်သို့ တက်ကြွသွားခဲ့သည်၊ “ခမည်းတော်၏ လက်ယာဘက်၌ ထိုင်နေတော်မူသည်”၊ ကျန်ရှိသော ကယ်တင်ရှင်အကြောင်း နိမိတ်ဖြစ်သည့် သေခြင်းမှ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း၊ နောက်ဆုံးသော တရားစီရင်ခြင်းနှင့် ဘုရားသခင်၏ နိုင်ငံတော်ကို နောက်ဆုံး ပြန်လည်တည်ထောင်ခြင်းကို ပြည့်စုံစေရန် နောက်ဆုံးအကြိမ် ပြန်လည် ကြွရောက်လာဦးမည် ဖြစ်သည်။ ရှင်မဿဲနှင့် ရှင်လုကာ ကျမ်းတို့အရ၊ ယေရှုသည် သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်အားဖြင့် ပဋိသန္ဓေစွဲယူ၍ အပျိုစင်[[မေရီ၊ ယေရှု၏မိခင်|မာရိ]] မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ယေရှု၏ ငယ်စဉ်ဘဝကို ခရစ်ဝင်ကျမ်းများတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ သို့သော် ရှေးယခင်ကာလများတွင် ငယ်စဉ်ဘဝအကြောင်း ကျမ်းစာများမှာ လူသိများခဲ့သည်။ နှိုင်းယှဉ်ရလျှင် ယေရှု၏ အရွယ်ရောက်ပြီးဘဝ၊ အထူးသဖြင့် မသေဆုံးမီ ရက်သတ္တပတ် တစ်ပတ်အတွင်း သူ၏ဘဝကို ဓမ္မသစ်ကျမ်းရှိ ကျမ်းများတွင် ကောင်းစွာ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ သမ္မာကျမ်းစာကိုးကားချက်များအရ ယေရှု၏ ဓမ္မအမှုတော်ဆောင်ခြင်းများတွင် သူ၏ ဗတ္တိဇံခံယူခြင်း၊ သူပြုသော အံ့ဩဘွယ်ရာအမှုများ၊ ဒေသနာတော် ဟောကြားခြင်း၊ သွန်သင်ခြင်းနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များ ပါဝင်သည်။ == ယေရှု၏ သေဆုံးခြင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း == ခရစ်ယာန်တို့က ယေရှု၏ သေလွန်ပြီးမှ ပြန်လည် ရှင်ပြန်ထမြောက်တော်မူခြင်းသည် ၎င်းတို့ယုံကြည်ခြင်း၏ အဓိက အကြောင်းအရင်း ဖြစ်ပြီး (၁ [[ကောရိန္တုဩဝါဒစာပထမစောင်|ကောရိန္သု ဩဝါဒစာ ပဌမစောင်]] အခန်းကြီး ၁၅ တွင်ရှု) လူ့သမိုင်းကြောင်းတွင် အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်ရပ် ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ ခရစ်ယာန်ယုံကြည်မှုများထဲတွင် ယေရှု၏ အသေခံခြင်းနှင့် ပြန်လည် ရှင်ပြန်ထမြောက်တော်မူခြင်းသည် ခရစ်ယာန် အယူဝါဒနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတို့ တွင်အခြေခံကျသော အဓိက ဖြစ်ရပ်နှစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဓမ္မသစ်ကျမ်းအရ ယေရှုသည် လက်ဝါးကပ်တိုင်တွင် တင်၍ အသတ်ခံခဲ့ရပြီး ခန္ဓာကိုယ်အားဖြင့် သေဆုံးခဲ့သည်၊ သင်္ချိုင်းတွင် မြှပ်နှံခံခဲ့ပြီးမှ သုံးရက်အကြာတွင် သေခြင်းမှ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခဲ့သည်။ [[ရှင်ယောဟန်ခရစ်ဝင်]]၊ အခန်းကြီး ၁၉း၃၀-၃၁ နှင့် [[ရှင်မာကုခရစ်ဝင်]] ၁၆:၁-၆ ၌ ယေရှု ကောင်းကင်သို့ တက်ကြွခြင်း မတိုင်မီ အချိန်အမျိုးမျိုးတွင် “တစ်ပြိုင်နက်ညီအစ်ကိုငါးရာမက” အပါအဝင် ကောတို့နှင့် နောက်လိုက်များအား ယေရှု ရှင်ပြန်ထမြောက်ပြီးမှ ကြိမ်ဖန်များစွာ ကိုယ်ထင်ရှားပြခြင်းအကြောင်း ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။ ယေရှု၏ သေဆုံးခြင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို ခရစ်ယာန်တို့က ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ခြင်းအားလုံးတွင် အမှတ်ရကျင်းပသည်။ အထူးသဖြင့် မင်္ဂလာသောကြာနှင့် [[အီစတာပွဲတော်နေ့|အီစတာတနင်္ဂနွေ]] အပါအဝင် သန့်ရှင်းသော ရက်သတ္တပတ် အတောအတွင်းတွင် ကျင်းပကြသည်။ ယေရှု၏ အသေခံခြင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်တော်မူခြင်းကို ခရစ်ယာန် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုတွင် အရေးအကြီးဆုံးသော ဖြစ်ရပ်နှစ်ခုဟု အများအားဖြင့် ယူဆကြသည်။ ဤဖြစ်ရပ်တို့သည် ယေရှုတွင် အသက်ရှင်ခြင်းနှင့် သေခြင်းအပေါ် ပိုင်စိုးသောအစွမ်းရှိပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် လူသားများကိုလည်း ထာဝရအသက်တာကို ပေးရန် အာဏာနှင့်အစွမ်း ရှိသည်ကို ဖော်ပြသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ခရစ်ယာန် အသင်းတော်များသည် ဓမ္မသစ်ကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသော ယေရှု၏ သေခြင်းမှ ရှင်ပြန်ထမြောက်တော်မူခြင်းအကြောင်းကို ချွင်းချက် အနည်းငယ်မျှနှင့် လက်ခံပြီး သွန်သင်ကြသည်။ အချို့ ခေတ်သစ်ပညာရှင်များက ယေရှုနောက်လိုက်များ၏ ယုံကြည်ချက်ဖြစ်သော သေခြင်းမှ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို သမိုင်းဝင် ယေရှုကို ဆက်လက်တည်ရှိစေခြင်းနှင့် ရှေးကနဦး အသင်းတော်များ၏ကြေညာချက်များကိုဖယ်ရှားမှုအချက်တစ်ခုအဖြစ်အသုံးပြုသည်။ အချို့လွတ်လပ်ခွင့်ကို လိုလားသောခရစ်ယာန်များသည် ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်တကွပြန်လည်ရှင်ပြန်ထမြောက်သည်ကို လက်မခံကြပေ။ ထိုအဖြစ်အပျက်ကို အလွန်သင်္ကေတဆန်ပြီး ဝိညာဉ်ရေးရာ အားပေးသော ဒဏ္ဍာရီအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်။ သေလွန်ခြင်းနှင့် ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းတို့နှင့်ပတ်သက်၍ ပြောဆိုမှုများအပေါ် အငြင်းပွားမှုများသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စကားရည်လုပွဲများနှင့် ဘာသာရေးနှီးနှောဖလှယ်ပွဲများ အများအပြားတွင် ဖြစ်ပွားကြသည်။ ရှေးဦး ခရစ်ယာန်ပြောင်းလဲသူနှင့် သာသနာပြုဖြစ်သော တမန်တော် [[စိန့်ပေါလ်|ရှင်ပေါလု]]က “ခရစ်တော်သည် ထမြောက်တော်မမူလျှင်၊ ငါတို့ဟောပြောခြင်း၌ အကျိုးမရှိ သင်တို့ယုံကြည်ခြင်း၌လည်း အကျိုးမရှိ။” ဟုရေးသားခဲ့သည်။ == ဓမ္မမင်္ဂလာအမှုများ == [[File:Fractio-panis1.JPG|thumb|alt=Celebration|ပွဲတော်မင်္ဂလာ]] ခရစ်ယာန်ယုံကြည်မှုနှင့် အကျင့်တွင် ဓမ္မမင်္ဂလာအမှုသည် ခရစ်တော်က စတင်ခဲ့သော ဘုရားဝတ်ပြုခြင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျေးဇူးတော်နှင့် အထွတ်အမြတ်ထားသော ထူးခြားဆန်းကြယ်မှုကို ကိုယ်စားပြုလုပ်ဆောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဝေါဟာရသည် လက်တင်စကားလုံး sacramentum မှ ဆင်းသက်လာပြီး ထူးခြားဆန်းကြယ်မှု ဟူသော စကားလုံးကို ဂရိသို့ ဘာသာပြန်ရန် အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်။ မည်သည့် ဘုရားဝတ်ပြုခြင်းများသည် မင်္ဂလာရှိသည် ဆိုသည်နှင့် ၎င်းသည် မင်္ဂလာရှိစေရန် မည်သည့် လုပ်ရပ်ကို ဆိုလိုသည်ဟူသော နှစ်ရပ်စလုံးအပေါ် ရှုမြင်မှုများသည် ခရစ်ယာန် ဂိုဏ်းများနှင့် ဓလေ့ထုံးစံများအကြားတွင် ကွဲပြားမှုရှိသည်။ ဓလေ့ထုံးစံအရ အများဆုံးပြုလုပ်သော ဓမ္မမင်္ဂလာအမှုတစ်ခု၏ လုပ်ဆောင်မှုဆိုင်ရာအဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်မှာ ခရစ်တော်က စတင်ခဲ့သော အပြင်ပန်း အမှတ်အသားတစ်ခု ဖြစ်ပြီး အတွင်းကျသော အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် ခရစ်တော်မှတဆင့် ခံစားရရှိသော ဝိညာဉ်တော်ဆုကျေးဇူး ဖြစ်သည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံး လက်ခံထားသော ဓမ္မမင်္ဂလာအမှုနှစ်ခုမှာ ဗတ္တိဇံခံခြင်းနှင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာယူခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့ရာတွင် ခရစ်ယာန်အများစုသည် ဓမ္မမင်္ဂလာအမှု သို့မဟုတ် မွန်မြတ်သော အံ့ဖွယ်ရာ ခုနစ်ခုကို အသိအမှတ်ပြုကြသည်- ဗတ္တိဇံခံခြင်း၊ အတည်ပြုခြင်း(အော်သိုဒေါ့က်စ် ဓလေ့တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ခြင်း)၊နှင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာယူခြင်း၊ သန့်ရှင်းသော အမိန့်တော်များ၊ အာပတ်ဖြေခြင်း (အပြစ်ဝန်ခံခြင်း)၊ နာမကျန်းသူကို ဆီမွှေးသုတ်လိမ်း၍ ဘိသိက်ပေးခြင်း၊ နှင့် လက်ထပ်မင်္ဂလာပြုခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ အတူအကွအားဖြင့် ၎င်းတို့သည် [[အင်္ဂလီကန်အသင်းတော်|အင်္ဂလီကန်]]ရိုးရာ အသင်းတော်များဖြစ်သည့်- [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ရိုမန်ကက်သလစ်]]၊ အရှေ့ပိုင်း အော်သိုဒေါ့က်စ်၊ အရှေ့တိုင်း အော်သိုဒေါ့က်စ်၊ လွတ်လပ်သော ကက်သလစ်၊ ကက်သလစ်ဟောင်းနှင့် အင်္ဂလိကန်အချို့တို့က အသိအမှတ်ပြုထားသော ဓမ္မမင်္ဂလာအမှု ခုနစ်ခုဖြစ်သည်။ အခြားသော ဂိုဏ်းခွဲများနှင့် အစဉ်အလာ အများစုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဗတ္တိဇံခံခြင်းနှင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာယူခြင်းကိုသာ ဓမ္မမင်္ဂလာအမှုဟု အတည်ပြုကြသည်။ ကွေ့ကားစ်(Quakers) ကဲ့သို့ အချို့ ပရိုတက်စတင့်အုပ်စုများက ဓမ္မမင်္ဂလာအမှုဆိုင်ရာ ဘာသာရေးအယူဝါဒကို ငြင်းပယ်ကြသည်။ဤဓမ္မမင်္ဂလာအမှုတို့သည် ကျေးဇူးတော်တရားနှင့် ပတ်သက်မှုမရှိဟု ယုံကြည်သော အချို့ခရစ်ယာန် ဂိုဏ်းခွဲများက ၎င်းတို့ကို ဓလေ့ထုံးစံများဟု ခေါ်ရန် နှစ်သက်ကြသည်။ == နိုင်ငံအလိုက် ခရစ်ယာန်သာသနာ == [[File:Percent of Christians by Country–Pew Research 2011.svg|thumb|alt=Periodic chart 01|နိုင်ငံတစ်ခုစီတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာကို လူဦးရေ၏ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ဖော်ပြချက်]] [[File:Christian world map.png|thumb|alt=Periodic chart 02]] ခရစ်ယာန်သာသနာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသောနိုင်ငံများ အော်သိုဒေါ့က်စ်၊ ပရိုတက်စတင့်ဘာသာနှင့် ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာ ဟူသော အဓိက ဂိုဏ်းခွဲ ၃ အုပ်စုကွဲပြားနေသည့် ယုံကြည်သူ ခန့်မှန်းအရေအတွက်ဖြစ်သော သန်းထောင်ပေါင်း ၂.၁ ခန့် ကြောင့်ခရစ်ယာန်သာသနာသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဘာသာတရား ဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်တစ်ရာအတွင်း ခရစ်ယာန်များသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၃၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ရပ်တည်နေခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ခရစ်ယာန် ယုံကြည်သူလူဦးရေကို အဓိက ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။ ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံများတွင် (တစ်နေ့လျှင် ၂၃၀၀၀ ခန့်) ကျယ်ပြန့်စွာ ပွားများလာမှုသည် ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် အလွန်အမင်းကျဆင်းမှုနှင့် အတူတွဲလျက် ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ အဓိကအားဖြင့် ဥရောပနှင့် မြောက်အမေရိက (တစ်နေ့လျှင် ၇၆၀၀ ခန့်) တွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ဥရောပ၊ အမေရိကနိုင်ငံများ၊ ဖိလိပိုင်နိုင်ငံနှင့် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံတို့တွင် အဓိကကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်း၊ သမုဒ္ဒရာပိုင်းဒေသများ (ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန်)၊ ဥရောပမြောက်ပိုင်း (ဂရိတ်ဗြိတိန်၊စကင်ဒီနေဗီးယားနှင့် အခြားနေရာများ အပါအဝင်)၊ [[ပြင်သစ်]]၊ [[ဂျာမနီ]]၊ အွန်တေးရီးယို၏ ကနေဒီးယန်း ပြည်နယ်များ၊ ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာနှင့် ကွိဘက်နှင့် အာရှ၏အချို့အစိတ်အပိုင်းများ (အထူးသဖြင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း၊[[တောင်ကိုရီးယား]]၊ထိုင်ဝမ်နှင့် မကာအို) အပါအဝင် နေရာအများအပြားတွင် လျော့ပါးလာလျက် ရှိသည်။ == ခရစ်ယာန်သာသနာကိုအခြေခံဘာသာရေးအဖြစ်ထားရှိသောနိုင်ငံများ == ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံအများစုတွင် ပြီးခဲ့သော ဆယ်စုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်း ခရစ်ယာန် ဝတ်ပြုအစည်းအဝေးများကို တက်ရောက်သူများအထဲမှ ခရစ်ယာန်ဟု မိမိကိုယ်မိမိ သတ်မှတ်သောသူများ လျော့ကျလျက် ရှိသည်။ အခြားသူများက ယေဘုယျအားဖြင့် ဘာသာရေး၏ အရေးကြီးမှုကို ယုံကြည်ခြင်းကို ငြင်းပယ်ခြင်း လက္ခဏာများနှင့် ဆက်စပ်ပြောဆိုကြ စဉ်တွင်အချို့အရင်းအမြစ်များက ၎င်းကို မိရိုးဖလာ အသင်းဝင်မှုမှ ဝေးလွင့်ခြင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသသက်သက်သာ ဖြစ်သည်ဟု ရှုမြင်ကြသည်။ ခရစ်ယာန်သာသနာသည် အောက်ပါနိုင်ငံများ၏ နိုင်ငံတော် ကိုးကွယ်မှု အခြေခံ ဘာသာရေးအဖြစ် ပုံစံ တစ်မျိုးသို့မဟုတ်တစ်မျိုးဖြင့် တည်ရှိသည်- အာမေးနီးယား(အာမေးနီးယန်း အပိုစတော်လစ်)၊ဘိုလီးဗီးယား (ရိုမန်ကက်သလစ်)၊ကော်စတာရီကာ (ရိုမန်ကက်သလစ်)၊ဒိန်းမတ် (အီဗန်ဂျဲလ်လိကယ် လူသေးရန်း)၊အယ်လ်ဆာဗေဒေါ (ရိုမန်ကက်သလစ်)၊အင်္ဂလန် (အင်္ဂလိကန်)၊ဖင်လန် (အီဗန်ဂျဲလ်လိကယ် လူသေးရန်းနှင့် အော်သိုဒေါ့က်စ်)၊ဂျော်ဂျီယာ(ဂျော်ဂျီယန် အော်သိုဒေါ့က်စ်)၊ဂရိ (ဂရိ အော်သိုဒေါ့က်စ်)၊အိုက်စ်လန် (အီဗန်ဂျဲလ်လိကယ် လူသေးရန်း)၊လိချ်တန်စတိုင်း (ရိုမန်ကက်သလစ်)၊မဲလ်တာ (ရိုမန်ကက်သလစ်)၊မိုနာကို (ရိုမန်ကက်သလစ်)၊နော်ဝေ (အီဗန်ဂျဲလ်လိကယ် လူသေးရန်း)၊ ဆွစ်ဇာလန်(ရိုမန်ကက်သလစ်၊ ရှေးရိုးကက်သလစ်၊သို့မဟုတ် ပရိုတက်စတင့်- ပြည်နယ်အလိုက် ပြောင်းလဲမှုရှိသော ဘာသာရေးဂိုဏ်းခွဲ) နှင့် ဗာတီကန်စီးတီး (ရိုမန်ကက်သလစ်) တို့ဖြစ်သည်။ တည်ဆောက်ထားသော ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တစ်ခုမျှ မရှိသော်လည်း တစ်ခုသော ခရစ်ယာန်ဘာသာရေးဂိုဏ်းအဖြစ် တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားဆဲ ဖြစ်သည့် ဆိုက်ပရပ်စ်ကဲ့သို့သော အခြားနိုင်ငံများစွာလည်း ရှိသည်။ == ခရစ်ယာန်သာသနာ၏ အဓိက ဂိုဏ်းခွဲများ == ခရစ်ယာန်သာသနာ၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်း သုံးမျိုးမှာ [[ကက်သလစ် အသင်းတော်|ရိုမန်ကက်သလစ်အသင်းတော်]]၊ အော်သိုဒေါ့က်စ်အသင်းတော် နှင့် ပရိုတက်စတင့်အသင်းတော်တို့ ဖြစ်သည်။ ပရိုတက်စတင့် အသင်းတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန် အသင်းတော်ဟူ၍ ခေါ်ဆိုသည်။ ဤအမျိုးအစား သုံးခုထဲမှ တစ်ခုခုနှင့် မကိုက်ညီသော အခြား ခရစ်ယာန် အုပ်စုများရှိသည်။ နိုင်စင်းခရိဒ် (Nicene Creed) ကို “ရိုမန်ကက်သလစ်၊ အရှေ့ပိုင်း အော်သိုဒေါ့က်စ်၊ အင်္ဂလိကန် နှင့် အဓိက ပရိုတက်စတင့် အသင်းတော်များက ခိုင်လုံမှုရှိ၍ ယုံကြည်ထိုက်သည်ဟု လက်ခံထားသည်”။ ၎င်းတို့ကိုယ်ကို ၎င်းတို့ ခရစ်ယာန်ဟု ခေါ်ဆိုသော အုပ်စုများအကြား ခြားနားသော အယူဝါဒများနှင့် အလေ့အကျင့်များ ရှိသည်။ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အယူအဆများအရ အုပ်စုအများအပြားသည် ဤအမျိုးအစားခွဲခြားမှုစနစ်ကို ငြင်းပယ်သည်ဟု သုံးသပ်သော်လည်း ဤအုပ်စုများကို တစ်ခါတစ်ရံ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းခွဲများအောက်တွင် သတ်မှတ်သည်။ အခြားကွဲပြားမှုမှာ အရှေ့ပိုင်း ခရစ်ယာန်သာသနာနှင့် အနောက်ပိုင်း ခရစ်ယာန်သာသနာအကြား အာရုံစိုက်စရာများ ရှိခြင်းဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင်း ပါရာချာပ် ( ဂိုဏ်းကြီးများမှ ခွဲထွက်) ဟူသော အသင်းတော်ငယ်လေးများလည်း ပေါ်ပေါက်ပြီး သာသနာပြန့်ပွားရေးကို ဆောင်ရွက်နေကြသည်။ ထိုအသင်းတော်လေးများသည် မည်သည့်ဂိုဏ်းဟု တိကျစွာ မရှိပေ။ == မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန် အသင်းအဖွဲ့များ == # မြန်မာနိုင်ငံ ခရစ်ယာန် လူငယ်အဖွဲ့အစည်း YMCA # မြန်မာ့နိုင်ငံ ခရစ်ယာန် အသင်းတော်များ ကောင်စီ MCC # ဒေသအလိုက် ခရစ်ယာန် အသင်းချုပ်များ ==အခြားကြည့်ရန်== * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရိုမန်ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] == ရည်ညွှန်းကိုးကား == <references/> {{ကမ္ဘာ့ဘာသာ}} [[Category:ခရစ်ယာန်ဘာသာ]] id2xto67v0pyw76uxbvz0ppxl2ucjx8 0 2885 1058194 1057429 2026-10-15T17:40:16Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058194 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodystyle = border-collapse:collapse | title = ​နေ [[Image:Sun symbol (bold).svg|24px|☉]] | image = [[File:Sun white.jpg|290px]] | caption = နေအား အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းမှ မြင်ရပုံ | headerstyle = background:#FCC857 | labelstyle = padding:2px | datastyle = padding:2px <!-- section break, rows 1-19--> | header1 = လေ့လာရေး အချက်အလက် | label2 = [[ကမ္ဘာမြေ]]မှ အကွာအဝေး | data2 = 1 [[astronomical unit|au]] ≈ {{val|1.496|e=8|u=km}}<br>8&nbsp;min 19&nbsp;s at [[အလင်းအလျင်|light speed]] | label3 = အမြင်တောက်ပမှု (''V'') | data3 = −26.74<ref name=nssdc>{{cite web |last=Williams |first=D. R. |date=1 July 2013 |title=Sun Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html |publisher=NASA Goddard Space Flight Center |accessdate=12 August 2013 |archive-date=15 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100715200549/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/sunfact.html }}</ref> | label4 = ပကတိ အရွယ်အစား | data4 = 4.83<ref name=nssdc /> | label5 = ရောင်စဉ် ခွဲခြားမှု | data5 = G2V<ref>{{cite book|last=Zombeck|first=Martin V.|date=1990|title=Handbook of Space Astronomy and Astrophysics 2nd edition|publisher=Cambridge University Press|url=http://ads.harvard.edu/books/hsaa/|access-date=23 February 2017|archive-date=3 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203012304/http://ads.harvard.edu/books/hsaa/|url-status=dead}}</ref> | label6 = [[သတ္တုကြွယ်ဝမှု]] | data6 = ''Z'' = 0.0122<ref>{{cite journal |last1=Asplund |first1=M. |last2=Grevesse |first2=N. |last3=Sauval |first3=A. J. |date=2006 |title=The new solar abundances – Part I: the observations |journal=Communications in Asteroseismology |volume=147 |pages=76–79 |bibcode=2006CoAst.147...76A |doi=10.1553/cia147s76}}</ref> | label7 = ထောင့်ဖြတ်အရွယ်အစား | data7 = 31.6–32.7 minutes of arc<ref>{{cite web |title=Eclipse 99: Frequently Asked Questions |url=http://education.gsfc.nasa.gov/eclipse/pages/faq.html |publisher=[[NASA]] |accessdate=24 October 2010 |archivedate=27 May 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100527142627/http://education.gsfc.nasa.gov/eclipse/pages/faq.html }}</ref> | label8 = နာမဝိ​သေသန | data8 = Solar | header10 = ပတ်လမ်း ဂုဏ်သတ္တိ | label11 = နဂါးငွေ့တန်းဗဟိုမှ အကွာအဝေး | data11 = ≈ {{val|2.7|e=17|u=km}}<br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|27200|ul=အလင်းနှစ်}}}} | label12 = ဂယ်လက်တစ် ကာလ | data12 = (2.25–2.50){{e|8}} [[julian year (astronomy)|yr]] | label13 = [[အလျင်]] | data13 = ≈ {{val|220|u=km/s}} (orbit around the center of the Milky Way) <br>≈ {{val|20|u=km/s}} (relative to average velocity of other stars in stellar neighborhood) <br>≈ {{val|370|u=km/s}}<ref>{{cite journal |last=Hinshaw |first=G. |display-authors=etal |date=2009 |title=Five-year Wilkinson Microwave Anisotropy Probe observations: data processing, sky maps, and basic results |journal=The Astrophysical Journal Supplement Series |volume=180 |issue=2 |pages=225–245 |arxiv=0803.0732 |bibcode=2009ApJS..180..225H |doi=10.1088/0067-0049/180/2/225}}</ref> (relative to the cosmic microwave background) <!-- section break, rows 20-39 --> | header20 = ရုပ်ပိုင်း ဂုဏ်သတ္တိများ | label21 = အီကွေတာ အချင်းဝက် | data21 = [[နေအချင်းဝက်|695,700]]&nbsp;km<ref name=IAU2015resB3>{{citation | first1=E.E. | last1=Mamajek | first2=A. | last2=Prsa | first3=G. | last3=Torres | first4=al. | last4=et | title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties | arxiv=1510.07674}}</ref><br> 109 × Earth<ref name=sse/> | label22 = အီကွေတာ လုံးဝန်းမှု | data22 = {{val|4.379|e=6|u=km}}<ref name=sse/><br>109 × Earth<ref name=sse>{{cite web |title=Solar System Exploration: Planets: Sun: Facts & Figures |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080102034758/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Sun&Display=Facts&System=Metric |archivedate=2 January 2008 |publisher=[[NASA]] }}</ref> | label23 = ပြားချပ်မှု | data23 = {{val|9|e=-6}} | label24 = မျက်နှာပြင် ဧရိယာ | data24 = {{val|6.09|e=12|u=km2}}<ref name=sse/><br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|12000}}}} × Earth<ref name=sse/> | label25 = ထုထည် | data25 = {{val|1.41|e=18|u=km3}}<ref name=sse/><!-- NASA source has "1.412 x 10^18 km^3", which is 1.412 × 10^27 m^3 (basic arithmetic, also verified using the formula for volume of a sphere), but the Sun is not a sphere, and their radius is off a bit from what we have above, so we need to at least round a bit--><br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|1300000}}}} × Earth | label26 = ပမာဏ | data26 = {{val|1.98855|.00025|e=30|u=kg}}<ref name=nssdc/><br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|333000}}}} × Earth<ref name=nssdc/><!-- NASA Sun Fact Sheet states 333,000, a figure coherent with data already present in en.wiki --> | label27 = ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းမှု | data27 = {{val|1.408|u=g/cm3}}<ref name=nssdc/><ref name=sse/><ref>{{cite web |last=Ko |first=M. |date=1999 |title=Density of the Sun |url=http://hypertextbook.com/facts/1999/MayKo.shtml |editor=Elert, G. |work=The Physics Factbook}}</ref><br>{{val|0.255}} × Earth<ref name=nssdc/><ref name=sse/> | label28 = ဗဟို သိပ်သည်းမှု | data28 = {{val|162.2|u=g/cm3}}<ref name=nssdc/><br>{{val|12.4}} × Earth | label29 = အီကွေတာ မျက်နှာပြင်ဆွဲအား | data29 = {{val|274.0|u=m/s2}}<ref name=nssdc/><br>{{val|27.94|u=[[g-force|''g'']]}}<br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|27542.29|u=''cgs''}}}}<br>၂၈ × ကမ္ဘာ<ref name=sse/> | label30 = အင်နားရှား ဖက်တာ | data30 = {{val|0.070}}<ref name=nssdc /> (ခန့်မှန်း) | label31 = မျက်နှာပြင်မှ<br>လွတ်မြောက်အလျင် | data31 = {{val|617.7|u=km/s}}<ref name=sse/><br>55 × Earth<ref name=sse/> | label32 = အပူချိန် | data32 = Center (modeled): {{val|1.57|e=7|u=K}}<ref name=nssdc/><br>ဖိုတိုစဖီးယား (effective): {{nowrap|{{val|fmt=commas|5772|ul=K}}}}<ref name=nssdc/><br> Corona: ≈ {{val|5|e=6|u=K}} | label33 = တောက်ပမှု (L_sol) | data33 = {{val|3.828|e=26|ul=W}}<ref name=nssdc/><br>≈ {{val|3.75|e=28|u=[[lumen (unit)|lm]]}}<br>≈ {{val|98|u=lm/W}} [[Luminous efficacy|efficacy]] | label34 = ပျမ်းမျှ စူးတောက်မှု&nbsp;(I_sol) | data34 = {{val|2.009|e=7|u=W·m⁻²·sr⁻¹}} | label35 = သက်တမ်း | data35 = ≈ ၄.၆ ဘီလီယံနှစ်<ref name="Bonanno">{{Cite journal |last=Bonanno |first=A. |last2=Schlattl |first2=H. |last3=Paternò |first3=L. |date=2008 |title=The age of the Sun and the relativistic corrections in the EOS |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=390 |issue=3 |pages=1115–1118 |arxiv=astro-ph/0204331 |bibcode=2002A&A...390.1115B |doi=10.1051/0004-6361:20020749 |ref=harv}}</ref><ref>{{Cite journal|url=//www.sciencemag.org/content/338/6107/651.full|title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk|date=2 November 2012|accessdate=17 March 2014|doi=10.1126/science.1226919 |journal=Science|volume=338 |issue= 6107 |pages=651–655|bibcode = 2012Sci...338..651C |pmid=23118187 | last1 = Connelly | first1 = JN | last2 = Bizzarro | first2 = M | last3 = Krot | first3 = AN | last4 = Nordlund | first4 = Å | last5 = Wielandt | first5 = D | last6 = Ivanova | first6 = MA}}{{Registration required}}</ref> <!-- section break, rows 40-49 --> | header40 = လှည့်ပတ် ဂုဏ်သတ္တိများ | label41 = ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းမှု | data41 = 7.25°<ref name=nssdc/><br>(ဘဲဥပုံ ပတ်လမ်းသို့)<br>67.23°<br>(galactic plane သို့) | label42 = မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း၏<br>ညာဘက် တိမ်းစောင်းမှု<ref name="iau-iag">{{cite web |last1=Seidelmann |first1=P. K. |display-authors=etal |title=Report Of The IAU/IAG Working Group On Cartographic Coordinates And Rotational Elements Of The Planets And Satellites: 2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |date=2000 |accessdate=22 March 2006 |archivedate=12 May 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> | data42 = 286.13°<br>{{nowrap|19 h 4 min 30 s}} | label43 = မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း၏<br>နိမ့်ဆင်းမှု | data43 = +63.87°<br>63° 52' North | label44 = အီကွေတာ၌ <br>နေ၏လှည့်ပတ်ကာလ | data44 = 25.05 d<ref name=nssdc/> | label45 = (at 16° latitude) | data45 = 25.38 d<ref name=nssdc/><br>{{nowrap|25 d 9 h 7 min 12 s}}<ref name="iau-iag"/> | label46 = (at poles) | data46 = 34.4 d<ref name=nssdc/><!-- derived from T = ( 14.37 - 2.33 sin^2 L - 1.56 sin^4 L ) °/day, L = 90° --> | label47 = လှည့်ပတ် အလျင်<br>(at equator) | data47 = {{val|7.189|e=3|u=km/h}}<ref name="sse"/><!-- Derived from NASA source: equatorial circumference of 4,379,000 kilometres divided by sidereal rotation period of 609.12 hours; maybe this kind of basic calculation could be done in some generic template code? --> <!-- section break, rows 50-69 --> | header50 = ဖိုတိုစဖီးယား ပါဝင်မှု | label51 = [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] | data51 = 73.46%<ref>{{cite web |title=The Sun's Vital Statistics |url=http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html |publisher=Stanford Solar Center |accessdate=29 July 2008 |archive-date=3 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120703061116/http://solar-center.stanford.edu/vitalstats.html }} Citing {{cite book |last=Eddy |first=J. |date=1979 |title=A New Sun: The Solar Results From Skylab |url=http://history.nasa.gov/SP-402/contents.htm |page=37 |publisher=[[NASA]] |id=NASA SP-402 |access-date=23 February 2017 |archive-date=13 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150113155042/http://history.nasa.gov/SP-402/contents.htm |url-status=dead }}</ref> | label52 = [[ဟီလီယမ်]] | data52 = 24.85% | label53 = [[အောက်ဆီဂျင်]] | data53 = 0.77% | label54 = [[ကာဗွန်]] | data54 = 0.29% | label55 = [[သံ]] | data55 = 0.16% | label56 = [[နီယွန်]] | data56 = 0.12% | label57 = [[နိုက်ထရိုဂျင်]] | data57 = 0.09% | label58 = [[ဆီလီကွန်]] | data58 = 0.07% | label59 = [[မဂ္ဂနီဆီယမ်]] | data59 = 0.05% | label60 = [[ဆာလဖာ]] | data60 = 0.04% }} '''နေ''' ({{lang-en|Sun}}) သည် ကျွန်ုပ်တို့နေထိုင်ရာ [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းတွင် ရှိသော [[ကြယ်]] ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ [[ဂြိုဟ်]]များသည် နေကို ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းများအတိုင်း လှည့်ပတ်၍ သွားနေကြသည်။ ကျွန်ုပ်တို့၏ နေကို နေ့အခါတွင် ကောင်းကင်ယံတွင် မြင်နိုင်သည်။ နေသည် ကြီးမားသော အဝါရောင်ဘောလုံးကြီး တစ်ခုပမာပင်ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် နေသည် မရပ်မနား ပေါက်ကွဲနေသော ဧရာမဘောလုံးကြီး တစ်ခုသာလျှင်ဖြစ်သည်။ ထိုပေါက်ကွဲမှုများမှ [[စွမ်းအင်]]အမြောက်အမြားကို ထုတ်လွှတ်သည်။ နေသည် [[ကမ္ဘာ]]မှ အလွန်ပင်ကွာဝေးသော်လည်း လူသားတို့အနေဖြင့် ထိုစွမ်းအင်ကို ခံစားသိရှိနိုင်သည်။ နေသည် အလွန်တောက်ပသဖြင့် ကြည့်ရုံမျှနှင့်ပင် မျက်စိကို ကျိန်းစပ်နာကျင်စေသည်။ နေမှ [[အလင်း|အလင်းရောင်]]၊ [[အပူ|အပူဓာတ်]]နှင့် နေလှိုင်းများ (solar wind) ကို ထုတ်လုပ်သည်။ နေလှိုင်းများသည် လေထု၏ အပြင်ဘက်မှ ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်သွားနေကြသည်။ နေလှိုင်းများကို နေမှလွင့်ပျံ့ထွက်လာသော သေးငယ်သော အမှုန်အမွှားကလေးများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ နေသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[သက်ရှိ]]များအတွက် အဓိက စွမ်းအင်အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်။ နေသည် ကျွန်ုပ်တို့နေထိုင်ရာ နေအဖွဲ့အစည်း၏ အလယ်တွင် တည်ရှိသည်။ ဂြိုဟ်တို့သည် နေကိုဗဟိုပြု၍ စက်ဝိုင်းပုံ လှည့်ပတ်နေကြသည်။ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းများသည် နေမှ အကွာအဝေးအမျိုးမျိုးရှိကြသည်။ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်းများမှာ လုံးဝဝိုင်းစက်သော စက်ဝိုင်းပုံမဟုတ်ဘဲ ဘဲဥပုံဖြစ်သည်။ နေနှင့်နီးသော ဂြိုဟ်တို့သည် အပူကို ပိုမိုရရှိပြီး ဝေးကွာသော ဂြိုဟ်တို့တွင် ပို၍ အေးသည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိသက်ရှိအားလုံးတို့တွင် နေမှလာသော အလင်းရောင်နှင့် စွမ်းအင်တို့ကို လိုအပ်သည်။ ဂြိုဟ်တို့သည် နေ၏ရောင်ခြည်ကို စွမ်းအင်အဖြစ်သုံး၍ ဖွံ့ဖြိုးလာကြသည်။ အပင်များနှင့် သစ်ရွက်များတွင် အစိမ်းရောင်ရှိသည့် ကလိုရိုပလတ်စ်များဖြင့် နေရောင်ခြည်ကို အသုံးချကာ ဖိုတိုဆန်းသစ်စစ်ခေါ် နည်းလမ်းဖြင့် အစာချက်လုပ်ကြသည်။ [[File:Celestial body size comparison horizontal.png|thumb|upright=1.8|[[နေအဖွဲ့အစည်း]]ရှိ [[ဂြိုဟ်|ဂြိုဟ်များ]]အားလုံးနှင့်သော်လည်းကောင်း၊ ၎င်းထက်ပိုကြီးမားသော ကြယ်အချို့နှင့် သော်လည်းကောင်း နေအား အရွယ်အစား နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ။ နေသည် ကီလိုမီတာပေါင်း ၁.၄ သန်း (၄.၆၄၃ [[အလင်းစက္ကန့်|အလင်း-စက္ကန့်]]) အကျယ်အဝန်းရှိပြီး ကမ္ဘာထက် ၁၀၉ ဆ ပိုကျယ်ကာ ကမ္ဘာ နှင့် လ ကြားအကွာအဝေး၏ လေးဆရှိပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းသော [[နေဒြပ်ထု|ထုထည်]]ရှိသည်။]] နေ၏ အလယ်ဗဟိုတွင်ရှိသော ဗဟိုထုတွင် လွန်စွာပြင်းထန်သော အပူချိန်နှင့် ဖိအားတို့သည် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ဓာတ်ငွေ့များကို [[ဟီလီယမ်]]ဓာတ်ငွေ့အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးပြီး မြောက်မြားလှစွာသော စွမ်းအင်များကို ထုတ်လွှတ်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းကို nuclear fusion ဟုခေါ်သည်။ နေတွင် အများဆုံးပါဝင်သည့် ဒြပ်ထုမှာ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြစ်ကာ ကျန်သည်မှာ ဟီလီယမ်ဖြစ်သည်။ လေးလံသောဒြပ်များဖြစ်ကြသည့် [[အောက်ဆီဂျင်]] [[ကာဗွန်]] နီယွန်နှင့် အိုင်းယွန်းတို အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။<ref name=basu2008> {{Cite journal |last=Basu |first=S. |last2=Antia |first2=H. M. |date=2008 |title=Helioseismology and Solar Abundances |journal=Physics Reports |volume=457 |issue=5–6 |page=217 |arxiv=0711.4590 |bibcode=2008PhR...457..217B |doi=10.1016/j.physrep.2007.12.002 |ref=harv }}</ref> အချင်းသည် ၆၉၅,၀၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၄၃၂,၀၀၀ မိုင်) ရှိ၍ နှိုင်းယှဉ်လျှင် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၀၉ ဆ ရှိသည်။ နေသည် နေအဖွဲ့အစည်း၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းသော ထုထည်ရှိကာ ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၃၃၀၀၀၀ ခန့်ထုထည် ကြီးမားသည်။<ref name=Woolfson00> {{Cite journal |last=Woolfson |first=M. |date=2000 |title=The origin and evolution of the solar system |journal=Astronomy & Geophysics |volume=41 |issue=1 |page=12 |bibcode=2000A&G....41a..12W |doi=10.1046/j.1468-4004.2000.00012.x |ref=harv }}</ref> လူတို့သည် အန္တရာယ်မဖြစ်စေရန် အထူးပြုလုပ်ထားသော မျက်မှန် (lens) များကို သုံး၍ နေကိုကြည့်နိုင်သည်။ ထိုသို့ကြည့်သောအခါ တွင် နေ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် မည်းနက်သော အစက်အပျောက်များကို တခါတရံတွင် မြင်ရတတ်သည်။ ထို အစက်အပျောက်များကို ဆန်းစပေါ့ (sunspot) ဟုခေါ်သည်။ ဆန်းစပေါ့ များ၏အရေအတွက်သည် တဖြည်းဖြည်းများလာပြီးနောက် ၁၁ နှစ်တာကာလအတွင်း တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည်၍နည်းသွားလေ့ရှိသည်။ ထိုအဖြစ်အပျက်မှာ ၁၁ နှစ်လျှင်တစ်ခါ ဖြစ်ပျက်နေပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရာသီဥတု နှင့် [[အီလက်ထရွန်းနစ်]]ပစ္စည်းတို့ကို အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ဖြစ်စေသည်။ ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၄ ဘီလီယံမှ ၇ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် နေ၏ဗဟိုအူတိုင်အတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပေါင်းစည်းမှု (hydrogen fusion) လျော့နည်းလာပြီး နေသည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေ (hydrostatic equilibrium) ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ နေ၏ဗဟိုအူတိုင်အတွင်းရှိ သိပ်သည်းဆနှင့် အပူချိန်တို့သည် သိသိသာသာ မြင့်တက်လာပြီး အပြင်ဘက်အလွှာများ ဖောင်းကားကျယ်ပြန့်လာစေမည်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင် နေသည် [[ဧရာမ ကြယ်နီ]]အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားမည်ဖြစ်သည်။ ကြယ်နီဘီလူးအဆင့်ကို ဖြတ်သန်းပြီးနောက် နေသည် ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အလွှာများကို အာကာသထဲသို့ စွန့်ထုတ်ပစ်ကာ အအေးခံလာသည့် သိပ်သည်းဆမြင့် ကြယ်အမျိုးအစားဖြစ်သော [[ကြယ်ဖြူပု]]အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားမည်ဟု သိပ္ပံနည်းကျ မော်ဒယ်များက ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထိုအချိန်တွင် နေသည် နျူကလီးယားပေါင်းစည်းမှုမှတစ်ဆင့် စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်နိုင်တော့မည် မဟုတ်သော်လည်း ယခင်က ပေါင်းစည်းမှုဖြစ်စဉ်များမှ ကျန်ရှိနေသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ကာ အလင်းရောင် ဆက်လက်တောက်ပနေဦးမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေသည် ထရီလီယံပေါင်းများစွာသော နှစ်များအထိ ကြာမြင့်နိုင်သည်။ ထို့နောက် နေသည် စွမ်းအင်ထုတ်လွှတ်မှု အလွန်နည်းပါးသော၊ သိပ်သည်းဆ အလွန်မြင့်မားသည့် [[ကြယ်ပုနက်]]အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားမည်ဟု သီအိုရီအရ ယူဆထားကြသည်။ ==ယေဘုယျ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== နေသည် [[ကြယ်ပုဝါ|ဂျီအမျိုးအစား ပင်မအစဉ်အတန်းကြယ်]] (G-type main-sequence star) ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ဒြပ်ထုစုစုပေါင်း၏ ၉၉.၈၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။<ref name="Woolfson00"/> နေကို G2 ကြယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ယင်းသည် နေသည် G အမျိုးအစားကြယ်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြပြီး အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ရှိ နံပါတ် ၂ သည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် G အမျိုးအစား၏ ဒုတိယအပူချိန်အပိုင်းအခြားတွင် ရှိကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ နေ၏ ပကတိအလင်းအားတန်ဖိုး (absolute magnitude) သည် +4.83 ဖြစ်သည်။ နေသည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ ကြယ်များ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ထက် ပိုမိုတောက်ပသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ နဂါးငွေ့တန်းရှိ ကြယ်အများစုမှာ [[ကြယ်ပုနီ]]များ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite news |last=Than |first=K. |date=2006 |title=Astronomers Had it Wrong: Most Stars are Single |publisher=Space.com |url=http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |url-status=live |access-date=1 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101221093125/http://www.space.com/scienceastronomy/060130_mm_single_stars.html |archive-date=21 December 2010}}</ref><ref>{{cite journal |last=Lada |first=C. J. |year=2006 |title=Stellar multiplicity and the initial mass function: Most stars are single |journal=Astrophysical Journal Letters |volume=640 |issue=1 |pages=L63–L66 |arxiv=astro-ph/0601375 |bibcode=2006ApJ...640L..63L |doi=10.1086/503158 |s2cid=8400400}}</ref> ထို့အပြင် နေသည် {{cvt|7|pc|ly}} အတွင်းရှိ ကြယ်များ၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုကြီးမားသော ဒြပ်ထုရှိသည်။<ref>{{cite journal |last1=Robles |first1=José A. |last2=Lineweaver |first2=Charles H. |last3=Grether |first3=Daniel |last4=Flynn |first4=Chris |last5=Egan |first5=Chas A. |last6=Pracy |first6=Michael B. |last7=Holmberg |first7=Johan |last8=Gardner |first8=Esko |title=A Comprehensive Comparison of the Sun to Other Stars: Searching for Self-Selection Effects |journal=The Astrophysical Journal |date=September 2008 |volume=684 |issue=1 |pages=691–706 |doi=10.1086/589985 |arxiv=0805.2962 |bibcode=2008ApJ...684..691R |hdl=1885/34434 |url=https://iopscience.iop.org/article/10.1086/589985/fulltext/73840.text.html |access-date=24 May 2024 |archive-date=24 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524200812/https://iopscience.iop.org/article/10.1086/589985/fulltext/73840.text.html |url-status=live }}</ref> နေသည် Population I ကြယ်ဟုခေါ်သော လေးလံသောဒြပ်စင်များ ကြွယ်ဝသည့် ကြယ်အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သည်။<ref name="zeilik">{{cite book |last1=Zeilik |first1=M. A. |title=Introductory Astronomy & Astrophysics |url=https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil |last2=Gregory |first2=S. A. |year=1998 |publisher=Saunders College Publishing |isbn=978-0-03-006228-5 |edition=4th |page=[https://archive.org/details/introductoryastr0000zeil/page/322 322]}}</ref> လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံခန့်က နေဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် အနီးအနားရှိ [[ဆူပါနိုဗာ]] တစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသော ကြယ်ပေါက်ကွဲမှုများမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် လှိုင်းလုံးများကြောင့် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name="Connelly2012">{{cite journal |last1=Connelly |first1=James N. |last2=Bizzarro |first2=Martin |last3=Krot |first3=Alexander N. |last4=Nordlund |first4=Åke |last5=Wielandt |first5=Daniel |last6=Ivanova |first6=Marina A. |date=2 November 2012 |title=The Absolute Chronology and Thermal Processing of Solids in the Solar Protoplanetary Disk |journal=[[:en:Science (journal)|Science]] |volume=338 |issue=6107 |pages=651–655 |bibcode=2012Sci...338..651C |doi=10.1126/science.1226919 |pmid=23118187 |s2cid=21965292}}</ref><ref name="Falk">{{cite journal |last1=Falk |first1=S. W. |last2=Lattmer |first2=J. M. |last3=Margolis |first3=S. H. |year=1977 |title=Are supernovae sources of presolar grains? |journal=[[:en:Nature (journal)|Nature]] |volume=270 |issue=5639 |pages=700–701 |bibcode=1977Natur.270..700F |doi=10.1038/270700a0 |s2cid=4240932}}</ref> ဤယူဆချက်ကို ထောက်ခံသည့် အထောက်အထားတစ်ခုမှာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း [[ရွှေ]]နှင့် [[ယူရေနီယမ်]]ကဲ့သို့သော လေးလံသည့်ဒြပ်စင်များ ပေါကြွယ်ဝနေခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းပမာဏသည် Population II ဟုခေါ်သော လေးလံသည့်ဒြပ်စင်နည်းပါးသည့် ကြယ်များတွင် တွေ့ရသော ပမာဏနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပိုမိုများပြားသည်။ ဤလေးလံသောဒြပ်စင်များသည် ဆူပါနိုဗာပေါက်ကွဲမှုအတွင်း ဖြစ်ပေါ်သည့် အပူစုပ်ယူသော နျူကလီးယားတုံ့ပြန်မှုများ (endothermic nuclear reactions) မှတစ်ဆင့် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ ထို့အပြင် ဒြပ်ထုကြီးမားသော ဒုတိယမျိုးဆက်ကြယ်တစ်လုံးအတွင်း နျူထရွန်များ စုပ်ယူမှု (neutron absorption) ကြောင့် နျူကလီးယားဒြပ်စင်ပြောင်းလဲမှု (nuclear transmutation) ဖြစ်ပေါ်ရာမှလည်း ထွက်ပေါ်လာနိုင်သည်။<ref name="zeilik" /> ===လည်ပတ်ခြင်း=== နေသည် ၎င်း၏ [[အီကွေတာ]]ဒေသတွင် [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ဒေသများထက် ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်သည်။ ဤကဲ့သို့ နေရာဒေသအလိုက် လည်ပတ်နှုန်း မတူညီခြင်းကို ကွဲပြားလည်ပတ်မှု (differential rotation) ဟုခေါ်သည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် အပူသယ်ဆောင်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သော အပူစီးဆင်းလှုပ်ရှားမှု (convective motion) နှင့် နေ၏ လည်ပတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည့် ကိုရီးအိုလစ်အား (Coriolis force) တို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ကြယ်များကို ရည်ညွှန်းအမှတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော ရည်ညွှန်းဘောင် (frame of reference) မှ တိုင်းတာလျှင် နေ၏ လည်ပတ်ချိန်သည် အီကွေတာတွင် ၂၅.၆ ရက်ခန့်ရှိပြီး ဝင်ရိုးစွန်းများတွင် ၃၃.၅ ရက်ခန့် ရှိသည်။ ကမ္ဘာမှနေကို ကြည့်ရှုရာတွင် နေ၏ အီကွေတာဒေသသည် ၂၈ ရက်ခန့်အတွင်း တစ်ပတ်ပြည့် လည်ပတ်နေသကဲ့သို့ မြင်ရသည်။<ref name="Phillips1995-78">{{cite book |last=Phillips |first=K. J. H. |title=Guide to the Sun |year=1995 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-0-521-39788-9 |url=https://books.google.com/books?id=idwBChjVP0gC&pg=PA78 |pages=78–79}}</ref> နေ၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအပေါ်ဘက်မှ ကြည့်လျှင် နေသည် ၎င်း၏ လည်ပတ်ဝင်ရိုးတစ်ဝိုက်တွင် နာရီလက်တံနှင့် ပြောင်းပြန်ဦးတည်ချက်အတိုင်း လည်ပတ်နေသည်။<ref name="spaceacademy">{{cite web |title=The Anticlockwise Solar System |url=https://www.spaceacademy.net.au/library/notes/anticlok.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807081832/https://www.spaceacademy.net.au/library/notes/anticlok.htm |archive-date=7 August 2020 |access-date=2 July 2020 |publisher=Australian Space Academy}}</ref> နေကဲ့သို့သော ကြယ်များကို လေ့လာထားသည့် သုတေသနများအရ နေသည် အစောပိုင်းကာလတွင် ယခုလည်ပတ်နှုန်းထက် ၁၀ ဆအထိ ပိုမိုလျင်မြန်စွာ လည်ပတ်ခဲ့နိုင်သည်။ ထိုအချိန်က နေ၏ မျက်နှာပြင်သည် ယခုထက် ပိုမိုတက်ကြွနေခဲ့ပြီး X-ray နှင့် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]များကိုလည်း ပိုမိုထုတ်လွှတ်ခဲ့မည်ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် နေ၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိကို နေကွက်များ (sunspots) က ဖုံးလွှမ်းထားနိုင်သည်။ နေ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် အပြင်ဘက်သို့ စီးထွက်သွားသော နေလေပြင်း (solar wind) နှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုရှိလာသောကြောင့် သံလိုက်ဘရိတ်သက်ရောက်မှု (magnetic braking) ဖြစ်ပေါပြီး နေ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် တဖြည်းဖြည်း နှေးကွေးလာခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |title=Magnetic Braking of Sun-like and Low-mass Stars: Dependence on Coronal Temperature |last1=Pantolmos |first1=George |last2=Matt |first2=Sean P. |journal=The Astrophysical Journal |volume=849 |issue=2 |at=id. 83 |date=November 2017 |doi=10.3847/1538-4357/aa9061 |doi-access=free |arxiv=1710.01340 |bibcode=2017ApJ...849...83P}}</ref> သို့သော် ရှေးဦးကာလက လျင်မြန်စွာ လည်ပတ်ခဲ့သည့် အကျိုးသက်ရောက်မှုအချို့သည် နေ၏ ဗဟိုအူတိုင်အတွင်း ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ နေ၏ ဗဟိုအူတိုင်သည် တစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ်ခန့် လည်ပတ်နေပြီး ယင်းလည်ပတ်နှုန်းသည် နေ၏ မျက်နှာပြင်ပျမ်းမျှ လည်ပတ်နှုန်းထက် လေးဆခန့် ပိုမိုမြန်ဆန်သည်။<ref>{{cite journal |title=Asymptotic g modes: Evidence for a rapid rotation of the solar core |last1=Fossat |first1=E. |last2=Boumier |first2=P. |last3=Corbard |first3=T. |last4=Provost |first4=J. |last5=Salabert |first5=D. |last6=Schmider |first6=F. X. |last7=Gabriel |first7=A. H. |last8=Grec |first8=G. |last9=Renaud |first9=C. | last10=Robillot | first10=J. M. |last11=Roca-Cortés |first11=T. |last12=Turck-Chièze |first12=S. |last13=Ulrich |first13=R. K. |last14=Lazrek |first14=M. |journal=Astronomy & Astrophysics |volume=604 |at=id. A40 |date=August 2017 |doi=10.1051/0004-6361/201730460 |doi-access=free|arxiv=1708.00259 |bibcode=2017A&A...604A..40F}}</ref><ref>{{cite web |title=ESA, NASA's SOHO Reveals Rapidly Rotating Solar Core |first=Susannah |last=Darling |date=1 August 2017 |publisher=[[NASA]] |url=https://www.nasa.gov/science-research/heliophysics/esa-nasas-soho-reveals-rapidly-rotating-solar-core/ |access-date=31 May 2024 |archive-date=1 June 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601013608/https://www.nasa.gov/science-research/heliophysics/esa-nasas-soho-reveals-rapidly-rotating-solar-core/ |url-status=live }}</ref> ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းမှု=== နေ၏ မြင်နိုင်သော မျက်နှာပြင်အလွှာဖြစ်သည့် ဖိုတိုစဖီးယား (photosphere) တွင် အဓိကအားဖြင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ် ဒြပ်စင်များ ပါဝင်သည်။ နေ၏ လက်ရှိသက်တမ်းအဆင့်တွင် ၎င်းဒြပ်စင်နှစ်မျိုးသည် ဖိုတိုစဖီးယားအတွင်းရှိ ဒြပ်ထုစုစုပေါင်း၏ ၇၄.၉ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၂၃.၈ ရာခိုင်နှုန်းစီ အသီးသီး ပါဝင်ကြသည်။<ref name=lodders>{{cite journal |doi=10.1086/375492 |last=Lodders |first=Katharina |author-link=Katharina Lodders |date=10 July 2003 |title=Solar System Abundances and Condensation Temperatures of the Elements |journal=The Astrophysical Journal |volume=591 |issue=2 |pages=1220–1247 |url=http://weft.astro.washington.edu/courses/astro557/LODDERS.pdf |bibcode=2003ApJ...591.1220L |access-date=1 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151107043527/http://weft.astro.washington.edu/courses/astro557/LODDERS.pdf |archive-date=7 November 2015 |s2cid=42498829}}<br />{{cite journal |last=Lodders |first=K. |author-link=Katharina Lodders |title=Abundances and Condensation Temperatures of the Elements |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/metsoc2003/pdf/5272.pdf |journal=Meteoritics & Planetary Science |volume=38 |issue=suppl |page=5272 |date=2003 |bibcode=2003M&PSA..38.5272L |access-date=3 August 2008 |archive-date=13 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110513163004/http://www.lpi.usra.edu/meetings/metsoc2003/pdf/5272.pdf |url-status=live}}</ref> နက္ခတ္တဗေဒတွင် ''သတ္တုများ''ဟု ခေါ်ဆိုသည့် အခြားလေးလံသော ဒြပ်စင်အားလုံးသည် နေ၏ ဒြပ်ထုစုစုပေါင်း၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာ ရှိသည်။ ယင်းတို့အနက် [[အောက်ဆီဂျင်]]သည် နေဒြပ်ထု စုစုပေါင်း၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့်၊ [[ကာဗွန်]] သည် ၀.၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ [[နီယွန်]] သည် ၀.၂ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် သံ (iron) သည် ၀.၂ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်ကြပြီး<ref name=hkt2004>{{cite book |last1=Hansen |first1=C. J. |last2=Kawaler |first2=S. A. |last3=Trimble |first3=V. |title=Stellar Interiors: Physical Principles, Structure, and Evolution |pages=19–20 |edition=2nd |publisher=[[:en:Springer Science+Business Media|Springer]] |date=2004 |isbn=978-0-387-20089-7}}</ref> အများဆုံးတွေ့ရသော လေးလံသည့်ဒြပ်စင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဖိုတိုစဖီးယား၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုကို မူလနေအဖွဲ့အစည်း၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုကို ကိုယ်စားပြုသည့် အချက်အလက်အဖြစ် ယေဘုယျအားဖြင့် ယူဆကြသည်။<ref name="aller1968">{{cite journal |last=Aller |first=L. H. |title=The chemical composition of the Sun and the solar system |journal=Proceedings of the Astronomical Society of Australia |volume=1 |issue=4 |page=133 |date=1968 |bibcode=1968PASA....1..133A |doi=10.1017/S1323358000011048 |s2cid=119759834 |doi-access=free}}</ref> အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော နေထဲရှိ လေးလံသောဒြပ်စင်များ၏ ပါဝင်မှုအချိုးကို ပုံမှန်အားဖြင့် နေ၏ ဖိုတိုစဖီးယားမှ ရရှိသော အလင်းရောင်ကို ရောင်စဉ်ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း (spectroscopy) ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အရည်ပျော်သည့် အပူချိန်အထိ တစ်ခါမျှ အပူမပေးခံခဲ့ရသော [[ဥက္ကာခဲမှုန်]]များ (meteorites) အတွင်းရှိ ဒြပ်စင်ပါဝင်မှုကို တိုင်းတာခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း သတ်မှတ်ကြသည်။ ထိုဥက္ကာခဲမှုန်များသည် ကြယ်ပေါက်စ (protostellar Sun) ၏ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှုကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ထို့ကြောင့် နေအတွင်း၌ လေးလံသောဒြပ်စင်များ အောက်ဘက်သို့ နစ်ဆင်းစုဝေးသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် ဖွဲ့စည်းမှုအပြောင်းအလဲများ၏ သက်ရောက်မှုကို မခံရဟု ယူဆထားကြသည်။ ဤနည်းလမ်းနှစ်မျိုးမှ ရရှိသော ရလဒ်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ကောင်းစွာ ကိုက်ညီကြသည်။<ref name="basu2008"/> နေ၏ မူလဓာတုဖွဲ့စည်းမှုသည် နေဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည့် ကြယ်များအကြားရှိ အာကာသကြားခံဒြပ်ထု (interstellar medium) မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ မူလအစတွင် နေဒြပ်ထု စုစုပေါင်း၌ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁.၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့်၊ ဟီလီယမ် ၂၇.၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် အခြားလေးလံသောဒြပ်စင်များ ၁.၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်ခဲ့မည်ဖြစ်သည်။ နေစတင်ဖြစ်ပေါ်လာချိန်မှစ၍ ၎င်းအတွင်း အဓိကဖြစ်ပေါ်နေသော နျူကလီးယားပေါင်းစည်းမှုဖြစ်စဉ်မှာ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကို ပေါင်းစည်း၍ ဟီလီယမ်အဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံအတွင်း ဟီလီယမ်ပမာဏနှင့် နေအတွင်း ၎င်းတည်ရှိနေသည့် နေရာတို့သည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ နျူကလီးယားပေါင်းစည်းမှုကြောင့် နေ၏ ဗဟိုအူတိုင်အတွင်းရှိ ဟီလီယမ်ပါဝင်မှုအချိုးသည် ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဟီလီယမ်အချို့နှင့် လေးလံသောဒြပ်စင်အချို့သည် ဆွဲငင်အား (gravity) ကြောင့် ဖိုတိုစဖီးယား (photosphere) မှ နေ၏ဗဟိုချက်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း နစ်ဆင်းစုဝေးလာခဲ့သည်။ သို့သော် လေးလံသောဒြပ်စင်များ၏ ပါဝင်မှုအချိုးမှာ မပြောင်းလဲခဲ့ပေ။ နေ၏ ဗဟိုအူတိုင်မှ အပူသည် အပူစီးဆင်းလှုပ်ရှားမှု (convection) ဖြင့်မဟုတ်ဘဲ ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု (radiation) ဖြင့် အပြင်ဘက်သို့ သယ်ဆောင်ပို့လွှတ်သည်။<ref name=hkt2004_9.2.3>{{cite book |last1=Hansen |first1=C. J. |last2=Kawaler |first2=S. A. |last3=Trimble |first3=V. |title=Stellar Interiors: Physical Principles, Structure, and Evolution |pages=§&nbsp;9.2.3 |no-pp=yes |edition=2nd |publisher=[[:en:Springer Science+Business Media|Springer]] |year=2004 |isbn=978-0-387-20089-7}}</ref> ထို့ကြောင့် နျူကလီးယားပေါင်းစည်းမှုမှ ထွက်ပေါ်လာသော ထုတ်ကုန်များသည် အပူကြောင့် အပြင်ဘက်သို့ သယ်ဆောင်မခံရဘဲ ဗဟိုအူတိုင်အတွင်း၌သာ ကျန်ရှိနေသည်။ ထိုသို့ဖြင့် ဟီလီယမ်သည် ဗဟိုအူတိုင်အတွင်း တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာပြီး အတွင်းပိုင်းဟီလီယမ်အူတိုင်တစ်ခု စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် နေ၏ဗဟိုအူတိုင်သည် ဟီလီယမ်ကို ထပ်မံပေါင်းစည်းနိုင်လောက်အောင် ပူပြင်းမှု သို့မဟုတ် သိပ်သည်းဆ မလုံလောက်သေးသောကြောင့် ထိုဟီလီယမ်ကို နျူကလီးယားပေါင်းစည်းမှုဖြင့် ဆက်လက်ပြောင်းလဲနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ လက်ရှိ ဖိုတိုစဖီးယားအတွင်းရှိ ဟီလီယမ်ပါဝင်မှုအချိုးမှာ လျော့နည်းလာပြီး သတ္တုဓာတ်ပါဝင်မှုအချိုး (metallicity) သည် ကြယ်မဖြစ်ပေါ်မီအဆင့် (protostellar phase)၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ဗဟိုအူတိုင်အတွင်း နျူကလီးယားပေါင်းစည်းမှု မစတင်မီက ရှိခဲ့သော ပမာဏ၏ ၈၄ ရာခိုင်နှုန်းသာ ကျန်ရှိတော့သည်။ အနာဂတ်တွင်လည်း ဟီလီယမ်သည် နေ၏ဗဟိုအူတိုင်အတွင်း ဆက်လက်စုပုံလာမည်ဖြစ်သည်။ နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် ဤသို့ တဖြည်းဖြည်း စုပုံလာမှုကြောင့် နေသည် [[ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်|ပင်မအစဉ်အတန်းအဆင့်]] (main sequence) မှ ထွက်ခွာပြီး [[ဧရာမ ကြယ်နီ]] အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last=Iben |first=Icko Jnr. |title=Stellar Evolution. II. The Evolution of a 3 M_☉ Star from the Main Sequence Through Core Helium Burning |journal=The Astrophysical Journal |volume=142 |page=1447 |date=November 1965 |doi=10.1086/148429 |bibcode=1965ApJ...142.1447I}}</ref> == နေဖြစ်ပေါ်လာပုံ == နေသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၆ ဘီလီယံလောက်က ကြီးမားသော မော်လီကျူးတိမ်တိုက်အတွင်း အာကာသအရာဝတ္ထုများ၏ ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာပြိုကွဲခြင်း ([[:en:Gravitational_collapse|Gravitational collapse]])ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်ဟု ယူဆထားကြသည်။ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာ ပြိုကွဲခြင်း ([[:en:Gravitational_collapse|Gravitational collapse]])ကြောင့်အာကာသဝတ္ထုအများစုမှာအလယ်တွင်စုဝေးသွားကြပြီး ကျန်အရာများကို နေအဖွဲ့အစည်းဖြစ်လာမည့် ဝင်ရိုးပတ်လမ်းအချပ်ပြားအဖြစ်သို့ ပြန့်ကျဲသွားစေသည်။ အလယ်ဗဟို၌ရှိသောဒြပ်များသည် အလွန်ပူ၍သိပ်သည်းလာပြီး  နောက်ဆုံးတွင် နယူကလိယပေါင်းစည်းမှု ဖြစ်ပေါ်လာပြီး [[နေ]]စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ===ပင်မအစီအစဉ်=== {{Main|ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်}} [[File:The life cycle of a Sun-like star (annotated).jpg|thumb|upright=1.8|နေကဲ့သို့သော ကြယ်တစ်လုံး၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ကို ခြုံငုံဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဘယ်ဘက်ရှိ ကျုံ့ဝင်နေသော ကြယ်ပေါက်စအဆင့်မှ စတင်ကာ ညာဘက်ရှိ [[ဧရာမ ကြယ်နီ]] အဆင့်အထိ ပြောင်းလဲလာပုံကို ပြသထားသည်။]] နေသည် ၎င်း၏ ပင်မအစီအစဉ်ကြယ်အဆင့် (main-sequence stage) ကာလ၏ ထက်ဝက်ခန့်ကို ဖြတ်သန်းပြီးဖြစ်သည်။ ဤအဆင့်တွင် နေ၏ဗဟိုချက်၌ ဖြစ်ပေါ်သော နျူကလီးယားပေါင်းစည်းမှုတုံ့ပြန်မှုများ (nuclear fusion reactions) ကြောင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်သည် ဟီလီယမ်အဖြစ် ပေါင်းစည်းသွားသည်။ တစ်စက္ကန့်လျှင် နေ၏ဗဟိုချက်အတွင်းရှိ ဒြပ်ထု ကီလိုဂရမ်ပေါင်း ဘီလီယံ ၄,၀၀၀ ကျော်သည် စွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီး နျူထရီနိုများ (neutrinos) နှင့် နေရောင်ခြည်ရောင်ခြည် (solar radiation) တို့ကို ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဤနှုန်းအတိုင်းဆိုလျှင် နေသည် ယခုအချိန်အထိ ကမ္ဘာ၏ဒြပ်ထုထက် အဆ ၁၀၀ ခန့်ရှိသော ဒြပ်ထုကို စွမ်းအင်အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ယင်းပမာဏသည် နေ၏စုစုပေါင်းဒြပ်ထု၏ ၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ဖြစ်သည်။ နေသည် ပင်မအစီအစဉ်ကြယ် (main-sequence star) အဖြစ် စုစုပေါင်း နှစ်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံမှ ၁၁ ဘီလီယံခန့်အထိ တည်ရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး ထိုနောက်တွင် [[ဧရာမ ကြယ်နီ]]အဆင့် (red giant phase) သို့ ကူးပြောင်းသွားမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last1=Goldsmith |first1=D. |last2=Owen |first2=T. |title=The search for life in the universe |url=https://books.google.com/books?id=Q17NmHY6wloC&pg=PA96 |page=96 |publisher=University Science Books |year=2001 |isbn=978-1-891389-16-0 |access-date=22 August 2020 |archive-date=30 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030203521/https://books.google.com/books?id=Q17NmHY6wloC&pg=PA96 |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ်တွင် ဥရောပအာကာသအေဂျင်စီ၏ ''Gaia'' အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးမစ်ရှင်အရ နေသည် သက်တမ်း နှစ်ပေါင်း ၈ ဘီလီယံခန့် ရောက်ရှိချိန်တွင် အပူဆုံးအခြေအနေသို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=12 August 2022 |title=ESA's Gaia Mission Sheds New Light on Past and Future of Our Sun |url=https://www.sci.news/astronomy/sun-future-11093.html |access-date=15 August 2022 |website=Sci.News: Breaking Science News |archive-date=4 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230404001136/https://www.sci.news/astronomy/sun-future-11093.html |url-status=live}}</ref> နေသည် ပင်မအစီအစဉ်ကြယ်အဆင့်ကို ဖြတ်သန်းနေစဉ်အတွင်း ၎င်း၏ဗဟိုချက်သည် တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုပူလာပြီး မျက်နှာပြင်အပူချိန်လည်း မြင့်တက်လာသည်။ ထို့အပြင် အချင်းဝက် ပိုမိုကြီးမားလာကာ အလင်းဖြာထုတ်နိုင်စွမ်းလည်း တိုးလာသည်။ ပင်မအစီအစဉ်ကြယ်အဆင့် စတင်ခဲ့ချိန်မှစ၍ နေ၏အချင်းဝက်သည် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့ပြီး မျက်နှာပြင်အပူချိန်မှာလည်း ၅,၆၂၀ K (၉,၆၆၀ °F) မှ ၅,၇၇၂ K (၉,၉၃၀ °F) သို့ မြင့်တက်လာခဲ့သည်။ ယင်းကြောင့် နေ၏အလင်းဖြာထုတ်နိုင်စွမ်း (luminosity) သည် နေ၏အလင်းဖြာထုတ်နိုင်စွမ်းယူနစ် (solar luminosities) ၀.၆၇၇ ဆမှ ယနေ့လက်ရှိ ၁ ဆအထိ တိုးလာခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ၄၈ ရာခိုင်နှုန်း မြင့်တက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် နေ၏ဗဟိုချက်အတွင်းရှိ ဟီလီယမ်အက်တမ်များ၏ ပျမ်းမျှမော်လီကျူးအလေးချိန် (mean molecular weight) သည် ပေါင်းစည်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့သော ဟိုက်ဒရိုဂျင်အက်တမ်များထက် ပိုမိုမြင့်မားသောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ယင်းကြောင့် အပူဖိအား (thermal pressure) လျော့နည်းလာသည်။ ထို့ကြောင့် ဗဟိုချက်သည် ကျုံ့ဝင်လာပြီး နေ၏အပြင်ဘက်အလွှာများသည် ဗဟိုချက်နှင့် ပိုမိုနီးကပ်လာကြသည်။ ထိုသို့ဖြစ်ပေါ်ရာမှ ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ အလားအလာစွမ်းအင် (gravitational potential energy) ကို ထုတ်လွှတ်ပေးသည်။ ဗိုင်ရယ်သီအိုရမ် (virial theorem) အရ ထုတ်လွှတ်လိုက်သော ဆွဲငင်အားစွမ်းအင်၏ တစ်ဝက်ခန့်သည် အပူပေးရန်အတွက် အသုံးပြုသွားသည်။ ယင်းကြောင့် နျူကလီးယားပေါင်းစည်းမှု ဖြစ်ပွားနှုန်းသည် တဖြည်းဖြည်း မြင့်တက်လာပြီး နေ၏အလင်းဖြာထုတ်နိုင်စွမ်းလည်း တိုးလာသည်။ ဗဟိုချက်သည် တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုသိပ်သည်းလာသည်နှင့်အမျှ ဤဖြစ်စဉ်သည် ပိုမိုမြန်ဆန်လာသည်။<ref name="carroll_ostlie">{{cite book |last1=Carroll |first1=Bradley W. |title=An introduction to modern astrophysics |last2=Ostlie |first2=Dal A |date=2017 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-42216-1 |edition=Second |location=Cambridge, United Kingdom |pages=350, 447, 448, 457}}</ref> လက်ရှိတွင် နေ၏တောက်ပမှုသည် နှစ်သန်း ၁၀၀ တိုင်း ၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တိုးလာနေသည်။ ဤတိုးလာမှုကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အရည်အခြေအနေဖြင့် တည်ရှိနေသော ရေများ ကုန်ခန်းသွားရန် ယခုအချိန်မှစ၍ အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံခန့် ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |first=Puneet |last=Kollipara |url=https://www.science.org/content/article/earth-wont-die-soon-thought |title=Earth Won't Die as Soon as Thought |work=Science |date=22 January 2014 |access-date=24 May 2015 |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023013/https://www.sciencemag.org/news/2014/01/earth-wont-die-soon-thought |url-status=live}}</ref> ထိုအချိန်နောက်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာသည် ရှုပ်ထွေးသော ဆဲလ်များစွာပါဝင်သည့် သက်ရှိများ (complex, multicellular life) ကို ဆက်လက် ထောက်ပံ့နိုင်စွမ်း မရှိတော့ပေ။ ထို့နောက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နောက်ဆုံးကျန်ရှိနေသည့် ဆဲလ်များစွာပါဝင်သော သက်ရှိများသည် နောက်ဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အပြီးသတ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် မျိုးသုဉ်းခြင်း (mass extinction) ကို ကြုံတွေ့ရမည်ဖြစ်သည်။<ref name="Snyder-BeattieAndBonsall2022">{{cite journal |last1=Snyder-Beattie |first1=Andrew E. |last2=Bonsall |first2=Michael B. |date=30 March 2022 |title=Catastrophe risk can accelerate unlikely evolutionary transitions |journal=Proceedings of the Royal Society B |volume=289 |issue=1971 |article-number=20212711 |doi=10.1098/rspb.2021.2711 |pmid=35350860 |pmc=8965398 |bibcode=2022RSPSB.28912711S }}</ref> ==ဒြပ်ဆွဲအားဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးမှုများ== {{Main|နေအဖွဲ့အစည်း}} [[File:Oort_cloud_Sedna_orbit.svg|thumb|[[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ နေ၏တည်နေရာကို ဖော်ပြထားသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းသည် [[အောတိမ်တိုက်]]၏ အစွန်းအထိ ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိသည်။ ထိုနေရာသည် နေနှင့် အကွာအဝေး {{cvt|125,000|to|230,000|au|ly|1}} ခန့်အထိ ရှိပြီး၊ ထိုအကွာအဝေးတွင် နေ၏ ဆွဲငင်အား လွှမ်းမိုးနိုင်သည့် နယ်ပယ် အဆုံးသတ်သွားသည်။]] နေကို ဗဟိုပြု၍ လှည့်ပတ်နေသော ဂြိုဟ် ၈ လုံးရှိကြောင်း သိရှိထားသည်။ ၎င်းတို့တွင် ကျောက်သားဂြိုဟ်များ ၄ လုံးဖြစ်သည့် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]] [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] နှင့် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး]] ၂ လုံးဖြစ်သည့် [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]] နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]၊ [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]များ ၂ လုံးဖြစ်သည့် [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] တို့လည်း ပါဝင်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ယေဘုယျအားဖြင့် [[ဂြိုဟ်သိမ်]]များဟု သတ်မှတ်ထားသော ကောင်းကင်ကိုယ်ထည် ၉ ခုနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် အခြားကိုယ်ထည်များလည်း ရှိသည်။ ထို့အပြင် ဂြိုဟ်သိမ်ခါးပတ် (asteroid belt)၊ [[ကြယ်တံခွန်]]များ အများအပြားနှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းအပြင်ဘက်တွင် တည်ရှိသော ရေခဲဖုံးလွှမ်းသည့် ကောင်းကင်ကိုယ်ထည် အမြောက်အမြားလည်း ပါဝင်သည်။ ဂြိုဟ် ၈ လုံးအနက် ၆ လုံးနှင့် အရွယ်အစားသေးငယ်သော ကောင်းကင်ကိုယ်ထည်များစွာတွင်လည်း ကိုယ်ပိုင် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]]များ ရှိကြသည်။ အထူးသဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၊ စနေဂြိုဟ်နှင့် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်တို့၏ ဂြိုဟ်ရံလစနစ်များသည် အချို့သော ရှုထောင့်များမှ ကြည့်လျှင် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အသေးစားပုံစံများနှင့် ဆင်တူကြသည်။<ref>{{cite book |title=Physics and Chemistry of the Solar System |date=2004 |publisher=Elsevier |editor-first=John |editor-last=Lewis |edition=2 |page=265 |isbn=978-0-08-047012-2 |url=https://books.google.com/books?id=xl50rOf5V08C&pg=PA265}}</ref> [[AU|နက္ခတ္တဗေဒယူနစ်]] တစ်ယူနစ်ကို မူလက နေ၏ဗဟိုချက်နှင့် ကမ္ဘာ၏ဗဟိုချက်တို့အကြား ပျမ်းမျှအကွာအဝေးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ကီလိုမီတာ သန်း ၁၅၀ ခန့် (မိုင် ၉၃ သန်းခန့်) နှင့် ညီမျှသည်။ ကမ္ဘာသည် ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်ဝန်းကျင်တွင် နေနှင့် အနီးဆုံးအကွာအဝေးသို့ ရောက်ရှိသည့် [[နေနှင့်အနီးဆုံးပတ်လမ်း|နေနှင့်အနီးဆုံးအမှတ်]] (perihelion) မှ ဇူလိုင်လ ၄ ရက်ဝန်းကျင်တွင် နေနှင့် အဝေးဆုံးအမှတ်သို့ ရောက်ရှိသည့် [[နေနှင့်အဝေးဆုံးပတ်လမ်း|နေအဝေးဆုံးအမှတ်]] (aphelion) သို့ ရွေ့လျားသွားသောကြောင့် နေနှင့်ကမ္ဘာအကြား ချက်ချင်းတိုင်းတာရရှိသော အကွာအဝေးသည် ကီလိုမီတာ ၂.၅ သန်းခန့် (မိုင် ၁.၆ သန်းခန့်) အထိ အတိုးအလျော့ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="USNO">{{cite web |date=31 January 2008 |title=Equinoxes, Solstices, Perihelion, and Aphelion, 2000–2020 |url=http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20071013000301/http://aa.usno.navy.mil/data/docs/EarthSeasons.php |archive-date=13 October 2007 |access-date=17 July 2009 |publisher=US Naval Observatory}}</ref> ပျမ်းမျှအကွာအဝေးအရ နေ၏မျက်နှာပြင်အစွန်းမှ ကမ္ဘာ၏မျက်နှာပြင်အစွန်းသို့ အလင်းရောက်ရှိရန် ၈ မိနစ်နှင့် စက္ကန့် ၂၀ ခန့် ကြာမြင့်သည်။<ref>{{cite web |last=Cain |first=Fraser |date=15 April 2013 |title=How long does it take sunlight to reach the Earth? |url=https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302095547/https://phys.org/news/2013-04-sunlight-earth.html |archive-date=2 March 2022 |access-date=2 March 2022 |website=phys.org}}</ref> ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (au) ကို မီတာ ၁၄၉,၅၉၇,၈၇၀,၇၀၀ အတိအကျဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref name="IAUresB2">{{cite conference |title=On the re-definition of the astronomical unit of length |id=Resolution&nbsp;B2 |conference=XXVIII&nbsp;General Assembly of International Astronomical Union |publisher=International Astronomical Union |place=Beijing, China |date=31 August 2012 | url = http://www.iau.org/static/resolutions/IAU2012_English.pdf|url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20250305215811/http://www.iau.org/static/resolutions/IAU2012_English.pdf |archive-date=5 March 2025 |quote=... recommends ... 5. that the unique symbol "au" be used for the astronomical unit.}}</ref> နေ၏ ဆွဲငင်အားစက်ကွင်းသည် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အခြားကောင်းကင်ကိုယ်ထည်များ၏ ဆွဲငင်အားများအပေါ် လွှမ်းမိုးနိုင်သည့် အကွာအဝေးမှာ [[အလင်းနှစ်]] ၂ နှစ်ခန့် (နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၁၂၅,၀၀၀ ခန့်) အထိ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ ယင်းအကွာအဝေးသည် နေ၏ ဆွဲငင်အားလွှမ်းမိုးမှုနယ်ပယ် (sphere of influence) ကို ရည်ညွှန်းခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် [[အော့တ်တိမ်တိုက်]]၏ အချင်းဝက်ကို ခန့်မှန်းထားသည့် တန်ဖိုးများအနက် နည်းပါးသော ခန့်မှန်းချက်များအရ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်အစွန်းသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၅၀,၀၀၀ ထက် မဝေးလှပေ။ ၎င်း၏ ဒြပ်ထုအများစုသည် နေမှ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၃,၀၀၀ မှ ၁၀၀,၀၀၀ အကြားရှိ ဒေသအတွင်း လှည့်ပတ်နေကြသည်။ ကြယ်တံခွန် West ကဲ့သို့သော သိရှိထားသည့် အဝေးဆုံးကောင်းကင်ကိုယ်ထည်များသည် နေမှ အဝေးဆုံးသို့ ရောက်ရှိသည့် ပတ်လမ်းအမှတ် (aphelion) တွင် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၇၀,၀၀၀ ခန့်အထိ ဝေးကွာကြသည်။ ဂလက်ဆီ၏ ဗဟိုချက်ကို ရည်ညွှန်း၍ နေ၏ ဟေးလ်စက်လုံး (Hill sphere) ကို တွက်ချက်ထားရာ ၎င်းသည် နေ၏ ဆွဲငင်အားလွှမ်းမိုးမှု ထိရောက်စွာ သက်ရောက်နိုင်သည့် အကွာအဝေးကို ဖော်ပြသည်။ G. A. Chebotarev ၏ တွက်ချက်မှုအရ ထိုအကွာအဝေးသည် နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် ၂၃၀,၀၀၀ ဖြစ်သည်။<ref name="Chebotarev">{{cite journal |last1=Chebotarev |first1=G. A. |title=Gravitational Spheres of the Major Planets, Moon and Sun |journal=Astronomicheskii Zhurnal |date=1 January 1963 |volume=40 |page=812 |bibcode=1964SvA.....7..618C |url=https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |issn=0004-6299 |access-date=6 May 2024 |archive-date=7 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240507030847/https://adsabs.harvard.edu/full/1964SvA.....7..618C |url-status=live}}</ref> ==အလင်း၊ ရောင်စဉ်ဖြာထွက်ခြင်း== [[File:Sun in fog in Lysekil.jpg|right|thumb|အလင်းမြူပါးပါးကို ဖြတ်၍ မြင်ရသော နေ|alt=A photograph of the sun with a layer of fog visible in front of it.]] နေမှရရှိသော စွမ်းအင်သည် [[အလင်းမှီစုဖွဲ့ခြင်း|အလင်းဖြင့်အစာချက်လုပ်ခြင်း]]မှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[သက်ရှိ]]များကို ရှင်သန်စေသည်။ [[တိရစ္ဆာန်]]များ မြင်နိုင်စေရန် ကူညီပေးပြီး ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုနှင့် နေ့စဉ်[[မိုးလေဝသ]]အခြေအနေများကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{cite web |title=The Sun's Energy: An Essential Part of the Earth System |url=https://scied.ucar.edu/learning-zone/earth-system/energy-from-sun |website=Center for Science Education |access-date=24 May 2024 |archive-date=24 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524200130/https://scied.ucar.edu/learning-zone/earth-system/energy-from-sun |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |title=The Sun's Influence on Climate |url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691153834/the-suns-influence-on-climate |date=23 June 2015 |publisher=Princeton University Press |access-date=24 May 2024 |archive-date=24 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240524200130/https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691153834/the-suns-influence-on-climate |url-status=live }}</ref> နေသည် ကမ္ဘာမှ မြင်ရသော ကောင်းကင်ရှိ အခြားအရာဝတ္ထုများထက် များစွာပိုမိုတောက်ပသည်။ ၎င်း၏ မြင်သာတောက်ပမှုပမာဏ (apparent magnitude) သည် −26.74 ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |last=Burton |first=W. B. |date=1986 |title=Stellar parameters |journal=Space Science Reviews |volume=43 |issue=3–4 |pages=244–250 |doi=10.1007/BF00190626 |s2cid=189796439}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Bessell |first1=M. S. |last2=Castelli |first2=F. |last3=Plez |first3=B. |date=1998 |title=Model atmospheres broad-band colors, bolometric corrections and temperature calibrations for O–M stars |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=333 |pages=231–250 |bibcode=1998A&A...333..231B}}</ref> ယင်းသည် ဒုတိယအတောက်ပဆုံးကြယ်ဖြစ်သော [[ဆိုင်ရပ်စ်]]ထက် အဆ ၁၃ ဘီလီယံနီးပါး ပိုမိုတောက်ပသည်။ ဆိုင်ရပ်စ်၏ မြင်သာတောက်ပမှုပမာဏမှာ −1.46 ဖြစ်သည်။<ref name="Hoffleit1991">{{cite book |chapter=HR 2491 |title=Bright Star Catalogue |edition=5th Revised |last1=Hoffleit |first1=D. |author-link1=Dorrit Hoffleit |display-authors=etal |date=1991 |publisher=[[:en:Centre de Données astronomiques de Strasbourg|CDS]] |url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%202491 |bibcode=1991bsc..book.....H |archive-date=20 May 2011 |access-date=26 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110520040541/http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%202491 |url-status=live }}</ref> နေရောင်ခြည်ကိန်းသေ (solar constant) ဆိုသည်မှာ [[နေရောင်ခြည်]]နှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့နေသော ဧရိယာတစ်ယူနစ်ပေါ်သို့ နေမှ ပေးပို့သော စွမ်းအင်နှုန်းပမာဏကို ဆိုလိုသည်။ နေနှင့် အကွာအဝေး တစ်နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (astronomical unit — AU) ရှိသောနေရာ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် ကမ္ဘာ၏ပတ်လမ်းအနီးတွင် နေရောင်ခြည်ကိန်းသေသည် တစ်စတုရန်းမီတာလျှင် ၁,၃၆၈ ဝပ် (W/m²) ခန့် ရှိသည်။<ref name="TSI">{{cite web |title=Construction of a Composite Total Solar Irradiance (TSI) Time Series from 1978 to present |url=http://www.pmodwrc.ch/pmod.php?topic=tsi/composite/SolarConstant |date=24 May 2006 |website=pmodwrc |archive-url=https://web.archive.org/web/20110801183920/http://www.pmodwrc.ch/pmod.php?topic=tsi%2Fcomposite%2FSolarConstant |archive-date=1 August 2011 |access-date=5 October 2005}}</ref> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သို့ ရောက်ရှိလာသော [[နေရောင်ခြည်]]သည် [[ကမ္ဘာ့လေထု]]ကြောင့် အားလျော့သွားသဖြင့် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိသော စွမ်းအင်ပမာဏ လျော့နည်းသွားသည်။ နေသည် ကောင်းကင်အလယ်တည့်တည့်အနီး (zenith) တွင် ရှိနေပြီး ရာသီဥတု ကြည်လင်သောအခြေအနေ၌ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိသော နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သည် တစ်စတုရန်းမီတာလျှင် ၁,၀၀၀ ဝပ်ခန့် ရှိသည်။<ref name="El-Sharkawi2005">{{Cite book |last=El-Sharkawi |first=Mohamed A. |title=Electric energy |date=2005 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-3078-0 |url=https://books.google.com/books?id=UokcachsYcYC&pg=PA87 |pages=87–88}}</ref> ကမ္ဘာ့လေထု၏ အပေါ်ဆုံးပိုင်းသို့ ရောက်ရှိလာသော နေရောင်ခြည်၏ စုစုပေါင်းစွမ်းအင်ကို ခွဲခြမ်းကြည့်လျှင် [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]] ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်၊ မြင်နိုင်သောအလင်း ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]] ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။<ref name="Solar radiation">{{cite encyclopedia |entry=Radiation (Solar) |encyclopedia=Encyclopedia of Atmospheric Sciences |year=2003 |last=Fu |first=Qiang |title=Radiation (SOLAR) |editor-last1=Curry |editor-first1=Judith A. |editor-last2=Pyle |editor-first2=John A. |publisher=Elsevier |pages=1859–1863 |doi=10.1016/B0-12-227090-8/00334-1 |isbn=978-0-12-227090-1 |url=http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter3/Ency_Atmos/Radiation_Solar.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101070344/http://curry.eas.gatech.edu/Courses/6140/ency/Chapter3/Ency_Atmos/Radiation_Solar.pdf |archive-date=1 November 2012 |access-date=29 December 2012}}</ref> ကမ္ဘာ့လေထုသည် နေရောင်ခြည်အတွင်းရှိ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ကို စစ်ထုတ်ပေးပြီး အထူးသဖြင့် လှိုင်းအလျားတိုသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်များကို ပိုမိုထိရောက်စွာ တားဆီးပေးသည်။<ref>{{cite web |title=Reference Solar Spectral Irradiance: Air Mass 1.5 |url=http://rredc.nrel.gov/solar/spectra/am1.5/ |website=NREL |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512190812/https://rredc.nrel.gov/solar//spectra/am1.5/ |archive-date=12 May 2019 |access-date=12 November 2009}}</ref> == နေ၏ကံကြမ္မာ == အာကာသရူပဗေဒပညာရှင် ဟုခေါ်သော သိပ္ပံပညာရှင်တို့၏ အဆိုအရ နေသည် [[ ကြယ်ပုဝါ]] (yellow dwarf) အမျိုးအစားဝင် ကြယ်ဖြစ်ပြီး သက်တမ်း၏ တစ်ဝက်ခန့်မျှ ကုန်လွန်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်။ နောက်နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]] သို့ ၅ ဘီလီယံမျှအကြာတွင် နေသည် တဖြည်းဖြည်းကြီးမား<ref>Sun - Wikipedia</ref>သည်ထက်ကြီးမားလာပြီး [[ဧရာမ ကြယ်နီ]] (red giant) အမျိုးအစားကြယ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားမည်ဖြစ်သည်။ နေသည် ယခုလက်ရှိ ပမာဏထက် ၂၅၀ ဆမျှကြီးမားလာမည်ဖြစ်ပြီး ၁.၄ [[AU]] (အာကာသယူနစ် ၁ ယူနစ်လျှင် [[ကီလိုမီတာ]]ပေါင်း သန်း ၁၅၀ ခန့် သို့ မိုင်ပေါင်း ၉၃ သန်းခန့်ရှိသည်။) အထိ ကြီးထွားလာမည်ဖြစ်သဖြင့် ယခုကမ္ဘာပတ်ကြောင်းကို ကျော်ဖြတ်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ၏ ကြမ္မာမှာလည်း ဖြေရှင်းရခက်သော ပြဿနာပင်ဖြစ်သည်။ ယခင်တွက်ချက်မှုများအရ စတယ်လာလှိုင်း (stellar wind) များကြောင့် နေ၏ ဒြပ်ထုကို ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှ လျော့ကျသွားစေမည် ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာသည် ပိုမိုဝေးလံသော ပတ်လမ်းကြောင်းသို့ လွတ်မြောက်သွားမည်ဖြစ်သည် ဟုဆိုကြသည်။ သို့သော် လေ့လာမှုအသစ်များတွင်မူ ဆွဲငင်မှု၏ ဒုတိယအား (tidal forces) များကြောင့် နေ၏ပမာဏ ကြီးထွားမလာခင်အချိန်ကပင် ဒြပ်ထုလျော့ကျသွားသော်လည်း ကမ္ဘာသည် ပျောက်ကွယ် သွားလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ နေသည် [[ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်]] ဟုခေါ်သည့် ကြယ်အများစုတို့နှင့် တူညီသော ပုံသဏ္ဌန် အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေစေကာမူ ကမ္ဘာ၏ လေထုနှင့် ရေထုတို့သည် ပျောက်ပျက်သွားလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင်နေသည် [[ကြယ်ဖြူပု]] အဖြစ်ကျုံ့ဝင်သွားမည်ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် [[ကြယ်ပုနက်]] (black dwarf) အဖြစ် မှေးမှိန်သွားမည်ဖြစ်သည်။ နေနှင့် အနီးဆုံးကြယ်မှာ [[ပရိုဆီမာ စင်တောရိ]]ဖြစ်သည်။ <gallery> Sun projection with spotting-scope.jpg|နေကို [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]မှမြင်ရပုံ The sun in the cloud in Yangon.jpg|ကမ္ဘာမြေပေါ်မှကြည့်လျှင် နေသည် လ၏အရွယ်အစားနှင့် တူသည်ကို တွေ့မြင်ရစဉ် </gallery> ==ကျမ်းကိုး== {{Reflist|30em}} {{Footer SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:နေ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:အလင်း ပင်ရင်းများ]] 7x0pjlyblhbtn2t00kochefpfi66cvj 0 2886 1058180 1057611 2026-10-15T17:30:45Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058180 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mercury symbol (bold).svg|24px|☿]] | image = [[File:Mercury in color - Prockter07-edit1.jpg|260px]] | caption = [[မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်]]မှ မာကျူရီဂြိုဟ် (၂၀၀၈) ခုနှစ် | orbit_ref = <ref name="horizons" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * 0.466&nbsp;697 [[Astronomical unit|AU]] * 69,816,900&nbsp;km }} | perihelion = {{plainlist | * 0.307&nbsp;499 AU * 46,001,200&nbsp;km }} | semimajor = {{plainlist | * 0.387&nbsp;098 AU * 57,909,050&nbsp;km }} | eccentricity = 0.205&nbsp;630<ref name="fact" /> | period = {{plainlist | * 87.969&nbsp;1 [[ရက်|d]] * 0.240&nbsp;846 [[:en:julian year (astronomy)|yr]] * 0.5 Mercury [[solar day]] }} | synodic_period = 115.88&nbsp;d<ref name="fact" /> | avg_speed = 47.362&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | inclination = {{plainlist | * 7.005° to [[ecliptic]] * 3.38° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]] * 6.34° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane" /> }} | asc_node = 48.331° | arg_peri = 29.124° | mean_anomaly = 174.796° | satellites = မရှိ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | diameter = {{val|4880|u=km}} | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|2439.7|1.0|u=km}}}}<ref name="nasa" /><ref name="Seidelmann2007" /> * {{val|0.3829}} Earths }} | flattening = 0<ref name="Seidelmann2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|7.48|e=7|u=km2}}<ref name="nasa" /> * 0.147 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|6.083|e=10|u=km3}}<ref name="nasa" /> * 0.056 Earths }} | mass = {{plainlist | * {{val|3.3011|e=23|u=kg}}<ref name="Mazarico2014" /> * 0.055 Earths }} | density = {{val|5.427|u=g/cm3}}<ref name="nasa" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|3.7|u=m/s2}} * 0.38 [[:en:g-force|g]]<ref name="nasa" /> }} | moment_of_inertia_factor = {{val|0.346|0.014}}<ref name="Margot2012" /> | escape_velocity = 4.25&nbsp;km/s<ref name="nasa" /> | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|58.646|u=d}} * {{val|1407.5|u=h}}<ref name="nasa" /> }} | rot_velocity = {{convert|10.892|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = {{nowrap|2.04′ ± 0.08′}} (to orbit)<ref name="Margot2012" /><br>(0.034°)<ref name=fact/> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|18|44|2}} * 281.01°<ref name="fact" /> }} | declination = 61.45°<ref name="fact" /> | albedo = {{plainlist | * 0.068 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<ref name="MallamaMercury" /> * 0.142 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="MallamaMercury" /> }} | magnitude = −2.6<ref Name="MallamaSky" /> to 5.7<ref name="fact" /><ref name="ephemeris" /> | angular_size = 4.5–13″<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = 0°N, 0°W <ref name=vasa>{{cite journal | title= Near-Surface Temperatures on Mercury and the Moon and the Stability of Polar Ice Deposits | first1= Ashwin R. | last1= Vasavada | first2= David A. | last2= Paige | first3= Stephen E. | last3= Wood | date= 19 February 1999 | url= http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | journal= Icarus | volume= 141 | pages= 179–193 | id= Figure 3 with the "TWO model"; Figure 5 for pole | bibcode= 1999Icar..141..179V | doi= 10.1006/icar.1999.6175 | issue= 2 | archive-date= 13 November 2012 | access-date= 2 March 2016 | archive-url= https://web.archive.org/web/20121113124427/http://www.gps.caltech.edu/classes/ge151/references/vasavada_et_al_1999.pdf | url-status= dead }}</ref> | min_temp_1 = 100 K <!-- (-173 °C) --> | mean_temp_1 = 340 K <!-- (67 °C) --> | max_temp_1 = 700 K <!-- (427 °C) --> | temp_name2 = 85°N, 0°W<ref name=vasa /> | min_temp_2 = 80 K <!-- (-193 °C) --> | mean_temp_2 = 200 K <!-- (-73 °C) --> | max_temp_2 = 380 K <!-- (106.85 °C) --> <!---| temp_name3 = 90°N<ref name=vasa /> |min_temp3=180K |mean_temp3=180K | max_temp_3 = 180 K (−93 °C) --> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Mercury.ogg|ˈ|m|ɜr|k|j|ə|r|i}} | adjectives = Mercurian,<ref name="webster" /> Hermian | atmosphere = yes | surface_pressure = trace (<~0.005 [[picobar]]) | atmosphere_ref=<ref name=fact2015>{{cite web|title=Mercury Fact Sheet|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|publisher=NASA|accessdate=27 January 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106171436/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html|archivedate=6 November 2015|date=22 December 2015}}</ref> | atmosphere_composition = {{plainlist | * 42% မော်လီကျူလာ [[အောက်ဆီဂျင်]] * 29.0% [[ဆိုဒီယမ်]] * 22.0% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] * 6.0% [[ဟီလီယမ်]] * 0.5% [[ပိုတက်ဆီယမ်]] * Trace amounts of [[အာဂွန်]], [[နိုက်ထရိုဂျင်]], [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]], [[ရေငွေ့]], [[ဇီနွန်]], [[krypton|ခရိုင်ပတွန်]], [[နီယွန်]] }} }} '''ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mercury}}) သည် [[နေ]]မှ ပထမဆုံးမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် အလွန် ကျဲပါးသော လေထုစနစ်သာ ရှိသည့် ကျောက်ဆောင် ဂြိုဟ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]ထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် တွင်းဝကြီးများစွာ တည်ရှိခြင်း၊ တွန်းကန်ပြတ်ကြောင်းများမှ ထွက်ပေါ်လာသော အချိုးအစားကြီးမားသည့် ရူးပတ်စ် (rupes) ခေါ် ကုန်းမြင့် အက်ကြောင်းစနစ်များ ပါဝင်ခြင်းနှင့် ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်စဉ်ထွက်လာသည့် ပစ္စည်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော လင်းလက်သည့် ရောင်ခြည်တန်းစနစ်များ တည်ရှိခြင်းတို့ကြောင့် [[လကမ္ဘာ]]၏ မျက်နှာပြင်နှင့် ဆင်တူသည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံး တွင်းဝကြီးဖြစ်သော ''Caloris Planitia'' သည် အချင်း ၁,၅၅၀ ကီလိုမီတာ (၉၆၀ မိုင်) ရှိရာ ယင်းသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံး အချင်း၏ (၄,၈၈၀ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၃,၀၃၀ မိုင်) သုံးပုံတစ်ပုံခန့် ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ပတ်လမ်းအတွင်း ပတ်လှည့်နေသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်ယံတွင် နေနှင့် အမြဲတမ်း နီးကပ်စွာ တွေ့ရှိရပြီး ''မိုးသောကြယ်'' သို့မဟုတ် ''ညနေကြယ်'' အဖြစ် ထင်ရှားသည်။ ယင်းသည် ကမ္ဘာမှလည်းကောင်း၊ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များမှလည်းကောင်း သွားရောက်ရန်အတွက် သွားလာရေးဆိုင်ရာ အရှိန်အဟုန် အပြောင်းအလဲ (delta-v) အမြင့်မားဆုံး လိုအပ်သည့် ဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ကြယ်ကြည့်နှစ် (sidereal year - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈.၀ ရက်) နှင့် ကြယ်ကြည့်ရက် (sidereal day - ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၅၈.၆၅ ရက်) တို့သည် ၃:၂ အချိုးအစားဖြင့် လည်ပတ်မှု-ပတ်လမ်း အသံဟုန်ညီမျှမှု (spin–orbit resonance) တည်ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ နေရက် တစ်ရက် (နေထွက်ချိန်မှ နောက်တစ်ကြိမ် နေထွက်ချိန်အထိ) သည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၁၇၆ ရက်ခန့် သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ကြယ်ကြည့်နှစ်၏ နှစ်ဆမျှ ကြာမြင့်သည်။ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာ့ရက်ပေါင်း ၈၈ ရက်ရှိသော တစ်နှစ်ပတ်လုံး နေရောင်ခြည် အပြည့်အဝ ရရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း ပတ်လှည့်ချိန်တွင် အဆိုပါ တစ်ဖက်ခြမ်းသည် အခြား ကမ္ဘာ့ရက် ၈၈ ရက်အကြာ နောက်တစ်ကြိမ် နေမထွက်မီအထိ အမှောင်ထုအတွင်း၌သာ တည်ရှိနေမည် ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အထက်တွင် အလွန်တရာ ကျဲပါးလှသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] (exosphere) လေထုနှင့် နေမှလာသော လေပြင်းများကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ရုံမျှသာ အားရှိသော ဖျော့တော့သည့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တည်ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်း အလွန်တရာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှုနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရရှိသော ပြင်းထန်သော နေရောင်ခြည်နှင့် အပူချိန်တို့သည် အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲမှု ရှိကြရာ၊ [[အီကွေတာ]] ဒေသများတွင် ညဘက်၌ -၁၇၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၇၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ နေရောင်ခြည် ကျရောက်ချိန်တွင် ၄၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၇၉၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိသည်။ နေနှင့် အနီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည့်အပြင် အပူကို ထိန်းသိမ်းပေးမည့် လေထု ကင်းမဲ့နေသဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပြီးလျှင် ဒုတိယ အပူဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုး တိမ်းစောင်းမှု အလွန်တရာ နည်းပါးသောကြောင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများသည် အမြဲတမ်း အရိပ်ကျလျက် ရှိသည်။ ယင်းက တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲများ တည်ရှိနေနိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မူလအစနှင့် ဖြစ်တည်တိုးတက်မှုဆိုင်ရာ ပြိုင်ဆိုင်နေသော အယူအဆ အများအပြား ရှိကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်လောင်းများနှင့် တိုက်မိခြင်းနှင့် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံခြင်းတို့ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားထားကြရာ ၂၀၂၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းအထိ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပထဝီဝင် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အသေးစိတ် အချက်အလက် အများအပြားမှာ သုတေသနပြုဆဲ သို့မဟုတ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်များမှ ဒေတာများကို စောင့်ဆိုင်းဆဲ ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ မန်တယ်အလွှာသည် အလွန်တရာ အသားညီသဖြင့် ယင်းက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ဖြစ်တည်စ ကာလများက ချော်ရည်သမုဒ္ဒရာ (magma ocean) ရှိခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ လက်ရှိ စံနမူနာများအရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အခဲ မန်တယ်အလွှာနှင့် ဆီလီကိတ် ဂျပ်ပြင် တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲ အပြင်ဘက် ဗဟိုအူတိုင်၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော အရည် ဗဟိုအမြူတေအလွှာနှင့် အစိုင်အခဲ အတွင်းဗဟိုအူတိုင်တို့ တည်ရှိနိုင်သည်။ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ဘီလီယံ သို့မဟုတ် ရှစ်ဘီလီယံခန့်တွင် နေသည် [[ဧရာမကြယ်နီ]] (red giant) အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားချိန်၌ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]နှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့နှင့်အတူ ပျက်စီးသွားလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref>{{Cite web|url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/|title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science|work=NASA Science |date=December 11, 2018}}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဂြိုဟ် (သို့မဟုတ် လှည့်လည်သွားလာနေသော ကြယ်) တစ်စင်းအဖြစ် စောင့်ကြည့်လေ့လာပြီး အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသော ရှေးဟောင်းဂြိုဟ် (classical planet) တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ၎င်းအား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ရှေးဟောင်း ရောမနတ်ဘုရားနှင့် နတ်ဘုရားများ၏ သဝဏ်လွှာပါးသူ ဖြစ်သော Mercurius (Mercury) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်မှာ ၁၉၇၄ ခုနှစ်ရှိ [[မာရီနာ ၁၀]] အာကာသယာဉ် ဖြစ်ပြီး၊ ထိုအချိန်မှစ၍ ''[[မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်|MESSENGER]]'' နှင့် BepiColombo ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ်များက သွားရောက်လေ့လာ သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== {{Multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | total_width = 365 | caption_align = <!-- left (default), center, right --> | image_style = <!-- bordier:1; (default) --> | image_gap = <!-- 5 (default)--> <!-- image 1 --> | image1 = Terrestrial planet size comp 2024.png | alt1 = | caption1 = နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်ထုထည်ရှိဝတ္ထုများအား စကေးအချိုးအစားမှန်ဖြင့် ပြသထားသည့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပုံရိပ် ဖြစ်သည်။ ဘယ်မှ ညာသို့ - ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]၊ [[လကမ္ဘာ]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရီးစ်]] ဂြိုဟ်သိမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။}} ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ မြေကမ္ဘာဆင်တူဂြိုဟ် သို့မဟုတ် ကျောက်သားအခြေပြုဂြိုဟ် (terrestrial planet) လေးစင်းအနက် တစ်စင်းဖြစ်ရာ၊ ယင်း၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ပင် ကျောက်ဆောင်ထုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အီကွေတာ အချင်းဝက် ၂,၄၃၉.၇ ကီလိုမီတာ (၁,၅၁၆.၀ မိုင်) သာရှိသဖြင့်<ref name="fact"/> နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အသေးငယ်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများဖြစ်ကြသော [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]]နှင့် [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]တို့ထက် (ထုထည်ပမာဏ ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း) အရွယ်အစားအားဖြင့် ပိုမိုသေးငယ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို အကြမ်းအားဖြင့် သတ္တုဓာတ် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဆီလီကိတ် ဒြပ်ဝတ္ထု ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== {{Multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | total_width = 365 | caption_align = <!-- left (default), center, right --> | image_style = <!-- bordier:1; (default) --> | image_gap = <!-- 5 (default)--> <!-- image 1 --> | image1 = Mercury with magnetic field.svg | alt1 = | caption1 = ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်း}} ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော ဆီလီကိတ် အပေါ်ယံလွှာနှင့် မန်တယ်အလွှာ တည်ရှိပြီး ယင်းတို့၏ အောက်ဘက်တွင် အစိုင်အခဲဖြစ်သော အပြင်ဘက် သတ္တု ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာ၊ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော ဒြပ်ရည် ဗဟိုဝတ်ဆံ အလွှာနှင့် အတွင်းပိုင်း အစိုင်အခဲ ဗဟိုဝတ်ဆံတို့ အဆင့်ဆင့် တည်ရှိနေဟန် တူသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |title=MESSENGER Provides New Look at Mercury's Surprising Core and Landscape Curiosities |publisher=NASA |editor-first=Tricia |editor-last=Talbert |date=March 21, 2012 |access-date=April 20, 2018 |archive-date=January 12, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190112170032/https://www.nasa.gov/mission_pages/messenger/media/PressConf20120321.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |title=Scientists find evidence Mercury has a solid inner core |format=Press release |date=April 17, 2023 |last1=Genova |first1=Antonio |display-authors=et al |website=AGU Newsroom |language=en-US |access-date=April 17, 2019 |archive-date=April 17, 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417162031/https://news.agu.org/press-release/scientists-find-evidence-mercury-has-a-solid-inner-core/ |url-status=live }}</ref> သံဓာတ် ကြွယ်ဝသော ဗဟိုဝတ်ဆံ၏ ပါဝင်မှုစနစ်မှာ မရေရာသေးသော်လည်း [[နီကယ်]]၊ [[ဆီလီကွန်]]တို့အပြင် [[ဆာလဖာ]]၊ [[ကာဗွန်]]နှင့် အခြား ဒြပ်စင် အနည်းငယ် ပါဝင်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆမှာ ၅.၄၂၇ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိသဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဒုတိယ အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆဖြစ်သော ၅.၅၁၅ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ ဂြိုဟ်နှစ်စင်းစလုံးမှ ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖိသိပ်ခံရမှု အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖယ်ရှားတွက်ချက်မည်ဆိုပါက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ကို ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဒြပ်ဝတ္ထုများသည် ကမ္ဘာ့ဒြပ်ဝတ္ထုများထက် ပိုမို သိပ်သည်းမည်ဖြစ်ရာ ဖိသိပ်မထားသော သိပ်သည်းဆ (uncompressed density) မှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်အတွက် ၅.၃ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ နှင့် ကမ္ဘာမြေအတွက် ၄.၄ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ အသီးသီး ရှိကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သိပ်သည်းဆကို ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံ အသေးစိတ်ကို ခန့်မှန်းတွက်ချက်ရန် အသုံးပြုနိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ဗဟိုဝတ်ဆံ၌ ဆွဲငင်အား ဖိသိပ်မှုကြောင့် ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် အလွန် ပိုမို သေးငယ်သဖြင့် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဒေသများသည် ထိုမျှလောက် ဖိသိပ်ခံရခြင်း မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ယခုကဲ့သို့ သိပ်သည်းဆ မြင့်မားစွာ တည်ရှိနေရန်အတွက် ၎င်း၏ ဗဟိုသည် အချိုးအစားအားဖြင့် ကြီးမားရမည်ဖြစ်ပြီး သံဓာတ် ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်ရမည် ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံ အချင်းဝက်ကို ၀.၃၄၆ ± ၀.၀၁၄ ရှိသော ပတ်လည်ရွေ့လျားမှု မိုမန့် ကိန်းသေ (moment of inertia factor) နှင့် ကိုက်ညီအောင် ကန့်သတ်တွက်ချက်ထားသည့် အတွင်းပိုင်း စံနမူနာများအရ ၂,၀၂၀ ± ၃၀ ကီလိုမီတာ (၁,၂၅၅ ± ၁၉ မိုင်) ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံသည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ တစ်ခုလုံး၏ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ရယူထားရာ၊ ကမ္ဘာမြေအတွက်မူ ဤအချိုးအစားမှာ ၁၇ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော သုတေသနများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၌ အရည်ပျော်နေသော ဗဟိုဝတ်ဆံ တည်ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ဗဟိုဝတ်ဆံတွင် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များထက် သံပါဝင်မှု ပမာဏ ပိုမိုမြင့်မားပြီး၊ ဤသည်ကို ရှင်းပြနိုင်ရန် အယူအဆ အများအပြားကို အဆိုပြုခဲ့ကြသည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံး အသိအမှတ်ပြုထားသည့် အယူအဆမှာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် မူလက နေအဖွဲ့အစည်း၏ ကျောက်ဆောင် ဒြပ်ဝတ္ထုများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသော သာမန် ကွန်ဒရိုက် ဥက္ကာခဲများ (common chondrite meteorites) နှင့် ဆင်တူသည့် သတ္တု-ဆီလီကိတ် အချိုးအစား ရှိခဲ့ပြီး၊ ထုထည် ပမာဏမှာ လက်ရှိ ထုထည်၏ ၂.၂၅ ဆခန့် ရှိခဲ့သည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်စ ကာလများက ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ထုထည် ပမာဏ ၆ ပုံ ၁ ပုံခန့်နှင့် အလျား ကီလိုမီတာ ထောင်ပေါင်းများစွာ ကျယ်ပြန့်သော ဂြိုဟ်လောင်း တစ်စင်း၏ ရိုက်ခတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရနိုင်သည်။ အဆိုပါ ရိုက်ခတ်မှုသည် မူလ အပေါ်ယံအလွှာနှင့် မန်တယ် အများအပြားကို လွင့်စဉ် ဖယ်ရှားသွားခဲ့ပြီး ဗဟိုဝတ်ဆံကို အဓိက ပါဝင်ပစ္စည်းအဖြစ် ကျန်ရစ်စေခဲ့သည်။ [[လကမ္ဘာ]] ဖြစ်တည်လာပုံကို ရှင်းပြရန်အတွက်လည်း ဧရာမ ရိုက်ခတ်မှု အယူအဆ (giant impact hypothesis) ဟု လူသိများသည့် အလားတူ ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့ဖူးသည်။ ==လေထု== [[File:North pole of Mercury -- NASA.jpg|thumb|အမြဲတမ်း အမှောင်ကျနေသော တွင်းဝကြီးများအတွင်း ရေခဲ ပမာဏ အမြောက်အမြား တည်ရှိရာ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းအား ပေါင်းစပ် ဖန်တီးထားသည့် ပုံရိပ်စုံ ဖြစ်သည်။<ref name="NYTimes2012-11-28" />]] ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် အပူချိန်သည် ၁၀၀ မှ ၇၀၀ ကယ်လဗင် (-၁၇၃ မှ ၄၂၇ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်၊ -၂၈၀ မှ ၈၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အတွင်း ရှိသည်။<ref name=":0">{{cite journal |last=Prockter |first=Louise |title=Ice in the Solar System |journal=Johns Hopkins APL Technical Digest |volume=26 |issue=2 |date=2005 |url=https://www.jhuapl.edu/content/techdigest/pdf/V26-N02/26-02-Prockter.pdf |access-date=July 27, 2009 |archive-date=September 24, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210924085243/https://www.jhuapl.edu/Content/techdigest/pdf/V26-N02/26-02-Prockter.pdf |url-status=live }}</ref> လေထု ကင်းမဲ့နေခြင်းနှင့် [[အီကွေတာ]]နှင့် [[ဝင်ရိုးစွန်း]] ဒေသများအကြား အပူချိန် ကွာခြားချက် လွန်စွာ ကြီးမားခြင်းတို့ကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်း ဒေသများတွင် အပူချိန်သည် ၁၈၀ ကယ်လဗင် (-၉၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) ထက် မည်သည့်အခါမျှ မြင့်တက်လေ့ မရှိပေ။ နေနှင့် အနီးဆုံး အမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် အီကွေတာပေါ်ရှိ နေတည့်တည့် ကျရောက်သည့် အမှတ် (subsolar point) သည် လောင်ဂျီကျု 0°W သို့မဟုတ် 180°W ၌ တည်ရှိပြီး အပူချိန်မှာ ၇၀၀ ကယ်လဗင်ခန့်အထိ မြင့်တက်သွားသည်။ နေနှင့် အဝေးဆုံး အမှတ် (aphelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင်မူ ဤဖြစ်စဉ်သည် လောင်ဂျီကျု 90°W သို့မဟုတ် 270°W ၌ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ၅၅၀ ကယ်လဗင် အထိသာ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{cite book |first=John S. |last=Lewis |date=2004 |title=Physics and Chemistry of the Solar System |url=https://archive.org/details/physicschemistry0000lewi_h2v8 |page=[https://archive.org/details/physicschemistry0000lewi_h2v8/page/463 463] |edition=2nd |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-446744-6}}</ref> ဂြိုဟ်၏ အမှောင်ကျနေသော ဘက်ခြမ်းတွင် အပူချိန်သည် ပျမ်းမျှ ၁၁၀ ကယ်လဗင် (-၁၆၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်) ရှိသည်။<ref name="vasa" /><ref>{{cite journal |last1=Murdock |first1=Thomas L. |last2=Ney |first2=Edward P. |title=Mercury: The Dark-Side Temperature |journal=[[Science (journal)|Science]] |year=1970 |volume=170 |issue=3957 |pages=535–537 |doi=10.1126/science.170.3957.535 |pmid=17799708 |bibcode=1970Sci...170..535M|s2cid=38824994 }}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ကျရောက်သော နေရောင်ခြည် အပြင်းအထန် ပမာဏသည် ဆိုလာ ကိန်းသေ (solar constant - ၁,၃၇၀ ဝပ်/စတုရန်းမီတာ) ၏ ၄.၅၉ မှ ၁၀.၆၁ ဆအထိ ရှိသည်။<ref>{{cite book |title=Physics and Chemistry of the Solar System |last=Lewis |first=John S. |publisher=Academic Press |date=2004 |url=https://books.google.com/books?id=ERpMjmR1ErYC&pg=RA1-PA461 |access-date=June 3, 2008 |isbn=978-0-12-446744-6 |archive-date=March 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301162200/https://books.google.com/books?id=ERpMjmR1ErYC&pg=RA1-PA461 |url-status=live }}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ နေ့ဘက် အပူချိန်များသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အလွန်တရာ မြင့်မားသော်လည်း ရေခဲများ (ခဲနေသော ရေ) တည်ရှိကြောင်း စောင့်ကြည့် လေ့လာချက်များက အခိုင်အမာ ညွှန်းဆိုနေသည်။ ဝင်ရိုးစွန်းများရှိ နက်ရှိုင်းသော တွင်းဝကြီးများ၏ အောက်ခြေများသည် တိုက်ရိုက် ကျရောက်သော နေရောင်ခြည်နှင့် မည်သည့်အခါမျှ ထိတွေ့မှု မရှိကြဘဲ ထိုနေရာများရှိ အပူချိန်သည် တစ်ဂြိုဟ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်ထက် အလွန်တရာ နည်းပါးသော ၁၀၂ ကယ်လဗင် အောက်၌သာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal |last1=Ingersoll |first1=Andrew P. |last2=Svitek |first2=Tomas |last3=Murray |first3=Bruce C. |title=Stability of polar frosts in spherical bowl-shaped craters on the Moon, Mercury, and Mars |journal=Icarus |volume=100 |issue=1 |pages=40–47 |year=1992 |bibcode=1992Icar..100...40I |doi=10.1016/0019-1035(92)90016-Z}}</ref> ယင်းက ရေခဲများ စုဝေးတည်ရှိနိုင်သည့် အေးခဲဇုန် (cold trap) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ရေခဲသည် ရေဒါလှိုင်းများကို အပြင်းအထန် ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်စေရာ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းက မီတာ ၇၀ ရှိ ''Goldstone Solar System Radar'' နှင့် ''VLA'' တို့၏ စောင့်ကြည့် လေ့လာချက်များအရ ဝင်ရိုးစွန်းများ အနီးတွင် ရေဒါ ရောင်ပြန်ဟပ်မှု မြင့်မားသည့် ဧရိယာကွက်များ တည်ရှိနေကြောင်း ပေါ်လွင်ခဲ့သည်။<ref name=Slade_et_al_1992>{{cite journal |last1=Slade |first1=Martin A. |last2=Butler |first2=Bryan J. |last3=Muhleman |first3=Duane O. |year=1992 |title=Mercury radar imaging – Evidence for polar ice |journal=[[:en:Science (journal)|Science]] |volume=258 |issue=5082 |pages=635–640 |doi=10.1126/science.258.5082.635 |pmid=17748898 |bibcode=1992Sci...258..635S|s2cid=34009087 }}</ref> အဆိုပါ ရောင်ပြန်ဟပ်သည့် ဒေသများအတွက် ရေခဲတစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်နိုင်ဖွယ် အကြောင်းရင်း မဟုတ်ခဲ့သော်လည်း နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ယင်းကို အဖြစ်နိုင်ဆုံး ရှင်းလင်းချက်အဖြစ် ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |last=Williams |first=David R. |date=June 2, 2005 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/ice/ice_mercury.html |title=Ice on Mercury |publisher=NASA Goddard Space Flight Center |access-date=May 23, 2008 |archive-date=January 31, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110131225129/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/ice/ice_mercury.html |url-status=live }}</ref> မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းရှိ တွင်းဝကြီးများကို ''MESSENGER'' အာကာသယာဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသည့် ပုံရိပ်များကို အသုံးပြု၍ ရေခဲ တည်ရှိနေကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="NYTimes2012-11-28">{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2012/11/30/science/space/mercury-home-to-ice-messenger-spacecraft-findings-suggest.html |title=On Closest Planet to the Sun, NASA Finds Lots of Ice |work=The New York Times |first=Kenneth |last=Chang |date=November 29, 2012 |page=A3 |archive-date=November 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129194012/http://www.nytimes.com/2012/11/30/science/space/mercury-home-to-ice-messenger-spacecraft-findings-suggest.html |url-status=live |quote=Sean C. Solomon, the principal investigator for MESSENGER, said there was enough ice there to encase Washington, D.C., in a frozen block two and a half miles deep.}}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ရေခဲ၏ မူလအစကို တိကျစွာ မသိရသေးသော်လည်း အဖြစ်နိုင်ဆုံး ရင်းမြစ် နှစ်ခုမှာ ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းမှ ရေငွေ့များ စိမ့်ထွက်လာခြင်းနှင့် [[ကြယ်တံခွန်]]များ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ပို့ဆောင်စုစည်းမိခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် အလွန်တရာ သေးငယ်ပြီး ပူပြင်းလွန်းသဖြင့် ၎င်း၏ ဆွဲငင်အားသည် အဓိပ္ပာယ်ရှိသော လေထုစနစ်ကို အချိန်ကြာမြင့်စွာ ထိန်းသိမ်းမထားနိုင်ပေ။ သို့သော်လည်း မျက်နှာပြင် ဖိအား ၀.၅ နာနိုပါစကယ် (၀.၀၀၅ ပီကိုဘား) ထက် နည်းပါးသော မျက်နှာပြင်နှင့် ထိစပ်နေသည့် ကျဲပါးသော [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အက်ဆိုစဖီးယား]] လေထု တည်ရှိသည်။<ref>{{cite journal |last1=Domingue |first1=Deborah L. |last2=Koehn |first2=Patrick L. |display-authors=2 |last3=Killen |first3=Rosemary M. |last4=Sprague |first4=Ann L. |last5=Sarantos |first5=Menelaos |last6=Cheng |first6=Andrew F. |last7=Bradley |first7=Eric T. |last8=McClintock |first8=William E. |title=Mercury's Atmosphere: A Surface-Bounded Exosphere |journal=Space Science Reviews |volume=131 |issue=1–4 |pages=161–186 |year=2009 |doi=10.1007/s11214-007-9260-9 |bibcode=2007SSRv..131..161D |s2cid=121301247 |name-list-style=vanc}}</ref> ယင်းတွင် အခြားသော ဒြပ်စင်များအပြင် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]၊ [[ဟီလီယံ]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆိုဒီယမ်]]၊ [[ကယ်လ်စီယမ်]]၊ [[ပိုတက်စီယမ်]]၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]]၊ [[ဆီလီကွန်]]နှင့် ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် တို့ ပါဝင်ကြသည်။ ဤအက်ဆိုစဖီးယားသည် တည်ငြိမ်မှု မရှိဘဲ [[အက်တမ်]]များသည် ဆက်တိုက်ဆိုသလို ပျောက်ကွယ်သွားကြကာ ရင်းမြစ် အမျိုးမျိုးမှ ပြန်လည် ဖြည့်တင်းခံကြရသည်။ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အက်တမ်များသည် နေမှလာသော လေပြင်းများမှ လာဖွယ်ရှိပြီး ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]အတွင်းသို့ ပျံ့နှံ့ဝင်ရောက်ပြီးနောက် အာကာသအတွင်းသို့ ပြန်လည် ထွက်ပြေး လွင့်ပါးသွားကြသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် အပြင်ဘက်မြေလွှာအတွင်းရှိ ဒြပ်စင်များ၏ ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဆုတ်ယုတ်မှုသည် ဟီလီယံ၊ ဆိုဒီယံနှင့် ပိုတက်စီယမ်တို့၏ အခြားသော ရင်းမြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အာကာသ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အဆိုပါ အိုင်ယွန်များ တွေ့ရှိရသည့် ပမာဏများကြောင့် သိပ္ပံပညာရှင်များက အဆိုပါ [[မော်လီကျူး]]များသည် နေမှလာသော လေပြင်းများကြောင့် မျက်နှာပြင် သို့မဟုတ် အက်ဆိုစဖီးယားမှ အပြင်သို့ လွင့်စဉ်ထွက်ခွာလာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်။၁၉၈၀ မှ ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း လေထုအတွင်း [[ဆိုဒီယမ်]]၊ [[ပိုတက်စီယမ်]]နှင့် [[ကယ်လ်စီယမ်]]တို့ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ယင်းတို့သည် အန်ကီ ကြယ်တံခွန် (Comets Encke) အပါအဝင် မိုက်ခရိုဥက္ကာခဲများ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် မျက်နှာပြင် ကျောက်ဆောင်များ အငွေ့ပျံရာမှ အဓိက ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ''[[မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်|MESSENGER]]'' အာကာသယာဉ်မှ မဂ္ဂနီစီယမ်ကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ သုတေသနများ၏ ညွှန်းဆိုချက်အရ အချို့သော အချိန်များတွင် ဆိုဒီယံ ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်းများနှင့် ကိုက်ညီသော အမှတ်များ၌ သီးခြား ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ ယင်းက သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်အကြား အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[နာဆာ]]၏ ဖော်ပြချက်အရ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန် သင့်တော်သော ဂြိုဟ်တစ်စင်း မဟုတ်ပေ။ ၎င်း၌ အလွှာလိုက် တည်ရှိသော လေထု မဟုတ်ဘဲ မျက်နှာပြင်နှင့် ထိစပ်နေသည့် အက်ဆိုစဖီးယားသာ တည်ရှိခြင်း၊ ပြင်းထန်သော အပူချိန်များ ရှိခြင်းနှင့် အလွန်မြင့်မားသော ဆိုလာ ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှုများ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ မည်သည့် သက်ရှိမျှ အဆိုပါ အခြေအနေများကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ဖွယ် မရှိပေ။<ref>{{cite web|url= https://solarsystem.nasa.gov/planets/mercury/in-depth/|title= Mercury|date= October 19, 2021|publisher= NASA|accessdate= July 4, 2022|archive-date= July 5, 2022|archive-url= https://web.archive.org/web/20220705191357/https://solarsystem.nasa.gov/planets/mercury/in-depth/|url-status= live}}</ref> သို့သော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်အောက် အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများသည် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်ခဲ့ဖူးဖွယ် ရှိပြီး၊ ရိုးရှင်းသော အဏုဇီဝသက်ရှိများ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရှိသော သက်ရှိ ပုံသဏ္ဌာန်များသည် ဂြိုဟ်ပေါ်၌ တည်ရှိခဲ့ဖူးကောင်း တည်ရှိခဲ့ပေလိမ့်မည်။<ref name="NYT-20200324">{{cite news |last=Hall |first=Shannon |title=Life on the Planet Mercury? 'It's Not Completely Nuts' – A new explanation for the rocky world's jumbled landscape opens a possibility that it could have had ingredients for habitability. |url=https://www.nytimes.com/2020/03/24/science/mercury-life-water.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200324150021/https://www.nytimes.com/2020/03/24/science/mercury-life-water.html |archive-date=March 24, 2020 |url-access=subscription |url-status=live |date=March 24, 2020 |work=The New York Times |access-date=March 26, 2020 }}</ref><ref name="SR-20200316">{{cite journal | last1=Rodriguez | first1=J. Alexis P. | last2=Leonard | first2=Gregory J. | last3=Kargel | first3=Jeffrey S. | last4=Domingue | first4=Deborah | last5=Berman | first5=Daniel C. | last6=Banks | first6=Maria | last7=Zarroca | first7=Mario | last8=Linares | first8=Rogelio | last9=Marchi | first9=Simone | last10=Baker | first10=Victor R. | last11=Webster | first11=Kevin D. | last12=Sykes | first12=Mark |title=The Chaotic Terrains of Mercury Reveal a History of Planetary Volatile Retention and Loss in the Innermost Solar System |date=March 16, 2020 |journal=Scientific Reports |volume=10 |issue=4737 |page=4737 |doi=10.1038/s41598-020-59885-5 |doi-access=free|pmid=32179758 |pmc=7075900 |bibcode=2020NatSR..10.4737R }}</ref><ref>{{cite news | title=Vast Collapsed Terrains on Mercury Might be Windows Into Ancient – Possibly Habitable – Volatile-Rich Materials | work=Planetary Science Institute | date=March 16, 2020 | url=https://www.psi.edu/news/mercurychaos | access-date=August 27, 2022 | archive-date=August 28, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220828041010/https://www.psi.edu/news/mercurychaos | url-status=live }}</ref> ==သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာ== [[File:Mercury Magnetic Field NASA.jpg|thumb|ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်း ပမာဏကို ဂရပ်ဖြင့် ဖော်ပြထားပုံ]] အရွယ်အစား သေးငယ်ပြီး ၅၉ ရက်ကြာမြင့်ကာ နှေးကွေးစွာ လည်ပတ်နေသော်လည်း ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်တွင် အရေးပါပြီး ထင်ရှားသော တစ်ဂြိုဟ်လုံးဆိုင်ရာ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] တစ်ခုတည်ရှိသည်။ မာရီနာ ၁၀ အာကာသယာဉ်၏ တိုင်းတာချက်များအရ ယင်းသည် ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်း အား၏ ၁.၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်။ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ အီကွေတာ ဒေသရှိ သံလိုက်စက်ကွင်း အားမှာ ၃၀၀ နာနိုတက်စလာ (nT) ခန့် ရှိသည်။<ref>{{cite book |title=Astronomy: The Solar System and Beyond |url=https://archive.org/details/astronomysolarsy0004seed |first=Michael A. |last=Seeds |date=2004 |isbn=978-0-534-42111-3 |publisher=Brooks Cole |edition=4th}}</ref><ref>{{cite web |last=Williams |first=David R. |date=January 6, 2005 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA National Space Science Data Center |access-date=August 10, 2006 |archive-date=September 25, 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080925071832/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |url-status=live }}</ref> ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းကဲ့သို့ပင် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် ဒိုင်ပိုလာ (dipolar) ပုံစံ ဖြစ်ပြီး<ref name="chaikin1">{{cite book |first1=J. Kelly |last1=Beatty |last2=Petersen |first2=Carolyn Collins |last3=Chaikin |first3=Andrew |title=The New Solar System |date=1999 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64587-4}}</ref> ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ဝင်ရိုးနှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည် (ကမ္ဘာအတွက် ၁၁ ဒီဂရီ ရှိရာမှ ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်အတွက် ၁၀ ဒီဂရီ သံလိုက်ဝင်ရိုးစွန်း စောင်းမှု ရှိသည်)။<ref name="qq">{{cite web |date=January 30, 2008 |url=https://messenger.jhuapl.edu/Explore/Science-Images-Database/gallery-image-152.html |title=Mercury's Internal Magnetic Field |publisher=NASA |access-date=April 21, 2021 |archive-date=April 21, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210421163118/https://messenger.jhuapl.edu/Explore/Science-Images-Database/gallery-image-152.html |url-status=live }}</ref> [[မာရီနာ ၁၀]] နှင့် ''[[မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်|MESSENGER]]'' အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းစလုံးမှ တိုင်းတာချက်များအရ သံလိုက်စက်ကွင်း၏ အားနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တို့မှာ တည်ငြိမ်မှု ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ဤသံလိုက်စက်ကွင်းသည် ကမ္ဘာ့သံလိုက်စက်ကွင်းနှင့် ဆင်တူသည့် ပုံစံဖြင့် ဒိုင်နမို အကျိုးသက်ရောက်မှု (dynamo effect) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name="cornell" /><ref>{{cite journal |last=Christensen |first=Ulrich R. |title=A deep dynamo generating Mercury's magnetic field |journal=Nature |year=2006 |volume=444 |pages=1056–1058 |doi=10.1038/nature05342 |pmid=17183319 |issue=7122 |bibcode=2006Natur.444.1056C |s2cid=4342216 |url=https://resolver.sub.uni-goettingen.de/purl?gro-2/65564 |access-date=October 29, 2023 |archive-date=March 1, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301162201/https://publications.goettingen-research-online.de/handle/2/65564 |url-status=live }}</ref> ဤဒိုင်နမို အကျိုးသက်ရောက်မှုသည် ဂြိုဟ်၏ သံဓာတ် ကြွယ်ဝသော အရည်ပျော်နေသည့် ဗဟိုဝတ်ဆံ လှည့်ပတ် စီးဆင်းမှုမှ ထွက်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်ပေမည်။ ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းသည် အလွန်တရာ ဘဲဥပုံစံ ဖြစ်နေမှု (orbital eccentricity) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အထူးအားကောင်းသော ဒီရေအပူပေး အကျိုးသက်ရောက်မှုများ (tidal heating effects) သည် ဤဒိုင်နမို အကျိုးသက်ရောက်မှုအတွက် လိုအပ်သော အရည်အသွေး အခြေအနေတွင် ဗဟို၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်ကို ဆက်လက် တည်ရှိစေရန် အထောက်အကူ ပြုပေမည်။<ref name="Spohn2001">{{cite journal |last1=Spohn |first1=Tilman |last2=Sohl |first2=Frank |last3=Wieczerkowski |first3=Karin |last4=Conzelmann |first4=Vera |title=The interior structure of Mercury: what we know, what we expect from BepiColombo |journal=Planetary and Space Science |volume=49 |issue=14–15 |pages=1561–1570 |doi=10.1016/S0032-0633(01)00093-9 |bibcode=2001P&SS...49.1561S |year=2001 }}</ref><ref>{{cite journal | title=The tides of Mercury and possible implications for its interior structure | last1=Padovan | first1=Sebastiano | last2=Margot | first2=Jean-Luc | last3=Hauck | first3=Steven A. | last4=Moore | first4=William B. | last5=Solomon | first5=Sean C. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | volume=119 | issue=4 | pages=850–866 | date=April 2014 | doi=10.1002/2013JE004459 | bibcode=2014JGRE..119..850P | s2cid=56282397 }}</ref> ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် နေမှလာသော လေပြင်းများကို ဂြိုဟ်ပတ်လည်မှ လွဲဖယ်သွားစေရန် လုံလောက်သော အားရှိပြီး ယင်းက သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာ (magnetosphere) တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာသည် ကမ္ဘာအတွင်းသို့ ဝင်ဆံ့နိုင်လောက်အောင် သေးငယ်သော်လည်း နေမှလာသော လေပြင်း [[ပလာစမာ (ရူပဗေဒ)|ပလာစမာ]]များကို ဖမ်းဆုပ်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်လောက်အောင် အားကောင်းပေသည်။ ယင်းသည် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်၏ အာကာသ ရာသီဥတုဒဏ် ခံရမှု (space weathering) ဖြစ်စဉ်ကို အထောက်အကူ ဖြစ်စေသည်။ မာရီနာ ၁၀ အာကာသယာဉ်မှ ရရှိသည့် စောင့်ကြည့် လေ့လာချက်များအရ ဂြိုဟ်၏ အမှောင်ဘက်ခြမ်း သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းရှိ ဤစွမ်းအင်နိမ့် ပလာစမာများကို ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်အမြီးပိုင်း (magnetotail) ရှိ စွမ်းအင်မြင့် အမှုန်အမွှားများ ပေါက်ကွဲထွက်ပေါ်မှုသည် ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာ၌ တက်ကြွသော သဘောသဘာဝ တည်ရှိကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဂြိုဟ်ကို ဒုတိယအကြိမ် အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းစဉ် ''[[မက်ဆင်ဂျာ အာကာသယာဉ်|MESSENGER]]'' အာကာသယာဉ်က ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းသည် အလွန်အမင်း ''ပေါက်ပြဲ စိမ့်ထွက်တတ်သော'' (leaky) သဘောရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ အာကာသယာဉ်သည် အကျယ် ကီလိုမီတာ ၈၀၀ အထိ သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်အချင်းဝက်၏ သုံးပုံတစ်ပုံအထိ ကျယ်ပြန့်ပြီး ဂြိုဟ်၏ သံလိုက်စက်ကွင်းကို အာကာသအတွင်းသို့ ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် လိမ်ကောက်နေသော သံလိုက်စက်ကွင်း အစုအဝေးများဖြစ်သည့် ''သံလိုက် မုန်တိုင်းငယ်များ'' (magnetic tornadoes) ကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="horizons">{{cite web | date=April 7, 2008 | first=Donald K. | last=Yeomans | url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=1 | title=HORIZONS Web-Interface for Mercury Major Body | publisher=JPL Horizons On-Line Ephemeris System | accessdate=2008-04-07 }} – Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Mercury" and "Center: Sun" should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.</ref> <ref name="fact">{{cite web |title=Mercury Fact Sheet |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html |publisher=[[NASA]] Goddard Space Flight Center |date=November 30, 2007 |accessdate=2008-05-28 |archive-date=28 March 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140328023718/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/mercuryfact.html }}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web | date=2009-04-03 | title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter | url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif | accessdate=2009-04-03 | archivedate=14 May 2009 | archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150918233453/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=18 September 2015 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="nasa">{{cite web | date=May 28, 2009 | first=Kirk | last=Munsell | author2=Smith, Harman | author3=Harvey, Samantha | url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts | title=Mercury: Facts & Figures | work=Solar System Exploration | publisher=NASA | accessdate=2008-04-07 | archivedate=19 November 2002 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20021119033135/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Mercury&Display=Facts }}</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name="Mazarico2014">{{cite journal|last1=Mazarico|first1=Erwan|last2=Genova|first2=Antonio|last3=Goossens|first3=Sander|last4=Lemoine|first4=Frank G.|last5=Neumann|first5=Gregory A.|last6=Zuber|first6=Maria T.|last7=Smith|first7=David E.|last8=Solomon|first8=Sean C.|title=The gravity field, orientation, and ephemeris of Mercury from MESSENGER observations after three years in orbit|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=119|issue=12|year=2014|pages=2417–2436|issn=21699097|doi=10.1002/2014JE004675}}</ref> <ref name="Margot2012">{{cite journal|last1=Margot|first1=Jean-Luc|last2=Peale|first2=Stanton J.|last3=Solomon|first3=Sean C.|last4=Hauck|first4=Steven A.|last5=Ghigo|first5=Frank D.|last6=Jurgens|first6=Raymond F.|last7=Yseboodt|first7=Marie|last8=Giorgini|first8=Jon D.|last9=Padovan|first9=Sebastiano|last10=Campbell|first10=Donald B.|title=Mercury's moment of inertia from spin and gravity data|journal=Journal of Geophysical Research: Planets|volume=117|issue=E12|date=2012|issn=01480227|doi=10.1029/2012JE004161|bibcode=2012JGRE..117.0L09M}}</ref> <ref Name="MallamaMercury">{{cite journal | author=Mallama, A. | author2=Wang, D. | author3=Howard, R.A. | title=Photometry of Mercury from SOHO/LASCO and Earth | journal=Icarus | volume=155 | issue=2 | pages=253–264 | date=2002 | doi=10.1006/icar.2001.6723 | bibcode=2002Icar..155..253M }}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal | author=Mallama, A. | title=Planetary magnitudes | journal=Sky and Telescope | volume=121 | issue = 1 | pages=51–56 | date=2011 }}</ref> <ref name="ephemeris">{{cite web|last=Espenak|first=Fred|date=July 25, 1996|url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/mercury2.html| title=Twelve Year Planetary Ephemeris: 1995–2006|work=NASA Reference Publication 1349|publisher=NASA|accessdate=2008-05-23 }}</ref> <ref name="webster">{{cite web | url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/mercurial | publisher=Merriam-Webster Online | title=mercurial | accessdate=2008-06-12 }}</ref> <ref name="cornell">{{cite news |last=Gold |first=Lauren |url=https://news.cornell.edu/stories/2007/05/cu-astronomer-finds-mercury-has-molten-core |title=Mercury has molten core, Cornell researcher shows |work=Cornell Chronicle |publisher=Cornell University |date=May 3, 2007 |access-date=July 17, 2025 |archive-date=May 8, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250508142359/https://news.cornell.edu/stories/2007/05/cu-astronomer-finds-mercury-has-molten-core |url-status=live}}</ref> }} == အခြားဝက်ဆိုက်ဘ်များ == * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.Com] * [http://messenger.jhuapl.edu/ MESSENGER Mission web site] * [http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html Mercury QuickMap from MESSENGER web site] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160520025929/http://messenger-act.actgate.com/msgr_public_released/react_quickmap.html |date=20 May 2016 }} * [http://www.solarviews.com/eng/mercury.htm SolarViews.com – Mercury] * [http://www.astronomycast.com/2007/08/episode-49-mercury/ Astronomy Cast: Mercury] {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] gipkcift0fen5ktpxrowgrz5wxin4v7 0 2887 1058159 1057633 2026-10-15T17:12:49Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058159 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = သောကြာဂြိုဟ် | symbol = [[File:Venus symbol (bold).svg|24px|♀]] | image = [[File:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|260px|alt=Venus in approximately true colour, a nearly uniform pale cream, although the image has been processed to bring out details.<ref name="Lakdawalla2009">{{cite web |url=http://www.planetary.org/blog/article/00002105/ |title=Venus Looks More Boring Than You Think It Does |work=The Planetary Society |first=Emily |last=Lakdawalla |date=21 September 2009 |accessdate=4 December 2011 |archivedate=6 January 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120106182912/http://www.planetary.org/blog/article/00002105 }}</ref> The planet's disc is about three-quarters illuminated. Almost no variation or detail can be seen in the clouds.|Venus]] | caption = [[မာရီနာ ၁၀]] အာကာသယဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ​သောကြာဂြိုဟ်၏ အရောင်မှန်ပုံရိပ်။ မျက်နှာပြင်သည် ထူထပ်သည့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်တိမ်တိုက်ဖြင့် လွှမ်းခြုံထားသည်။ | orbit_ref =<ref name="fact" /><ref name="horizons" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * {{val|0.728213|ul=AU}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|108939000|u=km}}}} }} | perihelion = {{plainlist | * {{val|0.718440|u=AU}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|107477000|u=km}}}} }} | semimajor = {{plainlist | * {{val|0.723332|u=AU}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|108208000|u=km}}}} }} | eccentricity = 0.006772<ref name="VSOP87" /> | period = {{plainlist | * {{val|224.701|u=day}}<ref name="fact" /> * {{val|0.615198|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * 1.92 Venus [[solar day]] }} | synodic_period = 583.92 days<ref name="fact" /> | avg_speed = 35.02&nbsp;km/s | inclination = {{plainlist | * {{val|3.39458|u=°}} to [[ecliptic]] * 3.86° to [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]] * 2.19° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane" /> }} | asc_node = 76.680°<ref name="VSOP87" /> | arg_peri = 54.884° | mean_anomaly = 50.115° | satellites = မရှိ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|6051.8|1.0|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> * {{val|0.9499|u=Earths}} }} | flattening = 0<ref name="Seidelmann2007" /> | surface_area = {{plainlist | * {{val|4.6023|e=8|u=km2}} * 0.902 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|9.2843|e=11|u=km3}} * 0.866 Earths }} | mass = {{plainlist | * {{val|4.8675|e=24|u=kg}}<ref name="Konopliv1999" /> * 0.815 Earths }} | density = {{val|5.243|u=g/cm3}} | surface_grav = {{plainlist | * {{val|8.87|u=m/s2}} * {{nowrap|0.904 ''[[:en:g-force|g]]''}} }} | escape_velocity = {{convert|10.36|km/s|abbr=on}}<ref>{{cite web |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?planet_phys_par |title=Planets and Pluto: Physical Characteristics |publisher=[[NASA]] |date=5 November 2008 |accessdate=26 August 2015}}</ref> | sidereal_day = {{val|-243.025|u=day}} <small>([[:en:Retrograde motion|retrograde]])</small><ref name="fact" /> | rot_velocity = {{convert|6.52|km/h|m/s|abbr=on}}<!--Since rot. vel. = circumference/sidereal day, and circumference is 2πr, rot. vel. = 2π6051km/243.025*24h = 6.52 km/h--> | axial_tilt = 2.64° <small>(for [[Retrograde motion|retrograde]] rotation)</small><br />177.36° (to orbit)<ref name=fact/><ref group=note>Defining the rotation as retrograde, as done by NASA space missions and the USGS, puts Ishtar Terra in the northern hemisphere and makes the axial tilt 2.64°. Following the right-hand rule for prograde rotation puts Ishtar Terra in the southern hemisphere and makes the axial tilt 177.36°.</ref> | right_asc_north_pole = {{plainlist | * {{RA|18|11|2}} * 272.76°<ref name="iauwg_ccrsps2000" /> }} | declination = 67.16° | albedo = {{plainlist | * 0.67 ([[:en:Geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaVenus" /> * 0.90 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<ref name="MallamaVenus" /> }} | magnitude = {{plainlist | * brightest −4.9<ref name="MallamaSky" /><ref name="JPL-Horizons" /> (crescent) * −3.8<ref name="ephemeris" /> (full) }} | angular_size = {{nowrap|9.7″ to 66.0″}}<ref name="fact" /> | temperatures = yes | temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်]] | mean_temp_1 = 737&nbsp;K<ref name="fact" /> | temp_name2 = [[ဆဲလ်စီးယပ်စ်]] | mean_temp_2 = 462&nbsp;°C | mean_name3 = [[ဖာရင်ဟိုက်]] | mean_temp_3 = {{convert|864|°F|°C|abbr=on}} | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Venus.ogg|ˈ|v|iː|n|ə|s}} | adjectives = Venusian or (rarely) Cytherean, Venerean | atmosphere = yes | surface_pressure = 92&nbsp;[[:en:bar (unit)|bar]] (9.2&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|MPa]]) | atmosphere_composition = {{plainlist | * 96.5% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 3.5% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.015% [[ဆာလ်ဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 0.007% [[အာဂွန်]] * 0.002% [[ရေငွေ့]] * 0.0017% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] * 0.0012% [[ဟီလီယမ်]] * 0.0007% [[နီယွန်]] * trace [[carbonyl sulfide]] * trace [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ကလိုရိုက်]] * trace [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဖလူရိုက်]] }} }} '''သောကြာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Venus}})သည် [[နေ]]နှင့် ဒုတိယမြောက် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများ၊ ချိုင့်ခွက်ကြီးများ၊ အလွန်ကြီးမားသော မီးတောင်ကြီးများ ရှိပြီး [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]] ဓာတ်ငွေ့နှင့် အဆိပ်ဓာတ်ဖြစ်သော [[ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်]]တို့နှင့် ဖွဲ့စည်းထားသော သိပ်သည်းမှုအား မြင့်မားသော လေထုရှိသည်။ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်သည် [[ကမ္ဘာမြေ]]၏ အပူချိန်၌ အရည်အဖြစ် အသွင်သဏ္ဌာန် ရှိသော်လည်း သောကြာဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ အလွန်မြင့်မားသည့်အတွက် အငွေ့အသွင်ပြောင်းလဲခြင်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး ထူထပ်သော ဓာတ်ငွေ့တိမ်တိုက်များ ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ထို အက်ဆစ်တိမ်တိုက်များသည် တစ်နာရီလျှင် ၃၆၀ [[ကီလိုမီတာ]]နှုန်းဖြင့် ရွေ့လျားလျက် ရှိကြသည်။ မှန်လုံအိမ်အကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် အပူပြင်းဆုံးဂြိုဟ် အဖြစ်တည်ရှိသည်။ အလွန်ပူပြင်းလှသည့် အတွက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မည်သည့်အရာမျှ သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရှင်သန်နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။ သောကြာဂြိုဟ်တွင် လွန်စွာထူထပ်သော တိမ်ထုရှိသည့်အတွက် ဂြိုဟ်၏မျက်နှာပြင်ကို ကမ္ဘာမြေပေါ်မှ ရေဒါ အကူအညီမပါပဲ မမြင်နိုင်ပေ။ သောကြာဂြိုဟ်၏ အမည် [[ဗီးနပ်စ် (ဒဏ္ဍာရီ)|ဗီးနပ်စ်]]မှာ အချစ်နှင့် အလှတရားတို့နှင့်သက်ဆိုင်သော ရောမနတ်ဘုရားကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သောကြာဂြိုဟ်သည် နေကို တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၂၂၄.၆၅ ရက်ကြာပြီး ဝင်ရိုးပေါ်တွင် တစ်ပတ်ပတ်ရန် ၂၄၃ ရက်ကြာသည့်အတွက် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့တစ်နေ့သည် နှစ်တစ်နှစ်ထက် ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ သောကြာဂြိုဟ်နှင့် ကမ္ဘာတို့၏ကြားတွင် ကီလိုမီတာပေါင်း သန်း ၄၀မျှကွာဝေးသည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ ဆွဲငင်အားသည် ကမ္ဘာမြေ၏ ဆွဲငင်အားနှင့် အတူတူခန့်ရှိသည်။ သောကြာဂြိုဟ်တွင် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာသည် အားနည်းသည်။ ၎င်းတွင် အတွင်းပိုင်းမှ သံလိုက်စက်ကွင်းကို ထုတ်ပေးသည့် ဒိုင်နမိုယန္တရား (internal dynamo) မရှိသောကြောင့် နေလေပြင်း (solar wind) သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုနှင့် အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုရှိရာမှ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ဗဟိုအူတိုင်၊ မန်တယ်လွှာ (mantle) နှင့် အပေါ်ယံလွှာ (crust) တို့ ပါဝင်သည်။ အတွင်းပိုင်းအပူစွမ်းအင်သည် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများမှတစ်ဆင့် အပြင်သို့ ထွက်လာသည်။<ref name="NYT-20240527">{{cite news |last=Andrews |first=Roy George |title=Rivers of Lava on Venus Reveal a More Volcanically Active Planet - New software let scientists re-examine old radar images, providing some of the strongest evidence yet that volcanoes continue to reshape the hellish planet. |url=https://www.nytimes.com/2024/05/27/science/venus-volcanoes-lava.html |date=27 May 2024 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240601113231/https://www.nytimes.com/2024/05/27/science/venus-volcanoes-lava.html |archive-date=1 June 2024 |access-date=21 February 2026}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Sulcanese |first1=Davide |last2=Mitri |first2=Giuseppe |last3=Mastrogiuseppe |first3=Marco |title=Evidence of ongoing volcanic activity on Venus revealed by Magellan radar |journal=Nature Astronomy |date=27 May 2024 |volume=8 |issue=8 |pages=973–982 |doi=10.1038/s41550-024-02272-1 |bibcode=2024NatAs...8..973S }}</ref> ယင်းကြောင့် ဂြိုဟ်၏မျက်နှာပြင်တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် အများအပြားကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းပြောင်းလဲစေသည့် ဖြစ်စဉ် (resurfacing) ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ မြေထုချပ်များ ရွေ့လျားမှု (plate tectonics) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမဟုတ်ပေ။ သောကြာဂြိုဟ်၏ သမိုင်းအစောပိုင်းကာလတွင် အရည်အခြေအနေရှိသော ရေများ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ရှိခဲ့နိုင်ပြီး သက်ရှိများ နေထိုင်ရှင်သန်နိုင်သည့် ပတ်ဝန်းကျင်လည်း ရှိခဲ့နိုင်သည်။ သို့သော် [[ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ်အာနိသင်]] ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် [[ရေ]]များ အငွေ့ပျံသွားခဲ့ပြီး သောကြာဂြိုဟ်သည် ယနေ့မြင်တွေ့ရသည့် အခြေအနေသို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့နိုင်သည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ တိမ်လွှာများရှိရာ အမြင့်ပိုင်း လေထုအခြေအနေအချို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားဂြိုဟ်များထက် ကမ္ဘာ့လေထုအခြေအနေနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည်။ ထိုအခြေအနေများသည် သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှိနေနိုင်ရန် သင့်လျော်မှုရှိနိုင်ကြောင်းလည်း သတ်မှတ်ထားကြသည်။ ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် သက်ရှိများနှင့် ဆက်စပ်နိုင်သည့် ဇီဝအမှတ်အသားများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြချက်များ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီးနောက် သောကြာဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ သုတေသနများနှင့် အာကာသမစ်ရှင်အသစ်များကို ပိုမိုအာရုံစိုက်လုပ်ဆောင်လာကြသည်။ သောကြာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့် အလွန်နီးသည့်အတွက် ကောင်းကင်ယံတွင် အမြဲလိုပင်တွေ့မြင်နိုင်သည်။ မနက်မိုးမလင်းမီအချိန်နှင့် နေဝင်ပြီး နာရီအနည်းငယ်မျှ ကြာသောအချိန်တို့တွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်။ သောကြာဂြိုဟ်သည် ကောင်းကင်၌ နေနှင့်လတို့ မှအပ အလင်းလက်ဆုံး ဖြစ်သည်။<ref name="Lawrence_2005"/><ref name="Walker_2017"/> မနက်ခင်းနှင့် ညနေခင်းတို့တွင် မကြာခဏမြင်ရလေ့ ရှိသည့်အပြင် [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]] ဖြင့် ကြည့်ရှုခြင်းမဟုတ်ပါက [[ကြယ်]]နှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် ၎င်းကို မနက်ကြယ် သို့ ညနေကြယ်အနေဖြင့် အချို့က ခေါ်ဝေါ်ကြသည်။ သမိုင်းတစ်လျှောက် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ လူသားများသည် သောကြာဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုများစွာတွင် အထူးအရေးပါသော ဂြိုဟ်တစ်လုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ တယ်လီစကုပ်များကို အသုံးပြုလာသောအခါ သောကြာဂြိုဟ်၏ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲပုံများကို မြင်တွေ့နိုင်လာခဲ့သည်။ ၁၆၁၃ ခုနှစ်တွင် ယင်းအဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲပုံများကို ထိုအချိန်က လွှမ်းမိုးနေခဲ့သော ကမ္ဘာဗဟိုပြုစနစ်ကို ချေပဖျက်သိမ်းပြီး နေဗဟိုပြုစနစ်ကို ထောက်ခံပေးသည့် အဆုံးအဖြတ်ပေးနိုင်သော သက်သေအဖြစ် တင်ပြခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းခဲ့သော [[ဗီနီရာ ၁]] အာကာသယာဉ်သည် သောကြာဂြိုဟ်သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်အချင်းချင်းကြား ပထမဆုံး အာကာသခရီးစဉ်ကို အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ သောကြာဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်သည့် ပထမဆုံးအချက်အလက်များကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယမြောက် ဂြိုဟ်အချင်းချင်း အာကာသမစ်ရှင်ဖြစ်သော [[မာရီနာ ၂]] မှတစ်ဆင့် ကမ္ဘာသို့ ပြန်လည်ပေးပို့နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်တစ်လုံးပေါ်သို့ ပထမဆုံး ဝင်ရောက်ထိမှန်သည့် အာကာသယာဉ်ဖြစ်သော [[ဗီနီရာ ၄]] သည် သောကြာဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ယင်းနောက် ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ဆင်းသက်သည့် [[ဗီနီရာ ၇]] အာကာသယာဉ်ကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ ပထမဆုံးဓာတ်ပုံများကိုမူ [[မာရီနာ ၁၀]] အာကာသယာဉ်က ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]သို့ သွားရာလမ်းကြောင်း၌ ဆွဲငင်အားအကူအညီရယူရန် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းစဉ် ရိုက်ကူးနိုင်ခဲ့သည်။ ၂၀၂၅ ခုနှစ်အထိ အခြေအနေအရ ''Solar Orbiter'' အာကာသယာဉ်သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် သောကြာဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းပျံသန်းရန် ခရီးဆက်လက်သွားနေပြီး သောကြာဂြိုဟ်သို့ လွှတ်တင်ရန် နောက်ထပ်စီစဉ်ထားသော မစ်ရှင်မှာ ''Venus Life Finder'' ဖြစ်သည်။ ယင်းမစ်ရှင်ကိုလည်း ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တင်ရန် စီစဉ်ထားသည်။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== {{Multiple image <!-- Layout parameters --> | align = left | direction = vertical | total_width = 365 | caption_align = <!-- left (default), center, right --> | image_style = <!-- bordier:1; (default) --> | image_gap = <!-- 5 (default)--> <!-- image 1 --> | image1 = Terrestrial planet size comp 2024.png | alt1 = | caption1 = နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းပိုင်းဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်ထုထည်ရှိဝတ္ထုများအား စကေးအချိုးအစားမှန်ဖြင့် ပြသထားသည့် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၏ ပုံရိပ် ဖြစ်သည်။ ဘယ်မှ ညာသို့ - ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်၊ [[သောကြာဂြိုဟ်]]၊ [[ကမ္ဘာမြေ]]၊ [[လကမ္ဘာ]]၊ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] နှင့် [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရီးစ်]] ဂြိုဟ်သိမ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။}} [[File:11214 2023 956 Fig3 HTML.webp|thumb|left|upright=1.3|မတူညီသော လှိုင်းအလျားများဖြင့် ရိုက်ကူးထားသော ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] သောကြာဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ ကုန်းမြေပြင် သို့မဟုတ် ကျောက်သားဆန်သောဂြိုဟ်လေးစင်းအနက် တစ်စင်းဖြစ်ပြီး [[ကမ္ဘာမြေ]]ကဲ့သို့ ကျောက်သားကိုယ်ထည်ရှိသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ အရွယ်အစားနှင့် ထုထည်အားဖြင့် ကမ္ဘာမြေနှင့် ဆင်တူသဖြင့် ကမ္ဘာမြေ၏ ''နှမတော်'' သို့မဟုတ် ''အမွှာညီအစ်မ'' ဟု<ref name="Lopes_Gregg_2004"/> မကြာခဏ တင်စားဖော်ပြကြသည်။ သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ နှေးကွေးသော လည်ပတ်မှုနှုန်းကြောင့်<ref name="Venus"/> စက်လုံးပုံစံနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်။ ၎င်း၏ အချင်းမှာ ၁၂,၁၀၃.၆ ကီလိုမီတာ (၇,၅၂၀.၈ မိုင်) ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၆၃၈.၄ ကီလိုမီတာ (၃၉၆.၇ မိုင်) သာ ငယ်သည်။ ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၈၁.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ရှိကာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း တတိယမြောက် အသေးဆုံးဂြိုဟ် ဖြစ်လာစေသည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အခြေအနေများသည် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ အခြေအနေများနှင့် လုံးဝဥဿုံ ကွာခြားနေသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်း၏ သိပ်သည်းသော [[လေထု]]တွင် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] ၉၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ပါဝင်နေပြီး ပြင်းထန်သော ဖန်လုံအိမ်အာနိသင် (Greenhouse effect) ကို ဖြစ်စေကာ ကျန်ရှိသော ၃.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း၏ အများစုမှာ [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ဖြစ်သည်။<ref name="Darling_Venus"/><ref>{{Cite web |title=Venus atmosphere, mainly composed of carbon dioxide and nitrogen |url=https://www.aeronomie.be/en/encyclopedia/venus-atmosphere-mainly-composed-carbon-dioxide-and-nitrogen |access-date=2026-03-28 |website=Royal Belgian Institute for Space Aeronomy}}</ref> မျက်နှာပြင် လေထုဖိအားမှာ ၉.၃ မီဂါပါစကယ် (၉၃ ဘား) ရှိပြီး ပျမ်းမျှ မြေမျက်နှာပြင် [[အပူချိန်]]မှာ {{convert|737|K|C F|abbr=on}}ဖြစ်သည်။ ဤအပူချိန်သည် လေထု၏ အဓိကပါဝင်ပစ္စည်းနှစ်မျိုးဖြစ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်တို့၏ အရေးပါမှတ် (Critical point) များထက် မြင့်မားနေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်အနီးရှိ လေထုသည် အဓိကအားဖြင့် စူပါခရစ်တီကယ် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် (Supercritical carbon dioxide) နှင့် စူပါခရစ်တီကယ် နိုက်ထရိုဂျင် အနည်းငယ်တို့ ပါဝင်သော စူပါခရစ်တီကယ်အရည် (Supercritical fluid) အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ပေါ်နေသည်။ ===သမိုင်းကြောင်း=== သောကြာဂြိုဟ်အပါအဝင် ကျောက်သားကိုယ်ထည်ရှိသော ကုန်းမြေပြင်ဂြိုဟ်များသည် အဆင့်ငါးဆင့်ဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆရသည် - ဖုန်မှုန့်များ အနည်ထိုင်ခြင်း၊ ဂြိုဟ်ငယ်များ (planetesimals) ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ ဂြိုဟ်သန္ဓေသားများ (planetary embryos)၊ ဧရာမ ထိတွေ့ရိုက်ခတ်မှုများနှင့် နောက်ဆုံးတွင် လေထု ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်။ သောကြာဂြိုဟ်မှ ရရှိသော တိုင်းတာချက် ကန့်သတ်ချက်များကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အချိန်ဇယားကို ပိုမိုအသေးစိတ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref>{{cite journal |last1=Lammer |first1=Helmut |last2=Brasser |first2=Ramon |last3=Johansen |first3=Anders |last4=Scherf |first4=Manuel |last5=Leitzinger |first5=Martin |title=Formation of Venus, Earth and Mars: Constrained by Isotopes |journal=Space Science Reviews |date=February 2021 |volume=217 |issue=1 |article-number=7 |doi=10.1007/s11214-020-00778-4 |arxiv=2102.06173 |bibcode=2021SSRv..217....7L }}</ref> သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး ဘီလီယံနှစ်ပေါင်းများအတွင်း တက်ကြွသော မြေလွှာချပ်များ (plate tectonics) ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ပြီး ယင်းက လေထုအတွင်းရှိ လက်ရှိ နိုက်ထရိုဂျင် ပမာဏကို ဖြစ်ပေါ်စေသော မီးတောင် အခိုးအငွေ့ ထွက်လွှတ်မှုများကို ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အသက်ရှင်သန်မှုကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်ဖွယ်ရှိသည့် ပိုမို သင့်လျော်သော ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခု ရှိခဲ့ဖူးနိုင်သည်။<ref name="NYT-20231026">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Billions of Years Ago, Venus May Have Had a Key Earthlike Feature – A new study makes the case that the solar system's hellish second planet once may have had plate tectonics that could have made it more hospitable to life. |url=https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |date=26 October 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231101043615/https://www.nytimes.com/2023/10/26/science/venus-plate-tectonics-life.html |archive-date=1 November 2023 |access-date=21 February 2026}}</ref><ref name="NA-20231026">{{cite journal |last1=Weller |first1=Matthew B. |last2=Evans |first2=Alexander J. |last3=Ibarra |first3=Daniel E. |last4=Johnson |first4=Alexandria V. |title=Venus's atmospheric nitrogen explained by ancient plate tectonics |journal=Nature Astronomy |date=26 October 2023 |volume=7 |issue=12 |pages=1436–1444 |doi=10.1038/s41550-023-02102-w |bibcode=2023NatAs...7.1436W }}</ref> ကမ္ဘာနှင့်တူသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ၎င်းတို့၏ အသက်ရှင်သန်နိုင်စွမ်းကို သုတေသနပြုလုပ်ရန်အတွက် သောကြာဂြိုဟ်သည် စိတ်ဝင်စားဖွယ် လေ့လာစရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ လက်ရှိလေထုအတွင်းရှိ ဓာတ်ငွေ့ ပြိုကွဲမှုကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာချက်အရ သောကြာဂြိုဟ်၏ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုသည် [[သမုဒ္ဒရာ]]များ ဖန်တီးရန်အတွက် ရေပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးလွန်းသည်ကို ပြသနေပြီး သောကြာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ သမိုင်းကြောင်း တစ်လျှောက်လုံးတွင် အသက်ရှင်သန်ရန် မသင့်လျော်သော ကမ္ဘာတစ်ခုသာ ဖြစ်ခဲ့ဖွယ်ရှိကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။<ref name="NA-20241202">{{cite journal |first1=Tereza | last1=Constantinou |first2=Oliver | last2=Shorttle |first3=Paul B. | last3=Rimmer | title = A dry Venusian interior constrained by atmospheric chemistry. | journal = Nature Astronomy | volume = 9 | pages=189–198 | date = 2 December 2024 | doi= 10.1038/s41550-024-02414-5|bibcode = 2023PNAS..12009751W | pmid=36877840| arxiv=2412.01879 }}</ref><ref>{{cite news |title=Researchers deal a blow to theory that Venus once had liquid water on its surface. |url=https://www.cam.ac.uk/research/news/researchers-deal-a-blow-to-theory-that-venus-once-had-liquid-water-on-its-surface |date=2 December 2024 |work=University of Cambridge }}</ref> ===အနာဂါတ်=== နောင်နှစ်ပေါင်း ၇ ဘီလီယံမှ ၈ ဘီလီယံခန့်အကြာတွင် နေသည် [[ဧရာမ ကြယ်နီ]] အဆင့်သို့ ရောက်ရှိလာမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအချိန်တွင် သောကြာဂြိုဟ်နှင့် [[မာကျူရီဂြိုဟ်]]တို့သည် နေနှင့်အတူ ပျက်စီးပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ ထို့အပြင် ကမ္ဘာမြေနှင့် [[လကမ္ဘာ]]တို့လည်း ပျက်စီးသွားနိုင်ခြေ ရှိသည်။<ref>{{Cite web |date=11 December 2018 |title=Chapter 6: Aging Into Gianthood - NASA Science |work=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/exoplanets/resources/life-and-death/chapter-6/ |access-date=2025-09-07}}</ref> ==ဘူမိဗေဒ== {{Multiple image <!-- Layout parameters -->| align = left | direction = vertical | total_width = 340 | caption_align = <!-- left (default), center, right --> | image_style = <!-- bordier:1; (default) --> | image_gap = <!-- 5 (default)--> <!-- image 1 -->| image1 = 2438_pioneer_venus_map_of_venus.jpg | alt1 = | caption1 = အရောင်များဖြင့် ခွဲခြားဖော်ပြထားသော မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အမြင့်မြေပုံဖြစ်ပြီး မြင့်မားသော ကုန်းမြေဒေသကြီးများကို အဝါရောင်ဖြင့် ဖော်ပြထားကာ သောကြာဂြိုဟ်၏ အခြားအသေးစား မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကိုလည်း ပြသထားသည်။ <!-- image 2-->| image2 = Venus globe.jpg | alt2 = | caption2 = သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေဒါအချက်အလက်များကို စက်လုံးပုံစံဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များကို ထင်ရှားစွာ ပြသထားသည် (၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မက်ဂျဲလန် အာကာသယာဉ်)။ ပုံတွင် အသုံးပြုထားသော အရောင်များသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်ရသည့် အလင်းရောင်အောက်ရှိ သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်အရောင်ကို ကိုယ်စားမပြုပါ။<ref>{{cite web | last=Koren | first=Marina | title=Our Solar System in True Color Is Really Something Else | website=The Atlantic | date=3 February 2022 | url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2022/02/venus-true-color-solar-system/621460/ | access-date=24 June 2025}}</ref> }} ၂၀ ရာစုအတွင်း အာကာသစူးစမ်းရှာဖွေရေးယာဉ်များက လျှို့ဝှက်ချက်အချို့ကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည့်အချိန်အထိ သောကြာဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် ခန့်မှန်းတွေးဆစရာ တစ်ခုအဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တို့တွင် ဆင်းသက်ခဲ့သော ဗင်နီရာ (Venera) ဆင်းသက်ယာဉ်များသည် အနည်အနှစ်များနှင့် အတော်အတန် ထောင့်ချွန်သော ကျောက်တုံးများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည့် မြေမျက်နှာပြင်၏ ပုံရိပ်များကို ပြန်လည်ပေးပို့ခဲ့သည်။ ၁၉၉၀-၉၁ ခုနှစ်တွင် မက်ဂျလန် (Magellan) ယာဉ်က မြေမျက်နှာပြင်ကို အသေးစိတ် မြေပုံရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်။ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သည့် အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရပြီး လေထုအတွင်းရှိ ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ပမာဏ အပြောင်းအလဲများက တက်ကြွနေသော မီးတောင်များ ရှိနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်ပြနေပေသည်။<ref name="Esposito_1984"/><ref name="Bullock_Grinspoon_2001"/> [[File:V13 vg261 262.tif|thumb|upright=1.3|[[ဗီနီရာ ၁၃]] ဆင်းသက်ယာဉ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မျက်နှာပြင်ကို အရောင်ဖြည့်ပြုပြင်ထားသော ဓာတ်ပုံ။]] သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ချောမွေ့သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လွင်ပြင်များက ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ၎င်းတို့အနက် ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ အရေးအကြောင်းကဲ့သို့သော တောင်တန်းငယ်များ (Wrinkle ridges) ပါဝင်သည့် လွင်ပြင်များဖြစ်ပြီး ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ ချောမွေ့သော လွင်ပြင်များ သို့မဟုတ် အမြှေးပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော လွင်ပြင်များ (Lobate plains) ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Basilevsky_Head_1995"/> ကျန်ရှိသော မျက်နှာပြင်ဧရိယာကို ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးနှစ်ခု (Highland continents) က ဖွဲ့စည်းထားသည်။ တစ်ခုမှာ ဂြိုဟ်၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး အခြားတစ်ခုမှာ အီကွေတာမျဉ်း၏ တောင်ဘက်အနီးတွင် တည်ရှိသည်။ မြောက်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးကို အစ်ရှ်တာ တယ်ရာ( Ishtar Terra) ဟု ခေါ်သည်။ ဘေဘီလုံ ဒဏ္ဍာရီလာ အချစ်နတ်ဘုရားမ Ishtar ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အရွယ်အစားမှာ [[ဩစတြေးလျတိုက်]]နှင့် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် တူညီသည်။ Maxwell Montes ဟုခေါ်သော တောင်တန်းကြီးသည် Ishtar Terra အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်။ တောင်ဘက်ရှိ ကုန်းမြင့်တိုက်ကြီးကိုမူ အက်ဖရိုဒိုက်တယ်ရာ (Aphrodite Terra) ဟု ခေါ်သည်။ [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]လာ အချစ်နတ်ဘုရားမကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="Kaufmann"/> ၎င်းသည် ကုန်းမြင့်ဒေသနှစ်ခုအနက် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[တောင်အမေရိကတိုက်]]နှင့် အရွယ်အစား အကြမ်းဖျင်းတူညီသည်။ ဤဒေသ၏ မျက်နှာပြင်အများအပြားကို အက်ကွဲကြောင်းများ (Fractures) နှင့် ပြတ်ရွေ့ကြောများ (Faults) ကွန်ရက်များက ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တွင် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်ပေါ်၌ ချော်ရည်စီးဆင်းမှု (Lava flow) ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း သက်သေအထောက်အထားအသစ်များကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=March 15, 2023 |title=Venus is volcanically alive, stunning new find shows |url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/venus-is-volcanically-alive |access-date=2026-03-28 |website=Science}}National Geographic [https://www.nationalgeographic.com/science/article/venus-is-volcanically-alive (2024) Venus is volcanically alive]</ref> ဥပမာအားဖြင့် ဒိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော မီးတောင် (Shield volcano) ဖြစ်သည့် Sif Mons နှင့် ပြန့်ပြူးသော လွင်ပြင်တစ်ခုဖြစ်သည့် Niobe Planitia တို့တွင် ချော်ရည်စီးဆင်းမှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိထားသည်။ မီးတောင်ထိပ်ဝရှိ ချိုင့်ဝှမ်းကြီးများ (Calderas) ကိုလည်း မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ဝင်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ချိုင့်ဝှမ်းများ (Impact craters) အရေအတွက် နည်းပါးသည်။ ယင်းအချက်က ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်သည် သက်တမ်းအားဖြင့် နုသေးကြောင်း ဖော်ပြနေပြီး သက်တမ်းကို နှစ်သန်းပေါင်း ၃၀၀ မှ ၆၀၀ အတွင်းဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref name="Nimmo98"/><ref name="Strom1994"/> ကျောက်သားဂြိုဟ်များတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ဥက္ကာခဲကျင်းများ၊ တောင်များနှင့် ချိုင့်ဝှမ်းများအပြင် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်တွင် ထူးခြားသော မျက်နှာပြင်သွင်ပြင်များလည်း ရှိသည်။ ၎င်းတို့တွင် “Farra” ဟုခေါ်သော အပေါ်မျက်နှာပြင် ပြန့်ပြူးသည့် မီးတောင်ဆိုင်ရာ သွင်ပြင်များ ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပန်ကိတ်မုန့်များနှင့် အနည်းငယ်ဆင်တူပြီး အချင်း ၂၀ မှ ၅၀ ကီလိုမီတာ (၁၂ မှ ၃၁ မိုင်) အထိရှိကာ အမြင့် ၁၀၀ မှ ၁,၀၀၀ မီတာ (၃၃၀ မှ ၃,၂၈၀ ပေ) အထိ ရှိသည်။ “Novae” ဟုခေါ်သော ဗဟိုချက်မှ ကြယ်ပုံစံအတိုင်း ဖြာထွက်နေသည့် အက်ကွဲကြောင်းစနစ်များလည်း ရှိသည်။ ထို့အပြင် ပင့်ကူအိမ်ပုံစံနှင့် ဆင်တူပြီး ဗဟိုချက်မှ ဖြာထွက်သော အက်ကွဲကြောင်းများနှင့် စက်ဝိုင်းပုံ အက်ကွဲကြောင်းများ ပါဝင်သည့် သွင်ပြင်များကို “Arachnoids” ဟု ခေါ်သည်။ “Coronae” ဟုခေါ်သော စက်ဝိုင်းပုံ အက်ကွဲကြောင်းကွင်းများလည်း ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ၎င်းတို့ပတ်လည်တွင် ချိုင့်ဝှမ်းပုံစံ နိမ့်ကျနေသော နေရာများကို တွေ့ရသည်။ ဤသွင်ပြင်များအားလုံးသည် မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ==လေထုနှင့် ရာသီဥတု== [[File:Venus - December 23 2016.png|thumbnail|[[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ဖြင့် ပုံရိပ်ဖော်ကြည့်ရှုခြင်းမှတစ်ဆင့် မြင်တွေ့နိုင်သော သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်းရှိ တိမ်ဖွဲ့စည်းပုံ။]] သောကြာဂြိုဟ်၏ ထူထဲသော [[လေထု]]ကို [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] ၉၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်းနှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၃.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၎င်းတို့နှစ်မျိုးစလုံးသည် ဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ရေသိပ်သည်းဆ၏ ၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း ရှိသော<ref name="u3r1a"/> သိပ်သည်းဆပါရှိသည့် ဆူပါခရစ်တစ် အရည်များ (supercritical fluids) အဖြစ် တည်ရှိကြကာ ဆာလဖာ ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် အပါအဝင်<ref name="SolarSystemEncyclopedia"/> အခြားဓာတ်ငွေ့အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။ လေထု၏ ထုထည်သည် ကမ္ဘာမြေ၏ လေထုထက် ၉၂ ဆ ပိုမိုလေးလံပြီး မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားထက် ၉၃ ဆခန့် ပိုမိုများပြားသည်။ ဤဖိအားသည် ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင်အောက် ရေအနက် {{convert|1|km|mi|frac=8|abbr=on}} ခန့်တွင် ရှိသော ဖိအားနှင့် ညီမျှသည်။ မြေမျက်နှာပြင်ရှိ သိပ်သည်းဆမှာ {{Convert|65|kg/m3|lb/ft3|abbr=on}} ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် ရေသိပ်သည်းဆ၏ ၆.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်း သို့မဟုတ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ ကမ္ဘာ့လေထု အပူချိန် {{convert|20|C|K C F|0|order=out}} ထက် အဆ ၅၀ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ကြွယ်ဝသော ဤလေထုသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အပြင်းထန်ဆုံး ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အနည်းဆုံး {{convert|462|C|K C F|order=out}}ရှိသော မြေမျက်နှာပြင် အပူချိန်များကို ဖန်တီးပေးသည်။<ref name="nasa_venus"/><ref name="CWRU_2006"/> ဤအချက်ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ထက်ပင် ပိုမိုပူပြင်းလာစေသည်။<ref name="Lewis_2004"/> သောကြာဂြိုဟ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက် နေနှင့် နှစ်ဆနီးပါး ဝေးကွာပြီး ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ် ရရှိသည့် နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် (၂,၆၀၀ ဝပ်/စတုရန်းမီတာ၊ ကမ္ဘာ့ထက် နှစ်ဆ) သာ ရရှိသော်လည်း ဤကဲ့သို့ ပိုမိုပူပြင်းနေခြင်း ဖြစ်သည်။ အရှိန်မြှင့် ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု (runaway greenhouse effect) ကြောင့် [[ကားလ် ဆေဂန်]]ကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာရှင်များက ဗီးနပ်စ်ကို ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသော သတိပေးချက်နှင့် သုတေသန ရည်မှန်းချက် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Newitz 2013"/> ထို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်ကို ဖန်လုံအိမ်ဂြိုဟ် (greenhouse planet) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်။<ref name="Landis2003"/><ref>{{cite web | last=Querol | first=Ricardo de | title='Cosmos': Carl Sagan was right (and we didn't pay much attention to him) | website=EL PAÍS English | date=28 April 2023 | url=https://english.elpais.com/opinion/2023-04-28/cosmos-carl-sagan-was-right-and-we-didnt-pay-much-attention-to-him.html | access-date=12 March 2025}}</ref> သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက မူလကတည်းက ရှိနေခဲ့သော [[နိုဘယ်ဂက်စ်]] ပိုမိုကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်သည်။<ref name="Halliday_2020"/> ဤသို့ ကြွယ်ဝနေခြင်းသည် သောကြာဂြိုဟ်၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်သည် အစောပိုင်းကာလတွင် ကမ္ဘာနှင့် ကွဲပြားသွားခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြနေသည်။ ဤကြွယ်ဝမှုကို ရှင်းပြရန် အလွန်ကြီးမားသော [[ကြယ်တံခွန်]]တစ်ခု ဝင်တိုက်ခဲ့ခြင်း<ref name="Owen_et_al_1992"/> သို့မဟုတ် နေကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သော ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်မှ ပိုမိုကြီးမားသော မူလလေထုကို စုဆောင်းရရှိခဲ့ခြင်းတို့ကို ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော အကြောင်းရင်းများအဖြစ် အဆိုပြုထားကြသည်။ လေ့လာမှုများအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ဘီလီယံပေါင်းများစွာက သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် အစောပိုင်းကမ္ဘာကို ဝန်းရံထားသော လေထုနှင့် များစွာဆင်တူနေနိုင်ပြီး မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အခြေအနေရှိသော ရေများ အများအပြား ရှိခဲ့နိုင်သည်။<ref name="Ernst 2022"/><ref name="Way Del Genio 2020 p."/><ref name="Way Del Genio Kiang Sohl 2016 pp. 8376–8383"/> နှစ်သန်းပေါင်း ၆၀၀ မှ နှစ်ဘီလီယံပေါင်းများစွာအထိ ကြာမြင့်ခဲ့သော ကာလတစ်ခုအပြီးတွင်<ref name="baas39_540"/> နေ၏ အလင်းရောင်ထုတ်လွှတ်မှု တိုးလာခြင်းနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေအရ ကြီးမားသော မီးတောင်ကျောက်လွှာများ ဖြစ်ပေါ်စေသည့် လှုပ်ရှားမှုတို့ကြောင့် မူလရေများ အငွေ့ပျံသွားခဲ့သည်။<ref name="Steigerwald 2022"/> လေထုအတွင်း ရေငွေ့အပါအဝင် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များသည် အရေးပါသော သတ်မှတ်ပမာဏတစ်ခုသို့ ရောက်ရှိသွားသောအခါ ထိန်းမနိုင်သိမ်းမရ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref name="Kasting"/> အပူစွမ်းအင် ထိန်းသိမ်းနိုင်စွမ်း (thermal inertia) နှင့် အောက်ခြေလေထုအတွင်း လေပြင်းများမှတစ်ဆင့် အပူလွှဲပြောင်းပေးမှုတို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် နှေးကွေးစွာ လည်ပတ်နေသော်လည်း နေဘက်သို့ မျက်နှာမူထားသော ကမ္ဘာလုံးခြမ်း (hemisphere) နှင့် နေဘက်သို့ မျက်နှာမူမထားသော ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတို့အကြား မြေမျက်နှာပြင် အပူချိန်မှာ သိသိသာသာ ကွာခြားမှု မရှိပေ။ မြေမျက်နှာပြင်နားရှိ လေတိုက်နှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ အနည်းငယ်နှုန်းဖြင့် နှေးကွေးသော်လည်း မြေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထု၏ သိပ်သည်းဆ အလွန်မြင့်မားခြင်းကြောင့် အတားအဆီးများကို ကြီးမားသော တွန်းအားဖြင့် သက်ရောက်စေနိုင်ပြီး မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဖုန်မှုန့်များနှင့် ကျောက်စရစ်ခဲငယ်များကို သယ်ဆောင်သွားစေနိုင်သည်။ ဤလေထု ဖိအား [[အပူချိန်]]နှင့် [[အောက်ဆီဂျင်]] ကင်းမဲ့မှုတို့ မရှိလျှင်တောင်မှ လေထုသိပ်သည်းဆ တစ်ခုတည်းကြောင့်ပင် လူသားတစ်ဦးအနေဖြင့် သောကြာဂြိုဟ်ပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်သွားလာရန် အလွန်ခက်ခဲမည် ဖြစ်သည်။<ref name="Moshkin_et_al_1979"/> သိပ်သည်းသော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်လွှာ၏ အထက်တွင် မျက်နှာပြင်အထက် ၄၅ ကီလိုမီတာမှ ၇၀ ကီလိုမီတာအထိ အမြင့်၌ ထူထပ်သော တိမ်လွှာများ ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=New details on venusian clouds revealed |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/New_details_on_venusian_clouds_revealed |publisher=European Space Agency |date=2008}}</ref> ဤတိမ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (Sulphuric acid) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ [[ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်]]သည် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် မော်လီကျူးများနှင့် ရေတို့ ဓာတ်ပြုရာတွင် [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]က ဓာတ်ပြုမှုကို အားပေးကူညီခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး<ref>{{cite web |title=Acid clouds and lightning |url=https://www.esa.int/Science_Exploration/Space_Science/Venus_Express/Acid_clouds_and_lightning |publisher=European Space Agency}}</ref> နောက်ဆုံးတွင် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် ဟိုက်ဒရိတ် (Sulphuric acid hydrate) ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{cite conference |last1=Delitsky |first1=M. L. |last2=Baines |first2=K. H. |title=Chemistry in the Venus clouds: Sulfuric acid reactions and freezing behavior of aqueous liquid droplets |conference=AAS/Division for Planetary Sciences Meeting Abstracts #47 |date=2015 |volume=47 |bibcode=2015DPS....4721702D }}</ref> ထို့အပြင် တိမ်များတွင် ဖယ်ရစ် ကလိုရိုက် (Ferric chloride) ခန့်မှန်းခြေ ၁% ပါဝင်သည်။<ref name="kras006"/><ref name="Krasnopolsky_2006"/> တိမ်မှုန်များတွင် ဖယ်ရစ် ဆာလဖိတ် (Ferric sulfate)၊ အလူမီနီယမ် ကလိုရိုက် (Aluminium chloride) နှင့် ဖော့စဖောရစ် အန်ဟိုက်ဒရိုက် (Phosphoric anhydride) တို့လည်း ပါဝင်နိုင်သည်။ အမြင့်အဆင့်မတူညီသော တိမ်လွှာများတွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းမှုနှင့် တိမ်မှုန်အရွယ်အစား ဖြန့်ဝေပုံတို့ ကွဲပြားကြသည်။<ref name="kras006"/> ဤတိမ်လွှာများသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်ထားသောကြောင့် မျက်နှာပြင်ကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့လေ့လာရန် မဖြစ်နိုင်ပေ။<ref>{{cite journal |last1=Knollenberg |first1=R. G. |last2=Hansen |first2=J. |last3=Ragent |first3=B. |last4=Martonchik |first4=J. |last5=Tomasko |first5=M. |date=May 1977 |title=The clouds of Venus |journal=Space Science Reviews |volume=20 |issue=3 |pages=329–354 |doi=10.1007/BF02186469 |bibcode=1977SSRv...20..329K }}</ref> လေထုသိပ်သည်းမှုနှင့် အလင်းပြန်အားကောင်းသော တိမ်များကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ အလင်းပြန်နိုင်စွမ်း (Albedo) သည် ၀.၆၈ အထိ မြင့်မားသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းပေါ်သို့ ကျရောက်လာသော နေရောင်ခြည်၏ ၇၀% နီးပါးကို ပြန်လည်ထင်ဟပ်စေခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |first1=Wolfgang |last1=Demtröder |title=Astrophysics |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics |date=2024 |doi=10.1007/978-3-031-22135-4 |isbn=978-3-031-22133-0 |page=64 }}</ref><ref name="Mallama_et_al"/> တိမ်ဖုံးလွှမ်းမှုသည် အမြဲတမ်းနီးပါး ရှိနေသောကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် နေနှင့် ပိုမိုနီးကပ်နေသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာသော နေရောင်ခြည်ပမာဏမှာ ပိုမိုနည်းပါးသည်။ ရရှိလာသော နေရောင်ခြည်၏ ၁၀% ခန့်သာ မျက်နှာပြင်သို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် နေ့အချိန်တွင် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ပျမ်းမျှအလင်းရောင်ပြင်းအားမှာ ၁၄,၀၀၀ Lux ခန့်သာ ရှိသည်။ ယင်းပမာဏသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တိမ်ထူထပ်နေသော နေ့တစ်နေ့၌ ရရှိသော အလင်းရောင်ပမာဏနှင့် ဆင်တူသည်။<ref name="sci_news_1976"/> သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် ၎င်း၏အစိုင်အခဲမျက်နှာပြင်ထက် များစွာပိုမိုမြန်ဆန်စွာ လည်ပတ်နေသည်။<ref>{{cite journal |last1=Sánchez-Lavega |first1=Agustín |last2=Lebonnois |first2=Sebastien |last3=Imamura |first3=Takeshi |last4=Read |first4=Peter |last5=Luz |first5=David |title=The Atmospheric Dynamics of Venus |journal=Space Science Reviews |date=November 2017 |volume=212 |issue=3–4 |pages=1541–1616 |doi=10.1007/s11214-017-0389-x |bibcode=2017SSRv..212.1541S }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကို လေထုလွန်ကဲလည်ပတ်မှု (Atmospheric super-rotation) ဟု ခေါ်သည်။ ယင်းကြောင့် တိမ်ထိပ်ပိုင်းတွင် တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၃၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ၁၈၅ မိုင်) အထိ ပြင်းထန်သော လေတိုက်နှုန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုလေများသည် သောကြာဂြိုဟ်ကို လေးရက်ခန့်အတွင်း တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်နိုင်ပြီး ဂြိုဟ်၏ ကိုယ်ပိုင်လည်ပတ်နှုန်းထက် အဆ ၆၀ ခန့် ပိုမြန်သည်။<ref name="Rossow_et_al_1990"/> ကမ္ဘာပေါ်တွင်မူ အပြင်းထန်ဆုံးလေများ၏ အမြန်နှုန်းသည် ကမ္ဘာ့လည်ပတ်နှုန်း၏ ၁၀% မှ ၂၀% ခန့်သာ ရှိသည်။ သောကြာဂြိုဟ်သည် မြင်နိုင်သော အလင်းရောင်ဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါ ထူးခြားသော အသွင်အပြင်များ မရှိသကဲ့သို့ မြင်ရသော်လည်း [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ဖြင့် ကြည့်လျှင် အစင်းကြောင်းများနှင့် အလွှာလိုက်ပုံစံများကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့၏ မူလဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ယခုအချိန်အထိ အတိအကျ မသတ်မှတ်နိုင်သေးပေ။ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူမှုသည် အောက်ဆီဂျင်နှင့် ဆာလဖာတို့ ပါဝင်သော OSSO ဒြပ်ပေါင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ထိုဒြပ်ပေါင်းတွင် ဆာလဖာအက်တမ်နှစ်ခုကြား၌ နှစ်ထပ်နှောင်ကြိုးတစ်ခု ရှိပြီး “cis” နှင့် “trans” ဟူသော ပုံစံနှစ်မျိုးဖြင့် တည်ရှိနိုင်သည်။ အခြားဖြစ်နိုင်ခြေတစ်ခုမှာ {{chem2|S2}} မှ {{chem2|S8}} အထိ ဖွဲ့စည်းထားသော ပိုလီ ဆာလဖာ ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal |display-authors=etal|last1=Antonio Francés-Monerris |title=Photochemical and thermochemical path- ways to S{{sub|2}} and polysulfur formation in the atmosphere of Venus |journal=Nature Communications |date=30 Jul 2022 |volume=13 |issue=1 |article-number=4425 |doi=10.1038/s41467-022-32170-x |doi-access=free|pmid=35907911 |pmc=9338966}}</ref> သောကြာဂြိုဟ်တွင် ရာသီဥတုများ မရှိသော်လည်း ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက ၎င်း၏လေထုအတွင်း နေရောင်ခြည်စုပ်ယူမှုသည် စက်ဝန်းပုံစံဖြင့် ပြောင်းလဲနေကြောင်း ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ဤပြောင်းလဲမှုသည် အပေါ်ပိုင်းတိမ်လွှာများအတွင်း ဆိုင်းငံ့တည်ရှိနေသော အလင်းပိတ်ပြီး အလင်းစုပ်ယူနိုင်သည့် အမှုန်များကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဤပြောင်းလဲမှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ လတ္တီကျုမျဉ်းများတစ်လျှောက် တိုက်ခတ်သော လေများ၏ အမြန်နှုန်းတွင် ပြောင်းလဲမှုများကို တွေ့ရှိရသည်။ ထို့အပြင် ယင်းပြောင်းလဲမှုများသည် နေ၏ ၁၁ နှစ်ကြာ နေအစက်အပြောက်စက်ဝန်းနှင့် အချိန်ကာလအလိုက် အတက်အကျ တိုက်ဆိုင်နေသည့်ပုံစံကိုလည်း တွေ့ရသည်။<ref name="TAJ-20190826"/> သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ လေထု၏ အရောင်နှင့် အသံတို့ကို<ref>{{cite web | title=Venera 14 : Soviet Academy of Sciences: Free Download, Borrow, and Streaming: Internet Archive | website=Internet Archive | date=23 October 2016 | url=https://archive.org/details/venera-14-venus-recording | access-date=2 June 2025}}</ref> မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး [[ကောင်းကင်]]သည် လိမ္မော်ရောင်နှင့် အဝါရောင်ရောစပ်သော အရောင်ရှိကာ အမြင့်ပိုင်းသို့ ရောက်လာသည်နှင့်အမျှ အဖြူရောင်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။<ref>{{cite journal |last1=Moroz |first1=V. I. |last2=Golovin |first2=Yu. M. |last3=Ekonomov |first3=A. P. |last4=Moshkin |first4=B. E. |last5=Parfent'ev |first5=N. A. |last6=San'ko |first6=N. F. |title=Spectrum of the Venus day sky |journal=Nature |date=March 1980 |volume=284 |issue=5753 |pages=243–244 |doi=10.1038/284243a0 |bibcode=1980Natur.284..243M }}</ref> ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်ခြင်း== [[File:Solar system orrery inner planets.gif|alt=Mars circling the Sun further and slower than Earth|thumb|upright=1.1|သောကြာဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်များအနက် ဒုတိယမြောက်ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး<ref name="d803">{{cite web | title=Venus | publisher=NASA Science | date=2023-05-31 | url=https://science.nasa.gov/venus/ | access-date=2026-08-16}}</ref> နေကို တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်ရန် ၂၂၄ ရက်ခန့် ကြာမြင့်သည်။]] သောကြာဂြိုဟ်သည် နေကို ပျမ်းမျှအကွာအဝေး ၀.၇၂ AU (ကီလိုမီတာ ၁၀၈ သန်း၊ မိုင် ၆၇ သန်း) ခန့်မှ လှည့်ပတ်နေပြီး နေကို တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်ရန် ၂၂၄.၇ ရက် ကြာမြင့်သည်။ ၇.၉၉၈ နှစ်အတွင်း နေကို ၁၃ ပတ် လှည့်ပတ်နိုင်သောကြောင့် ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် ၎င်း၏တည်နေရာသည် ရှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်နီးပါး တူညီသောပုံစံဖြင့် ပြန်လည်ပေါ်လာသည်။ ဂြိုဟ်အားလုံး၏ ပတ်လမ်းများသည် ဘဲဥပုံဖြစ်ကြသော်လည်း လက်ရှိအချိန်တွင် သောကြာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းသည် စက်ဝိုင်းပုံနှင့် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပတ်လမ်းဘဲဥပုံဖြစ်မှုကို ဖော်ပြသော ကိန်းတန်ဖိုး (Orbital eccentricity) သည် ၀.၀၁ ထက် နည်းသည်။<ref name="fact"/> အစောပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဂြိုဟ်များ၏ ပတ်လမ်းလှုပ်ရှားမှုများကို ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံစံတူစမ်းသပ်လေ့လာမှုများအရ သောကြာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းဘဲဥပုံဖြစ်မှုသည် ယခင်က လက်ရှိထက် များစွာပိုမိုကြီးမားခဲ့နိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။ ထိုအချိန်က ယင်းတန်ဖိုးသည် ၀.၃၁ အထိ ရောက်ရှိခဲ့နိုင်ပြီး အစောပိုင်းကာလ၏ ရာသီဥတု ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုအပေါ်လည်း သက်ရောက်မှုရှိခဲ့နိုင်သည်။<ref name="psj_1_42"/> သောကြာဂြိုဟ်သည် နောက်ပြန်လည်ပတ်မှု (Retrograde rotation) ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ [[ကမ္ဘာ]]အပါအဝင် ဂြိုဟ်အများစုနှင့် မတူဘဲ ၎င်းသည် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် နာရီလက်တံအတိုင်း လည်ပတ်နေပြီး နေကို နာရီလက်တံပြောင်းပြန် ဦးတည်ချက်ဖြင့် လှည့်ပတ်နေခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ ကြယ်ရက် (Sidereal day) သည် ကမ္ဘာ့ရက် ၂၄၃ ရက် ကြာမြင့်ပြီး သောကြာဂြိုဟ်၏ တစ်နှစ်ဖြစ်သော ကမ္ဘာ့ရက် ၂၂၄.၇ ရက်ထက် ပိုရှည်သည်။ အကယ်၍ သောကြာဂြိုဟ်သည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေနှင့် တစ်ဖက်တည်း အမြဲမျက်နှာမူနေသော အခြေအနေ (Tidal lock) ဖြစ်နေပါက ၎င်း၏ မျက်နှာတစ်ဖက်တည်းသည် နေကို အမြဲဦးတည်နေမည်ဖြစ်ပြီး ကြယ်ရက်သည် ၂၂၄.၇ ရက်သာ ကြာမြင့်မည်ဖြစ်သည်။ သို့သော် သောကြာဂြိုဟ်၏ လေထုသည် အလွန်ထုထည်ကြီးမားပြီး နေနှင့်လည်း နီးကပ်သောကြောင့် လေထုအတွင်း အပူမညီမျှစွာ ရရှိခြင်းက သောကြာဂြိုဟ်ကို အနည်းငယ် နောက်ပြန်လည်ပတ်စေသည်။ ထိုအကြောင်းရင်းကြောင့်ပင် တစ်ရက်၏ ကြာချိန်သည် မိနစ် ၂၀ အထိ အတက်အကျရှိနိုင်သည်။<ref>{{cite web | last1=Whitt | first1=Kelly Kizer | title=The length of a day on Venus is always changing – Space | website=EarthSky | date=5 May 2021 | url=https://earthsky.org/space/venus-length-of-day-spin-rate-axial-tilt-radio-waves/ | access-date=28 April 2023 | archive-date=28 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230428232110/https://earthsky.org/space/venus-length-of-day-spin-rate-axial-tilt-radio-waves/ | url-status=live}}</ref><ref name="Margot_et_al_2021" /> မက်ဂဲလန် (Magellan) အာကာသယာဉ်၏ အချက်အလက်များကို ရက်ပေါင်း ၅၀၀ ကြာ လေ့လာတိုင်းတာရာမှ ရရှိသော သောကြာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန်သည် မက်ဂဲလန်နှင့် ဗီးနပ်စ်အက်စ်ပရက်စ် (Venus Express) အာကာသယာဉ်တို့ လေ့လာခဲ့သည့် ၁၆ နှစ်တာကာလအတွင်း တိုင်းတာရရှိသော လည်ပတ်ချိန်ထက် ပိုတိုနေသည်။ ၎င်းတို့အကြား ကွာခြားချက်မှာ ၆.၅ မိနစ်ခန့် ဖြစ်သည်။ နောက်ပြန်လည်ပတ်မှုကြောင့် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့တစ်နေ့ (Solar day) သည် ကြယ်ရက်ထက် သိသိသာသာ ပိုတိုပြီး ကမ္ဘာ့ရက် ၁၁၆.၇၅ ရက် ကြာမြင့်သည်။<ref name="planetary-facts"/> သောကြာဂြိုဟ်၏ တစ်နှစ်သည် သောကြာဂြိုဟ်၏ နေ့ ၁.၉၂ ရက်ခန့်နှင့် ညီမျှသည်။ သောကြာဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ လေ့လာသူတစ်ဦးအတွက် နေသည် [[အနောက်ဘက်]]မှ ထွက်လာပြီး [[အရှေ့ဘက်]]တွင် ဝင်သွားသည်ဟု မြင်ရမည်ဖြစ်သည်။<ref name="compare"/> သို့သော် သောကြာဂြိုဟ်၏ အလင်းမဖောက်နိုင်သော ထူထပ်သည့် တိမ်များကြောင့် မျက်နှာပြင်ပေါ်မှ နေကို တိုက်ရိုက်မြင်တွေ့နိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref name="Brunier_2002"/> ==မြန်မာ့ကျမ်းဂန်လာ သောကြာဂြိုဟ်== လှေသင်းအတွင်းဝန်မင်းကြီး မဟာဇေယသင်္ခယာ ရေးသားစီရင်အပ်သော ဝေါဟာရလီနတ္ထဒီပနီတွင် 'သောကြာ ဂြိုဟ်ဟုခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည်မှ ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်း ဂဟာဘိဓာနတွင် ဘဂုဇော· သောကြာ၊ ဒေစ္စမန္တိ·သောကြာ၊ ဒစ္စဈက္ခိ·သောကြာ၊ ပုရောဟိတော·သောကြာ၊ ဥသနော· သောကြာ၊ ဘဂ္ဂဝေါ·သောကြာ၊ သုက္ကောသောကြာ၊ ဘဂု·သောကြာ၊ ဒေစ္စဂုရု·သောကြာဟူ၍ ပရိယာယ်ကိုးပါး ပြသည်။ အဘိဓာန်ဋီကာတွင်လည်း သုက္ကံ·သောကြာဟူ၍ ဂြိုဟ်ကိုးပါးအဖွင့်တွင်ဆိုသည်။ ထိုပရိယယ်အစုတွင် မြန်မာဘာသာမှသုက္ကဟူသောပုဒ်နှင့်အညီပုဂံ၊ အင်းဝမင်းတို့ လက်ထက်ရေးမှတ်သည့် ကျောက်စာများတွင်ဥသရနှင့် 'သုကြာနေ့'ဟုရေးမှတ်ကြကုန်သည်။ ယခုအခါ 'သု'တွင်ရှိသော 'ဥ'သရကို'ဩ'ပြု၍ သင်္သကရိုဋ်အလို ကအက္ခရာမှာ ရရစ်နှင့်သောကြာဂြိုဟ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြလေသည်။ သက္ကသဒ္ဒါ၏အနက်ကား ဖြူသောအရောင်အဆင်းကို ဟောသည်။ သောကြာဂြိုဟ်မှာ လည်းဖြူသောအရောင်အဆင်း ရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာဦးသူတို့သက္ကဟူ၍ အမည်သုမုတ် ခေါ်ဝေါ်ကုန်သည်။ 'ထိုသောကြာကြယ်ဥဒည်းမူသောအခါ၊ တက်သောအခါ ရှေးသူဟောင်းတို့ဆေးဝါးရှာယူသည်။ ထိုသောကြာကြယ်ကိုပင် ရှေးမြန်မာသူဟောင်းတို့သောက်ရှူး ကြယ်ခေါ်ဝေါ်ကြကုန်သည်။ ကြေးနီကျောင်း ဒုတိယ ကျော်အောင်စံထားဆရာတော်စီရင်သည့် ဝေါဟာရတ္ထ ပကာသနီမှာ ·သောက်ရောင်အချိန်တွင် မြူးသောအရောင် ထင်သည်ကိုအစွဲပြု၍ခေါ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်လေသည်။ ကမ္ဘာတန်းဆာရာဇမန္တဏ် ယောဂယာတြာနှစ်ကျမ်းတွင် ဘောဇကဋတိုင်းသားသေတဗျအမျိုး ဘဂုရ ရသေ့မယား သုဇိတာသား သောကြာဖြစ်ကြောင်း ကိုဆိုသည်။ သောကြာဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ရက်သတ္တပတ်၏ ခြောက်ရက်နေ့ကို သောကြာနေ့ဟု ခေါ်သည်။ သောကြာဂြိုဟ်နတ်မင်းစီးသော ဂြိုဟ်ကောင်သည် ပူးဖြစ်သည်။ 'သောကြာမှာပူး၊ မြောက်စူးစူး၊ အထူးနှစ်ဆယ် စွန်းကယ်တစ်နှစ်မျှ'ဟူသောဂြိုဟ်လင်္ကာအရ သောကြာဂြိုဟ် သက်မှာ ၂၁နှစ်ဖြစ်၍ တည်ရာအရပ်သည် မြောက်အရပ်ဖြစ်၏။ ဗေဒင်အခေါ်အားဖြင့် သ၊ ဟ ဟူသော အက္ခရာနှစ်လုံးကို သောကြာနံ အက္ခရာဟုခေါ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist|3|refs= {{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title=Venus Fact Sheet |publisher=NASA |last=Williams |first=David R. |date=15 April 2005 |accessdate=12 October 2007 |archive-date=8 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html }}</ref> <ref name="Lopes_Gregg_2004">{{cite book |title=Volcanic worlds: exploring the Solar System's volcanoes | last1=Lopes | first1=Rosaly M. C. | author-link=Rosaly Lopes |last2=Gregg | first2=Tracy K. P. | date=2004 | page=61 | publisher=Springer Publishing | isbn=978-3-540-00431-8}}</ref> <ref name="Darling_Venus">{{cite encyclopedia | title=Venus | encyclopedia=Encyclopedia of Science | last=Darling |first=David | location=Dundee, Scotland | url=https://www.daviddarling.info/encyclopedia/V/Venus.html | access-date=24 March 2022 | archive-date=31 October 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211031035229/https://www.daviddarling.info/encyclopedia/V/Venus.html}}</ref> <ref name="Venus">{{cite encyclopedia | title=Venus | date=2016 | last=Squyres | first=Steven W. | author-link=Steven W. Squyres | encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus | access-date=7 January 2016 |archive-date=28 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140428174456/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/625665/Venus | url-status=live}}</ref> <ref name="horizons">{{cite web |last=Yeomans |first=Donald K. |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=2 |title=HORIZONS Web-Interface for Venus (Major Body=2) |work=JPL Horizons On-Line Ephemeris System}}—Select "Ephemeris Type: Orbital Elements", "Time Span: 2000-01-01 12:00 to 2000-01-02". ("Target Body: Venus" and "Center: Sun" should be defaulted to.) Results are instantaneous osculating orbit|osculating values at the precise J2000 epoch.</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663–683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120417212127/http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |archive-date=17 April 2012 |dead-url=yes |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }}() written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |bibcode=2007CeMDA..98..155S }}</ref> <ref name="Konopliv1999">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=A. S. |last2=Banerdt |first2=W. B. |last3=Sjogren |first3=W. L. |title=Venus Gravity: 180th Degree and Order Model |journal=Icarus |volume=139 |issue=1 |date=May 1999 |pages=3–18 |bibcode=1999Icar..139....3K |doi=10.1006/icar.1999.6086}}</ref> <ref name="iauwg_ccrsps2000">{{cite web |title=Report on the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements of the planets and satellites |publisher=International Astronomical Union |date=2000 |url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |accessdate=12 April 2007 |archivedate=10 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/60qCIcHwA?url=http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> <ref name="MallamaSky">{{cite journal |last=Mallama |first=A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky & Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="MallamaVenus">{{cite journal |last1=Mallama |first1=A. |last2=Wang |first2=D. |last3=Howard |first3=R.A. |title=Venus phase function and forward scattering from {{chem2|H2SO4}} |journal=Icarus |volume=182 |issue=1 |pages=10–22 |date=2006 |doi=10.1016/j.icarus.2005.12.014 |bibcode=2006Icar..182...10M}}</ref> <ref name="JPL-Horizons">{{cite web |date=27 February 2006 |type=Geophysical data |title=HORIZONS Web-Interface for Venus (Major Body=299) |work=JPL Horizons On-Line Ephemeris System |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=299 |accessdate=28 November 2010}} (Using JPL Horizons you can see that on 2013-Dec-08 Venus will have an apmag of −4.89)</ref> <ref name="fact">{{cite web |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html |title=Venus Fact Sheet |publisher=NASA |last=Williams |first=David R. |date=15 April 2005 |accessdate=12 October 2007 |archive-date=8 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308174416/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/venusfact.html }}</ref> <ref name="ephemeris">{{cite web |last=Espenak |first=Fred |date=1996 |url=http://eclipse.gsfc.nasa.gov/TYPE/venus2.html#ve2006 |title=Venus: Twelve year planetary ephemeris, 1995–2006 |work=NASA Reference Publication 1349 |publisher=NASA/Goddard Space Flight Center |accessdate=20 June 2006}}</ref> <ref name="CWRU_2006">{{cite web | title=Venus | date=13 September 2006 | publisher=Case Western Reserve University | url=http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html | access-date=21 December 2011 | archive-date=26 April 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120426064658/http://burro.cwru.edu/stu/advanced/venus.html}}</ref> <ref name="Lewis_2004">{{cite book | title=Physics and Chemistry of the Solar System | first=John S. |last=Lewis |date=2004 | edition=2nd | publisher=[[Academic Press]] | isbn=978-0-12-446744-6 | url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_384 | url-access=limited | page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_384/page/n477 463]}}</ref> <ref name="Newitz 2013">{{cite web | title=Here's Carl Sagan's original essay on the dangers of climate change | last=Newitz | first=Annalee | website=Gizmodo | date=11 December 2013 | url=https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135 | access-date=3 September 2021 | archive-date=3 September 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210903011006/https://gizmodo.com/heres-carl-sagans-original-essay-on-the-dangers-of-cl-1481304135 | url-status=live}}</ref> <ref name="Halliday_2020">{{cite journal |last1=Halliday |first1=Alex N. |title=The origins of volatiles in the terrestrial planets |journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |date=March 2013 |volume=105 |pages=146–171 |doi=10.1016/j.gca.2012.11.015 |bibcode=2013GeCoA.105..146H }}</ref> <ref name="Landis2003">{{cite book |last1=Landis |first1=Geoffrey A. |title=AIP Conference Proceedings |chapter=Colonization of Venus |date=2003 |volume=654 |pages=1193–1198 |doi=10.1063/1.1541418 |hdl=2060/20030022668 }}</ref> <ref name="Halliday_2020">{{cite journal |last1=Halliday |first1=Alex N. |title=The origins of volatiles in the terrestrial planets |journal=Geochimica et Cosmochimica Acta |date=March 2013 |volume=105 |pages=146–171 |doi=10.1016/j.gca.2012.11.015 |bibcode=2013GeCoA.105..146H }}</ref> <ref name="Owen_et_al_1992">{{cite journal |last1=Owen |first1=Tobias |last2=Bar-Nun |first2=Akiva |last3=Kleinfeld |first3=Idit |title=Possible cometary origin of heavy noble gases in the atmospheres of Venus, Earth and Mars |journal=Nature |date=July 1992 |volume=358 |issue=6381 |pages=43–46 |doi=10.1038/358043a0 |pmid=11536499 |bibcode=1992Natur.358...43O }}</ref> <ref name="Ernst 2022">{{cite web | title=Venus was once more Earth-like, but climate change made it uninhabitable | last=Ernst | first=Richard | website=The Conversation | date=3 November 2022 | url=http://theconversation.com/venus-was-once-more-earth-like-but-climate-change-made-it-uninhabitable-150445 | access-date=21 April 2023 | archive-date=21 April 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230421033219/http://theconversation.com/venus-was-once-more-earth-like-but-climate-change-made-it-uninhabitable-150445 | url-status=live}}</ref> <ref name="Way Del Genio 2020 p.">{{cite journal | title=Venusian Habitable Climate Scenarios: Modeling Venus Through Time and Applications to Slowly Rotating Venus-Like Exoplanets | last1=Way | first1=M. J. | last2=Del Genio | first2=Anthony D. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=125 | issue=5 | year=2020 | article-number=e2019JE006276 | doi=10.1029/2019je006276 | arxiv=2003.05704 | bibcode=2020JGRE..12506276W}}</ref> <ref name="Way Del Genio Kiang Sohl 2016 pp. 8376–8383">{{cite journal | title=Was Venus the first habitable world of our solar system? | last1=Way | first1=M. J. | last2=Del Genio | first2=Anthony D. | last3=Kiang | first3=Nancy Y. | last4=Sohl | first4=Linda E. | last5=Grinspoon | first5=David H. | last6=Aleinov | first6=Igor | last7=Kelley | first7=Maxwell | last8=Clune | first8=Thomas | journal=Geophysical Research Letters | publisher=American Geophysical Union (AGU) | volume=43 | issue=16 | date=28 August 2016 | pages=8376–8383 | doi=10.1002/2016gl069790 | pmid=28408771 | pmc=5385710 | arxiv=1608.00706 | bibcode=2016GeoRL..43.8376W}}</ref> <ref name="baas39_540">{{Cite journal | title=Searching for Evidence of Past Oceans on Venus | last1=Grinspoon |first1=David H. |author-link=David Grinspoon | last2=Bullock |first2=M. A. | journal=Bulletin of the American Astronomical Society | volume=39 | page=540 | date=October 2007 | bibcode=2007DPS....39.6109G}}</ref> <ref name="Steigerwald 2022">{{cite web | title=NASA Study: Massive Volcanism May Have Altered Ancient Venus' Climate | last=Steigerwald | first=Bill | website=NASA | date=2 November 2022 | url=http://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/venus-volcanic-climate-change | access-date=5 May 2023 | archive-date=10 May 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230510213318/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2022/venus-volcanic-climate-change/ | url-status=live}}</ref> <ref name="Kasting">{{cite journal | title=Runaway and moist greenhouse atmospheres and the evolution of Earth and Venus | last=Kasting |first=J. F. |author-link=James Kasting | journal=Icarus | year=1988 | volume=74 | issue=3 | pages=472–494 | doi=10.1016/0019-1035(88)90116-9 | pmid=11538226 | bibcode=1988Icar...74..472K }}</ref> <ref name="Moshkin_et_al_1979">{{cite journal | title=Dust on the surface of Venus | last1=Moshkin | first1=B. E. | last2=Ekonomov | first2=A. P. | last3=Golovin | first3=Iu. M. | journal=Kosmicheskie Issledovaniia (Cosmic Research) | volume=17 | issue=2 | pages=280–285 | year=1979 | bibcode=1979CosRe..17..232M}}</ref> <ref name="kras006">{{cite journal | title=Chemical composition of the atmosphere of Venus | last1=Krasnopolsky | first1=V. A. | last2=Parshev | first2=V. A. | journal=Nature | year=1981 | volume=292 | issue=5824 | pages=610–613 | doi=10.1038/292610a0 | bibcode=1981Natur.292..610K }}</ref> <ref name="Krasnopolsky_2006">{{cite journal | title=Chemical composition of Venus atmosphere and clouds: Some unsolved problems | first=Vladimir A. |last=Krasnopolsky | journal=Planetary and Space Science | volume=54 | issue=13–14 | pages=1352–1359 | year=2006 | doi=10.1016/j.pss.2006.04.019 | bibcode=2006P&SS...54.1352K}}</ref> <ref name="Mallama_et_al">{{cite journal | title=Comprehensive wide-band magnitudes and albedos for the planets, with applications to exo-planets and Planet Nine | first1=Anthony | last1=Mallama | first2=Bruce | last2=Krobusek | first3=Hristo | last3=Pavlov | journal=Icarus | volume=282 | pages=19–33 | date=2017 | doi=10.1016/j.icarus.2016.09.023 |arxiv=1609.05048 | bibcode=2017Icar..282...19M }}</ref> <ref name="sci_news_1976">{{cite journal | title=The Unveiling of Venus: Hot and Stifling | journal=Science News | date=19 June 1976 | volume=109 | issue=25 | pages=388–389 | jstor=3960800 | doi=10.2307/3960800 | quote=100 watts per square meter ... 14,000 lux ... corresponds to ... daytime with overcast clouds}}</ref> <ref name="Rossow_et_al_1990">{{cite journal | title=Cloud-tracked winds from Pioneer Venus OCPP images | first1=W. B. | last1=Rossow | first2=A. D. | last2=del Genio | first3=T. | last3=Eichler | journal=Journal of the Atmospheric Sciences | volume=47 | issue=17 | pages=2053–2084 | year=1990 | doi=10.1175/1520-0469(1990)047<2053:CTWFVO>2.0.CO;2 |bibcode=1990JAtS...47.2053R | doi-access=free}}</ref> <ref name="TAJ-20190826">{{cite journal | title=Long-term Variations of Venus's 365 nm Albedo Observed by Venus Express, Akatsuki, MESSENGER, and the Hubble Space Telescope | last1=Lee | first1=Yeon Joo | last2=Jessup | first2=Kandis-Lea | last3=Perez-Hoyos | first3=Santiago | last4=Titov | first4=Dmitrij V. | last5=Lebonnois | first5=Sebastien | last6=Peralta | first6=Javier | last7=Horinouchi | first7=Takeshi | last8=Imamura | first8=Takeshi | last9=Limaye | first9=Sanjay | last10=Marcq | first10=Emmanuel | last11=Takagi | first11=Masahiro | last12=Yamazaki | first12=Atsushi | last13=Yamada | first13=Manabu | last14=Watanabe | first14=Shigeto | last15=Murakami | first15=Shin-ya | last16=Ogohara | first16=Kazunori | last17=McClintock | first17=William M. | last18=Holsclaw | first18=Gregory | last19=Roman | first19=Anthony | journal=The Astronomical Journal | date=26 August 2019 | volume=158 | issue=3 | page=126 | arxiv=1907.09683 | bibcode=2019AJ....158..126L | doi=10.3847/1538-3881/ab3120 | doi-access=free}}</ref> <ref name="psj_1_42">{{Cite journal | title=Could the Migration of Jupiter Have Accelerated the Atmospheric Evolution of Venus? | last1=Kane | first1=S. R. | last2=Vervoort | first2=P. | last3=Horner | first3=J. | last4=Pozuelos | first4=P. J. | journal=Planetary Science Journal | volume=1 | pages=42–51 | date=September 2020 | issue=2 | doi=10.3847/PSJ/abae63 | doi-access=free | arxiv=2008.04927 | bibcode=2020PSJ.....1...42K}}</ref> <ref name="Margot_et_al_2021">{{cite journal | title=Spin state and moment of inertia of Venus | display-authors=3 | last1=Margot | first1=Jean-Luc | last2=Campbell | first2=Donald B. | last3=Giorgini | first3=Jon D. | last4=Jao | first4=Joseph S. | last5=Snedeker | first5=Lawrence G. | last6=Ghigo | first6=Frank D. | last7=Bonsall | first7=Amber | journal=Nature Astronomy | date=29 April 2021 | volume=5 | issue=7 | pages=676–683 | doi=10.1038/s41550-021-01339-7 | arxiv=2103.01504 | bibcode=2021NatAs...5..676M }}</ref> <ref name="planetary-facts">{{cite web | title=Planetary Facts | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/explore/space-topics/compare/planetary-facts.html | access-date=20 January 2016 |archive-date=11 May 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120511011542/http://www.planetary.org/explore/space-topics/compare/planetary-facts.html | url-status=live}}</ref> <ref name="compare">{{cite web | title=Space Topics: Compare the Planets | publisher=The Planetary Society | url=http://www.planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html | access-date=12 January 2016 | archive-date=18 February 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060218084852/http://planetary.org/explore/topics/compare_the_planets/terrestrial.html}}</ref> <ref name="Brunier_2002">{{cite book | title=Solar System Voyage | first=Serge | last=Brunier | author-link=Serge Brunier | publisher=Cambridge University Press | year=2002 | page=40 | url=https://books.google.com/books?id=JkLxJOhEj-wC&pg=PA40 | isbn=978-0-521-80724-1 | translator-last=Dunlop | translator-first=Storm | access-date=17 September 2017 | archive-date=3 August 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200803144137/https://books.google.com/books?id=JkLxJOhEj-wC&pg=PA40 | url-status=live}}</ref> <ref name="Esposito_1984">{{cite journal | title=Sulfur Dioxide: Episodic Injection Shows Evidence for Active Venus Volcanism | first=Larry W. | last=Esposito | author-link=Larry W. Esposito | journal=[[Science (journal)|Science]] | date=9 March 1984 | volume=223 |issue=4640 |pages=1072–1074 | doi=10.1126/science.223.4640.1072 |pmid=17830154 | bibcode=1984Sci...223.1072E }}</ref> <ref name="Bullock_Grinspoon_2001">{{cite journal | title=The Recent Evolution of Climate on Venus | last1=Bullock |first1=Mark A. | last2=Grinspoon |first2=David H. |author-link2=David Grinspoon | journal=[[:en:Icarus (journal)|Icarus]] | volume=150 | issue=1 | date=March 2001 | pages=19–37 | doi=10.1006/icar.2000.6570 |bibcode=2001Icar..150...19B }}</ref> <ref name="Basilevsky_Head_1995">{{cite journal | title=Global stratigraphy of Venus: Analysis of a random sample of thirty-six test areas | last1=Basilevsky | first1=Alexander T. | last2=Head | first2=James W. III | journal=Earth, Moon, and Planets | volume=66 | issue=3 | pages=285–336 | date=1995 | bibcode=1995EM&P...66..285B | doi=10.1007/BF00579467 }}</ref> <ref name="Kaufmann">{{cite book | last=Kaufmann | first=W. J. | date=1994 | title=Universe | url=https://archive.org/details/universe0004kauf | publisher=W. H. Freeman | location=New York | page=[https://archive.org/details/universe0004kauf/page/204 204] | isbn=978-0-7167-2379-0}}</ref> <ref name="Nimmo98">{{cite journal | title=Volcanism and Tectonics on Venus | last1=Nimmo | first1=F. | last2=McKenzie | first2=D. | journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences | volume=26 | issue=1 | pages=23–53 | date=1998 | doi=10.1146/annurev.earth.26.1.23 | bibcode=1998AREPS..26...23N }}</ref> <ref name="Strom1994">{{cite journal | last1=Strom |first1=Robert G. | last2=Schaber | first2=Gerald G. | last3=Dawson | first3=Douglas D. | title=The global resurfacing of Venus | journal=Journal of Geophysical Research | volume=99 | issue=E5 | pages=10899–10926 | date=25 May 1994 | doi=10.1029/94JE00388 |bibcode=1994JGR....9910899S }}</ref> <ref name="u3r1a">{{cite journal | title=The deep atmosphere of Venus and the possible role of density-driven separation of CO2 and N2 | last1=Lebonnois | first1=Sebastien | last2=Schubert | first2=Gerald | journal=Nature Geoscience | publisher=Springer Science and Business Media LLC | volume=10 | issue=7 | date=26 June 2017 | pages=473–477 | doi=10.1038/ngeo2971 | bibcode=2017NatGe..10..473L }}</ref> <ref name="SolarSystemEncyclopedia">{{cite encyclopedia | title=Venus: Atmosphere | last=Taylor | first=Fredric W. | date=2014 | publisher=Elsevier Science & Technology | location=Oxford | isbn=978-0-12-415845-0 | editor1-last=Tilman | editor1-first=Spohn | editor2-last=Breuer | editor2-first=Doris | editor3-last=Johnson | editor3-first=T. V. | access-date=12 January 2016 | archive-date=29 September 2021 | url=https://search.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_atmosphere/0.pdf | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074456/https://search.credoreference.com/content/entry/estsolar/venus_atmosphere/0.pdf | encyclopedia=Encyclopedia of the Solar System | via=[[Credo Reference]] | url-status=dead}}</ref> <ref name="nasa_venus">{{cite web | title=Venus: Facts & Figures | publisher=NASA | url=http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric | access-date=12 April 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060929003116/http://sse.jpl.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Venus&Display=Facts&System=Metric | archive-date=29 September 2006}}</ref> <ref name="Lawrence_2005">{{cite web | title=In Search of the Venusian Shadow | last=Lawrence | first=Pete | date=2005 | website=Digitalsky.org.uk | access-date=13 June 2012 | url=http://www.digitalsky.org.uk/venus/shadow-of-venus.html | archive-url=https://web.archive.org/web/20120611003523/http://www.digitalsky.org.uk/venus/shadow-of-venus.html | archive-date=11 June 2012}}</ref> <ref name="Walker_2017">{{cite web | title=Viewing Venus in Broad Daylight | first=John | last=Walker | work=Fourmilab Switzerland | access-date=19 April 2017 | archive-date=29 March 2017 | url=http://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ | archive-url=https://web.archive.org/web/20170329024632/https://www.fourmilab.ch/images/venus_daytime/ | url-status=live}}</ref> }} == အခြားဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်များ == * [http://www.nineplanets.org/venus.html Nine Planets: Venus] * [http://csep10.phys.utk.edu/astr161/lect/venus/venus.html The Planet Venus] * [http://www.mentallandscape.com/V_DigitalImages.htm Images of Venus] {{Footer SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:သောကြာဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] 2cp0z5mvvpirkbfd69dzgmil2zkca9w 0 2888 1058166 1057389 2026-10-15T17:28:18Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058166 wikitext text/x-wiki {{ဆောင်းပါးကောင်း}} {{Infobox planet <!--------------------------------------------------------------------------------------- This infobox has been formatted in the same way as those for other Solar System planets and bodies, so please do not change it without discussion on the talkpage. ----------------------------------------------------------------------------------------> | bgcolour = #c0c0ff | name = ကမ္ဘာဂြိုဟ် | symbol = [[File:Earth symbol (small, bold).svg|24px|🜨]] | image = [[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|border|alt="[[The Blue Marble]]" photograph of Earth, taken by the [[အပိုလို ၁၇|Apollo 17]] lunar mission. The Arabian peninsula, Africa and Madagascar lie in the upper half of the disc, whereas Antarctica is at the bottom.]] | caption = "အပြာရောင်ပုလဲလုံး" ဟု အမည်ရသည့် ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[အပိုလို ၁၇]] မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်။ | alt_names = <!--{{ublist|style=padding-top:0.1em;|li_style=line-height:1.3em; |{{hlist|ကမ္ဘာမြေ|ကမ္ဘာ}} |{{hlist|အပြာရောင်ဂြိုဟ်|အပြာရောင်ပုလဲလုံး|''Terra''|Gaia}} }}--> | epoch = [[:en:J2000.0|J2000]]<ref group="n" name="epoch" /> | aphelion = {{longitem|{{convert|152100000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.01673|ul=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | perihelion = {{longitem|{{convert|147095000|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|0.9832687|u=AU}})&thinsp;}}}}<ref group="n" name="apsis" /> | semimajor = {{longitem|{{convert|149598023|km|abbr=on}}<br/>{{smaller|({{val|1.000001018|u=AU}})&thinsp;<ref name="VSOP87"/>}}}} | eccentricity = {{val|0.0167086}}<ref name="VSOP87"/> | period = {{longitem|{{val|365.256363004|u=days}}&thinsp;<ref name="IERS"/><br/>{{smaller|({{val|1.00001742096|u=[[:en:Julian year (astronomy)|yr]]}})}}}} | avg_speed = {{longitem|{{convert|29.78|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/><br/>{{smaller|({{convert|107200|km/h|abbr=on}})}}}} | mean_anomaly = {{val|358.617}}° | inclination = {{ublist|class=nowrap |{{val|7.155}}° to sun's equator; |1.57869°<ref name="Allen294"/> to invariable plane; |0.00005° to J2000 ecliptic}} | asc_node = {{val|-11.26064}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> to J2000 ecliptic | arg_peri = {{val|114.20783}}°<ref name="earth_fact_sheet"/> | satellites = {{unbulleted list | [[လကမ္ဘာ|သဘာဝဂြိုဟ်တု ၁ ခု]]; | ၁၃၀၅ ဂြိုဟ်တုများ }} | allsatellites = yes | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{convert|6371.0|km|abbr=on}}<ref name=hbcp2000/> | equatorial_radius = {{convert|6378.1|km|abbr=on}}<ref name=usno/><ref name="WGS-84"/> | polar_radius = {{convert|6356.8|km|abbr=on}}<ref name=cazenave_ahrens1995/> | flattening = {{val|0.0033528}}<ref name=iers/><br/>1/298.257222101 (ETRS89) | circumference = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|40075.017|km|abbr=on}} {{smaller|(equatorial)&thinsp;<ref name="WGS-84">World Geodetic System (''WGS-84''). [http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ Available online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200311023739/http://earth-info.nga.mil/GandG/wgs84/ |date=11 March 2020 }} from National Geospatial-Intelligence Agency.</ref>}} | {{convert|40007.86|km|abbr=on}} {{smaller|(meridional)&thinsp;<ref name="WGS-84-2"/><ref name="circ">Earth's circumference is almost exactly 40,000 km because the metre was calibrated on this measurement—more specifically, 1/10-millionth of the distance between the poles and the equator.</ref>}} }} | surface_area = {{unbulleted list |class=nowrap | {{convert|510065623|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| <small>(|)</small>}}<ref name="Pidwirny 2006_8" /><ref name="cia"/><ref group="n" name="surfacecover" /> | {{convert|148940000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| land <small>(|)</small>}} | {{convert|361132000|km2|mi2|comma=gaps|abbr=on|disp=x| water <small>(|)</small>}} }} | volume = [[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|{{val|1.08321|e=12|u=km3}}]] ({{val|2.59876|e=11|u=cu mi}})<ref name="earth_fact_sheet"/> | mass = {{val|5.97237|e=24|u=kg}} ({{val|1.31668|e=25|u=lb}})<br/>{{smaller|({{val|3.0|e=-6|ul=solar mass}})}} | density = {{convert|5.514|g/cm3|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | surface_grav = {{convert|9.807|m/s2|ft/s2|abbr=on}}<ref name="NIST2008"/><br/>{{smaller|([[ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲအား|{{val|1|u=''g''}}]])}} | moment_of_inertia_factor = 0.3307<ref name="Williams1994"/> | escape_velocity = {{convert|11.186|km/s|abbr=on}}<ref name="earth_fact_sheet"/> | sidereal_day = {{longitem|{{val|0.99726968|u=d}}<ref name="Allen296"/><br/>{{smaller|(23h&nbsp;56m&nbsp;4.100s)}}}} | rot_velocity = {{convert|1674.4|km/h|mph|abbr=on}}<ref name="Cox2000"/> | axial_tilt = 23.4392811°<ref name="IERS"/> | albedo = {{ublist|class=nowrap |0.367 [[:en:Geometric albedo|geometric]]<ref name="earth_fact_sheet"/> |0.306 [[:en:Bond albedo|Bond]]<ref name="earth_fact_sheet"/>}} | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = ကယ်လ်ဗင် | min_temp_1 = ၁၈၄&nbsp;K<ref name=asu_lowest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature |title=World: Lowest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=16 June 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100616025722/http://wmo.asu.edu/world-lowest-temperature }}</ref> | mean_temp_1 = ၂၈၈&nbsp;K<ref name=kinver20091210/> | max_temp_1 = ၃၃၀&nbsp;K<ref name=asu_highest_temp>{{cite web |url=http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature |title=World: Highest Temperature |work=WMO Weather and Climate Extremes Archive |publisher=Arizona State University |accessdate=2010-08-07 |archivedate=4 January 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130104143844/http://wmo.asu.edu/world-highest-temperature }}</ref> | temp_name2 = ဆဲလ်စီးယပ်စ် | min_temp_2 = −၈၉.၂&nbsp;°C | mean_temp_2 = ၁၅&nbsp;°C | max_temp_2 = ၅၆.၇&nbsp;°C | temp_name3 = ဖာရင်ဟိုက် | min_temp_3 = −၁၂၈.၅&nbsp;°F | mean_temp_3 = ၅၉&nbsp;°F | max_temp_3 = ၁၃၄&nbsp;°F | surface_pressure = {{val|101.325|ul=kPa}} (ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမှတ်) | atmosphere_composition = {{unbulleted list |class=nowrap | ၇၈.၀၈% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] (N{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}})<ref name="earth_fact_sheet"/> {{smaller|(dry air)}} | ၂၀.၉၅% [[အောက်ဆီဂျင်]] (O{{raise|0.3em|{{smallsub|2}}}}) | ~&nbsp;၁% [[ရေငွေ့]] {{smaller|(ရာသီဥတုကိုလိုက်၍ အပြောင်းအလဲရှိ)}} | ၀.၉၃၄၀% [[အာဂွန်]] | ၀.၀၄၁၃% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]<ref name="NOAA">{{cite web |url=https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |title=Trends in Atmospheric Carbon Dioxide: Recent Global {{chem2|CO2}} Trend |publisher=National Oceanic and Atmospheric Administration |website=Earth System Research Laboratory |date=19 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004010704/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html |archive-date=4 October 2020 |url-status=live |accessdate=22 November 2021 |archivedate=26 July 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180726210430/https://www.esrl.noaa.gov/gmd/ccgg/trends/gl_trend.html }}</ref> | ၀.၀၀၁၈၂% [[နီယွန်]]<ref name="earth_fact_sheet" /> | ၀.၀၀၀၅၂% [[ဟီလီယမ်]] | ၀.၀၀၀၁၉% [[မီသိန်း]] | ၀.၀၀၀၁၁% [[ကရစ်ပတွန်]] | ၀.၀၀၀၀၆% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] }} | note = no }} '''ကမ္ဘာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Earth}}) သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စုကြီး]] အတွင်း [[နေအဖွဲ့အစည်း]] ဟူသော [[ဂြိုဟ်စု]]ရှိ [[နေ]]မှ တတိယမြောက် ကွာလှမ်းကာ လှည့်ပတ်ပါဝင်နေသည့် ကျောက်သားဆန်သောဂြိုဟ် (terrestrial planet) ဖြစ်သည်။ [[ရေ|ရေထု]]၊ [[လေထု]]တို့လည်း ပါရှိ၍ နေမှ အကွာအဝေး မနီးလွန်းမဝေးလွန်း ဖြစ်နေရာမှ [[လူ]]အပါအဝင် [[သက်ရှိ]]များ ဖြစ်ပေါ်ရှင်သန် ထွန်းကားနိုင်သည့် [[ဂြိုဟ်]]တစ်လုံး ဖြစ်နေ၏။ ကမ္ဘာတွင် [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] တစ်စင်းသာ ရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေ]]ကို ၃၆၅.၂၅၆၄ ရက်တွင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေပြီး ၎င်းကိုပင် တစ်နှစ်ဟုသတ်မှတ်ကြသည်။ ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) အရ<ref group="n" name="radiomatric" /> ကမ္ဘာသည် သက်တမ်းအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၄.၅၄ [[ဘီလီယံ]] အကြာက ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name="USGS1997">{{cite web |date=1997 |title=Age of the Earth |url=http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |publisher=U.S. Geological Survey |accessdate=2006-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20051223072700/http://pubs.usgs.gov/gip/geotime/age.html |archivedate=23 December 2005 <!--DASHBot--> |deadurl=no}}</ref><ref>{{cite journal |last=Dalrymple |first=G. Brent |title=The age of the Earth in the twentieth century: a problem (mostly) solved |journal=Special Publications, Geological Society of London |date=2001 |volume=190 |issue=1 |pages=205–221 |doi=10.1144/GSL.SP.2001.190.01.14 |bibcode=2001GSLSP.190..205D}}</ref><ref>{{cite journal |author=Manhesa, Gérard |author2=Allègre, Claude J. |author3=Dupréa, Bernard |author4=Hamelin, Bruno| last-author-amp= yes |title=Lead isotope study of basic-ultrabasic layered complexes: Speculations about the age of the earth and primitive mantle characteristics |url=https://archive.org/details/sim_earth-and-planetary-science-letters_1980-05_47_3/page/370 |journal=Earth and Planetary Science Letters |date=1980 |volume=47 |issue=3 |pages=370–382 |doi=10.1016/0012-821X(80)90024-2 |bibcode=1980E&PSL..47..370M}}</ref> နေသည် ကမ္ဘာအား ထွန်းလင်းရန် [[အလင်း]]ရောင်နှင့် အပူချိန်ကိုပေးသည်။ ၎င်းအပူစွမ်းအင်ကြောင့် ကမ္ဘာကြီး၏ အောက်ဆုံးလေထုလွှာတွင် ရာသီဥတု (နေပူခြင်း၊ လေတိုက်ခြင်း၊ မိုးရွာခြင်း၊ နှင်းကျခြင်း၊ မုန်တိုင်းတိုက်ခြင်း) အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကမ္ဘာတွင် [[ရေ]]ပါဝင်မှု ၇၁% နှင့်<ref>{{cite web |url=http://www.noaa.gov/ocean.html |author=National Oceanic and Atmospheric Administration |title=Ocean |website=NOAA.gov |accessdate=3 May 2013 |archivedate=24 April 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130424102601/http://www.noaa.gov/ocean.html }}</ref> ကုန်းမြေ ၂၉% ခန့်ရှိသည်။ ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများကို ရေခဲများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။ အပူပိုင်းဒေသတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသထက် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်ကို ပိုမိုရရှိပြီး လေထု၊ သမုဒ္ဒရာရေစီးကြောင်းများဖြင့် အပူကို ဖြန့်ဖြူးပေးသည်။ [[မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]သည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အပူချိန်ကို ထိန်းသိမ်းပေးရန် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လျက်ရှိသည်။ ဒေသတစ်ခု၏ ရာသီဥတုကို ဆုံးဖြတ်ရာ၌ လတ္တီကျုကိုသာမက ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်၊ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှု အစရှိသည်တို့ကိုပါ အသုံးပြုသည်။ အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများ၊ မိုးကြိုးမုန်တိုင်းများ၊ အပူလှိုင်းဖြတ်ခြင်းစသော ပြင်းထန်သည့်ရာသီဥတုများသည် နေရာဒေသအများစုတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားစွာ သက်ရောက်သည်။ ကမ္ဘာသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း [[သက်ရှိ]]များနေထိုင်နိုင်သော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ သက်ရှိမျိုးစိတ်ပေါင်း ၁၀-၁၄ [[မီလီယံ]]ခန့် နေထိုင်ကြပြီး<ref name="MillerSpoolman2012">{{cite book |last1=Miller |first1=G. |last2=Spoolman |first2=Scott |title=Environmental Science |chapter=Biodiversity and Evolution |url=https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |date=1 January 2012 |publisher=Cengage Learning |isbn=1-133-70787-4 |page=62 |accessdate=27 December 2014 |archive-date=2 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190502055246/https://books.google.com/books?id=NYEJAAAAQBAJ&pg=PA62 |url-status=live }}</ref> လူသားမျိုးနွယ်မှာ အရေအတွက်အားဖြင့် ၇.၆ [[ဘီလီယံ]]ခန့်ဖြစ်သည်။ အနီးရှိ [[ကြာသပတေးဂြိုဟ်]]၏ ပြင်းထန်သော [[ဒြပ်ဆွဲငင်အား]]က ကမ္ဘာကို [[ဥက္ကာပျံ]]များနှင့် တိုက်မိနိုင်ချေမှ အတန်အသင့် အကာအကွယ်ပေးနေသည်ဟု ယူဆထားသည်။ ကမ္ဘာ ဖွဲ့တည်ပြီး ပထမ ဘီလီယံနှစ်များတွင် သက်ရှိဇီဝသည် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာ၌ စတင်ရှင်သန်ခဲ့ပြီး [[ကမ္ဘာ့လေထု]]နှင့် ကုန်းမြေများကို အကျိုးသက်ရောက်ခဲ့ကာ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံမှစ၍ သက်ရှိတို့ ရှင်သန်ပေါက်ဖွားခဲ့ဟန် ရှိသည်။<ref name="AP-20151019">{{cite news |last=Borenstein |first=Seth |title=Hints of life on what was thought to be desolate early Earth |url=http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html |date=19 October 2015 |work=Excite |location=Yonkers, NY |publisher=Mindspark Interactive Network |agency=Associated Press |accessdate=20 October 2015 |archivedate=23 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151023200248/http://apnews.excite.com/article/20151019/us-sci--earliest_life-a400435d0d.html }}</ref><ref name="PNAS-20151014-pdf">{{cite journal |last1=Bell |first1=Elizabeth A. |last2=Boehnike |first2=Patrick |last3=Harrison |first3=T. Mark |last4=Mao |first4=Wendy L. |display-authors=3 |date=19 October 2015 |title=Potentially biogenic carbon preserved in a 4.1&nbsp;billion-year-old zircon |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |format=PDF |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. |location=Washington, D.C. |publisher=National Academy of Sciences |doi=10.1073/pnas.1517557112 |issn=1091-6490 |accessdate=20 October 2015 |pmid=26483481 |pmc=4664351 |volume=112 |issue=47 |pages=14518–21 |bibcode=2015PNAS..11214518B }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |access-date=24 June 2018 |archive-date=6 November 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106021508/http://www.pnas.org/content/early/2015/10/14/1517557112.full.pdf }} Early edition, published online before print.</ref> ကမ္ဘာမြေ၏သမိုင်းတွင် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်းမှုဖြစ်ရပ်များ]]ကြောင့် သက်ရှိမျိုးစိတ် ၉၉ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Book-Biology">{{cite book |editor1=Kunin, W.E. |editor2=Gaston, Kevin |title=The Biology of Rarity: Causes and consequences of rare—common differences |url=https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |date=31 December 1996 |isbn=978-0412633805 |page=110 |accessdate=26 May 2015 |archive-date=4 September 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160904152014/https://books.google.com/books?id=4LHnCAAAQBAJ&pg=PA110 |url-status=live }}</ref> ပျက်စီးပျောက်ကွယ်ခဲ့ဖူးသည်။<ref name="StearnsStearns2000">{{cite book |last=Stearns |first=Beverly Peterson |last2=Stearns |first2=S. C. |last3=Stearns |first3=Stephen C. |title=Watching, from the Edge of Extinction |url=https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |year=2000 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-08469-6 |page=preface x |accessdate=30 May 2017 |archive-date=28 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211128013934/https://books.google.com/books?id=0BHeC-tXIB4C |url-status=live }}</ref><ref name="NYT-20141108-MJN">{{cite news |last=Novacek |first=Michael J. |title=Prehistory's Brilliant Future |url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html |date=8 November 2014 |work=The New York Times |accessdate=25 December 2014 |archivedate=29 December 2014 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html }}</ref> ယနေ့တိုင် တည်ရှိသော ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်များမှာ ကျယ်ပြန့်လှကာ<ref name=science_241_4872_1441/><ref name="MillerSpoolman2012"/><ref name="NSF-2016002">{{cite news |author=Staff |title=Researchers find that Earth may be home to 1&nbsp;trillion species |url=https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 |date=2 May 2016 |publisher=National Science Foundation |accessdate=6 May 2016 |archivedate=4 May 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160504111108/https://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=138446 }}</ref> မျိုးစိတ်အများစုကို သိပ္ပံနည်းကျ ဖော်ပြထားနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။<ref name="PLoS-20110823">{{cite journal |last1=Mora |first1=C. |last2=Tittensor |first2=D.P. |last3=Adl |first3=S. |last4=Simpson |first4=A.G. |last5=Worm |first5=B. |title=How many species are there on Earth and in the ocean? |date=23 August 2011 |journal=PLOS Biology |doi=10.1371/journal.pbio.1001127 |pmid=21886479 |pmc=3160336 |volume=9 |issue=8 |pages=e1001127}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူသားများ ၈ ဘီလီယံနီးပါးခန့် နေထိုင်ကြပြီး အသက်ရှင်သန်ရေးအတွက် ကမ္ဘာ၏ ဇီဝအလွှာ (biosphere) နှင့် သဘာဝရင်းမြစ်များပေါ်တွင် မှီခိုကြရသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== === ဖွဲ့တည်ခြင်း === [[File:Protoplanetary-disk.jpg|thumb|Left|အစောပိုင်းကာလ နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်ချပ်ပြားအား စိတ်ကူးယဉ်ရေးဆွဲထားပုံ]] နေအဖွဲ့အစည်းရှိ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးပစ္စည်းမှာ လွန်ခဲ့သော ၄.၅၆၇၂±၀.၀၀၀၆ ဘီလီယံနှစ်အကြာက ဖြစ်တည်သည်။<ref name=bowring_housch1995/> သီအိုရီအရ ကမ္ဘာသည် နေပေါက်ဖွားပြီး ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းများမှ ဖွဲ့တည်ခြင်းဖြစ်သည်။ သုတေသနတစ်ခုအရ လွန်ခဲ့သောနှစ်​​ပေါင်း ၄.၅၃ ဘီလီယံအကြာက လကမ္ဘာ ဖြစ်တည်ခဲ့ဟုဆိုသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Tartèse|first1=Romain|last2=Anand|first2=Mahesh|last3=Gattacceca|first3=Jérôme|last4=Joy|first4=Katherine H.|author-link4=Katherine Joy|last5=Mortimer|first5=James I.|last6=Pernet-Fisher|first6=John F.|last7=Russell|first7=Sara|last8=Snape|first8=Joshua F.|last9=Weiss|first9=Benjamin P.|date=2019|title=Constraining the Evolutionary History of the Moon and the Inner Solar System: A Case for New Returned Lunar Samples|journal=Space Science Reviews|language=en|volume=215|issue=8|page=54|doi=10.1007/s11214-019-0622-x|bibcode=2019SSRv..215...54T|issn=1572-9672|doi-access=free}}</ref> အဆိုပြုချက်တစ်ခုအရမူ [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ်အစားရှိ ''သီယာ''ဟုခေါ်သည့် ဂြိုဟ်တစ်ခုက ကမ္ဘာမြေအား ဝင်တိုက်ခဲ့သေးသည်ဟုဆိုသည်။ ယင်းဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းသော အရွယ်အစားရှိသည်ဟုဆိုပြီး ထိတိုက်မှုကြောင့် ယင်း၏အစိတ်အပိုင်းအချို့သည် ကမ္ဘာမြေနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref name=canup_asphaug2001b /><ref>{{cite journal|url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf|title=On the origin and composition of Theia: Constraints from new models of the Giant Impact|journal=Icarus|last1=Meier|first1=M. M. M.|last2=Reufer|first2=A.|last3=Wieler|first3=R.|date=4 August 2014|volume=242|access-date=25 October 2020|page=5|doi=10.1016/j.icarus.2014.08.003|arxiv=1410.3819|bibcode=2014Icar..242..316M|s2cid=119226112}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=30 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120856/https://arxiv.org/ftp/arxiv/papers/1410/1410.3819.pdf }}</ref> လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄.၁ ဘီလီယံနှင့် ၃.၈ ဘီလီယံအတွင်း လကမ္ဘာအား ဥက္ကာခဲများစွာ ဝင်တိုက်ခဲ့မှုက လကမ္ဘာ၏ ယနေ့ခေတ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို ထုဆစ်ပုံဖော်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်။<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Astrobiology|url=https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil|first1=Philippe|last1= Claeys|first2=Alessandro|last2=Morbidelli|author-link2=Alessandro Morbidelli (astronomer)|editor-first1=Muriel|editor-last1= Gargaud|editor-first2=Prof Ricardo|editor-last2=Amils|editor-first3= José Cernicharo|editor-last3= Quintanilla|editor-first4= Henderson James (Jim) |editor-last4= Cleaves II|editor-first5=William M.|editor-last5=Irvine|editor-first6= Prof Daniele L.|editor-last6= Pinti|editor-first7= Michel|editor-last7= Viso|year= 2011|publisher=Springer Berlin Heidelberg|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaastr00amil/page/n953 909]–12|doi=10.1007/978-3-642-11274-4_869|chapter=Late Heavy Bombardment|isbn= 978-3-642-11271-3}}</ref> ===ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ သမိုင်း=== ကမ္ဘာ့လေထုနှင့် သမုဒ္ဒရာများကို မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုနှင့် အေးခဲနေသောဓာတ်ငွေ့များ ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်သို့ ပေါ်ထွက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။<ref name="watersource" /><ref>{{cite web |url=https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html |title=Earth's Early Atmosphere and Oceans |work=Lunar and Planetary Institute |publisher=Universities Space Research Association |access-date=27 June 2019 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190708180329/https://www.lpi.usra.edu/education/timeline/gallery/slide_17.html }}</ref> ယင်းရင်းမြစ်များမှ ရေငွေ့သည် သမုဒ္ဒရာများသို့ ငွေ့ရည်ဖွဲ့စုဖွဲ့ကြသည်။ [[ကြယ်တံခွန်]]၊ [[ဥက္ကာခဲ]]များမှ ရေနှင့် ရေခဲများသည်လည်း သမုဒ္ဒရာများအတွင်းသို့ စုဝေးခဲ့ကြသည်။ ပင်လယ်များအတွက် လိုအပ်သောရေသည် ကမ္ဘာဖြစ်တည်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့ဟန်ရှိသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Piani|first1=Laurette|last2=Marrocchi|first2=Yves|last3=Rigaudier|first3=Thomas|last4=Vacher|first4=Lionel G.|last5=Thomassin|first5=Dorian|last6=Marty|first6=Bernard|date=2020|title=Earth's water may have been inherited from material similar to enstatite chondrite meteorites|url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110|journal=Science|language=en|volume=369|issue=6507|pages=1110–13|doi=10.1126/science.aba1948|issn=0036-8075|pmid=32855337|bibcode=2020Sci...369.1110P|s2cid=221342529}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 August 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200828185943/https://science.sciencemag.org/content/369/6507/1110 }}</ref> ဤစံနမူနာပုံစံတွင် နေသည် [[နေရောင်ခြည် တောက်ပမှု|လက်ရှိတောက်ပမှု]]၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာရှိသေးသောအချိန်<ref name=asp2002 /> လေထုထဲရှိ [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များသည် သမုဒ္ဒရာများကို အေးခဲမသွားစေရန် ထိန်းကျောင်းပေးခဲ့သည်။<ref name=physorg20100304 /> ကမ္ဘာဖွဲ့တည်ပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံကြာသော် ကမ္ဘာ၏ သံလိုက်စက်ကွင်း ဖြစ်တည်လာခဲ့သည်။ ယင်းသံလိုက်စက်ကွင်းသည် လေထုကို နေလေ (solar wind) မှ နုတ်ယူမသွားစေရန် ကာကွယ်ပေးခဲ့သည်။ ကမ္ဘာ၏ အပြင်ဘက်ချော်ရည်အလွှာသည် အေးမြလာပြီး ပထမဆုံး အစိုင်အခဲလွှာကို ဖွဲ့တည်လာခဲ့သည်။ ===အနာဂတ်=== [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] {{CO2}} သည် လေထုထဲတွင် သက်တမ်းရှည်ကြာစွာ တည်ရှိနေနိုင်သောကြောင့် လူသားတို့၏ {{CO2}} ထုတ်လွှတ်မှုသည် နောင်နှစ်ပေါင်း တစ်သိန်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ရေခဲခေတ်တစ်ခုကို နှောင့်နှေးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Ganopolski|first1=A.|last2=Winkelmann|first2=R.|last3=Schellnhuber|first3=H. J.|date=2016|title=Critical insolation – CO₂ relation for diagnosing past and future glacial inception|url=https://www.nature.com/articles/nature16494|journal=Nature|language=en|volume=529|issue=7585|pages=200–03|doi=10.1038/nature16494|pmid=26762457|bibcode=2016Natur.529..200G|s2cid=4466220|issn=1476-4687}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/articles/nature16494 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=16 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016221338/https://www.nature.com/articles/nature16494 }}</ref> ကမ္ဘာ၏ အနာဂတ်သည် [[နေ]]နှင့် တိုက်ရိုက် သက်ဆိုင်လျက်ရှိသည်။ နောင်နှစ်ပေါင်း ၁.၁ ဘီလီယံတွင် နေ၏ တောက်ပမှုသည် ယခုလက်ရှိထက် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း၊ နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံတွင် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ တိုးလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future"/> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင် အပူချိန် တိုးပွားလာပြီး အင်အော်ဂဲနစ် ကာဗွန်သံသရာကို အရှိန်တင်စေကာ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] စုစည်းမှုစနစ်ကို လျှော့ကျစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="britt2000" /> ယင်းကဲ့သို့ဖြစ်ပါက နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မှ ၉၀၀ မီလီယံအတွင်း အပင်များအတွက် [[ဖိုတိုဆင်သစ်ဆစ်|အလင်းမှီစု]]နည်းဖြင့် အစာချက်လုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ အပင်များ နည်းပါးလာခြင်းသည် လေထုထဲရှိ [[အောက်ဆီဂျင်]] ပမာဏကို နည်းပါးသွားစေမည်ဖြစ်ကာ တိရိစ္ဆာန်လောက ရှင်သန်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။<ref name=ward_brownlee2002/> နောက်ထပ် နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံကြာသော် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ ရေအားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားပြီး<ref name=carrington/> တစ်ကမ္ဘာလုံး အပူချိန်သည် ၇၀ °C (၁၅၈ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref name=ward_brownlee2002/> ယင်းအချိန်မှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅၀၀ မီလီယံခန့်အတွင်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်သေးသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။ အကယ်၍ လေထုမှ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]အား ဖယ်ထုတ်လိုက်ပါက<ref name=pnas1_24_9576/> နှစ်ပေါင်း ၂.၃ ဘီလီယံခန့်အတွင်း သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ကောင်းရှင်သန်နိုင်သေးသည်။ ထို့သို့မဟုတ်ဘဲ နေ၏အပူချိန်သည် တည်ငြိမ်မည်ဟု ယူဆပါကလည်း နှစ်ပေါင်း ၁ ဘီလီယံအတွင်း ခေတ်သစ်သမုဒ္ဒရာများမှ ၂၇ ရာခိုင်နှုန်းသော ရေထုတို့သည် ကမ္ဘာ့အတွင်းပိုင်းအလွှာသို့ ဆင်းသက်ကုန်မည်ဖြစ်သည်။<ref name=hess5_4_569/> နေသည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံကြာပါက [[ဧရာမ ကြယ်နီ]]ကြီးအဖြစ်သို့ [[ကြယ်တို့၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ဆင့်ကဲပြောင်းလဲ]]သွားမည်ဖြစ်ပြီး ယခုလက်ရှိအရွယ်အစားထက် အဆပေါင်း ၂၅၀ သို့ ရောက်ရှိကာ ၁ [[AU]] (မိုင်ပေါင်း ၉၃ မီလီယံခန့်) ကြီးထွားလာမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /><ref name="sun_future_schroder"/> ကမ္ဘာ၏ ကံကြမ္မာသည် မသေချာပေ။ ဧရာမ ကြယ်နီတစ်စင်းအနေဖြင့် နေသည် ယင်း၏ထုထည် ပမာဏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းအား ဆုံးရှုံးလိုက်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) မရှိပါက ကမ္ဘာပတ်လမ်းသည် နေမှ ၁.၇ AU အကွာသို့ ရွေ့သွားမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိပါက ကမ္ဘာသည် နေ၏လေထုထဲသို့ တိုးဝင်ကာ အငွေ့ပျံသွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> နေ၏တောက်ပမှုသည် ယခုထက် အဆပေါင်း ၅၀၀ ပိုမိုတောက်ပလာမည်ဖြစ်ကာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ အကုန်လုံး မဟုတ်သော်မှ အတော်များများကို လွန်ကဲသောအပူချိန်က ပျက်စီးစေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="sun_future" /> ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆမှု (simulation) တစ်ခုက ကမ္ဘာသည် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် နေ၏လေထုသို့ ဝင်ရောက်ကာ လောင်ကျွမ်းသွားမည်ဟုဆိုသည်။<ref name="sun_future_schroder" /> ==ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ== ===ပုံသဏ္ဌာန်=== ကမ္ဘာ၏ပုံသဏ္ဌာန်သည် ထိပ်နှစ်ဘက်ပြား၍ အလယ်တွင် လုံးဝိုင်းသည်။ ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်မှုကြောင့် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများတွင် ပြားချပ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် ဖောင်းကားသည်။<ref name=milbert_smith96 /> အီကွေတာရှိ ကမ္ဘာ၏အချင်းသည် ၄၃ ကီလိုမီတာ (၂၇ မိုင်) ရှိပြီး ဝင်ရိုးစွန်း တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ အချင်းထက် ပိုများသည်။<ref name="ngdc2006" /> ===ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု=== {| class="wikitable" style="float: right; clear: right; margin-left: 2em;" |+ ကမ္ဘာ့ကျောက်လွှာ၏ ဓာတုပစ္စည်း ပါဝင်မှု<ref name=brown_mussett1981/><ref name="Rudnick2003">{{cite book |chapter=Composition of the Continental Crust |journal=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=R. L. |last1=Rudnick |first2=S. |last2=Gao |title=Treatise on Geochemistry |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=3 |pages=1–64 |year=2003 |doi=10.1016/B0-08-043751-6/03016-4 |isbn=978-0-08-043751-4 |bibcode=2003TrGeo...3....1R}}</ref><ref name="White2014">{{cite book |chapter=Composition of the Oceanic Crust |title=Treatise on Geochemistry |publisher=Elsevier Science |location=New York |first1=W. M. |last1=White |first2=E. M. |last2=Klein |author-link2=Emily Klein |editor1-first=H. D. |editor1-last=Holland |editor2-first=K. K. |editor2-last=Turekian |volume=4 |pages=457–96 |year=2014 |doi=10.1016/B978-0-08-095975-7.00315-6 |isbn=978-0-08-098300-4 |hdl=10161/8301}}</ref> !rowspan="2"|ဒြပ်ပေါင်း !rowspan="2"|ဖော်မျူလာ !colspan="2"|ပါဝင်ပစ္စည်း |- !style="font-size: smaller;"|ကုန်းမြေ !style="font-size: smaller;"|သမုဒ္ဒရာ |- |[[ဆီလီကာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|SiO2}} |style="text-align: right;"|60.2% |style="text-align: right;"|48.6% |- |[[အလူမီနီယမ် အောက်ဆိုဒ်|အလူမီနာ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Al2O3}} |style="text-align: right;"|15.2% |style="text-align: right;"|16.5% |- |[[ကယ်လဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|ထုံး]] |style="text-align: center;"|CaO |style="text-align: right;"|5.5% |style="text-align: right;"|12.3% |- |[[မဂ္ဂနက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်|မဂ္ဂနီဆီယာ]] |style="text-align: center;"|MgO |style="text-align: right;"|3.1% |style="text-align: right;"|6.8% |- |iron(II) oxide |style="text-align: center;"|FeO |style="text-align: right;"|3.8% |style="text-align: right;"|6.2% |- |[[ဆိုဒီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|Na2O}} |style="text-align: right;"|3.0% |style="text-align: right;"|2.6% |- |[[ပိုတက်ဆီယမ် အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|K2O}} |style="text-align: right;"|2.8% |style="text-align: right;"|0.4% |- |iron(III) oxide |style="text-align: center;"|{{chem2|Fe2O3}} |style="text-align: right;"|2.5% |style="text-align: right;"|2.3% |- |[[ရေ (မော်လီကျူး)|ရေ]] |style="text-align: center;"|{{chem2|H2O}} |style="text-align: right;"|1.4% |style="text-align: right;"|1.1% |- |[[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|CO2}} |style="text-align: right;"|1.2% |style="text-align: right;"|1.4% |- |[[တိုက်တေနီယမ် ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] |style="text-align: center;"|{{chem2|TiO2}} |style="text-align: right;"|0.7% |style="text-align: right;"|1.4% |- |phosphorus pentoxide |style="text-align: center;"|{{chem2|P2O5}} |style="text-align: right;"|0.2% |style="text-align: right;"|0.3% |- !colspan="2"|စုစုပါင်း !style="text-align: right;"|99.6% !style="text-align: right;"|99.9% |} ကမ္ဘာ့ထုထည်သည် ၅.၉၇×၁၀^၂၄ ကီလိုဂရမ် နီးပါးခန့်ရှိပြီး အများစုမှာ [[သံ (သတ္တု)|သံ]] (၃၂.၁%)၊ အောက်ဆီဂျင် (၃၀.၁%)၊ [[ဆီလီကွန်]] (၁၅.၁%)၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]] (၁၃.၉%)၊ ဆာလဖာ (၂.၉%)၊ [[နီကယ်]] (၁.၈%)၊ [[ကယ်လစီယမ်]] (၁.၅%)၊ [[အလူမီနီယမ်]] (၁.၄%) နှင့် ကျန်သော ဒြပ်စင်များ ၁.၂% ပါဝင်သည်။ ပင်မအူတိုင်တွင် သံ ၈၈.၈%၊ နီကယ် ၅.၈%၊ ဆာလဖာ ၄.၅% တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name=pnas71_12_6973/> ကျောက်မာလွှာတွင် တွေ့ရသော ကျောက်ခဲအများစုသည် အောက်ဆိုဒ်များ ဖြစ်ကြသည်။ အဓိကအားဖြင့် [[ကလိုရင်း]]၊ [[ဆာလဖာ]]နှင့် [[ဖလိုရင်း]]တို့ဖြစ်ကြသည်။ ကျောက်မာလွှာ၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကိုမူ ဆီလီကာ၊ အလူမီနာ၊ အိုင်းယွန်း အောက်ဆိုဒ်၊ ထုံး၊ မဂ္ဂနီဆီယာ၊ ပိုတက်နှင့် ဆိုဒါတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name=brown_mussett1981/><ref name=pnas71_12_6973/> ===မျက်နှာပြင်=== [[File:Earth dry elevation.stl|thumb|Left|ရေမပါရှိသော – လက်ရှိကမ္ဘာဂြိုဟ် (သုံးဘက်မြင် စက်ဝိုင်းလုံးပုံစံမြင်ရန် နှိပ်၍ချဲ့ကြည့်ပါ)။]] ကမ္ဘာ့ မျက်နှာပြင် စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၉၇ မီလီယံ ရှိသည်။<ref name="Pidwirny 2006_8"/> ယင်း၏ ၇၀.၈ ရာခိုင်နှုန်း<ref name="Pidwirny 2006_8"/> (စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၄၃ မီလီယံ) မှာ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အောက်တွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World Factbook |publisher=Cia.gov |accessdate=2 November 2012 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> ရေဖြင့် ဖုံးလွှမ်းမထားသော လက်ကျန် ၂၉.၂% များမှာ တောင်တန်းများ၊ [[ကန္တာရ]]များနှင့် အခြားသော ကုန်းမြေများဖြစ်သည်။ ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်မှာ အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သော [[ပင်လယ်သေ]]ဒေသ၌ −၄၁၈ မီတာရှိပြီး အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော [[ဧဝရတ်တောင်]]တွင် ၈၈၄၈ မီတာ ရှိသည်။ ကုန်းမြေ၏ ပင်လယ်ရေ မျက်နှာပြင်အမြင့် ပျမ်းမျှအမြင့်မှာ ၇၉၇ မီတာ ရှိသည်။<ref>{{cite web |url=https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html |title=Hypsographic Curve of Earth's Surface from ETOPO1 |first=National Geophysical Data |last=Center |website=ngdc.noaa.gov |accessdate=24 June 2018 |archivedate=15 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170915114233/https://ngdc.noaa.gov/mgg/global/etopo1_surface_histogram.html }}</ref> [[အနည်ကျကျောက်]]များသည် ကမ္ဘာ့အပြင်ဘက်ကျောက်လွှာ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော်လည်း ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီးများ၏ မျက်နှာပြင်ကိုမူ အနည်ကျကျောက်များက ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း လွှမ်းမိုးထားသည်။<ref name=jessey /> စုစုပေါင်း စိုက်ပျိုးနိုင်သောမြေသည် ကုန်းမြေ၏ ၁၀.၉ ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ၁.၃ ရာခိုင်နှုန်းသည် အမြဲတမ်း စိုက်ပျိုးမြေများဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |title=World Bank arable land |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1W?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 October 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151002170510/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.ARBL.ZS/countries/1w?display=graph }}</ref><ref>{{cite web |title=World Bank permanent cropland |url=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph |publisher=World Bank |access-date=19 October 2015 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713131245/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.CROP.ZS/countries?display=graph }}</ref> ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းအား [[စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး]]အတွက် အသုံးပြုသည်။ ခန့်မှန်းခြေ သီးနှံပင်စိုက်ပျိုးရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၆.၄ သန်း၊ မွေးမြူရေးအတွက် စတုရန်းမိုင် ၁၂.၉ သန်း အသီးသီး အသုံးချသည်။<ref name="Hooke2012">{{cite journal |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |title=Land transformation by humans: A review |journal=GSA Today |first1=Roger LeB. |last1=Hooke |first2=José F. |last2=Martín-Duque |first3=Javier |last3=Pedraza |volume=22 |issue=12 |pages=4–10 |date=December 2012 |doi=10.1130/GSAT151A.1 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=9 January 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180109181247/https://www.geosociety.org/gsatoday/archive/22/12/pdf/gt1212.pdf }}</ref> ===ရေထု=== ကမ္ဘာမျက်နှာပြင်၌ ရေပေါများခြင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ အခြားသောဂြိုဟ်များထဲမှ ''ဂြိုဟ်ပြာ'' ဟု ခွဲခြားနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ရေထုတွင် အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့ပါဝင်သည်။ သို့သော် နည်းစနစ်ကျကျဆိုပါက မြစ်၊ ချောင်း၊ အင်း၊ အိုင်၊ ကုန်းတွင်းပိုင်းပင်လယ်နှင့် မြေအောက်ရေတို့ ပါဝင်သည်။ အနက်ဆုံး မြေအောက်ရေ တည်ရှိရာမှာ [[ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းရှိ မာရီနာချောက် (Mariana Trench) ၏ ချန်လင်ဂျာဒီး (Challenger Deep) ဖြစ်ပြီး မီတာ ၁၀၉၁၁.၁ (ပေ ၃၅၇၉၉) ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ ထုထည်သည် ၁.၃၅×၁၀^၁၈ နီးပါးခန့် သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမြေ ထုထည်၏ ၁/၄၄၀၀ ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် ဧရိယာအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၃၉.၇ မီလီယံရှိပြီး ပျမ်းမျှအနက်မှာ ၃၆၈၂ မီတာ (၁၂၀၈၀ ပေ) ရှိကာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်သည် ချောမွေ့နေမည်ဆိုပါက ပျမ်းမျှအနက်သည် ၂.၇ မှ ၂.၈ ကီလိုမီတာ ရှိမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/559627/sphere-depth-of-the-ocean |title=sphere depth of the ocean&nbsp;– hydrology |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |accessdate=12 April 2015}}</ref><ref>{{cite web |url=https://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 |title=Third rock from the Sun&nbsp;– restless Earth |work=NASA's Cosmos |accessdate=12 April 2015 |archivedate=6 November 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151106230149/http://ase.tufts.edu/cosmos/print_chapter.asp?id=4 }}</ref> ရေအားလုံး၏ ၉၇.၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေငန်များဖြစ်ပြီး ကျန် ၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရေချိုဖြစ်ကာ<ref>{{Cite book|title=On Water|url=https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|access-date=7 December 2020|website=European Investment Bank|year=2019|doi=10.2867/509830|language=en|author1=European Investment Bank|publisher=European Investment Bank|isbn=9789286143199|archive-date=29 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201129051604/https://www.eib.org/en/publications/eib-big-ideas-on-water|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Chart: Globally, 70% of Freshwater is Used for Agriculture|url=https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture|access-date=7 December 2020|website=World Bank Blogs|date=22 March 2017|last1=Khokhar|first1=Tariq|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 December 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201206080843/https://blogs.worldbank.org/opendata/chart-globally-70-freshwater-used-agriculture}}</ref> ရေချို ၆၈.၇ ရာခိုင်နှုန်းသည် ရေခဲလွှာများ၌ တည်ရှိသည်။<ref>{{cite web|last1=Perlman|first1=Howard|date=17 March 2014|title=The World's Water|url=https://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html|access-date=12 April 2015|work=USGS Water-Science School|accessdate=25 June 2018|archivedate=22 April 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150422113320/http://water.usgs.gov/edu/earthwherewater.html}}</ref> ကမ္ဘာ၏ အအေးဆုံးဒေသများတွင် နှင်းများသည် ပုံစံမပျက် ရေခဲအဖြစ် တည်ရှိကြသည်။ ယင်းနှင်းများ၊ ရေခဲများသည် ကြာလာသော် ရေခဲလွှာများဖြစ်တည်လာကြသည်။ အာတိတ်ဒေသရှိ ရေခဲပင်လယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနီးပါးခန့် ကြီးမားလှသည်။ သို့သော် ရာသီဥတုဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် လျင်မြန်စွာ ဆုတ်ယုတ်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last=Hendrix|first=Mark|title=Earth Science: An Introduction|publisher=Cengage|year=2019|isbn=978-0-357-11656-2|location=Boston|page=329}}</ref> ကမ္ဘာ့သမုဒ္ဒရာများ၏ ပျမ်းမျှ ရေငန်နှုန်းမှာ ပင်လယ်ရေ ၁ ကီလိုဂရမ်တွင် ၃၅ ဂရမ်နှုန်း ဖြစ်သည်။ ဆားအများစုကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်းမှ ထွက်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာများသည် လေထုထဲရှိ ဓာတ်ငွေ့များကို ပျော်ဝင်သွားစေသည့် သိုလှောင်ကန်များဖြစ်ကြပြီး ယင်းသည် ပင်လယ်နေသတ္တဝါများ ရှင်သန်ရန် အရေးပါသည်။<ref name=natsci_oxy4 /> ပင်လယ်ရေများသည် ကမ္ဘာ့ရာသီဥတုများပေါ်တွင် လွှမ်းမိုးမှုရှိပြီး သမုဒ္ဒရာများသည် အပူလှောင်ကန်အဖြစ် ပြုမူပေးသည်။<ref name=michon2006 /> သမုဒ္ဒရာများရှိ အပူချိန်ပြောင်းလဲမှုများသည် [[အယ်လ်နီညို]]ကဲ့သို့ သိသာသော ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=sample2005 /> ===လေထု=== {{Main|ကမ္ဘာ့လေထု}} [[File:MODIS Map.jpg|thumb|ကမ္ဘာဂြိုဟ်အား တိမ်ဖုံးလွှမ်းထားသောပုံကို [[နာဆာ]]၏ ဂြိုဟ်တုမှ ရိုက်ကူးထားသည်]] မြေမျက်နှာပြင်အား သက်ရောက်သော ပျမ်းမျှ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအားသည် ကီလိုမီတာ ၈.၅ အမြင့်၌ ၁၀၁.၃၂၅ KPa (၁၄.၆၉၅၉ psi) ဖြစ်သည်။<ref name="Exline2006">{{cite book|last1=Exline|first1=Joseph D.|url=https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|title=Meteorology: An Educator's Resource for Inquiry-Based Learning for Grades 5–9|last2=Levine|first2=Arlene S.|last3=Levine|first3=Joel S.|date=2006|publisher=NASA/Langley Research Center|page=6|id=NP-2006-08-97-LaRC|access-date=23 November 2021|archive-date=28 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180528181043/https://www.nasa.gov/pdf/288978main_Meteorology_Guide.pdf|url-status=live}}</ref> ခြောက်သွေ့သော လေထုတွင် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၇၈%၊ [[အောက်ဆီဂျင်]] ၂၁%၊ [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]]၊ ရေငွေ့နှင့် အခြားဓာတ်ငွေ့များ ပါဝင်သည်။<ref name="Exline2006" />ရေငွေ့ ပါဝင်မှုသည် ၀.၀၁ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၄ ရာခိုင်နှုန်းကြားတွင် ပြောင်းလဲလျက်တည်ရှိသည်။<ref name="Exline2006" /> သို့သော် ပျမ်းမျှမှာ ၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ|ထရိုပိုစဖီးယားလွှာ]]၏ အမြင့်သည် ဝင်ရိုးစွန်း၌ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) နှင့် [[အီကွေတာ]]တွင် ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) ဝန်းကျင်ရှိသည်။<ref name=geerts_linacre97 /> ကမ္ဘာ့လေထု၏ ဘိုင်အိုစဖီးယားတွင် [[အိုဇုန်းလွှာ]] တည်ရှိပြီး သက်ရှိများ ရှင်သန်ရန်အတွက် အန္တရာယ်ရှိသော [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ကို ကာကွယ်ပေးသည်။<ref name="Harrison 2002" /> လေထုသည် ဥက္ကာခဲများအား မြေမျက်နှာပြင်သို့ မကျရောက်ခင် လောင်ကျွမ်းစေပြီး အပူချိန်ကို ချိန်ညှိပေးသည်။<ref name="atmosphere" /> ဤဖြစ်စဉ်အား ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုဟုခေါ်ကာ မြေပြင်မှ ထုတ်လုပ်သော အပူများကို ဖမ်းယူထားခြင်းဖြစ်သည်။ ဖန်လုံအိမ် အကျိုးသက်ရောက်မှုကို အဓိကဖြစ်စေသောအရာများမှာ ရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ [[မီသိန်း]]၊ နိုက်ထရိုက်အောက်ဆိုဒ်နှင့် [[အိုဇုန်း]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤကဲ့သို့ အပူသိုလှောင်သည့်ဖြစ်စဉ် မရှိပါက လက်ရှိအပူချိန် +၁၅ °C (၅၉ °F)<ref name="Pidwirny2006_7" /> နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် −၁၈ °C (၀ °F) သို့ ရောက်ရှိမည်ဖြစ်ပြီး သက်ရှိများ ဖြစ်တည်ခဲ့လိမ့်မည် မဟုတ်ပေ။ ၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလတွင် ကမ္ဘာ့လေထုရှိ ရေခဲ ပုံဆောင်ခဲမှ ရောင်ပြန်ဟပ်သော အလင်းကို မိုင်ပေါင်းများစွာဝေးသော [[ဂြိုဟ်တု]]တစ်ခုမှ မြင်ခဲ့ရသည်။<ref name="NYT-20170519">{{cite news |last=St. Fleur |first=Nicholas |title=Spotting Mysterious Twinkles on Earth From a Million Miles Away |url=https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html |date=19 May 2017 |work=The New York Times |accessdate=20 May 2017 |archivedate=20 May 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170520002922/https://www.nytimes.com/2017/05/19/science/dscovr-satellite-ice-glints-earth-atmosphere.html }}</ref><ref name="GRL-201760515">{{cite journal |last1=Marshak |first1=Alexander |last2=Várnai |first2=Tamás |last3=Kostinski |first3=Alexander |title=Terrestrial glint seen from deep space: oriented ice crystals detected from the Lagrangian point |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |date=15 May 2017 |journal=Geophysical Research Letters |doi=10.1002/2017GL073248 |accessdate=20 May 2017 |volume=44 |issue=10 |pages=5197–5202 |bibcode=2017GeoRL..44.5197M }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract |accessdate=25 June 2018 |archivedate=26 December 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171226014559/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/2017GL073248/abstract }}</ref> ===မိုးလေဝသနှင့် ရာသီဥတု=== {{Main|မိုးလေဝသ|ရာသီဥတု}} ကမ္ဘာ၏လေထုတွင် ပုံသေနယ်နိမိတ်မရှိဘဲ၊ အတွင်းဘက်မှ အပြင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ပါးလွှာလာပြီး အပြင်ဘက်အာကာသထဲသို့အရောက်တွင် မေးမှိန်သွားသည်။ လေထု၏ လေးပုံသုံးပုံသည် မြေမျက်နှာပြင်မှ ပထမဆုံး ၁၁ ကီလိုမီတာ (၆.၈ မိုင်) အတွင်း၌ ပါဝင်သည်။ အနိမ့်ဆုံးအလွှာကို [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ|ထရိုပိုစဖီးယား]]ဟုခေါ်သည်။ နေမှလာသော စွမ်းအင်သည် ဤအလွှာကို အပူပေးပြီး လေကို ပြန့်ကားမှုဖြစ်စေသည်။ ဤသိပ်သည်းမှု နည်းသောလေသည် မြင့်တက်လာပြီး အေးမြ၍ သိပ်သည်းမှုများသောလေဖြင့် အစားထိုးသွားသည်။ ရလဒ်အနေဖြင့် အပူစွမ်းအင် ဖြန့်ဖြူးခြင်းမှတဆင့် လေထုလည်ပတ်မှုကိုဖြစ်စေကာ [[မိုးလေဝသ]]နှင့် [[ရာသီဥတု]]များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref name=rahmstorf2003 /> {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 150 | image1 = Dorian 2019-08-30 1618Z.jpg | caption1 = [[ဟာရီကိန်း ဒိုရီယန်]]ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတကာ အာကာသစခန်း]]မှမြင်ရပုံ | image2 = Image-Ulmus pumila (Ulmus gobicus) in Gobi Desert.jpg | caption2 = [[ဂိုဘီသဲကန္တာရ]]ရှိ သစ်ပင်နှင့် တိမ်တိုက်များ }} မြေမျက်နှာပြင်သို့ကျရောက်သော [[နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်]]သည် လတ္တီကျု့ များလာသည်နှင့်အမျှ လျော့နည်းသွားသည်။ လတ္တီကျု အမြင့်ပိုင်းတွင် [[နေရောင်ခြည်]]သည် မြေမျက်နှာပြင်သို့ ထောင့်အနိမ့်ဖြင့် ရောက်ရှိသည်။ ထို့ကြောင့် နေရောင်ခြည်သည် ပိုမိုထူထပ်သော လေထုကို ဖြတ်သန်းရသည်။ ရလဒ်အဖြစ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်ရှိ ပျမ်းမျှ နှစ်စဉ်အပူချိန်သည် အီကွေတာမှ လတ္တီကျု ၁ ဒီဂရီလျှင် ၀.၄ စင်တီဂရိတ် (၀.၇ ဖာရင်ဟိုက်) နှုန်းဖြင့် လျော့နည်းသွားသည်။<ref name="sadava_heller2006" /> တည်နေရာ၏ ရာသီဥတုများကို သက်ရောက်စေသော အခြားအချက်မှာ သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်မှုဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=49}}</ref> သမုဒ္ဒရာများနှင့် နီးကပ်သောနေရာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အေးမြသောနွေရာသီနှင့် ပူနွေးသောဆောင်းရာသီများ ရှိတတ်ကြသည်။ အကြောင်းမှာ သမုဒ္ဒရာများသည် အပူပမာဏကို ပိုမိုသိုလှောင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သမုဒ္ဒရာများ၏ အပူဓာတ် သို့မဟုတ် အအေးဓာတ်ကို လေတိုက်ခြင်းဖြင့် ကုန်းမြေသို့ ပို့ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=32}}</ref> ရေငွေ့များသည် မြေမျက်နှာပြင်ရှိ အငွေ့ပျံခြင်းမှတဆင့် လေထုထဲသို့ လှည့်လည်ကြသည်။ လေထုအခြေအနေသည် ပူနွေးစိုထိုင်းပါက ရေသည် စုဖွဲ့ကာ မိုးရွာသွန်းခြင်းအဖြစ် မြေပြင်ပေါ်သို့ ပြန်လည်ကျရောက်သည်။<ref name="moran2005" /> ထိုအခါ ရေအများစုသည် အနိမ့်ပိုင်းသို့ မြစ်ချောင်းများမှတဆင့် သမုဒ္ဒရာများ သို့မဟုတ် ရေကန်များသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိသွားသည်။ ဤရေသံသရာသည် မြေပြင်ပေါ်ရှိ သက်ရှိများအတွက် မရှိမဖြစ် အရေးပါသော ယန္တရားဖြစ်သည်။ မိုးရွာသည့်ပုံစံသည် တစ်နှစ်လျှင် မီတာများစွာမှ မီလီမီတာအောက်အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ခြားနားကြသည်။ လေထုလည်ပတ်မှု၊ ပထဝီဝင် သွင်ပြင်များနှင့် အပူချိန်ကွဲပြားခြားနားချက်များသည် ဒေသတစ်ခု၏ ပျမ်းမျှ မိုးရွာသွန်းနှုန်းကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်။<ref name="hydrologic_cycle" /> အသုံးများသော [[ကော့(ခ်)ပန်ရာသီဥတုခွဲခြားမှုများ|ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်]]တွင် အုပ်စု ၅ ခုပါဝင်ပြီး အပူပိုင်း ရာသီဥတု၊ ခြောက်သွေ့ ရာသီဥတု၊ သမပိုင်း ရာသီဥတု၊ တိုက်ကြီး ရာသီဥတုနှင့် ဝင်ရိုးစွန်း ရာသီဥတုဟူ၍ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းအုပ်စု ၅ ခုကိုလည်း ပိုမိုတိကျသော ရာသီဥတု အမျိုးအစားခွဲများအဖြစ် ထပ်မံခွဲခြားသေးသည်။<ref name="berger2002" /> ကော့ပန် ရာသီဥတုခွဲမှုစနစ်သည် အပူချိန်နှင့် မိုးရွာသွန်းနှုန်းအပေါ် အခြေခံ၍ နယ်မြေဒေသများကို ခွဲခြားပေးသည်။<ref>{{cite book|last1=Rohli|first1=Robert. V.|title=Climatology|last2=Vega|first2=Anthony J.|publisher=Jones & Bartlett Learning|year=2018|isbn=978-1-284-12656-3|edition=fourth|page=159}}</ref> ပူပြင်းသော ကန္တာရများတွင် မျက်နှာပြင် လေအပူချိန်သည် ၅၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၁၃၁ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ မြင့်တက်နိုင်ပြီး [[အန္တာတိက]]ဒေသတွင် အနုတ် ၈၉ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (−၁၂၈ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ကျဆင်းနိုင်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=El Fadli|first1=Khalid I.|last2=Cerveny|first2=Randall S.|last3=Burt|first3=Christopher C.|last4=Eden|first4=Philip|last5=Parker|first5=David|last6=Brunet|first6=Manola|last7=Peterson|first7=Thomas C.|last8=Mordacchini|first8=Gianpaolo|last9=Pelino|first9=Vinicio|last10=Bessemoulin|first10=Pierre|last11=Stella|first11=José Luis|date=2013|title=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58°C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (13 September 1922)|url=https://archive.org/details/bulletin-of-the-american-meteorological-society_2013-02_94_2/page/199|journal=Bulletin of the American Meteorological Society|language=en|volume=94|issue=2|pages=199–204|doi=10.1175/BAMS-D-12-00093.1|bibcode=2013BAMS...94..199E|issn=0003-0007|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last1=Turner|first1=John|last2=Anderson|first2=Phil|last3=Lachlan‐Cope|first3=Tom|last4=Colwell|first4=Steve|last5=Phillips|first5=Tony|last6=Kirchgaessner|first6=Amélie|last7=Marshall|first7=Gareth J.|last8=King|first8=John C.|last9=Bracegirdle|first9=Tom|last10=Vaughan|first10=David G.|last11=Lagun|first11=Victor|date=2009|title=Record low surface air temperature at Vostok station, Antarctica|journal=Journal of Geophysical Research: Atmospheres|language=en|volume=114|issue=D24|page=D24102|doi=10.1029/2009JD012104|bibcode=2009JGRD..11424102T|issn=2156-2202|doi-access=free}}</ref> ===အပေါ်ပိုင်း လေထု=== [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ]]၏အပေါ်ရှိ လေထုကို [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ]]၊ မီဆိုစဖီးယား အလွှာနှင့် သာမိုစဖီးယား အလွှာဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်။<ref name="atmosphere" /> အလွှာတစ်ခုချင်းစီတွင် အမြင့်အလိုက် အပူချိန်ခြားနားမှု ရှိကြသည်။ ယင်း၏အလွန်တွင် အက်ဇိုစဖီးယား (exosphere) သည် ပါးလွာသော မဂ္ဂနတိုစဖီးယား (magnetosphere) အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်။ ယင်းနယ်မြေတွင် ဘူမိသံလိုက်စက်ကွင်းများသည် နေလေများဖြင့် အပြန်အလှန်အကျိုးသက်ရောက်ကြသည်။<ref name=sciweek2004 /> စထရာတိုစဖီးယားလွှာအတွင်း [[အိုဇုန်းလွှာ]]တည်ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေရှိ သက်ရှိများအတွက် အရေးပါကာ ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်၏ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်မှ {{Convert|100|km|mi|abbr=on}} အကွာအဝေးကို လေထုနှင့် [[အပြင်ဘက် အာကာသ]]ဟု သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name=cordoba2004 /> ==ပတ်လမ်းနှင့် လည်ပတ်ခြင်း== ===လည်ပတ်ခြင်း=== [[File:EpicEarth-Globespin(2016May29).gif|thumb|right|ကမ္ဘာလည်ပတ်နေပုံအား [[:en:Deep Space Climate Observatory|DSCOVR EPIC]] မှ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရိုက်ကူးထားပုံ။]] ကမ္ဘာသည် နေကို တူရူပြု၍ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၂၄ နာရီ (၈၆၄၀၀ စက္ကန့်) လျှင် တစ်ကြိမ်လည်ပတ်ပြီး အခြားဝေးကွာသောကြယ်များကို တူရူပြုပါက ၂၃ နာရီ ၅၆ မိနစ် ၄ စက္ကန့်လျင် တစ်ကြိမ်နှုန်း လည်ပတ်သည်။<ref name="IERS" /><ref group="n" name="Aoki" /> ကမ္ဘာ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ နှေးကွေးလာသည်။ အတိတ်ကာလများ၏ တစ်ရက်တာသည် ယနေ့ခေတ်ထက် ပိုမိုတိုတောင်းခဲ့သည်။ ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှု (tidal effect) ကြောင့် ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ၁၉ ရာစုနှစ်နှင့်စာလျှင် ပိုမိုရှည်ကြာပြီး ယခုအခါ ရက်တိုင်း၌ ၀ မှ ၂ မီလီစက္ကန့်ကြား ပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်။<ref name=USNO_TSD/><ref>{{cite journal |title=Rapid Service/Prediction of Earth Orientation |journal=IERS Bulletin-A |date=9 April 2015 |volume=28 |issue=15 |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=12 April 2015 |format=.DAT file (displays as plaintext in browser) |archive-date=14 March 2015 |access-date=25 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |access-date=25 June 2018 |archive-date=14 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat |accessdate=25 June 2018 |archivedate=14 March 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150314182157/http://maia.usno.navy.mil/ser7/ser7.dat }}</ref> ===ပတ်လမ်း=== [[File:PIA23645-Earth-PaleBlueDot-6Bkm-Voyager1-orig19900214-upd20200212.jpg|thumb|upright|''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]]'' အာကာသယာဉ်က မိုင်ပေါင်း ၄ ဘီလီယံ နီးပါးခန့် အကွာအဝေးမှ ရိုက်ကူးထားသော ''[[အပြာဖျော့အစက်]]'' အမည်ရ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊ [[အလင်းအလျင်]]ဖြင့်ဆိုပါက ၅.၆ နာရီ ခရီးကွာဝေးသည်။<ref name="NASA-20200212">{{cite news |author=Staff |title=Pale Blue Dot Revisited |url=https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 |date=12 February 2020 |work=[[NASA]] |access-date=12 February 2020 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=12 February 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200212230826/https://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA23645 }}</ref>]] ကမ္ဘာသည် နေကိုဗဟိုပြု၍ ပျမ်းမျှ ကီလိုမီတာ ၁၅၀ မီလီယံ (၉၃ မီလီယံမိုင်) အကွာအဝေးမှ လှည့်ပတ်လျက်ရှိကာ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် ၁ ပတ် လှည့်ပတ်မိရန် ပျမ်းမျှ ၂၄ နာရီ ကြာမြင့်သည်။ ကမ္ဘာ၏ ပတ်လမ်းအမြန်နှုန်းသည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၂၉.၇၈ ကီလိုမီတာ (တစ်နာရီလျင် မိုင်ပေါင်း ၆၆၆၀၀) နှုန်းဖြစ်သည်။ ယင်းအမြန်နှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာ၏ အချင်း ၁၂၇၄၂ ကီလိုမီတာ (၇၉၁၈ မိုင်) အား ၇ မိနစ်အတွင်း၊ ၃၈၄၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၂၃၉၀၀၀ မိုင်) ကွာဝေးသော လကမ္ဘာသို့ ၃.၅ နာရီတို့ဖြင့် ခရီးပေါက်နိုင်သည်။<ref name="earth_fact_sheet" /> ကမ္ဘာ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အား လွှမ်းမိုးသောနယ်မြေကို ဟေးလ်စဖီးယား (Hill sphere) ဟုခေါ်ပြီး အချင်းဝက်အားဖြင့် ၉၃၀,၀၀၀ မိုင် (၁.၅ မီလီယံ ကီလိုမီတာ) ရှိသည်။<ref name="vazquez_etal2006" /><ref group="n" name="hill_radius" /> ယင်းသည် အခြားပိုမိုဝေးကွာသော နေနှင့် ဂြိုဟ်များ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားထက် ကမ္ဘာ၏ဒြပ်ဆွဲငင်အားက ပိုမိုအားပြင်းနိုင်သည့် အများဆုံးအကွာအဝေး ဖြစ်သည်။ အရာဝတ္ထုများသည် ဤအချင်းဝက်အတွင်း လည်ပတ်ရမည်ဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက နေ၏ ဒြပ်ဆွဲငင်အားနှင့် သက်ဆိုင်သွားမည်ဖြစ်သည်။<ref name="vazquez_etal2006" /> ကမ္ဘာသည် နေအဖွဲ့အစည်းနှင့်အတူ [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၌ တည်ရှိပြီး ဗဟိုမှ [[အလင်းနှစ်]] ၂၈၀၀ ကွာဝေးသည်။ ယင်းသည် [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]]ရှိ ဂလက်တစ်ပြင်ညီ (galactic plane) ၏ အလင်းနှစ် ၂၀ ခန့်တွင် တည်ရှိသည်။<ref name="nasa20051201" /> ==ကမ္ဘာ-ဂြိုဟ်ရံလ စနစ်== ===လကမ္ဘာ=== {{Main|လကမ္ဘာ}} {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 0.5em;" |+ ဂုဏ်သတ္တိများ |- | colspan=2 | [[File:FullMoon2010.jpg|center|200px|လပြည့်ဝန်းအား [[မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း]]မှ မြင်ရပုံ]] |- | '''အချင်း''' || {{val|3474.8|u=km|fmt=commas}} |- | '''ထုထည်''' || {{val|7.349|e=22|u=kg}} |- | '''ဆီမီးမေဂျာ ဝင်ရိုး''' || {{val|384400|u=km|fmt=commas}} |- | '''ပတ်လမ်းကာလ''' || {{nowrap|27{{smallsup|d}} 7{{smallsup|h}} 43.7{{smallsup|m}}}} |} လကမ္ဘာ၏ မူလဇာတ်မြစ်နှင့်ပတ်သက်၍ လူအများစု လက်ခံထားသော သီအိုရီအရ ''သီယာ''ဟုခေါ်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]အရွယ် ဂြိုဟ်ပေါက်စတစ်စင်းနှင့် အစောပိုင်းကာလ ကမ္ဘာတို့ ထိတိုက်မိရာမှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟုဆိုသည်။<ref name=nature412_708/> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်း ရှိပြီး ယင်းသည် ကမ္ဘ့ာအချင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် အရွယ်အစားရှိသည်။ [[ဂြိုဟ်သိမ်]] ''[[ပလူတို]]''၏ ဂြိုဟ်ရံလတစ်စင်းဖြစ်သော [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|''ချာရွန်'']]သည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားနှင့်နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမိုကြီးမားသော်လည်း<ref>{{cite web|url=https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway|title=What's so special about our Moon, anyway?|work=[[:en:Astronomy (magazine)|Astronomy]]|last1=Klemetti|first1=Erik|date=17 June 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=6 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201106063032/https://astronomy.com/news/2019/06/whats-so-special-about-our-moon-anyway}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.|title=Charon|website=NASA|date=19 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=14 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201014164907/https://solarsystem.nasa.gov/moons/pluto-moons/charon/in-depth/#:~:text=At%20half%20the%20size%20of,phenomenon%20called%20mutual%20tidal%20locking.}}</ref> အခြားဂြိုဟ်များ၏ ဂြိုဟ်ရံလများကိုလည်း ကမ္ဘာ၏ လကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် "ဂြိုဟ်ရံလများ" ("moons") ဟု ရည်ညွှန်းသည်။<ref>{{cite web|url=https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899|title=Curious Kids: Why is the moon called the moon?|website=The Conversation|last1=Brown|first1=Toby|date=2 December 2019|access-date=13 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=8 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201108044000/https://theconversation.com/curious-kids-why-is-the-moon-called-the-moon-127899}}</ref> လကမ္ဘာသည် မိခင်ဂြိုဟ်၏ အရွယ်အစားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နေအဖွဲ့အစည်းတွင် အကြီးဆုံး လတစ်စင်းဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာကြားရှိ [[ဒြပ်ဆွဲအား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်၌ ဒီရေများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>{{Cite journal|last1=Coughenour|first1=Christopher L.|last2=Archer|first2=Allen W.|last3=Lacovara|first3=Kenneth J.|author-link3=Kenneth Lacovara|date=2009|title=Tides, tidalites, and secular changes in the Earth–Moon system|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445|journal=Earth-Science Reviews|language=en|volume=97|issue=1|pages=59–79|doi=10.1016/j.earscirev.2009.09.002|bibcode=2009ESRv...97...59C|issn=0012-8252}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=28 October 2012 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121028000947/http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0012825209001445 }}</ref> လကမ္ဘာပေါ်၌လည်း ဒီရေ အလုံပိတ် (tidal locking) အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေပြီး ယင်း၏ လည်ပတ်နှုန်းသည် ကမ္ဘာအား လှည့်ပတ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေသည်။ ရလဒ်အဖြစ် လ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခြမ်းသည် ကမ္ဘာသို့ အမြဲတမ်း မျက်နှာမူလျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite news|last=Kelley|first=Peter|date=17 August 2017|title=Tidally locked exoplanets may be more common than previously thought|url=https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/|access-date=8 October 2020|newspaper=Uw News|language=en|accessdate=22 November 2021|archivedate=9 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201009192401/https://www.washington.edu/news/2017/08/14/tidally-locked-exoplanets-may-be-more-common-than-previously-thought/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာအားလည်ပတ်နေသောကြောင့် လကမ္ဘာ၏ မတူညီသောမျက်နှာပြင်များကို နေရောင်ထိုးသောအခါ လဆန်းခြင်း၊ လကွယ်ခြင်းများကို ဖြစ်စေသည်။<ref>{{Cite web|title=Lunar Phases and Eclipses {{!}} Earth's Moon|url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses|access-date=8 October 2020|website=NASA Solar System Exploration|accessdate=22 November 2021|archivedate=16 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201016180007/https://solarsystem.nasa.gov/moons/earths-moon/lunar-phases-and-eclipses/}}</ref> ကမ္ဘာနှင့်လတို့ကြား အပြန်အလှန် ဒီရေအကျိုးသက်ရောက်မှုကြောင့် လသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁.၅ လက်မခန့် ကမ္ဘာနှင့် ဝေးကွာလျက်ရှိသည်။ လသည် ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းလျက် လည်ပတ်သောဖြစ်စဉ်အား တည်ငြိမ်စေသည်။ ကမ္ဘာမှ ကြည့်ပါက လကမ္ဘာကို နေ၏အရွယ်အစားကဲ့သို့ပင် မြင်ရသည်။ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ နေ၏အချင်းသည် လကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုကြီးသော်လည်း အကွာဝေးမှာ အဆပေါင်း ၄၀၀ ပိုမိုဝေးကွာသောကြောင့်ဖြစ်သည်။<ref name=angular /> ယင်းသည် နှစ်စဉ်နှင့် နေအပြည့်ကြတ်ခြင်းကို ကမ္ဘာပေါ်၌ ဖြစ်စေသည်။<ref>{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/|title=The Solar Eclipse Coincidence|work=Scientific American|last1=Sharf|first1=Caleb A.|date=18 May 2012|access-date=13 October 2020|author1-link=Caleb Scharf|accessdate=22 November 2021|archivedate=15 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201015083529/https://blogs.scientificamerican.com/life-unbounded/the-solar-eclipse-coincidence/}}</ref> လကမ္ဘာသည် ကမ္ဘာ၏ ရာသီဥတုကို ထိန်းကျောင်းခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိများ ဖြစ်ထွန်းမှုကို အထောက်အကူပြုခဲ့ကောင်းပြုခဲ့နိုင်သည်။ [[နိခါတကဗေဒ|ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း]] သက်သေများနှင့် ကွန်ပျူတာဖြင့် ပုံတူဖန်တီးမှန်းဆချက် (computer simulation) များက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းမှုသည် လကမ္ဘာနှင့်အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်မှုကြောင့် တည်ငြိမ်သည်ဟု ပြသနေသည်။ အချို့သော သီအိုရီအဆိုရှင်များက လကမ္ဘာမရှိပါက ကမ္ဘာ၏ မိမိဝင်ရိုးပေါ်တိမ်းစောင်းလည်ပတ်မှုသည် အင်္ဂါဂြိဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ရပ်ကဲ့သို့ ကမောက်ကမဖြစ်ကာ မတည်ငြိမ်မှု ဖြစ်သွားနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ သို့သော်လည်း ယင်းအား အပြန်အလှန် ငြင်းခုံနေကြဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.|title=Earth's moon may not be critical to life|work=Phys.org|last1=Cooper|first1=Keith|date=27 January 2015|access-date=26 October 2020|accessdate=22 November 2021|archivedate=30 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030120857/https://phys.org/news/2015-01-earth-moon-critical-life.html#:~:text=Lissauer's%20team%20found%20that%20without,day%20angle%20of%2023.5%20degrees.}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|title=Equilibrium rotational stability and figure of Mars|journal=Icarus|last1=Dadarich|first1=Amy|first2=Jerry X.|last2=Mitrovica|author-link2=Jerry X. Mitrovica|first3=Isamu|last3=Matsuyama|first4=J. Taylor|last4=Perron|first5=Michael|last5=Manga|author-link5=Michael Manga|first6=Mark A.|last6=Richards|date=22 November 2007|volume=194|issue=2|pages=463–75|access-date=26 October 2020|doi=10.1016/j.icarus.2007.10.017|archive-date=1 December 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf|url-status=dead}} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |access-date=22 November 2021 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf |accessdate=22 November 2021 |archivedate=1 December 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201201094104/http://web.mit.edu/perron/www/files/Daradich08.pdf }}</ref> ===လူလုပ် ဂြိုဟ်တုများ=== ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ကမ္ဘာပတ်လမ်းထဲ၌ အလုပ်ဖြစ်နေဆဲ လူလုပ် [[ဂြိုဟ်တု|ဂြိုဟ်တု]]များ ၂,၆၆၆ ခု ရှိသည်။<ref name="ucs" /> ယင်းတို့တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့သည့် ဂြိုဟ်တုများလည်း ပါဝင်ပြီး နောက်ယောင်ခံလိုက်ထားသည် အာကာသ အမှိုက် (Space debris) ၁၆,၀၀၀ ခုကျော် ရှိသည်။<ref group="n" name="space_debris" /> ကမ္ဘာ၏ အကြီးဆုံး လူလုပ် ဂြိုဟ်တုမှာ [[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း]]ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|last1=Welch|first1=Rosanne|url=https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|title=Technical Innovation in American History: An Encyclopedia of Science and Technology [3 volumes]|last2=Lamphier|first2=Peg A.|year=2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-61069-094-2|page=126|language=en|access-date=23 November 2021|archive-date=14 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210214004816/https://books.google.com/books?id=aWGHDwAAQBAJ&q=largest+artificial+satellite&pg=RA2-PA126|url-status=live}}</ref> ==ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ== {{Main|သက်ရှိ}} [[File:Mycena interrupta.jpg|thumb|[[မှို|မှိုများ]]သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတစ်မျိုးဖြစ်သည်။]] ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ သက်ရှိပုံစံများသည် [[ဂေဟစနစ်]]တွင် နေထိုင်ကြပြီး ယင်း၏ပုံစံအားလုံးကို ဇီဝလွှာ (biosphere) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{cite web|url=https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/|title=Biosphere|first1=Kim|last1=Rutledge|first2=Tara|last2=Ramroop|first3=Diane|last3=Boudreau|first4=Melissa|last4=McDaniel|first5=Santani|last5=Teng|first6=Erin|last6=Sprout|first7=Hilary|last7=Costa|first8=Hilary|last8=Hall|first9=Jeff|last9=Hunt|date=24 June 2011|work=National Geographic|access-date=1 November 2020|accessdate=23 November 2021|archivedate=3 November 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201103222045/https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/biosphere/}}</ref> ဇီဝလွှာကို ဇီဝအစုအဖွဲ့ (biomes) အဖြစ် ပိုင်းခြားပြီး အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 |title=Interdependency between animal and plant species |page=3 |work=BBC Bitesize |publisher=[[BBC]] |access-date=28 June 2019 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627225057/https://www.bbc.com/bitesize/guides/zmyj6sg/revision/3 }}</ref> မြေပြင်ပေါ်တွင် ဇီဝအစုအဖွဲ့များကို အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်နှင့် စိုထိုင်းဆတို့ဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်။ ကုန်းနေ ဇီဝအစုအဖွဲ့များသည် အာတိတ် သို့မဟုတ် အာတိတ်စက်ဝိုင်းအတွင်း တည်ရှိကြသည်။ မြင့်မားသောနေရာများ သို့မဟုတ် [[ကန္တာရ|အင်မတန်ခြောက်သွေ့သောဒေသ]]များတွင် အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ ကင်းမဲ့ကြသည်။ မျိုးစိတ် မူကွဲသည် စိုထိုင်းသောအနိမ့်ပိုင်းဒေသ အီကွေတာတွင် အများဆုံး ဖြစ်ထွန်းသည်။<ref name="amnat163_2_192" /> ယနေ့ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခန့်မှန်းခြေ မျိုးစိတ်အရေအတွက်သည် ပြောင်းလဲနေပြီး မျိုးစိတ်အများစုမှာ ဖော်ပြခြင်းမရှိသေးပေ။<ref name="Sweetlove_2011">{{Cite journal |last=Sweetlove |first=L. |date=24 August 2011 |title=Number of species on Earth tagged at 8.7 million |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |access-date=28 October 2020 |journal=Nature |pages=news.2011.498 |doi=10.1038/news.2011.498 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 November 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201109060345/https://www.nature.com/news/2011/110823/full/news.2011.498.html }}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှင်သန်ကျက်စားခဲ့ဖူးသော မျိုးစိတ်အားလုံး၏ ၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် [[မျိုးသုဉ်းခြင်း|မျိုးသုဉ်း]]ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20141108">{{cite news|last=Novacek|first=Michael J.|date=8 November 2014|title=Prehistory's Brilliant Future|work=[[The New York Times]]|url=https://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html|access-date=1 November 2020|accessdate=24 June 2018|archivedate=29 December 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141229225657/http://www.nytimes.com/2014/11/09/opinion/sunday/prehistorys-brilliant-future.html}}</ref><ref name="Jablonski2004">{{cite journal|last=Jablonski|first=David|author-link1=David Jablonski|year=2004|title=Extinction: past and present|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2004-02-12_427_6975/page/588|journal=Nature|volume=427|issue=6975|page=589|bibcode=2004Natur.427..589J|doi=10.1038/427589a|pmid=14961099|s2cid=4412106}}</ref> နေမှ ကမ္ဘာသို့ အကွာအဝေး၊ ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းကြောင်း ဗဟိုကျမှု၊ လှည့်ပတ်နှုန်း၊ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် တိမ်းစောင်းမှု၊ ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ ရာဇဝင်၊ ရေရှည်တည်တံ့သော လေထုနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] အစရှိသည့် အားလုံးသော ရာသီဥတုအခြေနေများသည် မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အကျိုးသက်ရောက်လျက်ရှိသည်။<ref name="dole1970" /> ကမ္ဘာသည် အရည်အဖြစ်တည်ရှိသော ရေကို ထောက်ပံ့ပေးပြီး ယင်းသည် ရှုပ်ထွေးသော အော်ဂဲနစ် မော်လီကျူးများ ဖြစ်တည်လာစေရန်၊ ဇီဝကမ္မဖြစ်စဉ်များအတွက် လိုအပ်သောစွမ်းအင်ကို အလုံအလောက် ထောက်ပံ့ပေးသည်။ အပင်များသည် လေထု၊ မြေဆီလွှာနှင့် ရေမှ အာဟာရဓာတ်ကို ယူသုံးနိုင်ကြသည်။ ယင်းအာဟာရဓာတ်များသည် မတူညီသောမျိုးစိတ်များကြားတွင် သံသရာလည်လျက်ရှိသည်။<ref>{{Cite book|last1=Singh|first1=J. S.|author-link1=Jamuna Sharan Singh|last2=Singh|first2=S. P.|author-link2=S. P. Singh (biochemist)|last3=Gupta|first3=S.R.|url=https://www.worldcat.org/oclc/896866658|title=Ecology environmental science and conservation|publisher=S. Chand & Company|year=2013|isbn=978-93-83746-00-2|edition=First|location=New Delhi|oclc=896866658|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100347/https://www.worldcat.org/title/ecology-environmental-science-and-conservation/oclc/896866658|url-status=live}}</ref> ဟာရီကိန်းမုန်တိုင်းများနှင့် [[တိုင်ဖွန်းမုန်တိုင်း]]များအပါအဝင် အပူပိုင်း ဆိုင်ကလုန်းများကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော မိုးလေဝသအခြေအနေများသည် ကမ္ဘာမြေ၏ မျက်နှာပြင်တိုင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး ယင်းဒေသရှိ သက်ရှိများအပေါ် ကြီးမားသည့်အကျိုးသက်ရောက်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်အထိ ယင်းဖြစ်ရပ်များသည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှလူပေါင်း ၁၁၈၀၀ ဦးကို သေဆုံးစေခဲ့သည်။<ref>{{cite book|title=Oceans and Human Health|first1=Sharon|last1=Smith|first2=Lora|last2=Fleming|first3=Helena|last3=Solo-Gabriele|first4=William H.|last4=Gerwick|publisher=Elsevier Science|year= 2011|isbn=978-0-08-087782-2|page=212}}</ref> အခြားနေရာများတွင် ငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ မြေပြိုခြင်း၊ [[ဆူနာမီ|ဆူနာမီဖြစ်ပေါ်ခြင်း]]၊ မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ရေလွှမ်းခြင်း၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ [[တောမီး|တောမီးလောင်ခြင်း]]နှင့် အခြားဘေးအန္တရာယ်များ ကျရောက်ရန် ရှိနေသည်။<ref>{{cite book|title=Natural Disasters|last1=Alexander|first1=David|page=3|year=1993|url=https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-1-317-93881-1|access-date=23 November 2021|archive-date=31 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210331100420/https://books.google.com/books?id=wnt0DwAAQBAJ&q=Natural+Disasters&pg=PT11|url-status=live}}</ref> လူသားတို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ပျောက်ဆုံးခြင်း၊ မျိုးစိတ်များ [[မျိုးသုဉ်းခြင်း]]၊ မြေဆီလွှာ ခမ်းခြောက်ခြင်း၊ မြေတိုက်စားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|pages=[https://archive.org/details/humanimpactonn00goud/page/52 52], 66, 69, 137, 142, 185, 202, 355, 366|title=The Human Impact on the Natural Environment|url=https://archive.org/details/humanimpactonn00goud|last1=Goudie|first1=Andrew|author-link1=Andrew Goudie (geographer)|year=2000|publisher=MIT Press|isbn=978-0-262-57138-8}}</ref> လူသားတို့၏ အပြုအမူသည် [[ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့]]များကို လေထုထဲသို့ ရောက်စေပြီး [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Cook|first1=John|last2=Oreskes|first2=Naomi|author-link2=Naomi Oreskes|last3=Doran|first3=Peter T.|author-link3=Peter Doran|last4=Anderegg|first4=William R. L.|last5=Verheggen|first5=Bart|last6=Maibach|first6=Edward W.|author-link6=Edward Maibach|last7=Carlton|first7=J. Stuart|last8=Lewandowsky|first8=Stephan|author-link8=Stephan Lewandowsky|last9=Skuce|first9=Andrew G.|last10=Green|first10=Sarah A.|last11=Nuccitelli|first11=Dana|date=2016|title=Consensus on consensus: a synthesis of consensus estimates on human-caused global warming|journal=Environmental Research Letters|language=en|volume=11|issue=4|page=048002|doi=10.1088/1748-9326/11/4/048002|bibcode=2016ERL....11d8002C|issn=1748-9326|doi-access=free}}</ref> ရေခဲလွှာများ အရည်ပျော်ကာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာမှု၊ မိုးခေါင်ရေရှားခြင်းနှင့် တောမီးလောင်မှုအန္တရာယ်ရှိလာခြင်းတို့သည် မျိုးစိတ်များကို ပိုမိုအေးမြသောဒေသသို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ရန် တွန်းအားပေးမှု ဖြစ်လာစေသည်။<ref name="Global Warming Effects">{{Cite web|date=14 January 2019|title=Global Warming Effects|url=https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/|access-date=16 September 2020|website=National Geographic|language=en|accessdate=23 November 2021|archivedate=2 December 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191202114510/https://www.nationalgeographic.com/environment/global-warming/global-warming-effects/}}</ref> ==လူသား ပထဝီဝင်== {{World map indicating continents}} [[ကမ္ဘာ့လူဦးရေ|ကမ္ဘာမြေရှိ လူဦးရေ]]သည် ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ၇ ဘီလီယံ ကျော်သွားခဲ့ပြီး<ref>{{cite web|url=https://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|title=Various '7 billionth' babies celebrated worldwide|date=October 31, 2011|agency=Associated Press|access-date=31 October 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html|work=Yahoo News|last1=Gomez|first1=Jim|last2=Sullivan|first2=Tim|archive-date=31 October 2011|accessdate=24 November 2021|archivedate=31 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111031182613/http://news.yahoo.com/various-7-billionth-babies-celebrated-worldwide-064439018.html}}</ref> ၂၁ ရာစု ဒုတိယထက်ဝက်ခန့်တွင် အမြင့်ဆုံး ၁၀ ဘီလီယံအထိ ရောက်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref name=":1">{{Cite news|last=Harvey|first=Fiona|date=15 July 2020|title=World population in 2100 could be 2 billion below UN forecasts, study suggests|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests|access-date=18 September 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=4 September 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200904212947/https://www.theguardian.com/world/2020/jul/15/world-population-in-2100-could-be-2-billion-below-un-forecasts-study-suggests}}</ref> လူဦးရေ တိုးပွားမှု အများဆုံးမှာ [[အာဖရိကတိုက်]]တွင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်။<ref name=":1" /> လူဦးရေ သိပ်သည်းဆသည် ကမ္ဘာတဝှမ်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကွဲပြားကြပြီး အများစုမှာ [[အာရှတိုက်]]တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ၂၀၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကျေးလက်ဒေသများထက် မြို့ပြတွင် နေထိုင်ကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်။<ref name="OWID_urbanization_2019"/> [[မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်း]]တွင် ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေထုထည်၏ ၆၈ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth |title=Distribution of landmasses of the Paleo-Earth |first1=Abel |last1=Méndez |author-link1=Abel Méndez |date=6 July 2011 |publisher=University of Puerto Rico at Arecibo |access-date=5 January 2019 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=6 January 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190106010959/http://phl.upr.edu/library/notes/distributionoflandmassesofthepaleo-earth }}</ref> ကုန်းမြေထုထည် များပြားသောအချက်ကြောင့်လည်း ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းသော လူသားများသည် မြောက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5|title=MAP OF THE DAY: Pretty Much Everyone Lives In The Northern Hemisphere|date=4 May 2012|work=Business Insider|last1=Lutz|first1=Ashley|access-date=5 January 2019|accessdate=24 November 2021|archivedate=19 January 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180119181108/http://www.businessinsider.com/90-of-people-live-in-the-northern-hemisphere-2012-5}}</ref> ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၈ ပုံ ၁ ပုံသည် လူသားများနေထိုင်ရန် သင့်လျော်သည်ဟု ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုက ဖော်ပြထားသည်။ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်၏ ၄ ပုံ ၃ ပုံကိုမူ သမုဒ္ဒရာများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားပြီး ကုန်းမြေမှာ ၄ ပုံ ၁ ပုံ ဖြစ်သည်။ ယင်းကုန်းမြေဧရိယာ၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ကန္တာရများ (၁၄ ရာခိုင်နှုန်း)၊<ref name="hessd4_439" /> တောင်တန်းများ (၂၇ ရာခိုင်နှုန်း)<ref name="biodiv" /> သို့မဟုတ် နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်သော ကုန်းမြေများ ဖြစ်ကြသည်။ နိုင်ငံများက [[အန္တာတိကတိုက်]]၏ အစိတ်အပိုင်းအချို့နှင့် အခြားဧရိယာအချို့မှလွဲ၍ ဂြိုဟ်တခုလုံး၏ ကုန်းမြေကို ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောဆိုထားကြသည်။<ref>{{cite book|last1=Lloyd|first1=John|author-link1=John Lloyd (producer)|title=The Discretely Plumper Second QI Book of General Ignorance|url=https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy|last2=Mitchinson|first2=John|author-link2=John Mitchinson (researcher)|publisher=Faber & Faber|year=2010|isbn=978-0-571-29072-7|pages=[https://archive.org/details/qisecondbookofge0000lloy/page/116 116]–117}}</ref> ကမ္ဘာတွင် ဂြိုဟ်တခုလုံးကို အုပ်ချုပ်သောအစိုးရ မည်သည့်အချိန်ကမှ မရှိခဲ့ဖူးသော်လည်း [[ကုလသမဂ္ဂ|ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ]]သည် လက်ရှိတွင် ကမ္ဘာတဝှမ်းကို ဦးဆောင်နေသည့် နိုင်ငံတကာအစိုးရအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite book|last1=Smith|first1=Courtney B.|url=https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|title=Politics and Process at the United Nations: The Global Dance|publisher=Lynne Reiner|year=2006|isbn=978-1-58826-323-0|pages=1–4|access-date=24 November 2021|archive-date=17 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201017080431/https://www.rienner.com/uploads/47d958f8700e6.pdf|url-status=live}}</ref> ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းသို့ ပထမဆုံး ရောက်ရှိသူမှာ [[ယူရီဂါဂါရင်]] ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။<ref name=kuhn2006 /> ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအထိ လူပေါင်း ၅၅၀ ယောက် အပြင်ဘက် အာကာသသို့ရောက်ရှိပြီး ယင်းတို့ထဲမှ ၁၂ ယောက်သည် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လမ်းလျှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref name=shayler_vis2005 /><ref>{{Cite news|last=Holmes|first=Oliver|date=19 November 2018|title=Space: how far have we gone – and where are we going?|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going|access-date=10 October 2020|issn=0261-3077|accessdate=24 November 2021|archivedate=6 October 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201006041822/https://www.theguardian.com/science/2018/nov/19/space-how-far-have-we-gone-and-where-are-we-going}}</ref> ပုံမှန်အားဖြင့် လူသားများ အာကာသထဲတွင် ရောက်ရှိသည်ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတကာ အာကသ စခန်းတွင်ဖြစ်သည်။ အာကာသစခန်းတွင် နေထိုင်သော လူ ၆ ဦးသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ခြောက်လကြာတိုင်း အလဲအလှယ် ပြုလုပ်ကြသည်။<ref name=nasa_rg_iss2007 /> လူသားများ ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးဆုံး ခရီးသွားခဲ့သည့် အကွာအဝေးမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ် [[အပိုလို ၁၃]] ၏ စီမံကိန်းအတွင်းဖြစ်ပြီး ၄၀၀,၁၇၁ ကီလိုမီတာ (၂၄၈,၆၅၅ မိုင်) ခရီးသွားခဲ့သည်။<ref name="Apollo13History" /> ===သဘာဝအရင်းအမြစ်များနှင့် ကုန်းမြေအသုံးချမှု=== [[File:Global land use for food production, OWID statistic.png|thumb|၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် လူသားတို့၏ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ကမ္ဘာမြေ၏ ကုန်းမြေများကို အသုံးပြုထားမှု]] ကမ္ဘာမြေတွင် လူသားတို့ အကျိုးအမြတ်အတွက် အသုံးချလာခဲ့ကြသော သဘာဝအရင်းအမြစ်များ ရှိသည်။<ref>{{cite news|title=What are the consequences of the overexploitation of natural resources?|work=[[Iberdrola]]|url=https://www.iberdrola.com/environment/overexploitation-of-natural-resources|access-date=28 June 2019|archive-date=27 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627223353/https://www.iberdrola.com/environment/overexploitation-of-natural-resources|url-status=live}}</ref> ပြန်လည်ဖြည့်တင်းနိုင်ခြင်းမရှိသော အရင်းအမြစ်များ (non-renewable resources) ဟု ခေါ်ဆိုသည့် [[ဇီဝရုပ်ကြွင်းလောင်စာ]]များကဲ့သို့သော အရင်းအမြစ်များသည် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ အချိန်ကာလအတိုင်းအတာအတွင်းမှသာ ပြန်လည်ဖြည့်တင်းနိုင်သည်။<ref>{{cite journal|date=20 April 2016|title=13. Exploitation of Natural Resources|url=https://www.eea.europa.eu/publications/92-826-5409-5/page013new.html|journal=European Environment Agency|publisher=European Union|access-date=28 June 2019|archive-date=27 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627223352/https://www.eea.europa.eu/publications/92-826-5409-5/page013new.html|url-status=live}}</ref> [[ကျောက်မီးသွေး]]၊ [[ရေနံ]]နှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့တို့ ပါဝင်သော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ သိုက်ကြီးများကို ကမ္ဘာမြေ၏ အပေါ်ယံလွှာမှ ရရှိသည်။ လူသားတို့သည် ယင်းသိုက်များမှ ရရှိသော လောင်စာများကို စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်ရန်နှင့် ဓာတုပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာတွင် ကုန်ကြမ်းအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{cite web|title=Electricity generation – what are the options?|url=http://www.world-nuclear.org/nuclear-basics/electricity-generation-what-are-the-options.aspx|access-date=28 June 2019|work=World Nuclear Association|archive-date=27 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190627224414/http://www.world-nuclear.org/nuclear-basics/electricity-generation-what-are-the-options.aspx|url-status=live}}</ref> သတ္တုရိုင်းသိုက်များသည်လည်း မီးသင့်ကျောက်ဖြစ်ပေါ်မှု၊ တိုက်စားမှုနှင့် ကျောက်လွှာပြားများ ရွေ့လျားမှုတို့၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် သတ္တုရိုင်းဖြစ်ပေါ်လာသည့် လုပ်ငန်းစဉ်အတွင်း ကမ္ဘာမြေ၏ အပေါ်ယံလွှာ၌ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal|last1=Brimhall|first1=George|date=May 1991|title=The Genesis of Ores|journal=Scientific American|publisher=Nature America|volume=264|pages=84–91|doi=10.1038/scientificamerican0591-84|jstor=24936905|number=5|bibcode=1991SciAm.264e..84B}}</ref> ထိုသတ္တုများနှင့် အခြားဒြပ်စင်များကို သတ္တုတူးဖော်ခြင်းဖြင့် ထုတ်ယူကြပြီး ယင်းလုပ်ငန်းစဉ်သည် ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူ့ကျန်းမာရေးကို မကြာခဏ ထိခိုက်ပျက်စီးစေသည်။<ref>{{Cite book|last=Lunine|first=Jonathan I. |author-link=Jonathan Lunine|title=Earth: Evolution of a Habitable World|publisher=Cambridge University Press |year=2013 |isbn=978-0-521-61519-8 |edition=second|pages=292–294}}</ref> ကမ္ဘာမြေ၏ ဇီဝအလွှာသည် လူသားတို့အတွက် အသုံးဝင်သော ဇီဝထွက်ကုန်များစွာကို ထုတ်ပေးသည်။ ယင်းတို့တွင် [[အစားအစာ]]၊ [[သစ်သား]]၊ ဆေးဝါးများ၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် အော်ဂဲနစ်စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို ပြန်လည်လည်ပတ်အသုံးချနိုင်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ကုန်းမြေပေါ်ရှိ ဂေဟစနစ်သည် မြေဆီလွှာအပေါ်ဆုံးအလွှာ (topsoil) နှင့် ရေချိုတို့အပေါ် မူတည်နေပြီး သမုဒ္ဒရာဂေဟစနစ်သည် ကုန်းမြေမှ ရေစီးနှင့်အတူ သမုဒ္ဒရာထဲသို့ စီးဝင်လာသော ပျော်ဝင်အာဟာရဓာတ်များအပေါ် မူတည်နေသည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာမြေ၏ ကုန်းမြေမျက်နှာပြင်အနက် စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၉ သန်း (စတုရန်းမိုင် ၁၅ သန်း) သည် သစ်တောများနှင့် သစ်ပင်ထူထပ်သော မြေများဖြစ်ပြီး၊ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၂ သန်း (စတုရန်းမိုင် ၄.၆ သန်း) သည် ချုံပင်များနှင့် မြက်ခင်းပြင်များ ဖြစ်သည်။ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၄၀ သန်း (စတုရန်းမိုင် ၁၅ သန်း) ကို တိရစ္ဆာန်အစာထုတ်လုပ်ရန်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ စားကျက်ချရန် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး၊ စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၁ သန်း (စတုရန်းမိုင် ၄.၂ သန်း) ကို သီးနှံစိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ရေခဲဖုံးလွှမ်းမှုမရှိသော ကုန်းမြေ၏ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိကို သီးနှံစိုက်ပျိုးရန် အသုံးပြုကြပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ယင်းမြေဧရိယာ၏ ၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |author=IPCC |title=IPCC Special Report on Climate Change and Land |year=2019 |page=8 |chapter=Summary for Policymakers |author-link=IPCC <!-- |display-authors= 4 --> |chapter-url=https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/4/2019/12/02_Summary-for-Policymakers_SPM.pdf |access-date=25 September 2020 |archive-date=17 February 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200217135758/https://www.ipcc.ch/site/assets/uploads/sites/4/2019/12/02_Summary-for-Policymakers_SPM.pdf |url-status=live }}</ref> လူသားတို့သည် နေထိုင်ရန်အဆောက်အအုံများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ရာတွင် သဘာဝမှရရှိသော ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများနှင့် လူတို့ထုတ်လုပ်ထားသော ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်းများကို အသုံးပြုကြသည်။<ref>{{cite book |last1=Tate|first1=Nikki|author-link=Nikki Tate|title=Take Shelter: At Home Around the World|url=https://archive.org/details/takeshelterathom0000tate|last2=Tate-Stratton|first2=Dani|year=2014|publisher=Orca Book Publishers|isbn=978-1-4598-0742-6|page=[https://archive.org/details/takeshelterathom0000tate/page/6 6]}}</ref> ===ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှု=== လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ကမ္ဘာ့ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုများ ရှိခဲ့သည်။ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း လောင်စာများ မီးရှို့ခြင်းကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်ချက်များမှတစ်ဆင့် လူသားများသည် လေထုအတွင်းရှိ [[ဖန်လုံအိမ် ဓာတ်ငွေ့]]ပမာဏကို တိုးပွားစေခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့စွမ်းအင် ဘတ်ဂျက်နှင့် ရာသီဥတုကို ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |url=https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance |title=Climate and Earth's Energy Budget |first1=Rebecca |last1=Lindsey |date=14 January 2009 |website=Earth Observatory |publisher=[[NASA]] |language=en |access-date=19 December 2021 |archive-date=2 October 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191002090444/https://earthobservatory.nasa.gov/features/EnergyBalance |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အပူချိန်များသည် [[စက်မှုတော်လှန်ရေး]] မပေါ်မီက အခြေခံပမာဏထက် ၁.၂ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယက်စ် (၂.၂ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) ပိုမို ပူပြင်းခဲ့ကြောင်း ခန့်မှန်းထားသည်။<ref>{{cite web|date=14 January 2021|title=The State of the Global Climate 2020|url=https://public-old.wmo.int/en/our-mandate/climate/wmo-statement-state-of-global-climate|archive-url=https://web.archive.org/web/20231129232510/https://public-old.wmo.int/en/our-mandate/climate/wmo-statement-state-of-global-climate|archive-date=29 November 2023|access-date=3 March 2021|website=World Meteorological Organization |language=en}}</ref> [[ကမ္ဘာကြီး ပူနွေးလာမှု]]ဟု လူသိများသော အပူချိန် မြင့်တက်လာမှုသည် ရေခဲမြစ်များ အရည်ပျော်ခြင်း၊ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်လာခြင်း၊ မိုးခေါင်ခြင်းနှင့် တောမီးလောင်ကျွမ်းခြင်းအန္တရာယ်များ တိုးလာခြင်းနှင့် မျိုးစိတ်များ ပိုမိုအေးမြသော ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းတို့အတွက် အထောက်အကူ ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူသားတို့၏ သက်ရောက်မှုကို တိုင်းတာရန်အတွက် ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်များ (planetary boundaries) သဘောတရားကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်။ သတ်မှတ်ထားသော နယ်နိမိတ် ကိုးခုအနက် ငါးခုကို ကျော်လွန်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့မှာ ဇီဝရပ်ဝန်း တည်ငြိမ်မှု (biosphere integrity)၊ ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲမှု၊ ဓာတုဗေဒ ညစ်ညမ်းမှု၊ သဘာဝတောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ၏ ကျက်စားရာနေရာများ ဖျက်ဆီးခံရမှု (destruction of wild habitats)၊ နှင့် နိုက်ထရိုဂျင် သံသရာတို့သည် လုံခြုံသော ကန့်သတ်ချက်အဆင့် (safe threshold) ကို ကျော်လွန်သွားပြီဟု ယူဆရသည်။<ref name="Boundaries">{{cite web |title=We've crossed four of nine planetary boundaries. What does this mean? |website=[[Mongabay]] |last1=DiGirolamo |first1=Mike |date=8 September 2021 |url=https://news.mongabay.com/2021/09/weve-crossed-four-of-nine-planetary-boundaries-what-does-this-mean/ |access-date=27 January 2022 |archive-date=27 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220127200649/https://news.mongabay.com/2021/09/weve-crossed-four-of-nine-planetary-boundaries-what-does-this-mean/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |last1=Carrington |first1=Damien |title=Chemical pollution has passed safe limit for humanity, say scientists |url=https://www.theguardian.com/environment/2022/jan/18/chemical-pollution-has-passed-safe-limit-for-humanity-say-scientists |work=The Guardian |date=18 January 2022 |language=en |access-date=27 January 2022 |archive-date=12 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220412082940/https://www.theguardian.com/environment/2022/jan/18/chemical-pollution-has-passed-safe-limit-for-humanity-say-scientists |url-status=live }}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ် အချက်အလက်များအရ မည်သည့်နိုင်ငံကမျှ ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နယ်နိမိတ်များကို မကျော်လွန်ဘဲ မိမိတို့ လူဦးရေ၏ အခြေခံ လိုအပ်ချက်များကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ သို့သော် အရင်းအမြစ် အသုံးပြုမှု၏ ရေရှည်တည်တံ့သော အဆင့်များအတွင်း ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ အခြေခံ ရုပ်ဝတ္ထုဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်အားလုံးကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite journal |last1=O'Neill |first1=Daniel W. |last2=Fanning |first2=Andrew L. |last3=Lamb |first3=William F. |last4=Steinberger |first4=Julia K. |title=A good life for all within planetary boundaries |journal=Nature Sustainability |date=5 February 2018 |volume=1 |issue=2 |pages=88–95 |doi=10.1038/s41893-018-0021-4 |bibcode=2018NatSu...1...88O }}</ref> {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှု|ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိ]] | image1 = Sabaa Nissan Militiaman.jpg | width1 = 71 | caption1 = [[လူသား|0.2 Mya<br />လူသားများ]] | image2 = Oxalis-pes-caprae-16c-Zachi-Evenor.jpg | width2 = 110 | caption2 = [[ပန်း|140 Mya<br />ပန်းများ]] | image3 = Oryctolagus cuniculus Tasmania 2-mirror.jpg | width3 = 76 | caption3 = [[နို့တိုက်သတ္တဝါ|200 Mya<br />နို့တိုက်သတ္တဝါများ]] | image4 = AlamosaurusDB.jpg | width4 = 133 | caption4 = [[ဒိုင်နိုဆော|240 Mya<br />ဒိုင်နိုဆောများ]] | image5 = Clouds over the Atlantic Ocean.jpg | width5 = 143 | caption5 = [[အောက်ဆီဂျင်|3500 Mya<br />အောက်ဆီဂျင်]] | image6 = Halobacteria.jpg | width6 = 107 | caption6 = [[အဏုဇီဝ|4280 Mya<br />အဏုဇီဝသက်ရှိများ]] | image7 = Water drop 001.jpg | width7 = 145 | caption7 = [[ရေ|4410 Mya<br />ရေ]] | image8 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width8 = 96 | caption8 = [[ကမ္ဘာ၏ သက်တမ်း|4540 Mya<br />ကမ္ဘာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} {{clear}} {{multiple image | align = center | direction = horizontal | background color = | width = | caption_align = center | header_background = | header_align = center | header = [[စကြဝဠာ|စကြဝဠာရှိ ကမ္ဘာ၏ တည်နေရာ]] | image1 = The Earth seen from Apollo 17.jpg | width1 = 88 | caption1 = [[:en:History of Earth|ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] | image2 = Montagem Sistema Solar.jpg | width2 = 115 | caption2 = [[နေအဖွဲ့အစည်း]] | image3 = Rho Ophiuchi.jpg | width3 = 90 | caption3 = [[ဂေါင်း ခါးပတ်]] | image4 = Milky Way Arms ssc2008-10.svg | width4 = 98 | caption4 = [[အိုရိုင်ယွန် လက်မောင်း]] | image5 = Artist's impression of the Milky Way (updated - annotated).jpg | width5 = 88 | caption5 = [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ|နဂါးငွေ့တန်း]] | image6 = Local Group and nearest galaxies.jpg | width6 = 120 | caption6 = [[Local Group]] | image7 = Local supercluster-ly.jpg | width7 = 93 | caption7 = [[Virgo Supercluster|Virgo SCl]] | image8 = Observable universe r2.jpg | width8 = 90 | caption8 = [[Laniakea Supercluster|Laniakea SCl]] | image9 = Observable Universe with Measurements 01.png | width9 = 90 | caption9 = [[လေ့လာနိုင်သော စကြဝဠာ|မိမိတို့ စကြဝဠာ]] | footer_background = | footer_align = center | footer = }} == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာမြေ သိပ္ပံ]] ==မှတ်စု== {{reflist |30em |group="n" |refs= <ref name=radiomatric>ရေဒီယို မက်ထရစ်ရက်စွဲဖြင့် သက်တမ်းဖော်ထုတ်နည်း (Radiometric dating) ဆိုသည်မှာ [[ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်]]များ၏ [[အိုင်ဆိုတုပ်]]များ [[ရေဒီယိုသတ္တိကြွပြိုကွဲမှု]]ဖြင့် ပြိုကွဲသောအခါ သက်တမ်းဝက် (half life) ဟုခေါ်သည့် သက်တမ်းကိုယ်စီ ရှိကြသည်။ ယင်းသက်တမ်းဝက်တို့ကို့ လေ့လာခြင်းဖြင့် ကျောက်ခဲ၊ ကာဗွန် အစရှိသည်တို့၏ သက်တမ်းကို သိရှိနိုင်သည်။</ref> <ref name=Aoki>The ultimate source of these figures, uses the term "seconds of UT1" instead of "seconds of mean solar time".—{{cite journal |last1=Aoki |first1=S. |title=The new definition of universal time |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1982-01_105_2/page/359 |journal=Astronomy and Astrophysics |year=1982 |volume=105 |issue=2 |pages=359–61 |bibcode=1982A&A...105..359A |last2=Kinoshita |first2=H. |last3=Guinot |first3=B. |last4=Kaplan |first4=G. H. |last5=McCarthy |first5=D. D. |last6=Seidelmann |first6=P. K.}}</ref> <ref name=apsis>aphelion = ''a'' × (1 + ''e''); perihelion = ''a'' × (1&nbsp;– ''e''), where ''a'' is the semi-major axis and ''e'' is the eccentricity. The difference between Earth's perihelion and aphelion is 5 million kilometers.—{{cite book|page=[https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk/page/144 144]|title=Probing the New Solar System|url=https://archive.org/details/probingnewsolars0000wilk|last1=Wilkinson|first1=John|year= 2009|publisher=CSIRO Publishing|isbn=978-0-643-09949-4}}</ref> <ref name=epoch>All astronomical quantities vary, both [[:en:Secular phenomena|secularly]] and [[ကြိမ်နှုန်း|periodically]]. The quantities given are the values at the instant J2000.0 of the secular variation, ignoring all periodic variations.</ref> <ref name=hill_radius>For Earth, the Hill radius is <math>R_H = a\left ( \frac{m}{3M} \right )^{\frac{1}{3}}</math>, where ''m'' is the mass of Earth, ''a'' is an astronomical unit, and ''M'' is the mass of the Sun. So the radius in AU is about <math>\left ( \frac{1}{3 \cdot 332,946} \right )^{\frac{1}{3}} = 0.01</math>.</ref> <ref name=surfacecover>Due to natural fluctuations, ambiguities surrounding ice shelves, and mapping conventions for vertical datums, exact values for land and ocean coverage are not meaningful. Based on data from the Vector Map and [http://www.landcover.org/ Global Landcover] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150326085837/http://www.landcover.org/ |date=26 March 2015 }} datasets, extreme values for coverage of lakes and streams are 0.6% and 1.0% of Earth's surface. The ice sheets of Antarctica and Greenland are counted as land, even though much of the rock that supports them lies below sea level.</ref> <ref name=space_debris>As of 4 January 2018, the United States Strategic Command tracked a total of 18,835 artificial objects, mostly debris. See: {{cite journal |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |title=Satellite Box Score |journal=Orbital Debris Quarterly News |editor1-first=Phillip |editor1-last=Anz-Meador |editor2-first=Debi |editor2-last=Shoots |volume=22 |issue=1 |page=12 |date=February 2018 |access-date=18 April 2018 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=2 April 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402034308/https://orbitaldebris.jsc.nasa.gov/quarterly-news/pdfs/odqnv22i1.pdf }}</ref> }} == ကိုးကား == {{reflist|3|refs= <ref name=amnat163_2_192>{{cite journal |last1=Hillebrand |first1=Helmut |title=On the Generality of the Latitudinal Gradient |journal=American Naturalist |year=2004 |volume=163 |issue=2 |pages=192–211 |doi=10.1086/381004 |pmid=14970922 |s2cid=9886026 |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=22 September 2017 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170922001037/http://oceanrep.geomar.de/4048/1/Hillebrand_2004_Amer_nat.pdf }}</ref> <ref name=angular>{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=10 February 2006 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html |title=Planetary Fact Sheets |publisher=NASA |accessdate=28 September 2008 |archivedate=4 March 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304052405/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/planetfact.html }}—See the apparent diameters on the Sun and Moon pages.</ref> <ref name="Apollo13History">{{cite web |url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm |title=Apollo 13 The Seventh Mission: The Third Lunar Landing Attempt 11 April–17 April 1970 |publisher=NASA |access-date=7 November 2015 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=2 March 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/65r4SXJau?url=https://history.nasa.gov/SP-4029/Apollo_13a_Summary.htm }}</ref> <ref name=asp2002>{{cite conference |last1=Guinan |first1=E. F. |last2=Ribas |first2=I. |editor=Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan |title=Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate |work=ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments |year=2002 |location=San Francisco |isbn=978-1-58381-109-2 |publisher=Astronomical Society of the Pacific |bibcode=2002ASPC..269...85G}}</ref> <ref name="atmosphere">{{cite web |author=Staff |date=8 October 2003 |url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html |title=Earth's Atmosphere |publisher=NASA |access-date=21 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 February 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6EhgRBXL0?url=http://www.nasa.gov/audience/forstudents/9-12/features/912_liftoff_atm.html }}</ref> <ref name=Allen296>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA296 |page=296 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=geerts_linacre97>{{cite web |last1=Geerts |first1=B. |last2=Linacre |first2=E. |url=http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html |title=The height of the tropopause |date=November 1997 |work=Resources in Atmospheric Sciences |publisher=University of Wyoming |access-date=10 August 2006 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=27 April 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200427090700/http://www-das.uwyo.edu/~geerts/cwx/notes/chap01/tropo.html }}</ref> <ref name=Allen294>{{cite book |title=Allen's Astrophysical Quantities |last1=Allen |first1=Clabon Walter |last2=Cox |first2=Arthur N. |publisher=Springer |date=2000 |isbn=0-387-98746-0 |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA294 |page=294 |accessdate=2011-03-13}}</ref> <ref name=biodiv>{{cite web |author=Staff |url=http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |title=Themes & Issues |publisher=Secretariat of the Convention on Biological Diversity |access-date=29 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml |archive-date=7 April 2007 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=7 April 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070407011249/http://www.biodiv.org/programmes/default.shtml }}</ref> <ref name=bowring_housch1995>{{cite journal |last1=Bowring |first1=S. |last2=Housh |first2=T. |title=The Earth's early evolution |url=https://archive.org/details/sim_science_1995-09-15_269_5230/page/1534 |year=1995 |doi=10.1126/science.7667634 |journal=Science |volume=269 |pmid=7667634 |issue=5230 |bibcode=1995Sci...269.1535B |pages=1535–40}}</ref> <ref name=brown_mussett1981>{{cite book |last1=Brown |first1=Geoff C. |last2=Mussett |first2=Alan E. |title=The Inaccessible Earth |edition=2nd |date=1981 |page=166 |publisher=Taylor & Francis |isbn=0-04-550028-2}} Note: After Ronov and Yaroshevsky (1969).</ref> <ref name="britt2000">{{cite web |first1=Robert |last1=Britt |url=http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |title=Freeze, Fry or Dry: How Long Has the Earth Got? |date=25 February 2000 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090605231345/http://www.space.com/scienceastronomy/solarsystem/death_of_earth_000224.html |archivedate=5 June 2009}}</ref> <ref name="berger2002">{{cite web |last1=Berger |first1=Wolfgang H. |author-link1=Wolfgang H. Berger |year=2002 |url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml |title=The Earth's Climate System |publisher=University of California, San Diego |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180Errm?url=http://earthguide.ucsd.edu/virtualmuseum/climatechange1/cc1syllabus.shtml }}</ref> <ref name=canup_asphaug2001b>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |author-link1=Robin Canup|last2=Asphaug |first2=E. I. |author-link2=Erik Ian Asphaug|s2cid=4413525 |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=carrington>{{cite news |first1=Damian |last1=Carrington |title=Date set for desert Earth |publisher=BBC News |date=21 February 2000 |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm |accessdate=31 March 2007 |archivedate=10 July 2012 |archiveurl=https://archive.today/20120710142744/http://news.bbc.co.uk/2/hi/sci/tech/specials/washington_2000/649913.stm }}</ref> <ref name=cazenave_ahrens1995>{{cite book |first1=Anny |last1=Cazenave |authorlink=Anny Cazenave |editor=Ahrens, Thomas J |date=1995 |title=Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants |publisher=American Geophysical Union |location=Washington, DC |isbn=0-87590-851-9|chapter-url=http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061016024803/http://www.agu.org/reference/gephys/5_cazenave.pdf |archivedate=2006-10-16 |accessdate=2008-08-03|chapter-format=PDF |chapter=Geoid, Topography and Distribution of Landforms}}</ref> <ref name="Cox2000">{{cite book |editor=Arthur N. Cox |title=Allen's Astrophysical Quantities |url=https://books.google.com/?id=w8PK2XFLLH8C&pg=PA244 |edition=4th |date=2000 |publisher=AIP Press |location=New York |isbn=0-387-98746-0 |page=244 |accessdate=2010-08-17}}</ref> <ref name=cordoba2004>{{cite web |first1=S. Sanz Fernández |last1=de Córdoba |date=21 June 2004 |url=http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20100115223732/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp |archive-date=15 January 2010 |title=Presentation of the Karman separation line, used as the boundary separating Aeronautics and Astronautics |publisher=Fédération Aéronautique Internationale |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=9 July 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110709114431/http://www.fai.org/astronautics/100km.asp }}</ref> <ref name=dole1970>{{cite book |first1=Stephen H. |last1=Dole |date=1970 |title=Habitable Planets for Man |edition=2nd |publisher=American Elsevier Publishing Co |url=https://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |access-date=11 March 2007 |isbn=978-0-444-00092-7 |archive-date=3 January 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103083736/http://www.rand.org/pubs/reports/R414/ |url-status=live }}</ref> <ref name=hydrologic_cycle>{{cite web |author=Various |date=21 July 1997 |url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml |title=The Hydrologic Cycle |publisher=University of Illinois |access-date=24 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=21 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6FHAZ1iIh?url=http://ww2010.atmos.uiuc.edu/(Gh)/guides/mtr/hyd/home.rxml }}</ref> <ref name="Harrison 2002">{{cite book |first1=Roy M. |last1=Harrison |author-link1=Roy M. Harrison |last2=Hester |first2=Ronald E. |date=2002 |title=Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation |url=https://archive.org/details/causesenvironmen0000unse |publisher=Royal Society of Chemistry |isbn=978-0-85404-265-4}}</ref> <ref name=hessd4_439>{{cite journal |last1=Peel |first1=M. C. |last2=Finlayson |first2=B. L. |last3=McMahon |first3=T. A. |title=Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification |journal=Hydrology and Earth System Sciences Discussions |year=2007 |volume=4 |issue=2 |pages=439–73 |doi=10.5194/hessd-4-439-2007 |bibcode=2007HESSD...4..439P |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |doi-access=free }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf |accessdate=24 November 2021 |archivedate=31 July 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190731170150/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-00298818/file/hessd-4-439-2007.pdf }}</ref> <ref name=hess5_4_569>{{cite journal |last1=Bounama |first1=Christine |year=2001 |last2=Franck |first2=S. |last3=Von Bloh |first3=W. |title=The fate of Earth's ocean |journal=Hydrology and Earth System Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=569–75 |publisher=Potsdam Institute for Climate Impact Research |location=Germany |url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=3 July 2009 |doi=10.5194/hess-5-569-2001 |bibcode=2001HESS....5..569B |archive-date=27 June 2019 |access-date=24 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf |accessdate=28 November 2021 |archivedate=27 June 2019 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190627003933/https://www.hydrol-earth-syst-sci.net/5/569/2001/hess-5-569-2001.pdf }}</ref> <ref name=IERS>{{cite web |author=Staff |date=2007-08-07 |url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html |title=Useful Constants |publisher=International Earth Rotation and Reference Systems Service |accessdate=2008-09-23 |archivedate=3 November 2012 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6Bto7IZMb?url=http://hpiers.obspm.fr/eop-pc/models/constants.html }}</ref> <ref name="earth_fact_sheet">{{cite web |last1=Williams |first1=David R. |date=2004-09-01 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html |title=Earth Fact Sheet |publisher=NASA |accessdate=2010-08-09 |archivedate=25 December 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151225024603/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/earthfact.html }}</ref> <ref name=iers>{{cite conference |author=IERS Working Groups |editor=McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard |title=General Definitions and Numerical Standards |date=2003 |work=IERS Technical Note No. 32 |publisher=U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures |url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5nDzc2unH?url=http://www.iers.org/MainDisp.csl?pid=46-25776 |archivedate=1 February 2010 |accessdate=2008-08-03 |url-status=live }}</ref> <ref name=jessey>{{cite web |last1=Jessey |first1=David |url=http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html |archive-date=3 July 2007 |title=Weathering and Sedimentary Rocks |website=California State Polytechnic University, Pomona |access-date=20 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=3 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070703170212/http://geology.csupomona.edu/drjessey/class/Gsc101/Weathering.html }}</ref> <ref name=kinver20091210>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm |title=Global average temperature may hit record level in 2010 |last1=Kinver |first1=Mark |date=December 10, 2009 |work=BBC Online |accessdate=2010-04-22 |archivedate=5 August 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100805084302/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8406839.stm }}</ref> <ref name=hbcp2000>{{cite book |author=Various |editor=David R. Lide |date=2000 |title=Handbook of Chemistry and Physics |url=https://archive.org/details/crchandbookofche0000unse_u9i8 |edition=81st |publisher=CRC |isbn=0-8493-0481-4}}</ref> <ref name=kuhn2006>{{cite book |first1=Betsy |last1=Kuhn |date=2006 |title=The race for space: the United States and the Soviet Union compete for the new frontier |url=https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn |page=[https://archive.org/details/raceforspaceunit0000kuhn/page/34 34] |publisher=Twenty-First Century Books |isbn=978-0-8225-5984-9}}</ref> <ref name=milbert_smith96>{{cite web |last1=Milbert |first1=D. G. |last2=Smith |first2=D. A |url=http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html |title=Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model |publisher=National Geodetic Survey, NOAA |access-date=7 March 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=4 June 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070604082642/http://www.ngs.noaa.gov/PUBS_LIB/gislis96.html }}</ref> <ref name=michon2006>{{cite web |last1=Scott |first1=Michon |date=24 April 2006 |url=http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ |title=Earth's Big heat Bucket |publisher=NASA Earth Observatory |access-date=14 March 2007 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=16 September 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080916014057/http://earthobservatory.nasa.gov/Study/HeatBucket/ }}</ref> <ref name="moran2005">{{cite web |last1=Moran |first1=Joseph M. |year=2005 |url=http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html |archive-date=13 December 2010 |title=Weather |work=World Book Online Reference Center |publisher=NASA/World Book, Inc |access-date=17 March 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 December 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101213184908/http://www.nasa.gov/worldbook/weather_worldbook.html }}</ref> <ref name=nasa20051201>{{cite web |author=Astrophysicist team |date=1 December 2005 |url=http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |title=Earth's location in the Milky Way |publisher=NASA |access-date=11 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html |archive-date=1 July 2008 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=1 July 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080701122913/http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/030827a.html }}</ref> <ref name=nature412_708>{{cite journal |last1=Canup |first1=R. |last2=Asphaug |first2=E. |title=Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2001-08-16_412_6848/page/708 |journal=Nature |volume=412 |pages=708–12 |year=2001 |doi=10.1038/35089010 |pmid=11507633 |issue=6848 |bibcode=2001Natur.412..708C}}</ref> <ref name=natsci_oxy4>{{cite web |last1=Morris |first1=Ron M |url=http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |title=Oceanic Processes |publisher=NASA Astrobiology Magazine |access-date=14 March 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html |archive-date=15 April 2009 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=15 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415082741/http://seis.natsci.csulb.edu/rmorris/oxy/oxy4.html }}</ref> <ref name=nasa_rg_iss2007>{{cite web |date=16 January 2007 |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html |title=Reference Guide to the International Space Station |work=NASA |access-date=23 December 2008 |accessdate=24 November 2021 |archivedate=19 January 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090119175052/http://www.nasa.gov/mission_pages/station/news/ISS_Reference_Guide.html }}</ref> <ref name="NIST2008">{{Cite book |url=http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |title=The international system of units (SI) |publisher=United States Department of Commerce, National Institute of Standards and Technology Special Publication 330 |edition=2008 |page=52 |access-date=2 March 2016 |archive-date=3 June 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603215953/http://physics.nist.gov/Pubs/SP330/sp330.pdf |url-status=live }}</ref> <ref name=cia>{{cite web |author=Staff |date=2008-07-24 |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html |title=World |work=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |accessdate=2008-08-05 |archivedate=5 January 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html }}</ref> <ref name="ngdc2006">{{cite web |last1=Sandwell |first1=D. T. |last2=Smith |first2=Walter H. F. |author-link2=Walter H. F. Smith |date=7 July 2006 |url=http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |title=Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data |publisher=NOAA/NGDC |access-date=21 April 2007 |archive-url=https://archive.today/20140715142212/http://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML |archive-date=15 July 2014 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=26 February 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070226201911/https://www.ngdc.noaa.gov/mgg/bathymetry/predicted/explore.HTML }}</ref> <ref name="OWID_urbanization_2019">{{Cite journal |last1=Ritchie |first1=H. |last2=Roser |first2=M. |author-link2=Max Roser |date=2019 |title=What share of people will live in urban areas in the future? |url=https://ourworldindata.org/urbanization#what-share-of-people-will-live-in-urban-areas-in-the-future |access-date=26 October 2020 |journal=Our World in Data }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://ourworldindata.org/urbanization |accessdate=24 November 2021 |archivedate=29 October 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201029185610/https://ourworldindata.org/urbanization }}</ref> <ref name=pnas1_24_9576>{{cite journal |last1=Li |first1=King-Fai |last2=Pahlevan |first2=Kaveh |last3=Kirschvink |first3=Joseph L. |last4=Yung |first4=Yuk L. |year=2009 |title=Atmospheric pressure as a natural climate regulator for a terrestrial planet with a biosphere |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |volume=106 |issue=24 |pages=9576–79 |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=19 July 2009 |doi=10.1073/pnas.0809436106 |pmid=19487662 |pmc=2701016 |bibcode=2009PNAS..106.9576L }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf |accessdate=24 June 2018 |archivedate=4 July 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090704102832/http://www.gps.caltech.edu/~kfl/paper/Li_PNAS2009.pdf }}</ref> <ref name=pnas71_12_6973>{{cite journal |last1=Morgan |first1=J. W. |last2=Anders |first2=E. |title=Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury |url=https://archive.org/details/sim_proceedings-of-the-national-academy-of-sciences-usa_1980-12_77_12/page/6973 |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |year=1980 |volume=77 |issue=12 |pages=6973–77 |doi=10.1073/pnas.77.12.6973 |pmid=16592930 |pmc=350422 |bibcode=1980PNAS...77.6973M}}</ref> <ref name="Pidwirny2006_7">{{cite web |last1=Pidwirny |first1=Michael |year=2006 |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html |title=Fundamentals of Physical Geography (2nd Edition) |publisher=PhysicalGeography.net |accessdate=19 March 2007 |archivedate=22 August 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/617EhGJ8l?url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/7h.html }}</ref> <ref name=physorg20100304>{{cite news |author=Staff |title=Oldest measurement of Earth's magnetic field reveals battle between Sun and Earth for our atmosphere |date=4 March 2010 |work=Phys.org |url=http://www.physorg.com/news186922627.html |access-date=27 March 2010 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=27 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110427064855/http://www.physorg.com/news186922627.html }}</ref> <ref name=rahmstorf2003>{{cite web |first1=Stefan |last1=Rahmstorf |author-link=Stefan Rahmstorf |year=2003 |url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html |title=The Thermohaline Ocean Circulation |work=Potsdam Institute for Climate Impact Research |access-date=21 April 2007 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=10 March 2013 |archiveurl=https://www.webcitation.org/6F180jPsW?url=http://www.pik-potsdam.de/~stefan/thc_fact_sheet.html }}</ref> <ref name=sadava_heller2006>{{cite book |last1=Sadava |first1=David E. |last2=Heller |first2=H. Craig |last3=Orians |first3=Gordon H. |author-link3=Gordon Orians|title=Life, the Science of Biology |publisher=MacMillan |date=2006 |edition=8th |page=[https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114 1114] |isbn=978-0-7167-7671-0 |url=https://archive.org/details/lifescienceofbio00davi/page/1114}}</ref> <ref name=sample2005>{{cite web |first1=Sharron |last1=Sample |date=21 June 2005 |url=http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html |title=Sea Surface Temperature |publisher=NASA |access-date=21 April 2007 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130427045816/http://science.nasa.gov/earth-science/oceanography/ |archive-date=27 April 2013 |accessdate=22 November 2021 |archivedate=8 April 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080408000148/http://science.hq.nasa.gov/oceans/physical/SST.html }}</ref> <ref name=science_241_4872_1441>{{cite journal |last1=May |first1=Robert M. |title=How many species are there on earth? |url=https://archive.org/details/sim_science_1988-09-16_241_4872/page/1440 |journal=Science |year=1988 |volume=241 |issue=4872 |pages=1441–49 |bibcode=1988Sci...241.1441M |doi=10.1126/science.241.4872.1441 |pmid=17790039}}</ref> <ref name=sciweek2004>{{cite web |author=Staff |year=2004 |url=http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm |title=Stratosphere and Weather; Discovery of the Stratosphere |work=Science Week |access-date=14 March 2007 |archive-date=13 July 2007 |url-status=dead |accessdate=23 November 2021 |archivedate=13 July 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070713053611/http://scienceweek.com/2004/rmps-23.htm }}</ref> <ref name="sun_future">{{cite journal |last1=Sackmann |first1=I.-J. |last2=Boothroyd |first2=A. I. |last3=Kraemer |first3=K. E. |title=Our Sun. III. Present and Future |url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_1993-11-20_418_1/page/456 |journal=Astrophysical Journal |year=1993 |volume=418 |pages=457–68 |doi=10.1086/173407 |bibcode=1993ApJ...418..457S}}</ref> <ref name="sun_future_schroder">{{cite journal |first1=K.-P. |last1=Schröder |last2=Connon Smith |first2=Robert |year=2008 |title=Distant future of the Sun and Earth revisited |doi=10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |arxiv=0801.4031 |volume=386 |issue=1 |pages=155–63 |bibcode=2008MNRAS.386..155S}}<br />See also {{cite news |first=Jason |last=Palmer |url=https://www.newscientist.com/article/dn13369 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120415105707/http://www.newscientist.com/article/dn13369 |archivedate=15 April 2012 |title=Hope dims that Earth will survive Sun's death |date=22 February 2008 |work=NewScientist.com news service |accessdate=24 March 2008}}</ref> <ref name=shayler_vis2005>{{cite book |first1=David |last1=Shayler |first2=Bert |last2=Vis |date=2005 |title=Russia's Cosmonauts: Inside the Yuri Gagarin Training Center |publisher=Birkhäuser |isbn=978-0-387-21894-6}}</ref> <ref name=ucs>{{cite web |url=https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database |title=UCS Satellite Database |work=Nuclear Weapons & Global Security |publisher=Union of Concerned Scientists |date=31 December 2020 |access-date=28 March 2021 |accessdate=23 November 2021 |archivedate=25 January 2016 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160125031401/https://www.ucsusa.org/nuclear-weapons/space-weapons/satellite-database }}</ref> <ref name=usno>{{cite web |title=Selected Astronomical Constants, 2011 |work=The Astronomical Almanac |url=http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130826043456/http://asa.usno.navy.mil/SecK/2011/Astronomical_Constants_2011.txt |archivedate=2013-08-26 |accessdate=2011-02-25}}</ref> <ref name=USNO_TSD>{{cite web |title=Leap seconds |publisher=Time Service Department, USNO |url=http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312003149/http://tycho.usno.navy.mil/leapsec.html |accessdate=23 September 2008 |archivedate=12 March 2015}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name=vazquez_etal2006>{{cite journal |last1=Vázquez |first1=M. |first2=P. Montañés |last2=Rodríguez |last3=Palle |first3=E. |year=2006 |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |title=The Earth as an Object of Astrophysical Interest in the Search for Extrasolar Planets |journal=Lecture Notes and Essays in Astrophysics |volume=2 |page=49 |access-date=21 March 2007 |bibcode=2006LNEA....2...49V |archive-url=https://www.webcitation.org/617ElSxyd?url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |archive-date=22 August 2011 |url-status=dead }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf |accessdate=23 November 2021 |archivedate=17 August 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110817220342/http://www.iac.es/folleto/research/preprints/files/PP06024.pdf }}</ref> <ref name="watersource">{{cite journal |display-authors=1 |last1=Morbidelli |first1=A. |author-link1=Alessandro Morbidelli (astronomer)|last2=Chambers |first2=J. |last3=Lunine |first3=J. I. |last4=Petit |first4=J. M. |last5=Robert |first5=F. |last6=Valsecchi |first6=G. B. |last7=Cyr |first7=K. E. |title=Source regions and time scales for the delivery of water to Earth |url=https://archive.org/details/sim_meteoritics-planetary-science_2000-11_35_6/page/1309 |journal=Meteoritics & Planetary Science |year=2000 |volume=35 |issue=6 |pages=1309–20 |bibcode=2000M&PS...35.1309M |doi=10.1111/j.1945-5100.2000.tb01518.x|doi-access=free }}</ref> <ref name=ward_brownlee2002>{{cite book |last1=Ward |first1=Peter D. |last2=Brownlee |first2=Donald |date=2002 |title=The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World |url=https://archive.org/details/isbn_9780805067811 |publisher=Times Books, Henry Holt and Company |location=New York |isbn=0-8050-6781-7}}</ref> <ref name="Williams1994">{{cite journal |last1=Williams |first1=James G. |title=Contributions to the Earth's obliquity rate, precession, and nutation |journal=The Astronomical Journal |volume=108 |date=1994 |page=711 |issn=00046256 |doi=10.1086/117108 |bibcode=1994AJ....108..711W}}</ref> <ref name="Pidwirny 2006_8">{{cite journal |last1=Pidwirny |first1=Michael |date=2006-02-02 |title=Surface area of our planet covered by oceans and continents.(Table 8o-1) |publisher=University of British Columbia, Okanagan |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2007-11-26 }} {{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html |accessdate=2 March 2016 |archivedate=9 December 2006 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209125035/http://www.physicalgeography.net/fundamentals/8o.html }}</ref> <ref name="WGS-84-2">{{cite web |first1=Sigurd |last1=Humerfelt |date=October 26, 2010 |title=How WGS 84 defines Earth |url=http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html |accessdate=2011-04-29 |archivedate=24 April 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110424104419/http://home.online.no/~sigurdhu/WGS84_Eng.html }}</ref> }} {{Footer_SolarSystem}} [[ကဏ္ဍ:ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[ကဏ္ဍ:သဘာဝသိပ္ပံ]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] 7tn8imhsl19zhf0ipawenct0kol3hsa 0 2889 1058160 1057392 2026-10-15T17:14:01Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058160 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = အင်္ဂါဂြိုဟ် | symbol = [[File:Mars symbol (bold).svg|24px|♂]] | bgcolour= #a0ffa0 | image = [[File:Mars 23 aug 2003 hubble.jpg|275px|အင်္ဂါဂြိုဟ်]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် တယ်လီစကုပ်]]မှ<br>အင်္ဂါဂြိုဟ်ပုံ ၂၀၀၃ ခုနှစ်။ | orbit_ref = <ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|fmt=commas|1.6660|ul=AU}}<br>{{val|fmt=commas|249.2|u=Gm}} | perihelion = {{val|fmt=commas|1.3814|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|206.7|u=Gm}} | semimajor = {{val|fmt=commas|1.523679|u=AU}}<br>{{val|fmt=commas|227.9392|u=Gm}} | eccentricity = 0.0934 | period = {{val|1.8808|u=julian year }}<br>{{val|686.971|u=days}}<br>{{val|668.5991}}&nbsp;[[timekeeping on Mars|sols]] | synodic_period = 779.96&nbsp;days<br>2.135&nbsp;Julian years | avg_speed = {{val|24.077|u=km/s}} | mean_anomaly = {{val|19.373|u=°}} | inclination = 1.850° to [[ecliptic]]<br>5.65° to Sun's equator<br>1.67° to invariable plane<ref name="meanplane" /> | asc_node = 49.558° | arg_peri = 286.502° | satellites = ၂ | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3396.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.533 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3376.2|0.1|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /><br> 0.531 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|3389.5|0.2|u=km}}}}<ref name="Seidelmann2007" /> | flattening = {{val|fmt=commas|0.00589|0.00015}} <!-- calculated from data in ref name="Seidelmann2007" --> | surface_area = {{val|fmt=commas|144798500|u=km2}}<br> 0.284 Earths <!--144,371,391 km2 in [http://www.peeep.us/7437231b] --> | volume = {{val|1.6318|e=11|u=km3}}<ref name=lodders1998 /><br> 0.151 Earths | mass = {{val|6.4171|e=23|u=kg}}<ref name=konopliv2011 /><br> 0.107 Earths | density = {{val|3.9335|0.0004|u=g/cm³}}<ref name="lodders1998" /> | surface_grav = {{val|3.711|ul=m/s²}}<ref name="lodders1998" /><br> 0.376&nbsp;''[[g-force|g]]'' | moment_of_inertia_factor = {{val|0.3662|0.0017}}<ref name="Folkner1997" /> | escape_velocity = 5.027&nbsp;km/s | sidereal_day = {{val|fmt=commas|1.025957|u=day}}<br> {{RA|24|37|22}}<ref name="lodders1998" /> | rot_velocity = {{convert|868.22|km/h|m/s|abbr=on}} | axial_tilt = 25.19° to its orbital plane<ref name="nssdc" /> | right_asc_north_pole = {{RA|21|10|44}}<br> {{val|fmt=commas|317.68143|u=°}} | declination = {{val|fmt=commas|52.88650|u=°}} | albedo = 0.170 ([[geometric albedo|geometric]])<ref name="MallamaMars" /><br>0.25 ([[Bond albedo|Bond]])<ref name="nssdc" /> | magnitude = {{nowrap|+1.6 to −3.0}}<ref Name="MallamaSky" /> | angular_size = 3.5–25.1″<ref name="nssdc" /> | temperatures = yes | temp_name1 = Kelvin | min_temp_1 = 130&nbsp;K | mean_temp_1 = 210&nbsp;K<ref name="nssdc" /> | max_temp_1 = 308&nbsp;K | temp_name2 = Celsius | min_temp_2 = −143&nbsp;°C<ref name=cold /> | mean_temp_2 = −63&nbsp;°C | max_temp_2 = 35&nbsp;°C<ref name=hot /> | pronounced = ဗြိတိသျှ အင်္ဂလိပ်: /mɑːz/ <br>အမေရိကန် အင်္ဂလိပ်: {{IPAc-en|audio=en-us-Mars.ogg|ˈ|m|ɑr|z}} | adjectives = Martian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="nssdc" /><ref name="barlow08" /> | surface_pressure = 0.636 (0.4–0.87)&nbsp;[[pascal (unit)|kPa]]<br>{{convert|0.636|kPa|atm|disp=out}} | atmosphere_density = | atmosphere_composition = {{plainlist| * 95.97% [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်]] * 1.93% [[အာဂွန်]] * 1.89% [[နိုက်ထရိုဂျင်]] * 0.146% [[အောက်ဆီဂျင်]] * 0.0557% [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]] }} }} '''အင်္ဂါဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Mars}}) သည် [[နေ]]မှ စတင်ရေတွက်လျှင် စတုတ္ထမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်၊၊ ၎င်း၏ လိမ္မော်နီရောင် သွင်ပြင်ကြောင့်<ref name="Rees2012">{{cite book |title=Universe: The Definitive Visual Guide |url=https://archive.org/details/universe0000unse_f2g0 |date=October 2012 |publisher=Dorling Kindersley |isbn=978-0-7566-9841-6 |editor-last=Rees |editor-first=Martin J. |location=New York |pages=[https://archive.org/details/universe0000unse_f2g0/page/160 160]–161}}</ref> '''ဂြိုဟ်နီကြီး'''<ref name="nasa-facts">{{Cite web |title=Mars: Facts |website=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/mars/facts/ |access-date=7 September 2026 |language=en-US |archive-url=https://web.archive.org/web/20260704063354/https://science.nasa.gov/mars/facts/ |archive-date=4 July 2026 |url-status=live}}</ref> ဟုလည်း လူသိများသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]အများစု ပါဝင်သော ကျဲပါးသည့် လေထုရှိသော သဲကန္တာရဆန်သည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ဖြစ်သည်။ ပျမ်းမျှ လေထုဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့လေထုဖိအား၏ ထောင်ဂဏန်းပုံ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီး လေထုအပူချိန်မှာ -၁၅၃ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်မှ ၂၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (-၂၄၃ မှ ၆၈ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိ ရှိကာ ပြင်ပအာကာသ ဓာတ်ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှု မြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် မြေအောက်၌ သို့မဟုတ် လေထုအတွင်း ကျဲပါးစွာဖြင့် ရေအချို့ ကျန်ရှိနေပြီး တိမ်တိုက်များ၊ မြူများ၊ နှင်းခဲများအပြင် အမြဲအေးခဲနေသော မြေဆီလွှာနှင့် ရေခဲပြင်ကြီးများ (ရာသီအလိုက်ဖြစ်ပေါ်သော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် နှင်းခဲများ) အဖြစ် တည်ရှိသော်လည်း မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေထု မရှိပေ။ ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့် သို့မဟုတ် [[လကမ္ဘာ]]၏ ဆွဲငင်အားထက် နှစ်ဆခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှ အချင်း မီတာ ၆,၇၇၉ ကီလိုမီတာ (၄,၂၁၂ မိုင်) ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့်<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matthew |date=21 June 2016 |title=What Are The Diameters of the Planets? |url=https://www.universetoday.com/articles/diameters-of-the-planets |access-date=11 June 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ကုန်းမြေဧရိယာ အားလုံး၏ စုစုပေါင်း ပမာဏခန့် ရှိသည်။ အမှုန်အမွှား ဖုန်မှုန့်များသည် မျက်နှာပြင်တစ်လျှောက်နှင့် လေထုအတွင်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပြီး လေထုကျဲပါးသဖြင့် တိုက်ခတ်သော လေအား နည်းပါးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နည်းပါးသော ဆွဲငင်အားကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ အလွယ်တကူ လွင့်ပျံသွားလေ့ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မြေမျက်နှာပြင်သည် တောင်နှင့် မြောက် သိသိသာသာ ကွဲပြားလျက်ရှိရာ မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် အများအားဖြင့် အတော်အတန် ညီညာ၍ နိမ့်ပါးသော လွင်ပြင်များ ပါဝင်ပြီး တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းတွင် ဥက္ကာတွင်းများ အများအပြားရှိသည့် ကုန်းမြင့်များ ပါဝင်သည်။ ဇီဝဗေဒနှင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်အရ ဂြိုဟ်အတွင်းပိုင်းမှ ငလျင်လှုပ်ခတ်မှုများရှိ၍ သက်ဝင်လှုပ်ရှားမှု အတော်အတန်ရှိပြီး ငြိမ်းသွားခဲ့ပြီဖြစ်သော ဧရာမ မီးတောင်ကြီးများ (အမြင့်ဆုံးမှာ ၂၁.၉ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ၁၃.၆ မိုင် မြင့်သည့် [[အိုလံပတ်တောင်]]) အပြင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ချောက်ကမ်းပါးကြီးများထဲမှ တစ်ခု (အလျား ကီလိုမီတာ ၄,၀၀၀ သို့မဟုတ် မိုင် ၂,၅၀၀ ရှည်လျားသည့် Valles Marineris) လည်း ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သေးငယ်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်သော [[အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|သဘာဝအရံဂြိုဟ်လ နှစ်စင်း]] ရှိရာ ၎င်းတို့မှာ [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုးဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒီးမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးစွန်းသည် ၂၅ ဒီဂရီ သိသာစွာ စိမ်းစောင်းနေသဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် (ကမ္ဘာ၏ ဝင်ရိုးစွန်း စိမ်းစောင်းမှုမှာ ၂၃.၅ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်) [[ရာသီဥတု]]များ ဖြစ်ပေါ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နေပတ်နှစ် တစ်နှစ်သည် ကမ္ဘာမြေနှစ် ၁.၈၈ နှစ် (ကမ္ဘာမြေရက်ပေါင်း ၆၈၇ ရက်) နှင့် ညီမျှပြီး အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ တစ်ရက် (sol) သည် ၂၄.၆ နာရီနှင့် ညီမျှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံခန့်က အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့်အတူ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ Noachian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄.၅ ဘီလီယံမှ ၃.၅ ဘီလီယံအထိ) အတွင်း ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် [[ဥက္ကာခဲ]]များ ထိမှန်ခြင်း၊ လှိုဏ်ဝှမ်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ တိုက်စားခံရခြင်း၊ [[သမုဒ္ဒရာ]]များ တည်ရှိခဲ့နိုင်ခြင်းနှင့် [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ဆုံးရှုံးသွားခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ Hesperian ခေတ်ကာလ (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၃.၅ ဘီလီယံမှ စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း ၃.၃–၂.၉ ဘီလီယံတွင် အဆုံးသတ်ခဲ့) ၌ ကျယ်ပြန့်သော မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ရေကြီးရေလျှံမှုများ ကြီးမားစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဧရာမ ရေဆင်းမြောင်းကြီးများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်အထိ ဆက်လက်တည်ရှိနေသော Amazonian ခေတ်ကာလသည် လက်ရှိ မြေမျက်နှာပြင် ဖြစ်စဉ်များပေါ်တွင် အဓိက လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ယခင်က သို့မဟုတ် လက်ရှိအချိန်၌ သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များ တက်ကြွစွာ သုတေသနပြုနေသည့် နယ်ပယ်တစ်ခုအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေပြီး အချို့သော သဲလွန်စများကို ဆက်လက်စစ်ဆေးရန် လိုအပ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်တွင် နီရဲသော ကြယ်တစ်လုံးအဖြစ် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို သမိုင်းတစ်လျှောက် လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပြီး ယဉ်ကျေးမှုအသီးသီး၌ အမျိုးမျိုးသော စွဲယူယူဆချက်များ ရှိခဲ့ကြသည်။ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ''Mars 1'' ဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆီသို့ ပထမဆုံး ပျံသန်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း လမ်းခရီးတွင် ဆက်သွယ်ရေး ပြတ်တောက်သွားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဘေးမှ ဖြတ်ပျံသန်း၍ စူးစမ်းနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၄]] အာကာသ စူးစမ်းရေးယာဉ်ဖြင့် ဖြစ်သည်။ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး လ၊ နေ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားသော အာကာသဝတ္ထုတစ်ခုကို ပထမဆုံး ပတ်ကြည့်နိုင်သည့် အာကာသယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနှစ်မှာပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ထိန်းချုပ်မှုမရှိဘဲ ပထမဆုံး ပျက်ကျခဲ့မှု (Mars 2) နှင့် ပထမဆုံး အောင်မြင်စွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့မှု (Mars 3) တို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် စူးစမ်းရေးယာဉ်များ မပြတ်မတောက် သက်ဝင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသည်။ အချို့သော အချိန်များ၌ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်း သို့မဟုတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် ၁၀ စင်းထက်မက တစ်ပြိုင်နက်တည်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ကမ္ဘာမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ဂြိုဟ်ထက်မဆို ပိုမိုများပြားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် အနာဂတ် လူလိုက်ပါမည့် စူးစမ်းလေ့လာရေး ခရီးစဉ်များအတွက် မကြာခဏ အဆိုပြုခြင်းခံရသော ပစ်မှတ်တစ်ခုဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိတွင် ထိုသို့သော ခရီးစဉ်မျိုး အစီအစဉ် မရှိသေးပေ။ ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်း၏ တစ်ဝက်ခန့် သို့မဟုတ် လ၏ အချင်းထက် နှစ်ဆခန့် ရှိပြီး မြေမျက်နှာပြင် အကျယ်အဝန်းမှာ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ခြောက်သွေ့ ကုန်းမြေ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းထက် အနည်းငယ်မျှသာ နည်းပါးသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် သိပ်သည်းဆ နည်းပါးပြီး ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ကမ္ဘာ့ထုထည် ပမာဏ၏ ၁၁ ရာခိုင်နှုန်းခန့် သာရှိသဖြင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားမှာ ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လက်ရှိအချိန်၌ သိရှိထားသမျှတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ [[သဲကန္တာရ]]များနှင့် ဆင်တူသော မျက်နှာပြင်ရှိသည့် ကျောက်ဆောင်ဂြိုဟ်အမျိုးအစားဖြစ်သော သဲကန္တာရဂြိုဟ် (desert planet) ၏ တစ်ခုတည်းသော နမူနာ ဖြစ်သည်။ ===အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ=== [[File:Mars Internal Structure (2024).svg|thumb|left|အတွင်းပိုင်း ဝတ်ဆံ သို့မဟုတ် ဗဟိုအမြူတေ မရှိဟု ယူဆထားသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဖွဲ့စည်းပုံ]] ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကိုလည်း သိပ်သည်းဆ နည်းပါးသော ကျောက်ဆောင် အလွှာများ ဖုံးလွှမ်းထားသည့် သိပ်သည်းမှု မြင့်မားသော သတ္တု ဗဟိုအမြူတေအဖြစ် အလွှာများ ပိုင်းခြားထားသည်။ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာမှာ ဂျပ်ပြင် (crust) ဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၄၂ မှ ၅၆ ကီလိုမီတာ (၂၆ မှ ၃၅ မိုင်) ခန့် ထူထဲကာ Isidis Planitia ဒေသ၌ အနည်းဆုံး ထူထပ်မှု ၆ ကီလိုမီတာ (၃.၇ မိုင်) ရှိပြီး တောင်ဘက် Tharsis ကုန်းပြင်မြင့်၌ အများဆုံး ထူထပ်မှု ၁၁၇ ကီလိုမီတာ (၇၃ မိုင်) ရှိသည်။ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ ကမ္ဘာ့ဂျပ်ပြင်သည် ပျမ်းမျှ ၂၇.၃ ± ၄.၈ ကီလိုမီတာ အထူသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ဂျပ်ပြင်အတွင်း အများဆုံး ပါဝင်သော ဒြပ်စင်များမှာ [[ဆီလီကွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ သံ၊ [[မဂ္ဂနီစီယမ်]]၊ [[အလူမီနီယမ်]]၊ [[ကယ်လ်စီယမ်]]နှင့် [[ပိုတက်စီယမ်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ငလျင်လှုပ်ရှားမှု ရှိကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် InSight အာကာသယာဉ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ငလျင် (marsquakes) နှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်စဉ်ပေါင်း ၄၅၀ ကျော်ကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိကာ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။ ==ဘူမိဗေဒ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== [[File:Mars surface map.png|thumb|left|[[နာဆာ]]မှ ရရှိသော အမြင့်ပြမြေပုံနှင့် အရောင်ပြမြေပုံတို့ကို အသုံးပြု၍ ပုံဖော် ဖန်တီးထားသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပမြေပုံ ဖြစ်သည်။]] ဂျိုဟန်း ဟင်းရစ် ဖွန် မဒ်လာ (Johann Heinrich von Mädler) နှင့် ဗီးလ်ဟဲမ်း ဘီးယား (Wilhelm Beer) တို့သည် လမျက်နှာပြင် မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲခဲ့ခြင်းကြောင့် ပိုမို လူသိများသော်လည်း ၎င်းတို့သည် ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေမျက်နှာသွင်ပြင် ပညာရှင်များ (areographers) ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite web |date=19 October 2016 |title=What Mars Maps Got Right (and Wrong) Through Time |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |archive-url=https://web.archive.org/web/20210221031131/https://www.nationalgeographic.com/culture/article/planets-maps-exploring-mars-space-science |url-status=dead |archive-date=21 February 2021 |access-date=15 January 2022 |website=National Geographic |language=en}}</ref> ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ရုပ်သွင်အများစုမှာ အမြဲတမ်း တည်ရှိနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခြင်းနှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ကာလကို ပိုမို တိကျစွာ တိုင်းတာခြင်းတို့ဖြင့် စတင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၈၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဒ်လာသည် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုစာ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို ပေါင်းစပ်၍ ပထမဆုံးသော အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များကို အရင်းအမြစ် အမျိုးမျိုးမှ အမည်ပေးထားကြသည်။ အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များ (Albedo features) ကို ရှေးဟောင်း ဒဏ္ဍာရီများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ၅၀ ကီလိုမီတာခန့်ထက် ပိုမိုကြီးမားသော ဥက္ကာတွင်းများကို ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သော သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ စာရေးဆရာများနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေ့လာရေးတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသူများကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။ ပိုမိုသေးငယ်သော ဥက္ကာတွင်းများကို လူဦးရေ ၁၀၀,၀၀၀ အောက်ရှိသော ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြို့များနှင့် ကျေးရွာများ၏ အမည်များကို ပေးထားသည်။ လှိုဏ်ဝှမ်းကြီးများကို ဘာသာစကား အမျိုးမျိုးရှိ ''အင်္ဂါဂြိုဟ်'' သို့မဟုတ် ''ကြယ်'' ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးဖြင့် အမည်ပေးထားပြီး ပိုမိုသေးငယ်သော လှိုဏ်ဝှမ်းများကို မြစ်များ၏ အမည်များ ပေးထားသည်။ ကြီးမားသော အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်များသည် အမည်ဟောင်း အများအပြားကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော်လည်း ယင်းရုပ်သွင်များ၏ သဘာဝဆိုင်ရာ အသိပညာသစ်များကို ထိန်းညှိ ရောင်ပြန်ဟပ်ရန်အတွက် မကြာခဏ အသစ်ပြင်ဆင်လေ့ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် Nix Olympica (အိုလင်ပတ်က၏ နှင်းများ) သည် [[အိုလန်ပတ်တောင်]] (Olympus Mons) ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို အလင်းပြန်နှုန်း ကွဲပြားသော ဧရိယာ နှစ်မျိုးအဖြစ် ပိုင်းခြားထားသည်။ နီရဲသော သံအောက်ဆိုဒ်များ ကြွယ်ဝသည့် ဖုန်မှုန့်များနှင့် သဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသော အရောင်ဖျော့သည့် လွင်ပြင်များကို တစ်ချိန်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ''တိုက်ကြီးများ'' ဟု ယူဆခဲ့ကြပြီး အရဗျ ကုန်းမြေ (Arabia Terra ) သို့မဟုတ် အမေဇုန်နီယံ လွင်ပြင် (Amazonis Planitia) ကဲ့သို့သော အမည်များ ပေးခဲ့ကြသည်။ အရောင်မှောင်သော ရုပ်သွင်များကို ပင်လယ်များဟု ယူဆခဲ့ကြသဖြင့် ''Mare Erythraeum''၊ ''Mare Sirenum'' နှင့် ''Aurorae Sinus'' ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်။ ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် အကြီးမားဆုံးသော အရောင်မှောင်သည့် ရုပ်သွင်မှာ ''Syrtis Major Planum'' ဖြစ်သည်။<ref>{{Citation |chapter=Syrtis Major (MC-13) |date=2019 |chapter-url=https://www.cambridge.org/core/books/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |title=The Atlas of Mars: Mapping its Geography and Geology |pages=136–139 |editor-last=Tanaka |editor-first=Kenneth L. |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781139567428.018 |isbn=978-1-139-56742-8 |s2cid=240843698 |access-date=18 January 2022 |editor2-last=Coles |editor2-first=Kenneth S. |editor3-last=Christensen |editor3-first=Philip R. |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160859/https://www.cambridge.org/core/books/abs/atlas-of-mars/syrtis-major-mc13/A385CD9E498305DA40E50BD83C531340 |url-status=live|chapter-url-access=subscription }}</ref> မြောက်ဘက်ရှိ ဧရာမ ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Boreum'' ဟု အမည်ပေးထားပြီး တောင်ဘက် ရေခဲပြင်ကြီးကို ''Planum Australe'' ဟု ခေါ်ဆိုသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အီကွေတာကို ယင်း၏ လည်ပတ်မှုဖြင့် သတ်မှတ်သော်လည်း ပင်မ မီရီဒီယန် (Prime Meridian) တည်နေရာကိုမူ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် ဂရင်းနစ်စံတော်ချိန်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သကဲ့သို့ စိတ်ကြိုက် မှတ်တိုင်တစ်ခု ရွေးချယ်၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်၊၊ မဒ်လာနှင့် ဘီးယားတို့သည် ၁၈၃၀ ပြည့်နှစ်၌ ရေးဆွဲခဲ့သော ပထမဆုံး အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံများအတွက် မျဉ်းကြောင်းတစ်ခုကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် [[မာရီနာ ၉]] အာကာသယာဉ်က အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျယ်ပြန့်သော ပုံရိပ်များကို ရရှိစေခဲ့ပြီးနောက် မူလ ရွေးချယ်မှုနှင့် ထပ်တူကျစေရန်အတွက် Merton E. Davies၊ Harold Masursky နှင့် Gérard de Vaucouleurs တို့က Sinus Meridiani ("အလယ်ပိုင်း ပင်လယ်ကွေ့" သို့မဟုတ် "မီရီဒီယန် ပင်လယ်ကွေ့") တွင် တည်ရှိသော ဥက္ကာတွင်းငယ်တစ်ခုကို (နောက်ပိုင်းတွင် Airy-0 ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့) လောင်ဂျီတွဒ် ၀.၀ ဒီဂရီအဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Davies |first1=Merton E. |last2=Berg |first2=Richard A. |date=10 January 1971 |title=A preliminary control net of Mars |url=http://doi.wiley.com/10.1029/JB076i002p00373 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=76 |issue=2 |pages=373–393 |doi=10.1029/JB076i002p00373 |bibcode=1971JGR....76..373D |access-date=22 March 2022 |archive-date=1 March 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240301160852/https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1029/JB076i002p00373 |url-status=live|url-access=subscription }}</ref><ref>{{Citation |last1=de Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Mariner 9 Areographic Coordinate System |date=1973 |journal=Journal of Geophysical Research |volume=78 |issue=20 |pages=4395–4404 |bibcode=1973JGR....78.4395D |doi=10.1029/JB078i020p04395 |last2=Davies |first2=Merton E. |last3=Sturms |first3=Francis M. Jr. |author-link=Gerard de Vaucouleurs |author2-link=Merton Davies}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် သမုဒ္ဒရာများ မရှိသဖြင့် ''ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်'' မရှိသောကြောင့် အမြင့်ပိုင်း သုည မျက်နှာပြင်ကို ကိုးကားချက် ရေပြင်ညီအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ရသည်၊၊ ၎င်းကို ကမ္ဘာမြေ၏ ဂီယိုအိုက် (geoid) နှင့် အလားတူသော အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အာရီယိုအိုက် (areoid) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref name="ArdalanKarimi2009">{{cite journal |last1=Ardalan |first1=A. A. |last2=Karimi |first2=R. |last3=Grafarend |first3=E. W. |title=A New Reference Equipotential Surface, and Reference Ellipsoid for the Planet Mars |journal=Earth, Moon, and Planets |volume=106 |issue=1 |year=2009 |pages=1–13 |issn=0167-9295 |doi=10.1007/s11038-009-9342-7 |s2cid=119952798}}</ref> အမြင့်ပိုင်း သုညကို လေထုဖိအား ၆၁၀.၅ ပက်စကယ် (၆.၁၀၅ မီလီဘား) ရှိသည့် အမြင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ခဲ့သည်။ ဤလေထုဖိအားသည် ရေ၏ သုံးထပ်မှတ် (triple point) နှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာ့ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ရှိ လေထုဖိအား၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့် (၀.၀၀၆ atm) ရှိသည်။ မြေပုံညွှန်း ရေးဆွဲရေး ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ တိုင်းတာရေးအဖွဲ့ (United States Geological Survey) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ကို မြေပုံညွှန်း စတုဂံအကွက် ၃၀ (thirty cartographic quadrangles) ပိုင်းခြားထားပြီးအကွက်တစ်ခုစီကို ၎င်းအတွင်း ပါဝင်သော ရှေးဟောင်း အလင်းပြန်နှုန်းဆိုင်ရာ ရုပ်သွင်တစ်ခုစီအတွက် အမည်ပေးထားသည်။<ref>{{cite web |title=ESA Science & Technology – Using iMars: Viewing Mars Express data of the MC11 quadrangle |url=https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211229234909/https://sci.esa.int/web/mars-express/-/59473-using-imars-viewing-mars-express-data-of-the-mc11-quadrangle |archive-date=29 December 2021 |access-date=29 December 2021 |website=sci.esa.int}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် The New York Times သတင်းစာက Hope အာကာသယာဉ်မှ ပုံရိပ်များကို အခြေခံထားသော နောက်ဆုံးပေါ် အင်္ဂါဂြိုဟ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မြေပုံတစ်ခုကို ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref name="NYT-20230415">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |date=15 April 2023 |title=New Mars Map Lets You 'See the Whole Planet at Once' – Scientists assembled 3,000 images from an Emirati orbiter to create the prettiest atlas yet of the red planet. |url=https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230516125940/https://www.nytimes.com/2023/04/15/science/astronomy-mars-atlas.html |archive-date=16 May 2023 |access-date=15 April 2023 |work=[[The New York Times]]}}</ref> ယင်းနှင့် ဆက်စပ်ပြီး ပိုမို အသေးစိတ်ကျသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေပုံတစ်ခုကို ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref name="STD-20230416">{{cite news |author=Staff |title=Welcome to Mars! Caltech's Jaw-Dropping, 5.7 Terapixel Virtual Expedition Across the Red Planet |url=https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |date=16 April 2023 |work=[[:en:SciTech (magazine)|SciTech]] |access-date=6 April 2023 |archive-date=16 April 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230416204703/https://scitechdaily.com/welcome-to-mars-caltechs-jaw-dropping-5-7-terapixel-virtual-expedition-across-the-red-planet/ |url-status=live}}</ref> == ဂြိုဟ်ရံလများ == {{Main|အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)}} [[File:PIA17351-ApparentSizes-MarsDeimosPhobos-EarthMoon.jpg|thumb|left|အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှ မြင်တွေ့ရသည့် ဒီးမော့စ် (Deimos) နှင့် ဖိုးဘော့စ် (Phobos) အရံလများ၏ ထင်ရှားသော အရွယ်အစား (apparent size) ကို ကမ္ဘာမြေမှ မြင်တွေ့ရသည့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားရော အမှန်တကယ် အရွယ်အစားပါ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုကြီးမားသော ကမ္ဘာ့အရံလနှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ၎င်းတို့သည် ကမ္ဘာနှင့် လတို့၏ အကွာအဝေးကဲ့သို့ အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့် ဝေးကွာနေခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကောင်းကင်ထက်၌ အားနည်းသော ကြယ်ရောင်စဉ်လေးများအဖြစ်မျှသာ မြင်တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်။]] [[File:Phobos fly-by animation ESA223006.gif|thumb|အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် သဘာဝဂြိုဟ်ရံလများနှင့် လူလုပ်ဂြိုဟ်တုများ၏ ပတ်လမ်းကြောင်းများကို အရွယ်အစား အချိုးအစားအမှန် (scale) အလိုက် ဖော်ပြထားပုံ ဖြစ်ပြီး၊ အဝေးဆုံးပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဂြိုဟ်ရံလ (ဒီးမော့စ် / Deimos) မှာ ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေး၌ တည်ရှိသည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် (ကမ္ဘာ့လနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက) အတော်အတန် သေးငယ်သော သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ နှစ်စင်း တည်ရှိပြီး အချင်းအားဖြင့် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဖိုဘော့စ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဖိုဘော့စ်]] (Phobos) နှင့် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်) ခန့်ရှိသော [[ဒိုင်မိုစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒေမော့စ်]] (Deimos) တို့ ဖြစ်ကြကာ၊ ဂြိုဟ်ကို ၉,၃၇၆ ကီလိုမီတာ (၅,၈၂၆ မိုင်) နှင့် ၂၃,၄၆၀ ကီလိုမီတာ (၁၄,၅၈၀ မိုင်) အကွာအဝေးတို့မှ အသီးသီး ပတ်လှည့်နေကြသည်။ ၎င်း အရံလ နှစ်စင်း၏ မူလအစမှာ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရသေးသော်လည်း၊ ရေပန်းစားသော ယူဆချက်တစ်ခုတွင် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် [[ဥက္ကာခဲ]]များ (asteroids) ဖြစ်သည်ဟု ဆိုထားသည်။ အရံဂြိုဟ် နှစ်စင်းစလုံးကို ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် အာဆက်ဖ် ဟောလ် (Asaph Hall) က စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ [[ဂရိ ဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ခမည်းတော် စစ်နတ်ဘုရား [[အဲရီးဇ်]] (Ares) နှင့်အတူ စစ်ပွဲအတွင်း သို့ လိုက်ပါသွားကြသည့် အမြွှာညီနောင်များဖြစ်သော ဖိုးဘော့စ် (ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် ကြောက်ရွံ့ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) နှင့် ဒီးမော့စ် (ထောက်လှန့်ခြင်းနှင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရား) ဇာတ်ကောင်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Planetary Names |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |access-date=30 May 2022 |website=planetarynames.wr.usgs.gov |archive-date=30 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230164721/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#MartianSystem |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ရောမတို့၏ သတ်မှတ်ချက်အရ အရီးစ် နတ်ဘုရားနှင့် ထပ်တူညီသည်။ ခေတ်သစ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အဆိုပါဂြိုဟ်သည် ယင်း၏ ရှေးဟောင်းအမည် အရီးစ် (Aris: Άρης) ကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်မှကြည့်လျှင် ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့၏ ရွေ့လျားမှုများသည် [[လကမ္ဘာ|ကမ္ဘာ့အရံလ]]၏ ရွေ့လျားမှုနှင့် မတူဘဲ ကွဲပြားနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်သည် အနောက်ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဝင်ရောက်ကာ ၁၁ နာရီအတွင်း၌ပင် နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ထွက်ပေါ်လာသည်။ ဒီးမော့စ်မှာမူ ပတ်လမ်းကြာချိန်နှင့် ဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန် ပတ်ဝန်းကျင် တူညီသည့် တူညီချိန် ပတ်လမ်းကြောင်း (synchronous orbit) ၏ အပြင်ဘက်နားလေး၌သာ ရှိနေသဖြင့် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အရှေ့ဘက်မှ ထွက်ပေါ်လာသော်လည်း အလွန် နှေးကွေးသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် တူညီချိန် အမြင့်ပိုင်းအောက်၌ တည်ရှိသောကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဒီရေဆိုင်ရာ အားများ (tidal forces) က ယင်း၏ ပတ်လမ်းကြောင်းကို တဖြည်းဖြည်း နိမ့်ကျသွားစေသည်။ နောင် နှစ်သန်းပေါင်း ၅၀ ခန့်အကြာတွင် ဖိုးဘော့စ်သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ပျက်ကျသွားနိုင်သကဲ့သို့ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လှည့်နေသည့် ကွင်းဆက် ရုပ်သွင်တစ်ခုအဖြစ်သို့လည်း ပြိုကွဲသွားနိုင်သည်။<ref>{{cite web |title=Phobos |url=https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth |access-date=12 January 2022 |date=19 December 2019 |website=NASA Solar System Exploration |archive-date=12 January 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220112004526/https://solarsystem.nasa.gov/moons/mars-moons/phobos/in-depth/ |url-status=live}}</ref> ဤအရံဂြိုဟ် နှစ်စင်း၏ မူလအစကို သေချာစွာ နားလည်သဘောပေါက်ခြင်း မရှိသေးပေ။ ၎င်းတို့၏ အလင်းပြန်နှုန်း နည်းပါးခြင်းနှင့် ကာဗွန်ဓာတ်ပါ ကာဗွန်နေးရှပ် ချွန်ဒရိုက် (carbonaceous chondrite) ပါဝင်မှုတို့သည် ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသဖြင့် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည်ဆိုသော ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေသည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ မတည်ငြိမ်သော ပတ်လမ်းကြောင်းသည်လည်း မကြာသေးမီကမှ ဖမ်းယူခြင်းခံခဲ့ရသည့် သဘောသို့ ညွှန်းဆိုနေသည်။ သို့သော်လည်း နှစ်စင်းစလုံးသည် အီကွေတာ အနီးတွင် စက်ဝိုင်းပုံစံ ပတ်လမ်းကြောင်းများ ရှိနေကြရာ၊ ၎င်းသည် ဖမ်းယူခြင်းခံရသည့် အရာများအတွက် ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ လိုအပ်သော ဖမ်းယူမှု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အရှိန်စနစ်များမှာလည်း ရှုပ်ထွေးလှသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် သမိုင်းအစောပိုင်းတွင် ဒြပ်ထု စုစည်းဖြစ်ပေါ်မှု (Accretion) သည် ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော်လည်း၊ အကယ်၍ အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင်ထက် ဥက္ကာခဲများနှင့် ပိုမိုဆင်တူသည့် ပါဝင်မှုစနစ်အတွက်မူ အကြောင်းပြချက် ပေးနိုင်မည် မဟုတ်ပေ။<ref>{{cite web |title=Explaining the Birth of the Martian Moons |date=23 September 2016 |url=https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |access-date=13 December 2021 |language=en-US |website=AAS Nova |publisher=[[American Astronomical Society]] |archive-date=13 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211213022350/https://aasnova.org/2016/09/23/explaining-the-birth-of-the-martian-moons/ |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် အချင်း မီတာ ၅၀ မှ ၁၀၀ (၁၆၀ မှ ၃၃၀ ပေ) ထက် သေးငယ်သော မတွေ့ရှိရသေးသည့် အရံလများ ရှိနေနိုင်သေးပြီး ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ် အကြားတွင် ဖုန်မှုန့်ကွင်းဆက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။<ref name="adler">{{cite conference |last1=Adler |first1=M. |last2=Owen |first2=W. |last3=Riedel |first3=J. |date=June 2012 |title=Use of MRO Optical Navigation Camera to Prepare for Mars Sample Return |url=http://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf |conference=Concepts and Approaches for Mars Exploration. 12–14 June 2012. Houston, Texas. |issue=1679 |at=4337 |bibcode=2012LPICo1679.4337A |access-date=28 August 2012 |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226060810/https://www.lpi.usra.edu/meetings/marsconcepts2012/pdf/4337.pdf%20 |url-status=live}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အရံဂြိုဟ်များ ဖြစ်လာစေသည့် တတိယမြောက် ဖြစ်နိုင်ခြေမှာ တတိယ ဒြပ်ထုတစ်ခု၏ ပါဝင်ပတ်သက်မှု သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော ရိုက်ခတ် ပျက်စီးမှု အမျိုးအစားတစ်ခုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ဖိုးဘော့စ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်ပင် ပေါက်ရောက်ဆန်သော အခေါင်းပွပုံစံ ရှိနေကြောင်းနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ သိရှိထားသည့် phyllosilicates နှင့် အခြား သတ္တုဓာတ်များ အဓိက ပါဝင်နေကြောင်းကို ညွှန်းဆိုနေသည့် လတ်တလော အထောက်အထားများသည် ကမ္ဘာ့ အရံလ မူလအစ ဖြစ်တည်မှုဆိုင်ရာ လွှမ်းမိုးထားသည့် ယူဆချက်နှင့် အလားတူစွာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်ထွက်သွားခဲ့သော ပစ္စည်းများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းအတွင်း၌ ပြန်လည် စုစည်းမိခြင်းမှ ဖိုးဘော့စ် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ကြောင်းကို ထောက်ပြနေသည်။ အဆိုပါ အရံလများ၏ မြင်နိုင်သော အရောင်နှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည်အနီး ရောင်စဉ်များသည် အပြင်ဘက် ပတ်လမ်းကြောင်းရှိ ဥက္ကာခဲများနှင့် ဆင်တူသော်လည်း ဖိုးဘော့စ်၏ အပူဆိုင်ရာ အနီအောက်ရောင်ခြည် ရောမှာမူ မည်သည့် ချွန်ဒရိုက် (chondrites) အမျိုးအစားနှင့်မျှ ကိုက်ညီမှု မရှိကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်။ ဖိုးဘော့စ်နှင့် ဒီးမော့စ်တို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ ကြီးမားသော ရိုက်ခတ်မှုတစ်ရပ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အပျက်အစီးများဖြင့် ဖြစ်တည်ခဲ့သော ရှေးဟောင်း အရံလတစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုပါ အရံလပေါ်သို့ ပိုမို၍ လတ်တလော ကျရောက်ခဲ့သည့် ရိုက်ခတ်မှုတစ်ခုကြောင့် ပြိုကွဲပျက်စီးသွားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref>{{cite journal |title=Dynamical evidence for Phobos and Deimos as remnants of a disrupted common progenitor |doi=10.1038/s41550-021-01306-2 |journal=Nature Astronomy |date=22 February 2021 |volume=5 |pages=539–543 |first1=Amirhossein |last1=Bagheri |first2=Amir |last2=Khan |first3=Michael |last3=Efroimsky |first4=Mikhail |last4=Kruglyakov |first5=Domenico |last5=Giardini |issue=6 |bibcode=2021NatAs...5..539B |s2cid=233924981}}</ref> ပိုမို လတ်တလောအားဖြင့် နိုင်ငံအများအပြားမှ သုတေသနအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့၏ လေ့လာဆန်းစစ်ချက်အရ အတိတ်ကာလက ဖိုးဘော့စ်ထက် အနည်းဆုံး ၁၅ ဆမျှ ကြီးမားသော ပျောက်ဆုံးသွားသည့် အရံလတစ်စင်း တည်ရှိခဲ့ဖူးနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ ဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဒီရေဆိုင်ရာ ဖြစ်စဉ်များကို ထောက်ပြနေသည့် ကျောက်ဆောင်များကို ဆန်းစစ်ခြင်းအားဖြင့် အဆိုပါ ဒီရေတက်မှုများကို အတိတ်က တည်ရှိခဲ့သော အရံလတစ်စင်းက ထိန်းညှိပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်ပေသည်။<ref>{{Cite web |last=Benningfield |first=Damond |date=11 December 2025 |title=Ancient Lake on Mars May Have Risen and Fallen Under the Tidal Pull of a Long Lost Moon |url=https://www.zmescience.com/space/ancient-lake-on-mars-may-have-risen-and-fallen-under-the-tidal-pull-of-a-long-lost-moon/ |access-date=13 December 2025 |website=ZME Science |language=en-US}}</ref> ==လေထု== [[File:Mars - Atmosphere and Cassini Crater - Hope Mission, Orbit 19 (52252929420).png|alt=Image of Mars|thumb|''Hope'' အာကာသယာဉ်မှ မြင်ရသော အင်္ဂါဂြိုဟ်လေထု]] အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ ဘီလီယံက ဂြိုဟ်သိမ်များ မကြာခဏ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ၎င်း၏ သံလိုက်စက်ကွင်းအလွှာ (magnetosphere) ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရပြီး၊<ref>{{cite magazine |url=https://www.wired.com/2011/01/mars-dynamo-death/ |title=Multiple Asteroid Strikes May Have Killed Mars's Magnetic Field |date=20 January 2011 |access-date=30 March 2022 |magazine=Wired |last1=Grossman |first1=Lisa |archive-date=30 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131230034219/http://www.wired.com/wiredscience/2011/01/mars-dynamo-death/ |url-status=live}}</ref> ယင်းကြောင့် နေမှလာသော လေပြင်းများ (solar wind) သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အိုင်းယွန်းလွှာ (ionosphere) နှင့် တိုက်ရိုက် ထိတွေ့ကာ အပြင်ဘက်အလွှာမှ အက်တမ်များကို တိုက်စားထုတ်ယူခြင်းဖြင့် လေထု၏ သိပ်သည်းဆကို လျော့ကျစေခဲ့သည်။<ref name=":7">{{Cite journal |last=Jakosky |first=Bruce M. |date=1 April 2022 |title=How did Mars lose its atmosphere and water? |journal=Physics Today |volume=75 |issue=4 |pages=62–63 |doi=10.1063/PT.3.4988 |bibcode=2022PhT....75d..62J |s2cid=247882540 |issn=0031-9228 |doi-access=free}}</ref> ''Mars Global Surveyor'' နှင့် ''Mars Express'' အာကာသယာဉ် နှစ်စင်းစလုံးသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အနောက်ဘက် အာကာသအတွင်းသို့ လွင့်ပါးထွက်ခွာသွားသော အိုင်းယွန်းဖြစ်နေသည့် လေထုအမှုန်အမွှားများကို စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ကမ္ဘာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုသည် အလွန်တရာ ကျဲပါးလှသည်။ ယနေ့ခေတ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ လေထုဖိအားသည် အိုလန်ပတ်တောင်ပေါ်တွင် အနိမ့်ဆုံး ၃၀ ပါစကယ် (၀.၀၀၄၄ psi) မှ Hellas Planitia ဒေသတွင် ၁,၁၅၅ ပါစကယ် (၀.၁၆၇၅ psi) အထက်အထိ ရှိပြီး မျက်နှာပြင် အဆင့်ရှိ ပျမ်းမျှ ဖိအားမှာ ၆၀၀ ပါစကယ် (၀.၀၈၇ psi) ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အမြင့်ဆုံး လေထုသိပ်သည်းဆသည် ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အထက် ကီလိုမီတာ ၃၅ (၂၂ မိုင်) ၌ တွေ့ရှိရသည့် သိပ်သည်းဆနှင့် ညီမျှသည်။ ထွက်ပေါ်လာသော ပျမ်းမျှ မျက်နှာပြင် ဖိအားမှာ ကမ္ဘာ့ဖိအားဖြစ်သော ၁၀၁.၃ ကီလိုပါစကယ် (၁၄.၆၉ psi) ၏ ၀.၆ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင် ဆွဲငင်အားသည် ကမ္ဘာ့ဆွဲငင်အား၏ ၃၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မျှသာ ရှိသောကြောင့်<ref>{{cite web |title=Mars Facts {{!}} All About Mars |url=https://mars.nasa.gov/all-about-mars/facts |access-date=27 December 2021 |website=NASA's Mars Exploration Program |date=10 November 2017 |language=en |archive-date=10 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231010080933/https://mars.nasa.gov/all-about-mars/facts/ |url-status=live}}</ref> လေထု၏ စကေးအမြင့် (scale height) မှာ ၁၀.၈ ကီလိုမီတာ (၆.၇ မိုင်) ခန့် ရှိပြီး ကမ္ဘာ့စကေးအမြင့်ဖြစ်သော ၆ ကီလိုမီတာ (၃.၇ မိုင်) ထက် ပိုမိုမြင့်မားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]] ၉၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်၊ [[အာဂွန်]] ၁.၉၃ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]] ၁.၈၉ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် ရေဓာတ် ပမာဏ အနည်းငယ်တို့လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Abundance">{{cite journal |title=Abundance and Isotopic Composition of Gases in the Martian Atmosphere from the Curiosity Rover |volume=341 |issue=6143 |pages=263–266 |journal=Science |date=19 July 2013 |doi=10.1126/science.1237966 |pmid=23869014 |last1=Mahaffy |first1=P. R. |bibcode=2013Sci...341..263M |s2cid=206548973}}</ref> လေထုအတွင်း အချင်း ၁.၅ မိုက်ခရိုမီတာခန့်ရှိသော အမှုန်အမွှားများ ပါဝင်သဖြင့် အလွန် ဖုန်ထူထပ်ပြီး မျက်နှာပြင်မှ ကြည့်ရှုပါက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မိုးကောင်းကင်ကို ဝါညိုရောင် တင်ကျန်စေသည်။ လေထုအတွင်း လွင့်ပျံ့နေသော သံအောက်ဆိုက် အမှုန်များကြောင့် ပန်းရောင်သန်းသည့် အရောင်အဖြစ်သို့လည်း ပြောင်းလဲသွားနိုင်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် မီသိန်းဓာတ်ကို မကြာခဏ စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း<ref>{{Cite web |last=Shekhtman |first=Lonnie |date=22 April 2024 |title=Why is Methane Seeping on Mars? NASA Scientists Have New Ideas – NASA Science |work=NASA Science |url=https://science.nasa.gov/solar-system/planets/mars/why-is-methane-seeping-on-mars-nasa-scientists-have-new-ideas/ |access-date=1 January 2026 |language=en-US}}</ref> ယင်း၏ မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ သိပ္ပံပညာရှင်များအကြား ဘုံသဘောတူညီချက် မရှိသေးပေ။<ref>{{Cite web |last=Sutter |first=Paul |date=16 November 2024 |title=What's Behind the Martian Methane Mystery? |url=https://www.universetoday.com/articles/whats-behind-the-martian-methane-mystery |access-date=1 January 2026 |website=Universe Today |language=en}}</ref> အယူအဆတစ်ခုမှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် မီသိန်း တည်ရှိပြီး ယင်း၏ ပါဝင်မှု ပမာဏသည် ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှု ရှိသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်။<ref name="Sample2018">{{cite news |url=https://www.theguardian.com/science/2018/jun/07/nasa-mars-rover-finds-organic-matter-in-ancient-lake-bed |title=Nasa Mars rover finds organic matter in ancient lake bed |work=The Guardian |first=Ian |last=Sample |date=7 June 2018 |access-date=12 June 2018 |archive-date=18 June 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180618030502/https://www.theguardian.com/science/2018/jun/07/nasa-mars-rover-finds-organic-matter-in-ancient-lake-bed |url-status=live}}</ref> မီသိန်း တည်ရှိမှုသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည့် အိုလီဗင်း (olivine) သတ္တုဓာတ်၊ ရေနှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်တို့ ပါဝင်သော ဆာပင်တိုင်းနိုက်ဇေးရှင်း (serpentinization) ကဲ့သို့သော ဇီဝမဟုတ်သည့် ဖြစ်စဉ်များမှ သို့မဟုတ် အင်္ဂါဂြိုဟ် သက်ရှိများမှ ထွက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက လေထုအတွင်း ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ပါဝင်မှု ပိုမိုမြင့်မားခြင်းနှင့် မျက်နှာပြင်ဖိအား နည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့် လေမှလွဲ၍ သဘာဝ အသံမြည်ရာ ရင်းမြစ်များ ရှားပါးသည့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသံတုန်ခါမှု ပိုမို လျော့နည်း ပျောက်ကွယ်သွားရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ''Perseverance'' စူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်မှ ဖမ်းယူရရှိသော အသံမှတ်တမ်းများကို အသုံးပြု၍ သုတေသနပြုသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသံ၏ အရှိန်မှာ ကြိမ်နှုန်း ၂၄၀ ဟာဇ် (Hz) အောက်အတွက် တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၄၀ မီတာခန့် ရှိပြီး ၂၄၀ ဟာဇ် အထက်အတွက် တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၅၀ မီတာခန့် ရှိကြောင်း ကောက်ချက်ချခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite journal |last=Wright |first=Katherine |date=22 March 2022 |title=Sound Speed Measured on Mars |url=https://physics.aps.org/articles/v15/43 |journal=[[Physics (magazine)|Physics]] |volume=15 |article-number=43 |doi=10.1103/Physics.15.43 |bibcode=2022PhyOJ..15...43W |s2cid=247720720 |doi-access=free |access-date=6 April 2022 |archive-date=12 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220412151942/https://physics.aps.org/articles/v15/43 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Maurice |first1=S. |last2=Chide |first2=B. |last3=Murdoch |first3=N. |last4=Lorenz |first4=R. D. |last5=Mimoun |first5=D. |last6=Wiens |first6=R. C. |last7=Stott |first7=A. |last8=Jacob |first8=X. |last9=Bertrand |first9=T. |last10=Montmessin |first10=F. |last11=Lanza |first11=N. L. |date=1 April 2022 |title=In situ recording of Mars soundscape |journal=Nature |volume=605 |issue=7911 |pages=653–658 |doi=10.1038/s41586-022-04679-0 |pmid=35364602 |pmc=9132769 |bibcode=2022Natur.605..653M |s2cid=247865804 |issn=0028-0836}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် [[ဥတ္တရရောင်ခြည်|ဥတ္တရအလင်း]]များ (auroras) ကိုလည်း တွေ့ရှိထားသည်။<ref>{{cite web |title=In an ultraviolet glow, auroras on Mars spotted by UAE orbiter |url=https://www.nbcnews.com/science/space/ultraviolet-glow-auroras-mars-spotted-uae-orbiter-rcna1356 |first=Denise |last=Chow |access-date=7 December 2021 |date=7 December 2021 |website=NBC News |language=en |archive-date=7 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211207221852/https://www.nbcnews.com/science/space/ultraviolet-glow-auroras-mars-spotted-uae-orbiter-rcna1356 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Auroras on Mars – NASA Science |url=https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2015/11may_aurorasonmars/ |website=science.nasa.gov |date=10 May 2015 |access-date=12 May 2015 |archive-date=14 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150514060513/http://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2015/11may_aurorasonmars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="NASA-20150318">{{cite web |last1=Brown |first1=Dwayne |last2=Neal-Jones |first2=Nancy |last3=Steigerwald |first3=Bill |last4=Scott |first4=Jim |url=http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-spacecraft-detects-aurora-and-mysterious-dust-cloud-around-mars |title=NASA Spacecraft Detects Aurora and Mysterious Dust Cloud around Mars |publisher=NASA |id=Release 15-045 |date=18 March 2015 |access-date=18 March 2015 |archive-date=19 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150319152358/http://www.nasa.gov/press/2015/march/nasa-spacecraft-detects-aurora-and-mysterious-dust-cloud-around-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref> အင်္ဂါဂြိုဟ်၌ ဂြိုဟ်တခုလုံးဆိုင်ရာ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] မရှိသောကြောင့် ထိုနေရာရှိ ဥတ္တရအလင်း အမျိုးအစားများနှင့် ဖြန့်ကျက်မှုတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဥတ္တရအလင်းများနှင့် ကွဲပြားကြရာ<ref>{{Cite journal |last1=Deighan |first1=J. |last2=Jain |first2=S. K. |last3=Chaffin |first3=M. S. |last4=Fang |first4=X. |last5=Halekas |first5=J. S. |last6=Clarke |first6=J. T. |last7=Schneider |first7=N. M. |last8=Stewart |first8=A. I. F. |last9=Chaufray |first9=J.-Y. |last10=Evans |first10=J. S. |last11=Stevens |first11=M. H. |date=October 2018 |title=Discovery of a proton aurora at Mars |url=http://www.nature.com/articles/s41550-018-0538-5 |journal=Nature Astronomy |volume=2 |issue=10 |pages=802–807 |doi=10.1038/s41550-018-0538-5 |bibcode=2018NatAs...2..802D |s2cid=105560692 |issn=2397-3366 |access-date=5 April 2022 |archive-date=22 May 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522145256/https://www.nature.com/articles/s41550-018-0538-5 |url-status=live}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်၌ ဝန်ရိုးစွန်း ဒေသများ၌သာ အဓိက ကန့်သတ်ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ အင်္ဂါဂြိုဟ်ရှိ ဥတ္တရအလင်းများသည် ဂြိုဟ်တစ်ခုလုံးကို လွှမ်းခြုံဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။<ref name=":8">{{Cite journal |last1=Schneider |first1=N. M. |last2=Jain |first2=S. K. |last3=Deighan |first3=J. |last4=Nasr |first4=C. R. |last5=Brain |first5=D. A. |last6=Larson |first6=D. |last7=Lillis |first7=R. |last8=Rahmati |first8=Ali |last9=Halekas |first9=J. S. |last10=Lee |first10=C. O. |last11=Chaffin |first11=M. S. |date=16 August 2018 |title=Global Aurora on Mars During the September 2017 Space Weather Event |journal=Geophysical Research Letters |volume=45 |issue=15 |pages=7391–7398 |doi=10.1029/2018GL077772 |bibcode=2018GeoRL..45.7391S |s2cid=115149852 |doi-access=free |hdl=10150/631256 |hdl-access=free}}</ref> [[နာဆာ]]က ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလလယ်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော မထင်မှတ်ဘဲ ကြီးမားသည့် နေရောင်ခြည် မုန်တိုင်းကြောင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ ရေဒီယိုသတ္တိကြွမှု ပမာဏသည် ယာယီအားဖြင့် နှစ်ဆ မြင့်တက်ခဲ့ပြီး ယခင် စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသမျှထက် ၂၅ ဆမျှ ပိုမို လင်းလက်သော ဥတ္တရအလင်းနှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း အစီရင်ခံခဲ့သည်။<ref name=":8" /><ref name="nasa20170929">{{cite web |url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/large-solar-storm-sparks-global-aurora-and-doubles-radiation-levels-on-the-martian-surface |title=Large Solar Storm Sparks Global Aurora and Doubles Radiation Levels on the Martian Surface |publisher=NASA |first1=Guy |last1=Webster |first2=Nancy |last2=Neal-Jones |first3=Jim |last3=Scott |first4=Deb |last4=Schmid |first5=Laurie |last5=Cantillo |first6=Dwayne |last6=Brown |date=29 September 2017 |access-date=9 January 2018 |archive-date=1 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171001181055/https://www.nasa.gov/feature/jpl/large-solar-storm-sparks-global-aurora-and-doubles-radiation-levels-on-the-martian-surface/ |url-status=dead}} {{PD-notice}}</ref> == သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်စွမ်း == အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]တွင် ကမ္ဘာနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်သဖြင့် လူသားတို့က သက်ရှိများရှိနိုင်မရှိနိုင် မေးခွန်းထုတ်ကြသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် [[ရာသီဥတု]]များမှာ အတူဆုံးဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ဝင်ရိုးပေါ်၌ တိမ်းစောင်းသော ဒီဂရီမှာလည်း ကမ္ဘာနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာနှင့်စာလျှင် နေမှပိုဝေးသဖြင့် ရာသီဥတုများမှာ ကမ္ဘာထက်ပို၍ ရှည်ကြာသည်။ ရလဒ်အားဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ နှစ်တစ်နှစ်မှာ ကမ္ဘာ၏နှစ်တစ်နှစ်ထက်ပို၍ ရှည်လျားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏လေထုမှာ ကမ္ဘာ၏လေထုထက်ပို၍ ပါးလွှာသည်။ အံဩစရာကောင်းလောက်အောင်ပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အပူချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသတို့တွင် အနှုတ် ၁၁၃ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ်မျှရှိပြီး နွေရာသီတွင် သုည ဒီဂရီဆဲလ်စီးယပ် မျှရှိသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ရေရှိနေကြောင်းကို [[နာဆာ]] (NASA) က ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့က အတည်ပြုခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ [[အောက်ဆီဂျင်]]နှင့် [[ရေ]]များ ရှိနေခြင်း အပါအဝင် သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ရှိသည်ဟူသော အယူအဆကို အာကာသဗေဒ အသိုင်းအဝိုင်းက ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် Lick လေ့လာရေးစခန်းမှ W. W. Campbell က အဆိုပါဂြိုဟ်ကို လေ့လာစောင့်ကြည့်ခဲ့ရာ "အကယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်း ရေငွေ့ သို့မဟုတ် အောက်ဆီဂျင် တည်ရှိခဲ့ပါက ထိုအချိန်က ရရှိနိုင်သော ရောင်စဉ်တိုင်းကိရိယာများ (spectroscopes) ဖြင့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်ရန် ပမာဏ နည်းပါးလွန်းလှသည်" ဟု တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်လေ့လာချက်သည် ထိုခေတ်ကာလ၏ တိုင်းတာမှုများစွာနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လက်ခံခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ Campbell နှင့် V. M. Slipher တို့သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အဆိုပါ လေ့လာမှုကို ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များမှာ အတူတူပင် ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် W. S. Adams က ဤတွေ့ရှိချက်များကို အတည်မပြုနိုင်ခဲ့မီအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ကမ္ဘာမြေကဲ့သို့ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည်ဆိုသည့် ဒဏ္ဍာရီမှာ ပျက်ပြယ်မသွားခဲ့ပေ။ သို့သော်လည်း ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအထိ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများအတွက် သက်ရှိများကြောင့်မဟုတ်သည့် အခြားရှင်းလင်းချက်များကို ဘေးဖယ်၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ ဇီဝဗေဒအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်။ ဂြိုဟ်များ၌ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု (ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုတွင် သက်ရှိများ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာရေးအတွက် သင့်တော်သော ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေများ ဖြစ်ထွန်းလာနိုင်သည့် စွမ်းရည်) ဆိုင်ရာ လက်ရှိ နားလည်သဘောပေါက်မှုသည် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ဒြပ်ရည်အဖြစ် တည်ရှိသော ရေရှိသည့် ဂြိုဟ်များကို ပိုမိုဦးစားပေးသည်။ အများအားဖြင့် ဤသို့ဖြစ်ရန် ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းသည် [[သက်ရှိများရှင်သန်နိုင်သောဇုန်|သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သောဇုန်]] (habitable zone) အတွင်း ကျရောက်ရန် လိုအပ်ပြီး၊ နေအတွက် အဆိုပါဇုန်သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်း အတွင်းဘက်မှ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် ဤဒေသအတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ ကျဲပါးသော (ဖိအားနည်းသော) လေထုကြောင့် [[အရည်|ဒြပ်ရည်]]အဖြစ် တည်ရှိသော ရေသည် ကျယ်ပြန့်သော ဒေသများ၌ အချိန်ကြာမြင့်စွာ တည်ရှိနေခြင်းကို တားဆီးထားသည်။ အတိတ်ကာလက ဒြပ်ရည်အဖြစ် စီးဆင်းခဲ့သော ရေထု အထောက်အထားများသည် ထိုဂြိုဟ်၏ သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်သည့် အလားအလာကို ဖော်ပြနေသည်။ လတ်တလော အထောက်အထားများအရ အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ မည်သည့် ရေထုမဆို ပုံမှန် ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ သက်ရှိများကို ထောက်ပံ့ပေးရန်အတွက် ဆားဓာတ်နှင့် အက်ဆစ်ဓာတ် လွန်ကဲနေနိုင်ကြောင်း ညွှန်းဆိုထားသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများသည် ဇီဝသက်ရှိများ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက် စိန်ခေါ်မှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ထိုဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အပူကူးပြောင်းမှု နည်းပါးခြင်း၊ သံလိုက်စက်ကွင်း မရှိခြင်းကြောင့် နေမှလာသော နေလေပြင်းများ တိုက်ခတ်ခံရမှုမှ ကာကွယ်ပေးနိုင်စွမ်း အားနည်းခြင်းနှင့် ရေကို အရည်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားရန် လေထုဖိအား မလုံလောက်ခြင်း (ယင်းအစား ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သို့ တိုက်ရိုက် ပြောင်းလဲသွားသည်) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နီးပါးမျှ သို့မဟုတ် လုံးဝ အကန့်အသတ်မရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အသက်ကင်းမဲ့နေပြီ ဖြစ်သည်၊ မီးတောင်လှုပ်ရှားမှုများ အဆုံးသတ်သွားခြင်းသည် ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်နှင့် အတွင်းပိုင်းကြား ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် သတ္တုဓာတ်များ သံသရာလည် ပြန်လည်အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ ရပ်တန့်သွားစေခဲ့သည်။ အထောက်အထားများအရ ထိုဂြိုဟ်သည် ယနေ့ခေတ်ထက် ယခင်က သက်ရှိများ မှီတင်းနေထိုင်နိုင်မှု ပိုမိုအားကောင်းခဲ့ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသော်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ဖူးခြင်း ရှိမရှိကိုမူ မသိရှိရသေးပေ။ ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အလယ်ပိုင်းက ဗိုက်ကင်း (Viking) စူးစမ်းရေးယာဉ်များသည် ၎င်းတို့ ဆင်းသက်ခဲ့သည့် နေရာများ၌ အင်္ဂါဂြိုဟ် မြေဆီလွှာအတွင်းရှိ အဏုဇီဝသက်ရှိများကို ထောက်လှမ်းရန် ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသော စမ်းသပ်မှုများကို သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ရေနှင့် အာဟာရဓာတ်များ ထိတွေ့ချိန်တွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ထုတ်လုပ်မှု ခေတ္တတိုးတက်လာခြင်း အပါအဝင် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်။ ဤသက်ရှိ အမှတ်အသားကို နောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံပညာရှင်များက ငြင်းခုံခဲ့ကြသဖြင့် ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာ နာဆာ သိပ္ပံပညာရှင် Gilbert Levin က ဗိုက်ကင်းသည် သက်ရှိများကို တွေ့ရှိခဲ့ပုံရသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်မှ ကျရောက်လာသော ဥက္ကာခဲ EETA79001 ကို ဓာတ်ခွဲဆန်းစစ်ချက်အရ ကလောရိတ် (chlorate)၊ ပါကလောရိတ် (perchlorate) နှင့် နိုက်ထရိတ် အိုင်ယွန်များ လုံလောက်စွာ မြင့်မားသော ပမာဏဖြင့် တွေ့ရှိခဲ့ရသဖြင့် ၎င်းတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်စွာ တည်ရှိနေကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]နှင့် အက်စ်ရေးရောင်ခြည် ဖြာထွက်မှုများသည် ကလောရိတ်နှင့် ပါကလောရိတ် အိုင်ယွန်များကို အခြားသော ဓာတ်ပြုမှုလွန်ကဲသည့် အောက်ဆီကလိုရင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေမည်ဖြစ်သဖြင့် မည်သည့် ဇီဝမော်လီကျူးမဆို ရှင်သန်နိုင်ရန်အတွက် မျက်နှာပြင်အောက်တွင် မြှုပ်နှံထားရမည် ဖြစ်ကြောင်း ညွှန်းဆိုနေသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြောင်းသွား ယာဉ်များမှ စမ်းသပ်တွေ့ရှိရသည့် [[မီသိန်း]]နှင့် [[ဖော်မလင်|ဖောမဲလ်ဒီဟိုက်]] ပမာဏအနည်းငယ်တို့သည် အဆိုပါ ဓာတုပေါင်းစပ်မှုများသည် အင်္ဂါဂြိုဟ် လေထုအတွင်း မြန်ဆန်စွာ ပြိုကွဲသွားမည် ဖြစ်သဖြင့် သက်ရှိများ တည်ရှိနိုင်ခြေရှိသော အထောက်အထားများအဖြစ် အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် အဆိုပါ ပေါင်းစပ်မှုများသည် [[မီးတောင်]] သို့မဟုတ် Serpentinite ကဲ့သို့သော အခြား ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နည်းလမ်းများဖြင့် ပြန်လည်ဖြည့်တင်းပေးခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သော ဥက္ကာခဲများ ထိမှန်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရိုက်ခတ်ဖန် (Impact glass) များကိုလည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွေ့ရှိထားသည်။<ref name="brown20140418">{{cite news |last=Nickel |first=Mark |date=18 April 2014 |title=Impact glass stores biodata for millions of years |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=17 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150617122630/https://news.brown.edu/articles/2014/04/impactglass |url-status=live}}</ref><ref name="Schultz2014">{{cite journal |last1=Schultz |first1=P. H. |last2=Harris |first2=R. Scott |last3=Clemett |first3=S. J. |last4=Thomas-Keprta |first4=K. L. |last5=Zárate |first5=M. |date=June 2014 |title=Preserved flora and organics in impact melt breccias |journal=[[Geology (journal)|Geology]] |volume=42 |issue=6 |pages=515–518 |bibcode=2014Geo....42..515S |doi=10.1130/G35343.1 |s2cid=39019154 |hdl-access=free |hdl=2060/20140013110}}</ref> အလားတူပင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ ဥက္ကာတွင်းများမှ ဖန်များသည်လည်း ထိုနေရာ၌ သက်ရှိများ တည်ရှိခဲ့ပါက သက်ရှိအမှတ်အသားများကို ထိန်းသိမ်းပေးထားနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်။<ref name="nasapr20150608">{{cite press release |url=http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars |title=NASA Spacecraft Detects Impact Glass on Surface of Mars |publisher=NASA |first1=Dwayne |last1=Brown |first2=Guy |last2=Webster |first3=Kevin |last3=Stacey |date=8 June 2015 |access-date=9 June 2015 |archive-date=9 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150609132637/http://www.nasa.gov/press-release/nasa-spacecraft-detects-impact-glass-on-surface-of-mars/ |url-status=live}} {{PD-notice}}</ref><ref name="brown20150608">{{cite news |last=Stacey |first=Kevin |date=8 June 2015 |title=Martian glass: Window into possible past life? |publisher=Brown University |url=https://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |access-date=9 June 2015 |archive-date=11 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150611003248/http://news.brown.edu/articles/2015/06/marsglass |url-status=live}}</ref><ref name="sciam20150612">{{cite news |last=Temming |first=Maria |date=12 June 2015 |title=Exotic Glass Could Help Unravel Mysteries of Mars |work=Scientific American |url=http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |access-date=15 June 2015 |archive-date=15 June 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150615010829/http://www.scientificamerican.com/article/exotic-glass-could-help-unravel-mysteries-of-mars/ |url-status=live}}</ref> ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ တွေ့ရှိခဲ့သော Cheyava Falls ကျောက်ဆောင်ကို နာဆာက ''ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသော ဇီဝအမှတ်အသား'' အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေသို့ ပြန်လည်ယူဆောင်ရန်နှင့် ဆက်လက်စစ်ဆေးရန်အတွက် Perseverance ရိုဗာမှ နမူနာ ရယူခဲ့သည်။ အလွန်ပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသော်လည်း လက်ရှိရရှိနိုင်သော အချက်အလက်များဖြင့် ဤကျောက်ဆောင်၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဇီဝမဲ့ဆိုင်ရာ မူလအစကို အတည်ပြု အဆုံးအဖြတ် လုံးဝ မပြုလုပ်နိုင်သေးပေ။<ref>{{Cite web |title=NASA Says Mars Rover Discovered Potential Biosignature Last Year - NASA |work=NASA |url=https://www.nasa.gov/news-release/nasa-says-mars-rover-discovered-potential-biosignature-last-year/ |access-date=10 September 2025 |language=en-US}}</ref> == လူသိများသော ယဉ်ကျေးမှု == [[File:The War of the Worlds by Henrique Alvim Corrêa, original graphic 15.jpg|thumb|၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် အိပ်ခ်ျ ဂျီ ဝဲလ်စ် (H. G. Wells) ၏ ''ကမ္ဘာများ၏ စစ်ပွဲ'' ဝတ္ထုသည် လုပ်ကြံဖန်တီးထားသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ပုံကို ပုံဖော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။]] အင်္ဂါဂြိုဟ်နှင့်ပတ်သက်၍ ဇာတ်လမ်းအချို့ကိုရေးခဲ့ကြသည်။ စာရေးဆရာများက အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင်နေထိုင်သော အသိဉာဏ်ရှိ သတ္တဝါများ ''Martians'' ဟုဖန်တီးရေးသားခဲ့ကြသည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိတ်ချ်ဂျီဝဲလ်(H. G. Wells) က အင်္ဂါဂြိုဟ်သားတို့ ကမ္ဘာကို တိုက်ခိုက်သည့်အကြောင်းကို ''The War of the Worlds'' ဟူသော အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုရေးခဲ့သည်။ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အော်ဆန် ဝဲလက်စ် (Orson Welles) က ထိုဇာတ်လမ်းကို [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]တွင် [[ရေဒီယို]]မှထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး လူအများစုက တကယ်ဖြစ်ပျက်နေသည်ဟုထင်ကာ ကြောက်ရွံ့ခဲ့ကြသည်။ ၁၉၁၂ မှစ၍ အက်ဂ်ဂါရိုက်စ်ဘားရော့ဂ် (Edgar Rice Burroughs) က အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ စွန့်စားခန်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ဝတ္တုရေးခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ အမည်ကို ရောမ စစ်နတ်ဘုရား (ဂရိနတ်ဘုရား အရီးစ် / Ares) ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ [[အရစ္စတိုတယ်]]၏ မှတ်တမ်းများအရ<ref name="DRGA Planetae">[https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0063%3Aalphabetic+letter%3DP%3Aentry+group%3D4%3Aentry%3Dplanetae-cn "Planetae"], in ''Dictionary of Greek and Roman Antiquities'', pp. 922, 923.</ref> ရှေးခေတ် ဂရိ အာကာသဗေဒပညာရှင်များသည် ၎င်းကို နတ်ဘုရားတစ်ဝက် လူတစ်ဝက် ဖြစ်သော [[ဟားကျူးလီး|ဟာကျူလီ]] (ဂရိ [[ဟဲရာခလီးဇ်]]) နှင့်လည်း ဆက်စပ်တွဲဖက်ခဲ့ကြသည်။ အပေါ်ညာဘက်သို့ ဦးတည်နေသည့် လှံစွပ်ပါ စက်ဝိုင်းပုံစံ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သင်္ကေတကို အမျိုးသား လိင်ညွှန်း သင်္ကေတအဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်။ ဤသင်္ကေတသည် အနည်းဆုံး ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းက စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ယင်း၏ ရှေ့ပြေးပုံစံဟု ယူဆနိုင်သည်များကို ဂရိ Oxyrhynchus ပုရပိုက်မူများတွင် တွေ့ရှိထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ နေထိုင်ကြသည်ဆိုသည့် အတွေးအခေါ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်။ ရှာပါရဲလီ (Schiaparelli) ၏ ''မြောင်းများ'' (canali) တွေ့ရှိမှု စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်များနှင့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အဆိုပါအကြောင်းအရာဆိုင်ရာ စာအုပ်များ ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ခြောက်သွေ့၍ အေးစက်ကာ သေဆုံးနေပြီဖြစ်သော ကမ္ဘာကြီးတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများက ရေသွင်းမြောင်းများကို တည်ဆောက်ထားကြသည်ဆိုသည့် စံနမူနာပြ ယူဆချက် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last1=Eschner |first1=Kat |title=The Bizarre Beliefs of Astronomer Percival Lowell |url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |access-date=25 December 2021 |website=Smithsonian Magazine |language=en |archive-date=25 December 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211225111323/https://www.smithsonianmag.com/smart-news/bizarre-beliefs-astronomer-percival-lowell-180962432/ |url-status=live}}</ref> ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ အခြားသော လေ့လာတွေ့ရှိချက်များနှင့် ကြေညာချက်များသည်လည်း ''အင်္ဂါဂြိုဟ် ရူးသွပ်မှု'' (Mars Fever) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် အင်္ဂါဂြိုဟ် မျက်နှာပြင်၏ ကြည်လင်ပြတ်သားမှုမြင့်မားသော မြေပုံညွှန်းများအရ သက်ရှိများ နေထိုင်ခဲ့သည့် အထောက်အထား တစ်စုံတစ်ရာမျှ မတွေ့ရှိရသေးသော်လည်း အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများအကြောင်း သာမန်သိပ္ပံထက် လွန်လွန်ကဲကဲ မှန်းဆချက်များ (pseudoscientific speculation) မှာ ဆက်လက်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ မြောင်းများ စောင့်ကြည့်လေ့လာချက်ကို သတိရစေသည့် အလားတူ မှန်းဆချက်များသည် အာကာသယာဉ် ရိုက်ကူးထားသော ပုံရိပ်များတွင် မြင်တွေ့ရသည့် ''ပိရမစ်များ'' နှင့် ''အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်မှ လူမျက်နှာပုံ'' ကဲ့သို့သော သေးငယ်သည့် မြေပြင်ရုပ်သွင်များပေါ်တွင် အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Plait |first=Philip C. |title=Bad Astronomy: Misconceptions and Misuses Revealed, from Astrology to the Moon Landing 'Hoax' |title-link=Bad Astronomy |date=2002 |publisher=Wiley |isbn=0-471-40976-6 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/badastronomymisc0000plai/page/233 233]–234 |oclc=48885221 |author-link=Phil Plait}}</ref> ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အာကာသဗေဒပညာရှင် [[ကားလ် ဆေဂန်]] (Carl Sagan) က သူ၏ ''Cosmos'' စာအုပ်တွင် "အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကျွန်ုပ်တို့ ကမ္ဘာမြေပေါ်ရှိ မျှော်လင့်ချက်များနှင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများကို ထာဝရပုံရိပ်ယောင်အဖြစ် ထောက်ပြရာ ဒဏ္ဍာရီဆန်သော ကွင်းပြင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်" ဟု ရေးသားခဲ့သည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ သိသာထင်ရှားသော အနီရောင်နှင့် ၎င်း၏ မျက်နှာပြင် အခြေအနေများသည် သက်ရှိများကိုတင်မကဘဲ အသိဥာဏ်ရှိ သက်ရှိများကိုပါ ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသည့် ၁၉ ရာစု သိပ္ပံဆိုင်ရာ မှန်းဆချက်များသည် ဝတ္ထုတို/ရှည်များတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို ပုံဖော်ဖွဲ့ဆိုမှုကို အားပေးလှုံ့ဆော်ခဲ့သည်။ ထိုမှတစ်ဆင့် H. G. Wells ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများက သေဆုံးနေသော ဂြိုဟ်မှ လွတ်မြောက်ရန် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်သည့် ''The War of the Worlds''၊ Ray Bradbury ၏ လူသားစူးစမ်းရှာဖွေသူများက အင်္ဂါဂြိုဟ် ယဉ်ကျေးမှုကို မတော်တဆ ဖျက်ဆီးလိုက်သည့် ''The Martian Chronicles'' အပြင် Edgar Rice Burroughs ၏ ''Barsoom'' စီးရီး၊ C. S. Lewis ၏ ''Out of the Silent Planet'' (၁၉၃၈) ဝတ္ထုနှင့် ၁၉၆၀ ရာစုနှစ်ဝက် မတိုင်မီ Robert A. Heinlein ရေးသားခဲ့သော ပုံပြင်ပေါင်းများစွာကဲ့သို့သော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ အင်္ဂါဂြိုဟ်သားများ၏ ပုံဖော်မှုများသည် ကာတွန်းရုပ်ရှင်များအထိ ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်။ အသိဥာဏ်ရှိသော အင်္ဂါဂြိုဟ်သား ကာတွန်းဇာတ်ကောင် ဟာသပုံစံ Marvin the Martian ကို Warner Brothers ၏ Looney Tunes ကာတွန်းများတွင် Haredevil Hare (၁၉၄၈) ဇာတ်ကောင်အဖြစ် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီး ယနေ့ထက်ထိ ရေပန်းစားသော ယဉ်ကျေးမှု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်။ Mariner နှင့် Viking အာကာသယာဉ်များက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် သက်ရှိမရှိသော၊ ရေမြောင်းများမရှိသော ကမ္ဘာကြီးအဖြစ် ဓာတ်ပုံများ ပြန်လည်ပေးပို့လာပြီးနောက် အဆိုပါ အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ စိတ်ကူးယဉ်ယူဆချက်များကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်။ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ စာရေးဆရာအများစုအတွက် အသစ်တွေ့ရှိချက်များသည် စတင်ချိန်တွင် ကန့်သတ်ချက်များအဖြစ် ထင်မှတ်ခဲ့ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် Viking ခေတ်လွန် အင်္ဂါဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ အသိပညာများသည် Kim Stanley Robinson ၏ အင်္ဂါဂြိုဟ် သုံးတွဲပေါင်း ဝတ္ထု (Mars trilogy) ကဲ့သို့သော လက်ရာများအတွက် စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစရာ အရင်းအမြစ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Crossley |first=Robert |url=https://books.google.com/books?id=v3TDEDfEPdEC |title=Imagining Mars: A Literary History |date=3 January 2011 |publisher=Wesleyan University Press |isbn=978-0-8195-7105-2 |pages=xiii-xiv |language=en}}</ref> [[File:An artist’s impression of Mars four billion years ago.jpg|thumb|right|လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄ [[ဘီလီယံ]]ခန့်အကြာက အင်္ဂါဂြိုဟ်၏အခြေနေအား အနုပညာရှင်မှ ပုံဖော်ထားပုံ]] == ယနေ့အခြေအနေ == ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လအချိန်ထိ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ အနေဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်၌ ယခုလက်ရှိနေထိုင်သော သို့မဟုတ် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိဟူ၍ မတွေ့ရှိသေးပေ။ အချို့သော လူမပါသော [[အာကာသယာဉ်]]များသည် အင်္ဂါဂြိုဟ်သို့ ရောက်ရှိလေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ အချို့မှာ အင်္ဂါဂြိုဟ်ကို လှည့်ပတ်သွားလာခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ ဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂါဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ကို ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများကို အချို့သော အာကာသယာဉ်တို့မှ ရိုက်ယူပြီး ကမ္ဘာမြေပြင်သို့ ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးပို့ခဲ့ကြသည်။ အချို့သောလူများက အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူများစေလွှတ်ရန်စိတ်ဝင်စားကြသည်။ သို့သော် အာကာသယာဉ်မှူးများအနေဖြင့် [[အာကာသ]]ထဲတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် နေရမည်ဖြစ်၍ ထိုအကြံအစည်မှာ အကောင်အထည်ပေါ်ရန် ခက်ခဲသည်။ (၂ဝ၂ဝ) ခုနှစ်တွင် [[နာဆာ]]မှ လူလိုက်ပါသော အာကာသယာဉ်များဖြင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်သို့ လူသားများအားစေလွှတ်ရန် ရည်မှန်းထားသည်။ သို့​သော် (၂၀၂၁) ခုနှစ်အထိအ​ကောင်ထည်မ​ပေါ်​သေး​ပေ။NASA တွင်လက်ရှိတွင် (၂၀၂၀-၂၀၂၁) rovers နှစ်ခု (Curiosity and Perseverance)၊ Lander (InSight) နှင့် Mars (အင်္ဂါစပ်) တို့က Mars ၏မျက်နှာပြင်ကိုစူးစမ်းလေ့လာလျက်ရှိသည်။ ၂၀၂၁ ခုနှစ်မေလတွင်တရုတ်သည်၎င်း၏ Zhurong Mars rover ကိုထိမှန်သောအခါအင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်တွင်အောင်မြင်စွာဆင်းသက်နိုင်သောဒုတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်လာသည်။ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] *[[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]] ==ကျမ်းကိုး== {{reflist|colwidth=30em|refs= <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="meanplane">{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also invariable plane)</ref> <ref name="Seidelmann2007">{{cite journal |doi=10.1007/s10569-007-9072-y |last1=Seidelmann |first1=P. Kenneth |last2=Archinal |first2=Brent A. |last3=A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --> |first3=Michael F.| display-authors = 3 |last4=Conrad |first4=Albert R. |last5=Consolmagno |first5=Guy J. |last6=Hestroffer |first6=Daniel |last7=Hilton |first7=James L. |last8=Krasinsky |first8=Georgij A. |last9=Neumann |first9=Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen |last11=Stooke |first11=Philip J. |last12=Tedesco |first12=Edward F. |last13=Tholen |first13=David J. |last14=Thomas |first14=Peter C. |last15=Williams |first15=Iwan P. |year=2007 |title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006 |url=https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155 |journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy |volume=98 |issue=3 |pages=155–180 |pmid= |pmc= |bibcode=2007CeMDA..98..155S |ref={{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> <ref name="lodders1998">{{cite book |author=Lodders, Katharina; Fegley, Bruce |date=1998 |title=The planetary scientist's companion |url=https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd |page=[https://archive.org/details/planetaryscienti0000lodd/page/n211 190] |publisher=Oxford University Press US |isbn=0-19-511694-1}}</ref> <ref name="Folkner1997">{{cite journal |author=Folkner, W. M. |title=Interior Structure and Seasonal Mass Redistribution of Mars from Radio Tracking of Mars Pathfinder |url=https://archive.org/details/sim_science_1997-12-05_278_5344/page/1748 |journal=Science |volume=278 |issue=5344 |date=1997 |pages=1749–1752 |issn=00368075 |doi=10.1126/science.278.5344.1749 |bibcode=1997Sci...278.1749F |display-authors=etal}}</ref> <ref name="nssdc">{{cite web |author=Williams, David R. |title=Mars Fact Sheet |work=National Space Science Data Center |publisher=NASA |date=September 1, 2004 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html |accessdate=June 24, 2006 |archive-date=12 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612092806/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/marsfact.html }}</ref> <ref Name="MallamaMars">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=The magnitude and albedo of Mars |journal=Icarus |volume=192 |issue=2 |pages=404–416 |date=2007 |doi=10.1016/j.icarus.2007.07.011 |bibcode=2007Icar..192..404M}}</ref> <ref Name="MallamaSky">{{cite journal |author=Mallama, A. |title=Planetary magnitudes |journal=Sky and Telescope |volume=121 |issue=1 |pages=51–56 |date=2011}}</ref> <ref name="konopliv2011">{{cite journal |last1=Konopliv |first1=Alex S. |last2=Asmar |first2=Sami W. |last3=Folkner |first3=William M. |last4=Karatekin |first4=Özgür |last5=Nunes |first5=Daniel C. |last6=Smrekar |first6=Suzanne E. |last7=Yoder |first7=Charles F. |last8=Zuber |first8=Maria T. |display-authors=5 |title=Mars high resolution gravity fields from MRO, Mars seasonal gravity, and other dynamical parameters |journal=Icarus |volume=211 |issue=1 |date=January 2011 |pages=401–428 |bibcode=2011Icar..211..401K |doi=10.1016/j.icarus.2010.10.004}}</ref> <ref name="barlow08">{{cite book |first=Nadine G. |last=Barlow |date=2008 |title=Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere |series=Cambridge planetary science |page=21 |volume=8 |isbn=0-521-85226-9 |publisher=Cambridge University Press}}</ref> <ref name=cold>{{cite web |url=http://www.astronomycafe.net/qadir/q2681.html |title=What is the typical temperature on Mars? |work=Astronomycafe.net |accessdate=August 14, 2012}}</ref> <ref name=hot>{{cite web |url=http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html |title=Mars Exploration Rover Mission: Spotlight |work=Marsrover.nasa.gov |date=June 12, 2007 |accessdate=August 14, 2012 |archivedate=2 November 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131102112312/http://marsrover.nasa.gov/spotlight/20070612.html }}</ref> }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:အင်္ဂါဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] 461lmw1mtueteusqcetpauykf22hynj 0 2890 1058198 1057834 2026-10-15T17:47:19Z InternetArchiveBot 61272 Adding 5 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058198 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = ကြာသပတေးဂြိုဟ် | symbol = [[File:Jupiter symbol (bold).svg|24px|♃]] | image = [[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|260px|An image of Jupiter taken by the Hubble Space Telescope]] | caption = [[ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်|ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]မှ ရိုက်ကူးထားသော ဂျူပီတာဂြိုဟ် ၂၁ ဧပရယ် ၂၀၁၄။ | orbit_ref =<ref name="VSOP87" /> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|5.45492|ul=AU}} ({{val|816.04|ul=Gm}}) | perihelion = {{val|4.95029|u=AU}} ({{val|740.55|u=Gm}}) | semimajor = {{val|5.20260|u=AU}} ({{val|778.299|u=Gm}}) | eccentricity = {{val|0.048498}} | inclination = {{plainlist | * 1.303° to [[ecliptic]] * 6.09° [[နေ]]၏ [[အီကွေတာ]]ဆီသို့ * 0.32° to [[invariable plane]]<ref name=meanplane>{{cite web |date=April 3, 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=April 10, 2009 |archivedate=20 April 2009 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090420194536/http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080301111520/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=1 March 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> }} | asc_node = 100.464° | arg_peri = 273.867° | mean_anomaly = 20.020° | period = {{plainlist | * {{val|11.8618|u=[[:en:julian year (astronomy)|yr]]}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|4332.59|u=days}}}} * {{nowrap|{{val|fmt=commas|10475.8}}}} Jovian [[solar day]]s<ref name="planet_years">{{cite web|url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm|title = Rotation Period and Day Length|last = Seligman |first = Courtney|accessdate = August 13, 2009}}</ref> }} | synodic_period = {{val|398.88|u=days}}<ref name="fact" /> | avg_speed = 13.07&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | satellites = [[ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၈၀]] ({{as of|2021|lc=y}}) | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.06487|0.00015}} | equatorial_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|71492|4|u=km}}}} * 11.209 [[ကမ္ဘာမြေ|Earth]]s }} | polar_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|66854|10|u=km}}}} * 10.517&nbsp;Earths }} | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|69911|6|u=km}}}} | surface_area = {{plainlist | * {{val|6.1419|e=10|u=km2}}<ref name="nasafact">{{cite web |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts |title=Solar System Exploration: Jupiter: Facts & Figures |work=NASA |date=May 7, 2008 |accessdate=2 March 2016 |archivedate=25 December 2013 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131225084108/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jupiter&Display=Facts }}</ref> * 121.9 Earths }} | volume = {{plainlist | * {{val|1.4313|e=15|u=km3}}<ref name="fact" /> * {{val|fmt=commas|1321|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.8986|e=27|u=kg}}<ref name="fact" /> * 317.8&nbsp;Earths * 1/1047 Sun<ref name=ssd-constants>{{cite web |title=Astrodynamic Constants |publisher=JPL Solar System Dynamics |date=February 27, 2009 |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?constants |accessdate = August 8, 2007}}</ref> }} | density = {{val|1.326|u=g/cm3}}<ref name="fact" /> | surface_grav = {{val|24.79|ul=m/s2}}<ref name="fact" /><br>2.528&nbsp;[[:en:g-force|g]] | escape_velocity = 59.5&nbsp;km/s<ref name="fact" /> | sidereal_day = 9.925&nbsp;h<ref>{{cite web |author = Seidelmann, P. K. |author2 = Abalakin, V. K. |author3 = Bursa, M. |author4 = Davies, M. E. |author5 = de Burgh, C. |author6 = Lieske, J. H. |author7 = Oberst, J. |author8 = Simon, J. L. |author9 = Standish, E. M. |author10 = Stooke, P. |author11 = Thomas, P. C. |date = 2001 |url = http://www.hnsky.org/iau-iag.htm |title = Report of the IAU/IAG Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements of the Planets and Satellites: 2000 |publisher = HNSKY Planetarium Program |accessdate = February 2, 2007 |archivedate = 12 May 2020 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20200512151452/http://www.hnsky.org/iau-iag.htm }}</ref> (9 h 55 m 30 s) | rot_velocity = 12.6&nbsp;km/s <br> {{val|45300|u=km/h}} | axial_tilt = 3.13° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = 268.057° <br> {{RA|17|52|14}} | declination = 64.496°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007" /> | albedo = 0.343 ([[:en:Bond albedo|Bond]])<br>0.52 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact" /> | magnitude = {{val|-1.6}} to {{val|-2.94}}<ref name="fact" /> | angular_size = 29.8″ to 50.1″<ref name="fact" /> | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Jupiter.ogg|ˈ|dʒ|uː|p|ɪ-|t|ər}}<ref>Jupiter, entry in the Oxford English Dictionary, prepared by J. A. Simpson and E. S. C. Weiner, vol. 8, second edition, Oxford: Clarendon Press, 1989. ISBN 0-19-861220-6 (vol. 8), ISBN 0-19-861186-2 (set.)</ref> | adjectives = [[:en:Jovian (disambiguation)|Jovian]] | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 165&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−108 °C)<ref name="fact" /> | max_temp_1 = | temp_name2 = 0.1 bar | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 112&nbsp;K<ref name="fact" /> | max_temp = | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact" /> | surface_pressure = 20–200&nbsp;[[:en:Pascal (unit)|kPa]]<ref>{{cite journal |author=Anonymous |title=Probe Nephelometer |journal=Galileo Messenger |publisher=NASA/JPL |date=March 1983 |issue=6 |url=http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |accessdate=February 12, 2007 |archive-date=19 July 2009 |access-date=2 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090719111109/http://www2.jpl.nasa.gov/galileo/messenger/oldmess/2Probe.html |url-status=dead }}</ref> (cloud&nbsp;layer) | scale_height = 27&nbsp;km | atmosphere_composition = ထုထည်အားဖြင့်:<br> {{aligned table|cols=2 | 89.8±2.0% | [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂) | 10.2±2.0% | [[ဟီလီယမ်]] (He) | ≈&thinsp;0.3% | [[မီသိန်း]] (CH₄) | ≈&thinsp;0.026% | [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) | ≈&thinsp;0.003% | [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဒူတာရိုက်]] (HD) | 0.0006% | [[အီသိန်း]] (C₂H₆) | 0.0004% | ရေ (H₂O) }} '''ရေခဲများ''': * [[အမိုးနီးယား]] (NH₃) * [[ရေ မော်လီကျူး|ရေ]] (H₂O) * [[ammonium hydrosulfide|အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလ်ဖိတ်]] (NH₄SH) }} '''ကြာသပတေးဂြိုဟ်''' သို့မဟုတ် '''ဂျူပီတာဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Jupiter}}) သည် နေမှ ပဉ္စမမြောက် တည်ရှိသော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည် ပမာဏထက် အဆ ၂.၅ ခန့် ပိုမိုကြီးမားပြီး [[နေ]]၏ ထုထည် ပမာဏထက် အနည်းငယ်သာ နည်းပါးသော ထုထည်ရှိသည့် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမ ဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အချင်းသည် ကမ္ဘာ့အချင်းထက် ၁၁ ဆ ရှိပြီး နေ၏ အချင်း၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံ ရှိသည်။ ယင်းသည် နေကို [[AU|နက္ခတ္တဗေဒ ယူနစ်]] ၅.၂၀ (၇၇၈.၅ ဂစ်ဂါမီတာ) ကွာဝေးသော အကွာအဝေးမှ ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေပြီး ပတ်လမ်းကာလမှာ ၁၁.၈၆ နှစ် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာ့ညဘက် မိုးကောင်းကင်တွင် [[လကမ္ဘာ]]နှင့် [[သောကြာဂြိုဟ်]]ပြီးလျှင် တတိယမြောက် အလင်းလက်ဆုံး သဘာဝ အရာဝတ္ထု ဖြစ်ပြီး ရှေးယခင် သမိုင်းမတင်မီ ကာလများကတည်းက စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းအား ရှေးဟောင်း ရောမ ဘာသာရေး၏ အဓိက နတ်ဘုရားဖြစ်သော ဂျူပီတာ (Jupiter) ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေ၏ ဂြိုဟ်များအနက် ပထမဆုံး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်း၏ မူလ အစပျိုး ကာလအတွင်း ၎င်း၏ အတွင်းဘက်သို့ ရွေ့လျားလာမှုသည် အခြားသော ဂြိုဟ်များ၏ ဖြစ်တည်မှု သမိုင်းကြောင်း အများအပြားအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင် ]]၇၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် [[ဟီလီယံ]] ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းတို့ ပါဝင်ပြီး အတွင်းပိုင်းမှာ ပိုမို သိပ်သည်းသည်။ ယင်းတွင် [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ [[ဆာလဖာ]]၊ [[နီယွန်]] စသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက်နှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်းများ အနည်းငယ် ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်း ရှိပြီး [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင်တူသည်။ အပြင်ဘက် လေထုကို လတ္တီတွဒ် အနေအထားအလိုက် အပိုင်းလိုက် အလွှာများ ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ ထိစပ်နေသော နယ်စပ်များတစ်လျှောက်တွင် လေထု မငြိမ်သက်မှုများနှင့် [[မုန်တိုင်း]]များ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိရာ ယင်း၏ အထင်ရှားဆုံး ရလဒ်မှာ ၁၈၃၁ ခုနှစ်ကတည်းက မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် ဧရာမမုန်တိုင်းကြီးဖြစ်သော အနီရောင်အစက်အပြောက်ကြီး (Great Red Spot) ပင် ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်နှုန်း အလွန်မြန်ဆန်ခြင်း (တစ်ပတ်လျှင် ၁၀ နာရီ ကြာမြင့်ခြင်း) ကြောင့် ဂြိုဟ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ဘဲဥပုံစံပြား (oblate spheroid) ဖြစ်နေပြီး [[အီကွေတာ]]ရှိ အချင်းဝက်မှာ [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ရှိ အချင်းဝက်ထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း တည်ဆောက်ပုံမှာ အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် အပြင်ဘက် မန်တယ်အလွှာနှင့် သိပ်သည်းဆ ပိုမိုမြင့်မားသော ဒြပ်ဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြန့်ကျဲနေသော အတွင်းဘက် ဗဟိုဝတ်ဆံ တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက် ကျုံ့ဝင်နေမှုသည် ဂြိုဟ်က နေထံမှ လက်ခံရရှိသည့် အပူချိန်ထက် ပိုမိုများပြားသော အပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။ ဂျူပီတာ၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနှင့် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဆက်စပ်တည်ရှိနေသော အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အရည်ပျော်နေသော သတ္တုဟိုက်ဒရိုဂျင် ဗဟိုဝတ်ဆံ အတွင်းရှိ လှည့်ပတ်စီးဆင်းနေသော လျှပ်စီးကြောင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နေမှလာသော လေပြင်းများ (Solar wind) သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာနှင့် အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု ရှိပြီး ၎င်းကို အပြင်ဘက်သို့ ပိုမို ကျယ်ပြန့်သွားစေကာ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကြောင်းအပေါ် သက်ရောက်မှု ရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ပတ်နေသော ဂြိုဟ်ရံလ အနည်းဆုံး ၁၁၅ စင်း တည်ရှိပြီး အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်း ဖြစ်ကြသော [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]]၊ [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede) နှင့် [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]တို့သည် သံလိုက်စက်ကွင်းလွှာအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေကြကာ သာမန် တယ်လီစကုတ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ၎င်းလေးစင်းအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သော ဂဲနီမီးဒ်သည် [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်]]ထက်ပင် ပိုမိုကြီးမားသည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို မှိန်ဖျော့သော ဂြိုဟ်ပတ်ကွင်းစနစ် စနစ်တစ်ခုက ပတ်ရံထားသည်။ ဂျူပီတာ၏ ကွင်းစနစ်များသည် အဓိကအားဖြင့် ဖုန်မှုန့်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အဓိက အပိုင်းသုံးပိုင်း ပါဝင်သည် - ဟယ်လို (halo) ဟု လူသိများသော အတွင်းဘက် ဖုန်မှုန့်ကွင်း၊ နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ လင်းလက်သည့် ပင်မကွင်းစနစ်နှင့် အပြင်ဘက် ပျော့ပျောင်းသော ကွင်းစနစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ယင်းကွင်းစနစ်များသည် မြင်နိုင်သော အလင်းတန်းနှင့် အနီအောက်ရောင်ခြည် လွန်ကဲသော အလင်းတို့တွင် အနီရောင် သန်းနေသည်။ ကွင်းစနစ်၏ သက်တမ်းကို အတိအကျ မသိရသေးသော်လည်း ဂျူပီဂြိုဟ်တာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့် ကာလကတည်းက တည်ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထံသို့ စက်ရုပ် အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ် ၉ စင်း (အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းမှု ၇ စင်းနှင့် သီးသန့် ဂြိုဟ်ပတ်ယာဉ် ၂ စင်း) ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များကိုလည်း အခြားသော ဂြိုဟ်စနစ်များတွင် ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ==ဖွဲ့တည်ခြင်းနှင့် ကူးပြောင်းခြင်း== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် နေဖြစ်ပေါ် ပြီးနောက် နှစ်တစ်သန်းအကြာနှင့် [[ကမ္ဘာမြေ]] မပေါ်မီ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်ပေါင်း သန်း ၅၀ အစောပိုင်းကပင် စတင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း သက်တမ်းအရင့်ဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်။ လက်ရှိ နေအဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တည်မှု စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာသည် ရေကဲ့သို့သော အငွေ့ပျံလွယ်သော [[ဒြပ်စင်]]များ [[အစိုင်အခဲ]]အဖြစ်သို့ အအေးခံသိပ်သည်းနိုင်သည့် အစောပိုင်းနေ၏ အပူချိန်လွန်ကဲသော နှင်းစက်ကွင်း (snow line) တွင် သို့မဟုတ် ထိုထက်ကျော်လွန်၍ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ပထမဦးစွာ ခိုင်မာသော ဗဟိုဝတ်ဆံတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီးနောက် ဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့လေထုကို စုစည်းခဲ့သည်။<ref name="Guillot_et_al_2004"/> ထို့နောက် ကြီးထွားလာနေသော ဂြိုဟ်သည် နှစ်ပေါင်း ၃ သန်းမှ ၄ သန်းအတွင်း ၎င်း၏ နောက်ဆုံး ထုထည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name=Kruijer_et_al_2017>{{cite journal | title=Age of Jupiter inferred from the distinct genetics and formation times of meteorites | last1=Kruijer | first1=Thomas S. | last2=Burkhardt | first2=Christoph | last3=Budde | first3=Gerrit | last4=Kleine | first4=Thorsten | journal=Proceedings of the National Academy of Sciences | volume=114 | issue=26 | pages=6712–6716 | date=June 2017 | doi=10.1073/pnas.1704461114 | pmid=28607079 | pmc=5495263 | bibcode=2017PNAS..114.6712K | doi-access=free }}</ref> ==ရူပ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ== ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ ဧရာမဂြိုဟ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ပြီး ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယံ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ဤဒြပ်ဝတ္ထုများကို ဂြိုဟ်ဗေဒပညာတွင် ဓာတ်ငွေ့များအဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားထားသော်လည်း ဤအသုံးအနှုန်းသည် ဒြပ်သား၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေအနေကို တိုက်ရိုက်ညွှန်းဆိုခြင်း မဟုတ်ပေ။ ယင်းသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်ပြီး [[အီကွေတာ]]တွင် အချင်း ကီလိုမီတာ ၁၄၂,၉၇၆ (မိုင် ၈၈,၈၄၁) ရှိကာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၁,၃၂၁ ဆ ရှိသော ထုထည် ပမာဏကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်း၏ ပျမ်းမျှ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၃၂၆ ဂရမ်/ကုဗစင်တီမီတာ ရှိပြီး မြေကမ္ဘာဆင်တူ ဂြိုဟ်လေးစင်း၏ သိပ်သည်းဆများထက် နည်းပါးသည်။<ref name="fact"/><ref>{{cite book|page=[https://archive.org/details/regentsexamsansw0000dene_k8i9/page/419 419]|title=Regents Exams and Answers: Earth Science—Physical Setting 2020|url=https://archive.org/details/regentsexamsansw0000dene_k8i9|last1=Denecke|first1=Edward J.|date=January 7, 2020|publisher=Barrons Educational Series|isbn=978-1-5062-5399-2}}</ref> ===ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံ=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုတွင် ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၆ ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ထုထည်ပမာဏ (volume) အနေဖြင့် အထက်ပိုင်း လေထုတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဟီလီယံ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်သည်။ ဟီလီယံ အချိုးအစား နည်းပါးရခြင်းမှာ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော ဒြပ်စင်တွဲ ဟိုက်ဒရိုဂျင် မော်လီကျူး (H2) ထက် ဟီလီယံ အက်တမ်က ထုထည်ပိုမိုကြီးမားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite journal| title=NOTE: New Constraints on the Composition of Jupiter from Galileo Measurements and Interior Models | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Gautier | first2=Daniel | last3=Hubbard | first3=William B. |journal=Icarus | volume=130 | issue=2 | pages=534–539 | date=December 1997 | doi=10.1006/icar.1997.5812 | arxiv=astro-ph/9707210 | bibcode=1997Icar..130..534G | s2cid=5466469 }}</ref> လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်]]၊ [[အောက်ဆီဂျင်]]၊ ဆာလဖာနှင့် [[နီယွန်]] ဒြပ်စင်များ အနည်းငယ်စီ ပါဝင်သကဲ့သို့<ref>{{cite book|title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere |editor-first=Fran |editor-last=Bagenal |editor-first2=Timothy E. |editor-last2=Dowling |editor-first3=William B. |editor-last3=McKinnon |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |isbn=0-521-03545-7 |pages=59–75}}</ref> [[အမိုးနီးယား]]၊ ရေငွေ့၊ ဖော့စ်ဖင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆာလဖိုက် နှင့် [[မီသိန်း]]၊ [[အီသိန်း]]၊ ဘင်ဇင်း ကဲ့သို့သော [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များလည်း ပါဝင်သည်။<ref>{{cite journal |journal=Icarus |volume=64 |issue=2 |pages=233–248 |year=1985 |title=Infrared Polar Brightening on Jupiter III. Spectrometry from the Voyager 1 IRIS Experiment |bibcode=1985Icar...64..233K | last1=Kim | first1=S. J. | last2=Caldwell | first2=J. | last3=Rivolo | first3=A. R. | last4=Wagner | first4=R. |doi=10.1016/0019-1035(85)90201-5}}</ref> ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ဆုံး အလွှာတွင် ခဲနေသော အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများ ပါရှိသည်။<ref>{{cite journal|title=Zonal Features in the Behavior of Weak Molecular Absorption Bands on Jupiter|first1=V. D. |last1=Vdovichenko |first2=A. M. |last2=Karimov |first3=G. A. |last3=Kirienko |first4=P. G. |last4=Lysenko |first5=V. G. |last5=Tejfel' |first6=V. A. |last6=Filippov |first7=G. A. |last7=Kharitonova |first8=A. P. |last8=Khozhenets |journal=Solar System Research |volume=55 |pages=35–46 |year=2021 |issue=1 |doi=10.1134/S003809462101010X |bibcode=2021SoSyR..55...35V |s2cid=255069821 }}</ref> ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ပိုမို သိပ်သည်းပြီး ထုထည်အလိုက် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ၇၁ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဟီလီယံ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြား ဒြပ်စင် ၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့်တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="voyager">{{cite journal | last1=Gautier | first1=D. | last2=Conrath | first2=B. | last3=Flasar | first3=M. | last4=Hanel | first4=R. | last5=Kunde | first5=V. | last6=Chedin | first6=A. | last7=Scott | first7=N. |title=The helium abundance of Jupiter from Voyager |journal=Journal of Geophysical Research |volume=86 |issue=A10 |pages=8713–8720 |year=1981 |bibcode=1981JGR....86.8713G |doi=10.1029/JA086iA10p08713|hdl=2060/19810016480 |s2cid=122314894 |hdl-access=free }}</ref><ref name="cassini">{{cite journal | last1=Kunde | first1=V. G. | last2=Flasar | first2=F. M. | last3=Jennings | first3=D. E. | last4=Bézard | first4=B. | last5=Strobel | first5=D. F. | last6=Conrath | first6=B. J. | last7=Nixon | first7=C. A. | last8=Bjoraker | first8=G. L. | last9=Romani | first9=P. N. | last10=Achterberg | first10=R. K. | last11=Simon-Miller | first11=A. A. | last12=Irwin | first12=P. | last13=Brasunas | first13=J. C. | last14=Pearl | first14=J. C. | last15=Smith | first15=M. D. | last16=Orton | first16=G. S. | last17=Gierasch | first17=P. J. | last18=Spilker | first18=L. J. | last19=Carlson | first19=R. C. | last20=Mamoutkine | first20=A. A. | last21=Calcutt | first21=S. B. | last22=Read | first22=P. L. | last23=Taylor | first23=F. W. | last24=Fouchet | first24=T. | last25=Parrish | first25=P. | last26=Barucci | first26=A. | last27=Courtin | first27=R. | last28=Coustenis | first28=A. | last29=Gautier | first29=D. | last30=Lellouch | first30=E. | last31=Marten | first31=A. | last32=Prangé | first32=R. | last33=Biraud | first33=Y. | last34=Ferrari | first34=C. | last35=Owen | first35=T. C. | last36=Abbas | first36=M. M. | last37=Samuelson | first37=R. E. | last38=Raulin | first38=F. | last39=Ade | first39=P. | last40=Césarsky | first40=C. J. | last41=Grossman | first41=K. U. | last42=Coradini | first42=A. | display-authors=5 | title=Jupiter's Atmospheric Composition from the Cassini Thermal Infrared Spectroscopy Experiment | journal=Science | date=September 10, 2004 | volume=305 | issue=5690 | pages=1582–1586 | doi=10.1126/science.1100240 | pmid=15319491 | bibcode=2004Sci...305.1582K | s2cid=45296656 | doi-access=free }}</ref> လေထုအတွင်းရှိ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ အချိုးအစားများသည် ဂြိုဟ်များဖြစ်တည်ခြင်း သီအိုရီ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် နီးစပ်သည်။<ref>{{cite web|title=Solar Nebula Supermarket|date=December 2017 |publisher=nasa.gov|url=https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|access-date=July 10, 2023|archive-date=July 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230717222001/https://solarsystem.nasa.gov/genesismission/educate/scimodule/PlanetaryDiversity/plandiv_pdf/SupermarketST.pdf|url-status=live}}</ref> အထက်ပိုင်း လေထုအတွင်းရှိ နီယွန် ပမာဏမှာ ထုထည်တစ်သန်းလျှင် အစိတ်အပိုင်း ၂၀ ရှိပြီး၊ ၎င်းမှာ နေတွင်ရှိသော ပမာဏ၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့်သာ ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Niemann | first1=H. B. | last2=Atreya | first2=S. K. | last3=Carignan | first3=G. R. | last4=Donahue | first4=T. M. | last5=Haberman | first5=J. A. | last6=Harpold | first6=D. N. | last7=Hartle | first7=R. E. | last8=Hunten | first8=D. M. | last9=Kasprzak | first9=W. T. | last10=Mahaffy | first10=P. R. | last11=Owen | first11=T. C. | last12=Spencer | first12=N. W. | last13=Way | first13=S. H. | display-authors=5 | title=The Galileo Probe Mass Spectrometer: Composition of Jupiter's Atmosphere | journal=Science | year=1996 | volume=272 | issue=5263 | pages=846–849 | bibcode=1996Sci...272..846N | doi=10.1126/science.272.5263.846 | pmid=8629016| s2cid=3242002 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ ဟီလီယံ ကြွယ်ဝမှုမှာ နေ၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သာ ရှိပြီး၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ဟီလီယံကြွယ်ဝသော ရေစက်များအဖြစ် အနည်ကျခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်သည် ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း နက်ရှိုင်းသောနေရာအထိ ဖြစ်ပေါ်သည်။<ref name="galileo_ms">{{cite journal |first1=U. |last1=von Zahn |first2=D. M. |last2=Hunten |first3=G. |last3=Lehmacher |title=Helium in Jupiter's atmosphere: Results from the Galileo probe Helium Interferometer Experiment |journal=Journal of Geophysical Research |year=1998 |volume=103 |issue=E10 |pages=22815–22829 |doi=10.1029/98JE00695 |bibcode=1998JGR...10322815V |doi-access=free }}</ref><ref name="Juno">{{cite journal |title=Jupiter's Interior as Revealed by Juno |last=Stevenson |first=David J. |journal=Annual Review of Earth and Planetary Sciences |volume=48 |pages=465–489 |date=May 2020 |doi=10.1146/annurev-earth-081619-052855 |bibcode=2020AREPS..48..465S |s2cid=212832169 |doi-access=free }}</ref> ရောင်စဉ်ဖတ်တိုင်းတာခြင်း (spectroscopy) ကို အခြေခံ၍ [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဖွဲ့စည်းပုံသည် ဂျူပီတာနှင့် ဆင်တူသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း အခြားဧရာမဂြိုဟ်များဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံ ပါဝင်မှု နှိုင်းယှဉ်ချက်အရ နည်းပါးပြီး အောက်ဆီဂျင်၊ ကာဗွန်၊ [[နိုက်ထရိုဂျင်]]နှင့် ဆာလဖာ အစရှိသော အဖြစ်များဆုံး အခြားဒြပ်စင်များ ပိုမိုပါဝင်ကြသည်။<ref>{{cite web | last1=Ingersoll | first1=A. P. | last2=Hammel | first2=H. B. | last3=Spilker | first3=T. R. | last4=Young | first4=R. E. | date=June 1, 2005 | url=http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.lpi.usra.edu/opag/outer_planets.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | title=Outer Planets: The Ice Giants | publisher=Lunar & Planetary Institute | access-date=February 1, 2007 }}</ref> ဤဂြိုဟ်များကို [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး|ရေခဲဧရာမဂြိုဟ်များ]] (ice giants) ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်မှာ ၎င်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာစဉ်က အဆိုပါ ဒြပ်စင်များသည် ရေခဲအဖြစ် ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ၎င်းတို့တွင် ရေခဲပမာဏ အလွန်အမင်း နည်းပါးစွာသာ ပါဝင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name=icegiantatmospheres>{{citation | url=https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | last=Hofstadter | first=Mark | title=The Atmospheres of the Ice Giants, Uranus and Neptune | year=2011 | publisher=[[National Research Council (United States)|US National Research Council]] | access-date=January 18, 2015 | work=White Paper for the Planetary Science Decadal Survey | pages=1–2 | archive-date=July 17, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230717232018/https://www.lpi.usra.edu/decadal/opag/IceGiantAtmospheres_v7.pdf | url-status=live }}</ref> ===အရွယ်အစားနှင့် ဒြပ်ထု=== {{Main|ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု|ဂျူပီတာ အချင်းဝက်}} [[File:Jupiter size.png|alt=Refer to caption|thumb|ကြာသပတေးဂြိုဟ်အား ကမ္ဘာနှင့် လကမ္ဘာတို့ဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ထားပုံ]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာထက် အဆပေါင်း ၁၁ ဆခန့် ({{val|11.208|ul=R_Earth}}) ကျယ်ဝန်းပြီး ၎င်း၏ ထုထည်မှာ ကမ္ဘာ့ထုထည်၏ ၃၁၈ ဆ ရှိကာ<ref name="fact"/> ယင်းမှာ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်အားလုံး ပေါင်းစပ်ထားသည့် ထုထည်၏ ၂.၅ ဆ ရှိသည်။ ၎င်းသည် အလွန်ပင် ကြီးမားထည်ဝါလှသဖြင့် နေနှင့် ဂျူပီတာတို့၏ ဒြပ်ထု လှည့်ပတ်ဗဟိုချက် (barycentre) သည် နေ၏ ဗဟိုချက်မှ နေ၏ အချင်းဝက် ၁.၀၆၈ ဆအကွာ၊ နေ၏ မျက်နှာပြင်အထက်တွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite book |last=MacDougal |first=Douglas W. |title=Newton's Gravity |url=https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd |url-access=limited |year=2012 |publisher=Springer New York |isbn=978-1-4614-5443-4 |pages=[https://archive.org/details/newtonsgravityin00macd/page/n208 193]–211 |language=en |chapter=A Binary System Close to Home: How the Moon and Earth Orbit Each Other |quote=the barycentre is 743,000&nbsp;km from the centre of the Sun. The Sun's radius is 696,000&nbsp;km, so it is 47,000&nbsp;km above the surface.|doi=10.1007/978-1-4614-5444-1_10 |series=Undergraduate Lecture Notes in Physics }}</ref><ref name="burgess">{{cite book |first=Eric |last=Burgess |date=1982 |title=By Jupiter: Odysseys to a Giant |url=https://archive.org/details/byjupiterodyssey0000burg |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-05176-7}}</ref> ဂျူပီတာ၏ အချင်းဝက်မှာ နေအချင်းဝက်၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံခန့် ({{val|0.10275|ul=R_Solar}}) ရှိပြီး၊<ref name="shu82">{{cite book |first=Frank H. |last=Shu |date=1982 |title=The physical universe: an introduction to astronomy |page=[https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 426] |series=Series of books in astronomy |edition=12th |publisher=University Science Books |isbn=978-0-935702-05-7 |url=https://archive.org/details/physicaluniverse00shuf/page/426 }}</ref> ၎င်း၏ ထုထည်မှာ နေထုထည်၏ တစ်ထောင်ပုံတစ်ပုံ ရှိကာ ဆိုလိုသည်မှာ အရာဝတ္ထုနှစ်ခုစလုံး၏ သိပ်သည်းဆမှာ အတူတူနီးပါး ဖြစ်သည်။<ref name="davis_turekian05">{{cite book | last1=Davis | first1=Andrew M. | last2=Turekian | first2=Karl K. | title=Meteorites, comets, and planets | volume=1 | series=Treatise on geochemistry | publisher=Elsevier | date=2005 | isbn=978-0-08-044720-9 | page=624}}</ref> အခြားသော အရာဝတ္ထုများ အထူးသဖြင့် [[နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ်]]များ (extrasolar planets) နှင့် [[ကြယ်ပုညို]]များ (brown dwarfs) ၏ ထုထည်များကို ဖော်ပြရန်အတွက် ''[[ဂျူပီတာ ဒြပ်ထု]]'' ({{Jupiter mass}} သို့မဟုတ် {{Jupiter mass|Jup=y}}) ကို ယူနစ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပဂြိုဟ် HD 209458 b ၏ ထုထည်မှာ{{Jupiter mass|0.69}} ရှိပြီး ကြယ်ပုညို Gliese 229 b ၏ ထုထည်မှာ {{Jupiter mass|60.4}} ရှိသည်။<ref>{{cite encyclopedia |url=https://exoplanet.eu/home/ |title=The Extrasolar Planets Encyclopedia: Interactive Catalogue |first=Jean |last=Schneider |year=2009 |access-date=August 9, 2014 |archive-date=October 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231028155019/https://exoplanet.eu/home/ |encyclopedia=[[Extrasolar Planets Encyclopaedia]] |url-status=live }}</ref><ref name="Feng2022">{{cite journal |last1=Feng |first1=Fabo |last2=Butler |first2=R. Paul |display-authors=etal |date=August 2022 |title=3D Selection of 167 Substellar Companions to Nearby Stars |journal=[[The Astrophysical Journal Supplement Series]] |volume=262 |issue=21 |page=21 |doi=10.3847/1538-4365/ac7e57 |arxiv=2208.12720 |bibcode=2022ApJS..262...21F|s2cid=251864022 |doi-access=free }}</ref> ထို့အတူ ဂျူပီတာ၏ အီကွေတာ အချင်းဝက်ကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကိုယ်စားပြုသည့် [[ဂျူပီတာ အချင်းဝက်]]ကိုလည်း ဤအရာဝတ္ထုများ၏ အရွယ်အစားများကို ဖော်ပြရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref name = "IAU XXIX">{{cite arXiv |eprint=1510.07674|last1=Mamajek|first1=E. E|title=IAU 2015 Resolution B3 on Recommended Nominal Conversion Constants for Selected Solar and Planetary Properties| last2=Prsa|first2=A|last3=Torres|first3=G|last4=Harmanec|first4=P|last5=Asplund|first5=M|last6=Bennett|first6=P. D|last7=Capitaine|first7=N|last8=Christensen-Dalsgaard|first8=J|last9=Depagne|first9=E|last10=Folkner|first10=W. M|last11=Haberreiter|first11=M|last12=Hekker|first12=S|last13=Hilton|first13=J. L|last14=Kostov|first14=V|last15=Kurtz|first15=D. W|last16=Laskar|first16=J|last17=Mason|first17=B. D|last18=Milone|first18=E. F|last19=Montgomery|first19=M. M|last20=Richards|first20=M. T|last21=Schou|first21=J|last22=Stewart|first22=S. G|class=astro-ph.SR|year=2015|display-authors= 3}}</ref> ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်း ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်နေမှုအတွင်းရှိ ''ကယ်လ်ဗင်-ဟယ်လ်ဟို့စ် ဖြစ်စဉ်'' (Kelvin–Helmholtz mechanism) ကြောင့် [[နေရောင်ခြည်]]မှ လက်ခံရရှိသည့် အပူထက် ပိုမိုများပြားသောအပူကို ထုတ်လွှတ်ပေးနေသည်။<ref name="elkins-tanton">{{cite book | first=Linda T. | last=Elkins-Tanton |date=2011 | title=Jupiter and Saturn | url=https://archive.org/details/jupitersaturn0000elki | publisher=Chelsea House | location=New York | isbn=978-0-8160-7698-7 | edition=revised }}</ref>{{rp|30}}<ref>{{cite book | title=Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first=Patrick | last=Irwin | date=2003 | page=62 | isbn=978-3-540-00681-7 | publisher=Springer Science & Business Media | url=https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62 | access-date=April 23, 2022 | archive-date=June 19, 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240619015914/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&pg=PA62#v=onepage&q&f=false | url-status=live }}</ref> ဤဖြစ်စဉ်ကြောင့် ဂျူပီတာသည် တစ်နှစ်လျှင် ၁ မီလီမီတာ (၀.၀၃၉ လက်မ) ခန့် ကျုံ့ဝင်သွားစေသည်။<ref>{{cite book | title = Giant Planets of Our Solar System: Atmospheres, Composition, and Structure | first = Patrick G. J. | last = Irwin | publisher = Springer | orig-date = 2003 | url = https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63 | edition = Second | year = 2009 | page = 4 | quote = the radius of Jupiter is estimated to be currently shrinking by approximately 1&nbsp;mm/yr | isbn = 978-3-642-09888-8 | access-date = March 6, 2021 | archive-date = June 19, 2024 | archive-url = https://web.archive.org/web/20240619015915/https://books.google.com/books?id=p8wCsJweUb0C&q=%22kelvin+helmholtz+mechanism%22&pg=PA63#v=snippet&q=%22kelvin%20helmholtz%20mechanism%22&f=false | url-status = live }}.</ref><ref name="guillot04">{{cite book | editor1-last=Bagenal | editor1-first=Fran | editor2-last=Dowling | editor2-first=Timothy E. | editor3-last=McKinnon | editor3-first=William B. | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | date=2004 | title=Jupiter: The Planet, Satellites and Magnetosphere | url=https://archive.org/details/isbn_9780521818087 | chapter=Chapter 3: The Interior of Jupiter | publisher=[[Cambridge University Press]] | isbn=978-0-521-81808-7 }}</ref> ဖြစ်တည်စ ကာလက ဂျူပီတာသည် ပိုမိုပူပြင်းခဲ့ပြီး ယခုလက်ရှိ အချင်း၏ နှစ်ဆခန့် ကြီးမားခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |last=Bodenheimer |first=P. |title=Calculations of the early evolution of Jupiter |series=23 |journal=Icarus |year=1974 |issue=3 |volume=23 |pages=319–325 |bibcode=1974Icar...23..319B |doi=10.1016/0019-1035(74)90050-5}}</ref><ref name="y168">{{cite web | title=Jupiter Was Formerly Twice Its Current Size and Had a Much Stronger Magnetic Field | website=California Institute of Technology | date=May 20, 2025 | url=https://www.caltech.edu/about/news/jupiter-was-formerly-twice-its-current-size-and-had-a-much-stronger-magnetic-field | access-date=October 30, 2025}}</ref> သီအိုရီဆိုင်ရာ စံနမူနာများအရ ဂျူပီတာတွင် ထုထည် ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် ပိုမိုများပြားပါက အတွင်းပိုင်းသည် အလွန်အမင်း ဖိသိပ်ခံရမည်ဖြစ်ရာ ဒြပ်ထု တိုးလာသော်လည်း ၎င်း၏ ထုထည်ပမာဏ (volume) မှာ ကျဆင်းသွားမည် ဖြစ်သည်။ ထုထည် အပြောင်းအလဲ အနည်းငယ်အတွက်မူ အချင်းဝက်မှာ သိသာထင်ရှားစွာ ပြောင်းလဲမည် မဟုတ်ပေ။<ref name="Seager2007">{{cite journal | last1=Seager | first1=S. | last2=Kuchner | first2=M. | last3=Hier-Majumder | first3=C. A. | last4=Militzer | first4=B. | title=Mass-Radius Relationships for Solid Exoplanets | journal=The Astrophysical Journal | volume=669 | issue=2 | pages=1279–1297 | year=2007 | doi=10.1086/521346 | arxiv=0707.2895 | bibcode=2007ApJ...669.1279S | s2cid=8369390 }}</ref> ရလဒ်အနေဖြင့် ဂျူပီတာသည် ၎င်း၏ ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် သမိုင်းကြောင်းတို့အရ ဂြိုဟ်တစ်စင်း ပိုင်ဆိုင်နိုင်သည့် အကြီးဆုံး အချင်းနီးပါးကို ရရှိထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref name="HTUW">{{cite AV media | title=How the Universe Works 3 | volume=Jupiter: Destroyer or Savior? |year=2014 | publisher=Discovery Channel}}</ref> ထုထည် တိုးလာသည်နှင့်အမျှ ဆက်လက်ကျုံ့ဝင်သည့် ဖြစ်စဉ်သည် သိသာထင်ရှားသော ကြယ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း (stellar ignition) အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်အထိ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေမည်ဖြစ်သည်။<ref name="tristan286">{{cite journal | last=Guillot | first=Tristan | title=Interiors of Giant Planets Inside and Outside the Solar System | journal=Science | year=1999 | volume=286 | issue=5437 | pages=72–77 | doi=10.1126/science.286.5437.72 | pmid=10506563 | bibcode=1999Sci...286...72G | access-date=April 24, 2022 | url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/classes/ge131/notes/guillot.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live }}</ref> ဟိုက်ဒရိုဂျင် ပေါင်းစပ်ပြီး [[ကြယ်]]တစ်စင်း ဖြစ်လာရန်အတွက် ဂျူပီတာသည် ထုထည် အဆ ၇၅ ဆခန့် ပိုမိုကြီးမားရန် လိုအပ်သော်လည်း၊ အသေးဆုံး [[ကြယ်ပုနီ]] (red dwarf) တစ်စင်းသည် [[စနေဂြိုဟ်]]ထက် အချင်းဝက် အနည်းငယ်သာ ပိုကြီးနိုင်သဖြင့် ၎င်း၏ အချင်းမှာ လုံလောက်မှု ရှိနေသည်။<ref>{{cite journal | title=The theory of brown dwarfs and extrasolar giant planets | last1=Burrows | first1=Adam | last2=Hubbard | first2=W. B. | last3=Lunine | first3=J. I. | last4=Liebert | first4=James | journal=Reviews of Modern Physics | volume=73 | issue=3 | pages=719–765 | date=July 2001 | doi=10.1103/RevModPhys.73.719 | arxiv=astro-ph/0103383 | bibcode=2001RvMP...73..719B | s2cid=204927572 | quote=Hence the HBMM at solar metallicity and Y_α = 50.25 is 0.07 – 0.074 {{solar mass}}, ... while the HBMM at zero metallicity is 0.092 {{solar mass}} }}</ref> ===လေထု=== ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ လေထုကို အဓိကအားဖြင့် မော်လီကျူး ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယံတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ရေ၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ဆာလဖိုက်နှင့် [[အမိုးနီးယား]] ကဲ့သို့သော အခြားသော ဒြပ်ပေါင်း အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Atreya2003"/> ဂျူပီတာ၏ လေထုသည် မိုးတိမ်အလွှာများ၏ အောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၃,၀၀၀ (မိုင် ၂,၀၀၀) ခန့်အနက်အထိ ကျယ်ပြန့် ဆင်းသက်နေသည်။ ====တိမ်တိုက်လွှာများ==== [[File:790106-0203 Voyager 58M to 31M reduced.gif|thumb|တစ်လတာ ကာလအတွင်း ရွေ့လျားနေသော ဂျူပီတာဂြိုဟ်၏ တိမ်လွှာစနစ်ကို ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] အာကာသယာဉ်မှ အနီးကပ် ဖြတ်ပျံသန်းစဉ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်ကို အမိုးနီးယား ပုံဆောင်ခဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် တိမ်လွှာများက အမြဲတမ်းလိုလို ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိပြီး ယင်းတို့တွင် အမိုးနီးယား ဟိုက်ဒရိုဆာလဖိုက် (ammonium hydrosulfide) လည်း ပါဝင်နိုင်ခြေရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Coloring Jupiter's clouds: Radiolysis of ammonium hydrosulfide (NH4SH) | last1=Loeffler | first1=Mark J. | last2=Hudson | first2=Reggie L. | journal=Icarus | volume=302 | pages=418–425 | date=March 2018 | doi=10.1016/j.icarus.2017.10.041 | bibcode=2018Icar..302..418L | url=https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://science.gsfc.nasa.gov/691/cosmicice/reprints/NH4SH_Icarus_Loeffler_Hudson_2018.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=April 25, 2022 }}</ref> ဤတိမ်များသည် လေထု၏ အပူချိန်ရပ်စဲရာ အလွှာ (tropopause) တွင် တည်ရှိကြပြီး လတ္တီတွဒ် အနေအထား အမျိုးမျိုး၌ အပူပိုင်း ဒေသများဟု လူသိများသော တန်းပြားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ယင်းတို့ကို အရောင်လင်းလက်သော ဇုန်များနှင့် အရောင်ရင့်မှောင်သော ခါးပတ်များ (belts) ဟူ၍ ထပ်မံခွဲခြားထားသည်။ ဆန့်ကျင်ဘက် လည်ပတ်စီးဆင်းမှု ပုံစံများ၏ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုကြောင့် မုန်တိုင်းများနှင့် လေထု မငြိမ်သက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ဇုန်အလိုက် လေကြောင်းစီးကြောင်းများ (zonal jet streams) တွင် တစ်စက္ကန့်လျှင် မီတာ ၁၀၀ (တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၃၆၀ / မိုင် ၂၂၀) ရှိသော လေတိုက်နှုန်းမှာ သာမန်အားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite book | chapter=Dynamics of Jupiter's Atmosphere | last1=Ingersoll | first1=Andrew P. | author-link1=Andrew Ingersoll | last2=Dowling | first2=Timothy E. | last3=Gierasch | first3=Peter J. | last4=Orton | first4=Glenn S. | last5=Read | first5=Peter L. | last6=Sánchez-Lavega | first6=Agustin | last7=Showman | first7=Adam P. | last8=Simon-Miller | first8=Amy A. | last9=Vasavada | first9=Ashwin R. | title=Jupiter. The Planet, Satellites and Magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | pages=105–128 | bibcode=2004jpsm.book..105I | url=https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://authors.library.caltech.edu/36015/1/Ingersoll_p105.pdf |archive-date=October 9, 2022 |url-status=live | access-date=March 8, 2022 }}</ref> ဇုန်များသည် တစ်နှစ်ပြီးတစ်နှစ် အကျယ်အဝန်း အရောင်နှင့် အားကောင်းမှုတို့တွင် ပြောင်းလဲမှု ရှိတတ်သည်ကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိရသော်လည်း သိပ္ပံပညာရှင်များ အမည်ပေးနိုင်လောက်သည်အထိ လုံလောက်သော တည်ငြိမ်မှု ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ တိမ်လွှာသည် အနက်အားဖြင့် ကီလိုမီတာ ၅၀ (မိုင် ၃၁) ခန့်ရှိပြီး အမိုးနီးယား တိမ်ထပ် အနည်းဆုံး နှစ်ထပ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည် - ထိပ်ပိုင်းတွင် ပါးလွှာပြီး ပိုမိုကြည်လင်သော ဒေသတစ်ခုနှင့် အောက်ဘက်တွင် ပိုမိုထူထဲသော တိမ်ထပ်တို့ ပါဝင်သည်။ ဂျူပီတာ၏ လေထုအတွင်း ထောက်လှမ်းတွေ့ရှိခဲ့ရသော [[လျှပ်ပြက်ခြင်း|လျှပ်စီးလက်မှု]] အလင်းလက်များက ညွှန်ပြနေသည့်အတိုင်း အမိုးနီးယား တိမ်များ၏ အောက်ဘက်တွင် ပါးလွှာသော ရေတိမ်လွှာတစ်ခု တည်ရှိနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref>{{cite journal | title=Lightning Generation in Moist Convective Clouds and Constraints on the Water Abundance in Jupiter | last1=Aglyamov | first1=Yury S. | last2=Lunine | first2=Jonathan | last3=Becker | first3=Heidi N. |author3-link=Heidi N. Becker| last4=Guillot | first4=Tristan | last5=Gibbard | first5=Seran G. | last6=Atreya | first6=Sushil | last7=Bolton | first7=Scott J. | last8=Levin | first8=Steven | last9=Brown | first9=Shannon T. | last10=Wong | first10=Michael H. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | volume=126 | issue=2 | id=e06504 | date=February 2021 | article-number=e2020JE006504 | doi=10.1029/2020JE006504 | arxiv=2101.12361 | bibcode=2021JGRE..12606504A | s2cid=231728590 }}</ref> ဤလျှပ်စစ်ဓာတ် ထုတ်လွှတ်မှုများသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လျှပ်စီးလက်မှုထက် အဆပေါင်း တစ်ထောင်အထိ ပိုမိုအားကောင်းနိုင်သည်။<ref>{{cite web |editor1-last=Watanabe |editor1-first=Susan |date=February 25, 2006 |url=http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html |title=Surprising Jupiter: Busy Galileo spacecraft showed jovian system is full of surprises |publisher=NASA |access-date=February 20, 2007 |archive-date=October 8, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111008010724/http://www.nasa.gov/vision/universe/solarsystem/galileo_end.html }}</ref> အတွင်းပိုင်းမှ မြင့်တက်လာသော အပူရှိန်ကြောင့် တွန်းအားပေးခံရသည့် ရေတိမ်များသည် ကမ္ဘာ့ မုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့သော နည်းလမ်းမျိုးဖြင့် မုန်တိုင်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite journal |last=Kerr |first=Richard A. |author-link=Richard Kerr (science journalist) |title=Deep, Moist Heat Drives Jovian Weather |journal=Science |year=2000 |volume=287 |issue=5455 |pages=946–947 |doi=10.1126/science.287.5455.946b |s2cid=129284864 |url=https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |access-date=April 26, 2022 |archive-date=February 3, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230203043417/https://www.proquest.com/openview/d4cfc37399ab62ac9e0668fd231cb072/1?pq-origsite=gscholar&cbl=1256 |url-status=live }}</ref> ဂျူနို (Juno) အာကာသယာဉ် စူးစမ်းလေ့လာမှုအရ လေထု၏ အတန်ငယ် မြင့်မားသော နေရာရှိ အမိုးနီးယား-ရေ တိမ်များမှ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ''ရေပေါ်ပိုင်း လျှပ်စီးလက်ခြင်း'' (shallow lightning) တည်ရှိမှုကို ဖော်ထုတ်ပြသခဲ့သည်။<ref>{{cite journal | title=Small lightning flashes from shallow electrical storms on Jupiter | last1=Becker | first1=Heidi N. | author1-link=Heidi N. Becker | last2=Alexander | first2=James W. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Brennan | first5=Martin J. | last6=Brown | first6=Shannon T. | last7=Guillaume | first7=Alexandre | last8=Guillot | first8=Tristan | last9=Ingersoll | first9=Andrew P. | last10=Levin | first10=Steven M. | last11=Lunine | first11=Jonathan I. | last12=Aglyamov | first12=Yury S. | last13=Steffes | first13=Paul G. | journal=Nature | volume=584 | issue=7819 | pages=55–58 | year=2020 | doi=10.1038/s41586-020-2532-1 | pmid=32760043 | bibcode=2020Natur.584...55B | s2cid=220980694 | issn=0028-0836 | url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | access-date=March 6, 2021 | archive-date=September 29, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210929074856/https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-03058480 | url-status=live }}</ref> ဤလျှပ်စီးကြောင်းများသည် ရေခဲဖုံးလွှမ်းနေသော ရေနှင့်အမိုးနီးယား ရောစပ်ထားသည့် ''ပျော့ဖတ်လုံးများ'' (mushballs) ကို သယ်ဆောင်လာကြပြီး လေထု၏ အနက်ရှိုင်းသို့ ပြုတ်ကျကြသည်။<ref>{{cite journal | title=Storms and the Depletion of Ammonia in Jupiter: I. Microphysics of "Mushballs" | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Atreya | first3=Sushil K. | last4=Bolton | first4=Scott J. | last5=Becker | first5=Heidi N.|author5-link=Heidi N. Becker | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=8 | page=e2020JE006403 | doi=10.1029/2020JE006404 | arxiv=2012.14316 | bibcode=2020JGRE..12506403G | s2cid=226194362 }}</ref> ဂျူပီတာ၏ အထက်ပိုင်း လေထုတွင် အထက်လေထု လျှပ်စီးလက်မှုများကို စောင့်ကြည့် တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့မှာ ၁.၄ မီလီစက္ကန့်ခန့် ကြာမြင့်သည့် တောက်ပသော အလင်းလက်များ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ''elves'' သို့မဟုတ် ''sprites'' ဟု လူသိကြပြီး ဟိုက်ဒရိုဂျင်ကြောင့် အပြာရောင် သို့မဟုတ် ပန်းရောင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်။<ref>{{cite journal | title=Possible Transient Luminous Events Observed in Jupiter's Upper Atmosphere | last1=Giles | first1=Rohini S. | last2=Greathouse | first2=Thomas K. | last3=Bonfond | first3=Bertrand | last4=Gladstone | first4=G. Randall | last5=Kammer | first5=Joshua A. | last6=Hue | first6=Vincent | last7=Grodent | first7=Denis C. | last8=Gérard | first8=Jean-Claude | last9=Versteeg | first9=Maarten H. | last10=Wong | first10=Michael H. | last11=Bolton | first11=Scott J. | last12=Connerney | first12=John E. P. | last13=Levin | first13=Steven M. | journal=Journal of Geophysical Research: Planets | year=2020 | volume=125 | issue=11 | article-number=e06659 | id=e06659 | doi=10.1029/2020JE006659 | arxiv=2010.13740 | bibcode=2020JGRE..12506659G | s2cid=225075904 }}</ref><ref>{{cite web | title=Juno Data Indicates 'Sprites' or 'Elves' Frolic in Jupiter's Atmosphere | date=October 27, 2020 | editor-first=Tony | editor-last=Greicius | website=NASA | url=https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere | access-date=December 30, 2020 | archive-date=January 27, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20210127211238/https://www.nasa.gov/feature/jpl/juno-data-indicates-sprites-or-elves-frolic-in-jupiters-atmosphere/ | url-status=live }}</ref> ဂျူပီတာ၏ တိမ်များတွင် တွေ့ရသော လိမ္မော်ရောင်နှင့် အညိုရောင်တို့မှာ နေမှလာသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်နှင့် ထိတွေ့သည့်အခါ အရောင်ပြောင်းသွားတတ်သော အပေါ်သို့ စီးဆင်းလာသည့် ဒြပ်ပေါင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ တိကျသော ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ မသေချာသေးသော်လည်း အဆိုပါ ပစ္စည်းများသည် ဖော့စဖရပ်စ်၊ ဆာလဖာ သို့မဟုတ် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]]များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆရသည်။<ref>{{cite conference | last1=Strycker | first1=P. D. | last2=Chanover | first2=N. | last3=Sussman | first3=M. | last4=Simon-Miller | first4=A. |title=A Spectroscopic Search for Jupiter's Chromophores |work=DPS meeting No. 38, #11.15 |publisher=American Astronomical Society |year=2006 |bibcode=2006DPS....38.1115S}}</ref> ခရိုမိုဖိုး (chromophores) ဟု လူသိများသော ဤအရောင်စုံ ဒြပ်ပေါင်းများသည် အောက်ဘက်တိမ်ထပ်၏ ပိုမိုနွေးထွေးသော တိမ်များနှင့် ရောနှောနေကြသည်။ အပေါ်သို့ တက်လာသော ပူအောင်းစီးဆင်းမှု ဆဲလ်များ (convection cells) က ခရိုမိုဖိုးများကို ဖုံးကွယ်ထားသည့် ပုံဆောင်ခဲဖြစ်ပေါ်နေသော အမိုးနီးယားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသောအခါ အရောင်လင်းလက်သည့် ဇုန်များ ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ဂျူပီတာတွင် လည်ပတ်ဝင်ရိုး စောင်းမှု နည်းပါးသဖြင့် ဂြိုဟ်၏ အီကွေတာ ဒေသထက် ဝင်ရိုးစွန်းများက နေရောင်ခြည် စွမ်းအင်ကို အမြဲတမ်း ပိုမိုနည်းပါးစွာ လက်ခံရရှိစေသည်။ ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်းအတွင်းရှိ ပူအောင်းစီးဆင်းမှု (convection) က စွမ်းအင်များကို ဝင်ရိုးစွန်းများဆီသို့ သယ်ဆောင်ပေးကာ တိမ်လွှာရှိ အပူချိန်များကို မျှတစေသည်။ ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} ဂျူပီတာဂြိုဟ်တွင် အတည်ပြုပြီးသား သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၁၅ စင်း ရှိပြီး၊ [[အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း]]ဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဤအရေအတွက်မှာ ဆက်လက် တိုးပွားလာဖွယ် ရှိသည်။ ၎င်းတို့အနက် အချင်း ၁၀ ကီလိုမီတာထက် ပိုမိုကြီးမားသည်မှာ ၁၆ စင်းသာ ရှိသည်။ ဂယ်လီလီယို အရံလများ (Galilean moons) ဟု လူသိများသော အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလလေးစင်းမှာ အရွယ်အစား ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အားဖြင့် [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] (Ganymede)၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] (Callisto)၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] (Io) နှင့် [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] (Europa) တို့ ဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်သာယာသည့် ညတစ်ညတွင် ကမ္ဘာမြေမှ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်များဖြင့် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ ===ဂယ်လီလီယံ လများ=== [[ဂယ်လီလီယို]] ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အရံလများဖြစ်သည့် အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို တို့သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အကြီးဆုံး အရံလများထဲတွင် ပါဝင်ကြသည်။ အိုင်အို၊ ယူရိုပါနှင့် ဂဲနီမီးဒ်တို့၏ ပတ်လမ်းများသည် လက်ပလပ်စ် အသံဟုန်ညီမျှမှု (Laplace resonance) ဟု လူသိများသော ပုံစံတစ်ရပ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာကို ပတ်လမ်းလေးပတ် ပတ်သည့်အခါတိုင်း ယူရိုပါက နှစ်ပတ်တိတိ ပတ်ပြီး၊ ဂဲနီမီးဒ်က တစ်ပတ်တိတိ ပတ်သည်။ ဤအသံဟုန်ညီမျှမှုကြောင့် ကြီးမားသော အရံလသုံးစင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုများသည် ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများကို ဘဲဥပုံစံများအဖြစ် ပုံသဏ္ဌာန်ပျက်ယွင်းစေသည်။ အကြောင်းမှာ အရံလ တစ်စင်းစီသည် ၎င်း၏ ပတ်လမ်း တစ်ပတ်ချင်းစီရှိ တူညီသော အမှတ်တွင် အိမ်နီးချင်း အရံလများထံမှ အပိုအထူးဆွဲငင်အားများကို ခံရသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ဂျူပီတာ၏ ဒီရေစွမ်းအား (tidal force) သည် ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများကို စက်ဝိုင်းပုံစံ ဖြစ်လာစေရန် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။<ref>{{cite journal | last1=Musotto | first1=S. | last2=Varadi | first2=F. | last3=Moore | first3=W. B. | last4=Schubert | first4=G. |title=Numerical simulations of the orbits of the Galilean satellites |url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=13969974 |journal=Icarus |year=2002 |volume=159 |issue=2 |pages=500–504 |doi=10.1006/icar.2002.6939 |bibcode=2002Icar..159..500M |access-date=February 19, 2007 |archive-date=August 10, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810071532/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=13969974 }}</ref> ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းများတွင် ဘဲဥပုံစံ လွဲမှားမှု (eccentricity) ရှိနေခြင်းကြောင့် အရံလသုံးစင်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်များကို ပုံမှန် ပြောင်းလဲတွန့်လိမ်စေသည်။ ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်လာသည့်အခါ ဂျူပီတာ၏ ဆွဲငင်အားက ၎င်းတို့ကို ဆန့်ထွက်စေပြီး၊ ဝေးရာသို့ ရွေ့သွားသည့်အခါ ပိုမိုလုံးဝန်းသော ပုံစံများဆီသို့ ပြန်လည် တန်ပြန်ပျော့ပြောင်းသွားစေသည်။ ဤကဲ့သို့ ဒီရေကြောင့် တွန့်လိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ရာမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ပွတ်တိုက်အားသည် အရံလများ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် အပူရှိန်ကို ထုတ်ပေးသည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဒီရေစွမ်းအား အပြင်းထန်ဆုံး ခံရသည့် အိုင်အိုလ၏ မီးတောင် လှုပ်ရှားမှုများတွင် အထင်ရှားဆုံး တွေ့ရှိရပြီး ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တွင်မူ ၎င်း၏ အပြင်ဘက်ပိုင်း မကြာသေးမီက ပြန်လည် ဖုံးလွှမ်းခဲ့ခြင်းကို ညွှန်ပြနေသည့် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ နုပျိုမှုတွင် အတိုင်းအတာ တစ်ခုအထိ တွေ့ရှိရသည်။<ref>{{cite book|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofso0000lucy/page/446 446]|title=Encyclopedia of the Solar System|url=https://archive.org/details/encyclopediaofso0000lucy|year=2006|last1=McFadden|first1=Lucy-Ann|last2=Weissmann|first2=Paul|last3=Johnson|first3=Torrence|publisher=Elsevier Science|isbn=978-0-08-047498-4}}</ref> ==== အိုင်အိုဂြိုဟ်ရံလ ==== [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|thumb|upright=1.25|ဘယ် မှညာသို့ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်မှဝေးသော အကွားအဝေး အတိုင်း (အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ကယ်လီစတို၊ ဂန်မီဒီ)]] အိုင်အိုသည် ဂျူပီတာ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နေအဖွဲ့အစည်းတွင် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလ ဖြစ်ပါသည်။ အချင်း ၃၆၄၂ ကီလိုမီတာ (၂၂၆၃ မိုင်) ရှည်လျှားပြီး အခြားဂြိုဟ်ရံလများထက် အတွင်းပိုင်းကျသော (ဂျူပီတာနှင့် ပိုမိုနီးကပ်သော) နေရာမှာ တည်ရှိသည်။ အိုင်အိုသည် မီးတောင်ရှင်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်ရှိသည်။ နေအဖွဲ့အစည်းမှာတွင်လှုပ်ရှားတုန်ခါမှု အများဆုံးဂြိုဟ်ရံလ တစ်ခုပါဖြစ်သည်။ အချို့သော မီးတောင်များမှ ဆာလဖာ နှင့် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့များ၊ အရည်များသည်မျက်နှာပြင်မှ [[ကီလိုမီတာ]] ၅၀၀ ခန့်အထိ ပန်းထွက်နေသည်။ [[မီးတောင်]]များပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် တောင်ပူစာပေါင်းကလည်း ၁၀၀ ကျော်လောက် ရှိသည်။ အချို့တောင်များသည် ကမ္ဘာပေါ်က [[ဧဝရတ်တောင်]] ထက်တောင် မြင့်မားကြပါစည်။ ရေ နှင့် ရေခဲတို့ မရှိပါပေ။ သံရည်ပူများနဲ့ ချော်ရည်များသာ ပြည့်နက်နေသည်။ ဆာလဖာ၊ ချော်ရည်များ စီးဆင်းခြင်းကြောင့် အိုင်အို၏ အရောင်သည် အဝါ၊ အနီ၊ အဖြူ၊ အနက် နဲ့ အစိမ်းရောင်များ ရောလျက် နေကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသလို ဖြစ်နေပါသည်။ ၁၉၉၀ ခုနှစ်နဲ့ ၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ်က အိုင်အို အနီးကို ဖြတ်သန်း၍ မှတ်တမ်းများ ရယူနိုင်ခဲ့သည်။ ==== ယူရိုပါဂြိုဟ်ရံလ ==== ယူရိုပါ ဂြိုဟ်ရံလသည် ကြာသပတေးဂြိုဟ်၏ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ၏ ဂြိုဟ်ရံလ (လမင်းကြီး) ထက် အနည်းငယ် သေးငယ်ပါသည်။ ကမ္ဘာကဲ့သို့ပင် ယူရိုပါ၏ အတွင်းပိုင်းအနှစ်မှာ သံ၊ နီကယ် များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ မျက်နှာပြင်တွင် တောင်များရှိပြီး ဆားငံရေပါသော [[သမုဒ္ဒရာ]]တစ်ခုလည်း ရှိသည်။ ကမ္ဘာနှင့် မတူသည်ကား ထို သမုဒ္ဒရာသည် ယူရိုပါ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို ဖုံးအုပ်နိုင်သည်အထိ နက်ရှိုင်းလွန်းလှသည်။ နေမှလည်း အလွန် ဝေးကွာသောကြောင့် သမုဒ္ဒရာမျက်နှာပြင် အပေါ်ယံ နေရာတော်တော်များများ (တခုလုံးနီးပါး) သည် ရေခဲများအဖြစ် ဖုံးအုပ် တည်ရှိလျက် ရှိသည်။ ရေခဲပြင်များ၏ အောက်တွင်မူ ရေများ စီးဆင်းလျက် ရှိသည်။ သမုဒ္ဒရာကြီးသည် အနက် (၆၄) မိုင် အထိ ရှိသည်။ ယူရိုပါသည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်အား ၃ ရက်ခွဲလျှင် တစ်ကြိမ် လှည့်ပတ်နေသည်။ ကမ္ဘာ၏ လကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပတ်နေခြင်း မရှိသည့်အတွက် ဂျူပီတာကို တစ်ဖက်ထဲကသာ မျက်နှာမူထားသည်။ ယူရိုပါသည် စက်ဝိုင်းပုံစံ အတိအကျ မရှိသောကြောင့် ဂျူပီတာနှင့် နီးကပ်ချိန်တွင် ဆွဲအားများကြောင့် ရေစီးဆင်းမှု ပို၍ မြင့်တက်တတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်ရှိ ရေများ ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းသောအရှိန်ကြောင့် အပေါ်ယံရေခဲပြင်တွင် အက်ကြောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည်။ ရေခဲပြင်အောက်တွင် ထိုကဲ့သို့ စီးဆင်းနေသော သမုဒ္ဒရာရေကြောင့် ယူရိုပါတွင် အနွေးဓာတ်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ ၎င်း အနွေးဓာတ်သည်ပင်လျှင် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ [[သက်ရှိ]]သတ္တဝါများ နေထိုင်နိုင်ရန် လမ်းစပင် ဖြစ်သည်။<ref>Curiosity Science magazine in Myanmar(Issue 002)</ref> {| style="width:550px; margin:0 auto;" cellpadding=0 cellspacing=0 | {| class="wikitable" style="text-align:right; margin:0 auto;" |+ [[လကမ္ဘာ]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်ထားသော ဂယ်လီလီယံလများ |- ! rowspan=2 | အမည် ! rowspan=2 | [[Help:IPA/English|IPA]] ! colspan=2 | အချင်း ! colspan=2 | ဒြပ်ထု ! colspan=2 | ပတ်လမ်း အချင်းဝက် ! colspan=2 | ပတ်လမ်းကာလ |- ! km ! ''D''_☾ ! kg ! ''M''_☾ ! km ! ''a''_☾ ! days ! ''T''_☾ |- ! [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|ˈ|aɪ|.|oʊ}}}} | 3,643.2<ref name="jplfact"/> | 1.05 | 8.9×10²² | 1.20 | 421,700 | 1.10 | 1.77 | 0.07 |- ! [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|j|ʊ|ˈ|r|oʊ|p|ə}}}} | 3,121.6<ref name="jplfact">{{cite web|last=Yeomans|first=Donald K.|date=13 July 2006|title=Planetary Satellite Physical Parameters|publisher=JPL Solar System Dynamics|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|access-date=5 November 2007|archive-date=14 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090814111752/http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par|url-status=live}}</ref> | 0.90 | 4.8×10²² | 0.65 | 671,034 | 1.75 | 3.55 | 0.13 |- ! [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂဲနီမီးဒ်]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|ˈ|ɡ|æ|n|ɪ|m|iː|d}}}} | 5,268.2<ref name="Showman1999">{{cite journal |last1=Showman |first1=Adam P. |last2=Malhotra |first2=Renu |title=The Galilean Satellites |date=October 1, 1999 |journal=Science |volume=286 |pages=77–84 |doi=10.1126/science.286.5437.77 |url=http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf |pmid=10506564 |issue=5437 |bibcode=1999Sci...286...77S |access-date=January 17, 2008 |archive-date=May 14, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110514231040/http://www.lpl.arizona.edu/~showman/publications/showman-malhotra-1999.pdf |url-status=live }}</ref> | 1.50 | 14.8×10²² | 2.00 | 1,070,412 | 2.80 | 7.15 | 0.26 |- ! [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]] | align=left | {{small|{{IPAc-en|k|ə|ˈ|l|ɪ|s|t|oʊ}}}} | 4,820.6<ref name="Anderson 2001">{{cite journal|last1=Anderson|first1=J. D. |last2=Jacobson, R. A. |last3=McElrath, T. P. |title=Shape, mean radius, gravity field and interior structure of Callisto |journal=Icarus| year=2001| volume=153|issue=1|pages=157–161|doi=10.1006/icar.2001.6664| bibcode=2001Icar..153..157A| last4=Moore|first4=W. B.|last5=Schubert |first5=G. |last6=Thomas |first6=P. C.|s2cid=120591546 }}</ref> | 1.40 | 10.8×10²² | 1.50 | 1,882,709 | 4.90 | 16.69 | 0.61 |} |- | [[File:The Galilean satellites (the four largest moons of Jupiter).tif|frameless|561px|center|အရောင်တုများဖြင့် ပြသထားသော ဂယ်လီလီယို အရံလများ ဖြစ်သည့် အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို (ဂျူပီတာမှ အကွာအဝေး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အတိုင်းအတာအရ စီထားသည်။)]] |- | style="font-size:0.9em; text-align:center;" | အရောင်တုများဖြင့် ပြသထားသော ဂယ်လီလီယို အရံလများ ဖြစ်သည့် အိုင်အို၊ ယူရိုပါ၊ ဂဲနီမီးဒ် နှင့် ကယ်လစ်စတို (ဂျူပီတာဂြိုဟ်မှ အကွာအဝေး ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် အတိုင်းအတာအရ စီထားသည်။) |} ==နေအဖွဲ့အစည်းအပေါ် သက်ရောက်မှုများ== [[File:Jupiter showing SL9 impact sites.jpg|thumb|[[ရှိုးမစ်ကာ လီဗီနိုင်း ကြယ်တံခွန်]] ရိုက်ခတ်ခဲ့သော ဂျူပီတာရှိ အညိုရောင်အစက်ပြောက်]] ဂျူပီတာဂြိုဟ်သည် ၎င်း၏ ကြီးမားလှသော ဆွဲငင်အားကျင်း (gravity well) နှင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ အတွင်းပိုင်းနှင့် နီးကပ်သော တည်နေရာတို့ကြောင့် နေအဖွဲ့အစည်း၏ [[ရှိုးမစ်ကာ လီဗီနိုင်း ကြယ်တံခွန်|ဖုန်စုပ်စက်]]ဟု<ref>{{cite news | title=Caught in the act: Fireballs light up Jupiter | work=ScienceDaily | date=September 10, 2010 | url=https://www.sciencedaily.com/releases/2010/09/100909212309.htm | access-date=April 26, 2022 | archive-date=April 27, 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220427013242/https://www.sciencedaily.com/releases/2010/09/100909212309.htm | url-status=live }}</ref> အမည်တွင်ခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ဂျူပီတာတွင် [[ကြယ်တံခွန်]]များကဲ့သို့သော ဝင်ရောက်ရိုက်ခတ်မှုများ ပိုမိုများပြားစွာ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။<ref>{{cite journal | last1=Nakamura | first1=T. | last2=Kurahashi | first2=H. | title=Collisional Probability of Periodic Comets with the Terrestrial Planets: An Invalid Case of Analytic Formulation | journal=Astronomical Journal | year=1998 | volume=115 | issue=2 | pages=848–854 | doi=10.1086/300206 | bibcode=1998AJ....115..848N | doi-access=free }}</ref> ဥပမာအားဖြင့် ဂျူပီတာသည် ကမ္ဘာမြေထက် ပုံမှန်အားဖြင့် [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]နှင့် ကြယ်တံခွန် ရိုက်ခတ်မှုများကို အဆပေါင်း ၂၀၀ ခန့် ပိုမိုခံစားရသည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များက ဂျူပီတာသည် အတွင်းပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းအား ကြယ်တံခွန်များ ဝင်ရောက်ရိုက်ခတ်ခြင်းမှ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကာကွယ်ပေးထားသည်ဟု ယခင်က ယူဆခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၂၀၀၈ ခုနှစ်က ကွန်ပျူတာ စံနမူနာ ဖန်တီးမှုများ (computer simulations) အရ ဂျူပီတာ၏ ဆွဲငင်အားသည် ကြယ်တံခွန်များ၏ ပတ်လမ်းများကို အတွင်းဘက်သို့ ပြောင်းလဲစေသည်နှင့်အမျှ ၎င်းတို့ကို စုစည်းဆွဲငင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဖယ်ထုတ်ခြင်းတို့ အကြိမ်များစွာ ဖြစ်ပေါ်စေသဖြင့် ဂျူပီတာကြောင့် အတွင်းပိုင်း နေအဖွဲ့အစည်းကို ဖြတ်သန်းသွားသော ကြယ်တံခွန် အရေအတွက် စုစုပေါင်း လျော့ကျသွားခြင်း မရှိကြောင်း ညွှန်းပြနေသည်။ အချို့က ဂျူပီတာသည် [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]]မှ ကြယ်တံခွန်များကို ကမ္ဘာဆီသို့ ဆွဲငင်လာစေသည်ဟု ယူဆကြပြီး၊ အချို့ကမူ ဂျူပီတာသည် [[အောတိမ်တိုက်|အော့ဗ် တိမ်တိုက်]]မှ ကမ္ဘာကို ကာကွယ်ပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြသဖြင့် ဤအကြောင်းအရာမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များအကြား ယခုတိုင် အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ဖြစ်နေဆဲ ဖြစ်သည်။ ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် [[ရှိုးမစ်ကာ လီဗီနိုင်း ကြယ်တံခွန်|ရှူးမိတ်ကာ-လီဗီ ၉]] ကြယ်တံခွန်သည် ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် ဝင်ရောက်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=In Depth {{!}} P/Shoemaker-Levy 9|url=https://solarsystem.nasa.gov/asteroids-comets-and-meteors/comets/p-shoemaker-levy-9/in-depth|access-date=December 3, 2021|website=NASA Solar System Exploration|date=December 9, 2017 |archive-date=February 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220202124627/https://solarsystem.nasa.gov/asteroids-comets-and-meteors/comets/p-shoemaker-levy-9/in-depth/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Howell|first=Elizabeth|date=January 24, 2018|title=Shoemaker-Levy 9: Comet's Impact Left Its Mark on Jupiter|url=https://www.space.com/19855-shoemaker-levy-9.html|access-date=December 3, 2021|website=Space.com|language=en|archive-date=December 6, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211206063559/https://www.space.com/19855-shoemaker-levy-9.html|url-status=live}}</ref> အဆိုပါ ရိုက်ခတ်မှုများကို [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]နှင့် ဂယ်လီလီယို အာကာသယာဉ် အပါအဝင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိ နက္ခတ်တာရာ လေ့လာရေးစခန်းများက အနီးကပ် စောင့်ကြည့် လေ့လာခဲ့ကြပြီး<ref>{{Cite web|last=information@eso.org|title=The Big Comet Crash of 1994 – Intensive Observational Campaign at ESO|url=https://www.eso.org/public/news/eso9402/|access-date=December 3, 2021|website=eso.org|language=en|archive-date=December 3, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203094812/https://www.eso.org/public/news/eso9402/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=Top 20 Comet Shoemaker-Levy Images|url=https://www2.jpl.nasa.gov/sl9/top20.html|access-date=December 3, 2021|website=www2.jpl.nasa.gov|archive-date=November 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211127142402/https://www2.jpl.nasa.gov/sl9/top20.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web | title=Hubble Observations Shed New Light on Jupiter Collision | first1=Donald | last1=Savage | first2=Jim | last2=Elliott | first3=Ray | last3=Villard | url=https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/hst_obs.html | access-date=December 3, 2021 | date=December 30, 2004 | website=nssdc.gsfc.nasa.gov | archive-date=November 12, 2021 | archive-url=https://web.archive.org/web/20211112014938/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/hst_obs.html | url-status=live }}</ref> ယင်းဖြစ်ရပ်ကို မီဒီယာများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=NASA TV Coverage on Comet Shoemaker-Levy|url=https://www2.jpl.nasa.gov/sl9/tv_nasa.html|access-date=December 3, 2021|website=www2.jpl.nasa.gov|archive-date=September 8, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210908101213/https://www2.jpl.nasa.gov/sl9/tv_nasa.html|url-status=live}}</ref> ရှေးဦးခေတ် နက္ခတ္တဗေဒ မှတ်တမ်းများနှင့် ပုံဥပမာများကို စစ်ဆေးချက်အရ ၁၆၆၄ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၃၉ ခုနှစ်ကြားတွင် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ရိုက်ခတ်မှု လေ့လာစောင့်ကြည့်မှု ဥပမာ ရှစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ပြန်လည်သုံးသပ်ချက် တစ်ရပ်အရ ဤလေ့လာစောင့်ကြည့်မှုများသည် ရိုက်ခတ်မှုများ၏ ရလဒ် ဖြစ်လာနိုင်ခြေ အလွန်နည်းပါးကြောင်း သို့မဟုတ် လုံးဝမရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ သုတေသနအဖွဲ့၏ နောက်ထပ် စုံစမ်းစစ်ဆေးချက်များအရ ၁၆၉၀ ခုနှစ်တွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[ဂျီယိုဗန်နီ ကက်စီနီ]] တွေ့ရှိခဲ့သော ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ အမည်းစက် လက္ခဏာမှာ ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အမာရွတ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal | last1=Tabe | first1=Isshi | last2=Watanabe | first2=Jun-ichi | last3=Jimbo | first3=Michiwo | date=February 1997 |title=Discovery of a Possible Impact SPOT on Jupiter Recorded in 1690 | journal=Publications of the Astronomical Society of Japan | volume=49 | pages=L1–L5 | bibcode=1997PASJ...49L...1T | doi=10.1093/pasj/49.1.l1 | doi-access=free }}</ref> ==မြန်မာကျမ်းဂန်လာ ကြသပတေးဂြိုဟ်== ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် မြန်မာကျမ်းဂန်များအရ ဂြိုဟ် ကြီး ၉ လုံးတွင် ၅ လုံးမြောက် ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ကြယ်ငယ် အရံ ၄ လုံးရှိသော ကြယ်ကြီးဖြစ်၍ အချင်း ၁၇ ယူဇနာ ရှိသည်ဟု ဝေါဟာရလိနတ္ထဒီပနီ (လှေ သင်းအတွင်းဝန်)က ဆိုသည်။ ယင်းကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို အစွဲပြု၍ ရက်သတ္တပတ် ၏ ၅ ရက်မြောက်နေ့ကို [[ကြာသပတေးနေ့]]ဟု ခေါ်သည်။ မြန်မာ[[ပြက္ခဒိန်]]ကျမ်းများအရ [[ကဆုန်]]၊ [[တော်သလင်း]]၊ [[ပြာသို]]၊ [[တပို့တွဲ]]လများတွင် ကြာသပတေးနေ့များမှာ [[ရက်ရာဇာ]] ဖြစ်၍ [[တန်ခူး]]၊ [[ဝါခေါင်]]၊ [[နတ်တော်]]လများတွင် [[ပြဿဒါး]]ရက်များ ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်။ မြန်မာတို့သည် ကြာသပတေး ဂြိုဟ်ကို ပညာဂြိုဟ်အဖြစ် မှတ်ယူကြ၍ 'စာသင်ကြာသပတေး၊ စာရေးသောကြာ'ဟူ၍ ကြာသပတေးနေ့တွင် စတင်ကျောင်းအပ်လေ့ ပြုကြသည်။ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်နတ်မင်း စီးသော ဂြိုဟ် ကောင်မှာ ကြွက်ဖြစ်၍ 'ကြာသပတေးကြွက်၊ ဆယ့်ကိုးသက်၊ နေချက် ပစ္ဆိမ'၊ ဆိုသော ဂြိုဟ်လင်္ကာအရ ကြာသပတေးဂြိုဟ် သက်မှာ ၁၉ နှစ်ပြီးလျှင်၊ ကြာသပတေး ဂြိုဟ်တည်ရာ အရပ်မှာ အနောက်အရပ်ဖြစ်သည်။ ဗေဒင် ဝေါဟာရအားဖြင့် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ကို 'ဂုရု'ဟု ခေါ်မှတ်လေ့ ရှိသည်။ မြန်မာအက္ခရာအားဖြင့် ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ ဟူသော ပဝဂ်ဂြိုဟ်အက္ခရာ ၅ လုံးကို ကြာသပတေးနံဟု ခေါ်သည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၂)</ref> == သက်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများ == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] == ကိုးကား == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="fact">{{cite web|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html|title = Jupiter Fact Sheet|publisher = NASA|last = Williams|first = David R.|accessdate = August 8, 2007|date = November 16, 2004|archive-date = 26 September 2011|archive-url = https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html}}</ref> <ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S}}</ref> <ref name=VSOP87>{{cite journal |title=Numerical expressions for precession formulae and mean elements for the Moon and planets |url=https://archive.org/details/sim_astronomy-and-astrophysics_1994-02-10_282_2/page/662 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=282 |issue=2 |pages=663&ndash;683 |date=February 1994 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Bretagnon |first2=P. |last3=Chapront |first3=J. |last4=Chapront-Touzé |first4=M. |last5=Francou |first5=G. |last6=Laskar |first6=J. |bibcode=1994A&A...282..663S}}</ref> <ref name="Atreya2003">{{cite journal |title=Composition and origin of the atmosphere of Jupiter—an update, and implications for the extrasolar giant planets |journal=Planetary and Space Science |last1=Atreya |first1=Sushil K. |last2=Mahaffy |first2=P. R. |last3=Niemann |first3=H. B. |last4=Wong |first4=M. H. |last5=Owen |first5=T. C. |volume=51 |issue=2 |pages=105–112 |date=February 2003 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00144-7 |bibcode=2003P&SS...51..105A }}</ref> <ref name=Guillot_et_al_2004>{{cite book | chapter=The interior of Jupiter | bibcode=2004jpsm.book...35G | last1=Guillot | first1=Tristan | last2=Stevenson | first2=David J. | last3=Hubbard | first3=William B. | last4=Saumon | first4=Didier | title=Jupiter. The planet, satellites and magnetosphere | editor1-first=Fran | editor1-last=Bagenal | editor2-first=Timothy E. | editor2-last=Dowling | editor3-first=William B. | editor3-last=McKinnon | series=Cambridge planetary science | volume=1 | publication-place=Cambridge, UK | publisher=Cambridge University Press | isbn=0-521-81808-7 | date=2004 | page=45 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | access-date=March 19, 2023 | archive-date=March 26, 2023 | archive-url=https://web.archive.org/web/20230326164803/https://books.google.com/books?id=aMERHqj9ivcC&pg=PA45 | url-status=live }}</ref> }} {{ဂျူပီတာ၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} {{Footer_SolarSystem}} [[Category:ဂျူပီတာ]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] jajj0gwvjf38ayfmaap41tgv73w2x7d 0 2892 1058162 1057396 2026-10-15T17:20:23Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058162 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | name = နက်ပကျွန်း | symbol = [[File:Neptune symbol (bold).svg|24px|♆]] | image = Neptune Voyager2 color calibrated.png | imagesize = 350px | caption = နက်ပကျွန်း၏ နာမည်ကြီး အမည်းစက်အား မြင်နိုင်သည်။ | discovery = yes | discoverer = {{plainlist| * [[:en:Johann Gottfried Galle|Johann Galle]] * [[:en:Urbain Le Verrier]] * [[:en:John Couch Adams]] }} | discovered = ၁၈၄၆ စက်တင်ဘာ ၂၃<ref name="Hamilton"> {{cite web |first = Calvin J.|last = Hamilton |date = 4 August 2001 |url=http://www.solarviews.com/eng/neptune.htm |title = Neptune |publisher = Views of the Solar System |accessdate = 13 August 2007 }}</ref> | orbit_ref = <ref name=VSOP87> {{cite web |first = Donald K.|last = Yeomans |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=8 |title = HORIZONS Web-Interface for Neptune Barycenter (Major Body=8)|publisher = JPL Horizons On-Line Ephemeris System |accessdate = 18 July 2014 }}</ref> | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{val|30.33|ul=AU}} <br>({{nowrap|{{val|fmt=commas|4540|u=Gm}}}}) | perihelion = {{val|29.81|u=AU}} <br> ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4460|u=Gm}}}}) | semimajor = {{val|30.110387|u=AU}} <br> ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4504.45|u=Gm}}}}) | eccentricity = {{val|0.009456}} | period = 164.8&nbsp;[[julian year (astronomy)|yr]]<br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|60182|u=days}}}}<br>{{nowrap|{{val|fmt=commas|89666}}}}&nbsp;Neptunian [[:en:solar day]]s<ref name="planet_years"> {{cite web |last = Seligman |first = Courtney |url=http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm |title = Rotation Period and Day Length |accessdate = 13 August 2009 }}</ref> | synodic_period = 367.49&nbsp;days<ref name="fact">{{cite web |last = Williams |first = David R. |date = 1 September 2004 |url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |title = Neptune Fact Sheet |publisher = NASA |accessdate = 14 August 2007 |archive-date = 1 July 2010 |archive-url = https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html }}</ref> | avg_speed = 5.43&nbsp;km/s<ref name="fact"/> | inclination = {{val|1.767975|u=°}} to [[ecliptic]] <br> 6.43° နေ၏ အီကွေတာသို့ <br> 0.72° to invariable plane<ref name=meanplane>{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archivedate=14 May 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)</ref> | asc_node = {{val|131.784|u=°}} | arg_peri = {{val|276.336|u=°}} | mean_anomaly = {{val|256.228|u=°}} | satellites = [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၁၆]] | physical_characteristics = yes | flattening = {{val|0.0171|0.0013}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"> {{cite journal| doi = 10.1007/s10569-007-9072-y| last1 = Seidelmann| first1 = P. Kenneth| last2 = Archinal| first2 = Brent A.| last3 = A'Hearn<!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere -->| first3 = Michael F.| display-authors = 3| last4 = Conrad| first4 = Albert R.| last5 = Consolmagno| first5 = Guy J.| last6 = Hestroffer| first6 = Daniel| last7 = Hilton| first7 = James L.| last8 = Krasinsky| first8 = Georgij A.| last9 = Neumann| first9 = Gregory A.| last10=Oberst | first10=Jürgen | last11=Stooke | first11=Philip J. | last12=Tedesco | first12=Edward F. | last13=Tholen | first13=David J. | last14=Thomas | first14=Peter C. | last15=Williams | first15=Iwan P. | year = 2007| title = Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006| url = https://archive.org/details/sim_celestial-mechanics-and-dynamical-astronomy_2007_98_3/page/155| journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy| volume = 98| issue = 3| pages = 155–180| pmid = | pmc = | bibcode = 2007CeMDA..98..155S| ref = {{sfnRef|Seidelmann Archinal A'hearn et al.|2007}}}}</ref> | equatorial_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24764|15|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/>Refers to the level of {{convert|1|bar|kPa}} atmospheric pressure</ref> <br> 3.883 Earths | polar_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24341|30|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> <br> 3.829 Earths | mean_radius = {{nowrap|{{val|fmt=commas|24622|19|u=km}}}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> | surface_area = {{val|7.6183|e=9|u=km2}} <br> 14.98 Earths | volume = {{val|6.254|e=13|u=km3}}<ref name="fact"/> <br> 57.74 Earths | mass = {{val|1.0243|e=26|u=kg}}<ref name="fact"/> <br> 17.147 Earths<br> 5.15{{e|-5}}&nbsp;Suns | density = {{val|1.638|u=g/cm3}}<ref name="fact"/> | surface_grav = 11.15&nbsp;[[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact"/> <br> 1.14&nbsp;''[[:en:g-force|g]]'' | escape_velocity = 23.5&nbsp;km/s<ref name="fact"/> | sidereal_day = 0.6713&nbsp;day<ref name="fact"/> <br> 16&nbsp;h 6&nbsp;min 36&nbsp;s | rot_velocity = 2.68&nbsp;km/s <br> {{nowrap|{{val|fmt=commas|9660|u=km/h}}}} | axial_tilt = 28.32° (to orbit)<ref name="fact"/> | right_asc_north_pole = {{RA|19|57|20}}<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> <br> 299.3° | declination = 42.950°<ref name="Seidelmann Archinal A'hearn et al. 2007"/> | albedo = 0.290 ([[:en:Bond albedo|bond]]) <br> 0.41 ([[:en:Geometric albedo|geom.]])<ref name="fact"/> | magnitude = 8.02 to 7.78<ref name="fact"/> | angular_size = 2.2–2.4″<ref name="fact"/> | temperatures = yes | temp_name1 = 1 bar level | min_temp_1 = | mean_temp_1 = 72&nbsp;[[ကယ်လ်ဗင်|K]] (−201 °C)<ref name="fact"/> | max_temp_1 = | temp_name2 = {{convert|0.1|bar|kPa|abbr=on}} | min_temp_2 = | mean_temp_2 = 55&nbsp;K<ref name="fact"/> | max_temp = | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Neptune.ogg|ˈ|n|ɛ|p|t|uː|n}}<br>{{IPAc-en|ˈ|n|ɛ|p|tj|uː|n}}<ref> {{cite book |first= Elizabeth |last=Walter |date=21 April 2003 |title=Cambridge Advanced Learner's Dictionary |publisher=Cambridge University Press |edition=2nd | isbn = 978-0-521-53106-1 }}</ref> | adjectives = Neptunian | atmosphere = yes | atmosphere_ref = <ref name="fact"/> | scale_height = 19.7&nbsp;±&nbsp;0.6&nbsp;km | atmosphere_composition = 80 ± 3.2% [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] (H₂)<br>19 ± 3.2% [[ဟီလီယမ်]] (He)<br>1.5 ± 0.5% [[မီသိန်း]] (CH₄)<br>~0.019% [[hydrogen deuteride|ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဂျူတာရိုဒ်]] (HD)<br>~0.00015% [[အီသိန်း]] (C₂H₆)<br>'''ရေခဲ''':<br>[[အမိုးနီးယား]] (NH₃)<br> [[ရေ]] (H₂O)<br> [[ammonium hydrosulfide]] (NH₄SH)<br> [[Methane clathrate|methane ice]] (?) (CH₄•5.75H₂O) }} '''နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်''' ({{lang-en|Neptune}})သည် [[နေ]]ကို လှည့်ပတ်နေသည့် ဂြိုဟ်များအနက် အစွန်ဆုံးနှင့် အဝေးဆုံး ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်း အချင်းအားဖြင့် စတုတ္ထမြောက် အကြီးဆုံးဂြိုဟ်၊ ထုထည်အားဖြင့် တတိယမြောက် အကြီးဆုံးဂြိုဟ် ဖြစ်ပြီး ဧရာမဂြိုဟ်များအနက် သိပ်သည်းဆ ပိုများသောဂြိုဟ်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ထုထည်သည် ကမ္ဘာထက် ၁၇ ဆ ပိုမိုကြီးမားသည်။ ၎င်း၏ အိမ်နီးချင်း [[ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူး]]ဖြစ်သော [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နက်ပကျွန်းသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် အနည်းငယ် ပို၍ သေးငယ်သော်လည်း ထုထည်နှင့် သိပ်သည်းဆမှာ ပိုမိုများပြားသည်။ အဓိကအားဖြင့် ဓာတ်ငွေ့များနှင့် အရည်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့်<ref name="c102">{{cite web | title=Neptune | website=NASA Science | date=10 November 2017 | url=https://science.nasa.gov/neptune/neptune-facts/ | access-date=19 July 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240722143724/https://science.nasa.gov/neptune/neptune-facts/ | archive-date=22 July 2024 | url-status=live}}</ref> ၎င်းတွင် ကွဲကွဲပြားပြား မြင်သာထင်သာရှိသော ခိုင်မာသည့် မျက်နှာပြင် မရှိပေ။ နက်ပကျွန်းသည် နေကို ၁၆၄.၈ နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ပတ်လမ်းကြောင်းအရ အကွာအဝေး [[AU|နက္ခတ္တယူနစ်]] ၃၀.၁ AU (ကီလိုမီတာ ဘီလီယံ ၄.၅၊ မိုင် ဘီလီယံ ၂.၈) ဖြင့် လှည့်ပတ်သည်။ ၎င်းကို ရောမတို့၏ ပင်လယ်ဘုရားကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားပြီး နက်ပကျွန်း၏ သုံးချွန်ဆံခြစ် (trident) ကို ကိုယ်စားပြုသည့် နက္ခတ္တဗေဒ သင်္ကေတ [[file:Uranus monogram (fixed width).svg|16px|♅]]ရှိသည်။ နက်ပကျွန်းကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မမြင်နိုင်ဘဲ လက်တွေ့စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများအရ ကနဦး ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း မရှိခဲ့သည့် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ဖြစ်သည်။ ယင်းအစား ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော မမျှော်လင့်ဘဲ ပြောင်းလဲမှုများက ၎င်း၏ ပတ်လမ်းသည် မသိရသေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု အဲလက်စ်စစ် ဘူဗာ (Alexis Bouvard) က ယူဆချက်ထုတ်ရန် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ဘူဗာ ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) နှင့် အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) တို့က ၎င်း၏ လေ့လာစောင့်ကြည့်ချက်များကို အခြေခံ၍ နက်ပကျွန်း၏ တည်နေရာကို တစ်သီးတခြားစီဖြင့် သင်္ချာနည်းအရ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့ကြသည်။ လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် တည်နေရာ၏ ဒီဂရီဝက်အတွင်း၌ ဂျိုဟန် ဂေါ့တ်ဖްရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) က ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နက်ပကျွန်းကို အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် တိုက်ရိုက် စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော ထရီတွန် (Triton) ကို မကြာမီမှာပင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော်လည်း ကျန်ရှိနေသေးသော ဂြိုဟ်ရံလများကိုမူ ၂၀ ရာစုတိုင်အောင် မှန်ပြောင်းဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ကမ္ဘာမှ ၎င်း၏ အကွာအဝေးကြောင့် ထင်ရှားသော အရွယ်အစားမှာ သေးငယ်ပြီး နေမှ ဝေးကွာမှုကြောင့် မှိန်ဖျော့နေခြင်းက ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မှန်ပြောင်းများဖြင့် လေ့လာရန် ခက်ခဲစေသည်။ ဟာဘယ် အာကာသမှန်ပြောင်း နှင့် adaptive optics ပါရှိသော မြေပြင်အခြေစိုက် ကြီးမားသည့် အဝေးမှန်ပြောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာမှသာလျှင် အသေးစိတ် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် နက်ပကျွန်းဆီသို့ ပျံသန်းရောက်ရှိခဲ့သော [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] သည် ယခုတိုင် ထိုဂြိုဟ်သို့ သွားရောက်ခဲ့သည့် တစ်ခုတည်းသော အာကာသယာဉ် ဖြစ်ဆဲဖြစ်သည်။<ref name="NYT-20141018-KC">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=Dark Spots in Our Knowledge of Neptune |url=https://www.nytimes.com/2014/08/19/science/dark-spots-in-our-knowledge-of-neptune.html |date=18 October 2014 |newspaper=[[The New York Times]] |access-date=21 October 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141028062618/http://www.nytimes.com/2014/08/19/science/dark-spots-in-our-knowledge-of-neptune.html |archive-date=28 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=https://solarsystem.nasa.gov/planets/neptune/exploration?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Neptune&category=33|title=Exploration {{!}} Neptune|website=NASA Solar System Exploration|date=10 November 2017 |access-date=3 February 2020|quote="In 1989, NASA's Voyager 2 became the first-and only-spacecraft to study Neptune up close."|archive-date=17 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717140051/https://solarsystem.nasa.gov/planets/neptune/exploration/?page=0&per_page=10&order=launch_date+desc,title+asc&search=&tags=Neptune&category=33|url-status=live}}</ref> [[ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး|ဓာတ်ငွေ့ဧရာမဂြိုဟ်များ]] ([[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် [[စနေဂြိုဟ်]]) ကဲ့သို့ပင် နက်ပကျွန်း၏ လေထုသည် အဓိကအားဖြင့် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]နှင့် [[ဟီလီယမ်]]တို့အပြင် [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] အနည်းငယ်နှင့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]]တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားပြီး ရေ၊ [[အမိုးနီးယား]]နှင့် [[မီသိန်း]]စသည့် ရေခဲအချိုးအစား ပိုမို မြင့်မားစွာ ပါဝင်သည်။ ယူရေးနပ်စ်ကဲ့သို့ပင် ၎င်း၏ အတွင်းပိုင်းကို အဓိကအားဖြင့် ရေခဲနှင့် ကျောက်သားတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဂြိုဟ်နှစ်စင်းစလုံးကို ခွဲခြားသိရှိနိုင်ရန် ''ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ'' ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်ကြသည်။ အချိန်အကြာကြီး အသွင်အပြင် ကင်းမဲ့နေတတ်သော ယူရေးနပ်စ်၏ ပြင်းထန်သော ရာသီဥတု လက္ခဏာများနှင့် မတူဘဲ နက်ပကျွန်း၏ လေထုတွင် တက်ကြွပြီး တစ်သမတ်တည်း မြင်သာထင်သာရှိသော ရာသီဥတု ပုံစံများ ရှိသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ ဖြတ်ပျံသန်းခဲ့စဉ်က ဂျူပီတာပေါ်ရှိ ဧရာမ အနီရောင်အစက်အပြောက်နှင့် ဆင်တူသော ဧရာမ အမည်းစက်ကြီး (Great Dark Spot) တစ်ခုကို ဂြိုဟ်၏ တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ပိုမိုသစ်လွင်သော ပင်မအမည်းစက်အသစ်နှင့် ပိုမိုသေးငယ်သော အမည်းစက်များကို ဖော်ထုတ်လေ့လာနိုင်ခဲ့သည်။ ဤရာသီဥတု ပုံစံများကို နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း မည်သည့်ဂြိုဟ်တွင်မဆို အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်သည့် တစ်နာရီလျှင် ကီလိုမီတာ ၂,၁၀၀ (မီတာ/စက္ကန့် ၅၈၀၊ မိုင် ၁,၃၀၀) အထိ တိုက်ခတ်သော လေပြင်းများက မောင်းနှင်ပေးနေသည်။<ref name="Suomi1991">{{Cite journal |last1=Suomi |first1=V. E. |last2=Limaye |first2=S. S. |last3=Johnson |first3=D. R. |date=22 February 1991 |title=High Winds of Neptune: A Possible Mechanism |journal=[[:en:Science (journal)|Science]] |volume=251 |issue=4996 |pages=929–932 |bibcode=1991Sci...251..929S |doi=10.1126/science.251.4996.929 |pmid=17847386 }}</ref> နေနှင့် အလွန်ဝေးကွာသောကြောင့် နက်ပကျွန်း၏ အပြင်ဘက်လေထုသည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း အအေးဆုံးနေရာများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး တိမ်ထိပ်ဖျားများ၏ အပူချိန်မှာ ကယ်လ်ဗင် ၅၅ (ဖာရင်ဟိုက် -၃၆၁ ဒီဂရီ၊ ဆဲလ်စီးယက် -၂၁၈ ဒီဂရီ) အထိ ရှိသည်။ ဂြိုဟ်၏ ဗဟိုကျသော အပူချိန်မှာ ခန့်မှန်းခြေ ကယ်လ်ဗင် ၅,၄၀၀ (ဆဲလ်စီးယက် ၅,၁၀၀၊ ဖာရင်ဟိုက် ၉,၃၀၀) ရှိသည်။ နက်ပကျွန်းတွင် ၁၉၈၄ ခုနှစ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ က အတည်ပြုပေးခဲ့သော အားပျော့ပြီး အပိုင်းပိုင်းကွဲနေသည့် ကွင်းစနစ် ရှိသည်။<ref name=ring1/> ==ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု== {{Main|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း}} {{Multiple image | align = left | direction = vertical | total_width = 190 | caption_align = | image_style = | image_gap = | image1 = Galileo.arp.300pix.jpg | alt1 = | caption1 = [[ဂယ်လီလီယို]]သည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ပထမဆုံး စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့သူ ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိသည်။ | image2 = Le_Verrier_colored.jpg | alt2 = | caption2 = အာဘန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ တည်နေရာကို အများအားဖြင့် အောင်မြင်စွာ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ | image3 = JohannGalle.jpg | alt3 = | caption3 = နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ရှာဖွေပေးရန် ယိုဟန် ဂေါ့တ်ဖရစ် အာဘန်း လီအား အာဗာရီယာက တောင်းဆိုခဲ့သည်။ | image4 = John_Couch_Adams_Cornwall.jpg | alt4 = | caption4 = ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) သည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ တည်နေရာကို တစ်သီးတခြားစီ တွက်ချက်ခဲ့သည်။ }} အစောဆုံး အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် စောင့်ကြည့်လေ့လာခဲ့မှုများအနက် [[ဂယ်လီလီယို]]၏ ၁၆၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နှင့် ၁၆၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက် (ပြက္ခဒိန်အသစ်အရ) တို့တွင် ရေးဆွဲခဲ့သော ပုံစံထုတ်ချက်များတွင် ထိုအချိန်က နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ တည်နေရာများနှင့် ကိုက်ညီနေသော အမှတ်အသားများ ပါဝင်နေသည်။ အဆိုပါ နှစ်ကြိမ်စလုံးတွင် ဂယ်လီလီယိုသည် ညကောင်းကင်ယံ၌ [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]နှင့် အလွန်အမင်း နီးကပ်စွာ (conjunction အနေအထားဖြင့်) ရောက်ရှိလာချိန်တွင် နက်ပကျွန်းကို ရွှေ့လျားခြင်းမရှိသော ကြယ်တစ်စင်းအဖြစ် အမှတ်မှားခဲ့ပုံရသည်။<ref> {{cite book |first=Alan |last=Hirschfeld |title=Parallax: The Race to Measure the Cosmos |date=2001 |publisher=Henry Holt |location=New York, New York |isbn=978-0-8050-7133-7}}</ref> ထို့ကြောင့် ၎င်းကို နက်ပကျွန်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသူအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုပေ။ ၁၆၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ပထမဆုံးအကြိမ် စောင့်ကြည့်ခဲ့စဉ်က နက်ပကျွန်းသည် ထိုနေ့တွင်မှ ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု (retrograde) စတင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ကောင်းကင်ယံတွင် လုံးဝနီးပါး ရပ်တန့်နေခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ထင်ရှားသော နောက်ပြန်ရွေ့လျားမှုမှာ ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းက အပြင်ဘက်ဂြိုဟ်တစ်စင်းကို ကျော်ဖြတ်သွားသည့်အခါ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နက်ပကျွန်းသည် ၎င်း၏ နှစ်စဉ် ပြောင်းပြန်ရွေ့လျားမှု စက်ဝန်းကို အစပြုခါစသာ ရှိသေးသောကြောင့် ဂယ်လီလီယို၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းငယ်ဖြင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိရန်မှာ အလွန်ပင် သေးငယ်လွန်းနေခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Littmann |first=Mark |title=Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System |date=2004 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-43602-9 |location=Mineola, New York}}</ref> ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ဂယ်လီလီယိုသည် သူစောင့်ကြည့်ခဲ့သော ''ကြယ်'' ဆိုသည်မှာ ရွှေ့လျားနေသော ကြယ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ရွေ့လျားသွားခဲ့ကြောင်း အနည်းဆုံးတော့ သတိပြုမိခဲ့ဖွယ်ရှိသည်ဟု ညွှန်းဆိုထားသည်။<ref>{{cite web |title=Galileo discovered Neptune, new theory claims |first=Robert Roy |last=Britt |date=2009 |work=NBC News |access-date=10 July 2009 |url=https://www.nbcnews.com/id/wbna31835303 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104140532/http://www.nbcnews.com/id/31835303 |url-status=live }}</ref> ၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် အဲလက်စ်စစ် ဘူဗာ (Alexis Bouvard) သည် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ စာရင်းဇယားများကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုများအရ အဆိုပါ စာရင်းဇယားများနှင့် သိသာထင်ရှားစွာ ကွာဟနေမှုများကို တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး ယင်းက မသိရှိရသေးသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ဆွဲငင်အား သက်ရောက်မှုမှတစ်ဆင့် ပတ်လမ်းကို အနှောင့်အယှက်ပေးနေသည်ဟူသော ယူဆချက်ကို ဘူဗာ ထုတ်ဖော်လာစေရန် ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၁၈၄၃ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် ကောက်ချ် အဒမ်စ် (John Couch Adams) သည် သူရရှိထားသော အချက်အလက်များကို အသုံးပြု၍ ယူရေးနပ်စ်၏ ပတ်လမ်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူသည် တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်ချုပ် (Astronomer Royal) ဖြစ်သူ ဆာ ဂျော့ချ် အေရီ (Sir George Airy) ထံမှ အချက်အလက်အပိုများကို တောင်းခံခဲ့ပြီး ဆာ ဂျော့ချ် အေရီက ၁၈၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ယင်းတို့ကို ပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ အဒမ်စ်သည် ၁၈၄၅ မှ ၁၈၄၆ ခုနှစ်အတွင်း ဆက်လက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ ယူရေးနပ်စ်ထက် ကျော်လွန်၍ တည်ရှိနေသော ရှာဖွေမတွေ့သေးသည့် ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ တည်နေရာအတွက် ကွဲပြားခြားနားသော ခန့်မှန်းချက် အချို့ကို ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last1=O'Connor |first1=John J. |last2=Robertson |first2=Edmund F. |date=2006 |title=John Couch Adams' account of the discovery of Neptune |url=http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Extras/Adams_Neptune.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080126124928/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Extras/Adams_Neptune.html |archive-date=26 January 2008 |access-date=18 February 2008 |publisher=University of St Andrews}}{{self-published inline|date=March 2026}}</ref><ref>{{cite journal |first=J. C. |last=Adams |bibcode=1846MNRAS...7..149A |title=Explanation of the observed irregularities in the motion of Uranus, on the hypothesis of disturbance by a more distant planet |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=7 |issue=9 |pages=149–152 |date=13 November 1846 |doi=10.1093/mnras/7.9.149 |doi-access=free }}</ref> အဒမ်စ်နှင့် သီးခြားစီပင် အာဘိန်း လီ ဗာရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ၁၈၄၅ မှ ၁၈၄၆ ခုနှစ်အတွင်း ရှာဖွေမတွေ့သေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း ရှိနေကြောင်း ညွှန်ပြနေသည့် သူ၏ ကိုယ်ပိုင် တွက်ချက်မှုများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နိုင်ငံသားချင်းများထံတွင် မည်သည့် စိတ်အားထက်သန်မှုကိုမျှ မဖြစ်ပေါ်စေခဲ့ပေ။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် သံသယရှိဖွယ် ရှာဖွေမတွေ့သေးသော ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ လောင်ဂျီကျူ့ (longitude) နှင့် ပတ်သက်၍ လီ ဗာရီယာ၏ ပထမဆုံး ထုတ်ဝေခဲ့သော ခန့်မှန်းချက်ကို တွေ့ရှိရပြီး အဒမ်စ်၏ ခန့်မှန်းချက်နှင့် ဆင်တူနေသည်ကို တွေ့ရှိရသောအခါ အေရီက ဂျိမ်းစ် ချာလစ် (James Challis) အား ယင်းကို ရှာဖွေရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ ချာလစ်သည် ဩဂုတ်လနှင့် စက်တင်ဘာလ တစ်ခုလုံးတွင် ကောင်းကင်ယံကို အချည်းနှီး လှည့်လည်ရှာဖွေခဲ့သည်။ အမှန်စင်စစ်တွင် ချာလစ်သည် နက်ပကျွန်းကို နောက်ပိုင်းတွင် ၎င်းအား ရှာဖွေတွေ့ရှိသူ ဖြစ်လာမည့် ဂျိုဟန် ဂေါ့တ်ဖရစ် ဂါလီ (Johann Gottfried Galle) ထက် တစ်နှစ်စော၍ ၁၈၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်နှင့် ၁၂ ရက်နေ့တို့တွင် နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။<ref name=MNRAS7>{{cite journal |first=G.B. |last=Airy |bibcode=1846MNRAS...7..121A |title=Account of some circumstances historically connected with the discovery of the planet exterior to Uranus |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=7 |issue=10 |pages=121–144 |date=13 November 1846 |doi= 10.1093/mnras/7.9.121|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |first=J. |last=Challis |bibcode=1846MNRAS...7..145C |title=Account of observations at the Cambridge observatory for detecting the planet exterior to Uranus |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=7 |issue=9 |pages=145–149 |date=13 November 1846 |doi=10.1093/mnras/7.9.145 |doi-access=free }}</ref> သို့သော်လည်း သူ၏ ခေတ်မမီတော့သော ကြယ်မြေပုံများနှင့် ညံ့ဖျင်းသော စောင့်ကြည့်လေ့လာရေး နည်းစနစ်များကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် လေ့လာဆန်းစစ်မှုများ ပြုလုပ်မှသာ အဆိုပါ စောင့်ကြည့်ချက်များသည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် ဖြစ်ကြောင်း သူ မသိရှိခဲ့ပေ။ ချာလစ်သည် အလွန်အမင်း နောင်တရခဲ့သော်လည်း သူ၏ ပေါ့ဆမှုကို သူ၏ မြေပုံများနှင့် တစ်ချိန်တည်းတွင် လုပ်ဆောင်နေခဲ့ရသည့် ကြယ်တံခွန် လေ့လာစောင့်ကြည့်ရေး လုပ်ငန်းများကြောင့် အာရုံနောက်သွားခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အပြစ်တင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=http://scihi.org/james-challis-neptune/ |title=James Challis and his failure to discover the planet Neptune |first=Harald |last=Sack |website=scihi.org |date=12 December 2017 |access-date=15 November 2021 |archive-date=15 November 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211115120435/http://scihi.org/james-challis-neptune/ |url-status=live }}</ref><ref name=MNRAS7/><ref>{{cite journal |first=J. G. |last=Galle |bibcode=1846MNRAS...7..153G |title=Account of the discovery of the planet of Le&nbsp;Verrier at Berlin |journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society |volume=7 |issue=9 |page=153 |date=13 November 1846 |doi=10.1093/mnras/7.9.153|doi-access=free }}</ref> ထိုအချိန်တွင် လီ ဗာရီယာသည် စာတစ်စောင် ပေးပို့ခဲ့ပြီး ဘာလင် နက္ခတ္တလေ့လာရေးစခန်းမှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဂါလီ (Galle) အား လေ့လာရေးစခန်း၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း (refractor) ဖြင့် ရှာဖွေရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ လေ့လာရေးစခန်းမှ ကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သော ဟိုင်းရစ်ချ် ဒီအာရက်စ် (Heinrich d'Arrest) က လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းထားသည့် တည်နေရာဒေသရှိ မကြာသေးမီက ရေးဆွဲထားသော ကောင်းကင်မြေပုံကို လက်ရှိကောင်းကင်ယံနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကာ ရွှေ့လျားခြင်းမရှိသော ကြယ်တစ်စင်းနှင့် မတူဘဲ ဂြိုဟ်တစ်စင်း၏ ထူးခြားသော ရွေ့လျားပြောင်းလဲမှုကို ရှာဖွေနိုင်ကြောင်း ဂါလီအား အကြံပြုခဲ့သည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် ၎င်းသည် လီ ဗာရီယာ ခန့်မှန်းခဲ့သည့် ''ဒယ်တာ ကပရီကွန်'' (Delta Capricorn) ၏ အရှေ့ဘက် ၅ ဒီဂရီ တည်နေရာမှ ၁ ဒီဂရီခန့်အကွာ<ref name="auto">{{cite web | url=https://www.space.com/12249-neptune-completes-orbit-discovery-1846.html | title=Neptune Completes First Orbit Since Its Discovery in 1846 | date=12 July 2011 | first=Geoff | last=Gaherty | publisher=space.com | access-date=3 September 2019 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190825071538/https://www.space.com/12249-neptune-completes-orbit-discovery-1846.html | archive-date=25 August 2019 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite book |last=Levenson |first=Thomas |title=The Hunt for Vulcan ... and how Albert Einstein Destroyed a Planet, Discovered Relativity, and Deciphered the Universe |url=https://archive.org/details/huntforvulcanhow0000leve |publisher=Random House |year=2015 |page=[https://archive.org/details/huntforvulcanhow0000leve/page/38 38]}}</ref>အဒမ်စ်၏ ခန့်မှန်းချက်မှ ၁၂ ဒီဂရီခန့်အကွာနှင့် [[:en:IAU designated constellations|ခေတ်မီ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ အဖွဲ့ချုပ်၏ ကြယ်စုတန်းများ]] နယ်နိမိတ်များအရ [[ကုံ နက္ခတ်တာရာ]]နှင့် [[မကာရ နက္ခတ်တာရာ]]တို့၏ နယ်စပ်ရှိ ကြယ်စုံတွဲဖြစ်သော အိုင်အိုတာ အကွာရီ (Iota Aquarii) ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်နားတွင် နက်ပကျွန်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက်ပိုင်းတွင် မည်သူက ဂုဏ်ပြုခံထိုက်သည်နှင့် ပတ်သက်၍ ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိသျှတို့အကြား နိုင်ငံအလိုက် ယှဉ်ပြိုင်လိုစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် လီ ဗာရီယာနှင့် အဒမ်စ်တို့ နှစ်ဦးစလုံးက ပူးတွဲဂုဏ်ပြုခံထိုက်သည်ဟူသော နိုင်ငံတကာ သဘောတူညီချက်တစ်ခု ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Williams |first=Matt |date=14 September 2015 |title=The gas (and ice) giant Neptune |url=https://www.universetoday.com/tag/urbain-le-verrier/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20230927053751/https://www.universetoday.com/tag/urbain-le-verrier/ |archive-date=27 September 2023 |access-date=26 April 2024 |website=Universe Today}}</ref> ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစတင်၍ ဒင်းနစ် ရောလင်းစ် (Dennis Rawlins) က ပူးတွဲရှာဖွေတွေ့ရှိသူအဖြစ် အဒမ်စ်၏ တောင်းဆိုပိုင်ခွင့် ယုံကြည်ကိုးစားနိုင်မှုကို သံသယဖြစ်ဖွယ် ထုတ်ဖော်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ''နက်ပကျွန်း စာတမ်းများ'' (သမိုင်းဝင် စာရွက်စာတမ်းများ) ကို ဂရင်းနစ် တော်ဝင် နက္ခတ္တလေ့လာရေးစခန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာစေခဲ့ခြင်းနှင့်အတူ သမိုင်းပညာရှင်များက အဆိုပါကိစ္စရပ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Neptdisc"> {{cite web |last=Kollerstrom |first=Nick |date=2001 |title=Neptune's Discovery. The British Case for Co-Prediction |url=http://www.ucl.ac.uk/sts/nk/neptune/index.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20051111190351/http://www.ucl.ac.uk/sts/nk/neptune/ |archive-date=11 November 2005 |access-date=19 March 2007 |publisher=University College London}}</ref><ref>{{Cite magazine |last1=Sheehan |first1=William |last2=Kollerstrom |first2=Nicholas |last3=Waff |first3=Craig B. |date=December 2004 |title=The case of the pilfered planet – did the British steal Neptune? |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-case-of-the-pilfered |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110319155153/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=the-case-of-the-pilfered |archive-date=19 March 2011 |access-date=20 January 2011 |magazine=Scientific American |jstor=26060804}}</ref> ==ဖွဲ့စည်းပုံ== [[File:Neptune,_Earth_size_comparison_true color.jpg|thumb|ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား အရွယ်အစားနှိုင်းယှဉ်ပြပုံ]] နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏လေထု (ဂြိုဟ်၏အပေါ်တွင်လွှင့်မျောနေသော ဓာတ်ငွေ့အလွှာ) မှာ [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]]ဓာတ်ငွေ့ နှင့် ဟီလီယံဓာတ်ငွေ့တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး မီသိန်းဓာတ်အနည်းငယ်မျှပါဝင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဂြိုဟ်၏အရောင်မှာ အပြာရောင်ဖြစ်နေသည်။<ref name=bluecolour>{{cite web |first=Kirk |last=Munsell |author2=Smith, Harman |author3=Harvey, Samantha |date=13 November 2007 |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong |title=Neptune overview |work=Solar System Exploration |publisher=NASA |accessdate=20 February 2008 |archivedate=3 March 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080303045911/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune&Display=OverviewLong }}</ref> နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြာရောင်မှာ မီသိန်းဓာတ်ငွေ့ ဆတူမျှပါရှိသော ယူရေးနပ်ဂြိုဟ်၏အပြာရောင်ထက် များစွာပို၍တောက်ပသည်။ ထို့ကြောင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် အပြာရောင်တောက်ပခြင်းမှာ အခြားအကြောင်းများလည်း ရှိနိုင်သည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တိုက်ခတ်သော လေမှာ နေအဖွဲ့အစည်း အတွင်းရှိ အခြားဂြိုဟ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်ပြီး အမြန်ဆုံးအနေနှင့် တစ်နာရီလျှင် ၂၁၀၀ ကီလိုမီတာနှုန်း (မိုင် ၁၃၀၀ နှုန်း) အထိတိုက်ခတ်သည်ဟု တိုင်းတာရရှိသည်။<ref name="Suomi1991"/> နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်သည် [[ကမ္ဘာ]]ဂြိုဟ်ထက် ၁၇ ဆပိုမိုကြီးမားသော်လည်း [[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]၏ ၁၉ ပုံတစ်ပုံသာ ရှိသည်။<ref>{{cite web | last = Williams|first = David R. | date = 29 November 2007 |url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/ | title = Planetary Fact Sheet&nbsp;– Metric|publisher=NASA | accessdate = 13 March 2008 }}</ref> ==လေထု== {{Multiple image | direction = vertical | total_width = 230 | image1 = Neptune Cloud Cover Over Three Decades (2023-019).png | caption1 = ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အထိ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ တိမ်ဖုံးလွှမ်းမှု<ref name="NYT-20230818" />၁၉၉၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ်အထိ နက်ပကျွန်း၏ တိမ်ဖုံးလွှမ်းမှု အခြေအနေ။ [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]၏ WFPC2 နှင့် WFC3 ကိရိယာများမှ အချက်အလက်များကို အခြေခံ၍ ရေးဆွဲထားသော မှားယွင်းအရောင်ဖော်ပုံရိပ် (false color image) ဖြစ်သည်။ | image2 = Neptune clouds.jpg | caption2 = အမြင့်ပေမြင့် တိမ်တိုက်များသည် နက်ပကျွန်း၏ အောက်ဘက် တိမ်လွှာပေါ်တွင် အရိပ်ကျနေသည်။ တိမ်များကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ ပြသနိုင်ရန်အတွက် အရောင်ကို ပိုမိုပေါ်လွင်အောင် လုပ်ဆောင်ထားသည်။ }} မြင့်မားသော အမြင့်ပေများတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ လေထုသည် [[ဟိုက်ဒရိုဂျင်]] ၈၀ ရာခိုင်ရာနှုန်းနှင့် [[ဟီလီယမ်]] ၁၉ ရာခိုင်ရာနှုန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name=hubbard>{{cite journal |last=Hubbard |first=W.B. |title=Neptune's Deep Chemistry |journal=Science |date=1997 |volume=275 |issue=5304 |pages=1279–80 |doi=10.1126/science.275.5304.1279 |pmid=9064785 }}</ref> [[မီသိန်း]] အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်နေသည်။ ယူရေးနပ်စ်ကဲ့သို့ပင် လေထုအတွင်းရှိ မီသိန်းက အနီရောင်အလင်းကို စုပ်ယူခြင်းသည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အား မှေးမှိန်သော အပြာရောင်အဆင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေ ယူရေးနပ်စ်လေထုအတွင်း၌ စုစည်းနေသော မြူခိုးငွေ့များကြောင့် ဤအပြာရောင်အဆင်းမှာ နက်ပကျွန်းတွင် ပိုမိုထင်ရှားနေသည်။<ref>{{Cite web |last1=Crisp |first1=D. |last2=Hammel |first2=H.B. |date=14 June 1995 |title=Hubble Space Telescope Observations of Neptune |url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1995/09/image/a/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070802132430/http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/1995/09/image/a |archive-date=2 August 2007 |access-date=22 April 2007 |publisher=Hubble News Center}}</ref> နက်ပကျွန်း၏ လေထုကို အဓိက ဒေသကြီး နှစ်ခုအဖြစ် ခွဲခြားထားသည် - အမြင့်ပေနှင့်အမျှ အပူချိန် ကျဆင်းသွားသည့် အောက်ခြေ [[ထရိုပိုစဖီးယား အလွှာ|ထရိုပိုစဖီးယား]] (troposphere) နှင့် အမြင့်ပေနှင့်အမျှ အပူချိန် မြင့်တက်လာသည့် [[စထရာတိုစဖီးယား အလွှာ|စထရာတိုစဖီးယား]] (stratosphere) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့နှစ်ခုကြားရှိ နယ်နိမိတ်ဖြစ်သော ထရိုပိုပေါ့စ် (tropopause) သည် ဖိအား ၀.၁ ဘား (၁၀ ကီလိုပါစကယ်) တွင် တည်ရှိသည်။ ထို့နောက် စထရာတိုစဖီးယားသည် ဖိအား ၁၀ ၏ အနှုတ် ၅ ထပ်မှ ၁၀ ၏ အနှုတ် ၄ ထပ် ဘား (၁ မှ ၁၀ ပါစကယ်) အောက်နိမ့်သော ဖိအားတွင် [[သာမိုစဖီးယား]] (thermosphere) သို့ နေရာလွှဲပြောင်းပေးသည်။ သာမိုစဖီးယားသည် [[အက်ဇိုစဖီးယား အလွှာ|အိတ်ဇိုစဖီးယား]] (exosphere) သို့ တဖြည်းဖြည်း ကူးပြောင်းသွားသည်။ မော်ဒယ်များ၏ ခန့်မှန်းချက်များအရ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ထရိုပိုစဖီးယားတွင် အမြင့်ပေါ်မူတည်၍ ဓာတုဖွဲ့စည်းမှု မတူညီသော တိမ်အလွှာများကို အစီအစဉ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ယူဆကြသည်။ အပေါ်ဆုံးအဆင့်ရှိ တိမ်များသည် ဖိအား 1 bar အောက်တွင် တည်ရှိသည်။ ထိုနေရာရှိ အပူချိန်သည် မီသိန်း ဓာတ်ငွေ့ကို ငွေ့ရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲစေပြီး တိမ်များအဖြစ် စုပေါင်းဖွဲ့စည်းနိုင်ရန် သင့်လျော်သည်။ ဖိအား 1 bar မှ 5 bar အတွင်း (100 မှ 500 kPa) တွင် အမိုးနီးယားနှင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဆာလ်ဖိုက် (Hydrogen sulfide) တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော တိမ်များ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ ဖိအား 5 bar ထက် မြင့်မားသောနေရာများတွင် တိမ်များ၌ အမိုးနီးယား၊ အမိုနီယမ်ဆာလ်ဖိုက် (Ammonium sulfide)၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဆာလ်ဖိုက်နှင့် ရေတို့ ပါဝင်နိုင်သည်။ ပိုမိုနက်ရှိုင်းသော လေထုအလွှာများတွင် ဖိအား 50 bar ခန့် (5.0 MPa) ရှိသည့်နေရာ၌ ရေခဲတိမ်များ ရှိသင့်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်။ ထိုနေရာတွင် အပူချိန်သည် 273 K (0°C သို့မဟုတ် 32°F) အထိ ရောက်ရှိသည်။ ထိုအလွှာ၏ အောက်ဘက်တွင်လည်း အမိုးနီးယားနှင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဆာလ်ဖိုက်တို့ ပါဝင်သော တိမ်များကို တွေ့ရှိနိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ပေါ်ရှိ အမြင့်ပိုင်းတိမ်များသည် ၎င်းတို့အောက်ဘက်ရှိ အလင်းမဖောက်နိုင်သော တိမ်လွှာ (Opaque cloud deck) ပေါ်သို့ အရိပ်များကျရောက်စေကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိထားသည်။ ဂြိုဟ်၏ လတ္တီတွဒ် (Latitude) တူညီသော အမြင့်ပိုင်းနေရာများတစ်လျှောက်တွင် ဂြိုဟ်ကို ပတ်လည်ဝန်းရံနေသော တိမ်တန်းများလည်း ရှိသည်။ ထိုတိမ်တန်းများသည် အကျယ် 50–150 km ခန့်ရှိပြီး အောက်ဘက်ရှိ အဓိကတိမ်လွှာထက် အမြင့် 50–110 km ခန့်တွင် တည်ရှိကြသည်။ ဤအမြင့်ပိုင်းများသည် ရာသီဥတုဖြစ်ပေါ်သည့် လေထုအလွှာဖြစ်သော ထရိုပိုစဖီးယားအလွှာ အတွင်းတွင် ပါဝင်သည်။ ပိုမိုမြင့်မားသော စထရာတိုစဖီးယား နှင့် သာမိုစဖီးယားတို့တွင်မူ ရာသီဥတုဖြစ်စဉ်များ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိပေ။ ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နက်ပကျွန်း၏ အမြင့်ပေမြင့် တိမ်များသည် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရာ [[ဟာဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]နှင့် မြေပြင်စောင့်ကြည့်လေ့လာရေး တယ်လီစကုပ်များ၏ အနှစ်သုံးဆယ်ကြာ လေ့လာစောင့်ကြည့်မှုများကို ကိုးကားဖော်ပြရန် ဖြစ်လာစေခဲ့သည်။ အဆိုပါ လေ့လာမှုအရ နက်ပကျွန်း၏ အမြင့်ပေမြင့် တိမ်လှုပ်ရှားမှုသည် ဂြိုဟ်၏ ရာသီဥတုများနှင့် မဆိုင်ဘဲ ဆိုလာ စက်ဝန်းများ (Solar cycles) နှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။<ref name="NYT-20230818" /><ref>{{cite web |last1=Gianopoulos |first1=Andrea |title=Neptune's Disappearing Clouds Linked to the Solar Cycle |url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2023/hubble-neptunes-disappearing-clouds-linked-to-the-solar-cycle |website=NASA |access-date=24 August 2023 |date=16 August 2023 |archive-date=24 August 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230824000143/https://www.nasa.gov/feature/goddard/2023/hubble-neptunes-disappearing-clouds-linked-to-the-solar-cycle/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Chavez |first1=Erandi |last2=de Pater |first2=Imke |last3=Redwing |first3=Erin |last4=Molter |first4=Edward M. |last5=Roman |first5=Michael T. |last6=Zorzi |first6=Andrea |last7=Alvarez |first7=Carlos |last8=Campbell |first8=Randy |last9=de Kleer |first9=Katherine|author9-link=Katherine de Kleer |last10=Hueso |first10=Ricardo |last11=Wong |first11=Michael H. |last12=Gates |first12=Elinor |last13=Lynam |first13=Paul David |last14=Davies |first14=Ashley G. |last15=Aycock |first15=Joel |last16=Mcilroy |first16=Jason |last17=Pelletier |first17=John |last18=Ridenour |first18=Anthony |last19=Stickel |first19=Terry |title=Evolution of Neptune at near-infrared wavelengths from 1994 through 2022 |journal=Icarus |date=November 2023 |volume=404 |article-number=115667 |doi=10.1016/j.icarus.2023.115667 |arxiv=2307.08157 |bibcode=2023Icar..40415667C |quote=The clear positive correlation we find between cloud activity and Solar Lyman-Alpha (121.56 nm) irradiance lends support to the theory that the periodicity in Neptune's cloud activity results from photochemical cloud/haze production triggered by Solar ultraviolet emissions. }}</ref> နက်ပကျွန်း၏ ရောင်စဉ် စပက်ထရမ်များအရ ၎င်း၏ အောက်ခြေ စထရာတိုစဖီးယားသည် [[အီသိန်း]]နှင့် အီသိုင်း (ethyne) ကဲ့သို့သော မီသိန်း၏ [[ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်]]ဖြင့် ဖိုတိုလစ်စစ် (photolysis) ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမှ ထွက်လာသော ပစ္စည်းများ ရေငွေ့ရည်ဖွဲ့ခြင်းကြောင့် မြူထူထပ်နေကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ စထရာတိုစဖီးယားတွင် [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုက်]]နှင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဆိုင်ယာနိုက် အနည်းငယ် ပါဝင်နေသည်။ [[ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်]] ပါဝင်မှု မြင့်မားခြင်းကြောင့် နက်ပကျွန်း၏ စထရာတိုစဖီးယားသည် ယူရေးနပ်စ်ထက် ပိုမို ပူနွေးနေသည်။<ref name="Lunine 1993"/> ရှင်းလင်းဖော်ပြရန် ခက်ခဲဆဲဖြစ်သော အကြောင်းပြချက်များကြောင့် ဂြိုဟ်၏ သာမိုစဖီးယားသည် {{Convert|750|K|C F|sigfig=3}} ခန့်ရှိသော ပုံမှန်မဟုတ်ဘဲ မြင့်မားသည့် အပူချိန်တွင် တည်ရှိနေသည်။<ref name="Broadfoot19989">{{cite journal |last1=Broadfoot |first1=A. L. |last2=Atreya |first2=S. K. |last3=Bertaux |first3=J. L. |last4=Blamont |first4=J. E. |last5=Dessler |first5=A. J. |last6=Donahue |first6=T. M. |last7=Forrester |first7=W. T. |last8=Hall |first8=D. T. |last9=Herbert |first9=F. |last10=Holberg |first10=J. B. |last11=Hunter |first11=D. M. |last12=Krasnopolsky |first12=V. A. |last13=Linick |first13=S. |last14=Lunine |first14=J. I. |last15=McConnell |first15=J. C. |author16-link=Henry Warren Moos |last16=Moos |first16=H. W. |last17=Sandel |first17=B. R. |last18=Schneider |first18=N. M. |last19=Shemansky |first19=D. E. |last20=Smith |first20=G. R. |last21=Strobel |first21=D. F. |last22=Yelle |first22=R. V. |title=Ultraviolet Spectrometer Observations of Neptune and Triton |journal=Science |date=15 December 1989 |volume=246 |issue=4936 |pages=1459–1466 |doi=10.1126/science.246.4936.1459 |pmid=17756000 |bibcode=1989Sci...246.1459B }}</ref><ref name="Herbert & Sandel 1999"/> ဤအပူချိန်ကို ထုတ်ပေးရန်အတွက် ဤဂြိုဟ်သည် နေမှ အလွန်ဝေးကွာလွန်းနေသည်။ အပူပေးသည့် ယန္တရားအတွက် ဖြစ်နိုင်ခြေတစ်ခုမှာ ဂြိုဟ်၏ [[သံလိုက်စက်ကွင်း]]ရှိ အိုင်းယွန်းများနှင့် လေထု၏ အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှုပင် ဖြစ်သည်။ အခြားသော ဖြစ်နိုင်ခြေများမှာ လေထုအတွင်း ပျောက်ကွယ်သွားသည့် အတွင်းပိုင်းမှ ဆွဲငင်အား လှိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ သာမိုစဖီးယားနှင့် တစ်နေရာတည်းတွင် တည်ရှိနေသော နက်ပကျွန်း၏ အိုင်ယွန်စဖီးယားတွင် <chem>H3+</chem> ကို ပထမဆုံးအကြိမ် စောင့်ကြည့်တွေ့ရှိခဲ့ရခြင်းက [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] ပြီးနောက် နက်ပကျွန်း၏ သာမိုစဖီးယား အပူချိန် ကယ်လ်ဗင် ၄၅၀ ရှိကြောင်း ပထမဆုံးအကြိမ် တိုင်းတာနိုင်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နက်ပကျွန်းသည် တစ်နှစ်လျှင် ~၁၀ ကယ်လ်ဗင်နှုန်းဖြင့် ရှင်းပြ၍မရနိုင်သော အလွန်အမင်း အေးမြလာသည့် ဖြစ်စဉ်ကို ကြုံတွေ့နေရသည်။<ref name=":2" /> ဤအေးမြလာသည့် ဖြစ်စဉ်သည် ယူရေးနပ်စ်၏ အပေါ်လေထုတွင်လည်း ဖြစ်ပေါ်နေပြီး ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ မှတ်တမ်းတင်ထားပြီး ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |last1=Melin |first1=Henrik |last2=Fletcher |first2=L. N. |last3=Hammel |first3=H. B. |last4=Milam |first4=S. N. |last5=Moore |first5=L. |last6=Stallard |first6=T. S. |last7=O’Donoghue |first7=J. |last8=Tiranti |first8=P. I. |last9=Thomas |first9=E. M. |last10=Knowles |first10=K. L. |last11=Roman |first11=M. |last12=Lamy |first12=L. |last13=King |first13=O. R. T. |last14=Harkett |first14=J. |date=2025-11-28 |title=The Ionosphere of Uranus as Revealed by JWST |url=https://agupubs.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1029/2025GL118301 |journal=Geophysical Research Letters |language=en |volume=52 |issue=22 |article-number=e2025GL118301 |doi=10.1029/2025GL118301 |bibcode=2025GeoRL..5218301M |issn=0094-8276}}</ref> သာမိုစဖီးယားတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်နှင့် ရေတို့ကို အနည်းငယ်မျှသာ တွေ့ရှိရသည်။ ၎င်းတို့သည် [[ဥက္ကာခဲမှုန်]]နှင့် အာကာသဖုန်မှုန့်များကဲ့သို့သော ပြင်ပအရင်းအမြစ်များမှတစ်ဆင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်းသို့ ရောက်ရှိစုပုံလာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်။<ref name=elkins-tanton/><ref name="Encrenaz 2003"/> ==ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:New_Webb_Images_Capture_Rare_View_of_Neptune’s_Rings_(Labeled).png|thumbnail|200px|[[ဂျိမ်းစ် ဝက်ဘ် အာကာသ တယ်လီစကုပ်]]ဖြင့် ရိုက်ကူးထားသော နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အရံလများစွာကို မှတ်သားပြသထားသည့် မှတ်စုပါပုံရိပ်၊ တောက်ပသော အပြာရောင်ဖြင့် ကြယ်ကဲ့သို့ ပုံရိပ်မှာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]]ပင် ဖြစ်သည်။]] နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တွင် သိရှိထားပြီးသော အရံလ ၁၆ စင်း ရှိသည်။<ref name="Sheppardmoons2024"/> [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]]သည် နက်ပကျွန်း၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်ပြီး နက်ပကျွန်းကို ပတ်နေသော ထုထည်စုစုပေါင်း၏ ၉၉.၅ ရာခိုင်ရာနှုန်းကျော်ကို ကိုယ်စားပြုကာ စက်လုံးပုံစံ ဖြစ်ပေါ်လာရန် လုံလောက်သော ထုထည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော လလည်း ဖြစ်သည်။ ထရီတွန်ကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် ကိုယ်တိုင် ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် ဆယ့်ခုနစ်ရက်အကြာတွင် ဝီလျံ လက်ဆယ်က ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ အခြားသော ကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်ရံလများနှင့် မတူဘဲ ထရီတွန်သည် နောက်ပြန်ပတ်လမ်း (retrograde orbit) ရှိနေပြီး ယင်းက ၎င်းသည် မူလနေရာတွင် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကြားဖြတ်ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း ညွှန်ပြနေသည်။ ၎င်းသည် ရှေးခေတ်က [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]] အတွင်းရှိ [[ဂြိုဟ်သိမ်]]တစ်စင်း ဖြစ်ခဲ့ဖွယ်ရှိသည်။<ref>{{Cite journal |last1=Agnor |first1=Craig B. |last2=Hamilton |first2=Douglas P. |date=May 2006 |title=Neptune's capture of its moon Triton in a binary–planet gravitational encounter |journal=[[:en:Nature (journal)|Nature]] |volume=441 |issue=7090 |pages=192–194 |bibcode=2006Natur.441..192A |doi=10.1038/nature04792 |pmid=16688170 }}</ref> ၎င်းသည် နက်ပကျွန်းနှင့် အလွန်နီးကပ်သဖြင့် တစ်ထပ်တည်းကျသော လှည့်ပတ်မှု (synchronous rotation) တွင် တည်ရှိနေပြီး ဒီရေဆိုင်ရာ အရှိန်မြှင့်အားကြောင့် အတွင်းဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့လျားဝင်ရောက်နေသည်။ ၎င်းသည် ရိုရှီ ကန့်သတ်ချက် (Roche limit) သို့ ရောက်ရှိသည့်အခါ လွန်ခဲ့သော နှစ်ဘီလီယံ ၂၈ ခန့်အကြာတွင် အပိုင်းပိုင်း ပြိုကွဲသွားလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။<ref name="Wang2025">{{cite journal |last1=Wang |first1=K. |last2=Zhang |first2=H. |last3=Li |first3=Y. |last4=Qiao |first4=L. |title=A Plausible Minimum Value of the Neptunian Tidal Dissipation Factor Estimated from Triton's Astrometric Observations |journal=Solar System Research |volume=59 |issue=1 |pages=6–15 |doi=10.1134/S0038094624601440 |url=https://link.springer.com/article/10.1134/S0038094624601440 |date=2025 |bibcode=2025SoSyR..59....6W |access-date=2026-05-12 |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20250311062145/https://link.springer.com/article/10.1134/S0038094624601440 |archive-date=11 March 2025 |url-status=live }}</ref> ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ထရီတွန်သည် ခန့်မှန်းခြေ အပူချိန် ကယ်လ်ဗင် ၃၈ (ဖာရင်ဟိုက် -၄၃၁ ဒီဂရီ၊ ဆဲလ်စီးယက် -၂၃၅ ဒီဂရီ) ဖြင့်<ref>{{cite web | url=https://science.nasa.gov/neptune/moons/triton/#hds-sidebar-nav-1 | title=Triton - NASA Science | date=21 November 2017 | access-date=7 January 2024 | archive-date=7 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240107182347/https://science.nasa.gov/neptune/moons/triton/#hds-sidebar-nav-1 | url-status=live }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Nelson |first1=Robert M. |last2=Smythe |first2=William D. |last3=Wallis |first3=Brad D. |last4=Horn |first4=Linda J. |last5=Lane |first5=Arthur L. |last6=Mayo |first6=Marvin J. |display-authors=4 |date=19 October 1990 |title=Temperature and Thermal Emissivity of the Surface of Neptune's Satellite Triton |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=250 |issue=4979 |pages=429–431 |bibcode=1990Sci...250..429N |doi=10.1126/science.250.4979.429 |pmid=17793020 }}</ref> နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း တိုင်းတာဖူးသမျှ အအေးဆုံး အရာဝတ္ထု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last=Wilford |first=John N. |newspaper=[[The New York Times]] |date=29 August 1989 |title=Triton May Be Coldest Spot in Solar System |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE4DC1138F93AA1575BC0A96F948260 |access-date=29 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210100148/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950DE4DC1138F93AA1575BC0A96F948260 |archive-date=10 December 2008 |url-status=live }}</ref> ဤကဲ့သို့ အပူချိန် နိမ့်ကျရခြင်းမှာ ထရီန်၏ အလင်းပြန်နိုင်စွမ်း (high albedo) မြင့်မားခြင်းကြောင့် နေရောင်ခြည်ကို စုပ်ယူမည့်အစား အများအပြား ပြန်လည် ရောင်ပြန်ဟပ်စေသောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web | url=https://phys.libretexts.org/Bookshelves/Astronomy__Cosmology/Astronomy_1e_(OpenStax)/12%3A_Rings_Moons_and_Pluto/12.03%3A_Titan_and_Triton | title=12.3: Titan and Triton | date=7 October 2016 | access-date=7 January 2024 | archive-date=7 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240107175520/https://phys.libretexts.org/Bookshelves/Astronomy__Cosmology/Astronomy_1e_(OpenStax)/12:_Rings_Moons_and_Pluto/12.03:_Titan_and_Triton | url-status=live }}</ref><ref>{{cite web | url=https://sos.noaa.gov/catalog/datasets/triton-neptunes-moon/ | title=Triton: Neptune's Moon | date=January 2010 | access-date=7 January 2024 | archive-date=7 January 2024 | archive-url=https://web.archive.org/web/20240107175520/https://sos.noaa.gov/catalog/datasets/triton-neptunes-moon/ | url-status=live }}</ref> နက်ပကျွန်း၏ ဒုတိယမြောက် သိရှိရသော အရံလ (ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် အစဉ်လိုက်အရ) ဖြစ်သည့် ပုံမှန်မဟုတ်သော လဖြစ်သော [[နီရီး (ဂြိုဟ်ရံလ)|နီရီး]] (Nereid) တွင် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ မည်သည့် အရံလ၏ ပတ်လမ်းနှင့်မဆို နှိုင်းယှဉ်ပါက အလွန်စွန်းထွက်သော ပတ်လမ်းများထဲမှ တစ်ခု ပါရှိသည်။ ၀.၇၅၁၂ ရှိသော ပတ်လမ်းစွန်းထွက်မှု (eccentricity) ကြောင့် ၎င်းအား နက်ပကျွန်းမှ အဝေးဆုံး အကွာအဝေး (apoapsis) သည် အနီးဆုံး အကွာအဝေးထက် ခုနစ်ဆ ရှိစေသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှ စက်တင်ဘာလအထိ ''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]]'' သည် နက်ပကျွန်း၏ အရံလ ခြောက်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name="science4936-2">{{Cite journal |last1=Stone |first1=E. C. |last2=Miner |first2=E. D. |date=15 November 1989 |title=The Voyager 2 Encounter with the Neptunian System |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=246 |issue=4936 |pages=1417–1421 |bibcode=1989Sci...246.1417S |doi=10.1126/science.246.4936.1417 |pmid=17755996 }}</ref> ၎င်းတို့အနက် ပုံသဏ္ဌာန် မမှန်ကန်သော [[ပရိုသီးစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ပရိုတီယပ်စ်]] (Proteus) သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဆွဲငင်အားဖြင့် စက်လုံးပုံစံသို့ ဆွဲသွင်းခြင်းမခံရဘဲ ၎င်း၏ သိပ်သည်းဆရှိသော ကိုယ်ထည်တစ်ခုအဖြစ် ရှိနိုင်သမျှ ကြီးမားခြင်းကြောင့် ထင်ရှားသည်။<ref name=Brown>{{cite web |url=http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/ |title=The Dwarf Planets |first=Michael E. |last=Brown |author-link=Michael E. Brown |publisher=California Institute of Technology, Department of Geological Sciences |access-date=9 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719164447/http://web.gps.caltech.edu/~mbrown/dwarfplanets/ |archive-date=19 July 2011 }}{{self-published inline|date=March 2026}}</ref> နက်ပကျွန်း၏ ဒုတိယမြောက် ထုထည်အကြီးဆုံးလ ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းသည် ထရီတွန် ထုထည်၏ ၀.၂၅ ရာခိုင်ရာနှုန်းသာ ရှိသည်။ နက်ပကျွန်း၏ အနီးဆုံး အရံလလေးစင်းဖြစ်သော [[နိုင်းရယ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|နေယာ့ဒ်]] (Naiad)၊ [[သာလပ်စ်ဆာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|သာလာဆာ]] (Thalassa)၊ [[ဒိုင်စပိုင်နာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဒက်စပီနာ]] (Despina) နှင့် [[ဂလက်သီယာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂါလာတီယာ]] (Galatea) တို့သည် နက်ပကျွန်း၏ ကွင်းအတွင်း၌ ကျရောက်ရန် လုံလောက်စွာ နီးကပ်စွာ ပတ်နေကြသည်။ ထို့ထက် ပိုဝေးသော [[လာရစ်ဆာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|လာရီဆာ]] (Larissa) ကို ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ကြယ်တစ်စင်းကို ကာဆီးသွားခဲ့စဉ်က ပထမဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့ ကာဆီးမှုကို ကွင်းမြှားတန်းများကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ က နက်ပကျွန်းကို လေ့လာခဲ့ချိန်တွင် လာရီဆာက ဖြစ်စေခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ ၂၀၀၂ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ်အတွင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ပုံမှန်မဟုတ်သော အရံလအသစ် ငါးစင်းကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="HolmanKavelaarsGrav2004">{{cite journal |doi=10.1038/nature02832 |last1=Holman |first1=M.J. |author-link=Matthew J. Holman |last2=Kavelaars |first2=J.J. |author-link2=John J. Kavelaars |last3=Grav |first3=T. |display-authors=3 |year=2004 |last4=Gladman |first4=B.J. |author-link4=Brett J. Gladman |last5=Fraser |first5=W.C. |last6=Milisavljevic |first6=D. |last7=Nicholson |first7=P.D. |last8=Burns |first8=J.A. |last9=Carruba |first9=V. |title=Discovery of five irregular moons of Neptune |journal=Nature |volume=430 |issue=7002 |pages=865–67 |pmid=15318214 |bibcode=2004Natur.430..865H }}</ref><ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3578210.stm |title=Five new moons for planet Neptune |date=18 August 2004 |publisher=BBC News|access-date=6 August 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070808234419/http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/3578210.stm |archive-date=8 August 2007 |url-status=live }}</ref> ဟာဘယ် အာကာသမှန်ပြောင်း၏ ပုံရိပ်ပေါင်းများစွာကို ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် လအသစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အသေးဆုံးထဲမှ ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော [[ဟစ်ပိုကန့် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဟစ်ပိုကန့် ]] (Hippocamp) ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.theverge.com/2019/2/20/18233029/neptune-moon-hippocamp-proteus-hubble-space-telescope|title=Neptune's newly discovered moon may be the survivor of an ancient collision|last=Grush|first=Loren|date=20 February 2019|website=The Verge|access-date=22 February 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190221130219/https://www.theverge.com/2019/2/20/18233029/neptune-moon-hippocamp-proteus-hubble-space-telescope|archive-date=21 February 2019|url-status=live}}</ref> နက်ပကျွန်းသည် ရောမတို့၏ ပင်လယ်ဘုရား ဖြစ်သည်နှင့်အညီ နက်ပကျွန်း၏ အရံလများကို ပင်လယ်ဘုရားငယ်များကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးထားသည်။<ref name=USGS/> ==စူးစမ်းလေ့လာခြင်း== [[File:Animation_of_Voyager_2_trajectory.gif|thumb|upright=1.25|၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်မှ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၀ ရက်အထိ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]] အာကာသယာဉ်၏ ပျံသန်းသွားလာခဲ့သော လမ်းကြောင်းကို လှုပ်ရှားပုံရိပ်ဖြင့် ဖော်ပြထားခြင်း။ [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]]{{legend2|magenta|''ဗွိုင်ယေဂျာ ၂''}}{{·}}{{legend2|Royalblue|[[ကမ္ဘာမြေ]]}}{{·}}{{legend2|Lime|[[ဂျူပီတာဂြိုဟ်]]}} {{·}}{{legend2|Cyan|[[စနေဂြိုဟ်]]}}{{·}}{{legend2|Gold|[[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]}}{{·}}{{legend2|OrangeRed|နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်}}{{·}}{{legend2|Yellow|[[နေ]]}}]] ''[[ဗွိုင်ယေဂျာ ၂]]'' သည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်သို့ သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့ဖူးသည့် တစ်ခုတည်းသော အာကာသယာဉ် ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ အာကာသယာဉ်သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဤဂြိုဟ်နှင့် အနီးဆုံးသို့ ချဉ်းကပ်ခဲ့သည်။ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်သည် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အနေဖြင့် သွားရောက်လေ့လာနိုင်သည့် နောက်ဆုံး အဓိကဂြိုဟ်ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း၏ လမ်းကြောင်းအပေါ် မည်သို့သော သက်ရောက်မှုများ ရှိလာနိုင်သည်ဖြစ်စေ ထိုဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရီတွန်]]ကို အနီးကပ်ဖြတ်သန်းလေ့လာရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်။ ယင်းသည် [[ဗွိုင်ယေဂျာ ၁]] အာကာသယာဉ်က စနေဂြိုဟ်နှင့် ၎င်း၏ ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သော [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]တို့ကို သွားရောက်လေ့လာခဲ့စဉ်က ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် နည်းလမ်းနှင့် ဆင်တူသည်။ ဆုံတွေ့စဉ်အတွင်း အာကာသယာဉ်မှ ပေးပို့သည့် အချက်ပြမှုများသည် [[ကမ္ဘာမြေ]]သို့ ရောက်ရှိရန် မိနစ် ၂၄၆ မိနစ် ကြာမြင့်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အများအားဖြင့် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ ၏ တာဝန်မှာ နက်ပကျွန်းနှင့် ဆုံတွေ့မှုအတွက် ကြိုတင်စီစဉ်ထားသော အမိန့်ပေးချက်များကိုသာ အဓိက အားထားခဲ့ရသည်။ အဆိုပါ အာကာသယာဉ်သည် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ လေထုနှင့် ၄,၄၀၀ ကီလိုမီတာ အကွာအဝေးအတွင်းသို့ မရောက်ရှိမီ နီရစ် (Nereid) လနှင့် ဝေးကွာစွာ ဆုံတွေ့မှုကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ထိုနေ့နှောင်းပိုင်းတွင် ဂြိုဟ်၏ အကြီးဆုံးလဖြစ်သော ထရီတွန် အနီးမှ ဆက်လက် ဖြတ်သန်းသွားခဲ့သည်။<ref name=burgess>[[#Burgess|Burgess]] (1991):46–55.</ref> အဆိုပါ အာကာသယာဉ်သည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ဝန်းရံထားသော [[သံလိုက်စက်ကွင်း]] ရှိကြောင်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ထိုသံလိုက်စက်ကွင်းသည် ဂြိုဟ်၏ ဗဟိုချက်နှင့် တစ်ထပ်တည်းမကျဘဲ ဗဟိုချက်မှ ရွေ့လျားနေပြီး [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] ပတ်လည်ရှိ သံလိုက်စက်ကွင်းကဲ့သို့ပင် စောင်းနေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။ [[ရေဒီယိုလှိုင်း]]ထုတ်လွှတ်မှုများကို တိုင်းတာခြင်းဖြင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ လည်ပတ်ချိန်ကို သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ အာကာသယာဉ်၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တွင် မျှော်လင့်ထားသည်ထက် ပိုမိုလှုပ်ရှားပြင်းထန်သော ရာသီဥတုစနစ်တစ်ခု ရှိနေကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်။ ထိုမစ်ရှင်အတွင်း နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ လအသစ် ၆ လုံးကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဂြိုဟ်တွင် ကွင်းတစ်ကွင်းထက် ပိုမိုရှိကြောင်းလည်း အတည်ပြုနိုင်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အနီးကပ်ဖြတ်သန်းလေ့လာမှုမှတစ်ဆင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဒြပ်ထုကို ပထမဆုံးအကြိမ် တိကျစွာ တိုင်းတာနိုင်ခဲ့သည်။ တိုင်းတာရရှိသော ဒြပ်ထုသည် ယခင်က တွက်ချက်ထားသည့် ပမာဏထက် ၀.၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် လျော့နည်းနေခဲ့သည်။ ဤတိုင်းတာချက်အသစ်ကြောင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမရှိသေးသော Planet X ဟုခေါ်သည့် ဂြိုဟ်တစ်လုံးသည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်နှင့် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်တို့၏ ပတ်လမ်းများအပေါ် ဆွဲငင်အားသက်ရောက်မှု ရှိနေသည်ဟူသော ယူဆချက်ကို ပယ်ချနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Standage|2000|p=188}}</ref><ref>{{Cite web |last1=Gebhardt |first1=Chris |last2=Goldader |first2=Jeff |date=20 August 2011 |title=Thirty-four years after launch, Voyager 2 continues to explore |url=http://www.nasaspaceflight.com/2011/08/thirty-four-years-voyager-2-continues-explore/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160219211545/http://www.nasaspaceflight.com/2011/08/thirty-four-years-voyager-2-continues-explore/ |archive-date=19 February 2016 |access-date=22 January 2016 |website=NASASpaceflight}}</ref> ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှစတင်၍ တရုတ်နိုင်ငံ အမျိုးသားအာကာသစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (China National Space Administration) သည် ''ဗွိုင်ယေဂျာ'' အာကာသယာဉ်များနှင့် ဆင်တူသော ကြယ်တာရာအကြား အာကာသသို့ သွားရောက်လေ့လာမည့် အာကာသစူးစမ်းရေးယာဉ် နှစ်စင်းပါဝင်သော စီမံကိန်းတစ်ခုကို လေ့လာဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ ယာယီအားဖြင့် ယင်းစီမံကိန်းကို ''Shensuo'' ဟု အမည်ပေးထားသည်။<ref name="WuEtAl2019">{{cite journal |last1=Wu |first1=Weiren |last2=Yu |first2=Dengyun |last3=Huang |first3=Jiangchuan |last4=Zong |first4=Qiugang |last5=Wang |first5=Chi |last6=Yu |first6=Guobin |last7=He |first7=Rongwei |last8=Wang |first8=Qian |last9=Kang |first9=Yan |last10=Meng |first10=Linzhi |last11=Wu |first11=Ke |last12=He |first12=Jiansen |last13=Li |first13=Hui |title=Exploring the solar system boundary |journal=Scientia Sinica Informationis |date=9 January 2019 |volume=49 |issue=1 |page=1 |doi=10.1360/N112018-00273 |doi-access=free }}</ref> အဆိုပါ အာကာသယာဉ်နှစ်စင်းစလုံးကို ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း လွှတ်တင်ရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး တစ်စင်းစီသည် မတူညီသော လမ်းကြောင်းများအတိုင်း သွားရောက်ကာ [[ဟေလီယိုစဖီးယား]]၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အစွန်းနှစ်ဖက်ကို စူးစမ်းလေ့လာမည်ဖြစ်သည်။ ဒုတိယအာကာသယာဉ်ဖြစ်သော IHP-2 သည် ၂၀၃၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အနီးမှ ဖြတ်သန်းသွားမည်ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ဖြတ်သန်းစဉ် ဂြိုဟ်၏ တိမ်ထိပ်များအထက် ၁,၀၀၀ ကီလိုမီတာခန့်အကွာမှ ဖြတ်သန်းရန် စီစဉ်ထားသည်။ ထို့အပြင် ဂြိုဟ်၏ လေထုအတွင်းသို့ ထိုးဝင်ဝင်ရောက်ကာ တိုင်းတာလေ့လာနိုင်မည့် Atmospheric Impactor ကိရိယာကိုလည်း သယ်ဆောင်သွားပြီး နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အနီးသို့ ချဉ်းကပ်စဉ် လွှတ်ချနိုင်ဖွယ်ရှိသည်။<ref name="SpaceNews IHP">{{cite news |last1=Jones |first1=Andrew |title=China to launch a pair of spacecraft towards the edge of the solar system |url=https://spacenews.com/china-to-launch-a-pair-of-spacecraft-towards-the-edge-of-the-solar-system/ |access-date=29 April 2021 |website=SpaceNews |date=16 April 2021 |archive-date=29 June 2026 |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20260629230619/https://spacenews.com/china-to-launch-a-pair-of-spacecraft-towards-the-edge-of-the-solar-system/ |url-status=live }}</ref> ထို့နောက် အဆိုပါ အာကာသယာဉ်သည် ၎င်း၏ မစ်ရှင်ကို ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ကာ [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]]ကို ဖြတ်သန်း၍ ဟေလီယိုစဖီးယား၏ အမြီးပိုင်း (Heliosphere tail) သို့ ဦးတည်သွားမည်ဖြစ်သည်။ ထိုအမြီးပိုင်းသည် ယခုအချိန်အထိ စူးစမ်းလေ့လာမှု မပြုလုပ်ရသေးသော အာကာသနယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist|3 |refs= <ref name=ring1>{{cite news |last=Wilford |first=John N. |date=10 June 1982 |title=Data Shows 2 Rings Circling Neptune |newspaper=The New York Times |url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=technology&res=950DE3D71F38F933A25755C0A964948260&n=Top/News/Science/Topics/Space |access-date=29 February 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210100701/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?sec=technology&res=950DE3D71F38F933A25755C0A964948260&n=Top%2FNews%2FScience%2FTopics%2FSpace |archive-date=10 December 2008 |url-status=live }}</ref> <ref name="NYT-20230818">{{cite news |last=Andrews |first=Robin George |title=Neptune's Clouds Have Vanished, and Scientists Think They Know Why - A recent study suggests a relationship between solar cycles and the atmosphere of the solar system's eighth planet. |url=https://www.nytimes.com/2023/08/18/science/neptune-clouds-sun.html |date=18 August 2023 |work=The New York Times |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230821110635/https://www.nytimes.com/2023/08/18/science/neptune-clouds-sun.html |archive-date= 2023-08-21|access-date=21 August 2023 }}</ref> <ref name="Lunine 1993"> {{cite journal |last=Lunine |first=Jonathan I. |date=September 1993 |title=The atmospheres of Uranus and Neptune |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=31 |pages=217–263 |bibcode=1993ARA&A..31..217L |doi=10.1146/annurev.aa.31.090193.001245 }} </ref> <ref name="Herbert & Sandel 1999"> {{cite journal |last1=Herbert |first1=Floyd |last2=Sandel |first2=Bill R. |date=August–September 1999 |title=Ultraviolet observations of Uranus and Neptune |journal=Planetary and Space Science |volume=47 |issue=8–9 |pages=1,119–139 |bibcode=1999P&SS...47.1119H |doi=10.1016/S0032-0633(98)00142-1 }} </ref> <ref name=":2">{{Cite journal |last1=Melin |first1=Henrik |last2=Moore |first2=Luke |last3=Fletcher |first3=Leigh N. |last4=Hammel |first4=Heidi B. |last5=O’Donoghue |first5=James |last6=Stallard |first6=Tom S. |last7=Milam |first7=Stephanie N. |last8=Roman |first8=Michael |last9=King |first9=Oliver R. T. |last10=Rowe-Gurney |first10=Naomi |last11=Thomas |first11=Emma E. |last12=Wang |first12=Ruoyan |last13=Tiranti |first13=Paola I. |last14=Harkett |first14=Jake |last15=Knowles |first15=Katie L. |title=Discovery of H3+ and infrared aurorae at Neptune with JWST |url=https://www.nature.com/articles/s41550-025-02507-9 |journal=Nature Astronomy |language=en |volume=9 |issue=5 |pages=666–671 |doi=10.1038/s41550-025-02507-9 |issn=2397-3366 |pmc=12095041 |pmid=40417327 |publication-date=2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260527052717/https://www.nature.com/articles/s41550-025-02507-9 |archive-date=27 May 2026 |access-date=2 June 2026 |url-status=live}}</ref> <ref name=elkins-tanton>{{cite book |last=Elkins-Tanton |first=Linda T. |date=2006 |title=Uranus, Neptune, Pluto, and the Outer Solar System |publisher=Chelsea House |location=New York |isbn=978-0-8160-5197-7 |pages=[https://archive.org/details/uranusneptuneplu00elki/page/79 79–83] |url=https://archive.org/details/uranusneptuneplu00elki/page/79 }}</ref> <ref name="Encrenaz 2003"> {{cite journal |last=Encrenaz |first=Thérèse |date=February 2003 |title=ISO observations of the giant planets and Titan: What have we learnt? |journal=Planetary and Space Science |volume=51 |issue=2 |pages=89–103 |doi=10.1016/S0032-0633(02)00145-9 |bibcode=2003P&SS...51...89E }} </ref> <ref name="Sheppardmoons2024">{{cite web |title = New Uranus and Neptune Moons |url = https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/home/newuranusneptunemoons |work = Earth & Planetary Laboratory |publisher = Carnegie Institution for Science |date = 23 February 2024 |access-date = 23 February 2024 |archive-date = 23 February 2024 |archive-url = https://web.archive.org/web/20240223160326/https://sites.google.com/carnegiescience.edu/sheppard/home/newuranusneptunemoons |url-status = live }}</ref> <ref name="USGS">{{cite web |url=https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets |title=Planet and Satellite Names and Discoverers |publisher=U.S. Geological Survey |series=Gazetteer of Planetary Nomenclature |date=17 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180809110639/https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets |archive-date=9 August 2018 |url-status=live |access-date=26 March 2012 }}</ref> }} == အခြား ကြည့်ရန် == * [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]] * [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]] == ပြင်ပ လင့် == * [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html NASA's Neptune fact sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701192119/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/neptunefact.html |date=1 July 2010 }} * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune Neptune Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061213204351/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Neptune |date=13 December 2006 }} by [http://solarsystem.nasa.gov NASA's Solar System Exploration] * [http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/NeptuneTrojans.html MPC's List Of Neptune Trojans] * [http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html Planets - Neptune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110606055326/http://www.projectshum.org/Planets/neptune.html |date=6 June 2011 }} A kid's guide to Neptune. * [http://www.worldclimatereport.com/index.php/2007/05/08/neptune-news/#more-241 Neptune and global warming] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512230322/http://www.worldclimatereport.com/index.php/2007/05/08/neptune-news/#more-241 |date=12 May 2008 }} {{Footer SolarSystem}} [[Category:နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]] [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဂြိုဟ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများ]] 0lh4ewomtp7regk0mv4t2jzicqa1v9n 0 2893 1058165 1057413 2026-10-15T17:27:24Z InternetArchiveBot 61272 Adding 3 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058165 wikitext text/x-wiki {{About|ဂြိုဟ်သိမ်|ဒဏ္ဍာရီ|ပလူတို (ဒဏ္ဍာရီ)}} {{Infobox planet | name = ပလူတို | symbol = [[File:Pluto symbol (large orb, bold).svg|24px|⯓]] | image = [[File:Pluto in True Color - High-Res.jpg|280px]] | caption = ''[[New Horizons]]'' အာကာသယဉ်မှ ရိုက်ကူးထားသော ပလူတိုဂြိုဟ်{{efn|name = caption|This is a Digital compositing of four near-true color photographs taken by the ''[[New Horizons]]'' spacecraft on July 14, 2015 from a distance of {{convert|450,000|mi|km|disp=flip|abbr=on}}. The most prominent feature in the image, the bright, youthful plains of Tombaugh Regio and Sputnik Planum, can be seen at lower right. It contrasts the darker, more cratered terrain of Cthulhu Regio at lower left. Because of Pluto's 119.591° tilt at its axis, the southern hemisphere is barely visible in this image; the equator runs through Cthulhu and the southern parts of Sputnik Planum.}} | discovery = yes | discoverer = Clyde Tombaugh | discovered = February 18, 1930 | mp_name = '''134340 Pluto''' | named_after = ပလူတို | mp_category = {{plainlist | * [[ဂြိုဟ်ပု]] * Trans-Neptunian object * Plutoid * [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]] အရာဝတ္ထု * Plutino }} | orbit_ref =<ref name="TOP2013" />{{efn|name = MeanElements|The mean elements here are from the Theory of the Outer Planets (TOP2013) solution by the Institut de mécanique céleste et de calcul des éphémérides (IMCCE). They refer to the standard equinox J2000, the barycenter of the Solar System, and the epoch J2000.}} | epoch = [[J2000]] | aphelion = {{plainlist | * {{val|49.319|ul=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|7378.07|u=Gm}}}}) * February, 2114 }} | perihelion = {{plainlist | * {{val|29.656|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|4436.4|u=Gm}}}}) * (September 5, 1989)<ref name="jpl-ssd-horizons" /> }} | semimajor = {{plainlist | * {{val|39.54|u=AU}} * ({{nowrap|{{val|fmt=commas|5915|u=Gm}}}}) }} | eccentricity = {{val|0.24905}} | inclination = {{plainlist | * {{val|17.1405|u=°}} * (11.88° နေ၏ အီကွေတာဆီသို့) }} | asc_node = {{val|110.299|u=°}} | arg_peri = {{val|113.834|u=°}} | period = {{plainlist | * {{val|248.00}} [[:en:julian year (astronomy)|years]]<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|90581|u=days}}}}<ref name="Pluto Fact Sheet" /> * {{nowrap|{{val|fmt=commas|14164.4}}}} Plutonian solar days<ref name="planet_years" /> }} | synodic_period = 366.73 days<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | avg_speed = 4.67&nbsp;km/s<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | mean_anomaly = {{val|14.53|u=[[:en:Degree (angle)|deg]]}} | satellites = [[ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ|၅]] စင်း | physical_characteristics = yes | mean_radius = {{plainlist | * {{nowrap|{{val|fmt=commas|1188.3|0.8|u=km}}}}<ref name="Stern2015">{{cite journal |last1=Stern |first1=S. A. |displayauthors=etal |title=The Pluto system: Initial results from its exploration by New Horizons |url=http://www.sciencemag.org/content/350/6258/aad1815/T1.expansion.html |journal=Science |date=2015 |volume=350 |issue=6258 |pages=249–352 |doi=10.1126/science.aad1815 |bibcode=2015Sci...350.1815S |pmid=26472913 |arxiv=1510.07704}}</ref><ref name = "Pluto System after New Horizons">{{cite journal |last1=Stern |first1=S.A. |last2=Grundy |first2=W. |last3=McKinnon |first3=W.B. |last4=Weaver |first4=H.A. |last5=Young |first5=L.A. |title=The Pluto System After New Horizons |journal=Annual Review of Astronomy and Astrophysics |volume=2018 |pages=357–392 |arxiv=1712.05669 |year=2017 |bibcode=2018ARA&A..56..357S |doi=10.1146/annurev-astro-081817-051935 }}</ref><ref name="Nimmo2017">{{cite journal |last=Nimmo |first=Francis |display-authors=etal |title=Mean radius and shape of Pluto and Charon from New Horizons images |journal=Icarus |date=2017 |volume=287 |pages=12–29 |bibcode=2017Icar..287...12N |arxiv=1603.00821 |doi=10.1016/j.icarus.2016.06.027}}</ref> * 0.18 [[ကမ္ဘာ အချင်းဝက်|ကမ္ဘာ]] }} | surface_area = {{plainlist | * {{val|1.77|e=7|u=km2}}{{efn|name=Surface area}} * 0.035 ကမ္ဘာ }} | volume = {{plainlist | * {{val|7.006|0.071|e=9|u=km3}}{{efn|name=Volume}} * {{val|0.00647|u=Earths}} }} | mass = {{plainlist | * {{val|1.303|0.003|e = 22|u=kg}}<ref name="Stern2015" /><!-- Calculated from GM=869.6 ± 1.8 km3 s–2 --> * {{val|0.00218|u=[[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|ကမ္ဘာ]]}} * 0.177 [[လဒြပ်ထု|လကမ္ဘာ]] }} | density = {{val|1.860|0.013|u=g/cm3}}<ref name="Stern2015" /> | surface_grav = {{plainlist | * {{val|0.620|}} [[အလျင်|m/s²]]{{efn|name = Surface gravity}} * 0.063 [[:en:g-force|g]] }} | escape_velocity = {{val|1.212}}&nbsp;km/s{{efn|name = Escape velocity}} | sidereal_day = {{plainlist | * {{val|6.387230|u=day}} * 6 d, 9 h, 17&nbsp;m, 36 s }} | rot_velocity = 47.18&nbsp;km/h | axial_tilt = {{val|119.591|0.014|u=°}} (to orbit)<ref name="Young2007">{{cite journal | bibcode = 2007DPS....39.6205Y | title = Pluto's Radius | last = Young | first = Eliot F. | last2 = Young | first2 = Leslie A. | last3 = Buie | first3 = Marc W. | journal = American Astronomical Society, DPS meeting No. 39, #62.05; Bulletin of the American Astronomical Society | volume = 39 | page = 541 | date = 2007 }}</ref>{{efn|name = Axial tilt}} | right_asc_north_pole = 132.993°<ref name="Archinal" /> | declination = −6.163°<ref name="Archinal" /> | albedo = 0.49 to 0.66 ([[:en:Geometric albedo|geometric]], varies by 35%)<ref name="Pluto Fact Sheet" /><ref name="Hamilton" /> | magnitude = 13.65<ref name="Pluto Fact Sheet" /> to 16.3<ref name="AstDys-Pluto" /> <br /> (mean is 15.1)<ref name="Pluto Fact Sheet" /> | abs_magnitude = −0.7<ref name="jpldata" /> | angular_size = 0.06″ to 0.11″<ref name="Pluto Fact Sheet" />{{efn|name = Angular size}} | pronounced = {{IPAc-en|audio=en-us-Pluto.ogg|ˈ|p|l|uː|t|oʊ}} | adjectives = Plutonian | atmosphere = yes | temperatures = yes | temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်|Kelvin]] | min_temp_1 = 33 K | mean_temp_1 = 44 K (−229 °C) | max_temp_1 = 55 K | surface_pressure = 1.0 [[:en:pascal (unit)|Pa]] (2015)<ref name=Stern2015/><ref>{{cite news |last=Amos |first=Jonathan |url=http://www.bbc.com/news/science-environment-33657447 |title=New Horizons: Pluto may have 'nitrogen glaciers' |work=BBC News |date=July 23, 2015 |accessdate=July 26, 2015 |quote=It could tell from the passage of sunlight and radiowaves through the Plutonian "air" that the pressure was only about 10 microbars at the surface }}</ref> | atmosphere_composition = [[နိုက်ထရိုဂျင်]]၊ [[မီသိန်း]]၊ [[ကာဗွန်မိုနောက်ဆိုဒ်]]<ref name="Physorg April 19, 2011" /> | note = no | scale_height = | flattening = <1%<ref name="Stern2015" /> }} '''ပလူတို''' ({{lang-en|Pluto}}; သင်္ကေတ: [[File:Pluto symbol (large orb, fixed width).svg|16px|⯓]]<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> ၎င်း [[File:Pluto monogram (fixed width).svg|16px|♇]]<ref>{{cite book |editor=John Lewis |date=2004 |title=Physics and chemistry of the solar system |url=https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433 |edition= 2 |page=[https://archive.org/details/physicschemistry00lewi_433/page/n78 64] |publisher=Elsevier}}</ref>) သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကျောက်သား နှင့် ရေခဲတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်ပေါ်တွင် အလွန်အေးပြီး အပူချိန် အနှုတ် ၂၁၈ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၃၆၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) မှ အနှုတ် ၂၄၀ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ် (အနှုတ် ၄၀၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အထိရှိသည်။ ပလူတိုသည် ၂၃၉၀ [[ကီလိုမီတာ]]အချင်းရှိပြီး [[လကမ္ဘာ]] ၏ သုံးပုံ နှစ်ပုံမျှရှိကာ [[ကမ္ဘာ]]၏ ၅ ပုံ ၁ ပုံမျှရှိသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အလေးချိန်မှာ တန်ချိန် ၁၃ သန်းမျှရှိသည်။ ကမ္ဘာသည် ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အဆ ၄၆၀ မျှလေးပြီး ကမ္ဘာရံလသည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၅ ဆခွဲမျှလေးသည်။ အရီဇိုးနား ပြည်နယ် Flagstaff ရှိ Lowell observatory မှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ကလိုက်တွမ်ဘော့ (Clyde Tombaugh) မှ ပလူတိုဂြိုဟ်ကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ရောမငရဲနှင့်ဆိုင်သော နတ်ဘုရား ပလူတို၏ အမည်ကို ပေးခဲ့သည်။ ထိုအမည်ကို အကြံပြုခဲ့သူမှာ အင်္ဂလန်မှ ဗဲနက်တီယာ ဘာနေး (Venetia Burney) ဖြစ်ပြီး သူမသည် ထိုအချိန်က ၁၁ နှစ် သမီးမျှသာရှိသေးသည်။ ပလူတိုတွင် [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]] (Charon)၊ [[စတိခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|စတိုက်]] (Styrx)၊ [[ခေးဘရောစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကီးဘရော့စ်]] (Kerberos)၊ [[နစ်ခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|နစ်စ်]] (Nix) နှင့် [[ဟိုက်ဒရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဟိုက်ဒရာ]] (Hydra) ဟူသော ဂြိုဟ်ရံလ ၅ ခု ရှိသည်။ ချာရွန်မှာ ၁၁၉၀ ကီလိုမီတာ အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အချင်း၏ တစ်ဝက်မျှရှိသည်။ ပလူတိုနှင့် ချာရွန်တို့သည် တစ်ခုကို တစ်ခု အပြန်အလှန်လှည့်ပတ်နေကြပြီး ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား ၂ ခုပမာရှိသည်။ နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာတို့မှာ ပိုမိုသေးငယ်ပြီး ၄၅ ကီလိုမီတာမှ ၁၆၀ ကီလိုမီတာ အတွင်းသာ ကျယ်ဝန်းသော အချင်းရှိပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်မှ ၄၄၀၀၀ ကီလိုမီတာမျှ ကွာဝေးသည်။ ချာရွန်ကို ၁၉၇၈ ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး နစ်စ်နှင့် ဟိုက်ဒရာကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ [[နေအဖွဲ့အစည်း]] အတွင်းတွင် ဂြိုဟ် ၈ ခု ရှိသည်။ ပလူတိုသည် ထိုဂြိုဟ် ၈ ခုနှင့် လွန်စွာမှပင် ကွဲပြားခြားနား နေသည်။ ၎င်းသည် အခြားဂြိုဟ်များထက် သေးငယ်နေပြီး နေ၏ ပတ်လည်တွင် ပုံစံကွဲပြားသော လမ်းကြောင်းဖြင့် သွားလာနေသည်။ ပလူတိုသည် ၎င်း သွားလာသော လမ်းကြောင်းကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ထက် ပို၍ နေနှင့် နီးကပ်နေလေ့ ရှိသည်။ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်များစာရင်းမှ ပယ်ဖျက်ခဲ့သော အချိန်မှစ၍ [[ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်|မာကျူရီဂြိုဟ်]]သည် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ အသေးဆုံးဂြိုဟ်ဖြစ်လာသည်။ မာကျူရီဂြိုဟ်သည် ပလူတိုဂြိုဟ်ထက် ၂ ဆမျှ ပို၍ ကျယ်ဝန်းပြီး ဒြပ်ထု ပမာဏမှာ ပလူတိုထက် ၂၅ဆမျှ ပိုသည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်အား ၉ ခုမြောက် ဂြိုဟ်အဖြစ် သတ်မှတ် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသော်လည်း ကျူးပါး ခါးပတ်မှ ပလူတိုထက် ပိုကြီးသောဂြိုဟ်များအား ထပ်မံတွေရှိခဲ့သောကြောင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် နိုင်ငံတကာ အာကာသ အဖွဲ့အစည်းမှ ပလူတိုကို ဂြိုဟ်ဟု မသတ်မှတ်သင့်တော့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ ပလူတိုအား ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သင့်သည်ဟု သဘောတူညီခဲ့ကြသည်။<ref name="BBC-Akwagyiram 2005-08-02">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4737647.stm | title = Farewell Pluto? | first = Alexis | last = Akwagyiram | work = BBC News | date = August 2, 2005 | accessdate = March 5, 2006 }}</ref> ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၄ တွင် [[New Horizons]] အာကာသယာဉ်သည် ပလူတိုအနီးဖြတ်၍ပျံသန်းသည့် ပထမဆုံးယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref name="NYT-20150714-kc">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=NASA's New Horizons Spacecraft Completes Flyby of Pluto |url=http://www.nytimes.com/2015/07/15/science/space/nasa-new-horizons-spacecraft-reaches-pluto.html |date=July 14, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 14, 2015}}</ref><ref name="AP-20150714">{{cite news |last=Dunn |first=Marcia |title=Pluto close-up: Spacecraft makes flyby of icy, mystery world |url=http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html |date=July 14, 2015 |work=AP News |accessdate=July 14, 2015 |archivedate=16 July 2015 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150716165559/http://apnews.excite.com/article/20150714/us-sci--pluto-1a20f848e7.html }}</ref><ref name="NYT-20150718">{{cite news |last=Chang |first=Kenneth |title=The Long, Strange Trip to Pluto, and How NASA Nearly Missed It |url=http://www.nytimes.com/2015/07/19/us/the-long-strange-trip-to-pluto-and-how-nasa-nearly-missed-it.html |date=July 18, 2015 |work=New York Times |accessdate=July 19, 2015}}</ref> ယင်းကဲ့သို့ပျံသန်းစဉ် ပလူတိုအား အသေးစိတ် လေ့လာတိုင်းတာခဲ့သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== ===ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း=== ၁၈၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အာဘိန်း လီ ဗယ်ရီယာ (Urbain Le Verrier) သည် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းအတွင်း ဖြစ်ပေါ်နေသော ပတ်လမ်းအနှောင့်အယှက်များ (perturbations) ကို လေ့လာဆန်းစစ်ပြီးနောက် ထိုအချိန်က မတွေ့ရှိရသေးသော နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ တည်နေရာကို [[ဂန္ထဝင် မက္ကင်းနစ်|နယူတန်နီယမ် မက္ကင်းနစ်]]ကို အသုံးပြု၍ ကြိုတင်ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ကို ထပ်မံလေ့လာတွေ့ရှိမှုများအပြီး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များသည် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းကို နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်အပြင် အခြားဂြိုဟ်တစ်လုံးကပါ နှောင့်ယှက်သက်ရောက်နေခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းသုံးသပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Croswell |first=Ken |title=Planet Quest: The Epic Discovery of Alien Solar Systems |url=https://books.google.com/books?id=60sPD6yjbVAC |location=New York |publisher=The Free Press |year=1997 |isbn=978-0-684-83252-4 |page=43 |access-date=April 15, 2022 |archive-date=February 26, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240226151141/https://books.google.com/books?id=60sPD6yjbVAC |url-status=live }}</ref> ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် အရီဇိုးနားပြည်နယ်၊ ဖလက်စတက်ဖ်မြို့တွင် လိုဝဲလ် နက္ခတ်တာရာလေ့လာရေးစခန်း (Lowell Observatory) ကို တည်ထောင်ခဲ့သူ ဘော့စတွန်မြို့သား ချမ်းသာကြွယ်ဝသည့် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) သည် နဝမမြောက်ဂြိုဟ်တစ်လုံး ရှိနိုင်ခြေကို ရှာဖွေရန် ကျယ်ပြန့်သော စီမံကိန်းတစ်ခုကို စတင်ခဲ့သည်။ ၎င်းဂြိုဟ်ကို “ဂြိုဟ် X” (Planet X) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။<ref name="Tombaugh1946" /> ၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် လိုဝဲလ်နှင့် ဝီလျံ အိပ်ချ် ပစ်ကရင်း (William H. Pickering) တို့သည် ထိုဂြိုဟ်၏ တည်နေရာဖြစ်နိုင်သည့် ကောင်းကင်ကိုဩဒိနိတ် အချက်အလက်များစွာကို အကြံပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="Hoyt" /> လိုဝဲလ်နှင့် ၎င်း၏ နက္ခတ်တာရာလေ့လာရေးစခန်းသည် အဲလစ်ဇဘက် ဝီလျံစ် (Elizabeth Williams) ပြုလုပ်ထားသော သင်္ချာတွက်ချက်မှုများကို အသုံးပြုကာ ရှာဖွေမှုများကို လိုဝဲလ် ကွယ်လွန်သည့် ၁၉၁၆ ခုနှစ်အထိ ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရခဲ့ပေ။<ref name="Hoyt" /><ref name="Littman1990" /> လိုဝဲလ် မသိရှိခဲ့သည့်အချက်မှာ သူ၏ ကောင်းကင်ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းများထဲတွင် ၁၉၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၉ ရက်နှင့် ဧပြီလ ၇ ရက်တို့၌ ပလူတိုဂြိုဟ်၏ မှုန်ဝါးသောပုံရိပ်နှစ်ခု ပါဝင်နေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုအချိန်က ယင်းပုံရိပ်များကို ပလူတိုဂြိုဟ်၏ ပုံရိပ်များအဖြစ် မသတ်မှတ်နိုင်ခဲ့ကြပေ။ ထို့အပြင် ပလူတိုဂြိုဟ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းမပြုမီက ရိုက်ကူးမှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့သည့် အခြားလေ့လာတွေ့ရှိချက် ၁၄ ခုလည်း ရှိသေးသည်။ ယင်းတို့အနက် အစောဆုံးလေ့လာတွေ့ရှိချက်ကို ၁၉၀၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်တွင် ယာကီးစ် နက္ခတ်တာရာလေ့လာရေးစခန်း (Yerkes Observatory) က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်။<ref name="BuchwaldDimarioWild2000" /> ပါစီဗယ် လိုဝဲလ်၏ ဇနီးမုဆိုးမ ကွန်စတန့် လိုဝဲလ် (Constance Lowell) သည် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏ အမွေအနှစ်များနှင့်ပတ်သက်၍ လိုဝဲလ် နက္ခတ်တာရာလေ့လာရေးစခန်းနှင့် ဆယ်နှစ်ကြာ ဥပဒေရေးရာ အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဂြိုဟ် X ကို ရှာဖွေသည့်လုပ်ငန်းကို ၁၉၂၉ ခုနှစ်အထိ ပြန်လည်မစတင်နိုင်ခဲ့ပေ။ နက္ခတ်တာရာလေ့လာရေးစခန်း၏ ဒါရိုက်တာ ဗက်စတို မဲလ်ဗင် စလိုက်ဖာ (Vesto Melvin Slipher) သည် အသက် ၂၃ နှစ်အရွယ် ကလိုက်ဒ် တွန်ဘော (Clyde Tombaugh) အား ဂြိုဟ် X ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ တွန်ဘောသည် သူရေးဆွဲထားသော နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ပုံများကို စလိုက်ဖာက သဘောကျနှစ်သက်ခဲ့ပြီးနောက် နက္ခတ်တာရာလေ့လာရေးစခန်းသို့ မကြာသေးမီကမှ ရောက်ရှိလာသူဖြစ်သည်။ တွန်ဘော၏ တာဝန်မှာ ညဘက်ကောင်းကင်ယံအား ဓာတ်ပုံနှစ်ပုံစီ အတွဲလိုက် စနစ်တကျ ရိုက်ကူးပြီးနောက် ဓာတ်ပုံအတွဲတစ်တွဲစီကို စစ်ဆေးကာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုခု၏ တည်နေရာ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ရှိ၊ မရှိ ဆုံးဖြတ်ရန်ဖြစ်သည်။ Blink comparator ဟုခေါ်သော ကိရိယာကို အသုံးပြု၍ ဓာတ်ပုံပြားတစ်ခုစီ၏ ပုံရိပ်နှစ်ခုကို လျင်မြန်စွာ အလှည့်ကျ ပြောင်းလဲကြည့်ရှုခဲ့သည်။ ထိုသို့ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် ဓာတ်ပုံများအကြား တည်နေရာ သို့မဟုတ် အသွင်အပြင် ပြောင်းလဲသွားသော အရာဝတ္ထုများ ရွေ့လျားနေသကဲ့သို့ ထင်မြင်စေခဲ့သည်။ တစ်နှစ်နီးပါး ရှာဖွေခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် တွန်ဘောသည် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နှင့် ၂၉ ရက်နေ့များ၌ ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံပြားများပေါ်တွင် ရွေ့လျားနေဖွယ်ရှိသည့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ရိုက်ကူးထားသော အရည်အသွေးနိမ့် ဓာတ်ပုံတစ်ပုံကလည်း ထိုအရာဝတ္ထု၏ ရွေ့လျားမှုကို အတည်ပြုရန် အထောက်အကူပြုခဲ့သည်။ စူးစမ်းလေ့လာရေးဌာနသည် ထပ်မံအတည်ပြုနိုင်သည့် ဓာတ်ပုံများကို ရရှိပြီးနောက် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ထိုရှာဖွေတွေ့ရှိမှုသတင်းကို ဟားဗတ်ကောလိပ် နက္ခတ္တဗေဒလေ့လာရေးဌာန (Harvard College Observatory) သို့ ကြေးနန်းဖြင့် ပေးပို့ခဲ့သည်။ ထိုအရာဝတ္ထုကို ချက်ချင်းပင် နဝမမြောက် ဂြိုဟ် (ninth planet) အဖြစ် ကြေညာခဲ့ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းသည် မျှော်မှန်းထားသည်ထက် များစွာသေးငယ်ကြောင်း တွေ့ရှိလာသောအခါ ဂြိုဟ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိအပေါ် မေးခွန်းထုတ်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်၏ တစ်နှစ် (Plutonian year) သည် ကမ္ဘာမြေ၏ ၂၄၇.၉၄ နှစ်နှင့် ညီမျှသည်။<ref name="Pluto Fact Sheet" /> ထို့ကြောင့် ၂၁၇၈ ခုနှစ်တွင် ပလူတိုဂြိုဟ်သည် ၎င်းကို စတင်ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့်အချိန်မှစ၍ နေကို တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်မိမည်ဖြစ်သည်။ ===အမည်=== ပလူတို” (Pluto) ဟူသောအမည်သည် [[ရောမဒဏ္ဍာရီ]]လာ မြေအောက်ကမ္ဘာ၏ နတ်ဘုရား (god of the underworld) ၏ အမည်မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယင်းအမည်သည် [[ဂရိဒဏ္ဍာရီ]]တွင် ပလူတိုနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူညီသော [[ဟေးဒီးစ်]] (Hades) ကို ရည်ညွှန်းသည့် အခြားအမည်တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကြောင်း ကြေညာပြီးနောက် လိုဝဲလ် နက္ခတ္တဗေဒလေ့လာရေးဌာန (Lowell Observatory) သို့ အမည်ပေးရန် အကြံပြုချက်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။<ref name="pluto guide" /> ထိုအမည်များအနက် မီနာဗာ (Minerva)၊ ပလူတို (Pluto) နှင့် ခရိုနပ်စ် (Cronus) ဟူသော အမည်သုံးခုသည် ထိပ်ဆုံးတွင် ရှိနေခဲ့သည်။ မီနာဗာသည် လိုဝဲလ်ဌာနမှ ဝန်ထမ်းများ၏ ပထမဦးစားပေး ရွေးချယ်မှုဖြစ်သော်လည်း<ref name=S&G/> ယင်းအမည်ကို ဂြိုဟ်သိမ်တစ်ခုအတွက် အသုံးပြုပြီးဖြစ်သောကြောင့် ပယ်ချခဲ့သည်။ ခရိုနပ်စ်အမည်ကိုမူ လူကြိုက်မများဘဲ မိမိကိုယ်ကို အလွန်အမင်း အထင်ကြီးသူဟု သတ်မှတ်ခံထားရသော နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် သောမတ်စ် ဂျက်ဖာဆန် ဂျက်ဆင် စီး (Thomas Jefferson Jackson See) က အဆိုပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် နှစ်သက်မှုနည်းပါးခဲ့သည်။ ထို့နောက် မဲခွဲဆုံးဖြတ်ခဲ့ရာ “ပလူတို” အမည်ကို အားလုံးက တညီတညွတ်တည်း ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်။ ထိုအမည်ကို အတည်တကျ အသုံးပြုနိုင်ရန်နှင့် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ အမည်ကဲ့သို့ အမည်ပြောင်းလဲမှုများ မဖြစ်ပေါ်စေရန် လိုဝဲလ် နက္ခတ္တဗေဒလေ့လာရေးဌာနသည် ယင်းအမည်ကို အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒအသင်း (American Astronomical Society) နှင့် တော်ဝင် နက္ခတ္တဗေဒအသင်း (Royal Astronomical Society) တို့ထံ တင်ပြခဲ့သည်။ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့စလုံးကလည်း တညီတညွတ်တည်း အတည်ပြုခဲ့ကြသည်။<ref name="T&M">{{cite book|first1=Clyde W.|last1=Tombaugh|first2=Patrick|last2=Moore|year=1980|title=Out of the Darkness: The Planet Pluto|url=https://archive.org/details/outofdarkness00tomb|publisher=Stackpole Books|location=Harrisburg, Pa.|isbn=0-8117-1163-3}}</ref> ထိုအမည်ကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref name="Venetia" /><ref>{{cite web |title=Pluto Research at Lowell |url=https://lowell.edu/in-depth/pluto/pluto-research-at-lowell/ |website=Lowell Observatory |access-date=March 22, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160418140312/http://lowell.edu/in-depth/pluto/pluto-research-at-lowell/ |archive-date=April 18, 2016 }}</ref> လိုဝဲလ်ထံ ပေးပို့ခဲ့သော စာများနှင့် ကြေးနန်းများအနက် “ပလူတို” (Pluto) ဟူသောအမည်ကို အကြိမ်ရေ ၁၅၀ ခန့် အဆိုပြုထားခဲ့ကြသည်။ ယင်းအမည်ကို ပထမဆုံး အဆိုပြုခဲ့သူမှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အောက်စဖို့ဒ်မြို့မှ ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီများကို စိတ်ဝင်စားသော ယင်းအချိန်က အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ် ကျောင်းသူ ဗင်နီရှာ ဘာနီ (Venetia Burney၊ ၁၉၁၈–၂၀၀၉) ဖြစ်သည်။ ပလူတိုဂြိုဟ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကြောင်း သတင်းကို သူမ၏အဘိုး ဖော်လ်ကနာ မေဒန် (Falconer Madan) က နံနက်စာစားချိန်တွင် မိသားစုအား ဖတ်ပြခဲ့စဉ် ဗင်နီရှာက ထိုအမည်ကို အကြံပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ မေဒန်သည် ယင်းအကြံပြုချက်ကို နက္ခတ္တဗေဒပါမောက္ခ ဟားဘတ် ဟောလ် တာနာ (Herbert Hall Turner) ထံ တင်ပြခဲ့သည်။ တာနာကလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုကို ကြေညာပြီး သုံးရက်အကြာဖြစ်သော ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် လိုဝဲလ် နက္ခတ္တဗေဒလေ့လာရေးဌာနရှိ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များထံ ကြေးနန်းဖြင့် ပေးပို့ခဲ့သည်။<ref name=S&G>Kevin Schindler & William Grundy (2018) ''Pluto and Lowell Observatory'', pp. 73–79.</ref><ref name="Venetia" /> “ပလူတို” ဟူသောအမည်သည် ဒဏ္ဍာရီလာအရလည်း သင့်လျော်မှုရှိခဲ့သည်။ ပလူတိုနတ်ဘုရားသည် စေတန်နတ်ဘုရား၏ အသက်ရှင်ကျန်ရစ်ခဲ့သော သားသမီးခြောက်ဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်သည်။ အခြားသားသမီးများ၏ အမည်များကိုလည်း အဓိကဂြိုဟ်များနှင့် ဂြိုဟ်သိမ်များအတွက် အသုံးပြုပြီးဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့မှာ ပလူတို၏ ညီများဖြစ်သော ဂျူပီတာနတ်ဘုရား (Jupiter) နှင့် နက်ပကျွန်းနတ်ဘုရား (Neptune)၊ ညီမများဖြစ်သော စီးရီးစ်နတ်ဘုရားမ (Ceres)၊ ဂျူနိုနတ်ဘုရားမ (Juno) နှင့် ဗက်စတာနတ်ဘုရားမ (Vesta) တို့ဖြစ်ကြသည်။ နတ်ဘုရားပလူတိုနှင့် ပလူတိုဂြိုဟ်တို့သည် နှစ်ဦးစလုံး “မှောင်မိုက်သော” နယ်မြေများနှင့် ဆက်စပ်နေကြသည်။ ထို့အပြင် ပလူတိုနတ်ဘုရားသည် မိမိကိုယ်ကို မမြင်နိုင်အောင် ဖျောက်ဖျက်နိုင်စွမ်းရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး ပလူတိုဂြိုဟ်ကိုလည်း အချိန်ကြာမြင့်စွာ မတွေ့ရှိနိုင်ခဲ့ခြင်းနှင့် ဆင်တူနေသည်။<ref>Scott & Powell (2018) ''The Universe as It Really Is''</ref> ထိုအမည်ကို ရွေးချယ်ရာတွင် နောက်ထပ်အထောက်အကူဖြစ်စေသည့်အချက်မှာ “Pluto” ဟူသော စကားလုံး၏ ပထမစာလုံးနှစ်လုံးဖြစ်သော “Pl” သည် ပါစီဗယ် လိုဝဲလ် (Percival Lowell) ၏ အမည်အစ စာလုံးများနှင့် ကိုက်ညီနေခြင်းဖြစ်သည်။ အမှန်တကယ်ပင် “Percival” ဟူသောအမည်သည် ဂြိုဟ်အသစ်အတွက် အမည်ပေးရန် လူကြိုက်များသော အကြံပြုချက်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ <gallery mode="packed" heights="200" align="center"> File:Pluto discovery plates.gif|alt=The same area of night sky with stars, shown twice, side by side. One of the bright points, located with an arrow, changes position between the two images.|ပလူတို ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ဓာတ်ပုံ File:Clyde W. Tombaugh.jpeg|Clyde Tombaugh, in Kansas </gallery> ===အမျိုးအစား ခွဲခြားခြင်း=== ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှစ၍ ပလူတိုဂြိုဟ်နှင့် တူညီသော အာကာသနယ်ပယ်အတွင်း နေကို လှည့်ပတ်နေသည့် အခြားအာကာသအရာဝတ္ထုများစွာကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ ယင်းအချက်က ပလူတိုသည် [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]]ဟုခေါ်သော အာကာသအရာဝတ္ထုများ အစုအဝေး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ ဤတွေ့ရှိချက်ကြောင့် ပလူတိုကို ဂြိုဟ်အဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်ထားခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ပလူတိုကို ၎င်းပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အခြားအရာဝတ္ထုများနှင့်အတူ အမျိုးအစားတူအဖြစ် သတ်မှတ်သင့်သလား၊ သို့မဟုတ် သီးခြားခွဲခြားသတ်မှတ်သင့်သလားဟု လူအများက မေးခွန်းထုတ်ခဲ့ကြသည်။ ပြတိုက်များနှင့် နက္ခတ္တဗေဒပြခန်းများ၏ ဒါရိုက်တာအချို့သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]၏ ဂြိုဟ်ပုံစံငယ်များတွင် ပလူတိုကို ချန်လှပ်ထားခြင်းကြောင့် တစ်ခါတစ်ရံ အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် နယူးယောက်မြို့ရှိ ဟေးဒန် နက္ခတ္တဗေဒပြခန်း (Hayden Planetarium) ၌ ဂြိုဟ်ရှစ်လုံးသာ ပါဝင်သော နေအဖွဲ့အစည်းပုံစံငယ်ကို ပြသခဲ့သည်။ ယင်းဖြစ်ရပ်သည် တစ်နှစ်နီးပါးအကြာတွင် သတင်းခေါင်းကြီးပိုင်းများ၌ ဖော်ပြခံခဲ့ရသည်။<ref name="Tyson2001" /> [[စီးရပ်စ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|စီးရီးစ်]] (Ceres)၊ ပါလက်စ် (Pallas)၊ ဂျူနို (Juno) နှင့် ဗက်စတာ (Vesta) တို့သည် ၁၈၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အခြားဂြိုဟ်သိမ်များစွာကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်အများစု၏ သတ်မှတ်ချက်အရ ဂြိုဟ်အဆင့်အတန်းကို ဆုံးရှုံးခဲ့ကြသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဂြိုဟ်ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ (planetary geologists) သည် စီးရီးစ်ကိုသာမက ပါလက်စ်နှင့် ဗက်စတာတို့ကိုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ အရွယ်အစားသေးငယ်သော ဂြိုဟ်သိမ်များနှင့် ကွဲပြားသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်လောက်အောင် ကြီးမားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref name=metzger19>{{cite journal |last1=Metzger |first1=Philip T. |author-link1=Philip T. Metzger |last2=Sykes |first2=Mark V. |last3=Stern |first3=Alan |last4=Runyon |first4=Kirby |date=2019 |title=The Reclassification of Asteroids from Planets to Non-Planets |journal=Icarus |volume=319 |pages=21–32 |doi=10.1016/j.icarus.2018.08.026|arxiv=1805.04115 |bibcode=2019Icar..319...21M }}</ref> ပထမဆုံး ခိုက်ပါး ခါးပတ်အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့စဉ်က ၎င်းတို့သည် အရွယ်အစားအတော်သေးငယ်ကြသည်။ သို့သော် မကြာမီတွင် ပလူတိုနှင့် အရွယ်အစား ပိုမိုနီးစပ်သော အရာဝတ္ထုများကို ဆက်လက်ရှာဖွေတွေ့ရှိလာခဲ့ကြသည်။ ထိုအရာဝတ္ထုအချို့သည် ပလူတိုကဲ့သို့ပင် ဘူမိဗေဒဆိုင်ရာ သတ်မှတ်ချက်များအရ ဂြိုဟ်အဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်လောက်အောင် ကြီးမားသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ရှင်းလင်းစိုးမိုးနိုင်မှုအပေါ် အခြေခံသည့် သတ်မှတ်ချက်များအရမူ ဂြိုဟ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် မလုံလောက်ခဲ့ပေ။<ref name=metzger22>{{cite journal |last1=Metzger |first1=Philip T. |author-link1=Philip T. Metzger |last2=Grundy |first2=W. M. |first3=Mark V. |last3=Sykes |first4=Alan |last4=Stern |first5=James F. |last5=Bell III |first6=Charlene E. |last6=Detelich |first7=Kirby |last7=Runyon |first8=Michael |last8=Summers |date=2022 |title=Moons are planets: Scientific usefulness versus cultural teleology in the taxonomy of planetary science |journal=Icarus |volume=374 |issue= |article-number=114768 |doi=10.1016/j.icarus.2021.114768 |arxiv=2110.15285 |bibcode=2022Icar..37414768M }}</ref> ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် [[ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်]]၏ ဂြိုဟ်ငယ်များဆိုင်ရာဌာန (Minor Planet Center) မှ ဘရိုင်ယန် ဂျီ. မာစ်ဒန် (Brian G. Marsden) က ပလူတိုဂြိုဟ်ကို ဂြိုဟ်အဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်ထားသည့် အဆင့်အတန်းကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားစဉ် ဂြိုဟ်ငယ်အမှတ်စဉ် ၁၀၀၀၀ (minor planet number 10000) ပေးအပ်ရန် အကြံပြုခဲ့သည်။<ref name=comet>{{cite web|title=Is Pluto a giant comet?|publisher=Central Bureau for Astronomical Telegrams|url=http://www.icq.eps.harvard.edu/ICQPluto.html|year=1999|access-date=June 27, 2025}} Marsden had first suggested in 1980 that "we should "[drop] the appellation 'ninth planet' and [classify] Pluto [...] as an unusual minor planet."</ref><ref name="PlanetDefault">{{cite web|date=June 28, 1999|first=Bruce|last=Moomaw|title=Pluto: A Planet By Default|website=spacedaily.com|url=https://www.spacedaily.com/news/pluto-99a.html|access-date=June 27, 2025|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20000816162908/https://www.spacedaily.com/news/pluto-99a.html|archive-date=August 16, 2000}}</ref> ပလူတိုဂြိုဟ်ကို ဂြိုဟ်အဆင့်အတန်းမှ လျှော့ချသတ်မှတ်တော့မည်ဟူသော အလားအလာကြောင့် အများပြည်သူအကြား ပြင်းထန်သော ကန့်ကွက်တုံ့ပြန်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တဗေဒသမဂ္ဂ (International Astronomical Union) က ထိုအချိန်တွင် ပလူတိုကို ဂြိုဟ်စာရင်းမှ ဖယ်ရှားရန် အဆိုပြုထားခြင်း မရှိကြောင်း ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite web |date=February 3, 1999|title=The Status of Pluto: A clarification|work=International Astronomical Union, Press release|url=http://www.iau.org/PlutoPR.html|archive-url=https://web.archive.org/web/19990422054633/http://www.iau.org/PlutoPR.html|archive-date=April 22, 1999}}</ref><ref name="PlanetDefault"/> ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ထိုနက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များက [[အဲရစ် (ဂြိုဟ်သိမ်)|အဲရစ်]]ဟုခေါ်သော အာကာသအရာဝတ္ထုအသစ်တစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့ကြသည်။ ထိုအရာဝတ္ထုသည် ပလူတိုထက် ဒြပ်ထုပိုမိုများပြားပြီး ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရိုင်တန်]]ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီးနောက် နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သမျှ အရာဝတ္ထုများအနက် ဒြပ်ထုအများဆုံးဖြစ်ခဲ့သည်။ ထိုအချိန်တွင် ပလူတို၏ ဂြိုဟ်အဆင့်အတန်းနှင့်ပတ်သက်သည့် အငြင်းပွားမှုကို ရှောင်လွှဲ၍ မရတော့ပေ။ သတင်းမီဒီယာများက အစပိုင်းတွင် အဲရစ်ကို ဆယ်ခုမြောက်ဂြိုဟ်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။<ref name="NASA-JPL press release 07-29-2005" /> သို့သော် ထိုအချိန်၌ ၎င်းကို ဂြိုဟ်အဖြစ် သတ်မှတ်သင့်၊ မသင့်နှင့်ပတ်သက်၍ တရားဝင် သဘောတူညီချက် မရှိသေးပေ။ နက္ခတ္တဗေဒအသိုင်းအဝိုင်းမှ အခြားပညာရှင်များကမူ အဲရစ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းသည် ပလူတိုကို [[ဂြိုဟ်ငယ်]]အဖြစ် ပြန်လည်သတ်မှတ်သင့်ကြောင်း ထောက်ခံသည့် အခိုင်မာဆုံး အကြောင်းပြချက်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်။<ref name="what"/> ==ပတ်လမ်း== [[File:Animation of Pluto orbit.gif|thumb|upright=1.5|၁၈၅၀ မှ ၂၀၉၇ ခုနှစ်အထိ ပလူတို၏ ပတ်လမ်းအား သရုပ်ဖော်ထားပုံ<br />{{legend2|Yellow| နေ}}{{·}}{{legend2|Gold | Saturn}}{{·}}{{legend2|Cyan | ယူရေးနပ်စ်}}{{·}}{{legend2| RoyalBlue | နက်ပကျွန်း}}{{·}}{{legend2|Magenta| ပလူတို}}]] ပလူတို၏ နေကို တစ်ပတ်ပြည့် လှည့်ပတ်ရန် ကြာချိန်မှာ ၂၄၈ နှစ်ခန့် ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ ပတ်လမ်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများသည် ဂြိုဟ်များ၏ ပတ်လမ်းများနှင့် သိသိသာသာ ကွဲပြားသည်။ အခြားဂြိုဟ်များသည် နေကို ပတ်လမ်းဝိုင်းပုံစံနီးပါးဖြင့် လှည့်ပတ်ကြပြီး အီကလစ်တစ် (ecliptic) ဟုခေါ်သော ပြင်ညီရည်ညွှန်းမျက်နှာပြင်တစ်ခုနှင့်လည်း နီးကပ်စွာ တည်ရှိကြသည်။ ပလူတို၏ ပတ်လမ်းမှာမူ အီကလစ်တစ်မျက်နှာပြင်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ၁၇ ဒီဂရီကျော် စောင်းနေပြီး ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်လည်း အတော်အတန် ထင်ရှားသည်။ ယင်းကို ပတ်လမ်းစောင်းထောင့် (orbital inclination) နှင့် ပတ်လမ်းဘဲဥပုံဖြစ်မှု (orbital eccentricity) ဟု ခေါ်သည်။ ပတ်လမ်းသည် ဘဲဥပုံဖြစ်နေခြင်းကြောင့် ပလူတို၏ ပတ်လမ်းအပိုင်းငယ်တစ်ခုသည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းထက် နေနှင့် ပိုမိုနီးကပ်နေသည်။ ပလူတိုနှင့် ၎င်း၏လ ခါရွန် (Charon) တို့၏ ဒြပ်ထုဗဟိုချက် (barycenter) သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် နေနှင့် အနီးဆုံးအမှတ် (perihelion) သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref name="jpl-ssd-horizons" /> ထို့အပြင် ပလူတိုသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့မှ ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့အထိ [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]ထက် နေနှင့် ပိုမိုနီးကပ်စွာ တည်ရှိခဲ့သည်။<ref name="pluto990209" /> ပလူတိုဂြိုဟ်၏ ပတ်လမ်းတစ်လျှောက်ရှိ တစ်ဝက်အဓိကဝင်ရိုးအလျား (semi-major axis) သည် [[AU|နက္ခတ္တဗေဒယူနစ်]] ၃၉.၃ မှ ၃၉.၆ AU ခန့်အတွင်း ပြောင်းလဲနေပြီး ယင်းပြောင်းလဲမှု၏ စက်ဝန်းကာလမှာ ၁၉,၉၅၁ နှစ်ခန့် ဖြစ်သည်။ ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်၍ ပလူတို၏ နေကို လှည့်ပတ်သည့်ကာလမှာ ၂၄၆ နှစ်မှ ၂၄၉ နှစ်အတွင်း ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ လက်ရှိတွင် ပလူတို၏ တစ်ဝက်အဓိကဝင်ရိုးအလျားနှင့် ပတ်လမ်းလှည့်ပတ်ကာလတို့သည် တဖြည်းဖြည်း ပိုမိုရှည်လျားလာနေသည်။<ref name=williams71 /> ==လည်ပတ်ခြင်း== [[file:Pluto rotation movie2.gif|thumb|နာဆာ၏ ''New Horizons'' အာကာသယာဉ်မှ ရရှိထားသော ဓာတ်ပုံများကို အခြေခံ၍ ဖန်တီးထားသည့် ပလူတို လည်ပတ်နေမှုကို ပြသသော ဗီဒီယို]] ပလူတို၏ လည်ပတ်ကာလ (rotation period) သို့မဟုတ် တစ်ရက်တာကြာချိန်သည် ကမ္ဘာမြေ၏ ၆.၃၈၇ ရက်နှင့် ညီမျှသည်။<ref name="Pluto Fact Sheet" /><ref name="axis" /> [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]နှင့် ပါလက်စ် (2 Pallas) ကဲ့သို့ပင် ပလူတိုသည် ၎င်း၏ ပတ်လမ်းပြင်ညီအတွင်း ဘေးစောင်းနေသကဲ့သို့ လည်ပတ်နေသည်။ ၎င်း၏ ဝင်ရိုးစောင်းထောင့်မှာ ၁၂၀ ဒီဂရီ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ရာသီအလိုက် ပြောင်းလဲမှုများမှာ အလွန်ပြင်းထန်သည်။ နေ၏ အမြင့်ဆုံးနှင့် အနိမ့်ဆုံး အနေအထားများသို့ ရောက်ရှိသည့် ရာသီကာလများ (solstices) တွင် ပလူတို၏ မျက်နှာပြင်လေးပုံတစ်ပုံသည် အဆက်မပြတ် နေရောင်ရရှိနေပြီး၊ အခြားလေးပုံတစ်ပုံမှာ အဆက်မပြတ် အမှောင်ထဲတွင် ရှိနေသည်။<ref name="Oregon" /> ပလူတို၏ ဤကဲ့သို့ ထူးခြားသော ဝင်ရိုးတည်နေရာ ဖြစ်ပေါ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကို ပညာရှင်များက ဆွေးနွေးငြင်းခုံခဲ့ကြသည်။ အရီဇိုးနားတက္ကသိုလ် (University of Arizona) ၏ သုတေသနတစ်ခုအရ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ လည်ပတ်မှုသည် စွမ်းအင်ကို အနည်းဆုံးဖြစ်စေရန် အမြဲတမ်း ချိန်ညှိသွားတတ်သည့် သဘောသဘာဝကြောင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်။ ယင်းကြောင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် အပိုဒြပ်ထုများကို [[အီကွေတာ]]အနီးသို့ ရွှေ့ပြောင်းတည်ရှိစေပြီး ဒြပ်ထုနည်းပါးသော ဒေသများကို [[ဝင်ရိုးစွန်း]]များဘက်သို့ ဦးတည်စေရန် လည်ပတ်ဦးတည်ချက် ပြောင်းလဲနိုင်သည်။ ဤဖြစ်စဉ်ကို ဝင်ရိုးစွန်းရွေ့လျားမှု (polar wander) ဟု ခေါ်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Kirschvink|first1=Joseph L.|last2=Ripperdan|first2=Robert L.|last3=Evans|first3=David A.|date=July 25, 1997|title=Evidence for a Large-Scale Reorganization of Early Cambrian Continental Masses by Inertial Interchange True Polar Wander|journal=Science|language=en|volume=277|issue=5325|pages=541–545|doi=10.1126/science.277.5325.541 }}</ref> အရီဇိုးနားတက္ကသိုလ်မှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သော သုတေသနစာတမ်းတစ်စောင်အရ ပလူတို၏ အရိပ်ကျနေသော ဒေသများတွင် အေးခဲနေသည့် [[နိုက်ထရိုဂျင်]]များ စုပုံလာခြင်းကြောင့်လည်း ဤဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။ ထိုနိုက်ထရိုဂျင်အစုအဝေးများကြောင့် ပလူတို၏ တည်နေရာဦးတည်ချက် ပြန်လည်ချိန်ညှိသွားပြီး ထူးခြားသော ဝင်ရိုးစောင်းထောင့် ၁၂၀ ဒီဂရီ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်။ နိုက်ထရိုဂျင် စုပုံအေးခဲလာရခြင်းမှာ ပလူတိုသည် နေနှင့် အလွန်ဝေးကွာနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ အီကွေတာဒေသတွင် အပူချိန်သည် −၂၄၀ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (−၄၀၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်၊ ၃၃.၁ ကယ်လ်ဗင်) အထိ ကျဆင်းနိုင်ပြီး ထိုအပူချိန်တွင် နိုက်ထရိုဂျင်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ရေခဲကဲ့သို့ အေးခဲသွားနိုင်သည်။ ပလူတိုပေါ်တွင် တွေ့ရသည့် ဝင်ရိုးစွန်းရွေ့လျားမှု ဖြစ်စဉ်မျိုးကို ကမ္ဘာပေါ်တွင်လည်း တွေ့မြင်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အန္တာတိကတိုက်ရှိ ရေခဲလွှာ (Antarctic ice sheet) သည် လက်ရှိထက် အဆများစွာ ပိုမိုကြီးမားနေပါက ထိုသို့ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်။<ref>{{Cite journal|last1=Keane|first1=James T.|last2=Matsuyama|first2=Isamu|last3=Kamata|first3=Shunichi|last4=Steckloff|first4=Jordan K.|title=Reorientation and faulting of Pluto due to volatile loading within Sputnik Planitia|journal=Nature|volume=540|issue=7631|pages=90–93|doi=10.1038/nature20120|pmid=27851731|bibcode = 2016Natur.540...90K |year=2016 }}</ref> ==ဒြပ်ထုနှင့် အရွယ်အစား== [[File:Pluto, Earth & Moon size comparison.jpg|thumb|ပလူတို (ဘယ်ဘက်အောက်ခြေ) ကို ကမ္ဘာနှင့် လတို့၏ အရွယ်အစားများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြထားပုံ|left]] ပလူတိုဂြိုဟ်၏ အချင်းမှာ ၂,၃၇၆.၆ ± ၁.၆ ကီလိုမီတာဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ ဒြပ်ထုမှာ (1.303 ± 0.003) × 10²² ကီလိုဂရမ် ဖြစ်သည်။ ယင်းသည် လ၏ ဒြပ်ထု၏ ၁၇.၇ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ညီမျှပြီး ကမ္ဘာမြေ၏ ဒြပ်ထုနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ၀.၂၂ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသည်။ ပလူတို၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာမှာ 1.774443 × 10⁷ စတုရန်းကီလိုမီတာဖြစ်ပြီး ရုရှားနိုင်ငံ၏ ဧရိယာထက် အနည်းငယ်ပိုကြီးသည်။<ref>Under "World Summary", see Table 3 and select 'pdf' or 'xls'. {{cite web |url = https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/dyb_2022/ |title = Demographic Yearbook – 2022 |date = 2023 |website = unstats.un.org |access-date = 26 December 2023 |archive-date = 22 December 2023 |archive-url = https://web.archive.org/web/20231222095253/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/dyb_2022/ |url-status = live }}</ref> ၎င်း၏ မျက်နှာပြင်ဆွဲငင်အား (surface gravity) သည် ကမ္ဘာမြေ၏ ဆွဲငင်အားကို 1 g ဟု သတ်မှတ်လျှင် 0.063 g သာရှိပြီး၊ လ၏ ဆွဲငင်အားမှာ 0.17 g ဖြစ်သည်။ ထိုအချက်ကြောင့် ပလူတို၏ လွတ်မြောက်အလျင် (escape velocity) သည် တစ်နာရီလျှင် ၄,၃၆၃.၂ ကီလိုမီတာ (၂,၇၁၁.၁၆၇ မိုင်) ဖြစ်သည်။ ကမ္ဘာမြေ၏ လွတ်မြောက်အလျင်မှာ တစ်နာရီလျှင် ၄၀,၂၇၀ ကီလိုမီတာ (၂၅,၀၂၀ မိုင်) ဖြစ်သည်။ ပလူတိုသည် ဂြိုဟ်သိမ်ခါးပတ် (asteroid belt) အတွင်းရှိ အကြီးဆုံးအရာဝတ္ထုဖြစ်သော စီးရီးစ် (Ceres) ထက် အချင်းနှစ်ဆကျော် ကြီးမားပြီး ဒြပ်ထုလည်း ၁၂ ဆခန့် ပိုများသည်။ သို့သော် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်ပတ်လမ်းအပြင်ဘက်ရှိ အရာဝတ္ထုဖြစ်သည့် အဲရစ် (Eris) ထက် ဒြပ်ထုနည်းပါးသည်။ အဲရစ်၏ အချင်းမှာ ၂,၃၂၆ ကီလိုမီတာခန့်ရှိပြီး<ref name="NewHorizons_PlutoSize">{{cite web |url=http://www.nasa.gov/feature/how-big-is-pluto-new-horizons-settles-decades-long-debate |title=How Big Is Pluto? New Horizons Settles Decades-Long Debate |publisher=NASA |date=July 13, 2015 |access-date=July 13, 2015 |archive-date=July 1, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170701005734/https://www.nasa.gov/feature/how-big-is-pluto-new-horizons-settles-decades-long-debate/ }}</ref> ပလူတို၏ အချင်း ၂,၃၇၆.၆ ကီလိုမီတာထက် သေးငယ်သည်။ ပလူတို၏ ဒြပ်ထုသည် လဒြပ်ထု၏ ၀.၂ ဆအောက်သာ ရှိသောကြောင့် ကမ္ဘာကဲ့သို့ ကျောက်သားဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဂြိုဟ်များ (terrestrial planets) ထက် များစွာနည်းပါးသည်။ ထို့အပြင် ဂြိုဟ်ရံလ ခုနစ်စင်းဖြစ်သော [[ဂျန်နမိတ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဂန်နီမီးဒ်]]၊ [[တိုက်တန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|တိုက်တန်]]၊ [[ကလက်စတို (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကယ်လစ်စတို]]၊ [[အိုင်အို (ဂြိုဟ်ရံလ)|အိုင်အို]]၊ ကမ္ဘာ့လ၊ [[ယူရိုပါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ယူရိုပါ]] နှင့် [[ထရီတွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ထရိုင်တန်]]၏ ဒြပ်ထုထက်လည်း နည်းပါးသည်။ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလ ချာရွန်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် ကက်ပလာ၏ တတိယနိယာမ (Kepler’s third law) ကို အသုံးပြုကာ ပလူတိုနှင့် ချာရွန်တို့၏ စုစုပေါင်းဒြပ်ထုကို တွက်ချက်ဆုံးဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ပလူတိုနှင့် ချာရွန်တို့ အချင်းချင်း နေရာကွယ်မှုဖြစ်စဉ် (occultation) ကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ပလူတို၏ အချင်းကို ပိုမိုတိကျစွာ သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် လိုက်လျောညီထွေ အလင်းကြည့်စနစ် (adaptive optics) နည်းပညာ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့် ပလူတို၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကိုလည်း ပိုမိုတိကျစွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်။ ပလူတို၏ လေထုနှင့် [[ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်]] အမှုန်အမွှားများပါဝင်သော မြူထုကြောင့် ပလူတို၏ အရွယ်အစားကို တိတိကျကျ သတ်မှတ်ရန် ခက်ခဲခဲ့သည်။ ၂၀၁၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် Lellouch၊ de Bergh နှင့် အခြားသုတေသီများက ပလူတို၏ လေထုအတွင်း [[မီသိန်း]]ဓာတ်ငွေ့ ရောနှောပါဝင်မှုအချိုးနှင့်ပတ်သက်သော တွေ့ရှိချက်များကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ထိုတွေ့ရှိချက်များအရ ပလူတို၏ အချင်းသည် ကီလိုမီတာ ၂,၃၆၀ ထက် ပိုမိုကြီးမားနိုင်ပြီး အကောင်းဆုံး ခန့်မှန်းတန်ဖိုးမှာ ကီလိုမီတာ ၂,၃၆၈ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]၏ ''New Horizons'' အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးယာဉ်ပေါ်ရှိ Long Range Reconnaissance Imager (LORRI) က ရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံများနှင့် အခြားကိရိယာများမှ ရရှိသော အချက်အလက်များကို ပေါင်းစပ်လေ့လာခဲ့ရာ ပလူတို၏ အချင်းမှာ ကီလိုမီတာ ၂,၃၇၀ (မိုင် ၁,၄၇၃) ဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref name="NewHorizons_PlutoSize" /><ref name="emily">{{cite web |last1=Lakdawalla |first1=Emily |title=Pluto minus one day: Very first New Horizons Pluto encounter science results |url=http://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2015/07131311-pluto-first-science.html |publisher=The Planetary Society |date=July 13, 2015 |access-date=July 13, 2015 |archive-date=March 2, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302200913/https://www.planetary.org/blogs/emily-lakdawalla/2015/07131311-pluto-first-science.html |url-status=live }}</ref> ၎င်းတန်ဖိုးကို ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကီလိုမီတာ ၂,၃၇၂ (မိုင် ၁,၄၇၄) ဟု ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး<ref name="NHPC_20150724">{{cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=dWr29KIs2Ns |title=NASA's New Horizons Team Reveals New Scientific Findings on Pluto |date=July 24, 2015 |publisher=NASA |time=52:30 |access-date=July 30, 2015 |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211028/dWr29KIs2Ns |archive-date=October 28, 2021 |quote=We had an uncertainty that ranged over maybe 70 kilometers, we've collapsed that to plus and minus two, and it's centered around 1186}}{{cbignore}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် ကီလိုမီတာ ၂,၃၇၄ ± ၈ ဟု ထပ်မံသတ်မှတ်ခဲ့သည်။ New Horizons အာကာသယာဉ်၏ Radio Science Experiment (REX) မှ ရရှိသော ရေဒီယိုလှိုင်း ဖုံးကွယ်ဖြတ်သန်းမှု (radio occultation) အချက်အလက်များကို အသုံးပြု၍ တွက်ချက်ခဲ့ရာ ပလူတို၏ အချင်းမှာ ကီလိုမီတာ ၂,၃၇၆.၆ ± ၁.၆ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref name="Nimmo2017" /> ==သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလများ== {{Main|ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလများ}} [[File:Pluto-Charon system-new.gif|alt=|thumb|upright=1.28|ပလူတို–ချာရွန်စနစ်ကို ထောင့်စောင်းမှ မြင်ရသည့်ပုံဖြစ်ပြီး ပလူတိုသည် ၎င်း၏ အပြင်ဘက်တွင် တည်ရှိသော အမှတ်တစ်ခုကို ဗဟိုပြု၍ လှည့်ပတ်နေကြောင်း ပြသထားသည်။ ပလူတိုနှင့် ခါရွန်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု၏ ဆွဲငင်အားကြောင့် လှည့်ပတ်ချိန်နှင့် ကိုယ်ပိုင်ဝင်ရိုးပေါ် လည်ပတ်ချိန် တူညီနေသည့် အခြေအနေ (tidally locked) တွင် ရှိကြသည်။]] ပလူတိုတွင် သဘာဝဂြိုဟ်ရံလ ၅ လုံးရှိကြောင်း သိရှိထားသည်။ ၎င်းတို့အနက် အကြီးဆုံးနှင့် ပလူတိုနှင့် အနီးဆုံးဂြိုဟ်ရံလမှာ [[ချာရွန် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ချာရွန်]] ဖြစ်သည်။ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် James Christy က ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ချာရွန်ကို ပထမဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ခချာရွန်သည် ဟိုက်ဒရိုစတက်တစ် မျှခြေအခြေအနေ (hydrostatic equilibrium) ရှိနိုင်သည့် ပလူတို၏ တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်သည်။ ချာရွန်၏ ဒြပ်ထုသည် လုံလောက်စွာ ကြီးမားသောကြောင့် ပလူတို–ချာရွန်ရွန်စနစ်၏ ဒြပ်ထုဗဟိုချက် (barycenter) သည် ပလူတို၏ အပြင်ဘက်တွင် တည်ရှိနေသည်။ ချာရွန်ရွန်အပြင် ပလူတိုကို ပတ်လမ်းအတွင်းမှ လှည့်ပတ်နေသော အရွယ်အစားပိုမိုသေးငယ်သည့် ဂြိုဟ်ရံလ ၄ လုံးလည်း ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ပလူတိုနှင့် အကွာအဝေးအလိုက် [[စတိခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|စတိခ်]]၊ [[နစ်ခ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|နစ်ခ်]]၊ [[ခေးဘရောစ် (ဂြိုဟ်ရံလ)|ကာဘာရော့စ်]] နှင့် [[ဟိုက်ဒရာ (ဂြိုဟ်ရံလ)|ဟိုက်ဒရာ]]တို့ဖြစ်သည်။ နစ်ခ်နှင့် ဟိုက်ဒရာတို့ကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး<ref name="Gugliotta2005" /> ကာဘာရော့စ်ကို ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း<ref name="P4" /> စတိခ်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=http://www.space.com/16531-pluto-fifth-moon-hubble-discovery.html |title=Pluto Has a Fifth Moon, Hubble Telescope Reveals |last=Wall |first=Mike |date=July 11, 2012 |work=Space.com |access-date=July 11, 2012 |archive-date=May 14, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200514184955/https://www.space.com/16531-pluto-fifth-moon-hubble-discovery.html |url-status=live }}</ref> ဂြိုဟ်ရံလများ၏ ပတ်လမ်းများသည် စက်ဝိုင်းပုံစံနှင့် အလွန်နီးစပ်ပြီး (ပတ်လမ်း၏ ထူးခြားပုံအချိုး eccentricity သည် ၀.၀၀၆ ထက်နည်းသည်) ပလူတို၏ အီကွေတာပြင်နှင့်လည်း တစ်ပြင်တည်းနီးပါး တည်ရှိကြသည် (ပတ်လမ်းစောင်းထောင့်သည် ၁ ဒီဂရီထက်နည်းသည်)။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ပတ်လမ်းပြင်များသည် ပလူတို၏ ပတ်လမ်းပြင်နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၁၂၀ ဒီဂရီ စောင်းနေသည်။ ပလူတို၏ ဂြိုဟ်ရံလစနစ်သည် အလွန်ကျစ်လျစ်သည်။ သိရှိထားသော ဂြိုဟ်ရံလ ၅ လုံးစလုံးသည် ပလူတို၏ ပတ်လမ်းအတိုင်း ရှေ့သို့လှည့်ပတ်သော ပတ်လမ်းများ (prograde orbits) တည်ငြိမ်စွာ ရှိနိုင်သည့် ဧရိယာ၏ အတွင်းပိုင်း ၃ ရာခိုင်နှုန်းအတွင်း၌သာ လှည့်ပတ်နေကြသည်။<ref name="Sternetal 2005" /> == မှတ်စုများ == {{notelist| colwidth = 30em| notes = {{efn| name = Surface area| Surface area derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^2</math>'''.}} {{efn| name = Volume| Volume ''v'' derived from the radius ''r'': <math>4\pi r^3/3</math>'''.}} {{efn| name = Surface gravity| Surface gravity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>GM/r^2</math>.}} {{efn| name = Escape velocity| Escape velocity derived from the mass ''M'', the gravitational constant ''G'' and the radius ''r'': <math>\sqrt{2GM/r}</math>.}} {{efn| name = Axial tilt| Based on the orientation of Charon's orbit, which is assumed the same as Pluto's spin axis due to the mutual tidal locking.}} {{efn| name = Angular size| Based on geometry of minimum and maximum distance from Earth and Pluto radius in the factsheet}} }} == ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် == * [[နေအဖွဲ့အစည်း]] * [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ]] * [[ကျူးပါး ခါးပတ်]] ==ကိုးကား== {{reflist|3 | refs = <ref name="jpl-ssd-horizons">{{cite web | title = Horizon Online Ephemeris System for Pluto Barycenter | publisher = JPL Horizons On-Line Ephemeris System @ Solar System Dynamics Group | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=mb&sstr=9 | accessdate = January 16, 2011 }} (set Observer Location to @0 to place the observer at the center of the Sun-Jupiter system)</ref> <ref name="Venetia">{{cite news | title = The girl who named a planet | work = BBC News | first = Paul | last = Rincon | url = https://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4596246.stm | date = January 13, 2006 | access-date = April 12, 2007 | archive-date = October 4, 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181004040700/http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4596246.stm | url-status = live }}</ref> <ref name="Tyson2001">{{cite web | first = Neil deGrasse | last = Tyson | author-link = Neil deGrasse Tyson | title = Astronomer Responds to Pluto-Not-a-Planet Claim | date = February 2, 2001 | publisher = Space.com | url = http://www.space.com/1925-astronomer-responds-pluto-planet-claim.html | access-date = November 30, 2011 | archive-date = May 12, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200512194611/https://www.space.com/1925-astronomer-responds-pluto-planet-claim.html | url-status = live }}</ref> <ref name="Gugliotta2005">{{Cite news | first = Guy | last = Gugliotta | url = https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/31/AR2005103101426.html | title = Possible New Moons for Pluto | newspaper = The Washington Post | date = November 1, 2005 | access-date = October 10, 2006 | archive-date = October 20, 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121020224406/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/10/31/AR2005103101426.html | url-status = live }}</ref> <ref name="P4">{{cite web | url = http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/pluto-moon.html | title = NASA's Hubble Discovers Another Moon Around Pluto | publisher = NASA | date = July 20, 2011 | access-date = July 20, 2011 | archive-date = May 12, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200512195029/https://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/pluto-moon.html | url-status = live }}</ref> <ref name="Sternetal 2005">{{cite arXiv | first1 = S. Alan | last1 = Stern | first2 = Harold A. Jr. | last2 = Weaver | first3 = Andrew J. | last3 = Steffl | display-authors = 3 | first4 = Max J. | last4 = Mutchler | first5 = William J. | last5 = Merline | first6 = Marc W. | last6 = Buie | first7 = Eliot F. | last7 = Young | first8 = Leslie A. | last8 = Young | first9 = John R. | last9 = Spencer | title = Characteristics and Origin of the Quadruple System at Pluto | date = 2005 | eprint = astro-ph/0512599 }}</ref> <ref name="Tombaugh1946">{{cite journal | last = Tombaugh | first = Clyde W. | author-link = Clyde Tombaugh | date = 1946 | title = The Search for the Ninth Planet, Pluto | journal = Astronomical Society of the Pacific Leaflets | volume = 5 | issue = 209 | pages = 73–80 | bibcode = 1946ASPL....5...73T }}</ref> <ref name="Hoyt">{{cite journal | title = W. H. Pickering's Planetary Predictions and the Discovery of Pluto | first = William G.<!-- Graves --> | last = Hoyt | journal = Isis | volume = 67 | issue = 4 | date = 1976 | pages = 551–564 | doi = 10.1086/351668 | jstor = 230561 | pmid = 794024 }}</ref> <ref name="Littman1990">{{cite book | title = Planets Beyond: Discovering the Outer Solar System | url = https://archive.org/details/planetsbeyonddis0000litt_f4b9 | first = Mark | last = Littman | date = 1990 | page = [https://archive.org/details/planetsbeyonddis0000litt_f4b9/page/70 70] | isbn = 978-0-471-51053-6 | publisher = Wiley }}</ref> <ref name="BuchwaldDimarioWild2000">{{Cite journal | last1 = Buchwald | first1 = Greg | last2 = Dimario | first2 = Michael | last3 = Wild | first3 = Walter | date = 2000 | title = Pluto is Discovered Back in Time | journal = Amateur–Professional Partnerships in Astronomy | location = San Francisco | volume = 220 | page = 335 | isbn = 978-1-58381-052-1 | bibcode = 2000ASPC..220..355B }}</ref> <ref name="pluto guide">{{cite web | url = http://www.space.com/spacewatch/050311_pluto_guide.html | title = Finding Pluto: Tough Task, Even 75 Years Later | first = Joe | last = Rao | publisher = Space.com | date = March 11, 2005 | access-date = September 8, 2006 | archive-date = August 23, 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100823150409/http://www.space.com/spacewatch/050311_pluto_guide.html | url-status = live }}</ref> <ref name="NASA-JPL press release 07-29-2005">{{cite web | title = NASA-Funded Scientists Discover Tenth Planet | work = NASA press releases | url = http://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/jul/HQ_05209_10th_Planet.html | date = July 29, 2005 | access-date = February 22, 2007 | archive-date = May 12, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200512194615/https://www.nasa.gov/home/hqnews/2005/jul/HQ_05209_10th_Planet.html | url-status = live }}</ref> <ref name="what">{{cite journal |last1=Soter |first1=Steven |title=What Is a Planet? |journal=The Astronomical Journal |date=January 2006 |volume=132 |issue=6 |pages=2513–2519 |doi=10.1086/508861 |arxiv=astro-ph/0608359 |bibcode=2006AJ....132.2513S }}</ref> <ref name="pluto990209">{{cite web | date = January 28, 1999 | title = Pluto to become most distant planet | publisher = JPL/NASA | url = http://www.jpl.nasa.gov/releases/99/pluto990209.html | access-date = January 16, 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100902073240/http://www.jpl.nasa.gov/releases/99/pluto990209.html | archive-date = September 2, 2010 }}</ref> <ref name="williams71">{{cite journal | title = Resonances in the Neptune-Pluto System | first1 = James G. | last1 = Williams | first2 = G. S. | last2 = Benson | journal = Astronomical Journal | volume = 76 | page = 167 | date = 1971 | bibcode = 1971AJ.....76..167W | doi = 10.1086/111100 | doi-access = free }}</ref> <ref name="axis">{{cite book | chapter = Pluto and Charon: The Odd Couple | first1 = Gunter | last1 = Faure | first2 = Teresa M. | last2 = Mensing | pages = [https://archive.org/details/introductiontopl0000faur/page/401 401]–408 | date = 2007 | publisher = Springer | isbn = 978-1-4020-5544-7 | doi = 10.1007/978-1-4020-5544-7 | title = Introduction to Planetary Science | url = https://archive.org/details/introductiontopl0000faur }}</ref> <ref name="Oregon">Schombert, Jim; [http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec21.html University of Oregon Astronomy 121 Lecture notes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723232221/http://abyss.uoregon.edu/~js/ast121/lectures/lec21.html |date=July 23, 2011 }}, [http://abyss.uoregon.edu/~js/images/pluto_orient.jpg Pluto Orientation diagram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090325165856/http://abyss.uoregon.edu/~js/images/pluto_orient.jpg |date=March 25, 2009 }}</ref> <ref name="Physorg April 19, 2011">{{cite web | title = Pluto has carbon monoxide in its atmosphere | publisher = Physorg.com | date = April 19, 2011 | url = http://www.physorg.com/news/2011-04-pluto-carbon-monoxide-atmosphere.html | accessdate = November 22, 2011 }}</ref> <ref name=TOP2013>{{cite journal |title=New analytical planetary theories VSOP2013 and TOP2013 |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=557 |issue=2 |pages=A49 |date=September 2013 |last1=Simon |first1=J.L. |last2=Francou |first2=G. |last3=Fienga |first3=A. |last4=Manche |first4=H. |bibcode=2013A&A...557A..49S |doi=10.1051/0004-6361/201321843}} The elements in the clearer and usual format [https://drive.google.com/file/d/0B7EgQjYURXMTSGE5LVMyMUMwa00/view?usp=sharing is in the spreadsheet] and the original TOP2013 [ftp://ftp.imcce.fr/pub/ephem/planets/top2013/TOP2013-secular.txt elements here.]</ref> <ref name="Archinal">{{Cite journal | doi = 10.1007/s10569-010-9320-4 | title = Report of the IAU Working Group on Cartographic Coordinates and Rotational Elements: 2009 | journal = Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy | volume = 109 | issue = 2 | pages = 101–135 | year = 2010 | last1 = Archinal | first1 = B. A. | last2 = a'Hearn | first2 = M. F. | last3 = Bowell | first3 = E. | last4 = Conrad | first4 = A. | last5 = Consolmagno | first5 = G. J. | display-authors = 5 | last6 = Courtin | first6 = R. | last7 = Fukushima | first7 = T. | last8 = Hestroffer | first8 = D. | last9 = Hilton | first9 = J. L. | last10 = Krasinsky | first10 = G. A. | last11 = Neumann | first11 = G. | last12 = Oberst | first12 = J. | last13 = Seidelmann | first13 = P. K. | last14 = Stooke | first14 = P. | last15 = Tholen | first15 = D. J. | last16 = Thomas | first16 = P. C. | last17 = Williams | first17 = I. P.}}</ref> <ref name="AstDys-Pluto">{{cite web | title = AstDys (134340) Pluto Ephemerides | publisher = Department of Mathematics, University of Pisa, Italy | url = https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days | access-date = June 27, 2010 | archive-date = January 17, 2020 | archive-url = https://web.archive.org/web/20200117190306/https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.3.1&n=134340&oc=500&y0=1870&m0=2&d0=9&h0=0&mi0=0&y1=1870&m1=3&d1=20&h1=0&mi1=0&ti=1.0&tiu=days | url-status = live }}</ref> <ref name="planet_years">{{cite web | url = http://cseligman.com/text/sky/rotationvsday.htm | title = Rotation Period and Day Length | last = Seligman | first = Courtney | accessdate = August 13, 2009 }}</ref> <ref name="Hamilton">{{cite web | date = February 12, 2006 | title = Dwarf Planet Pluto | publisher = Views of the Solar System | first = Calvin J. | last = Hamilton | url = http://www.solarviews.com/eng/pluto.htm | accessdate = January 10, 2007 }}</ref> <ref name="Pluto Fact Sheet">{{cite web | first = David R. | last = Williams | title = Pluto Fact Sheet | publisher = NASA | date = July 24, 2015 | url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html | accessdate = August 6, 2015 | archive-date = 19 November 2015 | archive-url = https://archive.today/20151119095810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html }}</ref> <ref name="jpldata">{{cite web | title = JPL Small-Body Database Browser: 134340 Pluto | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Pluto | accessdate = June 12, 2008 }}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:ပလူတို]] [[ကဏ္ဍ:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] iqf1hfzn8gbc09l9auoxbwkpf9jlv9l 0 2895 1058191 1057163 2026-10-15T17:37:52Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058191 wikitext text/x-wiki {{Infobox planet | minorplanet = yes | background = #D6D6D6 | name = စီးရပ်စ် | symbol = [[File:Ceres symbol (bold).svg|24px|⚳]] | image = Ceres - RC3 - Haulani Crater (22381131691) (cropped).jpg | caption = A view of Ceres in natural color, pictured by the ''[[:en:Dawn (spacecraft)|Dawn]]'' spacecraft in May 2015.<ref group="lower-alpha">This image was taken by the ''Dawn'' spacecraft on 2 May 2015, during a "rotation characterization" orbit, {{convert|13,642|km|mi}} above the surface of Ceres. Visible at center and center right are two [[:en:Bright spots on Ceres|bright spots]], a phenomenon common on Ceres, in Oxo and [[:en:Haulani (crater)|Haulani]] craters respectively. Ahuna Mons is also visible in the image as a noticeable, bluff hill, seen just right of bottom.</ref> | discovery = yes | discovery_ref =<ref>{{cite book |last=Schmadel |first=Lutz |authorlink=Lutz D. Schmadel |title=Dictionary of minor planet names |url=https://books.google.com/?id=KWrB1jPCa8AC&pg=PA15 |edition=5th |year=2003 |publisher=Springer |location=Germany |isbn=978-3-540-00238-3 |page=15 }}</ref> | discoverer = Giuseppe Piazzi | discovered = 1 January 1801 | designations = yes | mpc_name = (1) Ceres | pronounced = {{IPAc-en|ˈ|s|ɪər|iː|z}} | named_after = [[:en:Ceres (mythology)|Cerēs]] | alt_names = A899 OF; 1943 XB | adjectives = Cererian {{IPAc-en|s|ᵻ|ˈ|r|ɪər|i|ə|n}},<br />rarely Cererean {{IPAc-en|s|ɛr|ᵻ|ˈ|r|iː|ə|n}}<ref name="Simpson1979">{{cite book |last=Simpson |first=D. P. |title=Cassell's Latin Dictionary |url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1 |publisher=Cassell Ltd |year=1979 |edition=5th |location=London |isbn=978-0-304-52257-6 |page=883 }}</ref> | mp_category = [[ဂြိုဟ်ပု]]<br />[[ဂြိုဟ်သိမ် ခါးပတ်]] | orbit_ref =<ref name="jpl_sbdb">{{cite web|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Ceres |title=1 Ceres |publisher=JPL Small-Body Database Browser |accessdate=8 January 2015 |archiveurl=https://www.webcitation.org/69fuVB1N8?url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=Ceres |archivedate=4 August 2012 |deadurl=no |df= }}</ref> | epoch = 2014-Dec-09<br />([[:en:Julian day|JD]] {{nowrap|{{val|fmt=commas|2457000.5}}}}) | aphelion = {{val|2.9773|ul=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|445410000|u=km}}}}) | perihelion = {{val|2.5577|u=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|382620000|u=km}}}}) | semimajor = {{val|2.7675|u=AU}} <br />({{nowrap|{{val|fmt=commas|414010000|u=km}}}}) | eccentricity = {{val|0.075823}} | period = 4.60&nbsp;[[:en:julian year (astronomy)|yr]]<br />1,681.63&nbsp;d | synodic_period = 466.6&nbsp;[[:en:Julian day|d]]<br />1.278&nbsp;[[:en:julian year (astronomy)|yr]] | inclination = {{val|10.593|u=°}} to ecliptic<br />9.20° to [[invariable plane]]<ref name="meanplane">{{cite web |date=3 April 2009 |title=The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter |url=http://home.surewest.net/kheider/astro/MeanPlane.gif |accessdate=10 April 2009 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5glwILykY?url=http://home.comcast.net/~kpheider/MeanPlane.gif |archivedate=14 May 2009 |deadurl=yes |df=dmy }} (produced with [http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ Solex 10] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081220235836/http://chemistry.unina.it/~alvitagl/solex/ |date=20 December 2008 }} written by Aldo Vitagliano; see also [[Invariable plane]])</ref> | arg_peri = {{val|72.5220|u=°}} | asc_node = {{val|80.3293|u=°}} | mean_anomaly = {{val|95.9891|ul=°}} | avg_speed = {{val|17.905|u=km/s}} | p_orbit_ref =<ref name="Ceres-POE">{{cite web|title=AstDyS-2 Ceres Synthetic Proper Orbital Elements |publisher=Department of Mathematics, University of Pisa, Italy |url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.6&n=1 |accessdate=1 October 2011 |archiveurl=https://www.webcitation.org/62D4xP3TU?url=http://hamilton.dm.unipi.it/astdys/index.php?pc=1.1.6&n=1 |archivedate=5 October 2011 |deadurl=no |df= }}</ref> | p_semimajor = {{val|2.7670962}} | p_eccentricity = {{val|0.1161977}} | p_inclination = {{val|9.6474122|u=°}} | p_mean_motion = 78.193318 | perihelion_rate = {{val|54.070272}} | node_rate = {{val|-59.170034}} | satellites = | allsatellites=yes | physical_characteristics = yes | dimensions = {{nowrap|({{val|965.2}} × {{val|961.2}}<br />× {{val|891.2}}) ± 2.0 km<ref name=presentation>{{cite web |url=http://nesf2015.arc.nasa.gov/sites/default/files/downloads/pdf/05.pdf |title=05. Dawn Explores Ceres Results from the Survey Orbit |publisher= |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905125337/http://nesf2015.arc.nasa.gov/sites/default/files/downloads/pdf/05.pdf |archivedate=5 September 2015 |df=dmy-all }}</ref>}} | mean_radius = {{val|473|u=km}}<ref name=presentation/> | surface_area = {{nowrap|{{val|fmt=commas|2770000|u=km2}}}}<ref name="fact2">Calculated based on the known parameters</ref> | volume = {{nowrap|{{val|fmt=commas|421000000|u=km3}}}}<ref name="fact2" /> | mass={{val|9.393|e=20|u=kg|0.005}}<ref name=presentation/><br /> {{val|0.00015|u=[[ကမ္ဘာဒြပ်ထု|Earths]]}}<br />0.0128 [[လကမ္ဘာ|Moon]]s | density={{val|2.161|0.009|u=g/cm3}}<ref name="jpl_sbdb" /> | surface_grav = {{Gr|.939|469|2}} [[အရှိန်|m/s²]]<ref name="fact2"/><br />0.029 [[:en:g-force|''g'']] | moment_of_inertia_factor = {{val|0.37|}}<ref name="Park2016" />{{refn |The value of 0.37 is the mean moment of inertia, which is thought to better represent Ceres' interior structure than the polar moment of inertia (0.39), due to the high polar flattening.<ref name="Park2016" />| group = lower-alpha }} (estimate) | escape_velocity={{V2|0.943|476.2|2}}&nbsp;km/s<ref name="fact2" /> | sidereal_day = {{val|0.3781|u=d}}<br />{{val|9.074170|0.000002|u=h}}<ref name="Chamberlain2007">{{cite journal |last1=Chamberlain |first1=Matthew A. |author2=Sykes, Mark V.; Esquerdo, Gilbert A. |year=2007 |title=Ceres lightcurve analysis – Period determination |journal=Icarus |volume=188 |issue=2 |pages=451–456 |doi=10.1016/j.icarus.2006.11.025 |bibcode=2007Icar..188..451C }}</ref> | rot_velocity= {{val|92.61|u=m/s}}<ref name="fact2"/> | right_asc_north_pole = 291.42744°<ref name="Icarus2017">{{cite journal |date= |title=The Ceres gravity field, spin pole, rotation period and orbit from the Dawn radiometric tracking and optical data |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S001910351730341X |journal=Icarus |volume= 299|issue= |pages= 411–429|doi=10.1016/j.icarus.2017.08.005 |access-date= |bibcode=2018Icar..299..411K |year=2018 | last1 = Konopliv | first1 = A.S. | last2 = Park | first2 = R.S. | last3 = Vaughan | first3 = A.T. | last4 = Bills | first4 = B.G. | last5 = Asmar | first5 = S.W. | last6 = Ermakov | first6 = A.I. | last7 = Rambaux | first7 = N. | last8 = Raymond | first8 = C.A. | last9 = Castillo-Rogez | first9 = J.C. | last10 = Russell | first10 = C.T. | last11 = Smith | first11 = D.E. | last12 = Zuber | first12 = M.T.}}</ref> | declination = 66.764°<ref name="SPICE">{{cite web |title=Asteroid Ceres P_constants (PcK) SPICE kernel file |url=http://naif.jpl.nasa.gov/pub/naif/DAWN/kernels/pck/dawn_ceres_v05.tpc |accessdate=5 November 2015}}</ref> | axial_tilt = 4°<ref name=SPICE/> | albedo={{val|0.090|0.0033}} {{small|(V-band)}}<ref name="Li2006" /> | temperatures = yes | temp_name1 = [[ကယ်လ်ဗင်]] | min_temp_1 = | mean_temp_1 = ≈&thinsp;168&nbsp;K<ref>{{cite book |author=Angelo, Joseph A., Jr |year=2006 |title=Encyclopedia of Space and Astronomy |url=https://archive.org/details/encyclopediaofsp0000ange |publisher=Infobase |location=New York |isbn=0-8160-5330-8 |page=[https://archive.org/details/encyclopediaofsp0000ange/page/122 122] }}</ref> | max_temp_1 = 235±4<ref>{{Cite journal |title=Surface temperature of dwarf planet Ceres: Preliminary results from Dawn |journal=46th Lunar and Planetary Science Conference |first1=F.|last1=Tosi|first2=M. T.|last2=Capria|display-authors=etal|year=2015|page=11960 |bibcode=2015EGUGA..1711960T |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2015EGUGA..1711960T/abstract |access-date=25 May 2021}}</ref> | spectral_type=[[:en:C-type asteroid|C]]<ref name="Rivkin2006">{{Cite journal |last1=Rivkin |first1=A. S. |last2=Volquardsen, E. L. |last3=Clark, B. E. |year=2006 |title=The surface composition of Ceres: Discovery of carbonates and iron-rich clays |url=http://irtfweb.ifa.hawaii.edu/~elv/icarus185.563.pdf |url-status=live |journal=Icarus |volume=185 |issue=2 |pages=563–567 |bibcode=2006Icar..185..563R |doi=10.1016/j.icarus.2006.08.022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071128201130/http://irtfweb.ifa.hawaii.edu/~elv/icarus185.563.pdf |archive-date=28 November 2007 |access-date=8 December 2007}}</ref> | magnitude = {{Ubl |7.6<ref name="skyand">{{Cite web |title=Let's Get Serious About Ceres |url=https://skyandtelescope.org/observing/celestial-objects-to-watch/lets-get-serious-about-ceres/|access-date=25 July 2022|last=King|first=Bob|date=5 August 2015 |publisher=[[Sky & Telescope]]}}</ref> | 9.27 {{small|July 2021}}<ref name="AstDys-object" /> }} | abs_magnitude = {{val|3.34}}<ref name="jpl_sbdb" /> | angular_size = 0.854″ <!-- Horizons 1636-Feb-11 --> to 0.339″ }} '''စီးရပ်စ်''' (သင်္ကေတ: [[File:Ceres symbol (bold).svg|16px|⚳]];<ref>{{cite web |url= https://www.jpl.nasa.gov/infographics/what-is-a-dwarf-planet |author= JPL/NASA |date= 2015-04-22 |website= Jet Propulsion Laboratory |title= What is a Dwarf Planet? |access-date= 2022-01-19}}</ref> {{lang-en|Ceres}}; {{IPAc-en|pron|ˈ|s|ɪər|iː|z}}) သည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းမှ အသေးငယ်ဆုံးသော [[ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားများ|ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား]]ဖြစ်ပြီး [[ပင်မ ဥက္ကာ ခါးပတ်]] (asteroid belt) အတွင်းတွင် ရှိသော တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားဖြစ်သည်။ အဲရစ်ကို ၁၈၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် Giuseppe Piazzi မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book | first=Giuseppe | last=Piazzi | authorlink=Giuseppe Piazzi | year=1801 | language=Italian | title=Risultati delle osservazioni della nuova Stella scoperta il dì 1 gennajo all'Osservatorio Reale di Palermo | url=https://archive.org/details/RisOssNuovaStella | location=Palermo }}</ref> သစ်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မိခင်မေတ္တာနှင့်ဆိုင်သော ရောမနတ်ဘုရားမ စီးရပ်စ်ကို အစွဲပြု၍ အမည်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့်မျှကြာသော အချိန်တွင် နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တ သမဂ္ဂ (International Astronomical Union) မှ အဲရစ်စ်အား ဥက္ကာခဲ သို့မဟုတ် အသေးစားဂြိုဟ် (asteroid or minor planet) အဖြစ်မှ ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှားအဆင့် (dwarf planetary status) သို့ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်။ အချင်းအားဖြင့် ၉၅၀ [[ကီလိုမီတာ]]သာ ရှိသဖြင့် စီးရပ်စ်သည် ဥက္ကာခါးပတ်အတွင်းမှ အကြီးဆုံးအရာဝတ္ထုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ခါးပတ်တစ်ခုလုံး အလေးချိန်၏ သုံးပုံတစ်ပုံမျှရှိသည်။ လတ်တလော လေ့လာမှုများအရ စီးရပ်သည် ပုံသဏ္ဌန်မမှန်ပဲ ဆွဲငင်အားနည်းသော အသေးစားအရာဝတ္တုများကဲ့သို့မဟုတ်ပဲ လုံးဝန်းသော ပုံသဏ္ဍန်ရှိကြောင်းတွေ့ရှိရသည်။ သူ၏ အလင်းလက်ဆုံး အချိန်၌ပင်လျှင် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်ရန် အလွန်မှုန်ဝါးနေသေးသည်။<ref>[http://www.solarviews.com/eng/ceres.htm Ceres at Solarviews.com]</ref> ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် [[နာဆာ]]မှ [[:en:Dawn Mission|Dawn Mission]] အာကာသလေ့လာစူးစမ်းရေးယာဉ်ကို စီးရပ်စ် နှင့် [[ဗက်စ်တာ]] (Vesta) တို့ကို စူးစမ်းရန်အတွက် လွှတ်တင်ခဲ့သည်။ ==မှတ်စု== {{reflist|group=lower-alpha}} == ကိုးကားချက်များ == {{Reflist|refs= <ref name="Park2016">{{Cite journal |last1=Park |first1=R. S. |last2=Konopliv |first2=A. S. |last3=Bills |first3=B. G. |last4=Rambaux |first4=N. |last5=Castillo-Rogez |first5=J. C. |last6=Raymond |first6=C. A. |last7=Vaughan |first7=A. T. |last8=Ermakov |first8=A. I. |last9=Zuber |first9=M. T. |last10=Fu |first10=R. R. |last11=Toplis |first11=M. J. |date=3 August 2016 |title=A partially differentiated interior for (1) Ceres deduced from its gravity field and shape |url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-09-22_537_7621/page/515 |journal=Nature |volume=537 |issue=7621 |pages=515–517 |bibcode=2016Natur.537..515P |doi=10.1038/nature18955 |pmid=27487219 |last12=Russell |first12=C. T. |last13=Nathues |first13=A. |last14=Preusker |first14=F. |s2cid=4459985}}</ref> <ref name="AstDys-object">{{Cite web |title=Asteroid (1) Ceres{{Snd}} Summary |url=https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?pc=1.1.0&n=1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726111025/https://newton.spacedys.com/astdys/index.php?n=1&pc=1.1.0 |archive-date=26 July 2020 |access-date=15 October 2019 |publisher=AstDyS-2, Asteroids{{Snd}} Dynamic Site}}</ref> <ref name="Li2006">{{Cite journal |last1=Li |first1=Jian-Yang |last2=McFadden, Lucy A. |last3=Parker, Joel Wm. |year=2006 |title=Photometric analysis of 1 Ceres and surface mapping from HST observations |journal=Icarus |volume=182 |issue=1 |pages=143–160 |bibcode=2006Icar..182..143L |doi=10.1016/j.icarus.2005.12.012}}</ref> }} {{နေအဖွဲ့အစည်း}} [[Category:နေအဖွဲ့အစည်း]] [[Category:ဂြိုဟ်ငယ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂြိုဟ်သိမ်များ]] lgxnk3v1lbbpbzcgbfwxkkq2s0ova6j 0 3135 1058189 1054331 2026-10-15T17:35:09Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058189 wikitext text/x-wiki {{Infobox university | name = University of Yangon | native_name = ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် | image = Yangon-university.png | image_size = 150px | caption = တံဆိပ်တော် | latin_name = Universitas Rangunensis | motto = နတ္ထိ သမံ ဝိဇ္ဇာ မိတ္တံ<br />(''natthi samaṃ vijjā mittaṃ'') | mottoeng = There's no friend like wisdom<br>(ပညာနှင့်တူသောမိတ်ဆွေသည်မရှိ) | established = {{start date and years ago|df=yes|1878}} | type = အများပိုင် | rector = ‌ဒေါက်တာသောင်းထိုက် | undergrad = ၄၁၉၄ | postgrad = ၅၇၄၈ | city = [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]] ၁၁၀၄၁၊ [[ရန်ကုန်မြို့]] | state = [[ရန်ကုန်တိုင်း]] | country = [[မြန်မာ]] | coordinates = {{coord|16|49|48|N|96|08|06|E|region:MM_type:edu|display=inline,title}} | campus = မြို့တွင်း | former_names = {{plainlist| * ရန်ကုန်ကောလိပ် (၁၈၇၈) * အစိုးရကောလိပ် (၁၉၀၆) * တက္ကသိုလ်ကောလိပ် (၁၉၂၀ အ‌စောပိုင်း) * ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ် (၁၉၆၄)}} | website = {{url|uy.edu.mm}}| | faculty = ၁၃၁၃ | affiliations = အာဆီယံတက္ကသိုလ်များကွန်ရက် (AUN)၊ အာရှတက္ကသိုလ်များ မဟာမိတ်အဖွဲ့ (AUA)၊ ပိုးလမ်းမတက္ကသိုလ်များကွန်ရက် (SUN) }} '''ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်''' ({{langx|en|University of Yangon}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး နိုင်ငံပိုင်တက္ကသိုလ် ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်မြို့၊ [[အင်းလျားကန်]]၏ အနောက်တောင်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ်တည်ထောင်ခြင်း နှစ်တစ်ရာပြည့်မြောက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် ရန်ကုန်ကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်တို့မှ အစပြုခဲ့ပြီး ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေအရ ပေါ်‌ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ တက္ကသိုလ်၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ဗြိတိန်တက္ကသိုလ်များ၏ ပုံစံအတိုင်း အခြေခံထားပြီး နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာအမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုနှင့် အားကောင်းစွာ ဆက်နွှယ်လာသည်။ ၁၉၂၀၊ ၁၉၃၆ နှင့် ၁၉၃၈ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသပိတ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးသမိုင်းတွင် အရေးပါသော လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် အာရှတိုက်၏ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်များအနက် တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် တပ်မတော်အစိုးရက ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို '''ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်''' အဖြစ် ပြောင်းလဲပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ရုပ်သိမ်းသည်။ ထို့အပြင် မူလတက္ကသိုလ်၏ မဟာဌာနများကို ခွဲထုတ်ကာ သီးခြားတက္ကသိုလ်ငယ်များအဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ သို့သော် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် [[ဦးသန့် အရေးအခင်း]]နှင့် [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]အပါအဝင် နိုင်ငံရေးဆန္ဒပြလှုပ်ရှားမှုများ၏ ဗဟိုချက်အဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများကို ၁၆ နှစ်ကြာ ရပ်ဆိုင်းခံရပြီး ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များမှသာ ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခွင့်ရခဲ့သည်။ လက်ရှိတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာဌာန ၂၁ ခုနှင့် တက္ကသိုလ်များသုတေသနဗဟိုဌာနတို့ရှိပြီး ဘွဲ့ကြို၊ ဘွဲ့လွန်နှင့် ဒီပလိုမာသင်တန်းများကို ဖွင့်လှစ်ထားသည်။ တက္ကသိုလ်နယ်မြေအတွင်းရှိ ထင်ရှားသောနေရာများတွင် ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ၊ ယုဒသန်ဘုရားကျောင်းနှင့် သစ်ပုတ်ပင်ကြီးတို့ ပါဝင်သည်။ ထင်ရှားသော ကျောင်းသားဟောင်းများတွင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]၊ [[ဦးနု]]၊ ‌ဒေါက်တာ[[ဘမော်]]၊ [[ဦးသန့်]]တို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတနှင့် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများစွာ ပါဝင်သည်။ ==သမိုင်း== ===တည်ထောင်ခြင်းနှင့် အစောပိုင်းသမိုင်း=== [[File:Rangoon College.jpg|thumb|left|ယုဒသန်ကောလိပ်နှင့် မပေါင်းစည်းမီ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအစောပိုင်းက ရန်ကုန်ကောလိပ်]] ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ စတင်အခြေတည်ရာသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်တို့ဖြစ်သည်။<ref name=Judson>{{cite news |last1=Kyaw Nyunt |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ် {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/9475 |access-date=8 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=12 December 2020 |language=en}}</ref> ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ရန်ကုန်ကောလိပ်ကို [[ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်]]၏ လက်အောက်ခံကောလိပ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ရန် ပညာရေးအဖွဲ့ (Education Syndicate) ကို ဖွဲ့စည်းသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၈၈၅–၁၈၈၆ ခုနှစ် ကုမ္ပဏီအက်ဥပဒေအရ ရန်ကုန်ကောလိပ်၏ စီမံခန့်ခွဲမှုကို ပညာရေးအဖွဲ့က တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရကောလိပ် (ရန်ကုန်) ဟု အမည်ပြောင်းပြီး အစိုးရ၏ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်လာသည်။{{sfn|James|2005|p=96}} ယုဒသန်ကောလိပ်ကိုမူ အမေရိကန် ဘက်ပတစ်သာသနာပြုအဖွဲ့က ၁၈၇၈ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်ကရင်ကောလိပ်အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဘက်ပတစ်ကောလိပ်ဟု အမည်ပြောင်းပြီး ထို့နောက် ယုဒသန်ကောလိပ် ဖြစ်လာသည်။<ref name=Judson/> ဝိုင်အမ်ဘီအေ (ခေါ်) [[ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း]]၏ ဦးဆောင်တောင်းဆိုမှုများကြောင့်<ref name=BT>{{cite journal |last1=Boe Thein |title=Student Strikes for Education Reform, 1920-2015 |journal=Independent Journal of Burmese Scholarship |date=2023 |volume=3 |url=https://ijbs.online/journal-issues/2023-vol-3-%e1%80%a1%e1%80%90%e1%80%bd%e1%80%b2-%e1%81%83/student-strikes-for-education-reform-1920-2015/ |access-date=8 March 2026}}</ref> ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင်<ref name=IR2019>{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်ပွဲ အကြို လှုပ်ရှားမှုများ တနှစ်ပတ်လုံး လုပ်မည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/07/11/197699.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=11 July 2019 |ref=Ir 2019}}</ref> အစိုးရကောလိပ်နှင့် ယုဒသန်ကောလိပ်ဟူသော လက်အောက်ခံကောလိပ်နှစ်ခုဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဟု စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်။<ref name=AMO>{{cite news |last=Aung Myint Oo |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ် ဂုဏ်ပြုဆောင်းပါး |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-raapnnyathimamtt-gunnpucheaangp-1 |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=18 October 2020 |language=my}}</ref> မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်လေသည်။<ref>{{cite web |title=University of Yangon Team |url=https://site.unibo.it/toolkit/en/university-of-yangon-team |website=TOOLKIT - Designing and Managing International Relations, Educational Projects and Mobility Schemes in Asian Universities |access-date=7 July 2026 |language=en}}</ref> တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး အဓိပတိမှာ ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံ [[ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်]] ဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ်ကို ကျောင်းသား ၈၂၉ ဦးဖြင့် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=97}} တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ် တည်ဆောက်မှုကိုမူ [[Harcourt Butler|ဆာ ဟာကုတ်ဘတ္တလာ]]က ကြီးကြပ်ရသည်။ အဆောက်အအုံ ပုံစံဒီဇိုင်းများကို [[အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်]]နှင့် [[ကိန်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်]]တို့၏ ပုံစံကိုမှီငြမ်းပြီး တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=150}}<ref name=MY>{{cite news |last=Moe Yan |first=Maung|title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရာပြည့် သမိုင်းရင်ခုန်သံ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiulraapnny-smiungrngkhunsn |access-date=8 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |date=24 December 2019 |language=my}}</ref> တက္ကသိုလ်တည်ဆောက်ရေးအတွက် လိုအပ်သည့် ရန်ပုံငွေကို နိုင်ငံတစ်ဝန်း တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ''အာဝါဒေး'' ဟုခေါ်သည့် လောင်းကစားပွဲများမှ ရရှိသည့်ငွေများဖြင့် ထောက်ပံ့ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=အာဝါဒေး |url=https://burmese.dvb.no/post/515411 |access-date=8 July 2026 |work=DVB Burmese |language=en}}</ref><ref name=BBCYU>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကြောင့် မြန်မာပြည် ဘာတွေပြောင်းခဲ့သလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-42181316 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=30 November 2017 |language=my}}</ref><ref name=SU>{{cite news |last1=Boe |first1=Maung |title=တက္ကသိုလ်သမဂ္ဂ အဆောက်အအုံရဲ့ ပထမနေ့ရက်များ |url=https://burma.irrawaddy.com/article/2025/07/07/403102.html|access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=7 July 2025}}</ref> ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင်မူ အချက် ၁၆ ချက်ကို တောင်းဆိုသော ကျောင်းသား ၂၆ ဦးပါ ကော်မတီ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ပထမဆုံး ကျောင်းသားသပိတ် ပေါ်ပေါက်လာသည်။ လူလတ်တန်းစားနှင့် အောက်ခြေလူတန်းစား မိသားစုများမှ သားသမီးများအပေါ် နစ်နာစေသည့် တက္ကသိုလ်၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ကန့်ကွက်ရာမှ စတင်သည်။<ref name="BT" /> အဆိုပါလှုပ်ရှားမှုကို မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးလှုပ်ရှားမှု၏ လမ်းစအဖြစ် သတ်မှတ်ကြပြီး ယခုအခါ [[အမျိုး​သား​ အောင်ပွဲ​နေ့​]]အဖြစ် သတ်မှတ်ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite news |title=သတိမမူမိတဲ့ အမျိုးသားနေ့ရာပြည့်နဲ့ နိုးထလာတဲ့ မြန်မာအမျိုးသားရေးဝါဒ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-55151802 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> သပိတ်၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ကာ မြန်မာပြည်အနှံ့တွင် လက်အောက်ခံကောလိပ်များ တည်ထောင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။{{sfn|James|2005|p=98}} ၁၉၂၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် [[မန္တလေးတက္ကသိုလ်|မန္တလေးဥပစာကောလိပ်]]သည် ပထမဆုံး လက်အောက်ခံကောလိပ် ဖြစ်လာပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးတက္ကသိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Thet Htoo Aung |title=မန္တလေးတက္ကသိုလ် နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အကြိုပွဲတော် ကျင်းပ |url=https://news-eleven.com/article/304142 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |date=4 July 2025 |language=my}}</ref><ref name=BBCMU>{{cite news |title=မန္တလေး သီးခြားတက္ကသိုလ် နှစ် ၆ဝ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-44302899 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ဆရာအတတ်သင်ကောလိပ်]]နှင့် [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးကောလိပ်]]တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် {{sfn|James|2005|p=98}} [[ရေဆင်းစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ်|စိုက်ပျိုးရေးကောလိပ်]]ကိုလည်းကောင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ တွဲဖက်ကောလိပ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။<ref name="AMO" /><ref>{{cite news |title=နှစ် ၁၀၀ ပြည့်မည့် အမိစိုက်ပျိုးရေးတက္ကသိုလ် |url=https://www.moi.gov.mm/article/58614 |access-date=7 July 2026 |work=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ် ‌ပေါ်ပေါက်လာသည်။<ref name="BT" /> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ (RUSU) ဥက္ကဋ္ဌ [[ဦးနု]]က ကောလိပ်ကျောင်းအုပ်ကို လူသိရှင်ကြား ဝေဖန်ခဲ့သည့်အတွက် ကျောင်းမှ ထုတ်ပယ်ခံရပြီးနောက် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင်လည်း တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ကြန့်ကြာမှုကို ကန့်ကွက်သည့် နောက်ထပ်သပိတ်တစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်။<ref name="BT" /> ကျောင်းသားများနှင့် အလုပ်သမားများ ပါဝင်သည့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သပိတ်ကြီးဖြစ်သော [[၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ]]တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite news |title=၇၈ နှစ်မြောက် ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ မေဒေး(သို့မဟုတ်)ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ |url=https://news-eleven.com/article/273739 |access-date=8 March 2026 |work=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၁၉၃၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့က ဆန္ဒပြမှုတစ်ခုအတွင်း ကောလိပ်ကျောင်းသား [[ဗိုလ်အောင်ကျော်]] ကျဆုံးခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဗိုလ်အောင်ကျော်ရဲ့ တပ်ဘက် အရပ်ဘက်သူငယ်ချင်းများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-46634582 |access-date=8 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရာ [[ဦးဖေမောင်တင်]]သည် ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး အဓိပတိ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင် ကြေးရုပ်တုထားရှိရန် ခွင့်ပြုချက်ရပြီ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2019/09/25/204867.html |access-date=8 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=25 September 2019}}</ref> ===ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှင့် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ကာလ=== [[File:RangoonUniversityAdministrationBuilding.jpg|thumb|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဒဏ်ခံခဲ့ရသော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်]] ဒုတိယကမ္ဘာစစ် စတင်သည့်အချိန် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဂျပန်တို့လက်အောက် ကျရောက်လာသဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ယာယီပိတ်ထားခဲ့ရသည်။ ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရက နိုင်ငံတော်တက္ကသိုလ်အဖြစ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဦးဖေမောင်တင်က တက္ကသိုလ်အဓိပတိအဖြစ် ဆက်လက်တာဝန်ယူရသည်။{{sfn|James|2005|p=99}} ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံကို ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ကြားကာလတက္ကသိုလ် ဖြစ်လာသည်။ စစ်ပြီးကာလတွင်မူ တွဲဖက်ကောလိပ်များကို ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ၊ ဥပဒေ၊ ဆေးသိပ္ပံ၊ ပညာရေးနှင့် အင်ဂျင်နီယာ မဟာဌာနများအဖြစ် တစ်စုတစ်စည်းတည်း ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းကာ၊ နောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးရေး၊ လူမှုသိပ္ပံနှင့် သစ်တောပညာတို့ပါ ထပ်မံပါဝင်လာသည်။{{sfn|James|2005|p=99}} [[ထင်အောင်|ဒေါက်တာထင်အောင်]]သည် စစ်ပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး ပါမောက္ခချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref name=BBCYU/> လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မန္တလေးဥပစာကောလိပ်သည် မန္တလေးယူနီဗာစီတီကောလိပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ်၌ သီးခြားတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref name=BBCMU/>{{sfn|James|2005|p=99}} ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် [[မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်|မော်လမြိုင်ကောလိပ်]]၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ကျောက်ဖြူကောလိပ်၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကင်းကောလိပ်၊ ထီးတန်းကောလိပ်နှင့် [[မကွေးတက္ကသိုလ်|မကွေးကောလိပ်]]၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်ကောလိပ်ဟူ၍ နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် အခြားသော လက်အောက်ခံကောလိပ်များကိုလည်း ထပ်မံပေါ်ပေါက်လာသည်။ [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]]ကိုလည်း [[ဗထူးတပ်မြို့]]မှ [[ပြင်ဦးလွင်]]သို့ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref name=MY /> ဤကာလအတွင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုပညာတွင် အမေရိကန်တက္ကသိုလ်များနှင့်လည်းကောင်း၊ အင်ဂျင်နီယာပညာတွင် ဆိုဗီယက်တက္ကသိုလ်များနှင့်လည်းကောင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရင်း{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=151}} အာရှတိုက်၏ ထိပ်တန်းတက္ကသိုလ်များအနက် တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်။<ref name=IR2019/> ===စစ်အုပ်ချုပ်ရေးခေတ်=== [[File:1962 Rangoon University Protests.jpg|thumb|၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်က အဓိပတိလမ်းပေါ်ရှိ ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမရှေ့မှ ငြိမ်းချမ်းစွာ စီတန်းလှည့်လည်ကြစဉ်]] [[ဦးနေဝင်း]]၏ တော်လှန်ရေးကောင်စီလက်ထက် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ် (RASU) ဟု အမည်ပြောင်းလဲပြီး၊ တက္ကသိုလ်၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို ပယ်ဖျက်ကာ အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန၏ ဗဟိုထိန်းချုပ်မှုအောက်သို့ ထည့်သွင်းလိုက်သည်။ ထို့ပြင် မဟာဌာနများကိုလည်း မိခင်တက္ကသိုလ်မှ ခွဲထုတ်၍ [[ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်|ဆေးတက္ကသိုလ်]]၊ [[ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်|ပညာရေးတက္ကသိုလ်]]၊ [[ရန်ကုန်နည်းပညာတက္ကသိုလ်|စက်မှုတက္ကသိုလ်]] နှင့် [[ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်|စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်]] ဟူ၍ သီးခြားတက္ကသိုလ်ငယ်များအဖြစ် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|pp=151-2}} အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ကျောင်းသားများကို ဘာသာရပ်အလိုက် သီးခြားတက္ကသိုလ်များ၏ အနီးကပ်ကြီးကြပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိခြင်းဖြင့် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများ မပေါ်ပေါက်စေရန်ဖြစ်ပြီး၊ တက္ကသိုလ်နယ်မြေအလိုက် အမိန့်နှင့် စည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေး တာဝန်များကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာ ဆရာ/ဆရာမများက တာဝန်ယူကြသည်။{{sfn|Khin Maung Kyi|2000|p=153}} ထိုအချိန်မှစ၍ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးတန်းအရာရှိတစ်ဦးက တက္ကသိုလ်အဓိပတိအဖြစ် တာဝန်ယူသည့် အစဉ်အလာ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ရာ နောက်ဆုံးအဓိပတိမှာ ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီးလှဟန် ဖြစ်သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၇ ရက်တွင် ကျောင်းသားများ၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကို ကန့်သတ်သည့် အဆောင်စည်းကမ်း ၂၂ ချက်ကို ကန့်ကွက်သည့်အနေဖြင့် ကျောင်းသားအရေးအခင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဆန္ဒပြပွဲအတွင်း ကျောင်းသား အများအပြား ပစ်ခတ်ခံခဲ့ရပြီး နောက်တစ်နေ့နံနက်တွင် တက္ကသိုလ်များကျောင်းသားသမဂ္ဂ (တကသ) အဆောက်အအုံမှာ မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဆဲဗင်းဇူလိုင် သိမှတ်ဖွယ်ရာများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-40523727 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}{{cite news |title=ဆဲဗင်းဇူလိုင်သမိုင်းကို လူငယ်တွေ သိကြရဲ့လား |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-44753876 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=7 July 2018 |language=my}}</ref> နောင်တွင် ဤဖြစ်ရပ်ကို [[ဆဲဗင်းဂျူလိုင် ကျောင်းသား အရေးတော်ပုံ]]ဟု ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြသည်။ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ) သည် စကားရပ်များ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်သည့် ဥပဒေအရ တက္ကသိုလ်၏ အင်္ဂလိပ်အမည်ကို University of Yangon ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Who, What, Why: Should it be Burma or Myanmar? |url=https://www.bbc.com/news/magazine-16000467 |access-date=9 March 2026 |work=BBC News |date=2 December 2011}}</ref> ၁၉၇၄ ခုနှစ် [[ဦးသန့် အရေးအခင်း]] နှင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ် [[ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း]]အပါအဝင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများ၏ ဗဟိုချက်ဟုပင် ဆိုနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် စစ်အစိုးရ၏ အာဏာကို ပြန်လည်ခြိမ်းခြောက်နိုင်သည့် အခြေအနေများ ထပ်မံမဖြစ်ပေါ်စေရန်အတွက် ၁၉၉၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများကို ဆိုင်းငံ့ခဲ့ပြီး ၁၆ နှစ်တိုင်တိုင် ဘွဲ့လွန်နှင့် ဒီပလိုမာသင်တန်းများကိုသာ ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Yan Paing |title=ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ပြန်လည် ဝေစည်တော့မလား |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/06/21/42717.html |access-date=9 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=21 June 2013}}{{cite news |last1=Aye Aye Win |title=ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားများ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပြန်လက်ခံ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/12/06/51835.html |access-date=9 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=6 December 2013}}</ref> ===၂၀၁၁ နောက်ပိုင်း ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ=== [[File:Myanmar National Education Law Protests 1.jpg|thumb|၂၀၁၄ ခုနှစ်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြကြစဉ်]] ထိုစဉ်က အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]က တက္ကသိုလ်ဥပဒေသစ်တစ်ရပ် ရေးဆွဲရန်နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ပင်မနယ်မြေ) ကို အဆင့်မြှင့်တင်ရန်အတွက် ၂၀၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၌ စတင်အဆိုတင်သွင်းသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ် (၁၀၀) ပြည့် ရာပြည့်သဘင်အထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနား ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/8483 |access-date=9 March 2026 |work=moi.gov.mm |language=en}}</ref> သီးခြားကော်မတီတစ်ရပ် ဖွဲ့စည်းခြင်းကို ပညာရေးဝန်ကြီးက ကန့်ကွက်သော်လည်း ထောက်ခံမဲ ၂၄၈ မဲဖြင့် အတည်ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မွမ်းမံရေး စတော့မယ် - BBC Burmese - မြန်မာ့ရေးရာ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma/2012/12/121227_rangoon_university |access-date=9 March 2026 |work=bbc.com|language=my}}</ref> ထို့နောက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပါဝင်သော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် (ပင်မနယ်မြေ) အဆင့်မြှင့်တင်ရေးနှင့် မွမ်းမံပြင်ဆင်ရေး ကော်မတီကို လွှတ်တော်က ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများပို့ချရန်အတွက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပင်မနယ်မြေကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ၌လည်းကောင်း၊ လှိုင်နယ်မြေကို ၂၀၁၇ ခုနှစ်၌လည်းကောင်း ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခွင့်ရသည်။<ref>{{cite news |title=တဖန်သက်ဝင်လာတဲ့ လှိုင်တက္ကသိုလ် |url=https://burmese.voanews.com/a/burma-forum-rebirth-of-yangon-university-hlaing-campus/4177367.html |access-date=9 March 2026 |work=VOA Burmese |date=25 December 2017 |language=my}}</ref> ထိုကာလတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် ထူးချွန်သင်ကြားရေးဗဟိုဌာန (CoE) အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရပြီး{{sfn|Fiori|Proserpio|2021|p=62}} ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် အခြားတက္ကသိုလ် ၁၅ ခုနှင့်အတူ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ကျွန်တော်နဲ့ တက္ကသိုလ်ပညာရေး {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/article/6016 |access-date=9 March 2026 |work=moi.gov.mm}}</ref> ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ရာပြည့်သဘင်ကို ကျင်းပပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရာပြည့်သဘင်ကျင်းပရေး ဦးစီးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကိုယ်တိုင် အခမ်းအနား ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Yangon University Centenary a heartbeat away |url=https://www.mdn.gov.mm/en/yangon-university-centenary-heartbeat-away |access-date=9 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=en}}</ref> ၂၀၁၉ ခုနှစ် ကော်မတီ၏ ပထမအကြိမ် အစည်းအဝေးတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အနေဖြင့် ရှေးယခင် အစဉ်အလာကောင်းများကို ပြန်လည်ရရှိရုံမျှမက ယခင်ကထက်ပင် ပိုမိုတိုးတက်လာလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သေးသည်။<ref>{{cite news |last1=Lei |first1=Lei |title=Celebrations Scheduled for Yangon U Centennial Run-Up |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/celebrations-scheduled-for-yangon-u-centennial-run-up.html |access-date=9 March 2026 |date=15 July 2019}}</ref> ==တက္ကသိုလ်နယ်မြေ== {{multiple image | align = left | image1 = Convocation Hall, Universität Rangun, Myanmar, (Auditorium).jpg | width1 = 150 | alt1 = | caption1 = | image2 = Convocation Hall.jpg | width2 = 170 | alt2 = | caption2 = | footer = ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ }} ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် ရန်ကုန်မြို့ [[ကမာရွတ်မြို့နယ်]]၊ [[အင်းလျားကန်]]၏ အနောက်တောင်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်။<ref>{{cite news |last1=Myin Maung Soe |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှင့် အင်းလျားကန်သာ |url=https://www.moi.gov.mm/npe/rnkunttkksiulnng-anglaaknsaa |access-date=9 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=11 May 2020}}</ref> အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် အင်းလျားလမ်း၊ တောင်ဘက်တွင် တက္ကသိုလ်ရိပ်သာလမ်းနှင့် အနောက်ဘက်တွင် [[ပြည်လမ်း]] တို့ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Charter (Draft) {{!}} University of Yangon |url=https://www.uy.edu.mm/charter-draft/ |website=uy.edu.mm |access-date=10 March 2026}} ပင်မနယ်မြေ၏ မြောက်ဘက်အနည်းငယ်အကွာတွင် တည်ရှိသော လှိုင်နယ်မြေကို ပထမနှစ်သင်တန်းများအတွက် အသုံးပြုသည်။{{cite web |title=Hlaing Campus {{!}} University of Yangon |url=https://www.uy.edu.mm/hlaing-campus/ |website=uy.edu.mm |access-date=9 March 2026}}</ref> လှိုင်နယ်မြေနေရာသည် မူလက ရန်ကုန်ဒေသကောလိပ် အမှတ် (၂) အဖြစ် ၁၉၇၇ ခုနှစ်မှစတင် ဖွင့်လှစ်ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင်မူ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ သဘာဝသိပ္ပံဘာသာရပ်များ သင်ကြားရာ နယ်မြေဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |last1=Khin La Pyae Woon |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ထဲက အနုပညာရပ်ဝန်းပန်းချီခန်းမ {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/article/10390 |access-date=9 March 2026 |work=moi.gov.mm |date=1 October 2021}}</ref> ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ လှိုင်နယ်မြေကို ဆရာအတတ်သင် အခြေခံပညာကျောင်း (TTC) အဖြစ်သာ သီးသန့်အသုံးပြုခဲ့ရာမှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်နယ်မြေအဖြစ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခွင့်ရခဲ့သည်။ [[File:University Scho 58.JPG|thumb|right|ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပင်မနယ်မြေအတွင်းရှိ သစ်ပုတ်ပင်ကြီး]] ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပင်မနယ်မြေတွင် ပထမဆုံး ဆောက်လုပ်ခဲ့သည့် အဆောက်အအုံမှာ ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမဖြစ်သည်။ ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ၏ ပန္နက်တင်အခမ်းအနားကို ၁၉၂၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင်မှ ပြုလုပ်နိုင်သဖြင့် ၁၉၂၁ ခုနှစ်အတွက် ပထမဆုံးအကြိမ် ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနားကိုမူ [[ဂျူဗလီဟော]] ၌ ကျင်းပရသည်။<ref>{{cite news |title=Yangon University and Colonial Era Buildings |url=https://www.mdn.gov.mm/en/yangon-university-and-colonial-era-buildings |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar DigitalNews |language=en}}</ref> ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမကို ၁၉၃၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် (၁၁) ကြိမ်မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနား၌ တရားဝင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်ဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနားများကို ထိုခန်းမ၌ပင် ဆက်လက်ကျင်းပကြသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-bhainngsbhngkhnm |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ဘွဲ့နှင်းသဘင်ခန်းမအနီးတွင် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် တက္ကသိုလ်စတင်တည်ထောင်စဉ်ကတည်းက တည်ရှိခဲ့သော ကြီးမားသည့် သစ်ပုတ်ပင်ကြီး တစ်ပင်ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ အထင်ကရနေရာများ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiule-athngkrneraamaa |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=my}}</ref> သစ်ပုတ်ပင်ကြီးသည် ရန်ကုန်မြို့ပြအမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့၏ (၃၂) ခုမြောက် အပြာရောင်ကမ္ပည်းပြား တပ်ဆင်ခံရပြီး၊ အပြာရောင်ကမ္ပည်းပြားရရှိသည့် ပထမဆုံး သဘာဝအမွေအနှစ်နေရာလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Over 100 year old Thitpok Tree in University of Yangon marked with YHT’s blue plaque |url=https://www.mdn.gov.mm/en/over-100-year-old-thitpok-tree-university-yangon-marked-yhts-blue-plaque |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=en}}</ref> [[File:University Scho 35.JPG|thumb|left|ယုဒသန်ဘုရားကျောင်းမျှော်စင်]] ပင်မနယ်မြေ၏ ပြည်လမ်းဘက်အခြမ်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုရန် ရောက်ရှိလာသူ အမေရိကန် သာသနာပြုဆရာကြီး [[ယုဒသန်]]ကို ဂုဏ်ပြုအမည်ပေးထားသည့် ယုဒသန်ဘုရားကျောင်း တည်ရှိသည်။<ref>{{cite news |last1=Yan |first1=Paing |title=ဆရာယုဒသန် မြန်မာပြည် ရောက်ရှိခြင်း နှစ် ၂၀၀ ပြည့်အခမ်းအနား ကျင်းပမည် |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2013/11/15/50962.html |work=The Irrawaddy |access-date=10 March 2026 |date=15 November 2013}}</ref> ၁၉၃၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အဓိပတိ [[ဆာ ချားလ်စ် အလက်ဇန္ဒား အင်းနစ်]]က အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့ပြီး၊ ခေါင်းလောင်းမျှော်စင်သို့ တက်ရန် လှေကားထစ် ၁၈၀ ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ အထင်ကရနေရာများ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiule-athngkrneraamaa |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=my}}</ref> ယုဒသန်ဘုရားကျောင်းအနီးတွင် အားကစားရုံ၊ စားသောက်ဆိုင်များနှင့် တက္ကသိုလ် ပန်းချီအသင်းခန်းမတို့ ပါဝင်သော Recreation Center နှစ်ထပ်အဆောက်အအုံ ရှိသည်။ မြန်မာ့ဗိသုကာနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဗိသုကာဟန်များ ပေါင်းစပ်ထားသော အဆိုပါအဆောက်အအုံကို ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များနှောင်းပိုင်းတွင် [[အာရှဖောင်ဒေးရှင်း]] ၏ ရန်ပုံငွေထောက်ပံ့မှုဖြင့် အမေရိကန် ဗိသုကာပညာရှင်တစ်ဦးနှင့် မြန်မာ ဗိသုကာ [[ဦးတင် (ဗိသုကာပညာရှင်)|စည်သူဦးတင်]] တို့ ပူးပေါင်းရေးဆွဲခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=The Recreation Centre of Yangon University {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/moi%3Aeng/index.php/article/2224 |access-date=10 March 2026 |work=moi.gov.mm}}</ref> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ စိန်ရတုအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တပ်မတော်အစိုးရက ကျပ်ငွေ ၆၃ သန်း အကုန်အကျခံ၍ စိန်ရတုခန်းမကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ်တစ်ရာပြည့်အထိမ်းအမှတ်နှင့် ဆေးတက္ကသိုလ်များ |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-ncttcraapnnyathimamttnng-chettkksiulmaa |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=my}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်လည်ပတ်သော အမေရိကန်သမ္မတ [[ဘားရက် အိုဘားမား]]၏ မိန့်ခွန်းပြောပွဲကိုလည်း အဆိုပါခန်းမ၌ပင် လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=သမ္မတ အိုဘားမားကို မြန်မာ လူငယ်တွေ အားကျ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2014/11/19/67326.html|access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=19 November 2014}}</ref> ၁၉၂၈ ခုနှစ်ကပင် အင်းဝ၊ စစ်ကိုင်း၊ ပင်းယ၊ ပဲခူး နှင့် သထုံ ဟူ၍ သမိုင်းဝင် ဒေသအမည်များ ပေးထားသည့် အဆောင် ၅ ဆောင်ကို ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ ပဲခူးဆောင်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နေထိုင်ခဲ့သည့် တတိယထပ် အခန်းအမှတ် (၁၁၃) ကြောင့် အထူးထင်ရှားပြီး အဆိုပါအခန်းကို အောင်ဆန်းခန်းမအဖြစ် ယနေ့တိုင် သီးသန့်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပဲခူးဆောင်က အခန်းအမှတ် (၁၁၃) |url=https://www.mdn.gov.mm/my/rnkunttkksiul-paikhuucheaangk-akhnamtt-113 |access-date=10 March 2026 |work=MDN - Myanmar Digital News |language=my}}</ref> ပင်မနယ်မြေအတွင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်နှင့် [[တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်]] (UCL) ဟူ၍ စာကြည့်တိုက်နှစ်ခု တည်ရှိသည်။<ref>{{cite news |title=သမိုင်းဝင်ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်အကြောင်း တစေ့တစောင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက် စာကြည့်တိုက်မှူး ဒေါ်သင်းသင်းစိုးနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/7366 |work=moi.gov.mm |language=en}}</ref> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်ကို ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဆာ ဟာကုတ်ဘတ္တလာ က အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် အဓိပတိလမ်းနှင့် စစ်ကိုင်းလမ်းထောင့်၌ တရားဝင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် စာကြည့်တိုက်ကို အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာနအောက်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ရပြီး တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက် ဖြစ်လာသည်။ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် မူလစာကြည့်တိုက်အဆောက်အအုံ ဘေး၌ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်အတွက် အဆောက်အအုံသစ်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ခဲ့သဖြင့် မူလအဆောက်အအုံသည် မူလအမည်အတိုင်း ပြန်လည်ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက် |url=https://www.myanmar.gov.mm/my/news-media/news/latest-news/-/asset_publisher/idasset354/content/%25E1%2580%2590%25E1%2580%2580%25E1%2580%25B9%25E1%2580%2580%25E1%2580%259E%25E1%2580%25AD%25E1%2580%25AF%25E1%2580%259C%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2599%25E1%2580%25BB%25E1%2580%25AC%25E1%2580%25B8-%25E1%2580%2597%25E1%2580%259F%25E1%2580%25AD%25E1%258?_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_redirect=https%3A%2F%2Fwww.myanmar.gov.mm%2Fmy%2Fweb%2Fguest%2Fnews-media%2Fnews%2Flatest-news%3Fp_p_id%3Dcom_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_cur%3D2383%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_delta%3D10%26p_r_p_resetCur%3Dfalse%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_idasset354_assetEntryId%3D77847973| work=Myanmar National Portal| access-date=10 March 2026}}</ref> တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက် သုံးထပ်အဆောက်အအုံသစ်ကို စည်သူဦးတင်၏ မြေးဖြစ်သူ ဦးခင်မောင်လွင်က ဒီဇိုင်းရေးဆွဲခဲ့ပြီး ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်။ == စီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ဌာနများ == ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို ပါမောက္ခချုပ်၊ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်များ၊ အင်ဂျင်နီယာဌာနမှူး၊ စီမံ/ဘဏ္ဍာ ဌာနမှူး၊ မော်ကွန်းထိန်း၊ တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်မှူးနှင့် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ပါမောက္ခ (ဌာနမှူး) များ ပါဝင်သော စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့က စီမံအုပ်ချုပ်သည်။<ref name=org>{{cite web |title=Organization {{!}} University of Yangon |url=https://www.uy.edu.mm/organization/ |website=uy.edu.mm |access-date=10 March 2026}}</ref> လက်ရှိပါမောက္ခချုပ်မှာ ဒေါက်တာသောင်းထိုက် ဖြစ်ပြီး<ref>{{cite news |title=တက္ကသိုလ်ပါမောက္ခချုပ်များ၏ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နှစ်သစ်မင်္ဂလာ ဆုတောင်းစကားများ {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/news/49860 |access-date=10 March 2026 |work=moi.gov.mm|language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် ခြောက်ဦးရှိသည်။<ref name="org" /> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ လက်အောက်ခံကောလိပ်များမှာ အမျိုးသားစီမံခန့်ခွဲမှုပညာဒီဂရီကောလိပ်နှင့် ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်များ စွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေးဒီဂရီကောလိပ် (ရန်ကုန်) တို့ဖြစ်သည်။<ref name="org" /> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားရေးဌာန ၂၁ ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ ပထဝီဝင်၊ သမိုင်း၊ စိတ်ပညာ၊ ဒဿနိကဗေဒ၊ ဥပဒေပညာ၊ အရှေ့တိုင်းပညာ၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးနှင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ၊ မနုဿဗေဒ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ၊ စာကြည့်တိုက်နှင့်သုတပညာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ သင်္ချာ၊ သတ္တဗေဒ၊ ရုက္ခဗေဒ၊ ဘူမိဗေဒ၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ၊ ကုန်ထုတ်ဓာတုဗေဒ၊ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့်ရေလုပ်ငန်း တို့ဖြစ်သည်။{{sfn|Fiori|Proserpio|2021|p=114}}<ref name="org" /> ထို့အပြင် ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်များသုတေသနဗဟိုဌာန (Universities' Research Centre; URC) လည်း ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=URC {{!}} University of Yangon |url=https://www.uy.edu.mm/urc/|website=uy.edu.mm |access-date=10 March 2026}}</ref> ၁၉၂၂ ခုနှစ်မှစ၍ တက္ကသိုလ်လေ့ကျင့်ရေးတပ် (University Training Corps; UTC) ကိုလည်း ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။<ref>{{cite news |title=Myanmar Junta Calls on Students to Join University Corps |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmar-junta-calls-on-students-to-join-university-corps.html |access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy}}</ref> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် အာဆီယံတက္ကသိုလ်များကွန်ရက် (ASEAN University Network; AUN)၊<ref>{{cite web |title=Membership {{!}} Discover AUN {{!}} Asean University Network |url=https://www.aunsec.org/discover-aun/membership |website=AUN |access-date=10 March 2026 |language=en}}</ref> အာရှတက္ကသိုလ်များ မဟာမိတ်အဖွဲ့ (Asian Universities Alliance; AUA)<ref>{{cite web |title=AUA Members-Asian Universities Alliance |url=http://www.asianuniversities.org/About/AUA_Members.htm |website=asianuniversities.org |access-date=10 March 2026}}</ref> နှင့် ပိုးလမ်းမတက္ကသိုလ်များကွန်ရက် (Silk-road Universities Network; SUN)<ref>{{cite web |title=Silk-road Universities Network (세계실크로드대학연맹) |url=https://www.sun-silkroadia.org/page/about02 |website=sun-silkroadia.org |access-date=10 March 2026 |language=ko}}</ref> တို့၏ အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်။ == ပညာရေး == ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ဝင်ခွင့်ရွေးချယ်မှုကို တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲရလဒ်နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပညာရေးကောင်စီက သတ်မှတ်ထားသော စံနှုန်းများအပေါ် အခြေခံ၍ ဆောင်ရွက်ပြီး အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာနက ရွေးချယ်ခြင်းမဟုတ်ပေ။<ref>{{cite news |title=တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့် လျှောက်ထားရာမှာ ဘာတွေ ပြောင်းလဲ လာသလဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-48728479 |access-date=10 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=22 June 2019 |language=my}}</ref> လျှောက်ထားသူများသည် အခြေခံပညာအထက်တန်းဆင့် ပြီးမြောက်ကြောင်းလက်မှတ် ရရှိထားရမည်ဖြစ်သည်။ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းသို့ ဝင်ခွင့်ရရှိသူများသည် ပထမနှစ်မှစ၍ အထူးပြုဘာသာရပ်ကို လေ့လာသင်ယူကြသည်။ ပထမဘွဲ့သင်တန်းအများစုမှာ လေးနှစ်ကြာမြင့်ပြီး ဥပဒေဘွဲ့သင်တန်းမှာ ငါးနှစ်ကြာမြင့်သည်။<ref name=adm>{{cite web |title=Admission {{!}} University of Yangon |url=https://www.uy.edu.mm/admission/ |website=uy.edu.mm |access-date=10 March 2026}}</ref> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပါရဂူဘွဲ့သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်နိုင်သည့် တက္ကသိုလ်အနည်းငယ်အနက် တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်။{{sfn|Fiori|Proserpio|2021|p=114}} ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများအပြင် ဘွဲ့ကြို (ဂုဏ်ထူး) ဘွဲ့၊ မဟာဘွဲ့၊ ဒီပလိုမာနှင့် ပါရဂူဘွဲ့သင်တန်းများကိုလည်း ဖွင့်လှစ်ထားပြီး သင်တန်းတစ်ခုချင်းစီအတွက် သီးခြားဝင်ခွင့်သတ်မှတ်ချက်များ ရှိသည်။ နိုင်ငံတကာကျောင်းသားများအတွက်လည်း ပညာတော်သင်ဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ သတ်မှတ်ထားသည်။<ref name="adm" /> ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သည် ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့နှင့် ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥပဒေပါရဂူဘွဲ့များကိုလည်း ပေးအပ်လေ့ရှိသည်။ ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ကို ပထမဆုံး ရရှိသူမှာ [[လယ်တီဆရာတော်]] ဖြစ်သည်။<ref name=phd>{{cite news |title=လယ်တီဆရာတော်ကစတဲ့ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူများ |url=https://www.bbc.com/burmese/in-depth-50673371 |access-date=10 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ကမ္ဘောဒီးယားဘုရင် [[သီဟာနု]]၊ ယူဂိုဆလားဗီးယားသမ္မတ [[မာရှယ်တီးတိုး]]၊ ဗီယက်နမ်သမ္မတ [[ဟိုချီမင်း]]နှင့် အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် [[ဒေးဗစ် ဘင်ဂူရီယင်]]အပါအဝင် နိုင်ငံခြားခေါင်းဆောင်များအား ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥပဒေပါရဂူဘွဲ့များ ပေးအပ်သည့် အစဉ်အလာရှိခဲ့သည်။<ref name="phd" /> ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့ ချီးမြှင့်မှုသည် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ခေတ္တရပ်ဆိုင်းသွားပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်စတင်ခဲ့ရာ [[သီတဂူဆရာတော်]]လည်း ဆပ်ကပ်ခံရသည်။ ၁၉၂၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်၊ လူပုဂ္ဂိုလ် စုပေါင်း ၇၂ ဦးအား ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့များ အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref name=Irphd>{{cite news |title=ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ကြောင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဂုဏ်ထိခိုက်ရ ဟုဆို |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/02/06/410751.html| work=The Irrawaddy| access-date=10 March 2026}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ဂုဏ်ထူးဆောင် ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု ပါရဂူဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သဖြင့် လူထု၏ ဝေဖန်မှုများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သေးသည်။<ref>{{cite news |title=စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က ဂုဏ်ထူးဆောင် ပြည်သူ့ရေးရာစီမံခန့်ခွဲမှု ပါရဂူဘွဲ့ပေး |url=https://www.dvb.no/post/744991 |access-date=10 March 2026 |work=DVB News |language=en}}</ref> == ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ == [[File:Rangoon university student's union.jpg|thumb|right|မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးမခံရမီ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂအဆောက်အအုံ]] ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေအရ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂကို ဖွဲ့စည်းရခြင်း၏ မူလရည်ရွယ်ချက်မှာ အောက်စဖို့ဒ်နှင့် ကိမ်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်များရှိ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများကဲ့သို့ စကားရည်လုပွဲများနှင့် အခြားကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်နိုင်စေရန် ဖြစ်သည်။<ref name="SU" /> ကျောင်းသားသမဂ္ဂအဆောက်အအုံကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး ကျောင်းသားများသမဂ္ဂကို ၁၉၃၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက်တွင် တရားဝင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref name="SU" /> သမဂ္ဂ၏ ပထမဆုံးဥက္ကဋ္ဌမှာ ထွန်းစိန်ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးဥက္ကဋ္ဌမှာ ဘဆွေလေး ဖြစ်သည်။ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာမည့် ဦးနုသည်လည်း သမဂ္ဂဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသည်။<ref name="SU" /> လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂသည် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပိုမိုပါဝင်လာခဲ့ရာ ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းအပြီး ဦးနေဝင်းအစိုးရနှင့် ပဋိပက္ခများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး၊ [[ဆဲဗင်းဂျူလိုင် ကျောင်းသား အရေးတော်ပုံ|ဆဲဗင်းဂျူလိုင် အရေးအခင်း]] အပြီး နောက်တစ်နေ့နံနက်တွင် ကျောင်းသားသမဂ္ဂအဆောက်အအုံ မိုင်းခွဲဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite news |title=ဇူလိုင် ၇ ရက် ကိုယ်တွေ့ကြုံခဲ့သူ |url=https://www.bbc.com/burmese/media-40537789 |access-date=10 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |date=7 July 2017 |language=my}}</ref> ၂၀၁၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခွင့်ရပြီးနောက် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂကို အဖွဲ့ဝင် ၁၇ ဦးပါ ယာယီအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဖြင့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား များသမဂ္ဂဖွဲ့စည်း |url=https://www.rfa.org/burmese/news/yangon-university-students-union-organized-12162014093851.html |access-date=10 March 2026 |work=RFA Burmese |date=16 December 2014 |language=my}}</ref> ကျောင်းသားသမဂ္ဂအဆောက်အအုံ ဖျက်ဆီးခံရပြီး နှစ်ပေါင်း ၅၀ ကျော်အကြာ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အစိုးရက သမဂ္ဂအဆောက်အအုံ ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေးအစီအစဉ် စတင်ခဲ့ဖူးသည်။<ref>{{cite news |title=သမဂ္ဂ အဆောက်အဦး ဖြစ်မြောက်ရေး အကြို ကော်မတီဖွဲ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-39056116 |access-date=10 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> သို့သော် ကျောင်းသားမျိုးဆက်အသီးသီးအကြား သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ရှိခဲ့သဖြင့် စီမံကိန်းမှာ ယနေ့တိုင် အပြီးသတ်နိုင်ခြင်း မရှိပေ။<ref name="SU" /><ref>{{cite news |title=ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဆောက်နေမှု ရပ်ဆိုင်း |url=https://www.bbc.com/burmese/burma-39103921 |access-date=10 March 2026 |work=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> == ထင်ရှားသော ကျောင်းသားဟောင်းများ == ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းများသည် မြန်မာနိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ ကျောင်းသားဟောင်းများတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ ခုနစ်ဦးဖြစ်သော [[မန်းဝင်းမောင်]]၊<ref>{{cite news |title=Mahn Win Maung, Ex-Burmese President, 73 |url=https://www.nytimes.com/1989/07/05/obituaries/mahn-win-maung-ex-burmese-president-73.html |access-date=10 March 2026 |work=The New York Times |date=5 July 1989}}</ref> ဦး[[နေဝင်း]]၊<ref name="BBCYU" /> ဦး[[စန်းယု]]၊<ref name="BBCYU" /> ဦး[[မောင်မောင်]]၊<ref name="BBCYU" /> ဦး[[ထင်ကျော်]]၊<ref>{{cite news |title=Who Is Htin Kyaw, Myanmar's Newly Elected President? |url=https://www.voanews.com/a/brief-bio-of-newly-elected-myanmar-president-htin-kyaw/3237006.html |access-date=10 March 2026 |work=Voice of America |date=15 March 2016 |language=en}}</ref> ဦး[[ဝင်းမြင့်]]<ref>{{cite news |title=ရဲရင့်ခြင်းသင်္ကေတ (သို့) ဒီမိုကရေစီသူရဲ‌ကောင်း ပြည်သူ့သမ္မတကြီး ဦးဝင်းမြင့် |url=https://www.dvb.no/post/602337 |access-date=10 March 2026 |work=DVB News |language=en}}</ref> နှင့် ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]<ref>{{cite news |title=Myanmar coup: Min Aung Hlaing, the general who seized power |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55892489 |access-date=10 March 2026 |work=bbc.com |date=1 February 2021}}</ref> တို့ ပါဝင်သည်။ ထို့အပြင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ခြောက်ဦးဖြစ်သော [[ဦးနု]]၊ ဦး[[ဗဆွေ (ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း)|ဗဆွေ]]၊<ref>{{cite news |title=Places in History {{!}} Myanmar's Destroyed Heritage: Rangoon University Student Union |url=https://www.irrawaddy.com/specials/places-in-history/myanmars-destroyed-heritage-rangoon-university-student-union.html |access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy |date=3 July 2020}}</ref> ဦးနေဝင်း၊ ဦး[[မောင်မောင်ခ]]၊<ref name="BBCYU" /> ဦး[[ခင်ညွန့်]]<ref>{{cite news |title='Hellhound in Robes': Yangon University Slammed for Honoring Coup-Maker |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/hellhound-in-robes-yangon-university-slammed-for-honoring-coup-maker.html |access-date=10 March 2026 |work=The Irrawaddy}}</ref>နှင့် ဦးမင်းအောင်လှိုင်တို့လည်း ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ကျောင်းသားဟောင်းများ ဖြစ်ကြသည်။ အခြားထင်ရှားသော ကျောင်းသားဟောင်းများမှာ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးဖခင် [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]၊ ဂျပန်ခေတ် နိုင်ငံတော် အဓိပတိ ဒေါက်တာ[[ဘမော်]]<ref>{{cite web |title=Ba Maw |url=https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803095444112 |website=Oxford Reference |access-date=10 March 2026}}</ref>နှင့် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် [[ဦးသန့်]] စသူတို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref>{{cite book |last1=Selth |first1=Andrew |title=Death of a hero: The U Thant disturbances in Burma, December 1974 |date=2018 |publisher=Griffith Asia Institute |url=https://www.griffith.edu.au/__data/assets/pdf_file/0032/483827/AS-death-of-a-hero-U-Thant-disturbance-web-final.pdf |access-date=10 March 2026}}</ref> <gallery align="center" mode="packed"> File:Ba Maw portrait.jpg|‌‌ဒေါက်တာ[[ဘမော်]] File:Aung San color portrait.jpg|[[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]] File:Staatsgreep in Birma, premier U nu, Bestanddeelnr 913-5820 (cropped).jpg|[[ဦးနု]] File:U Thant (1963).jpg|[[ဦးသန့်]] File:Myanmar President Win Myint.png|ဦး[[ဝင်းမြင့်]] </gallery> == ကိုးကား == {{reflist}} ===ကျမ်းညွှန်း=== *{{cite book |last1=Fiori |first1=Antonio |last2=Proserpio |first2=Licia |title=Navigating the evolution of Myanmar higher education: Perspectives from the inside |date=2021 |publisher=CHINLONE |isbn=979-12-200-9864-9 |url=https://site.unibo.it/chinlone/it/results/ebook/ebook-final.pdf |access-date=10 March 2026}} *{{cite book |last=James |first=Helen |title=Governance and civil society in Myanmar: Education, health, and environment |url=https://archive.org/details/governancecivils0000jame |year=2005 |publisher=Routledge |isbn=0-415-35558-3 }} *{{cite book |author=Khin Maung Kyi |title=Economic development of Burma: a vision and a strategy |year=2000 |publisher=Singapore University Press |isbn=91-88836-16-9 |url=https://www.burmalibrary.org/docs12/Vision-strategy-full.pdf-red.pdf |access-date=10 March 2026 }} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == *{{Commons category-inline|Yangon University|ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိတက္ကသိုလ်များ}} [[Category:ရန်ကုန်မြို့]] [[Category:ရန်ကုန်မြို့ရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ တက္ကသိုလ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] [[Category:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်နှင့်ကောလိပ်များ]] 43jrjg9enxrlu5hfbjiax0yr6lb5cca 0 5416 1058229 1036017 2026-10-16T02:48:20Z ~2026-55303-98 149551 /* */ 1058229 wikitext text/x-wiki {{Unreferenced | date = စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁ }} {{Infobox military unit | unit_name = အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် | native_name = စကခ(၁) | image = Shoulder sleeve insignia of Northern East Command of Myanmar Army.svg | image_size = 216px | caption = အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တံဆိပ် | country = {{Flag|Myanmar}} | branch = {{Army|Myanmar}} | type = [[စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] | specialization = နယ်မြေလုံခြုံရေး၊<br>ပင်မတိုက်ခိုက်ရေး၊<br>အကူတိုက်ခိုက်ရေး၊<br>ရွေ့လျားတိုက်ခိုက်ရေး၊<br>စစ်ကစားခြင်း | commander1 = ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်နိုင်ဦး | commander1_label = စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး | size = တပ်မ | identification_symbol = [[Image:Mm-north-eastern-rmc.svg|border|200px]] | identification_symbol_label = အလံတော် }} '''အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်''' (အတိုကောက် '''စကခ(၁)''') သည် [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] နယ်မြေဖြစ်သော [[ရှမ်းပြည်နယ်]](မြောက်ပိုင်း)၊ [[ကျောက်မဲမြို့]]တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ "[[စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]]" သည် 'ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်' အသွင်ယူထားသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်။ '''တပ်မ'''များ နှင့် '''စကခ'''များသည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း) | ကက(ကြည်း)]] (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိ အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ''ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်နိုင်ဦး (စတသ-၄၂)ဖြစ်သည်။'' == သမိုင်း == {{Empty section}} == ဖွဲ့စည်းပုံ == အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ နည်းဗျူဟာအဖွဲ့များနှင့် ခြေလျင်/ ခြေမြန်တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - === အမှတ်(၁)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ === {{Expand section}} === အမှတ်(၂)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ === {{Expand section}} === အမှတ်(၃)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ === {{Expand section}} === ခြေလျင်/ခြေမြန်တပ်ရင်းများ<ref>{{Cite web |url=https://mandalayfreepress.com/news/5730 |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |access-date=11 May 2024 |archive-date=11 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240511073239/https://mandalayfreepress.com/news/5730 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=(၄)ရက်တာ စစ်ဆင်ရေးအတွင်း စစ်ကောင်စီဘက်က (၆၃)ဦးသေဆုံးခဲ့တယ်လို့ MOD ထုတ်ပြန် |url=https://eraseye.com/2023/03/17128/ |access-date=2026-03-25 |website=eraseye.com}}</ref><ref>{{Cite web |title=မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ |url=https://progressivevoicemyanmar.org/wp-content/uploads/2016/06/Trained-to-Torture-Burmese-for-Web.pdf |access-date=11 May 2024 |archive-date=10 May 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240510111808/https://progressivevoicemyanmar.org/wp-content/uploads/2016/06/Trained-to-Torture-Burmese-for-Web.pdf }}</ref><ref>{{Cite web |date=2013-09-03 |title=TNLA ပလောင်တပ်ဖွဲ့နဲ့ မြန်မာစစ်တပ်ကြား တိုက်ပွဲဖြစ် |url=https://burmese.voanews.com/a/palaung-battle/1742386.html |access-date=2026-03-25 |website=ဗွီအိုအေ |language=my}}</ref> === {{Expand section}} # ခလရ(၂၃) - [[သီပေါမြို့]] # ခလရ(၂၄၃) - [[နမ့်လန်းရွာ၊ သီပေါမြို့နယ်|နမ့်လန်]] # ခမရ(၁၁၄) - [[နောင်ချိုမြို့]] # ခမရ(၁၁၅) - [[နောင်ချိုမြို့]] # [[ခမရ (၅၀၁)]] - [[ကျောက်မဲမြို့]] # [[ခမရ (၅၀၂)]] - [[ကျောက်မဲမြို့]] # ခမရ (၅၀၃) - [[သီပေါမြို့]] # ခမရ (၅၀၄) - [[သီပေါမြို့]] # ခမရ (၅၀၅) - [[နမ့်လန်းရွာ၊ သီပေါမြို့နယ်|နမ့်လန်]] # ခမရ (၅၀၆) - [[နမ့်လန်းရွာ၊ သီပေါမြို့နယ်|နမ့်လန်]] == စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == {{Empty section}} == ကိုးကား == == နောက်ထပ်ကြည့်ရန် == {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} {{တပ်မတော်-stub}} [[ကဏ္ဍ:စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ]] {{DEFAULTSORT:စကခ(၀၁)}} f3rlqfzjo9g24kgkmu2poqtkytel0oo 0 6531 1058246 1024552 2026-10-16T03:25:44Z Aye myint phyu 149046 /* */ 1058246 wikitext text/x-wiki {{ref improve | date = ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၁ }} {{Infobox military unit | unit_name = အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် | native_name = တမခ(၇၇) | image = Shoulder sleeve insignia of No.(77) Light Infantry Division of the Myanmar Army.svg | image_size = 216px | caption = အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်၏ တံဆိပ် | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | branch = [[တပ်မတော် (ကြည်း)]] | type = ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် | specialization = နယ်မြေလုံခြုံရေး၊ ပင်မတိုက်ခိုက်ရေး၊ အကူတိုက်ခိုက်ရေး၊ ရွေ့လျားတိုက်ခိုက်ရေး၊ စစ်ကစားခြင်း | nickname = ခွန် ခွန် | commander1 = ဗိုလ်မှူးချုပ် နေဝန်း| commander1_label = တပ်မမှူး | size = တပ်မ | start_date = ၁၉၆၆ ခုနှစ် | colors = {{Color box|Red}}{{Color box|Darkblue}}{{Color box|White}} | identification_symbol = [[ဖိုင်:Mm-lid-77.svg|200px]] | identification_symbol_label = အလံတော်ပုံ }} '''အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်''' (အတိုကောက် '''တမခ (၇၇)''')သည် [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] နယ်မြေဖြစ်သော [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပဲခူးမြို့]]တွင် တည်ရှိသည့် ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် တစ်ခု ဖြစ်သည်။ '''တမခ''' များ နှင့် '''စကခ''' များသည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)|ကက(ကြည်း)]] (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏ အင်အားအပေါ် မူတည်၍ လိုအပ်သလို စစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိ အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်၏ တပ်မမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ''ဗိုလ်မှူးချုပ် နေဝန်း ဖြစ်သည်။ '' တပ်မ ၇၇ သည် ကွမ်းလုံ တိုက်ပွဲတွင် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ]]တပ်များကို နိုင်အောင်တိုက်သောတပ်မ လည်းဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == {{Expand section}} ၁၉၆၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်ကို ပထမဆုံးခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်အဖြစ် ရန်ကုန်တိုင်း၊ မှော်ဘီမြို့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ စစ်နယ်ဝှန်း ပုံသေမထားဘဲ လိုအပ်သလို ရွှေ့လျားစစ်ဆင်နိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ပထမဆုံးတပ်မမှူးမှာ ဗိုလ်မှူးကြီး တင့်ဆွေ (ကြည်း - ၅၃၆၇) ဖြစ်သည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် အောက်ပါအတိုင်းဖွဲ့စည်းထားသည်။   === အမှတ်(၇၇၁)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ === {{Expand section}} === အမှတ်(၇၇၂)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ === {{Expand section}} === အမှတ်(၇၇၃)နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ === {{Expand section}} === ခြေမြန်တပ်ရင်းများ <ref>https://news-eleven.com/article/163674</ref><ref>https://burmese.kachinnews.com/2023/10/04/wl1-40/</ref><ref>https://myanmar.gov.mm/blogs/-/asset_publisher/m9WiUYPkhQIm/content/%25E1%2580%2599%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B8%25E1%2580%259B%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25A1%25E1%2580%25B1%25E1%2580%25AC%25E1%2580%2584%25E1%2580%25BA%25E1%2580%2595%25E1%2580%2594%25E1%2580%25BA%25E1%2580%25B8%25E1%25-1?_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm_redirect=https%3A%2F%2Fmyanmar.gov.mm%2Fblogs%3Fp_p_id%3Dcom_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm%26p_p_lifecycle%3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm_cur%3D4%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm_delta%3D9%26p_r_p_resetCur%3Dfalse%26_com_liferay_asset_publisher_web_portlet_AssetPublisherPortlet_INSTANCE_m9WiUYPkhQIm_assetEntryId%3D155024181</ref> === အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်၏ လက်အောက်ခံတပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်- # ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၇) - [[ပဲခူးမြို့]] # ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၈) - [[ကျောက်ကြီးမြို့|ပဲခူးမြို့]] # ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၀၁) - [[အင်းတကော်မြို့]] # ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၀၅) - [[အင်းတကော်မြို့]] # ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၀၆) - [[ထောက်ကြံ့မြို့|ထောက်ကြန့်မြို့]] # ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၁၀၇) - [[အင်းတကော်မြို့]] # ခြေမြန်တပ်ရင်းအမှတ် (၃၁၃) - [[မှော်ဘီမြို့]] # ခြေလျင်တပ်ရင်းအမှတ် ( ၆ ) - [[ရွှေပြည်သာမြို့နယ်]] # ခြေလျင်တပ်ရင်းအမှတ် (၅၉) - [[ဘောနတ်ကြီးရွာ၊ ပဲခူးမြို့နယ်|ဘောနတ်ကြီး]] ၊ [[ပဲခူးမြို့နယ်]] # ခြေလျင်တပ်ရင်းအမှတ် (၈၂) - [[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်]] ၊ ရွှေနံသာရပ်ကွက် တို့ဖြစ်သည်။ == တပ်မမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == {{Expand list}} # ဗိုလ်မှူးကြီး တင့်ဆွေ (ကြည်း - ၅၃၆၇) (၆-၆-၁၉၆၆ မှ ) # ဗိုလ်မှူးကြီး တင်မောင် (ကြည်း - ၅၇၇၄) (ဗသက - ၃) # ဗိုလ်မှူးကြီး ပေါထွန်းရှိန် (ကြည်း - ၅၇၇၅) (ဗသက - ၃) # ဗိုလ်မှူးကြီး ထွန်းရီ (ကြည်း - ၅၈၉၆) (၂၄-၁-၁၉၇၂ မှ ၈-၃-၁၉၇၄) # ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်နောင်စိုး (ကြည်း - ၆၂၂၀) (၉-၃-၁၉၇၄ မှ ၁၇-၃-၁၉၇၅) # ဗိုလ်မှူးကြီး ဝမ်းတင် (ကြည်း - ၆၁၃၈) (၁၈-၃-၁၉၇၅ မှ ၃၀-၉-၁၉၇၇) # ဗိုလ်မှူးကြီး အေးစန် (ကြည်း - ၆၁၄၄) (၁-၁၀-၁၉၇၇ မှ ၈-၄-၁၉၇၈) # ဗိုလ်မှူးကြီး ချစ်ဆွေ (ကြည်း - ၆၄၆၃) (ဗသက - ၈) (၉-၄-၁၉၇၈ မှ ၇-၈-၁၉၈၁) # ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်အောင် (ကြည်း - ၆၇၄၀) (ဗသက - ၁၀) (၈-၈-၁၉၈၁ မှ ၁၅-၃-၁၉၈၃) # ဗိုလ်မှူးကြီး လှမော် (ကြည်း - ၇၈၆၇) (စတသ - ၁) (၁၆-၃-၁၉၈၃ မှ ၄-၁၁-၁၉၈၅) # ဗိုလ်မှူးကြီး မောင်အေး (ကြည်း - ၇၈၇၅) (စတသ - ၁) (၅-၁၁-၁၉၈၅ မှ ) # ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးမြင့် (ကြည်း - ၈၆၄၂) (ဗသက - ၂၆) # ဗိုလ်မှူးချုပ် ကက်စိန် (ကြည်း - ၉၆၉၈) # ဗိုလ်မှူးချုပ် စိန်ထွား (ဗသက - ၂၉) # ဗိုလ်မှူးချုပ် မောင်မောင်ဆွေ (ကြည်း - ၁၂၈၂၉) (ဗသက - ၄၇) # ဗိုလ်မှူးချုပ် သန်း‌ဌေး (ကြည်း - ၁၃၉၂၇) (စတသ - ၁၈) # ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြင့် (စတသ - ၂၀) # ဗိုလ်မှူးချုပ် ထွန်းသန်း (ကြည်း - ၁၇၄၅၄) (စတသ - ၂၄) # ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်သိန်းဦး # ဗိုလ်မှူးချုပ် မိုးကျော် # ဗိုလ်မှူးချုပ် မြတ်သက်ဦး (ကြည်း - ၂၈၂၃၉) (စတသ - ၃၈) (၂၀၁၉ မှ ၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၁) # ဗိုလ်မှူးချုပ် ရဲကျော်သူ # ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးနိုင်ဦး # ဗိုလ်မှူးချုပ် မင်းကိုကို # ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် == ကိုးကား == {{reflist}} {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} {{တပ်မတော်-stub}} [[ကဏ္ဍ:ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်များ|#077]] {{DEFAULTSORT:တမခ(၀၇၇)}} t5cg0s79j76982amvrw67fbbbix3vrq 0 8396 1058164 1055229 2026-10-15T17:26:31Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058164 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|zh-Hans|大元}} | conventional_long_name = ယွမ်မင်းဆက် | common_name = ယွမ်မင်းဆက် | era = အလယ်ခေတ် | event_start = တည်ထောင်ခြင်း | date_start = ၁၂၇၁ | event_end = မင်းမင်းဆက်သို့ ကျရှုံးခြင်း | date_end = ၁၃၆၈ | capital = ခန်ဘာလစ် (Khanbaliq) | common_languages = မွန်ဂို၊ တရုတ် (Mandarin) | religion = တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ တာအိုဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ၊ ရှာမန်ဝါဒ | government_type = သက်ဦးဆံပိုင် မင်းဆွေမင်းမျိုး အုပ်ချုပ်ရေး | leader1 = ကူဗလိုင်ခန် (ပထမဆုံး) | leader2 = တိုဂွန်တီမူ (နောက်ဆုံး) | year_leader1 = ၁၂၆၀–၁၂၉၄ | year_leader2 = ၁၃၃၃–၁၃၆၈ }} '''ယွမ်မင်းဆက်''' (တရုတ်: {{lang|zh-Hans|元朝}}; ပင်ယင်း: ''Yuán Cháo'') သို့မဟုတ် '''မွန်ဂို-ယွမ်အင်ပါယာ''' သည် မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ ခေါင်းဆောင် [[ကူဗလိုင်ခန်]] (Kublai Khan) မှ ၁၂၇၁ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၃၆၈ ခုနှစ်အထိ တရုတ်ပြည်မကြီးကို အုပ်စိုးခဲ့သော မွန်ဂိုဧကရာဇ် မင်းဆက်ဖြစ်သည်။ ယင်းမင်းဆက်သည် တရုတ်သမိုင်းတွင် တရုတ်လူမျိုးမဟုတ်သော တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ် (မွန်ဂို) မှ တစ်နိုင်ငံလုံးကို ပထမဆုံး အပြည့်အဝ စည်းလုံးအုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည့် မင်းဆက်ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == === စတင်တည်ထောင်ခြင်း (၁၂၇၁) === [[ဂျင်းဂစ်ခန်]] (Genghis Khan) တည်ထောင်ခဲ့သော မွန်ဂိုအင်ပါယာသည် နယ်မြေကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ မြောက်ပိုင်းတရုတ်ကို အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ဂျင်းဂစ်ခန်၏ မြေးတော် ကူဗလိုင်ခန်သည် ၁၂၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ ခန်ကြီး (Great Khan) အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၂၇၁ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ရိုးရာ အမည်ဖြစ်သော '''"ဒါယွမ်"''' ({{lang|zh-Hans|大元}} - Great Yuan) ဟူသော မင်းဆက်အမည်ကို တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်။ === ဆုန်းမင်းဆက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခြင်း === ကူဗလိုင်ခန်သည် တရုတ်တောင်ပိုင်းကို အုပ်စိုးနေသည့် တောင်ပိုင်းဆုန်းမင်းဆက် (Southern Song Dynasty) ကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၂၇၉ ခုနှစ် ယာမန်ရေကြောင်းတိုက်ပွဲ (Battle of Yamen) တွင် ဆုန်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးတပ်များကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယွမ်မင်းဆက်သည် တရုတ်တစ်နိုင်ငံလုံးကို စည်းလုံးသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ == နယ်မြေနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး == ယွမ်မင်းဆက်သည် တရုတ်ပြည်တင်မကဘဲ မွန်ဂိုလီးယား၊ ကိုရီးယား (ဂိုလျော) နှင့် ဆိုက်ဘီးရီးယား ဒေသအချို့အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်။ === လူမှုအလွှာ ခွဲခြားမှု စနစ် === ယွမ်မင်းဆက်သည် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် တန်းတူညီမျှမှုကို ထိန်းညှိရန် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို အလွှာ ၄ လွှာ ခွဲခြားထားခဲ့သည် - # '''မွန်ဂိုလူမျိုးများ''' - အထက်တန်းစားနှင့် စစ်ဘက်/အုပ်ချုပ်ရေး ထိပ်ပိုင်းနေရာများ။ # '''ဆဲမု (Semu)''' - အာရှအလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အာရှမှ လာသော မူဆလင်၊ ခရစ်ယာန်နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသားများ။ # '''ဟန်လူမျိုးများ (Hanren)''' - တရုတ်မြောက်ပိုင်းသားများ၊ ဂျင်းမင်းဆက်လက်အောက်ခံဟောင်းများနှင့် ကိုရီးယားများ။ # '''နန်လူမျိုးများ (Nanren)''' - တရုတ်တောင်ပိုင်း ဆုန်းမင်းဆက်လက်အောက်ခံဟောင်း တရုတ်လူမျိုးများ။ == စီးပွားရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု == * '''စက္ကူငွေကြေး''' - ယွမ်မင်းဆက်သည် '''ချောင် (Chao)''' ဟုခေါ်သော စက္ကူငွေကြေးကို တစ်နိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် တရားဝင် သုံးစွဲစေခဲ့သည့် ပထမဆုံး အင်ပါယာဖြစ်သည်။ * '''ပိုးလမ်းမနှင့် ကုန်သွယ်ရေး''' - မွန်ဂိုအင်ပါယာ၏ ငြိမ်းချမ်းရေး (Pax Mongolica) ကြောင့် အာရှနှင့် ဥရောပအကြား ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများ ပွင့်လင်းခဲ့သည်။ အီတလီကုန်သည် [[မာကိုပိုလို]] (Marco Polo) သည် ကူဗလိုင်ခန်၏ နန်းတော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။ * '''ဇာတ်သဘင်နှင့် အနုပညာ''' - ယွမ်ခေတ်တွင် တရုတ်ပြဇာတ်အနုပညာ (Yuan Drama / Zaju) အလွန် ထွန်းကားခဲ့သည်။ == မြန်မာနိုင်ငံ (ပုဂံအင်ပါယာ) နှင့် ဆက်ဆံရေး == ယွမ်မင်းဆက်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပုဂံအင်ပါယာတို့အကြား ဆက်ဆံရေးသည် ၁၃ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲများနှင့် သံတမန်ရေးရာ တင်းမာမှုများကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော အချေအတင် အပြောင်းအလဲတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ === သံတမန်ရေးရာ စတင် တင်းမာခြင်း === ၁၂၅၃ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုတပ်များသည် ယူနန်ဒေသရှိ နန့်ကျောက် (ဒါလီ) နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပုဂံနိုင်ငံနှင့် နယ်နိမိတ် ချင်းထိစပ်လာခဲ့သည်။ ၁၂၇၁ နှင့် ၁၂၇၃ ခုနှစ်များတွင် ကူဗလိုင်ခန်သည် ပုဂံဘုရင် [[နရသီဟပတေ့]] ထံသို့ သံတမန်များ စေလွှတ်၍ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ ဆက်သရန်နှင့် သစ္စာခံရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ သို့သော် နရသီဟပတေ့မင်းသည် မွန်ဂိုတို့၏ တောင်းဆိုချက်ကို ငြင်းဆန်ခဲ့ပြီး မွန်ဂိုသံတမန်များကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ဟု မြန်မာရာဇဝင်များတွင် ဖော်ပြကြသည်။ === ပထမ မွန်ဂို-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၂၇၇–၁၂၈၇) === သံတမန်များ ကွပ်မျက်ခံရခြင်းနှင့် နယ်စပ်ပဋိပက္ခများကြောင့် ၁၂၇၇ ခုနှစ်တွင် မွန်ဂိုနှင့် ပုဂံတပ်တို့ ငဆောင်းချမ်း တိုက်ပွဲတွင် စတင်ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်။ * '''ငဆောင်းချမ်းတိုက်ပွဲ (၁၂၇၇):''' ပုဂံတပ်များက ဆင်တပ်အများအပြားဖြင့် စစ်ဆင်ခဲ့သော်လည်း မွန်ဂိုမြင်းတပ်နှင့် လေးအတတ်ကြောင့် ပုဂံတပ်များ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ * '''ဗန်းမော်နှင့် တကောင်း ကျရှုံးခြင်း (၁၂၈၃–၁၂၈၅):''' မွန်ဂိုတပ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ထိန်းချုပ်ဝင်ရောက်လာပြီး ဗန်းမော်နှင့် တကောင်းမြို့များကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။ * '''ပုဂံအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းခြင်း (၁၂၈၇):''' မွန်ဂိုတပ်များ၏ ထိုးစစ်ကြောင့် ဘုရင်နရသီဟပတေ့သည် ပုဂံမြို့မှ ပြည်သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရသဖြင့် သမိုင်းတွင် '''"တရုတ်ပြေးမင်း"''' ဟု တွင်ခဲ့သည်။ မွန်ဂိုတပ်များသည် တကောင်းအထိ နယ်မြေသိမ်းပိုက် စိုးမိုးခဲ့ပြီး ပုဂံအင်ပါယာ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရား လုံးဝပြိုကွဲသွားခဲ့သည်။ === ဒုတိယ မွန်ဂို-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၃၀၀–၁၃၀၁) === နရသီဟပတေ့ လွန်ပြီးနောက် တက်လာသော ကျစွာမင်းသည် ၁၂၉၇ ခုနှစ်တွင် ယွမ်မင်းဆက်ထံ သစ္စာခံခဲ့သည်။ သို့သော် မြင်စိုင်းမြို့ကို အုပ်စိုးသော ရှမ်းညီနောင်သုံးဦး ([[အသင်္ခယာ]]၊ [[ရာဇသင်ကြံ]]၊ [[သီဟသူ]]) က ကျစွာမင်းကို နန်းချခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယွမ်ဧကရာဇ် တေမူခန် (Temür Khan) က ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြင်စိုင်းသို့ စစ်တပ်စေလွှတ်၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း ရှမ်းညီနောင်များ၏ ခုခံမှုနှင့် လာဘ်ထိုးတပ်ခေါက်စေမှုများကြောင့် မွန်ဂိုတပ်များ နောက်ဆုတ်သွားခဲ့သည်။ ၁၃၀၃ ခုနှစ်တွင် ယွမ်မင်းဆက်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းမှ တပ်အားလုံးကို လုံးဝရုပ်သိမ်းခဲ့သည်။ == ပျက်သုဉ်းခြင်း (၁၃၆၈) == ၁၄ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် ယွမ်မင်းဆက်သည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များ၊ ငွေကြေးဖောင်းပွမှုနှင့် နန်းတွင်းထီးနန်းလုပွဲများကြောင့် အားနည်းလာခဲ့သည်။ ၁၃၅၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော '''ကြက်နီခေါင်းပေါင်း ပုန်ကန်မှု''' (Red Turban Rebellion) မှ ပုန်ကန်သူခေါင်းဆောင် '''ကျူးယွမ်ကျန်း''' (Zhu Yuanzhang) သည် ၁၃၆၈ ခုနှစ်တွင် ခန်ဘာလစ် (ပေကျင်း) မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး [[မင်းမင်းဆက်]] (Ming Dynasty) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ မွန်ဂိုများသည် မြောက်ပိုင်းလွင်ပြင်သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်။ == ကိုးကားများ == <references /> * {{cite book |last=Aung-Thwin |first=Michael |title=Pagan: The Origins of Modern Burma |url=https://archive.org/details/paganoriginsofmo0000aung |year=1985 |publisher=University of Hawaii Press}} * {{cite book |last=Harvey |first=G. E. |title=History of Burma: From the Earliest Times to 10 March 1824 |year=1925 |publisher=Frank Cass & Co. Ltd |location=London}} * {{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/First_Mongol_invasion_of_Burma |title=First Mongol invasion of Burma |publisher=Wikipedia}} [[Category:တရုတ်မင်းဆက်များ]] [[Category:ယွမ်မင်းဆက်]] [[Category:မြန်မာ့သမိုင်း]] piyfqblhcpumh6wqmss7amygmgavjly 0 8403 1058197 1057273 2026-10-15T17:45:32Z InternetArchiveBot 61272 Adding 3 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058197 wikitext text/x-wiki '''ဘာသာစကား''' ({{lang-en|Language}}) ဆိုသည်မှာ လူသားတို့သည် အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပြောဆိုရန်၊ စာပေရေးသားရန်၊ အတွေးအခေါ်နှင့် ခံစားချက်များကို ဖလှယ်ရန်အတွက် အသုံးပြုကြသည့် သင်္ကေတများ၊ အသံများနှင့် စည်းမျဉ်းကျနသော စနစ်တစ်ရပ် ဖြစ်သည်။<ref name="Sapir1921">{{cite book |last=Sapir |first=Edward |title=Language: An Introduction to the Study of Speech |url=https://archive.org/details/languageanintro03sapigoog |publisher=Harcourt, Brace and Company |year=1921}}</ref> ဘာသာစကားသည် လူသားတို့၏ စိတ္တဗေဒ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်း တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုတို့၏ အခြေခံကျသော ထောက်တိုင်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘာသာဗေဒ (Linguistics) ပညာရပ်ဆိုင်ရာ လေ့လာဆန်းစစ်မှုများ၏ အဓိက အရာဝတ္ထုလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="Crystal2008">{{cite book |last=Crystal |first=David |title=A Dictionary of Linguistics and Phonetics |publisher=Blackwell Publishing |year=2008 |edition=6th |isbn=978-1405152969}}</ref> လူသားတို့၏ ဘာသာစကားသည် အခြားသော တိရစ္ဆာန်များ၏ ဆက်သွယ်ရေး စနစ်များနှင့် မတူဘဲ သီးခြားလွတ်လပ်၍ အနန္တမကသော ဝါကျများနှင့် အဓိပ္ပာယ်များကို ဖန်တီးနိုင်သည့် "တီထွင်ဖန်တီးနိုင်စွမ်း" (Generativity) နှင့် "အကန့်အသတ်မရှိ စည်းရုံးနိုင်စွမ်း" (Recursion) ဟူသော ဝိသေသလက္ခဏာများ ပါရှိသည်။<ref name="Chomsky1957">{{cite book |last=Chomsky |first=Noam |title=Syntactic Structures |url=https://archive.org/details/syntacticstructu0000chom |publisher=Mouton |year=1957}}</ref> ဘာသာစကားတိုင်းတွင် အသံဗေဒ (Phonology)၊ ဝေါဟာရနှင့် အဓိပ္ပာယ်ဗေဒ (Semantics)၊ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ (Syntax) နှင့် စကားလုံးဖွဲ့စည်းပုံ (Morphology) ဟူသော အခြေခံ စည်းမျဉ်းများဖြင့် စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းထားသည်။<ref name="Fromkin2018">{{cite book |last=Fromkin |first=Victoria |last2=Rodman |first2=Robert |last3=Hyams |first3=Nina |title=An Introduction to Language |url=https://archive.org/details/introductiontola0000from_b4i4 |publisher=Cengage Learning |year=2018 |edition=11th |isbn=978-1337559577}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ယနေ့တိုင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော ပြောဆိုသုံးစွဲသည့် ဘာသာစကားပေါင်း ၇,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဘိုးဘေး ဆက်နွယ်မှုအလိုက် [[ဘာသာစကား မိသားစု|ဘာသာစကား မိသားစုကြီးများ]] (Language Families) အဖြစ် ခွဲခြားသတ်မှတ်ကြသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=How many languages are there in the world? |url=https://www.ethnologue.com/guides/how-many-languages |website=Ethnologue: Languages of the World |access-date=2026-10-11}}</ref> ဘာသာစကားသည် နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုသော အသံများ (Spoken languages) သာမက စာရေးသားသော သင်္ကေတများ (Written languages) နှင့် ဆွံ့အနားမကြားသူများ အသုံးပြုကြသည့် လက်သင်္ကေတ ပြဘာသာစကားများ (Sign languages) အဖြစ်လည်း မတူညီသော ပုံသဏ္ဌာန်များဖြင့် တည်ရှိကြသည်။<ref name="Crystal2008" /> ==ဘာသာစကား နှင့် အသံ== အစောပိုင်းကာလများက ဘာသာစကားတွင် အသံထွက်ပြောဆိုသောဘာသာစကား နှင့် လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား တို့သည် ဖွဲ့တည်ပုံအရလည်းကောင်း၊ အသုံးချပုံအရလည်းကောင်း လုံးဝကွဲပြားခြားနားသည်ဟုယူဆပြီး သုတေသနလေ့လာမှုများကို သီးခြားစီသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်။ ယခုနောက်ပိုင်းကာလများတွင် လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့် ပြောဆိုခြင်းဆိုသည့်အတိုင်း ဘာသာစကား တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကာ အသံထွက်ပြောဆိုသော ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် တည်ဆောက်ပုံ အသွင်သဏ္ဍန်နှင့် သုံးစွဲသည့် ဝေါဟာရတို့ကို ရှင်းလင်းတင်ပြနိုင်သည့် အခြေအနေသို့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ယခုခေတ် ဘာသာဗေဒ သုတေသနစာတန်းဖတ်ပွဲများတွင် လက်ဟန်ခြေဟန်ဖြင့်ပြောသော ဘာသာစကားကိုပါ အသံထွက်ဘာသာစကားနှင့်အတူ ကျင်းပသည့် အစီအစဉ်ကို ရေးဆွဲလာကြပြီဖြစ်သည်။ ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာရှင်းလင်းပါက ဘော်ဒီလန်းဂွေ့ချ် <ref>ကိုယ်အမူအရာဖြင့်ပြသသောဘာသာစကား [http://en.wikipedia.org/wiki/Body_language↓]{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> ဟုခေါ်သော ကိုယ်အမူအရာဖြင့်ပြသသော ဘာသာစကားကိုလည်း၊ အချင်းချင်းဆက်သွယ်မှု အတွက် အသုံးပြုနိုင်ပါက ဘာသာစကားအဖြစ် ခေါ်ဆိုနိုင်သည်။ ဥပမာ။ လက်ယပ်ခေါ်ခြင်း။ ခေါင်းခါခြင်း၊ ခါးညွှတ်၍ လူရှေ့ကိုဖြတ်သန်းခြင်း။ ==လူတို့၏ ဘာသာစကား နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ဘာသာစကား== တိရစ္ဆာန်လောကတွင်လည်း အချင်းချင်းပြာဆိုဆက်သွယ်ကြသည့် ဘာသာစကားရှိနေပေသည်။ ဥပမာ၊ ပျားကောင်ကလေးများသည် ပျားရည်ရှိရာအရပ်ကို လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုဖြင့် ပျားကောင်ကလေးများအချင်းချင်း အသိပေးလေ့ရှိကြသည်။ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသည့် အချက်မှာ လူသားတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက၊ လူသားတို့ကဲ့သို့ ပန်းသီးကို တွေ့ပါက အမြဲတစေ ပန်းသီးဟု သော အသံထွက်ဖြင့် သတ်မှတ်ဖော်ပြနိုင်သော အာရုံဖြင့်ဆင်ခြင်ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း<ref>အာရုံဖြင့်ဆင်ခြင်ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း[http://en.wikipedia.org/wiki/Arbitrariness↓]{{Dead link|date=August 2021 }}</ref> စွမ်းရည် နည်းပါးသော်လည်း ကျင်လည်ကျက်စားရာပတ်ဝန်းကျင်နှင့် အရိုင်းသက်သက် ရှိသောသူတို့၏ ဦးနှောက်တွင် ဖြစ်ပေါ်ထင်ဟပ်သည့် အတန်အသင့် မြင့်မားသောအဆင့်ရှိ သင်ကြားစရာမလိုပဲ တတ်သော ထုတ်ဖော်ပြသတတ်မှု ပညာဖြင့် ဆက်သွယ်မှုပိုများကြခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ (သွားဖြီးပြခြင်း၊ အမြှီးနှံ့ခြင်းတို့ဖြင့် ရန်သူမိတ်ဆွေအဖြစ်ခွဲခြားပြသည်)။ ဤအခြင်းအရာသည် စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက် မဟုတ်သော်လည်း ယေဘူယျဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်တစ်ခုဖြစ်ဆိုသောအချက်က အဓိပါယ်နက်နဲလှသည်။ ကမ္ဘာပေါ်တွင် စကားအဖြစ်ပြောသည့် ဘာသာစကားပေါင်း ၇၀၀၀ ကျော်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်။<ref>www.bbc.co.uk/languages/guide/languages.shtml</ref> ==ဘာသာစကား၏ရာဇဝင်== ===ဘာသာစကား၏ မူလအစ=== ဘာသာစကား သည် မည်သို့မည်ပုံပေါ်ပေါက်၍ ပေါ်ပေါက်သည့် နေရာသည် ကမ္ဘာ၏နေရာတစ်နေရာမှသော်လည်းကောင်း၊ နေရာများစွာတို့မှလည်းကောင်း စတင်ခဲ့သည်တို့ကို အမျိုးမျိုး ယူဆသတ်မှတ်လျက် ရှိကြသည်။ ၎င်းတို့ထဲမှ ဒိန်းမတ်လူမျိုးဘာသာဗေဒပညာရှင် “အုတ်တို ဂျက်စ်ပါစင်” Jens Otto Harry Jespersen၏တင်ပြချက်ကို အောက်ပါအတိုင်းတွေ့ရှိနိုင်သည်။ * '''"Pooh-pooh Theory"''' အမှတ်မထင် ထွက်လာသော အသံမှ ခံစားချက်ကိုဆက်သွယ်သော စကားလုံးများဖြစ်ပေါ်ခြင်း။ ဥပမာ- ဟား၊ ဟားကမှ ဟီသည် မှ ရီသည် ကဲ့သို့သော စကားလုံးများ။ （Laugh) * '''"Bow Bow Theory"''' အော်သံမှ တိရစ္ဆာန်တို့၏အမည် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ ဥပမာ- တစ်တီတူး။ ဝူး--- မှ ဝံပုလွေ။ ( Wolf) * '''"Ding-dong Theory"''' ပဲ့တင်သံ ရိုက်ခတ်သံတို့မှ စကားလုံးပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ ဥပမာ- ဖြူးဖြူး မှ လေတဖြူးဖြူး။ ဂျုံးဂျုံး မှ မိုးထစ်ချုန်း၊ (Thunder) * '''"Yo-he-yo Theory"''' အချင်းချင်း ငြာသံပေး ခြင်းမှ စကားလုံးပေါ်ပေါက်လာခြင်း။ ဥပမာ- ဟေးလား ဟေးလား မှ လုပ်၊ အလုပ်၊ အလုပ်လုပ်။ (Work) ထိုစကားလုံးနှင့်ပတ်သက်၍ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ အုပ်စုအဖွဲ့နှင့် လှုပ်ရှားကြရာတွင် ငြာသံပေး သီဆိုသော တေးသီချင်းများ တွင် အဓိပ္ပာယ် အတိအကျမရှိသောစကားလုံးများကို ဆက်လက်သုံးစွဲလျက် ရှိသည်ကိုလည်း နောက်ခံသမိုင်းများအဖြစ် တွေ့ရှိလေ့လာနိုင်သည်။ ဇီဝသိပ္ပံ ပညာရှုထောင့်မှသုံးသပ်ပါကလည်း သုတေသနစမ်းသပ်မှုဖြင့် ဘာသာစကား ၏ ရင်းမြစ်ကို လေ့လာနိုင်သည်။ ယခုခေတ် “မော်လီကျူး ဇီဝပညာ” Molecular biology သုတေသနအရ FOXP2ဟုခေါ်သော မျိုးရိုးဗီဇ ၏အမျိုးအစား ခြားနားမှု နှင့်လိုက်၍ ဘာသာစကား သင်ယူတတ်ကျွမ်းမှု စွမ်းရည် ကွာခြားမှု တို့ ဆက်စပ်မှု ရှိနိုင်သည်ဟုဆိုသည်။ ထိုခြားနားခြင်းသည် ယနေ့မျက်မှောက်လူသားနှင့် ကမ္ဘာဦးလူသား Homo neanderthalensis က လွန်ခဲ့သော နှစ်၃၀၊၄၀လောက်မှစ၍ တိုးတက်ပြောင်းလဲခဲ့ပုံကို သုတေသနပြုခဲ့ကြသည်။ ယခုခေတ်လူသားများအဖြစ်စတင်ချိန်တွင်မူ ဘာသာစကားသည် လူသားတို့တွင် မွေးရာပါအဖြစ်အသုံးပြုလာနိုင်နေသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆနိုင်သည်။ သို့သော် FOXP2 သည် ဘာသာစကား သင်ယူတတ်စွမ်းမှု မရှိသည့် တိရစ္ဆာန်များ အများစုတွင် လည်းရှိနေသည့် အတွက်ကြောင့်၊ FOXP2ခြားနားမှု သည် ဘာသာစကား သင်ယူတတ်စွမ်းမှုနိုင်မှု အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော အခြေအနေဖြစ်သည်ဟု အတိအကျ ပြောဆိုနိုင်ရန်အတွက်မူ ရှင်းလင်းသက်သေပြမှုများ မရှိသေးသဖြင့် ထိုအချက်အတွက် စောင့်ကြည့်ရန်လိုသေးသည်။ [[File:Human Language Families (wikicolors).png|thumb|right|လူသားတို့၏ဘာသာစကား မိသားစုများ]] == ကိုးကား == <references/> * ဂျပန်ဝီကီhttp://ja.wikipedia.org/wiki/%E8%A8%80%E8%AA%9E.com{{Dead link|date=August 2021 }} {{Commons|Language}} [[Category:ဘာသာစကား]] [[ကဏ္ဍ:ပင်မ အကြောင်းအရာ ဆောင်းပါးများ]] tmnl1vl9915trgnswms7fqib32xi0gg 0 8820 1058106 1057918 2026-10-15T13:48:06Z Mayor mt 1506 /* မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ */ 1058106 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုး <br /> (Burmese Gurkha) | image = Burmesegurkha.jpg | image_size = 240px | caption = ကလောမြို့မှ ဂေါ်ရခါးလူမျိုး ကလေးငယ်တစ်ဦး | native_name = {{lang|ne|गोर्खाली / गोर्खा}} | population = ၁၅၀,၀၀၀ – ၅၀၀,၀၀၀ (ခန့်မှန်းချက်)<ref name="NepalisInBurma">Lal, B. V. (2006). ''The Encyclopedia of the Indian Diaspora''. Archipelago Press. pp. 240–242.</ref> | popplace = [[ရှမ်းပြည်နယ်]]၊ [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]နှင့် [[ကယားပြည်နယ်]] | languages = [[နီပေါဘာသာစကား|နီပေါ]]၊ [[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] | religions = [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[အင်ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ|အိန္ဒို-အာရိယန် လူမျိုးများ]]၊ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာနွယ် လူမျိုးများ]] }} '''မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုး''' သို့မဟုတ် '''မြန်မာပြည်ဖွား နီပေါလူမျိုး''' ({{lang-en|Burmese Gurkhas}}; {{lang-ne|बर्मा गोर्खाली}}) သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရာစုနှစ်တစ်ခုမက အခြေချမှီတင်းနေထိုင်ကြသော နီပေါနွယ်ဖွား လူမျိုးစုကြီးကို ဆိုလိုသည်။ ဗြိတိသျှအစိုးရခေတ် ရှေးကာလကပင် သတ္တိပြောင်မြောက်မှုကြောင့် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယစစ်တပ်အတွင်း "ဂေါ်ရခါးရိုင်ဖယ်တပ်ရင်း" များအဖြစ် သီးခြားဖွဲ့စည်းထူထောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် ရိုးရာအရ "ခူကူရီး" (Khukuri) ခေါ် လေးလံသော ဓားကောက်ကို အမြတ်တနိုး ဆောင်ထားလေ့ရှိကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသော ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် စိုက်ပျိုးရေး၊ နွားမွေးမြူရေး၊ နို့ထွက်ပစ္စည်း (နို့၊ ဒိန်ခဲ၊ ထောပတ်) ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများဖြင့် အဓိက အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုကြသည်။<ref>လှသမိန်။ ''မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးသမိုင်း''။</ref> လက်ရှိတွင် မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးအများစုသည် [[တောင်ကြီးမြို့]]၊ [[ပြင်ဦးလွင်မြို့]]၊ [[မိုးကုတ်မြို့]]၊ [[ကလောမြို့]]၊ [[ကျောက်မဲမြို့]]၊ [[မြစ်ကြီးနားမြို့]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့]]၊ [[နမ္မတီးမြို့]]၊ [[တမူးမြို့]]၊ [[ကလေးမြို့]] နှင့် [[ရန်ကုန်မြို့]] စသည့် မြို့ကြီးများနှင့် နိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် အခြေချ နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်။ ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် မြန်မာ့သမိုင်းတစ်လျှောက် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး၊ မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု သမိုင်းနှင့် လွတ်လပ်ရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု သမိုင်းများတွင် ထင်ရှားစွာ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အမြင့်ဆုံး သူရဲကောင်းဘွဲ့ဖြစ်သော [[အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့]] ကို ပထမဆုံး ဆွတ်ခူးခဲ့သည့် စစ်သည်တော် [[ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း]] (ကြည်း ၀၁၉၁၄) သည် ထင်ရှားသော ဂေါ်ရခါးစစ်သည်တော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်။ == ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု == ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သော နီပေါဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကား (၂) မျိုးစလုံးကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုကြသည်။ ရိုးရာဓလေ့အရ ဒသန်း (Dashain) နှင့် တီဟာ (Tihar/ဒေပါဝလီ) ပွဲတော်များကို အကြီးအကျယ် ကျင်းပလေ့ရှိသည်။ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုအပိုင်းတွင် ဂေါ်ရခါးလူမျိုး အများစု (၈၀% ခန့်) သည် [[ဟိန္ဒူဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ကြပြီး ကျန်ရှိသော မျိုးနွယ်စုများ (၂၀% ခန့်) သည် [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] ကို ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်။ == မျိုးနွယ်စုခွဲများနှင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ == မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုး (နီပေါလူမျိုး) ဆိုသည်မှာ သီးခြားလူမျိုးနွယ်စုတစ်ခုတည်းကို ဆိုလိုခြင်းမဟုတ်ဘဲ နီပေါဘာသာစကား သို့မဟုတ် ၎င်းနှင့်နွယ်သော ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသည့် မျိုးနွယ်စုနှင့် ဇာတ်နွယ် (Castes and Ethnic Groups) အမြောက်အမြား စုစည်းထားသော လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်သည်။<ref name="NepalisInBurma" /> မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ရာစုနှစ်တစ်ခုမက အခြေချနေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများတွင် အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါ ပင်မမျိုးနွယ်စုကြီး (၄) စု ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည် - {| class="wikitable sortable" style="width:100%; text-align:left;" |- style="background:#f2f2f2; text-align:center;" ! စဉ် !! မျိုးနွယ်စုအုပ်စု !! ပါဝင်သော မျိုးနွယ်စုနှင့် ဇာတ်နွယ်များ !! ဝိသေသလက္ခဏာများနှင့် ထင်ရှားသော မျိုးရိုးအမည်များ |- | ၁ || '''ခါးစ် (Khas) အနွယ်''' || ဗာဟွန် (Bahun) နှင့် ဆုသရီ (Chhetri) || အင်ဒို-အာရီယန် (Indo-Aryan) ရုပ်သွင်ရှိပြီး ဟိန္ဒူဘာသာကို အဓိကကိုးကွယ်ကြသည်။ ဗြိတိသျှခေတ် စစ်တပ်အတွင်း ဂေါ်ရခါးတပ်သားအဖြစ် အများဆုံး ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်။ ထင်ရှားသော မျိုးရိုးအမည်များမှာ ''တာပါ (Thapa)၊ ဗုဒ္ဓာသိုကီ (Budhathoki)၊ ဗသ်ညက် (Basnet)'' တို့ ဖြစ်ကြသည်။ |- | ၂ || '''ကီရတ် (Kirat) အနွယ်''' || ရိုင်း (Rai) နှင့် လင်းဘူး (Limbu) || တိဗက်-ဗမာ (Tibeto-Burman) အနွယ်ဝင် တောင်ပေါ်သား မျိုးနွယ်စုများ ဖြစ်ကြသည်။ စစ်ရေးစစ်ရာတွင် အလွန်ရဲရင့်ပြတ်သားသူများအဖြစ် ကမ္ဘာကျော်သည်။ ၎င်းတို့သည် မျိုးရိုးအမည်ကို ''ဆူဗာ (Subba)'' ဟုလည်း အသုံးပြုတတ်ကြသည်။ |- | ၃ || '''ဂျန်နဂျာသီ (Janajati) အနွယ်''' || ဂုရုန်း (Gurung)၊ မဂရ် (Magar)၊ တမန်း (Tamang)၊ ရှရ်ပါ (Sherpa) || နီပေါနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်တန်းဒေသများမှ ဆင်းသက်လာသည့် တိဗက်-ဗမာ အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာကို နှောညှိကိုးကွယ်ကြပြီး မြန်မာပြည်အနှံ့အပြားတွင် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စစ်တပ်အတွင်း ထင်ရှားသည်။ |- | ၄ || '''နေဝါရ် (Newar) အနွယ်''' || ရှရက်စသာ (Shrestha)၊ ပရာဒန်း (Pradhan)၊ မာကျန် (Mahajan) || နီပေါနိုင်ငံ ခတ္တမန္ဒူချိုင့်ဝှမ်းဒေသမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ရွှေပန်းထိမ်လုပ်ငန်းနှင့် အနုပညာလက်ရာများတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်။ မြန်မာပြည်တွင် ကုန်သည်နှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များအဖြစ် အခြေချခဲ့ကြသည်။ |} == ပြန့်နှံ့နေထိုင်မှု == မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ မိခင်မျိုးနွယ်စုများ ကွဲပြားခြားနားကြသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌မူ "မြန်မာပြည်ဖွား ဂေါ်ရခါး" ဟူသောအမည်ဖြင့် စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နေထိုင်ကြသည်။<ref>Subba, T. B. (2009). ''The Gorkhas in Myanmar: A Historical Perspective''. Kirat Prakashan. p. 45.</ref> တောင်ကြီး၊ ညောင်ရွှေ၊ ပြင်ဦးလွင် အနီးတစ်ဝိုက် ဒေသများတွင် ကျေးရွာများ တည်ထောင်၍ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများဖြင့် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်။ == ထင်ရှားသော ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ == * '''[[ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း၊ (အောင်ဆန်းသူရိယ)|ဆာ့ခ်ဗဟာဒူးရွိုင်း]]''' - အောင်ဆန်းသူရိယဘွဲ့ရ ပထမဆုံး စစ်သည်တော်။ * '''ဗိုလ်ကြီး ဘီပီပါရ်ဒန်း''' - လွတ်လပ်ရေးခေတ် တပ်မတော်အရာရှိ။ * '''ဗိုလ်ကြီး ချာဘီလားသားပါး''' - ထင်ရှားသော တပ်မတော်အရာရှိ။ * '''ဒုဗိုလ်မှူးကြီး သူရလက်ခ်ရှ်မန်ရိုင်း''' - ဇေယျကျော်ထင်နှင့် သူရဘွဲ့ရ တပ်မတော်အရာရှိ။ * '''[[ဆွတ်ဗဟာဒူး|ဗဟာဒူး (ခ) ဆွတ်ဗဟာဒူး]]''' - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဂန္ထဝင်ဘောလုံးတိုက်စစ်မှူး (အာရှရွှေတံဆိပ်ရှင်)။ * '''ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ အတ္တာဆင်း''' - မန္တလေးတက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒဌာနကို တည်ထောင်သူတစ်ဦး။ * '''ချယ်ရီမြေမောင်တင်ထွန်း''' - ထင်ရှားသော ဂေါ်ရခါးနွယ်ဖွား မြန်မာစာရေးဆရာ။ * '''ငြိမ်းသဇင်''' - မြန်မာ့ဂုဏ်ဆောင် ကမ္ဘာ့အဆင့် တိုက်ကွမ်ဒိုကစားသမား။ * '''အီစိုး''' - မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဘောလုံးတိုက်စစ်မှူး။ * '''သုဓမ္မသိင်္ဂီ ဒေါ်ကာလဝတီ (ခ) ဒေါ်စန်းစန်း''' - လူမှုထူးချွန်ဆုရ အမျိုးသမီးခေါင်းဆောင်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} == ပြင်ပလင့်ခ်များ == {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:နီပေါရွှေ့ပြောင်းအခြေချသူများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ]] 5ll90eh3xgfdqddskevv4uxkjz0gcyf 0 9248 1058185 1057194 2026-10-15T17:31:43Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058185 wikitext text/x-wiki {{Infobox language family |name = ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ |native_name = Karenic languages |map = Karen languages map.svg |region = [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နယ်စပ်မျဉ်းတစ်လျှောက် |ethnicity = [[ကရင်လူမျိုး]] |familycolor = တရုတ်-တိဗက်နွယ် |child1 = [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] |child2 = [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] |child3 = [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] |child4 = [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] / [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] |protoname = [[ရှေးဦး-ကရင်နွယ်ဘာသာစကား|ရှေးဦး-ကရင်နွယ်]] |iso2 = kar |glotto = kare1337 |glottorefname = Karenic }} '''ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများ''' ({{lang-en|Karenic languages}}) သည် [[တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ|တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ [[တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ|တိဗက်-ဗမာ]] အုပ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref name="Bradley1997">{{cite book |last=Bradley |first=David |title=Tibeto-Burman languages and classification |year=1997 |publisher=Pacific Linguistics |pages=1–71}}</ref> ဤဘာသာစကားများကို မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်း၊ အရှေ့ဘက် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်ဘက် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကရင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုများ ပြောဆိုကြပြီး ကရင်စကားပြောဆိုသူ စုစုပေါင်း လူဦးရေ ၄ သန်းကျော်ခန့် ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်။<ref name="Ethnologue">{{cite web |title=Karenic - Ethnologue |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/karenic |website=Ethnologue |access-date=2026}}</ref> == သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းသမိုင်းနှင့် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစု အတွင်း မည်သည့်နေရာတွင် ထည့်သွင်းရမည်ဟူသော အချက်သည် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များအကြား ကာလရှည်ကြာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားအများစုသည် ဝါကျဖွဲ့ထုံးတွင် "ကတ္တား-ကံ-ကရိယာ" (SOV) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသော်လည်း ကရင်ဘာသာစကားများသည် "ကတ္တား-ကရိယာ-ကံ" (SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရောဘတ် ရှာဖာ (Robert Shafer) ကဲ့သို့သော ပညာရှင်များက ကရင်ဘာသာစကားကို တရုတ်-တိဗက်မိသားစုနှင့် အဆင့်တူ သီးခြားဘာသာစကားခွဲတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြဖူးသည်။<ref name="Shafer1955">{{cite journal |last=Shafer |first=Robert |title=Classification of the Sino-Tibetan Languages |journal=Word |volume=11 |issue=1 |year=1955 |pages=94–111}}</ref> သို့သော် ဂျိမ်းစ် အေ မာတစ်ဆော့ဖ် (James A. Matisoff) နှင့် ဒေးဗစ် ဘရက်ဒ်လေ (David Bradley) တို့၏ နောက်ပိုင်း သုတေသနများအရ ကရင်ဘာသာစကားရှိ အခြေခံဝေါဟာရများနှင့် အသံပြောင်းလဲမှုစနစ်များသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများနှင့်သာ တိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်ကြောင်း ခိုင်လုံစွာ သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်။<ref name="Matisoff2003">{{cite book |last=Matisoff |first=James A. |title=Handbook of Proto-Tibeto-Burman: System and Philosophy of Sino-Tibetan Reconstruction |year=2003 |publisher=University of California Press |pages=3–15}}</ref><ref name="Bradley1997" /> SVO ဝါကျတည်ဆောက်ပုံသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းမှာ အိမ်နီးနားချင်းဖြစ်သော [[ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ|မွန်-ခမာ]] နှင့် [[ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားများ|ခရာ-ဒိုင်]] ဘာသာစကားများ၏ သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း ယနေ့ခေတ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက အများစု လက်ခံထားကြသည်။<ref name="LaPolla2003">{{cite book |last=Thurgood |first=Graham |last2=LaPolla |first2=Randy J. |title=The Sino-Tibetan Languages |year=2003 |publisher=Routledge |pages=66–75}}</ref> == ဘာသာစကားအုပ်စုခွဲများ == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများကို ပထဝီဝင်နှင့် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ လက္ခဏာများအရ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားထားသည် -<ref name="Manson2011">{{cite thesis |last=Manson |first=Ken |title=A genetic classification of Karenic languages |type=PhD thesis |publisher=La Trobe University |year=2011}}</ref> # '''မြောက်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ပအိုဝ်းဘာသာစကား|ပအိုဝ်း]] စသည်တို့ ပါဝင်သည်။ # '''အလယ်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' [[ကယားဘာသာစကား|ကယား]] (Karenni/Kayah)၊ [[ကယန်းဘာသာစကား|ကယန်း]] (Kayan/Padaung)၊ ဂေဘားနှင့် ကယော တို့ ပါဝင်သည်။ # '''တောင်ပိုင်းကရင်အုပ်စု:''' လူဦးရေအများဆုံး ပြောဆိုကြသည့် [[စကောကရင်ဘာသာစကား|စကောကရင်]] နှင့် [[ပိုးကရင်ဘာသာစကားများ|ပိုးကရင်]] (အရှေ့ပိုးနှင့် အနောက်ပိုး) တို့ ပါဝင်သည်။ == စာပေအရေးအသား == ကရင်နွယ်ဘာသာစကားများအတွက် စာပေအရေးအသားစနစ်များ ရှိသည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ ၁၈၃၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဂျိုနသန် ဝိတ် (Jonathan Wade) က စကောကရင်နှင့် ပိုးကရင်ဘာသာစကားများအတွက် [[မြန်မာအက္ခရာ|မြန်မာအက္ခရာ]]ကို အခြေခံကာ တီထွင်ပေးခဲ့သော အရေးအသားစနစ် ဖြစ်သည်။<ref name="Lieberman2003">{{cite book |last=Lieberman |first=Victor |title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830 |url=https://archive.org/details/strangeparallels0000lieb |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |pages=[https://archive.org/details/strangeparallels0000lieb/page/120 120]–135}}</ref> ထို့အပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကရင်များ အသုံးပြုသည့် လက္ခုန် (အရှေ့ပိုးကရင်) စာပေ၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသုံး ပိုးကရင်စာပေနှင့် လက်တင်အက္ခရာအခြေခံ စာပေစနစ်များလည်း သီးခြားစီ တည်ရှိနေကြသည်။<ref name="Kato2019">{{cite book |last=Kato |first=Atsuhiko |editor=Kurabe, Keita |title=The Karenic Languages: An Overview |year=2019 |publisher=Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa |pages=45–60}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} {{ကရင်ဘာသာစကားများ}} {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘာသာစကားများ]] [[Category:ကရင်ဘာသာစကားများ| ]] kuilrnmv5v4pa6xn6e59km8tsxo8z7f 0 13280 1058199 450319 2026-10-15T17:51:16Z ~2026-55410-79 149538 1058199 wikitext text/x-wiki '''ဗလမင်းထင်''' ဗလမင်းထင်သည် ကုန်းဘောင်ခေတ် ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်ဖြစ်ပွားခဲ့သော [[တရုတ် - မြန်မာ စစ်ပွဲများ|တရုတ်မြန်မာစစ်ပွဲများ]]တွင် ကောင်းတုံခံတပ်မှနေ၍တရုတ်များကိုကြံကြံ့ခံတွန်းလှန်ခဲ့သောသူရဲကောင်းဖြစ်သည်။ ယခုအခါ၎င်းအားဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့်မြစ်ကြီးနားမြို့နှင့်ဝိုင်းမော်မြို့ဆက်သွယ်သော ဧရာဝတီမြစ်ကူးတံတားအား ဗလမင်းထင်တံတားဟုမှည့်ခေါ်ထားသည်။ ဗလမင်းထင် အား မိမိကိုယ်ကိုယ်အပ်နှင့်ထိုးဖောက်အဆုံးစီရင်ခဲ့သည့် သူရဲဘောကြောင်သူ အဖြစ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်က သမိုင်း အမှားကို ပြောကြားခဲ့သည်မှာ ကဲ့ရဲ့ဖွယ် ဟာသ ဖြစ်ပေသည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} [[Category:မြန်မာ သူရဲကောင်းများ]] 4nf7otcpn4gsx3ohd9xcy108olu86go 0 13346 1058310 1018474 2026-10-16T08:54:53Z Zawzawaungthwin 100038 link 1058310 wikitext text/x-wiki {{Ref improve|date=စက်တင်ဘာ ၂၀၂၁}} {{Infobox military unit | unit_name = ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် | native_name = ကရခ | image = Shoulder sleeve insignia of Coastal Region Command.svg | image_size = 216px | caption = ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တံဆိပ် | country = {{Flag|Myanmar}} | branch = {{Army|Myanmar}} | type = [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] | specialization = နယ်မြေဒေသ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ စစ်ဆင်ရေး၊ နယ်မြေအတွင်းရှိ တပ်အားလုံး၏ ဦး/ရေး/ထောက်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များ စီမံပေးခြင်း၊ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း | nickname = ဆိုမာလီ | commander1 = ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန်(DSA-41) | commander1_label = တိုင်းမှူး | commander2 =ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်မျိုးထွန်း | commander2_label =ဒုတိယတိုင်းမှူး | identification_symbol = [[Image:Mm-coastal-rmc.svg|border|200px]] | identification_symbol_label = အလံတော် }} '''ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်''' (အတိုကောက် '''ကရခ''') သည် [[မြိတ်မြို့]] အခြေစိုက် [[တပ်မတော် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ|တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အဓိက တာဝန်မှာ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ၎င်း၏ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်။ ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး/ စစ်ရေး/ စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်။လက်ရှိ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန်(DSA-41) ဖြစ်သည်။ == သမိုင်း == {{Expand section}} ၁၉၉၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃ ရက် တွင် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်း သည်။ == ဖွဲ့စည်းပုံ == === စစ်ဗျူဟာများ === {{Expand section}} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နယ်မြေအတွင်းရှိ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်များ == === [[အမှတ်(၈)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၈)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်}} === [[အမှတ်(၁၃)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၁၃)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်}} === [[အမှတ်(၂၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်]] === {{Main|အမှတ်(၂၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်}} == ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == {{Expand list}} ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူများမှာအောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည် - {| class="wikitable" |+တိုင်းမှူးများ (၁၉၉၆ - ယနေ့အထိ) !စဉ် !ရာထူးအဆင့် !အမည် !ကိုယ်ပိုင်အမှတ် !ကျောင်းဆင်း !တာဝန်သက်တမ်း !ရင်းမြစ် |- |၁။ |ဗိုလ်ချုပ် |သီဟသူရ စစ်မောင် |ကြည်း - ၁၁၇၁၆ |စတသ -၁၂ | | |- |၂။ |ဗိုလ်ချုပ် |အေးကြွေ | - |ဗသက - ၄၃ | | |- |၃။ |ဗိုလ်ချုပ် |သာအေး |ကြည်း - ၁၃၀၄၁ |စတသ-၁၆ | | |- |၄။ |ဗိုလ်ချုပ် |[[အုန်းမြင့်|အုန်းမြင့်]] |ကြည်း-၁၃၉၀၃ |စတသ-၁၇ | | |- |၅။ |ဗိုလ်ချုပ် |မောင်မောင်ဆွေ | - |ဗသက-၄၇ | | |- |၆။ |ဗိုလ်ချုပ် |ခင်ဇော်ဦး |ကြည်း-၁၅၀၀၇ |ဗသက-၅၆ | | |- |၇။ |ဗိုလ်ချုပ် |ခင်မောင်ဌေး | - |ဗသက-၆၃ | | |- |၈။ |ဗိုလ်ချုပ် |မောင်မောင်စိုး | - | - | | |- |၉။ |ဗိုလ်ချုပ် |လင်းအောင် |ကြည်း-၁၈၈၂၀ |စတက-၂၆ | |{{Efn|ယခု - ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်}} |- |၁၀။ |ဗိုလ်ချုပ် |ဝင်းမင်းထွန်း | - | - | | |- |၁၁။ |ဗိုလ်ချုပ် |သောင်းထိုက်ရွှေ |ကြည်း - ၂၃၁၈၅ |စတသ - ၃၃ | | |- |၁၂။ |ဗိုလ်ချုပ် |စောသန်းလှိုင် |ကြည်း - ၂၇၀၆၅ |စတသ - ၃၇ | |<ref>{{cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/23106?d=1|title=ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ တိုင်းမှူးဒိုင်း ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ ဗိုလ်လုပွဲနှင့် ဆုပေးပွဲပြုလုပ်|work=CINCDS Myanmar|access-date=၂၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃}}</ref> |- |၁၃။ |ဗိုလ်မှူးချုပ် |ကျော်စွာဦး |ကြည်း - ၂၆၇၅၃ |တေဇ - ၂၂ | |<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/53043|title=ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ (၂၈) နှစ်မြောက် တိုင်းနှစ်ပတ်လည်နေ့ အခမ်းအနားကျင်းပ|work=MOI Myanmar|access-date=၂၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၄ မတ် ၂၀၂၄}}</ref>{{Efn|ယခု - အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး}} |- |၁၄။ |ဗိုလ်ချုပ် |စိုးမင်း |ကြည်း - ၂၉၄၃၀ |စတသ - ၃၉ | |{{Efn|ယခင် အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး နောက်ပိုင်း - နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး}}<ref>{{cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2024/03/23/381355.html|title=စစ်တိုင်းမှူးအချို့ အပြောင်းအလဲလုပ်|work=The Irrawaddy|access-date=၂၄ မတ် ၂၀၂၄|date=၂၃ မတ် ၂၀၂၄|archive-date=24 March 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240324170432/https://burma.irrawaddy.com/news/2024/03/23/381355.html}}</ref> |- |၁၅။ |ဗိုလ်မှူးချုပ်/ဗိုလ်ချုပ် |ပြည့်စုံလင်း |ကြည်း - ၃၀၃၄၅) |စတသ - ၄၀ |မေ ၂၀၂၄- ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ |<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cljj4lz1nrdo|title=နေပြည်တော်တိုင်းမှူးအပါအဝင် ဗိုလ်ချုပ် ၅ ဦး ဖယ်ရှားခံရ|work=BBC Burmese|access-date=၂၉ မေ ၂၀၂၄|date=၂၈ မေ ၂၀၂၄}}</ref>{{Efn|ယခင် အမှတ် ၆ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး နှင့် ယခင် လက်ထောက်စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ် - ကြည်း)}} |- |၁၆၊ |ဗိုလ်ချုပ် |[[ကျော်ကျော်ဟန်]] | - |စတသ-၄၁ |ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၅ - ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |<ref>{{Cite web|url=https://www.daweiwatch.com/01/02/2025/105590/|title=ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းစစ်တိုင်းမှူး အပြောင်းအလဲလုပ်|accessdate=12 August 2025|publisher=Dawei Watch}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://cincds.gov.mm/node/28822|title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ မြို့နယ်များမှ ပြည်သူ့စစ်(ဌာနေ)တပ်ဖွဲ့ဝင်များအား တွေ့ဆုံ၊ စားသောက်ဖွယ်ရာများပေးအပ်|publisher=CINCDS|accessdate=12 August 2025}}</ref> |} == မှတ်စု == {{Notelist}} == ကိုးကား == <references/> == နောက်ထပ်ကြည့်ရန် == [[ဥကရစ်ထတိုက်ပွဲ]] {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} [[ကဏ္ဍ:တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်များ]] 3bhfanjjol31u6twmivahcfcz8l7uc8 0 13811 1058312 713689 2026-10-16T09:27:58Z Zawzawaungthwin 100038 စာနိဒါန်းပြင်ဆင် 1058312 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ခင်မောင်အေး (မန္တလေး) | image = U Khin Maung Aye (Mandalay).JPG | caption = | birth_name = ခင်မောင်အေး | birth_date = {{birth date|1931|2|9}} | birth_place = [[မြောင်းမြမြို့]] | death_date = {{death date and age|2018|8|21|1931|2|9}} | death_place = [[မင်္ဂလာဒုံမြို့နယ်]]၊ [[ရန်ကုန်မြို့]] | resting_place = | nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | ethnicity = | citizenship = | education = | occupation = ဗိုလ်မှူးကြီး၊ [[စာရေးဆရာ]]၊ [[ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး]] | years_active = | employer = | organization = [[သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း|သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်း လုပ်ငန်း]]၊မြဝတီမဂ္ဂဇင်း -အယ်ဒီတာချုပ်၊ [[စာပေလုပ်သားအဖွဲ့]] အတွင်းရေးမှူး၊ ဥက္ကဋ္ဌ | party = | movement = | spouse = တင်တင်ဦး (ကွယ်လွန်)<br />သူဇာတင် | partner = | children = ၆ ဦး | parents = * ဖိုးညှင်း + ဖွားစု * (မိဘအရင်း- [[သခင်သန်းထွန်း]] + ခင်ခင်ကြီး) | notable_works = [[အမျိုးသားစာပေဆု]] (ဝတ္ထုတို တတိယဆု) ကျားနှင့်မုဆိုး စာအုပ် }} '''ခင်မောင်အေး (မန္တလေး)''' (၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၃၁ – ၂၁ ဩဂုတ် ၂၀၁၈) သည် စာရေးဆရာ၊ အမျိုးသားစာပေဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တပ်မတော် အရာရှိဟောင်း ဗိုလ်မှူးကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူသည် [[သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း|သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်း လုပ်ငန်း]]တွင် ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ မြဝတီမဂ္ဂဇင်းတိုက် အယ်ဒီတာချုပ်၊ စာပေလုပ်သားအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ == ငယ်ဘဝ == ခင်မောင်အေး (မန္တလေး) ကို ၁၉၃၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် မြောင်းမြမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ကာ ကလောင်အမည်ခွဲများအဖြစ် စိုင်းဆေးနော်နှင့် ညိုမင်းလွင်တို့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်။ မိဘအမည်များနှင့် ပတ်သက်၍ ၂၂-၈-၂၀၁၈ ရက်ပါ ကြေးမုံသတင်းစာ နာရေးကြော်ငြာတွင် ဦးစောမောင်နှင့် ဒေါ်ခင်ကြီး (မြောင်းမြ) တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသား ဖြစ်ကြောင်း ပါရှိခဲ့သည်။မူကွဲအနေဖြင့် အဖေရင်းနှင့် အမေရင်းမှာ တောတွင်း၌ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည့် [[ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ|ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ]] (ဗကပ) ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်း (သခင်)|သခင်သန်းထွန်း]]နှင့် ဒေါ်ခင်ခင်ကြီးတို့၏ သားအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ထို့အပြင် ဦးဖိုးညှင်း + ဒေါ်ဖွားစု တို့ သားအဖြစ်လည်းကောင်း ဖော်ပြခြင်းလည်း ရှိကြသည်။ == ကိုယ်ရေးဖြစ်စဉ် == [[File:KhinMgAye(mdy).gif|thumb|]] ခင်မောင်အေး (မန္တလေး) ကို [[မြောင်းမြမြို့]]၌ အဖ ဦးစောမောင်၊ အမိ ဒေါ်ခင်ကြီး (မြောင်းမြ) တို့မှ မွေးဖွားသည်။ မိခင် ဒေါ်ခင်ကြီးမှာ [[ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း]]၏ဇနီး [[ဒေါ်ခင်ကြည်]]၏ အစ်မအရင်းဖြစ်သောကြောင့် [[ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]နှင့်ဆိုလျှင် မောင်နှမတစ်ဝမ်းကွဲတော်စပ်သည်။ မွေးသက္ကရာဇ်မှာ [[၁၉၃၁]] ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့ ဖြစ်သည်။ ငယ်စဉ်က မြောင်းမြမြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းနှင့် [[ရန်ကုန်မြို့]] မြို့မ အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်။ [[၁၉၅ဝ]] ပြည့်နှစ်တွင် တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက် စစ်မှုထမ်းခဲ့သည်။ တပ်မတော် အရာရှိ လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း ဗိုလ်သင်တန်းအပတ်စဉ် (၈) ကျောင်းဆင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကိုယ်ပိုင်အမှတ်မှာ ကြည်း-၆၄၇၆ ဖြစ်သည်။ [[ဝင်းဦး|ရုပ်ရှင်မင်းသားဦးဝင်းဦး]]မှာလည်း ဗိုလ်သင်တန်းအပတ်စဉ် (၈) ကျောင်းဆင်းဖြစ်ပြီး [[သန်းရွှေ၊ (ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးသန်းရွှေ]]မှာ ဗိုလ်သင်တန်းအပတ်စဉ် (၉) ကျောင်းဆင်းဖြစ်သည်။ [[၁၉၄၉]] ခုနှစ်မှ စ၍ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုများ စတင် ရေးသားခဲ့သည်။ သေနတ်ပြစ်၊ တောလိုက် ဝါသနာပါ၍ ထိုအတွေ့အကြုံများအရ တပ်မတော် တာဝန်မှ အားလပ်ချိန်တွင် ဝါသနာ အလျောက် စာနယ်ဇင်းများတွင် ဆောင်ပါးပုဒ်ရေ တရာ့ ငါးဆယ်ခန့်နှင့် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည် လေးရာကျော်ခန့် ရေးသားခဲ့သည်။ [[တပ်မတော်]]တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့် အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်း လုပ်ငန်းတွင် [[၁၉၇၉]] ခုနှစ်မှ [[၁၉၈၉]] ခုနှစ် အထိ ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန် ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်။ [[၁၉၈၁]] ခုနှစ်မှ [[၁၉၈၂]] ခုနှစ် အထိ မြဝတီမဂ္ဂဇင်းတိုက် အယ်ဒီတာချုပ် တာဝန်ကိုပါ ပူးတွဲ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[စာပေလုပ်သားအဖွဲ့]] အတွင်းရေးမှူးတာဝန်နှင့် ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ [[နတ်မောက်မြို့]]နယ် အမှတ် (၂)၊ မဆလ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် တာဝန်ကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ [[အမျိုးသားစာပေဆု]] (ဝတ္ထုတို တတိယဆု) ကို 'ကျားနှင့်မုဆိုး' စာအုပ်ဖြင့် ရရှိသည်။ အနောက်ရန်ကင်း၊ ရန်အေးလမ်းသွယ် (၂)၊ တိုက် (၃၃၁) အခန်း (၁၇) တွင် နေထိုင်ရင်း စာနယ်ဇင်းများတွင် စာပေများ ရေးသားခဲ့သည်။ == ဘဝနိဂုံး == ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက် (အင်္ဂါနေ့) မွန်းလွဲ ၁:ဝ၀ နာရီတွင် မင်္ဂလာဒုံ တပ်မတော်ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ရန်ကုန်မြို့၊ ရန်ကင်းမြို့နယ်၊ ၅ ရပ်ကွက် တိုက် (၉/၄)၊ အခန်း (ဝ၄) ရန်ငြိမ်းအိမ်ရာတွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ နေထိုင်ခဲ့သည်။<ref>၂၂-၈-၂၀၁၈ ကြေးမုံသတင်းစာပါ နာရေးကြော်ငြာ</ref><ref>ပြန်ကြားရေးနှင့် ပြည်သူ့ ဆက်ဆံရေး ဦးစီးဌာန (ရုံးချုပ်)၊ စာတည်းအဖွဲ့ စုဆောင်း ပြုစုပြီး ရွှေဟင်္သာ စာအုပ်တိုက်မှ ၂၀၀၆ နိုဝင်ဘာမှာ ပထမအကြိမ် ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိခဲ့တဲ့ 'နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေးဆရာများနှင့် စာစုစာရင်း (ဒုတိယတွဲ)'</ref> == ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့ပြီးသော စာအုပ်များ == ၁။ ကျားနှင့်မုဆိုး ၁၉၆၄ ၂။ ငိုပါနဲ့လေ ချစ်သောနီနီ ၁၉၆၈ ၃။ အကွေ့အလိမ် အတိမ်အနက်နှင့် အလင်းအမှောင် ၁၉၆၈ ၄။ ချစ်ရသူ၏ နှလုံးသား လက်ဆောင် ၁၉၇၇ ၅။ ပုလဲ ခရုအိမ် အသဲ အနုအလိမ် ၁၉၇၉ ၆။ တောမုဆိုး၏ ပရိယာယ်ကမ္ဘာ ၁၉၈၁ ၇။ ရိုးမကျား ၁၉၈၅ ၈။ မုဆိုးတို့၏ နွေ ၂၀၀၃ == ကိုးကား == <references/> {{Lifetime|၁၉၃၁|၂၀၁၈}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာများ]] [[ကဏ္ဍ:အမျိုးသားစာပေဆုရှင်များ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စာရေးဆရာများ]] qruld39cci70se59hjwfs5edho85aso 0 15257 1058297 738392 2026-10-16T06:04:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1058297 wikitext text/x-wiki {{automatic taxobox |name = Chili pepper |image = Madame Jeanette and other chillies.jpg |image_caption = |parent_authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] |taxon = Capsicum |authority = [[ကားလ် လင်းနီးယပ်|L.]] |subdivision_ranks = [[:en:Variety (botany)|မူကွဲများ]]နှင့် [[:en:Cultivar group|အုပ်စုများ]] |subdivision = *[[:en:Capsicum annuum var. glabriusculum|''C. annuum'' var. ''glabriusculum'']]<ref name="GRIN">{{GRIN}}</ref> *''C. annuum'' [[ငရုတ်ပွ]] *''C. annuum'' [[:en:Cayenne pepper|'Cayenne']] *''C. annuum'' '[[:en:Jalapeño]]' *''C. annuum'' [[:en:New Mexico chile|'New Mexico Group' (New Mexico chile)]] *''C. annuum'' '[[:en:Poblano]]' *''C. chinense'' '[[:en:Habanero]]' *''C. chinense'' '[[:en:Scotch bonnet]]' *''C. frutescens'' '[[:en:Peri-peri]]' *''C. frutescens'' '[[:en:Tabasco pepper]]' |synonyms_ref =<ref>{{Cite web|url=http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2698415|title=Capsicum annuum L. — The Plant List|website=www.theplantlist.org|accessdate=2 November 2021|archivedate=2 November 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211102165401/http://www.theplantlist.org/tpl/record/kew-2698415}}</ref> |synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Capsicum buforum'' <small>Salisb.</small> }}}} '''ငရုတ်ပင်''' ('''chili pepper''') ကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် 'ကက်ဆီကမ်းအန်နျူ အမ်း'ဟု ခေါ်သည်။ ငရုတ်စေ့များကို ဧပြီလမှ ဇွန်လအထိ ပျိုးခင်းများ၌ ကြဲပေးရသည်။ စတုရန်း ၁ဝ ပေတွင် ငရုတ်စေ့ ၅ အောင်စ ကြဲလျှင်သင့်၏။ အပင်ကလေးများထွက် လာ၍ လေးလက်မခန့်မျှ မြင့်လျှင် ပြောင်းရွှေ့၍ အတန်းလိုက် တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင်ကို ၁၂ ပေခန့်ခြားကာ စိုက်ပေးသင့်သည်။ မြေဩဇာကောင်းသောနေရာ၌ ငရုတ်ပင် စိုက်ပျိုးလျှင် ဖြစ်ထွန်းသည်။ ဆောင်းတွင်းအတွက် မြေဩဇာထည့်ပေးပြီး သား ဖြစ်လျှင် နောက်ထပ်ထည့်ပေးရန် မလိုချေ။ သို့ရာတွင် လွန်ခဲ့သည့် ခြောက်လအတွင်းမှာ မြေဩဇာ မထည့်ရသေးလျှင် ငရုတ်ပင်များကို မစိုက်မီ မြေဩဇာ ထည့်ပေးသင့်သည်။ ရာသီဥတုခြောက်သွေ့နေပါက ၇ ရက်တစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကျ ရေလောင်းပေးသင့်သည်။ ပေါင်းသင်ပေးမှ အပင်များ သန်စွမ်းနိုင်သည်။ မိုးတွင်းနှင့် ဆောင်းတွင်းတွင် အသီးများ ရင့်မှည့်ကြသည်။ ငရုတ်သီးသည် အရှည် ၁ လက်မနှင့် ၁ လက်မခန့် ရှိသည်။ အတွင်း၌ အစေ့ပြားကလေးအများ ရှိသည်။ ငရုတ်သီးသည် အလွန်စပ်ပြီး သနပ်၊ လက်သုတ်စုံ စသည်တို့တွင် အနံ့အရသာ အတွက် အသုံးပြုကြသည်။ ငရုတ်သည် ဆေးများဖော်စပ်ရာ၌ အသုံးဝင်သည်။ ငရုတ်ကာလီ၊ ငရုတ်ဖရုံ၊ ငရုတ်မိုးမျှော်နှင့် ငရုတ်ရွှေအပ်ဟူ၍ ငရုတ်အမျိုးမျိုး ရှိသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၃)</ref> ==Gallery== <gallery mode="packed"> File:Chili peppers cultivated in Myanmar.jpg|thumb|မြန်မာနိုင်ငံ ကယန်းဒေသထွက် ငရုတ်သီးများ </gallery> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ငရုတ်ပင်များ]] [[ကဏ္ဍ:အရွက် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင်များ]] [[Category:ဆေးဖက်ဝင် အပင်များ]] [[ကဏ္ဍ:သီးနှံများ]] m9u4se86hqkbtodj928fycc69c8e1db 0 16875 1058304 916241 2026-10-16T06:28:51Z Salai Rungtoi 22844 1058304 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |agency_name = နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |nativename = Ministry of Border Affairs |nativename_r = |type = ဝန်ကြီးဌာန |seal = Ministry of Border Affair Seal.svg |seal_width = |seal_caption = ဝန်ကြီးဌာန၏တံဆိပ် |picture = |picture_width = |picture_caption = |formed = |preceding1 = နယ်စပ်ဒေသတိုင်းရင်းသားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |preceding2 = |jurisdiction = {{flagicon|Burma}}[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |headquarters = [[နေပြည်တော်]] |latd= 19.792997 |longd= 96.1206306 |region_code = |coordinates = |employees = |budget = |minister1_name = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |deputyminister1_name = |deputyminister2_name = <!-- (etc.) --> |chief1_name = |chief1_position = |chief2_name = |chief2_position = |agency_type = |parent_department = |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = <!-- (etc.) --> |keydocument1 = <!-- (etc.) --> |website = {{URL|www.moba.gov.mm}} |footnotes = |map = |map_width = |map_caption = }} မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ဝန်ကြီးဌာန]]များတွင် နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများကို​ဆောင်ရွက်ရန် '''နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန''' ကိုဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။ လက်ရှိဝန်ကြီးမှာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းကော်မတီ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများအား တာဝန်ယူဆောင်ရွက် နိုင်ရန်အတွက် အရာထမ်း (၄၉) ဦး၊ အမှုထမ်း (၁၅၈) ဦး၊ ဝန်ထမ်းစုစုပေါင်း (၂၀၇) ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေးလုပ်ငန်း ကော်မတီရုံးအား [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]]၏ လက်အောက်တွင် သီးခြားရုံးတစ်ရုံးအဖြစ် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ရုံး၏ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၈) ရက်နေ့စွဲပါ ရုံးအမိန့်အမှတ်စဉ် (၁၇/၉၂) ဖြင့် စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်ရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းများကို နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းကော်မတီရုံး ဖွင်လှစ်ဆောင်ရွက်ရာမှ လုပ်ငန်းများ ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အညီ မျက်ခြည်မပြတ် ကွပ်ကဲကြပ်မတ် ညှိနှိုင်းအကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် (၂၄−၉−၁၉၉၂) ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၅၄/၉၂) ဖြင့် နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် လုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်အရ (၃၀−၁−၁၉၉၄) ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၁၅/၉၄) ဖြင့် [[နယ်စပ်ဒေသ တိုင်းရင်းသားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်စည်ပင်သာယာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] အဖြစ် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ယခုအခါ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ (၃၀−၃−၂၀၁၁) ရက်စွဲပါ စာအမှတ် (၄/၂၀၁၁) အရ နယ်စပ်ဒေသ တိုင်းရင်းသားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်စည်ပင်သာယာရေး ဝန်ကြီးဌာနအား ရပ်ဆိုင်းပြီး နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနကိုဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.mba.gov.mm/node/552|title=ဝန်ကြီးဌာနနောက်ခံသမိုင်းကြောင်း|accessdate=17 October 2014|archivedate=28 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140428092127/http://www.mba.gov.mm/node/552}}</ref> ==ဖွဲ့စည်းပုံ== *ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးရုံး *[[ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေး ဦးစီးဌာန]] *[[နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန]] {| class="wikitable sortable" |- !ဌာန !!အရာထမ်း !!အမှုထမ်း !!စုစုပေါင်း |- | ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးရုံး ||၅၀||၁၁၅||၁၆၅ |- | နယ်စပ်ဒေသနှင့်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ||၃၀၁ ||၁၉၆၇||၂၂၆၈ |- | ပညာရေးနှင့်လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌန ||၇၆၇||၃၄၄၃ ||၄၂၁၀ |- |စုစုပေါင်း ||၁၁၁၈ ||၅၅၂၅ ||၆၆၄၃ |} <ref>{{Cite web|url=http://www.moba.gov.mm/node/935|title=ဝန်ကြီးဌာန၏ ဖွဲ့စည်းမှု|accessdate=1 June 2020|archivedate=14 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210314044306/http://moba.gov.mm/node/935}} ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ရက်</ref> ==ရည်မှန်းချက်== * နယ်စပ်ဒေသ၏ လုံခြုံရေး၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် နယ်မြေ အေးချမ်းသာယာရေး တို့ကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအချင်းချင်း ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှု ပိုမိုခိုင်မြဲစေရန်၊ * နယ်စပ်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ပေးခြင်းဖြင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ လူမှု စီးပွားဘဝ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်၊ * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ စာပေ၊ ဓလေ့ထုံးစံတို့ကို မြတ်နိုးစွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်စေရန်၊ * နယ်စပ်ဒေသများတွင် ဘာသာ၊ သာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန်၊ * တိုင်းရင်းသား လူငယ်များ ၏ ဘ၀နောင်ရေးအတွက် အခြေခံပညာ၊ အဆင့်မြင့်ပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာရပ်များ သင်ကြားပေးရန်၊ * တိုင်းရင်းသား လူငယ်များ မိမိဒေသ၏ ဖွံ့ဖြိုးရေး တာဝန်များကို အသိစိတ်ဓာတ်ဖြင့် ထမ်းဆောင်စေရန်၊ ==ဝန်ကြီးဌာန၏ လုပ်ငန်းစဉ်များ== နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ လုပ်ငန်းစဉ်များမှာ # နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထူးဖွံ့ဖြိုးရေး ဒေသများ သတ်မှတ်ခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် နှစ်တို နှစ်ရှည် စီမံကိန်းများ ရေးဆွဲခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး ဗဟိုကော်မတီမှ အတည်ပြုချမှတ် ပေးထားသော နှစ်တိုနှစ်ရှည်စီမံကိန်းများကို အကောင်အထည် ဖော်ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး ဗဟိုကော်မတီက လတ်တလော ဆောင်ရွက်ရန် ချမှတ်ပေးသော ဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်းများကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝ အခြေခံအဆောက်အအုံများကို နှစ်အလိုက် စီမံကိန်းများဖြင့် တည်ထောင်ပေးခြင်း ## လမ်း/တံတားလုပ်ငန်း ## ရေရရှိရေးလုပ်ငန်း (စိုက်ပျိုးရေ၊ သောက်သုံးရေ) ## လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလုပ်ငန်း (ရေအားလျှပ်စစ် ဆိုလာစွမ်းအင်စနစ်) ## သာသနာရေးလုပ်ငန်း ## ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် တည်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း ### လမ်း/တံတားလုပ်ငန်း ### ပညာရေးလုပ်ငန်း ### ကျန်းမာရေးလုပ်ငန်း ### အိမ်ရာဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း # နယ်စပ်ဒေသအသီးသီးတွင် နေထိုင်သော တိုင်းရင်းသား လူငယ်များကို အခြေခံပညာ အလယ်တန်းမှ အထက်တန်းအထိ အခမဲ့ ပညာသင်ကြားပေးခြင်း၊ # အခြေခံပညာအထက်တန်း အောင်မြင်သည့် တိုင်းရင်းသားလူငယ်များကို ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးရေးတက္ကသိုလ်၊ ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားလူငယ်များ စွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဒီဂရီ ကောလိပ်များတွင် အဆင့်မြင့်ပညာများ သင်ကြားပေးခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားလူငယ်များ အတူတကွ နေထိုင် ပညာရှာမှီးရင်း တိုင်းရင်းသား အချင်းချင်း ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးစံများကို နားလည်ရင်းနှီးချစ်ကြည်စေပြီး ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ် ခိုင်မြဲလာစေရန် ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားလူငယ်များကို ပြည်ထောင်စုမပြိုကွဲရေး၊ တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်မှု မပြိုကွဲရေး၊ အချုပ်အခြာ အာဏာ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးဟူသော အသိစိတ်ဓာတ်များ ကိန်းအောင်းစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခြင်း၊ # အဆင့်မြင့်ပညာရပ်များ တတ်မြောက်ပြီးချိန်တွင် ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီးတွင် တာဝန် ခန့်အပ်၍ မိမိဒေသ၏ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများကို ပါဝင်ဆောင်ရွက်စေခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသရှိ တိုင်းရင်းသူများကို အမျိုးသမီး အိမ်တွင်းမှုသက်မွေး ပညာရပ်များ သင်ကြားပေးခြင်းနှင့် သင်ကြားတတ်မြောက်သည့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပညာရပ်များဖြင့် ကိုယ်ပိုင်စီးပွားရေး ထူထောင်နိုင်သည်အထိ ပံ့ပိုးဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားများကို စက်မှုလက်မှု ပညာရပ်များ သင်ကြားပေးခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း ကျွမ်းကျင်လုပ်သားများဖြစ်ထွန်းလာစေပြီးအသေးစား ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများနှင့် အသေးစားစက်မှုလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေရန် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ # ဖွံ့ဖြိုးရေးဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဗဟုသုတ ပွားများစေရေး ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များ ချမှတ်ခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသများတွင် ဘာသာ၊ သာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ # ဘိန်းစိုက်ပျိုးခြင်းအစား စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူ ရေး၊ အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများ ထူထောင်ပေးခြင်း၊ # နယ်ခြား နယ်နိမိတ် ကျောက်တိုင်များ၊ အထိမ်းအမှတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ခြင်း။ <ref>{{Cite web|url=http://www.mba.gov.mm/node/227|title=ဝန်ကြီးဌာန၏ လုပ်ငန်းစဉ်|accessdate=17 October 2014|archivedate=28 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140428091310/http://www.mba.gov.mm/node/227}}</ref> ==နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့များ== နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး ဗဟိုကော်မတီကို နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ၂၅-၅-၈၉ ရက်စွဲပါ အမိန့်အမှတ် (၂၃/၈၉) ဖြင့် အဖွဲ့ဝင် (၅) ဦးဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ယခုအခါ နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ ၂ဝ-၄-၂ဝ၁၁ ရက်စွဲပါ အမိန့် ကြော်ငြာ စာအမှတ် (၅/၂ဝ၁၁) ဖြင့် အဖွဲ့ဝင် (၂၆) ဦး ဖြင့်ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းကော်မတီကို နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ၃၁-၅-၈၉ ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၄/၈၉) ဖြင့် အဖွဲ့ဝင် (၁၇) ဦးဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ယခုအခါ နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ ၂ဝ-၄-၂ဝ၁၁ ရက်စွဲပါအမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၆/၂ဝ၁၁) ဖြင့် အဖွဲ့ဝင် (၃၂) ဦးဖြင့် လုပ်ငန်းကော်မတီကို အဆင့်ဆင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း၍ လုပ်ငန်းများအား အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်း ကော်မတီသည် ဗဟိုကော်မတီက ချမှတ်ပေးသည့် မူဝါဒများနှင့်အညီ လုပ်ငန်းများကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ၃၁-၅-၈၉ ရက်နေ့မှ စတင်၍ လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ (၁၃) ခု ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ၃-၁ဝ-၉၄ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းကော်မတီ အစည်းအဝေး (၃/၉၄) ဆုံးဖြတ်ချက် အရ လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂ဝ-၄-၂ဝ၁၁ ရက်စွဲပါ အမိန့် ကြော်ငြာစာအမှတ် (၆/၁၁) အရလည်းကောင်း၊ လုပ်ငန်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဝန်ကြီးဌာနများမှ ဝန်ကြီး/ဒုတိယဝန်ကြီးများအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်၍ ဌာနဆိုင်ရာ အကြီးအကဲများ ပါဝင်သော လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ (၁၈) ခု ကို လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ ၂၄-၈-၂ဝ၁၂ ရက်စွဲပါအမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၆ဝ/၂ဝ၁၂) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ(၁၃)ခု ကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ # လမ်း/တံတားလုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # ကျန်းမာရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # ပညာရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # စွမ်းအင်လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # ဆက်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # အိမ်ရာဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # စီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # စာရင်းစစ်ဆေးရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # သာသနာရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # ပြည်ထဲရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # စီးပွားဖြစ် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ ထူထောင်၍ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အလုပ်အကိုင် နှင့် အခွင့်အလမ်းများ၊ လူမှုစီးပွားရေးအခြေအနေများ တိုးတက်အောင် အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းများကို လက်တွေ့ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ရန် အတွက် ၁၃-၆-၈၉ ရက်နေ့မှစ၍ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ တိုင်းမှူးများ၊ ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌများမှ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ဆောင်ရွက်သော ဒေသဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကော်မတီ (၁၁) ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ခရိုင်၊ မြို့နယ်အဆင့်အထိ လုပ်ငန်း ကော်မတီများ ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ရာမှ နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ ၂ဝ-၄-၂ဝ၁၁ ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာ စာအမှတ် (၆/၁၁) အရ ဒေသဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကော်မတီဥက္ကဋ္ဌများ အဖြစ် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအား တာဝန်ပေးအပ်၍ ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ၂.၅.၂၀၁၂ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းကော်မတီ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ် (၁/၂၀၁၂) ဆုံးဖြတ်ချက်အရအောက်ပါအတိုင်း ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ(၉)ခု ကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ # [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[ရှမ်းပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[ကယားပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[ကရင်ပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[မွန်ပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[ချင်းပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပအဆက်အသွယ်== *[http://www.moba.gov.mm/ နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608035056/http://www.moba.gov.mm/ |date=8 June 2020 }} *[https://www.facebook.com/pages/Ministry-of-Border-Affairs/579289972114626 နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန] ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာ *[https://twitter.com/MinistryMBA2014 နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန] ၏တွစ်တာစာမျက်နှာ *[https://www.youtube.com/user/mbamyanmar နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန] ၏ယူကျူ့မှတ်တမ်းများ {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]] gqztbu08rw5i5gtf3balp15arqrg3fl 1058308 1058304 2026-10-16T08:51:53Z Zawzawaungthwin 100038 ဒုဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ 1058308 wikitext text/x-wiki {{Infobox အစိုးရအဖွဲ့အစည်း |agency_name = နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန |nativename = Ministry of Border Affairs |nativename_r = |type = ဝန်ကြီးဌာန |seal = Ministry of Border Affair Seal.svg |seal_width = |seal_caption = ဝန်ကြီးဌာန၏တံဆိပ် |picture = |picture_width = |picture_caption = |formed = |preceding1 = နယ်စပ်ဒေသတိုင်းရင်းသားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးဌာန |preceding2 = |jurisdiction = {{flagicon|Burma}}[[မြန်မာနိုင်ငံ]] |headquarters = [[နေပြည်တော်]] |latd= 19.792997 |longd= 96.1206306 |region_code = |coordinates = |employees = |budget = |minister1_name = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |deputyminister1_name = ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |deputyminister2_name = ဗိုလ်ချုပ် [[ကျော်ကျော်ဟန်]] <!-- (etc.) --> |chief1_name = |chief1_position = |chief2_name = |chief2_position = |agency_type = |parent_department = |parent_agency = |child1_agency = |child2_agency = <!-- (etc.) --> |keydocument1 = <!-- (etc.) --> |website = {{URL|www.moba.gov.mm}} |footnotes = |map = |map_width = |map_caption = }} မြန်မာနိုင်ငံရှိ [[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ဝန်ကြီးဌာန]]များတွင် နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများကို​ဆောင်ရွက်ရန် '''နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန''' ကိုဖွဲ့စည်းထားရှိသည်။ လက်ရှိဝန်ကြီးမှာ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] ဖြစ်သည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းကော်မတီ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများအား တာဝန်ယူဆောင်ရွက် နိုင်ရန်အတွက် အရာထမ်း (၄၉) ဦး၊ အမှုထမ်း (၁၅၈) ဦး၊ ဝန်ထမ်းစုစုပေါင်း (၂၀၇) ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေးလုပ်ငန်း ကော်မတီရုံးအား [[နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့]]၏ လက်အောက်တွင် သီးခြားရုံးတစ်ရုံးအဖြစ် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ရုံး၏ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၈) ရက်နေ့စွဲပါ ရုံးအမိန့်အမှတ်စဉ် (၁၇/၉၂) ဖြင့် စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်ရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းများကို နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းကော်မတီရုံး ဖွင်လှစ်ဆောင်ရွက်ရာမှ လုပ်ငန်းများ ကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အညီ မျက်ခြည်မပြတ် ကွပ်ကဲကြပ်မတ် ညှိနှိုင်းအကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် (၂၄−၉−၁၉၉၂) ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၅၄/၉၂) ဖြင့် နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ပါသည်။ ထို့နောက် လုပ်ငန်းလိုအပ်ချက်အရ (၃၀−၁−၁၉၉၄) ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၁၅/၉၄) ဖြင့် [[နယ်စပ်ဒေသ တိုင်းရင်းသားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်စည်ပင်သာယာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] အဖြစ် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ယခုအခါ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ (၃၀−၃−၂၀၁၁) ရက်စွဲပါ စာအမှတ် (၄/၂၀၁၁) အရ နယ်စပ်ဒေသ တိုင်းရင်းသားများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်စည်ပင်သာယာရေး ဝန်ကြီးဌာနအား ရပ်ဆိုင်းပြီး နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနကိုဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.mba.gov.mm/node/552|title=ဝန်ကြီးဌာနနောက်ခံသမိုင်းကြောင်း|accessdate=17 October 2014|archivedate=28 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140428092127/http://www.mba.gov.mm/node/552}}</ref> ==ဖွဲ့စည်းပုံ== *ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးရုံး *[[ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေး ဦးစီးဌာန]] *[[နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဦးစီးဌာန]] {| class="wikitable sortable" |- !ဌာန !!အရာထမ်း !!အမှုထမ်း !!စုစုပေါင်း |- | ပြည်ထောင်စု ဝန်ကြီးရုံး ||၅၀||၁၁၅||၁၆၅ |- | နယ်စပ်ဒေသနှင့်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဦးစီးဌာန ||၃၀၁ ||၁၉၆၇||၂၂၆၈ |- | ပညာရေးနှင့်လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌန ||၇၆၇||၃၄၄၃ ||၄၂၁၀ |- |စုစုပေါင်း ||၁၁၁၈ ||၅၅၂၅ ||၆၆၄၃ |} <ref>{{Cite web|url=http://www.moba.gov.mm/node/935|title=ဝန်ကြီးဌာန၏ ဖွဲ့စည်းမှု|accessdate=1 June 2020|archivedate=14 March 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210314044306/http://moba.gov.mm/node/935}} ၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ရက်</ref> ==ရည်မှန်းချက်== * နယ်စပ်ဒေသ၏ လုံခြုံရေး၊ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် နယ်မြေ အေးချမ်းသာယာရေး တို့ကို ထိန်းသိမ်းရန်၊ * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအချင်းချင်း ချစ်ကြည်ရင်းနှီးမှု ပိုမိုခိုင်မြဲစေရန်၊ * နယ်စပ်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အခြေခံအဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ပေးခြင်းဖြင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ လူမှု စီးပွားဘဝ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်၊ * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ စာပေ၊ ဓလေ့ထုံးစံတို့ကို မြတ်နိုးစွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်စေရန်၊ * နယ်စပ်ဒေသများတွင် ဘာသာ၊ သာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားစေရန်၊ * တိုင်းရင်းသား လူငယ်များ ၏ ဘ၀နောင်ရေးအတွက် အခြေခံပညာ၊ အဆင့်မြင့်ပညာနှင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာရပ်များ သင်ကြားပေးရန်၊ * တိုင်းရင်းသား လူငယ်များ မိမိဒေသ၏ ဖွံ့ဖြိုးရေး တာဝန်များကို အသိစိတ်ဓာတ်ဖြင့် ထမ်းဆောင်စေရန်၊ ==ဝန်ကြီးဌာန၏ လုပ်ငန်းစဉ်များ== နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၏ လုပ်ငန်းစဉ်များမှာ # နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် အထူးဖွံ့ဖြိုးရေး ဒေသများ သတ်မှတ်ခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် နှစ်တို နှစ်ရှည် စီမံကိန်းများ ရေးဆွဲခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး ဗဟိုကော်မတီမှ အတည်ပြုချမှတ် ပေးထားသော နှစ်တိုနှစ်ရှည်စီမံကိန်းများကို အကောင်အထည် ဖော်ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး ဗဟိုကော်မတီက လတ်တလော ဆောင်ရွက်ရန် ချမှတ်ပေးသော ဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်းများကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသများ၏ လူမှုစီးပွားဘဝ အခြေခံအဆောက်အအုံများကို နှစ်အလိုက် စီမံကိန်းများဖြင့် တည်ထောင်ပေးခြင်း ## လမ်း/တံတားလုပ်ငန်း ## ရေရရှိရေးလုပ်ငန်း (စိုက်ပျိုးရေ၊ သောက်သုံးရေ) ## လျှပ်စစ်ဓာတ်အားလုပ်ငန်း (ရေအားလျှပ်စစ် ဆိုလာစွမ်းအင်စနစ်) ## သာသနာရေးလုပ်ငန်း ## ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် တည်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း ### လမ်း/တံတားလုပ်ငန်း ### ပညာရေးလုပ်ငန်း ### ကျန်းမာရေးလုပ်ငန်း ### အိမ်ရာဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း # နယ်စပ်ဒေသအသီးသီးတွင် နေထိုင်သော တိုင်းရင်းသား လူငယ်များကို အခြေခံပညာ အလယ်တန်းမှ အထက်တန်းအထိ အခမဲ့ ပညာသင်ကြားပေးခြင်း၊ # အခြေခံပညာအထက်တန်း အောင်မြင်သည့် တိုင်းရင်းသားလူငယ်များကို ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးရေးတက္ကသိုလ်၊ ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသားလူငယ်များ စွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဒီဂရီ ကောလိပ်များတွင် အဆင့်မြင့်ပညာများ သင်ကြားပေးခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားလူငယ်များ အတူတကွ နေထိုင် ပညာရှာမှီးရင်း တိုင်းရင်းသား အချင်းချင်း ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးစံများကို နားလည်ရင်းနှီးချစ်ကြည်စေပြီး ပြည်ထောင်စုစိတ်ဓာတ် ခိုင်မြဲလာစေရန် ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားလူငယ်များကို ပြည်ထောင်စုမပြိုကွဲရေး၊ တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်မှု မပြိုကွဲရေး၊ အချုပ်အခြာ အာဏာ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးဟူသော အသိစိတ်ဓာတ်များ ကိန်းအောင်းစေရန် ပျိုးထောင်ပေးခြင်း၊ # အဆင့်မြင့်ပညာရပ်များ တတ်မြောက်ပြီးချိန်တွင် ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီးတွင် တာဝန် ခန့်အပ်၍ မိမိဒေသ၏ ဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများကို ပါဝင်ဆောင်ရွက်စေခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသရှိ တိုင်းရင်းသူများကို အမျိုးသမီး အိမ်တွင်းမှုသက်မွေး ပညာရပ်များ သင်ကြားပေးခြင်းနှင့် သင်ကြားတတ်မြောက်သည့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပညာရပ်များဖြင့် ကိုယ်ပိုင်စီးပွားရေး ထူထောင်နိုင်သည်အထိ ပံ့ပိုးဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားများကို စက်မှုလက်မှု ပညာရပ်များ သင်ကြားပေးခြင်းဖြင့် ဒေသတွင်း ကျွမ်းကျင်လုပ်သားများဖြစ်ထွန်းလာစေပြီးအသေးစား ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများနှင့် အသေးစားစက်မှုလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေရန် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ # ဖွံ့ဖြိုးရေးဒေသရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဗဟုသုတ ပွားများစေရေး ယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များ ချမှတ်ခြင်း၊ # နယ်စပ်ဒေသများတွင် ဘာသာ၊ သာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ # ဘိန်းစိုက်ပျိုးခြင်းအစား စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူ ရေး၊ အိမ်တွင်းစက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများ ထူထောင်ပေးခြင်း၊ # နယ်ခြား နယ်နိမိတ် ကျောက်တိုင်များ၊ အထိမ်းအမှတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက် ခြင်း။ <ref>{{Cite web|url=http://www.mba.gov.mm/node/227|title=ဝန်ကြီးဌာန၏ လုပ်ငန်းစဉ်|accessdate=17 October 2014|archivedate=28 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140428091310/http://www.mba.gov.mm/node/227}}</ref> ==နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့များ== နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး ဗဟိုကော်မတီကို နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ၂၅-၅-၈၉ ရက်စွဲပါ အမိန့်အမှတ် (၂၃/၈၉) ဖြင့် အဖွဲ့ဝင် (၅) ဦးဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ယခုအခါ နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ ၂ဝ-၄-၂ဝ၁၁ ရက်စွဲပါ အမိန့် ကြော်ငြာ စာအမှတ် (၅/၂ဝ၁၁) ဖြင့် အဖွဲ့ဝင် (၂၆) ဦး ဖြင့်ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းကော်မတီကို နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ၃၁-၅-၈၉ ရက်နေ့တွင် အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၂၄/၈၉) ဖြင့် အဖွဲ့ဝင် (၁၇) ဦးဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ယခုအခါ နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ ၂ဝ-၄-၂ဝ၁၁ ရက်စွဲပါအမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၆/၂ဝ၁၁) ဖြင့် အဖွဲ့ဝင် (၃၂) ဦးဖြင့် လုပ်ငန်းကော်မတီကို အဆင့်ဆင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း၍ လုပ်ငန်းများအား အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်း ကော်မတီသည် ဗဟိုကော်မတီက ချမှတ်ပေးသည့် မူဝါဒများနှင့်အညီ လုပ်ငန်းများကို အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ၃၁-၅-၈၉ ရက်နေ့မှ စတင်၍ လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ (၁၃) ခု ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ၃-၁ဝ-၉၄ ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်သော နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းကော်မတီ အစည်းအဝေး (၃/၉၄) ဆုံးဖြတ်ချက် အရ လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၂ဝ-၄-၂ဝ၁၁ ရက်စွဲပါ အမိန့် ကြော်ငြာစာအမှတ် (၆/၁၁) အရလည်းကောင်း၊ လုပ်ငန်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဝန်ကြီးဌာနများမှ ဝန်ကြီး/ဒုတိယဝန်ကြီးများအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်၍ ဌာနဆိုင်ရာ အကြီးအကဲများ ပါဝင်သော လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ (၁၈) ခု ကို လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ ၂၄-၈-၂ဝ၁၂ ရက်စွဲပါအမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၆ဝ/၂ဝ၁၂) ဖြင့် အောက်ပါအတိုင်း လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ(၁၃)ခု ကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ # လမ်း/တံတားလုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # ကျန်းမာရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # ပညာရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # စွမ်းအင်လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # ဆက်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # အိမ်ရာဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # စီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # စာရင်းစစ်ဆေးရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # သာသနာရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # ပြည်ထဲရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ # စီးပွားဖြစ် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ ထူထောင်၍ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အလုပ်အကိုင် နှင့် အခွင့်အလမ်းများ၊ လူမှုစီးပွားရေးအခြေအနေများ တိုးတက်အောင် အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းဆပ်ကော်မတီ နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းများကို လက်တွေ့ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ရန် အတွက် ၁၃-၆-၈၉ ရက်နေ့မှစ၍ သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၊ တိုင်းမှူးများ၊ ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌများမှ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ဆောင်ရွက်သော ဒေသဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကော်မတီ (၁၁) ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး၊ ခရိုင်၊ မြို့နယ်အဆင့်အထိ လုပ်ငန်း ကော်မတီများ ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ရာမှ နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး၏ ၂ဝ-၄-၂ဝ၁၁ ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာ စာအမှတ် (၆/၁၁) အရ ဒေသဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကော်မတီဥက္ကဋ္ဌများ အဖြစ် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအား တာဝန်ပေးအပ်၍ ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါသည်။ ၂.၅.၂၀၁၂ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် နယ်စပ်ဒေသနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အကောင်အထည်ဖော်ရေး လုပ်ငန်းကော်မတီ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ် (၁/၂၀၁၂) ဆုံးဖြတ်ချက်အရအောက်ပါအတိုင်း ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ(၉)ခု ကို ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။ # [[ကချင်ပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[ရှမ်းပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[ကယားပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[ကရင်ပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[မွန်ပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[ချင်းပြည်နယ်]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ # [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ငန်းကော်မတီ == ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန် == * [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ပြင်ပအဆက်အသွယ်== *[http://www.moba.gov.mm/ နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608035056/http://www.moba.gov.mm/ |date=8 June 2020 }} *[https://www.facebook.com/pages/Ministry-of-Border-Affairs/579289972114626 နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန] ၏ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်စာမျက်နှာ *[https://twitter.com/MinistryMBA2014 နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန] ၏တွစ်တာစာမျက်နှာ *[https://www.youtube.com/user/mbamyanmar နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန] ၏ယူကျူ့မှတ်တမ်းများ {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အုပ်ချုပ်ရေး}} [[Category:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးဌာနများ]] aak7zqkocf8jocawxrwivsiqc2intb4 0 18363 1058218 1047713 2026-10-15T21:39:28Z Rotondus 77832 တမ်းပလိတ် 1058218 wikitext text/x-wiki [[File:Indischer Maler von 1780 001.jpg‎|thumb]] {{ဟိန္ဒူဒဏ္ဍာရီ}} '''ရာမာယန''' (ဟိန္ဒီ: रामायण) သည် သက္ကတ ဘာသာဖြင့်ရေးသားခဲ့သော စွန့်စားခန်း မဟာကဗျာရှည်ကြီးတပုဒ် ဖြစ်သည်။ နှုတ်ရာဇဝင် ပုံတိုပတ်စမှာ ဝေဒခေတ်တိုင်အောင် ရှေးကျနိုင်သော်လည်း ဘီစီ ၄၀၀ နှင့် ၂၀၀ ကြားတွင်မှ ​ပေထက်အက္ခရာတင်ကာ ပြန်လည် ပေါင်းစည်း တည်းဖြတ် ထားသည်ဟု ယူဆရသည်။ ရာမာယနဆိုသည်မှာ "ရာမ"နှင့် "အယန" ဟူသော စကားလုံး နှစ်လုံးကို ပေါင်း ထားခြင်းဖြစ်ပြီး "ရာမ၏ခရီး" ဟုအဓိပ္ပာယ် ရသည်။ အစဉ်အလာမှတ်တမ်းများ အရရေးသားစီရင် ခဲ့သူမှာ ပညာရှိကြီး [[ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး]] Valmiki ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြပြီး [[ဟိန္ဒူဘာသာ]]၏ အရေးပါလှသော ကျမ်းဂန်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး၏ ရာမာယနသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြန့်ပွားလျက် ရှိသော ရာမာယန ဇာတ်လမ်းများ၏ မူရင်းလည်းဖြစ်သည်။ ရာမာယနအား အပိုဒ်ပေါင်း နှစ်သောင်းလေးထောင်၊ သဂ္ဂ အပိုင်းငါးရာနှင့် ကျမ်းကဏ္ဍ ခုနှစ်ခန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၃၂ လုံးစပ် ဟန်ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည်။ ရာမာယနသည် အိန္ဒိယ စာပေယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းအား များစွာလွှမ်းမိုးရုံ သာမက မဟာဘာရတ ကဲ့သို့ပင် ဟိန္ဒူဂုရုကြီးများ၏ သွန်သင်ဆုံးမမှု ဓမ္မအား ညွှန်ပြသည့် ဘာသာရေး ကျမ်းတစ်စောင်လည်းဖြစ်သည်။ ဤဇာတ်လမ်းပါ ဇာတ်ကောင်များ ဖြစ်သော ရာမ၊ လက္ခဏ၊ သီတာ၊ ဟနုမာန် စသည်တို့မှာ စံပြ သားယောက်ျား၊ စံပြလင်ယောက်ျား၊ စံပြမင်းဧကရာဇ်၊ စံပြဇနီး၊ စံပြနောက်လိုက်၊ စံပြအမှုထမ်း စသည့် ဂုဏ်ပုဒ်များ ဖော်ကျူးလျက် ရှိပြီး အိန္ဒိယ လူ့အဖွဲ့အစည်း အတွင်းတွင် နက်ရှိုင်းစွာ အမြစ်တွယ်လျက် ရှိသည်။ ရာမာယနသည် တမီလ်၊ ဟိန္ဒီ၊ ဘင်္ဂါလီ စသည့် ခေတ်သုံး စာပေတိုင်အောင် ဩဇာလွမ်းမိုး သည်သာမက အရှေ့တောင်အာရှသို့ပါ အေဒီ ၈ ရာစုခန့်တွင် ရောက်ရှိ ပြန့်နှံခဲ့သည်။ အရှေ့တောင် အာရှနိုင်ငံများ၏ စာပေ၊ ဂီတ၊ အက၊ ရုပ်သေး၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု အစရှိသည့် အနုပညာရပ်များတွင် ရာမာယနကို အထင်အရှားတွေ့ နိုင်သည်။ ကမ္ဘောဒီးယား၏ ရာမကေတ္တိ(Reamker)၊ ထိုင်း၏ ရာမကိတ္တိ(Ramakien)၊ မြန်မာ၏ ရာမဇာတ်တော်ကြီး၊ မလေးရှား၏ ဟိကာယတ် သီရိရာမ (Hikayat Seri Rama)၊ လာအို၏ ဗြလက်-ဗြရာမ် (Phra Lak Phra Ram)၊ အင်ဒိုနီးရှား ဘာလီကျွန်းနှင့် ဂျာဗားကျွန်းတို့၏ ရာမာယန၊ မွန်တို့၏ လိက် သမိန်ရာမ (Loik Samoing Ram) တို့မှာ ဘာသာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ အသီးသီး ဖြင့် ပြန်လည် ဖန်တီးအသက်သွင်း ထားခြင်းဖြစ်သည်။ ==နှိုင်းယှဉ်ချက်== သက္ကတစာပေဝယ် သူရဲကောင်းစွမ်းရည်ပြ လင်္ကာကြီး နှစ်စောင်ရှိရာ၌ ရာမာယနသည် တစ်စောင်ဖြစ်ပေသည်။ ရာမာယနဟူသည် ရာမမင်း၏ခြင်းရာထုပ္ပတ် ဖြစ်၍ မြန်မာတို့အဖို့မူ နန်းတွင်း ရာမဇာတ်တော်ကြီးဟု လွယ်လွယ်ခေါ်နိုင်ရာပေသည်။ လင်္ကာကြီးနှစ်ဆူအနက် အခြားတစ်ဆူဖြစ်သည့် [[မဟာဘာရတ]]ကဲ့သို့ ရာမာယနသည် ထင်ရှားလှသော်လည်း အဘက်ဘက်တွင် ကွာခြားသည်ကို တွေ့ရပေသည်။ မဟာဘာရတသည် ရှေးဟောင်းပုံဝတ္ထု ရာဇဝင် ပုရာဏ်အသားပေး ဖြစ်သော်လည်း ရာမာယနမှာမူ အကြောင်းအရာထက် အဖွဲ့အနွဲ့နှင့် အလင်္ကာတန်ဆာဆင်မှုကို အသားပေးသော ကဗျာစာရင်းတွင် ပါဝင်ပေသည်။ စင်စစ်သော် ရာမာယနသည် ကဗျာအဖွဲ့အနွဲ့များတွင် ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်သည့်အလျောက် အာဒိကာဗျဟူ၍ပင် အမည်တွင်ရသည့် လင်္ကာဖြစ်ပေသည်။ စာဆိုရှင်ဝမ္မီကိရသေ့မှာ အာဒိကဝိ ဟူ၍ပင် အမွှမ်းတင်ခြင်းခံရသူ ဖြစ်ပေသည်။ ပမာဏအားဖြင့်ကား ရာမာယနသည် မဟာဘာရတထက် တိုလှသည်။ မဟာဘာရတတွင် ဂါထာပုဒ်ရေ တစ်သိန်းရှိသော်လည်း ရာမာယနတွင် ၂၄ဝဝဝ မျှသာ ရှိလေသည်။ အကြောင်းအရာအားဖြင့်လည်း ထိုနှစ်စောင်လုံးမှာ သူရဲကောင်းတို့၏ စွမ်းရည်ကို သီကျူးကြသည်ချည်း ဖြစ်သော်လည်း မဟာဘာရတသည် သူရဲကောင်းစွမ်းရည်ပြ အကြောင်းအရာတို့မှာ လင်္ကာတစ်စောင် လုံး၏ ငါးပုံတစ်ပုံထက်မပိုဘဲ ကိုယ်ကျင့်တရားများဆိုင်ရာ ဟင်းလေးအိုးပမာ ရှိနေ၍ ရာမာယနမှာမူ အချစ်စွန့်စားခန်းများ ပါဝင်သည့် တကယ့်သူရသတ္တိကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် လင်္ကာဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် မဟာဘာရတတွင် လူလူချင်း တိုက်ခိုက်သည့် စစ်ပွဲများအကြောင်း ပါဝင်၍ ရာမာယနတွင်မူ လူသား၊ မျောက်နှင့်ဘီလူးတို့ တိုက်ခိုက်သည့်စစ်ပွဲများအကြောင်း ပါဝင်ပေရာ၊ မူရင်းတိုက်ပွဲများအကြောင်းကို မသိရဘဲ တစ်ဆင့်စကားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များသဖွယ် ဖြစ်နေပေသည်။ ထိုလင်္ကာကြီး နှစ်စောင်၏ ခြားနားမှုတစ်ရပ်မှာ မဟာဘာရတသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့၍ ရာမာယနမှာမူ ဂင်္ဂါမြစ် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိဖူးသည့် ရှေးဟောင်းကောသလတိုင်းတွင် ဖွားသန့်စင်ခဲ့ပေသည်။ လက်ရှိအသွင်ဝယ် ရာမာယနသည် ကဏ္ဍခုနစ်ခန်းသာရှိ၍ ပထမခန်း (ဗာလကဏ္ဍ) နှင့် နောက်ဆုံးသတ္တမခန်း (ဥတ္တရကဏ္ဍ)တို့မှာလည်း နှောင်းလူတို့ ထည့်သွင်းဖြည့်စွက်ချက်များသာ ဖြစ်သည့်ဟု သက္ကတပညာရှင်တို့ ယူဆကြလေသည်။ မူရင်းအားဖြင့် ဗင်္ဂလားမူ၊ ဘုံဘိုင်မူနှင့် အနောက်အိန္ဒိယမူဟူ၍ သုံးစောင်ရှိပေရာ ဘုံဘိုင်မူမှာ ရှေးအကျဆုံး ဖြစ်သည်ဟု တွေ့ထင်ကြရပေသည်။ ရာမာယနကို ဝမ္မီကိရသေ့ကြီးက စီကုံးရေးသားသည်ဟုဆိုသော်လည်း ဇာတ်လမ်းအနေနှင့်မူ ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး မတိုင်မီကတည်းက တည်ရှိပြီး ဖြစ်သည်ဟု အချို့ပညာရှင်တို့က ဆိုလေသည်။ ရာမဇာတ်လမ်းသည် ရှေးပဝေဏီကပင် ရှိခဲ့သော်လည်း ဝမ္မီကိရသေ့ကြီး လက်ထက်ရောက်မှသာ ရသေ့ကြီးက ကဗျာအဖွဲ့အနွဲ့ဖြင့် မွမ်းမံတန်ဆာဆင်ကာ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်။ မည်သို့ဆိုစေ ရာမာယနသည် လင်္ကာတစ်စောင်တစ်ဖွဲ့အနေဖြင့် တည်ရှိခဲ့သည်မှာ အနည်းဆုံး နှစ်ပေါင်း ၂,ဝဝဝ မျှ ကြာမြင့်ပြီဟု ခန့်မှန်းရလေသည်။ မဟာဘာရတနနှင့် စာပြန်လျှင်လည်း မဟာဘာရတ လင်္ကာအဖွဲ့ အနွဲ့တစ်ရပ်အဖြစ်သို့ မရောက်မီ ကာလကပင် ရာမာယန၏ မူရင်းတည်ရှိပြီးဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြလေသည်။ ထိုသို့ မှတ်ယူကြရာတွင် ထင်ရှားသည့် အကြောင်းခံတစ်ရပ်မှာ မဟာဘာရတ၏ ပုံပြင်များကို ရာမာယနတွင် မတွေ့ရဘဲ၊ ရာမ၏အကြောင်းအရာအချို့ကို မဟာဘာရတ၌ တွေ့ရခြင်း ဖြစ်ပေသည်။ ရာမဇာတ်ကို မြန်မာတို့ အများအပြားပင် သိရှိကြပြီး ဖြစ်သော်လည်း နှိုင်းယှဉ်လေ့လာနိုင်ရန် သက္ကတကဗျာ(မူ)လာ အကြောင်းအရာကို တတ်နိုင်သမျှ အကျဉ်းချုံးကာ ဖော်ပြပေအံ့။ ==ဇာတ်လမ်းအကျဉ်း== ကောသလတိုင်း၊ အယောဓျ(အယောဇ္ဈ) ပြည်တွင် အာဒိစ္စဝံသ နေမင်းမျိုးလာ အယုဒ္ဓယပြည့်ရှင် ဒသရထမင်းကြီး၌ ကောသလ္လာ၊ ကေကေယီနှင့် သုမိတ္တာဟူ၍ မိဖုရားသုံးပါးရှိသည်တွင် ကောသလ္လာမှ ရာမ၊ ကေကေယီမှ ဘရတနှင့် သုမိတ္တာမှ လက္ခဏ နှင့် သတ္တုဃနဟူ၍ မင်းသားလေးပါး ဖွားမြင်လေသည်။ မင်းကြီးသည် သားတော်ကြီးရာမမင်းသားအား အမြတ်နိုးဆုံးဖြစ်၍ လက္ခဏမင်းသားကလည်း နောင်တော်ရာမမင်းသားကိုပင် အတွယ်တာဆုံး ဖြစ်လေသည်။ သားတော်များ အရွယ်ရောက်လျှင် ဝိဿမိတ္တရသေ့ကြီးသည် ရာမနှင့် လက္ခဏတို့အား ဝိဒေဟတိုင်း ဇနကမင်းကြီးထံ ခေါ်သွားရာ ဇနကမင်းကြီးသည် သမီးတော် သီတာမင်းသမီးအဖို့ ကြင်ယာရွေးရန် လေးတင်ပွဲ ကျင်းပနေခိုက် ဖြစ်လေသည်။ လေးတင်ပွဲဝယ် ရာမမင်းသား အနိုင်ရပြီးနောက် သီတာမင်းသမီးကို လက်ဆက်ရ၏။ နှစ်ပြည်ထောင် သဘောတူမျှ၍ ဒသရထမင်း၏ ကျန်သားတော် သုံးပါးဖြစ်သော လက္ခဏ၊ ဘရတ၊ သတ္တုဃနတို့ကိုလည်း ဇနကမင်း၏ ကျန်သမီးတော်သုံးပါး ဖြစ်သော ဥမ္မီလာ၊ မဏ္ဍဝီ၊ သုတကိတ္တီ တို့နှင့် အသီးသီး စုံဖက်ပေးလိုက်ကြလေသည်။ မင်းညီမင်းသားတို့ ပြည်တော်ပြန် လာကာ ပျော်ရွှင်စွာ ပေါင်းသင်းနေထိုင်ကြလေသည်။ ဒသရထဘုရင်ကြီးသည် ဇရာဒုဗ္ဗလအရွယ်သို့ ရောက်လာပြီ ဖြစ်သည်နှင့် တစ်နေ့တွင် သားတော်ရာမမင်းသားအား ထီးမွေနန်းမွေခံအဖြစ် ​ေ ညာရန် စီစဉ်လေသည်။ သို့သော် ကေကေယီ မိဖုရားသည် မိမိ၏သားတော် ဘရတသာလျှင် မင်းဖြစ်သည်ကို မြင်လိုသောကြောင့် တစ်ရံခါက မိမိအား ဒသရထမင်းကြီး ပေးအပ်ထားသည့် ဆုနှစ်ရပ်ကို တောင်းခံလေသည်။ ထိုနှစ်ဆုမှ ဘရတမင်းသားကို အရိုက်အရာဆက်ခံ စေရန်နှင့် ရာမမင်းသားကို ပြည်တော်မှ ၁၄ နှစ်ကြာ နှင်ထုတ် ရန်တို့ ဖြစ်လေသည်။ အခြားဆုများ တောင်းခံရန် ဘုရင်ကြီးက အမျိုးမျိုး ပန်ကြားသော်လည်း မရသဖြင့် ရာမမင်းသားအားခေါ်၍ အကျိုးအကြောင်း ပြောပြရာ ရာမမင်းသားသည် သားတော် အလိမ်မာဖြစ်သည်အားလျော်စွာ မိမိ၏သဘောအလျောက် ကြင်ယာတော် သီတာမင်းသမီး၊ ညီတော် လက္ခဏတို့နှင့်အတူ ဒဏ္ဍက မှော်ရုံတောသို့ အေးချမ်းစွာပင် ထွက်ခွာသွားလေသည်။ ခမည်းတော်မင်းကြီးလည်း သားဇောဖြင့် နတ်ရွာစံလေသည်။ ဘရတမင်းသားသည်လည်း မိမိ၏နောင်တော်ကို ကျော်လွန်၍ ဘုရင်မလုပ်လိုသောကြောင့် နောင်တော်အား လိုက်ရှာရာ၊ ဒဏ္ဍကတောတွင် တွေ့ရှိ၍ နေပြည်တော်သို့ ပြန်လည် လိုက်ပါရန် ခေါ်ဆောင်လေသည်။ ရာမမင်းသားလည်း ညီတော်ဘရတ၏ သဘောထားကြီးမားပုံကို သိရှိရသော်လည်း မိမိ၏ကတိအတိုင်း ခမည်းတော်၏ ဩဇာကို နာခံလိုသောကြောင့် နေပြည်တော်သို့ ပြန်မလိုက်ဘဲ ခြေနင်းကိုသာ ပေးအပ်လိုက်လေသည်။ ဘရတမင်းသားလည်း ရွှေခြေနင်းကို ယူကာ ရာဇပလ္လင်ထက်တွင် တင်၍ နောင်တော်၏ ကိုယ်စားတိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်လေသည်။ ဒဏ္ဍက မှော်ရုံ တောတွင်းဝယ် ရာမမင်းသည် ကြင်ယာတော်၊ ညီတော်တို့နှင့်အတူ နေထိုင်စဉ် ဘီလူးတို့၏ဘေးမှ ကြောက်လန့်နေကြသူတို့ ခိုဝင်လာကြရာ ရာမမင်းသည် ဘီလူးတို့၏ ရန်ကို တွန်းလှန်ရလေသည်။ သုပ္ပနခါ ဘီလူးမသည် ရာမမင်းကို မြင်လျှင် တပ်မက်ကြောင်း ထုတ်ဖော်သော်လည်း ရာမမင်းသားက လက်မခံသဖြင့် စိတ်နာ၍ မောင်တော်ခရဘီလူးကိုခေါ်၍ စစ်သည်တို့ဖြင့် တိုက်ခိုက်လေသည်။ သို့သော် ခရဘီလူးနှင့်တကွ စစ်သည်တော်တို့သည် ရာမမင်းသား၏ လက်ချက် ဖြင့် ပျက်စီးကြသည်ရှိသော် သုပ္ပနခါဘီလူးမသည် လင်္ကာဒီပပြည် (သီဟိုဠ်ကျွန်း) သို့ကူး၍ မောင်တော်ဘီလူးမင်း [[ရာဝဏ]] (ဒသဂီရိ)ထံ တိုင်တန်းလေသည်။ ရာဝဏဘီလူးမင်းလည်း အမျက်ကြီးစွာဖြင့် ဂလဲ့စားစေချေရန် လိုက်လာပြီးနောက် မိမိ၏ နောက်ပါတစ်ဦးအား ရွှေသမင်အဖြစ် ဖန်ဆင်းကာ သီတာမင်းသမီးအား မြှူစေလေသည်။ မင်းသမီးလည်း ရွှေသမင်ကို လိုချင်၍ မောင်တော်အား ပူဆာရာ ရာမမင်းသားသည် ညီတော်နှင့်အတူ သမင်ဖမ်း ထွက်ရလေသည်။ ထိုအခိုက် ရာဝဏသည် ရသေ့ယောင်ဆောင်၍ သီတာအား ရထားပျံပေါ်တင်ကာ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ခိုးပြေးလေသည်။ သီဟိုဠ်သို့ ရောက်လျှင် ရာဝဏသည် သီတာ၏ မေတ္တာကို တောင်းခံသော်လည်း မရသဖြင့် အကျဉ်းချထားလေသည်။ ရာမမင်းသား ညီနောင်တို့လည်း ရွှေသမင်ကို လိုက်၍မရဘဲ ပြန်လာသည်တွင် သီတာမင်းသမီးအား မမြင်သဖြင့် မင်းသမီးအား အရှာထွက်ပြန်လေသည်။ လမ်းတွင် ခေါင်းပြတ်ဘီလူး ကဗန္ဓ နှင့် တွေ့ရှိလေရာ သုဂီဝ(သုဂြိတ်/သုဂြိပ်) မည်သော မျောက်မင်းနှင့် မိတ်ဖွဲ့၍ ရှာရန် ကဗန္ဓ ဘီလူးက အကြံပေးလေသည်။ ရာမသည် သုဂီဝနှင့် တွေ့သောအခါ သုဂီဝက မိမိမှာ ကြင်ယာနှင့်တကွ ထီးနန်းကိုပါ ညီဖြစ်သူ ဝါလိ (ဗာလီ/ဘာလိ)၏ လုယက်ခြင်း ခံရကြောင်း ပြောပြကာ မဟာမိတ်ဖွဲ့လေသည်။ ထို့နောက် ရာမသည် ဝါလိကို သုတ်သင်ပြီးနောက် သုဂီဝအား နန်းပြန် အပ်လေသည်။ သုဂီဝတွင်ရှိသော မျောက်အမတ်များအနက် ဉာဏ်အရှိဆုံးနှင့် စိတ်အချရဆုံးသောသူကား ဟနုမာန်ပေတည်း။ ထို့ကြောင့် သီတာမင်းသမီးကို ရှာဖွေရာ၌ ဟနုမာန်အား ရာမမင်းသားက လွှဲအပ်လေသည်။ ဟနုမာန်လည်း သီတာမင်းသမီး ရှိရာ အရပ်ကို သတင်းရရှိသဖြင့် မျောက်ဗိုလ်ပါတို့နှင့်အတူ လင်္ကာကျွန်းသို့ကူးရန် ကြိုးစားလေတော့သည်။ ဟနုမာန်သည် မဟိန္ဒတောင်သို့ တက်၍ ဝေဟင်ခရီးဖြင့် လေးရက်တိုင်တိုင် ခက်ခက်ခဲခဲ ကူးခဲ့သည့် နောက်တွင် လင်္ကာကျွန်းသို့ ရောက်ရှိလေသည်။ ထို့နောက် မြို့တော်ကို အကဲခတ် ပြီးလျှင် မိမိ၏အရွယ်ပမာဏကို သေးငယ်အောင် ဖန်ဆင်းကာ မြို့တော်တွင်းသို့ ဝင်လေသည်။ ရာဝဏ၏နန်းတော်၊ ရထားပျံ၊ မောင်းမမိဿံတို့၏ အဆောင်များ စသည်တို့သို့ တိတ်တဆိတ် လှည့်လည်စုံစမ်းပြီးနောက် သီတာမင်းသမီးအား တောအုပ်တစ်ခုအတွင်းဝယ် တွေ့ရှိလေသည်။ မင်းသမီးအား အကျိုးအကြောင်းပြောပြပြီးသော် ဟနုမာန်သည် ရာမရှိရာသို့ ပြန်လာကာ သီတာမင်းသမီးအား တွေ့ရှိရပြီ ဖြစ်ကြောင်းကို လျှောက် ထား၍ သီတာမင်းသမီး၏ စကားလက်ဆောင်ကို ပါးလေသည်။ ရာမလည်း သီတာမင်းသမီးအားပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးစားလေတော့သည်။ လင်္ကာကျွန်းသို့ကူးရန် သမုဒ္ဒရာ၌ ကျောက်တန်းဆည်ကြ၍ တံတားသွယ်ပြီးလျှင် မျောက်စစ်တပ်ကြီး ချီတက်လာလေသည်။ ထိုအခါ ရာဝဏ၏ ညီတော် ဝိဘီသဏ (ဗီဘီသန)က သီတာအား ရာမမင်း၏လက်သို့ ပြန်လည်အပ်နှင်းရန် အကြံပေးလေသည်။ သို့သော်လည်း ရာဝဏက မလိုက်နာရုံမက စော်ကားမှုပြုသည်ရှိသော် ဝိဘီသဏသည် ရာမမင်းဘက်သို့ ခိုဝင်လေသည်။ ထို့နောက် လင်္ကာဒီပ စစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပွားလေတော့သည်။ ရာဝဏ၏သားတော် ဣန္ဒာဇိတသည် လက္ခဏ၏လက်ချက်ဖြင့်၎င်း၊ ရာဝဏကိုယ်တိုင်မှာမူ ရာမမင်း၏ လက်ချက်ဖြင့်၎င်း အသက်ဆုံးရှုံးပြီးနောက် ရာမမင်းအဖို့ အောင်ပွဲရရှိလေသည်။ သို့သော် ရာမမင်းသည် သီတာမိဖုရားအား လူမှုရေးအရ သင်္ကာမကင်းဟု ဆိုသောကြောင် သီတာဒေဝီသည် မီးပုံအတွင်းသို့ ခုန်ဆင်းလေသည်။ ထိုအခါ မီးလောင်ခြင်းမရှိသဖြင့် သီတာမိဖုရား၏ သစ္စာဖြူစင်ပုံကို လူသိထင်ရှားပြကာ ရာမမင်းသည် ကြင်ယာတော်အဖြစ် လက်ခံသိမ်းပိုက်၍ အယုဒ္ဓယနေပြည်တော်သို့ ပြန်ကာ တရားနှင့်လျော်စွာ မင်းပြုလေသည်။ ဤသို့ မူလ ရာမယနသည် ယုဒ္ဓကဏ္ဍလျှင် အဆုံးရှိသည်ဟု ပညာရှင်တို့ ဆိုကြ၏။ သို့သော် ဥတ္တရကဏ္ဍ အခန်းဆက်အရကား သီတာမင်းသမီးအား ပြန်လည်ဆောင်ယူခြင်းကို တိုင်းသူပြည်သားတို့က မကျေ မနပ်ဖြစ်ကြလေသည်။ တပါးယောကျ်ားအိမ်ရောက် မိန်းမကို ပြန်မသိမ်းအပ်ဟု အတင်းအဖျင်းဆိုကြ၏။ ဤသို့ ပြန်လည်ဆောင်ယူခြင်းသည် တိုင်းသူပြည်သားတို့အဖို့ ဆိုးရွားသော နမူနာတစ်ရပ် ဖြစ်သည် ဟု ယူဆကြလေသည်။ ထိုအခါ ရာမမင်းလည်း မလွှဲမရှောင် သာသဖြင့် သီတာမိဖုရားအားခေါ်ဆောင်၍ စွန့်ပစ်ရန် လက္ခဏ အား အမိန့်ထုတ်လေသည်။ လက္ခဏလည်း မရီးတော်အား ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းသို့ ခေါ်ဆောင်ကာ အကျိုးအကြောင်းပြောပြ လေသည်။ ထိုအခါ သီတာမိဖုရားလည်း မိမိတစ်ဦးတည်းပင် ဝမ္မီကိရသေ့၏ ကျောင်းသင်္ခမ်းသို့ သွားရောက်လျှင် ရသေ့ကြီး သည် သီတာမိဖုရားအား မိန်းမဖော်များနှင့် လွှဲအပ်ထားလေ သည်။ မကြာမီ သီတာမိဖုရားတွင် ကုသနှင့် လဝအမည်ရှိသော သားတော်နှစ်ပါး ထွန်းကားလေသည်။ သားတော်များသည် အရွယ်ရောက်၍ ရသေ့ကြီး၏ တပည့်များ ဖြစ်လာကြပြီးနောက် ရသေ့ကြီးနှင့်အတူ ရာမမင်း၏ အဿမေဓ မြင်းပူဇော်ပွဲသို့ လိုက်ပါသွားကြ လေသည်။ မိမိစီကုံးသည့် ရာမာယနလင်္ကာကို ရသေ့ကြီးက ထိုညီနောင်နှစ်ပါးအား သီဆိုစေရာ၊ ကြားရသူတို့မှာ နှစ်သက် ကြည်နူးကြရလေသည်။ ရာမမင်း သိလျှင် သီတာမိဖုရားအား ခေါ်ဆောင်စေ၍ သစ္စာကျိန်ဆိုခိုင်းလေသည်။ ရသေ့ကြီးက သီတာမင်းသမီး၌ အပြစ်လုံးဝကင်းစင်၍ ကုသနှင့် လဝ တို့မှာ ရာမမင်း၏ သားတော်အစစ်အမှန် ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆို လေသည်။ ရာမမင်းလည်း ရသေ့ကြီး၏စကားများကို ယုံကြည် သော်လည်း သီတာအား သစ္စာကျိန်ခိုင်း၍သာ နေလေသည်။ ထိုအခါ သီတာမိဖုရားက မိမိသည် တစ်ပါးသောယောက်ျားနှင့် ဖောက်ပြန်ရန် စိတ်နှင့်ပင် မပြစ်မှားမိကြောင်း၊ ထိုစကားမှန် ပါက မိမိအား မိမိ၏မယ်တော် ဘူမိ ဝသုန္ဓရေ မြေနတ်မယ်သည် ယူဆောင်ပါစေသတည်းဟု သစ္စာ အဓိဋ္ဌာန်ပြုလျှင်ပင် မယ်တော် မြေနတ်သမီးသည် ထွက်ပေါ်လာကာ သီတာ မိဖုရားအား ပွေ့ယူကွယ်ပျောက် လေတော့သည်။ ထိုအခါကျမှ ရာမမင်းလည်း နောင်တရကာ သီတာမိဖုရားအား ပြန်လည် တောင်းယူသော်လည်း ဗြဟ္မာမင်းက နတ်ပြည်တွင် ပြန်ပေါင်းရမည် ဖြစ်ကြောင်း ပြောပြလေသည်။ ရာမမင်းလည်း မကြာမီ တိုင်းပြည်အား သားတော်များအား လွှဲအပ်ကာ နတ်ရွာ စံလွန်လျှင် ဝိဏှူ နာရာယဏ ဘုရား(ဗိဿနိုးနတ်) ဖြစ်လာပြန်တော့သည်။ ==ပါဠိပိဋကတ်တော်လာ ဇာတကကျမ်း== ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီတို့၏ ပါဠိပိဋကတ်တော်လာ ဇာတကကျမ်းတွင် ဒသရထဇာတ်ဟူ၍ ရှိရာ ထိုဇာတ်၌ ရာမမင်းအား အလောင်းတော်အဖြစ် ပြဆိုထားပေသည်။ ဒသရထမင်းကြီး နတ်ရွာစံသောအခါ ရာမမင်းသားက ညီတော်များအား နှစ်သိမ့်သည့်စကားများကို ဂါထာ ၁၂ ပိုဒ်ဖြင့် ဖော်ပြထားပေရာ၊ ထိုဂါထာ ၁၂ ပိုဒ်အနက် တစ်ပိုဒ်မှာ သက္ကတ ရာမာယန လင်္ကာကြီးတွင် ပါဝင်သည်ကို တွေ့ရပေသည်။ သို့သော် ရာမာယန သက္ကတကျမ်းဂန်များ၏ သမိုင်းကြောင်းအရ ဝမ္မကိ ရေးသားခဲ့သော ဟိန္ဒူရာမာယန လင်္ကာကြီးသည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ ၅ ရာစုခန့်ကတည်းက ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်း ခိုင်လုံသော သမိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စာပေဆိုင်ရာ အထောက်အထားများက သက်သေပြနေပေသည်။ ပါဠိ ဒသရထဇာတ်၌ ရာဝဏ (ဒဿဂီရိ) အကြောင်း ပါဝင်ခြင်းမရှိဘဲ ဂါထာ ၁၂ ပိုဒ်မျှသာ ပါရှိခြင်းမှာ ရှေးကျလှသော သက္ကတ ရာမာယန ဇာတ်ကြောင်း၏ မူလအနှစ်သာရ အစိတ်အပိုင်းအချို့ကို သီးခြားယူသုံးထားခြင်း ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်။ ရာမာယန လင်္ကာကြီးတွင် ဟိန္ဒူဓလေ့နှင့် ဝေဒယဉ်ကျေးမှု သက်သက်သာ ပါဝင်ပြီး ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ အရိပ်အယောင် စိုးစဉ်းမျှ မတွေ့ရခြင်းကလည်း ရာမာယနသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားခြင်းမရှိမီ ရှေးအကျဆုံး ဟိန္ဒူမူလဇာတ်ကြောင်းအဖြစ် သီးသန့်တည်ရှိခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားသော သက်သေပင် ဖြစ်ပေသည်။ ရာမာယနသည် အာရှအရှေ့တောင်ပိုင်း နိုင်ငံများတွင် လူသိများသော ဇာတ်လမ်း ဖြစ်ပေသည်။ အင်ဒိုနီးရှား၊ ကမ္ဗော ဒီးယား၊ ယိုးဒယား၊ မြန်မာ စသော နိုင်ငံများ၏ သဘင်ပညာ ဖြင့် ရာမဇာတ်လမ်းကို သရုပ်ဖော် ကပြကြသည်မှာ အထူး လူကြိုက်များသည်ကို အကျယ်ဖွင့်ဆိုရန် လိုအံ့မထင်ပေ။ ထို နိုင်ငံများတွင် ကပြကြသော ရာမဇာတ်လမ်းမှာ အသေးစိတ် အကြောင်းအရာများတွင် တစ်မူနှင့်တစ်မူ အနည်းငယ် ကွဲလွဲ မှုများ ရှိတန်ရာသော်လည်း ခြုံ၍ဆိုရသော် တစ်သဘော တည်းပင် ဖြစ်ပေမည်။ မြန်မာတို့၏ ရာမဇာတ်လမ်းသည် အိန္ဒိယမှ တိုက်ရိုက်ရောက်ရှိဟန် မတူ၊ ယိုးဒယားမှတစ်ဆင့် ရောက်ရှိဟန်တူလေသည်။ တောင်ငူခေတ် ဘုရင့်နောင် လက်ထက်တွင် ယိုးဒယားပြည်အလုံးကို သိမ်းရုံးအောင်မြင် တော်မူ၍ ယိုးဒယားမှ လက်မှုနှင့် အနုပညာသည်များကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ ခေါ်ဆောင်လာလေရာ ထိုအနုပညာသည်တို့တွင် ရာမဇာတ်ကို ကပြတတ်သည့် သဘင်ပညာသည်တို့ ပါဝင်ကြ မည်ဟု ခန့်မှန်းရပေသည်။ သို့သော် ရာမဇာတ်ကို မြန်မာ နိုင်ငံ၌ ပို၍ လူသိများသည်ကား ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော် ဘုရားလက်ထက်တွင်ဟု ယူဆနိုင်ဖွယ်ရှိပေသည်။ မြဝတီမင်းကြီး က ယိုးဒယားသီချင်းသွားများကို ယူကာ မြန်မာမှု ပြုရာတွင် ရာမမင်း၏ ဇာတ်လမ်းမှ ဇာတ်ကြောင်းအချို့ကိုပါ ဖွဲ့ဆိုခဲ့လေ သည်။ ဦးတိုးကမူ ရကန်သွားဖြင့်ပင် ဖွဲ့ဆိုလေရာ ဦးတိုး၏ ရာမရကန်ဟူ၍ ယနေ့တိုင် ကျော်ကြားလျက်ရှိပေသည်။ <ref>မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း၊ အတွဲ(၁၁)</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဟိန္ဒူ စာပေ]] 8ni1tg78sxwvhgi03zknsed06ldjr0u 4 64580 1058101 1058081 2026-10-15T13:27:14Z Ninjastrikers 22896 /* KMA-DataBot */ on hold 1058101 wikitext text/x-wiki {{Archives}} {{Wikipedia:Bots/Requests for approval/Header}} [[Category:Wikipedia bots]] == InternetArchiveBot == {{bot status request | bot = InternetArchiveBot | bg botop username = Cyberpower678 | project code = en | botop username = Cyberpower678 | mode = Automatic | language = PHP | summary = Fix dead links and blue link book references | edit period = continuous | edit rate = Unlimited (editing rate is highly variable) Average is usually a couple per minute. | flag on = Dozens of other wikis | pending on = A dozen more | details = This bot will scan Wikipedia looking for dead links. Dead links will be supplemented, or replaced, with archive URLs. A feature currently in the works, the bot will look for unlinked book references and a link to a preview of the book, or page if mentioned in the reference. }} —[[User:Cyberpower678|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">CYBERPOWER</span>''']] <span style="font-family:Rockwell">([[:en:User talk:Cyberpower678|<span style="color:red">ဆွေးနွေ</span>]])</span> ၁၉:၃၆၊ ၁၁ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) :'''On hold''' until 18-09-2020. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၆:၁၃၊ ၁၂ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) ::{{Done}}. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၇:၃၀၊ ၁၉ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) == Bhonebsm == {{bot status request | bot = Bhonebsm | bg botop username = Bhone.bm | project code = en | botop username = Bhone.bm | mode = | language = Python | summary = for creating village articles | edit period = continuous | edit rate = | flag on = | pending on = | details = for creating village articles, if all villages done, it will not be used any more. }} [[အသုံးပြုသူ:Bhonebsm|Bhonebsm]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Bhonebsm|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၅၂၊ ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) :[[Image:Time2wait.svg|15px|link=]] '''On hold''' until 4 December 2020. Meanwhile, please do some test edits with your bot. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၆:၄၅၊ ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) ::{{Ping|Bhone.bm}}, {{Ping|Bhonebsm}} test edit ကို pywikibot script သုံးပြီး လုပ်ဖို့ပြောတာပါ။ ပုံမှန်လုပ်နေကျ browser, app တည်းဖြတ်မှုကို ပြောတာမဟုတ်ပါဘူး။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၂:၄၄၊ ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) :::မလုပ်တတ်ဘူးဗျ၊ နမူနာ ပြောပြပါလား။ ရွာတင်ဖို့အတွက်ပဲ စဉ်းစားထားတာ။ ယူတုမှာ တွေ့တဲ့အတိုင်း လိုက်လုပ်ကြည့်မလို့၊ အခု wind-ws 7 မှာ python 3.8.6 install ထားတယ်၊ pywikibot ကို unpak လုပ်လိုက်ပြီး c:\ထဲ ရွှေ့ထားတယ်။ cmd ခေါ်ပြီး ဘာဆက်လုပ်ရမလဲ မသိလို့ဗျ။ manual လိုပ်ဖတ်ပြီး လုပ်လည်း မရလို့ python ရှိတဲ့ နေရာကို environment variables ကိုတော့ google ခေါက်ပြီး path လုပ်ထားပြီးပြီ၊ pywiki လုပ်နည်းက ဝီကီကလွဲ ဘယ်မှာမှမတွေ့။ အစမ်း ဘာတွေ ပြင်လို့ရလည်း နမူနာဖြစ်ဖြစ် လုပ်နည်းပဲ ဖြစ်ဖြစ်၊ လုပ်ပြထားတဲ့ ဆိုက်ပဲ ဖြစ်ဖြစ် ညွှန်ပြပါဦး။ ဒါပြီးဒါ ဟိုဟာပြီး ဒီဟာ စသဖြင့် ကီးဝါဒ်တွေ ရေးပြလည်း ရပါတယ် google ခေါက်ကြည့်မယ် [[User:Bhone.bm|<span style="font-variant:small-caps;color:brown;font-family:Calibri;">Bhone<span style="color:red">d(^o^)b¸¸♬·¯·♩¸¸♪·¯·♫¸</span>BM</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Bhone.bm|☎]]»</span>} ၁၃:၄၄၊ ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) ::::[[:mw:Manual:Pywikibot/Installation#Configure_Pywikibot|ဒီမှာ ပြထားသလိုမျိုး]] login လုပ်လို့ရပြီလားဗျ။ ရပြီဆိုရင် <code>python pwb.py [name of the script]</code> ပုံစံနဲ့ script တွေ run လို့ရမှာပါ။ [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၆:၃၀၊ ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) :::::မနေ့ည login ဝင်ရ။ lan:my, fam:wiki scr:pagefromfile ရွာလေးခုလောက် နမူနာတင်ကြည့်တာ တက်သွားတာ တွေ့ပေမဲ့ wiki ဝင်ကြည့်တာ မတွေ့။ recaptcha or captcha ထည့်ခိုင်း။ ထည့်လည်း မရဘူး why?[[အသုံးပြုသူ:Bhonebsm|Bhonebsm]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Bhonebsm|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၁၆၊ ၂၉ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) ::::::{{Done}}. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၃၅၊ ၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) == liangbot == {{bot status request | bot = liangbot | bg botop username = ဇင်မင်းမောင် | project code = en | botop username = ဇင်မင်းမောင် | mode = | language = python | summary = for creating village articles | edit period = continuous | edit rate = | flag on = | pending on = | details = for creating village articles }} [[အသုံးပြုသူ:Liangbot|Liangbot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Liangbot|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၄၄၊ ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) :[[Image:Time2wait.svg|15px|link=]] '''On hold''' until 4 December 2020. Meanwhile, please do some test edits with your bot using the script to check the function of your bot by community. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၅:၅၆၊ ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) ::{{Done}}. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၂:၃၅၊ ၄ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၂၀ (UTC) == Leaderbot == {{bot status request | bot = Leaderbot | bg botop username = | project code = en | botop username = Leaderboard | mode = automatic | language = Python | summary = [[meta:Global reminder bot]] | edit period = very rare | edit rate = very little | flag on = many wikis: [[Special:CentralAuth/Leaderbot]] and [[meta:Global reminder bot/Leaderbot]] | pending on = many wikis | details = For [[meta:Global reminder bot]] - the bot will rarely run here, but it is not clear whether I can run the bot otherwise, so putting it here. Please ping me in a response. The bot flag is NOT required. }} [[အသုံးပြုသူ:Leaderboard|Leaderboard]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Leaderboard|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၂၄၊ ၆ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) :@[[အသုံးပြုသူ:Ninjastrikers|Ninjastrikers]] is this something you could look at? [[အသုံးပြုသူ:Leaderboard|Leaderboard]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Leaderboard|ဆွေးနွေး]]) ၁၅:၁၆၊ ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) ::{{Done}}. @[[အသုံးပြုသူ:Leaderboard|Leaderboard]], apologies for the delay. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:century gothic;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၀၄:၄၆၊ ၁၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၂၄ (UTC) == KMA-DataBot == {{bot status request | bot = KMA-DataBot | bg botop username = | project code = my | botop username = Kyaw Myo Aung | mode = Automatic | language = Python (Pywikibot) | summary = မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းရှိ တိုက်နယ်ဆေးရုံဆောင်းပါးများကို Pywikibot ဖြင့် အလိုအလျောက် ဖန်တီးတင်ဆောင်ခြင်း။ | edit period = One time run (စမ်းသပ်ဖန်တီးမှုအနေဖြင့် ပထမဦးစွာ ၅ ခုဖြင့် စတင်မည်) | edit rate = Controlled / Low frequency | flag on = No | pending on = | details = ဤဘော့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုက်နယ်ဆေးရုံ များ၏ တရားဝင် အချက်အလက်များနှင့် တည်နေရာများကို အခြေခံ၍ ဆောင်းပါးများ ဖန်တီးတင်ဆောင်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။ }} [[အသုံးပြုသူ:Kyaw Myo Aung|Kyaw Myo Aung]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Kyaw Myo Aung|ဆွေးနွေး]]) ၀၉:၄၀၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :[[Image:Time2wait.svg|15px|link=]] '''On hold''' until 23 October 2026. Meanwhile, please do some test edits with your bot using the script to check the function of your bot by community. [[User:Ninjastrikers|<span style="font-variant:small-caps;color:blue;font-family:Montserrat;">Ninja<span style="color:red">✮</span>Strikers</span>]] ^{<span style="color:Red;font-size:85%;">«[[User talk:Ninjastrikers|☎]]»</span>} ၁၃:၂၆၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) dh9rc2e45j91i52al8usmdjy6olgju5 0 84081 1058188 1057066 2026-10-15T17:34:01Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058188 wikitext text/x-wiki '''အာဏာရှင်စနစ်''' ({{lang-en|Dictatorship}}) ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ သို့မဟုတ် နယ်မြေဒေသတစ်ခုကို [[အာဏာရှင်]]ဖြစ်သူ လူတစ်ဦးတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက အကန့်အသတ်မရှိသော အာဏာဖြင့် ချုပ်ကိုင်အုပ်ချုပ်သည့် အစိုးရပုံစံတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။ အာဏာရှင်စနစ်တွင် အုပ်ချုပ်သူများသည် မိမိတို့၏ အာဏာတည်မြဲရေးအတွက် အမျိုးမျိုးသော နည်းလမ်းများကို အသုံးပြု၍ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးအာဏာများကို ဖိနှိပ်ကျင့်သုံးလေ့ ရှိကြသည်။ အာဏာရှင်စနစ်သည် အမိန့်ပေးအာဏာပြသည့် အာဏာရှင်ဆန်သော အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံသားများ၏ လွတ်လပ်ခွင့်နှင့် အပြုအမူတိုင်းနီးပါးကို ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ထားလေ့ ရှိသည်။ အခြားသော ဒီမိုကရေစီ သို့မဟုတ် ပြိုင်ဘက်နိုင်ငံရေး အယူအဆများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို လျှော့ချရန်အတွက် ယေဘုယျအားဖြင့် သတင်းအချက်အလက်များကို ပိတ်ပင်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံရေးဝါဒဖြန့်မှု (Propaganda) များကို အပြင်းအထန် ကျင့်သုံးကြသည်။ အတိတ်ကာလများတွင် အာဏာရှင်များနှင့် ဘုရင်များသည် မိမိတို့၏ အာဏာစက်ကို ခိုင်မာစေရန် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အယူအဆများကို အသုံးပြု၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည် (ဥပမာ- အနောက်တိုင်း ဘုရင်စနစ်များတွင် ရှင်ဘုရင်သည် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ရန် ဘုရားသခင်ထံမှ အခွင့်အာဏာ ရရှိထားသည်ဟူသော "Divine Right of Kings" အယူအဆမျိုး ဖြစ်သည်)။ ၁၉ ရာစုနှင့် ၂၀ ရာစုအတွင်း ဘုရင်အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ်များ တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန်ကျဆုံးသွားခဲ့ပြီးနောက် အာဏာရှင်စနစ်နှင့် အခြေခံဥပဒေအခြေပြု [[ဒီမိုကရေစီ]] စနစ်တို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဓိက အပြိုင်အဆိုင် အစိုးရပုံစံများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ == အဓိက လက္ခဏာများ == * **အာဏာခွဲဝေမှုမရှိခြင်း:** ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာသုံးရပ်စလုံးကို အာဏာရှင် သို့မဟုတ် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းက တိုက်ရိုက်ထိန်းချုပ်ထားခြင်း။ * **ပြည်သူ့လွတ်လပ်ခွင့်များကို ကန့်သတ်ခြင်း:** လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်၊ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့်နှင့် အစုအဖွဲ့ဖွဲ့စည်းခွင့်များကို ပိတ်ပင်ကန့်သတ်ထားခြင်း။ * **အတိုက်အခံများကို ဖိနှိပ်ခြင်း:** နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုသူများနှင့် အတိုက်အခံများကို ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရဖြစ်စေ၊ ဥပဒေကြောင်းအရဖြစ်စေ ဖိနှိပ်နှိမ်နင်းခြင်း။ == စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ == အာဏာရှင်စနစ်များသည် သမိုင်းကြောင်းအရ မတူညီသော နည်းလမ်းများဖြင့် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာလေ့ ရှိသည်။ အဓိကအားဖြင့် အောက်ပါနည်းလမ်းများဖြင့် ဖြစ်ထွန်းလာကြသည် - # '''စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း (Military Coup d'état):''' စစ်တပ် သို့မဟုတ် လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းက ရွေးကောက်ခံ အစိုးရ သို့မဟုတ် တည်ဆဲအစိုးရထံမှ အာဏာကို အဓမ္မ သိမ်းယူ၍ စစ်အာဏာရှင်စနစ် ထူထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''ဒီမိုကရေစီစနစ်အတွင်းမှ အာဏာရှင်စနစ်သို့ ကူးပြောင်းခြင်း (Autogolpe / Democratic Backsliding):''' ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံထားရသော ခေါင်းဆောင်များက အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာခြင်း၊ အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် တရားစီရင်ရေးဆိုင်ရာ အာဏာများကို ထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် တဖြည်းဖြည်း အာဏာရှင်စနစ်သို့ ကူးပြောင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်။ # '''တော်လှန်ရေး သို့မဟုတ် ပုန်ကန်မှု (Revolution):''' လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးမှတစ်ဆင့် တည်ဆဲစနစ်ကို ဖြိုဖျက်ကာ ပါတီတစ်ပါး အာဏာရှင်စနစ် သို့မဟုတ် အိုင်ဒီယိုလိုဂျီအခြေပြု အာဏာရှင်စနစ် ထူထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ == အာဏာရှင်စနစ်၏ အခြေခံ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံတွင် အဓိကအားဖြင့် ဒေါင်လိုက်အာဏာစက် (Vertical Power Structure) အပေါ် အခြေခံထားပြီး အောက်ပါ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်သည် - * '''ဗဟိုအာဏာပိုင် သို့မဟုတ် ဗဟိုကော်မတီ (Central Authority / Executive):''' အာဏာရှင် တစ်ဦးတည်း သို့မဟုတ် စစ်ကောင်စီ/ပါတီဗဟိုကော်မတီက ဆုံးဖြတ်ချက်မှန်သမျှကို အထက်မှအောက်သို့ တိုက်ရိုက် အမိန့်ပေး ကွပ်ကဲသည်။ * '''အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းရေးနှင့် လုံခြုံရေး ယန္တရား (Coercive Apparatus):''' ထောက်လှမ်းရေး၊ စစ်တပ်နှင့် ရဲတပ်ဖွဲ့တို့အား အသုံးပြု၍ အတိုက်အခံများကို နှိမ်နင်းခြင်းနှင့် ပြည်သူများကို ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်စေခြင်းဖြင့် အာဏာကို ထိန်းသိမ်းသည်။ * '''ဝါဒဖြန့်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက် ထိန်းချုပ်ရေး (Propaganda and Information Control):''' အစိုးရပိုင် မီဒီယာများနှင့် ဆင်ဆာစနစ်ကို အသုံးပြုကာ တိုင်းပြည်အတွင်း အချက်အလက် စီးဆင်းမှုကို စိစစ်ကန့်သတ်သည်။ * '''အခွင့်ထူးခံ ကွန်ရက် (Patronage Network):''' အာဏာရှင်စနစ် ခိုင်မာစေရန် စစ်ဘက်၊ စီးပွားရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အထက်တန်းလွှာများအား အခွင့်ထူးများနှင့် စီးပွားရေး အကျိုးအမြတ်များ ခွဲဝေပေး၍ သစ္စာခံစေသည်။ == ထင်ရှားသော စာအုပ်များမှ ကောက်နုတ်ချက်များ == === ဟန်နား အာရန့်၏ "The Origins of Totalitarianism" (၁၉၅၁) === [[ဟန်နား အာရန့်]] (Hannah Arendt) က အာဏာရှင်စနစ်၏ အလွန်အမင်း ရောက်ရှိသွားသော အကြွင်းမဲ့ အာဏာပိုင်စနစ် (Totalitarianism) အကြောင်း ရေးသားရာတွင် အောက်ပါအတိုင်း ထောက်ပြခဲ့သည် - {{Quote|အကြွင်းမဲ့ အာဏာပိုင်စနစ်၏ စံပြအုပ်ချုပ်ခံဆိုသည်မှာ ကွန်မြူနစ် သို့မဟုတ် ဖက်ဆစ်ဝါဒ အစုံအလင်ကို ယုံကြည်သူများ မဟုတ်ကြဘဲ၊ အမှန်နှင့် အမှား (သို့မဟုတ်) အစစ်နှင့် အတုအယောင် ကြားက ခြားနားချက်ကို မခွဲခြားနိုင်တော့သည့် ပြည်သူများပင် ဖြစ်ကြသည်။|— Hannah Arendt, ''The Origins of Totalitarianism'' (1951)<ref>{{cite book |last=Arendt |first=Hannah |title=The Origins of Totalitarianism |url=https://archive.org/details/originsoftotalit0000aren_e5z7 |publisher=Schocken Books |year=1951 |isbn=978-0156906500}}</ref>}} === ဂျွမ် လင်းဇ်၏ "Totalitarian and Authoritarian Regimes" (၁၉၇၅) === နိုင်ငံရေးသိပ္ပံပညာရှင် ဂျွမ် လင်းဇ် (Juan Linz) က အာဏာရှင်စနစ်၏ သဘောသဘာဝနှင့် ပတ်သက်၍ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားပြခဲ့သည် - {{Quote|အာဏာရှင်အစိုးရများသည် နိုင်ငံရေးအရ အကန့်အသတ်ရှိသော ပဟုဝါဒ (Limited Political Pluralism) ကိုသာ ခွင့်ပြုလေ့ရှိကြပြီး၊ ရှင်းလင်းပြတ်သားသော အိုင်ဒီယိုလိုဂျီထက် အမိန့်နာခံမှုနှင့် ရိုးရာအစဉ်အလာများကိုသာ ပိုမိုအားကိုး၍ အာဏာကို တည်ဆောက်ကြသည်။|— Juan Linz, ''Totalitarian and Authoritarian Regimes'' (1975)<ref name="1.1.1">{{cite book |last=Linz |first=Juan J. |title=Totalitarian and Authoritarian Regimes |url=https://archive.org/details/totalitarianauth0000linz |publisher=Lynne Rienner Publishers |year=2000 |isbn=978-1555878900}}</ref>}} === ဂျီးန် ရှာပ်၏ "From Dictatorship to Democracy" (၁၉၉၃) === [[ဂျီးန် ရှာပ်]] (Gene Sharp) က အာဏာရှင်စနစ်၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ အားနည်းချက်ကို အောက်ပါအတိုင်း သုံးသပ်ဖော်ပြခဲ့သည် - {{Quote|အာဏာရှင်များ၏ အာဏာသည် ပြည်သူတို့၏ နာခံမှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအပေါ်တွင်သာ အခြေခံထားသည်။ ပြည်သူများက အာဏာရှင်စနစ်၏ ထောက်တိုင်များကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုဘဲ ရုပ်သိမ်းလိုက်ပါက အာဏာရှင်စနစ်သည် အလိုအလျောက် ပြိုလဲသွားမည် ဖြစ်သည်။|— Gene Sharp, ''From Dictatorship to Democracy'' (1993)<ref>{{cite book |last=Sharp |first=Gene |title=From Dictatorship to Democracy: A Conceptual Framework for Liberation |publisher=Albert Einstein Institution |year=1993 |isbn=978-1595589828}}</ref>}} == ဆက်စပ်ကြည့်ရှုရန် == * [[အာဏာရှင်]] * [[အာဏာရှင်စနစ် (Authoritarianism)]] * [[အကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်စနစ် (Totalitarianism)]] * [[အင်တာနက် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း]] == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:နိုင်ငံရေး စနစ်များ]] [[ကဏ္ဍ:အာဏာရှင်စနစ်|*]] {{stub}} je95f5fl6gt4qoail6pr4e3gxav50f6 8 90562 1058099 955754 2026-10-15T13:24:20Z Ninjastrikers 22896 new notice 1058099 wikitext text/x-wiki <div class="plainlinks" style="background:#f5faff; border:1px solid #a7d7f9; margin:1em auto 1em auto; width:100%; padding: 0.5ex;"> * [[M:ESEAP Strategy Summit 2027|ESEAP Strategy Summit 2027]] သို့ [[M:Myanmar Wikimedia Community User Group|မြန်မာဝီကီမီဒီယာအဖွဲ့]]မှ ကိုယ်စားလှယ် စေလွှတ်မည်ဖြစ်ပါသဖြင့် စိတ်ပါဝင်စားသူများအနေဖြင့် [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfHeBSn68DH2T0KH9o9RC_fvVTJdmlQd-7gCKmKvTqF0-uFcQ/viewform?usp=header ဤလျှောက်လွှာ]တွင် ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်နောက်ဆုံးထားကာ လျှောက်ထားနိုင်ပါသည်။ အသေးစိတ်သိရှိလိုပါက [https://www.facebook.com/WikimediaMyanmar မြန်မာဝီကီမီဒီယာ]သို့ ဆက်သွယ်နိုင်ပါသည်။ </div> 35ypziy6hudf04bd2rw4vrcu33r447q 8 93749 1058100 954635 2026-10-15T13:24:31Z Ninjastrikers 22896 1058100 wikitext text/x-wiki 9 19pfuy8ud9bdlqh9kfjfu9858wakplj 0 99554 1058108 438492 2026-10-15T13:51:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အိုးရှိမမြို့၊ တိုကျို]] စာမျက်နှာကို [[အိဇုအိုးရှိမ]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 438492 wikitext text/x-wiki ''' အိုးရှိမမြို့ ''' (大島町'' အိုးရှိမ − မချိ '' ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ]] တွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၇၇၆၂ ဦး ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၈၅.၅ ဦး ရှိသည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် ၉၀.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] rud0u8tbxqpgn8b5b5zg6ea821y8ftz 1058110 1058108 2026-10-15T13:52:19Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058110 wikitext text/x-wiki ''' အိုးရှိမမြို့ ''' (大島町'' အိုးရှိမ − မချိ '' ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ]] တွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၇၇၆၂ ဦး ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၈၅.၅ ဦး ရှိသည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် ၉၀.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 03ck75hseyiqkyjzftwt6n5xx6vlazk 1058111 1058110 2026-10-15T13:52:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058111 wikitext text/x-wiki ''' အိုးရှိမမြို့ ''' (大島町'' အိုးရှိမ − မချိ '' ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ]] တွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၇၇၆၂ ဦး ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၈၅.၅ ဦး ရှိသည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် ၉၀.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] 3ajsq3nle031dp7cexr1ztsv98oh0qd 1058112 1058111 2026-10-15T13:52:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိဇုကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058112 wikitext text/x-wiki ''' အိုးရှိမမြို့ ''' (大島町'' အိုးရှိမ − မချိ '' ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ]] တွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၇၇၆၂ ဦး ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၈၅.၅ ဦး ရှိသည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် ၉၀.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] aigoc9swn5x7zijx6z215jr9embevxn 1058113 1058112 2026-10-15T13:53:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058113 wikitext text/x-wiki ''' အိုးရှိမမြို့ ''' (大島町'' အိုးရှိမ − မချိ '' ) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]၊ [[အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ]] တွင် တည်ရှိသည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၇၇၆၂ ဦး ရှိသည်။ လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၈၅.၅ ဦး ရှိသည်။ စုစုပေါင်း ဧရိယာသည် ၉၀.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] t79z7na2xz9a46a2b95v0wfpkqsnqk3 1058117 1058113 2026-10-15T14:00:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1058117 wikitext text/x-wiki '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] dhldh9eti6ojngo9pyle2nbtebr46qa 1058118 1058117 2026-10-15T14:01:58Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ကိုးကား */ 1058118 wikitext text/x-wiki '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။ [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] css8ta972vrh1v3tcu7qlry6l866rrz 1058237 1058118 2026-10-16T03:04:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1058237 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] 6s5osgwf1rpz527v0gko5st41u7qtef 1058238 1058237 2026-10-16T03:04:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1058238 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] mx0cx1bg24v61bvvprnmldqs5ylccwf 1058239 1058238 2026-10-16T03:13:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1058239 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင် (stratovolcano) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ ၃၀၀ မီတာ မှ ၄၀၀ မီတာကြားအနက် (၉၈၄ ပေ နှင့် ၁၃၁၂ ပေအကြား) မှ တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၅၂ ကီလိုမီတာ (၃၂ မိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ မိဟရတောင် (三原山, Mihara-san) ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၇၅၈ မီတာ (၂၄၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဤတောင်သည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက်တွင် မီးတောင်သည် အကြိမ်များစွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နာရခေတ်မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ယာယီပြောင်းရွှေ့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] qqn111zaf411kva0qwpfct29rxpen0i 1058240 1058239 2026-10-16T03:15:32Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ */ 1058240 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင် (stratovolcano) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ ၃၀၀ မီတာ မှ ၄၀၀ မီတာကြားအနက် (၉၈၄ ပေ နှင့် ၁၃၁၂ ပေအကြား) မှ တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၅၂ ကီလိုမီတာ (၃၂ မိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ မိဟရတောင် (三原山, Mihara-san) ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၇၅၈ မီတာ (၂၄၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဤတောင်သည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက်တွင် မီးတောင်သည် အကြိမ်များစွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နာရခေတ်မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ယာယီပြောင်းရွှေ့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Ijima's leaf-warblers, Izu thrushes နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။.<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oshima-island-iba-japan|title= Oshima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> {{clear left}} ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] if53j0bfaepuyvo0p0yg20mji492p5i 1058241 1058240 2026-10-16T03:16:00Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1058241 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Izu Ōshima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|left|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင် (stratovolcano) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ ၃၀၀ မီတာ မှ ၄၀၀ မီတာကြားအနက် (၉၈၄ ပေ နှင့် ၁၃၁၂ ပေအကြား) မှ တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၅၂ ကီလိုမီတာ (၃၂ မိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ မိဟရတောင် (三原山, Mihara-san) ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၇၅၈ မီတာ (၂၄၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဤတောင်သည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက်တွင် မီးတောင်သည် အကြိမ်များစွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နာရခေတ်မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ယာယီပြောင်းရွှေ့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Ijima's leaf-warblers, Izu thrushes နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။.<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oshima-island-iba-japan|title= Oshima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> {{clear left}} ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] h7saxm1f11wr7fk5z52uizwo5a40dyt 1058242 1058241 2026-10-16T03:17:44Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရာသီဥတု */ 1058242 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Izu Ōshima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|left|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင် (stratovolcano) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ ၃၀၀ မီတာ မှ ၄၀၀ မီတာကြားအနက် (၉၈၄ ပေ နှင့် ၁၃၁၂ ပေအကြား) မှ တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၅၂ ကီလိုမီတာ (၃၂ မိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ မိဟရတောင် (三原山, Mihara-san) ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၇၅၈ မီတာ (၂၄၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဤတောင်သည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက်တွင် မီးတောင်သည် အကြိမ်များစွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နာရခေတ်မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ယာယီပြောင်းရွှေ့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Ijima's leaf-warblers, Izu thrushes နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။.<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oshima-island-iba-japan|title= Oshima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> {{clear left}} ==ရာသီဥတု== ကျွန်းသည် စိုထိုင်းသည့် နွေးသမရာသီဥတုရှိသည်။ နွေးရာသီသည် နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် အေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းမှု များပြားသည်။ သို့ေသာ် အချို့သော ဆောင်းရာသီများတွင် မိုးရေချိန်သည် ပုံမှန်နှစ်များအောက် နိမ့်ကျတတ်သည်။ ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] gkev3vorxkxan43flk2y6pltqx6eec8 1058243 1058242 2026-10-16T03:18:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရာသီဥတု */ 1058243 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Izu Ōshima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|left|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင် (stratovolcano) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ ၃၀၀ မီတာ မှ ၄၀၀ မီတာကြားအနက် (၉၈၄ ပေ နှင့် ၁၃၁၂ ပေအကြား) မှ တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၅၂ ကီလိုမီတာ (၃၂ မိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ မိဟရတောင် (三原山, Mihara-san) ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၇၅၈ မီတာ (၂၄၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဤတောင်သည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက်တွင် မီးတောင်သည် အကြိမ်များစွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နာရခေတ်မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ယာယီပြောင်းရွှေ့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Ijima's leaf-warblers, Izu thrushes နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။.<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oshima-island-iba-japan|title= Oshima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> {{clear left}} ==ရာသီဥတု== ကျွန်းသည် စိုထိုင်းသည့် နွေးသမရာသီဥတုရှိသည်။ နွေးရာသီသည် နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် အေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းမှု များပြားသည်။ သို့ေသာ် အချို့သော ဆောင်းရာသီများတွင် မိုးရေချိန်သည် ပုံမှန်နှစ်များအောက် နိမ့်ကျတတ်သည်။ {{Ōshima weatherbox}} ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] dwzu513h5z2tym2exnjinr8vewz1qdl 1058245 1058243 2026-10-16T03:23:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အုပ်ချုပ်ရေး */ 1058245 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Izu Ōshima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|left|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင် (stratovolcano) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ ၃၀၀ မီတာ မှ ၄၀၀ မီတာကြားအနက် (၉၈၄ ပေ နှင့် ၁၃၁၂ ပေအကြား) မှ တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၅၂ ကီလိုမီတာ (၃၂ မိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ မိဟရတောင် (三原山, Mihara-san) ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၇၅၈ မီတာ (၂၄၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဤတောင်သည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက်တွင် မီးတောင်သည် အကြိမ်များစွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နာရခေတ်မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ယာယီပြောင်းရွှေ့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Ijima's leaf-warblers, Izu thrushes နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။.<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oshima-island-iba-japan|title= Oshima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> {{clear left}} ==ရာသီဥတု== ကျွန်းသည် စိုထိုင်းသည့် နွေးသမရာသီဥတုရှိသည်။ နွေးရာသီသည် နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် အေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းမှု များပြားသည်။ သို့ေသာ် အချို့သော ဆောင်းရာသီများတွင် မိုးရေချိန်သည် ပုံမှန်နှစ်များအောက် နိမ့်ကျတတ်သည်။ {{Ōshima weatherbox}} ==အုပ်ချုပ်ရေး== ကျွန်းကို တိုကျိုမြို့ပြအစိုးရလက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲက အုပ်ချုပ်သည်။ အိုးရှိမမြို့ (大島町, Ōshima-machi) သည် ကျွန်း၏ ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးအစိုးရအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ အိုးရှိမမြို့တွင် ရွာငယ်ခြောက်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခတ (岡田), မိုတိုမချိ (元町), ဆန်းဇု (泉津), နိုမရှိ (野増), ဆရှိခိဂျိ (差木地) နှင့် ဟဘုမိနတို (波浮港) တို့ဖြစ်သည်။ မိုတမချိသည် အုပ်ချုပ်ရေးစင်တာ ဖြစ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== ==ရုပ်ပုံများ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] 03mxi3fhqjrv8w03nzcyfcig8fiyhnk 1058247 1058245 2026-10-16T03:28:50Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး */ 1058247 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Izu Ōshima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|left|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင် (stratovolcano) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ ၃၀၀ မီတာ မှ ၄၀၀ မီတာကြားအနက် (၉၈၄ ပေ နှင့် ၁၃၁၂ ပေအကြား) မှ တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၅၂ ကီလိုမီတာ (၃၂ မိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ မိဟရတောင် (三原山, Mihara-san) ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၇၅၈ မီတာ (၂၄၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဤတောင်သည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက်တွင် မီးတောင်သည် အကြိမ်များစွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နာရခေတ်မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ယာယီပြောင်းရွှေ့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Ijima's leaf-warblers, Izu thrushes နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။.<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oshima-island-iba-japan|title= Oshima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> {{clear left}} ==ရာသီဥတု== ကျွန်းသည် စိုထိုင်းသည့် နွေးသမရာသီဥတုရှိသည်။ နွေးရာသီသည် နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် အေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းမှု များပြားသည်။ သို့ေသာ် အချို့သော ဆောင်းရာသီများတွင် မိုးရေချိန်သည် ပုံမှန်နှစ်များအောက် နိမ့်ကျတတ်သည်။ {{Ōshima weatherbox}} ==အုပ်ချုပ်ရေး== ကျွန်းကို တိုကျိုမြို့ပြအစိုးရလက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲက အုပ်ချုပ်သည်။ အိုးရှိမမြို့ (大島町, Ōshima-machi) သည် ကျွန်း၏ ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးအစိုးရအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ အိုးရှိမမြို့တွင် ရွာငယ်ခြောက်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခတ (岡田), မိုတိုမချိ (元町), ဆန်းဇု (泉津), နိုမရှိ (野増), ဆရှိခိဂျိ (差木地) နှင့် ဟဘုမိနတို (波浮港) တို့ဖြစ်သည်။ မိုတမချိသည် အုပ်ချုပ်ရေးစင်တာ ဖြစ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အိဇုအိုးရှိမသည် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ တိုကျိုမြို့နှင့် ရှိဇုအိုခမြို့ နှစ်ခုစလုံးမှ နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်။ တိုကျိုမြို့၊ ဟမမဆွတ်ချောအနီးရှိ တခဲရှိဘဆိပ်ခံတံတားမှ မိုတိုမချိဆိပ်ကမ်းအထိ ဖယ်ရီအစီးရေများစွာ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အတမိမြို့မှ မိုတိုမချိသို့လည်း ဖယ်ရီများ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှုကို တိုးခိုင်းခိဆန်း (Tōkai Kisen)မှ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref>Tokyo Islands [http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima "Oshima island"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520194151/http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima |date=2017-05-20 }}</ref> [[အိုးရှိမလေဆိပ်]]မှ ချောဖုမြို့ရှိ [[ချောဖုလေဆိပ်]]သို့ နေ့စဉ် လေယာဉ်များစွာ ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ ==ရုပ်ပုံများ== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] f5rxzk7dd6070l8663sguovvbv23hjw 1058249 1058247 2026-10-16T04:32:29Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရုပ်ပုံများ */ 1058249 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Izu Ōshima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|left|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင် (stratovolcano) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ ၃၀၀ မီတာ မှ ၄၀၀ မီတာကြားအနက် (၉၈၄ ပေ နှင့် ၁၃၁၂ ပေအကြား) မှ တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၅၂ ကီလိုမီတာ (၃၂ မိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ မိဟရတောင် (三原山, Mihara-san) ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၇၅၈ မီတာ (၂၄၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဤတောင်သည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက်တွင် မီးတောင်သည် အကြိမ်များစွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နာရခေတ်မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ယာယီပြောင်းရွှေ့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Ijima's leaf-warblers, Izu thrushes နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။.<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oshima-island-iba-japan|title= Oshima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> {{clear left}} ==ရာသီဥတု== ကျွန်းသည် စိုထိုင်းသည့် နွေးသမရာသီဥတုရှိသည်။ နွေးရာသီသည် နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် အေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းမှု များပြားသည်။ သို့ေသာ် အချို့သော ဆောင်းရာသီများတွင် မိုးရေချိန်သည် ပုံမှန်နှစ်များအောက် နိမ့်ကျတတ်သည်။ {{Ōshima weatherbox}} ==အုပ်ချုပ်ရေး== ကျွန်းကို တိုကျိုမြို့ပြအစိုးရလက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲက အုပ်ချုပ်သည်။ အိုးရှိမမြို့ (大島町, Ōshima-machi) သည် ကျွန်း၏ ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးအစိုးရအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ အိုးရှိမမြို့တွင် ရွာငယ်ခြောက်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခတ (岡田), မိုတိုမချိ (元町), ဆန်းဇု (泉津), နိုမရှိ (野増), ဆရှိခိဂျိ (差木地) နှင့် ဟဘုမိနတို (波浮港) တို့ဖြစ်သည်။ မိုတမချိသည် အုပ်ချုပ်ရေးစင်တာ ဖြစ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အိဇုအိုးရှိမသည် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ တိုကျိုမြို့နှင့် ရှိဇုအိုခမြို့ နှစ်ခုစလုံးမှ နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်။ တိုကျိုမြို့၊ ဟမမဆွတ်ချောအနီးရှိ တခဲရှိဘဆိပ်ခံတံတားမှ မိုတိုမချိဆိပ်ကမ်းအထိ ဖယ်ရီအစီးရေများစွာ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အတမိမြို့မှ မိုတိုမချိသို့လည်း ဖယ်ရီများ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှုကို တိုးခိုင်းခိဆန်း (Tōkai Kisen)မှ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref>Tokyo Islands [http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima "Oshima island"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520194151/http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima |date=2017-05-20 }}</ref> [[အိုးရှိမလေဆိပ်]]မှ ချောဖုမြို့ရှိ [[ချောဖုလေဆိပ်]]သို့ နေ့စဉ် လေယာဉ်များစွာ ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Izu-Oshima-IMG 4759.jpg|နောက်ခံတွင် မိဟရတောင်ကို မြင်ရပုံ File:MiharaMountainTop.JPG|တောင်ထိပ်မီးတောင်ဝ File:Izu Oshima Volcano Museum.jpg|[[အိဇုအိုးရှိမပြတိုက်]]၊ မိုတိုမချိ၊ [[အိုးရှိမ၊ တိုကျို]] </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] 7eq7fk057rq2hwoec1gkemy94cw69hp 1058250 1058249 2026-10-16T04:32:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1058250 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Izu Ōshima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|left|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင် (stratovolcano) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ ၃၀၀ မီတာ မှ ၄၀၀ မီတာကြားအနက် (၉၈၄ ပေ နှင့် ၁၃၁၂ ပေအကြား) မှ တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၅၂ ကီလိုမီတာ (၃၂ မိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ မိဟရတောင် (三原山, Mihara-san) ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၇၅၈ မီတာ (၂၄၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဤတောင်သည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက်တွင် မီးတောင်သည် အကြိမ်များစွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နာရခေတ်မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ယာယီပြောင်းရွှေ့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Ijima's leaf-warblers, Izu thrushes နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။.<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oshima-island-iba-japan|title= Oshima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> {{clear left}} ==ရာသီဥတု== ကျွန်းသည် စိုထိုင်းသည့် နွေးသမရာသီဥတုရှိသည်။ နွေးရာသီသည် နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် အေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းမှု များပြားသည်။ သို့ေသာ် အချို့သော ဆောင်းရာသီများတွင် မိုးရေချိန်သည် ပုံမှန်နှစ်များအောက် နိမ့်ကျတတ်သည်။ {{Ōshima weatherbox}} ==အုပ်ချုပ်ရေး== ကျွန်းကို တိုကျိုမြို့ပြအစိုးရလက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲက အုပ်ချုပ်သည်။ အိုးရှိမမြို့ (大島町, Ōshima-machi) သည် ကျွန်း၏ ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးအစိုးရအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ အိုးရှိမမြို့တွင် ရွာငယ်ခြောက်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခတ (岡田), မိုတိုမချိ (元町), ဆန်းဇု (泉津), နိုမရှိ (野増), ဆရှိခိဂျိ (差木地) နှင့် ဟဘုမိနတို (波浮港) တို့ဖြစ်သည်။ မိုတမချိသည် အုပ်ချုပ်ရေးစင်တာ ဖြစ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အိဇုအိုးရှိမသည် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ တိုကျိုမြို့နှင့် ရှိဇုအိုခမြို့ နှစ်ခုစလုံးမှ နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်။ တိုကျိုမြို့၊ ဟမမဆွတ်ချောအနီးရှိ တခဲရှိဘဆိပ်ခံတံတားမှ မိုတိုမချိဆိပ်ကမ်းအထိ ဖယ်ရီအစီးရေများစွာ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အတမိမြို့မှ မိုတိုမချိသို့လည်း ဖယ်ရီများ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှုကို တိုးခိုင်းခိဆန်း (Tōkai Kisen)မှ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref>Tokyo Islands [http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima "Oshima island"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520194151/http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima |date=2017-05-20 }}</ref> [[အိုးရှိမလေဆိပ်]]မှ ချောဖုမြို့ရှိ [[ချောဖုလေဆိပ်]]သို့ နေ့စဉ် လေယာဉ်များစွာ ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Izu-Oshima-IMG 4759.jpg|နောက်ခံတွင် မိဟရတောင်ကို မြင်ရပုံ File:MiharaMountainTop.JPG|တောင်ထိပ်မီးတောင်ဝ File:Izu Oshima Volcano Museum.jpg|[[အိဇုအိုးရှိမပြတိုက်]]၊ မိုတိုမချိ၊ [[အိုးရှိမ၊ တိုကျို]] </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Izu Ōshima}} {{wikivoyage|Izu Ōshima}} * [http://www.town.oshima.tokyo.jp/ Ōshima Town Official Website] {{in lang|ja}} * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/317_Izu-Oshima/317_index.html Izu-Oshima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/058_izu-oshima.pdf |title=Izu-Oshima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} – Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G01.html Izu Oshima] – Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Izu-Oshima|vn=284010|access-date=2021-06-25}} * [http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima Tokyo Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520194151/http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima |date=2017-05-20 }} – English Ship booking to Tokyo Islands(Izu Islands) and travel Information Page of Izu Oshima and other islands in Tokyo * {{osmrelation-inline|5304184}} * [https://www.gotokyo.org/en/destinations/izu-and-ogasawara-islands/oshima-island/index.html A guide to Oshima Island] – Official Tokyo Travel Guide ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] fxbqw4dbyljpxd96hldcii7lp22rtf6 1058251 1058250 2026-10-16T04:33:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */ 1058251 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Izu Ōshima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|left|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင် (stratovolcano) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ ၃၀၀ မီတာ မှ ၄၀၀ မီတာကြားအနက် (၉၈၄ ပေ နှင့် ၁၃၁၂ ပေအကြား) မှ တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၅၂ ကီလိုမီတာ (၃၂ မိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ မိဟရတောင် (三原山, Mihara-san) ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၇၅၈ မီတာ (၂၄၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဤတောင်သည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက်တွင် မီးတောင်သည် အကြိမ်များစွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နာရခေတ်မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ယာယီပြောင်းရွှေ့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Ijima's leaf-warblers, Izu thrushes နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။.<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oshima-island-iba-japan|title= Oshima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> {{clear left}} ==ရာသီဥတု== ကျွန်းသည် စိုထိုင်းသည့် နွေးသမရာသီဥတုရှိသည်။ နွေးရာသီသည် နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် အေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းမှု များပြားသည်။ သို့ေသာ် အချို့သော ဆောင်းရာသီများတွင် မိုးရေချိန်သည် ပုံမှန်နှစ်များအောက် နိမ့်ကျတတ်သည်။ {{Ōshima weatherbox}} ==အုပ်ချုပ်ရေး== ကျွန်းကို တိုကျိုမြို့ပြအစိုးရလက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲက အုပ်ချုပ်သည်။ အိုးရှိမမြို့ (大島町, Ōshima-machi) သည် ကျွန်း၏ ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးအစိုးရအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ အိုးရှိမမြို့တွင် ရွာငယ်ခြောက်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခတ (岡田), မိုတိုမချိ (元町), ဆန်းဇု (泉津), နိုမရှိ (野増), ဆရှိခိဂျိ (差木地) နှင့် ဟဘုမိနတို (波浮港) တို့ဖြစ်သည်။ မိုတမချိသည် အုပ်ချုပ်ရေးစင်တာ ဖြစ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အိဇုအိုးရှိမသည် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ တိုကျိုမြို့နှင့် ရှိဇုအိုခမြို့ နှစ်ခုစလုံးမှ နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်။ တိုကျိုမြို့၊ ဟမမဆွတ်ချောအနီးရှိ တခဲရှိဘဆိပ်ခံတံတားမှ မိုတိုမချိဆိပ်ကမ်းအထိ ဖယ်ရီအစီးရေများစွာ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အတမိမြို့မှ မိုတိုမချိသို့လည်း ဖယ်ရီများ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှုကို တိုးခိုင်းခိဆန်း (Tōkai Kisen)မှ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref>Tokyo Islands [http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima "Oshima island"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520194151/http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima |date=2017-05-20 }}</ref> [[အိုးရှိမလေဆိပ်]]မှ ချောဖုမြို့ရှိ [[ချောဖုလေဆိပ်]]သို့ နေ့စဉ် လေယာဉ်များစွာ ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Izu-Oshima-IMG 4759.jpg|နောက်ခံတွင် မိဟရတောင်ကို မြင်ရပုံ File:MiharaMountainTop.JPG|တောင်ထိပ်မီးတောင်ဝ File:Izu Oshima Volcano Museum.jpg|[[အိဇုအိုးရှိမပြတိုက်]]၊ မိုတိုမချိ၊ [[အိုးရှိမ၊ တိုကျို]] </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Izu Ōshima}} {{wikivoyage|Izu Ōshima}} * [http://www.town.oshima.tokyo.jp/ Ōshima Town Official Website] {{in lang|ja}} * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/317_Izu-Oshima/317_index.html Izu-Oshima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/058_izu-oshima.pdf |title=Izu-Oshima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} – Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G01.html Izu Oshima] – Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Izu-Oshima|vn=284010|access-date=2021-06-25}} * [http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima Tokyo Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520194151/http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima |date=2017-05-20 }} – English Ship booking to Tokyo Islands(Izu Islands) and travel Information Page of Izu Oshima and other islands in Tokyo * {{osmrelation-inline|5304184}} * [https://www.gotokyo.org/en/destinations/izu-and-ogasawara-islands/oshima-island/index.html A guide to Oshima Island] – Official Tokyo Travel Guide ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] q0rkmdp6b3bjz6dyenlbopg9xb5diux 1058252 1058251 2026-10-16T04:33:53Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1058252 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = အိဇုအိုးရှိမ | image = Landsat IzuOshima Island.jpg | image_caption = {{maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 伊豆大島 | native_name_link = | nickname = | location = [[Izu Islands]] | pushpin_map = Japan#Japan Kanto | pushpin_relief = 1 | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_alt = | pushpin_caption = &nbsp; | coordinates = {{coord|34|44|19|N|139|23|58|E|display=inline,title}} | archipelago = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 91.06 | length_km = | width_km = | coastline_km = 52 | highest_mount = | elevation_m = 764 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Ōshima, Tokyo|Ōshima]] | population = 8,179 | population_as_of = October 2015 | density_km2 = 89.81 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = }} '''အိဇုအိုးရှိမ''' (伊豆大島, Izu-ōshima) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ လူနေထိုင်သည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည်။ [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကမ်းလွန်၊ [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]နှင့် [[ဆဂမိပင်လယ်အော်]]တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်။<ref>{{Cite web |date=2019-11-28 |title=Tokyo's Oshima Island - Tokyo |url=https://en.japantravel.com/tokyo/tokyo-s-oshima-island/60736 |access-date=2025-11-19 |website=JapanTravel |language=en}}</ref> [[အိဇုကျွန်းဆွယ်]]၏ အရှေ့ဘက် ၂၂ ကီလိုမီတာ (၁၄ မိုင်) နှင့် ဘိုးဆိုးကျွန်းဆွယ်၏ အနောက်တောင်ဘက် ၃၆ ကီလိုမီတာ (၂၂ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA412 "''Izu Shotō'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 412.</ref> အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်များကဲ့သို့ပင် အိဇုအိုးရှိမသည်လည်း "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း တည်ရှိသည်။ အိဇုအိုးရှိမသည် ဧရိယာ ၉၁.၀၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၅.၁၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး [[တိုကျိုမြို့]]နှင့် အလှမ်းကွာသည့် ကျွန်းများထဲတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်။<ref>[[Louis-Frédéric|Nussbaum, Louis-Frédéric]]. (2005). [https://books.google.com/books?id=p2QnPijAEmEC&pg=PA761 "''Ōshima'',"] ''Japan Encyclopedia,'' p. 761.</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Izu Ōshima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|left|150px|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင် (stratovolcano) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ ရေခဲခေတ်နှောင်းပိုင်း နှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ ၁၅,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်မှ ၃၀၀ မီတာ မှ ၄၀၀ မီတာကြားအနက် (၉၈၄ ပေ နှင့် ၁၃၁၂ ပေအကြား) မှ တိုးထွက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ကျွန်းသည် အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဝန်းဝိုင်းသည့် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်။ ကမ်းရိုးတန်းအရှည် ၅၂ ကီလိုမီတာ (၃၂ မိုင်) ရှိသည်။ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ မိဟရတောင် (三原山, Mihara-san) ဖြစ်ပြီး အမြင့် ၇၅၈ မီတာ (၂၄၈၇ ပေ) မြင့်သည်။ ဤတောင်သည် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက်တွင် မီးတောင်သည် အကြိမ်များစွာ ပေါက်ကွဲခဲ့ကြောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ နာရခေတ်မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ အဓိကပေါက်ကွဲမှုများသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ယာယီပြောင်းရွှေ့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်။ နောက်ဆုံးအကြိမ်ပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ဤကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့်ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Ijima's leaf-warblers, Izu thrushes နှင့် Pleske's grasshopper warblers စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။.<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/oshima-island-iba-japan|title= Oshima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 1 February 2021}}</ref> {{clear left}} ==ရာသီဥတု== ကျွန်းသည် စိုထိုင်းသည့် နွေးသမရာသီဥတုရှိသည်။ နွေးရာသီသည် နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် အေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းမှု များပြားသည်။ သို့ေသာ် အချို့သော ဆောင်းရာသီများတွင် မိုးရေချိန်သည် ပုံမှန်နှစ်များအောက် နိမ့်ကျတတ်သည်။ {{Ōshima weatherbox}} ==အုပ်ချုပ်ရေး== ကျွန်းကို တိုကျိုမြို့ပြအစိုးရလက်အောက်ရှိ အိုးရှိမခရိုင်ခွဲက အုပ်ချုပ်သည်။ အိုးရှိမမြို့ (大島町, Ōshima-machi) သည် ကျွန်း၏ ဒေသခံအုပ်ချုပ်ရေးအစိုးရအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ အိုးရှိမမြို့တွင် ရွာငယ်ခြောက်ခု ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ အိုခတ (岡田), မိုတိုမချိ (元町), ဆန်းဇု (泉津), နိုမရှိ (野増), ဆရှိခိဂျိ (差木地) နှင့် ဟဘုမိနတို (波浮港) တို့ဖြစ်သည်။ မိုတမချိသည် အုပ်ချုပ်ရေးစင်တာ ဖြစ်သည်။ ==လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး== အိဇုအိုးရှိမသည် ခရီးသွားများအကြား ထင်ရှားသည်။ တိုကျိုမြို့နှင့် ရှိဇုအိုခမြို့ နှစ်ခုစလုံးမှ နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်။ တိုကျိုမြို့၊ ဟမမဆွတ်ချောအနီးရှိ တခဲရှိဘဆိပ်ခံတံတားမှ မိုတိုမချိဆိပ်ကမ်းအထိ ဖယ်ရီအစီးရေများစွာ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ အတမိမြို့မှ မိုတိုမချိသို့လည်း ဖယ်ရီများ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိသည်။ ဤဖယ်ရီဝန်ဆောင်မှုကို တိုးခိုင်းခိဆန်း (Tōkai Kisen)မှ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်။<ref>Tokyo Islands [http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima "Oshima island"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520194151/http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima |date=2017-05-20 }}</ref> [[အိုးရှိမလေဆိပ်]]မှ ချောဖုမြို့ရှိ [[ချောဖုလေဆိပ်]]သို့ နေ့စဉ် လေယာဉ်များစွာ ပျံသန်းလျက်ရှိသည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Izu-Oshima-IMG 4759.jpg|နောက်ခံတွင် မိဟရတောင်ကို မြင်ရပုံ File:MiharaMountainTop.JPG|တောင်ထိပ်မီးတောင်ဝ File:Izu Oshima Volcano Museum.jpg|[[အိဇုအိုးရှိမပြတိုက်]]၊ မိုတိုမချိ၊ [[အိုးရှိမ၊ တိုကျို]] </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Izu Ōshima}} {{wikivoyage|Izu Ōshima}} * [http://www.town.oshima.tokyo.jp/ Ōshima Town Official Website] {{in lang|ja}} * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/317_Izu-Oshima/317_index.html Izu-Oshima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/058_izu-oshima.pdf |title=Izu-Oshima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} – Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G01.html Izu Oshima] – Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Izu-Oshima|vn=284010|access-date=2021-06-25}} * [http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima Tokyo Islands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170520194151/http://tokyoislands.jp/category/tokyo-islands/oshima |date=2017-05-20 }} – English Ship booking to Tokyo Islands(Izu Islands) and travel Information Page of Izu Oshima and other islands in Tokyo * [https://www.gotokyo.org/en/destinations/izu-and-ogasawara-islands/oshima-island/index.html A guide to Oshima Island] – Official Tokyo Travel Guide ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ မြို့များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] f47rrk5t85ift2468sxtagojkfyhp7a 0 107056 1058248 1057966 2026-10-16T03:35:16Z ~2026-51696-31 148653 /* ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ် */ 1058248 wikitext text/x-wiki '''ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်'''ဆိုသည်မှာ ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်တွင် နိုင်ငံတော်အခမ်းအနားများနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတဦးဆောင်သော အစည်းအဝေးများ ပြုလုပ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအချင်းချင်း ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းကောင်း စနစ်တကျရှိစေရေးနှင့် မှန်ကန်မြန်ဆန်စွာ ဆောင်ရွက်ရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသော အင်္ဂါစဉ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news|url=http://www.moi.gov.mm/ppd/?q=book/bid-4079|title=အတွဲ (၆၉)၊ အမှတ် (၃၀)၊ ၁၅-၇-၂၀၁၆ ရက်ထုတ်စာစောင်|last=|first=|author2=|date= |publisher=ပုံနှိပ်ရေးနှင့်ထုတ်ဝေရေးဦးစီးဌာန၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|accessdate=}}</ref> ==ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်== လက်ရှိပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်စွဲပါ လျှို့ဝှက်စာအရ သတ်မှတ်ထားပါသည်။<ref>{{cite news|url=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|title=https://www.facebook.com/share/p/1CCcimydVD/|last=|first=|author2=|date= |publisher=|accessdate=}}</ref> {| class="wikitable" |'''စဉ်''' |'''ရာထူး''' |'''တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ်''' |- |၁ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] |[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] |- |၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတများ]] | *[[ညိုစော|ဦးညိုစော]] *[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] |- |၃ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်ရီ|ဦးခင်ရီ]] |- |၄ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်လင်းဒွေး|ဦးအောင်လင်းဒွေး]] |- |၅ |[[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်]] |[[သာဌေး|ဦးသာဌေး]] |- |၆ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ရဲဝင်းဦး|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး]] |- |၇ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌများ|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥက္ကဋ္ဌ]] |[[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]] |- |၈ |[[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]] |- |၉ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၀ |[[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] |- |၁၁ |[[အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ]] |[[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] |- |၁၂ |[[ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း|ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃၁) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] * [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] * [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] * [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအောင်|ဦးထွန်းအောင်]] * [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရာပြည့်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့်]] * [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦး]] * [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] * [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] * [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကံဇော်]] * [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] * [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] * [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] * [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] * [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] * [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ စိုးဝင်း]] * [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] * [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] * [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] * [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန|ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] * [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်််ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] * [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] * [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ဆန်းဦး|ဦးဆန်းဦး]] * [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] * [[စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန|စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] * [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] * [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] * [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] * [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] * [[လူငယ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာ မောင်သင်း]] * [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] * [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး]] [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာ ကိုကိုလွင်]] |- |၁၃ |[[ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်]] |[[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] |- |၁၄ |[[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး|ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] |[[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]] |- |၁၅ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] |[[ကျော်စွာလင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်စွာလင်း]] |- |၁၆ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |[[သန်းထိုက်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သန်းထိုက်]] |- |၁၇ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |[[ထိန်ဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း]] |- |၁၈ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |[[ထွန်းဝင်း|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းဝင်း]] |- |၁၉ |[[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]] |- |၂၀ |[[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးရားဝမ်ဂျုံး *[[ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးမော်ရယ် *[[ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးစန်းကို *[[ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးကောလ်လျန်ထန်း *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးတင့်လှိုင်မြင့် *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[မြတ်ကို|ဦးမြတ်ကို]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအောင်ချိုဦး *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ မောင်မောင်ဌေး *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[အောင်ကျော်မိုး|ဦးအောင်ကျော်မိုး]] *[[မွန်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသက်ထွေး *[[ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဒေါက်တာ စန်းရွှေ *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးဌေးအောင် *[[ရှမ်းပြည်နယ် လွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] [[စိုင်းလုံကျော်|ဦးစိုင်းလုံကျော်]] *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးသိန်းထွန်း |- |၂၁ |[[နေပြည်တော်ကောင်စီ|နေပြည်တော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]] |- |၂၂ |[[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> *[[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] *[[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအံ့မော် *[[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] *[[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာ ဝုန်ဆွန်းထန်]] *[[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]] *[[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]] *[[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] *[[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]] *[[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]] *[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်ဝင်းသန်း|ဦးအောင်ဝင်းသန်း]] *[[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးနိုင်ဦး *[[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]] *[[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးစိုင်းထိန်စိုး *[[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီးချုပ်]] ဦးအေးကျော် |- |၂၃ |[[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]] |- |၂၄ |[[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] |- |၂၅ |[[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ]] |[[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]] |- |၂၆ |[[တပ်မတော် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာအကြီးအကဲများ|တပ်မတော်မှ ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး (၁၇) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] [[နီလင်းအောင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နီလင်းအောင်]] * [[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် * [[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] နှင့် [[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း * [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် * [[စစ်ရေးချုပ်]] [[ဇော်ဟိန်း|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်ဟိန်း]] * [[စစ်ထောက်ချုပ်]] [[ဇော်မျိုးတင်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မျိုးတင်]] * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း * [[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း * [[စစ်ဥပဒေချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် * [[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] * [[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း * [[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] [[မိုးမြင့်ဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မိုးမြင့်ဆွေ]] * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် * စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး * အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် * အရန်အင်အားမှ [[နိုင်နိုင်ဦး|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး နိုင်နိုင်ဦး]] * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံ ရဲတပ်ဖွဲ့|မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ်]] ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |- |၂၇ |[[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားသူကြီး (၁၀) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[သောင်းနိုင်|ဦးသောင်းနိုင်]] * ဦးသိန်းကိုကို * [[သင်းသင်းနွဲ့|ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့]] * ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး * ဒေါက်တာ ကိုကိုနိုင် * ဦးဝင်းမြင့် * ဒေါ်စိုးခက်ခက် * ဒေါ်သင်းသင်းချို * ဒေါက်တာ မျိုးဝင်းအောင် * ဦးစောမျိုးမျိုး |- |၂၈ |[[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး အဖွဲ့ဝင်များ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဉာဏ်ထွန်း * ဦးမျိုးတင့် * ဦးကျော်ဆန်း * ဦးတူးမော် * ဒေါ်စုစုဝင်း * ဒေါ်ဥမ္မာအေး * ဦးတင့်ဝေ * ဒေါက်တာ မာလာမော် |- |၂၉ |ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မိုးမြင့် * ဦးအောင်လွင်ဦး * ဦးမြင့်ဦး * ဦးခင်မောင်ဦး * ဦးမြင့်သိန်း * ဦးကိုကိုလွင် * ဦးသန်းအောင်ကျော် * ဦးခင်ဇော် * ဦးသန်းထွတ်သိန်း * ဦးအောင်မြင့်လွင် * ဦးခင်မောင်ကြီး * ဦးမျိုးမောင် * ဦးကြည်သိန်း * [[ခင်သင်းဝေ|ဒေါ်ခင်သင်းဝေ]] |- |၃၀ |ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> [[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်|ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ [[နန္ဒကျော်စွာ|ဒေါက်တာ နန္ဒကျော်စွာ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သန်းသန်းအေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးတင့်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်လွင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင်ရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝန်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်မင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် နန်းကျင်း(ခ)နန်းစိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးနိုင်နိုင်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမြိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးထက်ဝင်း * အတွင်းရေးမှူး [[သိန်းထွန်းဦး|ဦးသိန်းထွန်းဦး]] </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed">[[ဥပဒေကြမ်း ကော်မတီ၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်|အမျိုးသားလွှတ်တော်]]<div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ​ ဒေါ်နွယ်နွယ်ဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးပြုံးချို * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဇင်ပပဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးခိုင်ဝင်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဟိန်းမင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဦးမိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးပိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ပီကျိန်ငိုက်မန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးကြည် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး လှိုင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ဖြိုးဖြိုးဝေ * အတွင်းရေးမှူး [[ဇင်မင်းထက်|ဦးဇင်မင်းထက်]] </div> |- |၃၁ |ပြည်သူ့ငွေစာရင်းကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[တေဇကျော်|ဦးတေဇကျော်]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းအောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဆွေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကိုကိုသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးမောင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအေးချမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးမြင့်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ခွန်လှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ကြီး ဒေါ်ယမင်းအောင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးတင်အောင်ချစ် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ဦးချစ်ဆွေ]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီဝင်းရွှေ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မီမီကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးချစ်ဝေ * အဖွဲ့ဝင် ဦးဗိုလ်သိန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အေးချမ်းမုံ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်ကျော်လင်း(ခ)ဦးထိန်လင်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ထားထားနု * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်မင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်ဇော်မြင့် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးမြင့် * အဖွဲ့ဝင် ခွန်ဝင်းဦး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်မောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြိုးမင်းဝင်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းအောင် </div> |- |၃၂ |လွှတ်တော်အခွင့်အရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[မောင်မောင်အုန်း|ဦးမောင်မောင်အုန်း]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ဦး * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဆမ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ဇော်မိုး(ခ)အောင်ဇော်မိုးထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မျိုးသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်သိင်္ဂီမြင့်ရည် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စိုးစိုးရီ * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစောဝင်းထိန် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသန်းနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးစိုးဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဂုဏ်ဝမ်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး တင်သောင်းလင်း * အတွင်းရေးမှူး ဒေါက်တာ ကျော်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[Jeng Phang နော်တောင်|ဦးဂျဲန်ဖန်နော်တောင်(ခ)ဦးနော်တောင်]] * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ကျော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါက်တာ ဗညားအောင်မိုး * အဖွဲ့ဝင် ဦးတင့်ဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်ဇော်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်နီနီမာ * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်တင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးသိန်းဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးယုနိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်မြမြသက် * အဖွဲ့ဝင် စိုင်းဝင်းခိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရွှေ * အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်တင်မြင့် </div> |- |၃၃ |အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိများနှင့် တာဝန်ခံချက်များစိစစ်ရေးကော်မတီ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပြည်သူ့လွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ [[သန်းထွန်းဦး|ဦးသန်းထွန်းဦး]] * အဖွဲ့ဝင် ဦးမင်းခန့်ကျော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်ထွန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်လင်းလှိုင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကျော်နှင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးလူဇော် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်ကိုလတ် * အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းမိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ဆွေဆွေသင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဉာဏ်ဝင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်စမ်းစမ်းဌေး * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်မြသန်း * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး လှနိုင် * အတွင်းရေးမှူး ဦးသန်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အမျိုးသားလွှတ်တော် <div class="mw-collapsible-content"> * ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှသိန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဝင်းဖေမောင် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်စိုး * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ကျော့ယဉ်ဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးကျော်စိန်လှ * အဖွဲ့ဝင် ဒေါ်ယဉ်မင်းထိုက် * အဖွဲ့ဝင် ဦးဖြိုးဝေဝင်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်တင့် * အဖွဲ့ဝင် ဦးအောင်သီဟ * အဖွဲ့ဝင် ဦးခင်မောင်သန်း * အဖွဲ့ဝင် ဦးဇော်မင်းထူး * အဖွဲ့ဝင် စောမြတ်ထွဋ်ဝင်း(ခ)ကိုဆွိ * အဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်အောင် * အဖွဲ့ဝင် ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းမြင့်ထွန်း * အတွင်းရေးမှူး ဦးရန်နိုင်ဦး </div> |- |၃၄ |[[တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တိုင်းမှူးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တိုင်းမှူး (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကြည်သိုက် * [[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဇော်ထွေး * [[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး * [[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး * [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်းအောင် * [[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် * [[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အရှေ့​တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး * [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ''လစ်လပ်'' * [[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် * [[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် * [[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော * [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရ * [[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး * [[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး]] ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |- |၃၅ |ဒုတိယဝန်ကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၉) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ် * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်ကြီး [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] * နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]] * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအောင်မြိုင် * ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းလူ * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် * ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသက်ဝင်းအောင် * ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် * ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]] * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]] * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန့်စင်လွင် * အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့်နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင် * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်သန်းသန်းလင်း * ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး * နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် * တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစိုင်းထွန်းညို * ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးနေမျိုးလှိုင် * ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမောင်သိန်း * သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း * ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ တင်ထွန်း * အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ နေသွယ်ကြည် * ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲတင့် * သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းအောင်|ဦးလင်းအောင်]] * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးထွန်း * ယဉ်ကျေးမှု၊ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဖြိုးဇော်စိုး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း * သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသိုက်စိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးခင်လတ်ကြီး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးအေးကျော် * လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးကျော်နိုင်ဝင်း * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသွင်အောင် * စက်မှုနှင့်အသေးစား၊အငယ်စား၊အလတ်စားနှင့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]] * လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးရဲထွန်းဦး * အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမျိုးအောင် * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]] * စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် * အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမျိုးကျော်သူ * လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးစစ်နိုင် * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]] * ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သောင်းနိုင် * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းစိုး * လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် |- |၃၆ |ဒုတိယရှေ့နေချုပ် |[[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]] |- |၃၇ |ဒုတိယစာရင်းစစ်ချုပ် |ဒေါ်ခိုင်ခိုင်အောင် |- |၃၈ |ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၆) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့် * ဦးစိုးတင့် * ဒေါက်တာ စုစုဒွေး * ဒေါ်ခင်ရွှေမြင့် * ဒေါက်တာ ခင်ချစ်ချစ် * [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]] |- |၃၉ |နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကောင်စီဝင် (၇) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဗိုလ်မှူးကြီး ရဲမိုး * ဦးမင်းဦး * ဦးခင်မောင်လတ် * ဦးဝင်းမိုးခိုင် * ဦးထွန်းထွန်း * ဦးအောင်ဇေယျ * ဦးမောင်မောင်သန်း |- |၄၀ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * [[ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးမော်|ဒေါ်အေးအေးမော်]] * [[ကယားပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကယားပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ထွန်းထွန်းဦး (တရားသူကြီး)|ဦးထွန်းထွန်းဦး]] * [[ကရင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ကရင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ညွန့်လင်း|ဦးညွန့်လင်း]] * [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] ဦးမြတ်စံ * [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဇော်ထူး|ဦးဇော်ထူး]] * [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[အေးအေးသန်း|ဒေါ်အေးအေးသန်း]] * [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လွင်လွင်အေးကျော်|ဒေါ်လွင်လွင်အေးကျော်]] * [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိမိမော်|ဒေါ်မိမိမော်]] * [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[လှမြင့် (တရားသူကြီး)|ဒေါ်လှမြင့်]] * [[မွန်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|မွန်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[ဌေးမြင့်အေး|ဒေါ်ဌေးမြင့်အေး]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မြအေး (တရားသူကြီး)|ဒေါ်မြအေး]] * [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[စန္ဒာသွယ်|ဒေါ်စန္ဒာသွယ်]] * [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[သန်းဦးလွင်|ဦးသန်းဦးလွင်]] * [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ်]] [[မိုးမိုးအေး|ဒေါ်မိုးမိုးအေး]] |- |၄၁ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းထွန်းအေး * ကယားပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးရယ် * ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးအေးမင်းထွေး * ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန့်စင်ဦး * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမျိုးသန့် * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်မြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်ဌေး * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးခင်မောင်ညို * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့် * မွန်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးမင်းအောင်မြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာ ထင်လင်းဦး * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ [[ကျော်ကျော်စိုး|ဦးကျော်ကျော်စိုး]] * ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုင်းထွန်းစိန် * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးစောသက်နိုင်ဦး |- |၄၂ |[[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများ]] | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကချင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးချန်တန်ခင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်မင်းခိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးရဲရင့်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်သိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်ဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ သန်းဌေးအောင် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးသိန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်အောင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာ၀န်ကြီး ဦးလီပေါ်ရဲ့ * ရဝမ်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမယစ်ယောရှု </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကယားပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိုးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးတင်လှ * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်မျိုးသိန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးရဲဝင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဂျိုးဇက်ကျော် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်နှင်းနှင်းရီ * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောဟူးဟူး * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်သန္တာထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးညီညီဇော် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစောထွန်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးစောမျိုးမြင့် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်လွင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစယဉ်ဌေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး စောခေါင်ပန်ထော့ * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်မောင်လှိုင် * မွန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမြင့်နိုင် * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ခွန်မြတ်ထူး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ချင်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်မောင်ထွေး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လျန်ဇခုပ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ထွန်းလှ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးပေါင်ဇလန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးဝင်းဇော်ဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ဌေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင်စိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ဇော်ဦး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးညွန့်ဝင်းအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးဆန်းဝင်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးတင်သန်းဝင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးစောရန်အောင် * [[နာဂ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးလှထွန်း * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိန်ဖေ * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးငွန်ဘွလ်ထန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦး​မောင်ကြီး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးသက်နိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ဝင်းအောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်ကျော်ဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းလွင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမင်းမင်းလတ် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောမာတင်လူသာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ညီလန်းချို * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးဇော်ဝင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးခြားအောင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွဋ် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကိုကိုဦး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ကျော်လင်း * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးနိုင်လင်းဆွေ(ခ)ဦးထွန်းထွန်းဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောလင်းအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး မိုးမင်းသိန်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးစန်းလွင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နွယ်နီနိုင် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဆန်းညွန့်အောင် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးအောင်နိုင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုင်းမြင့်အေး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးကြည်ထွန်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းခင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး နေလင်းစိုး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးသိန်းဌေး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးလှကြွယ် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်မိုးသက် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလှမျိုး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်သိင်္ဂီအောင် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်အေး * ရှမ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စိုင်းအောင်ကြည် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|မွန်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စွာမြင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး နိုင်လယိတမ(ခ)နိုင်ခင်မောင်ဇင် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်ဇော်ထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဇေယျာဦး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးမင်းမြင့်မောင်လေး * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး မိလဝီဟန် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အောင်မြတ်ကျော်စိန် * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးမျိုးမင်းလှိုင် * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်သိန်း * ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးချစ်သိန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရခိုင်ပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်ကျော်မိုး * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးကျော်စိုး * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ဆွေလင်း * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးသက်ထွန်း * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမြင့်စိုးဝင်း * ချင်းတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးတင်လှ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ဝင်းတင့် * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မေသန်းနွယ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးဗိုလ်ဌေး * ပြန်ကြားရေး၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့်သာသနာရေးဝန်ကြီး ဦးနေလင်းထွန်း * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ မျိုးသော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဒေါက်တာ ထူးမောင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဦးစိုးဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး [[မျိုးမြင့်အောင်|ဦးမျိုးမြင့်အောင်]] * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး စောဂျက်ကော့ထူး * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးနေမင်းထွန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ရှမ်းပြည်နယ်]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်ဝင်း * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာ လဆိုင်း * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်နန်းခမ်းလူ * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်သန်းထူး * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးလင်းအောင်ဆွေ * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး စိုင်းဝမ်းလှိုင်းတစ်ပ် * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးခွန်ထွန်းဖြူ * [[ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးအာကာလင်း * [[ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပအိုဝ်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ဦးခွန်ဖိုးစိန် * [[ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ပလောင်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ|ကိုးကန့်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * [[ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း|“ဝ”ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းဦးစီးအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] ''လစ်လပ်'' * ဗမာတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ခင်ထွေးအောင် * ကချင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးကိန်မိုင် * လီဆူးတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်ငွေလှိုင် * လားဟူတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးဝီလ်ဆင်မိုး * အင်းသားတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်တင်တင်ရီ * အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးထွန်းအောင် * ကယန်း(ခ)ပဒေါင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဒေါ်အေးချိုစိန် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး]] <div class="mw-collapsible-content"> * လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး * စီမံကိန်း၊စီးပွားရေးနှင့်ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဦးအောင်စန်းချစ် * လူမှုရေးရာဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်ကြည် * လျှပ်စစ်၊စွမ်းအင်၊စက်မှုနှင့်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးကျော်ထွန်းဇော် * စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့်ဆည်မြောင်းဝန်ကြီး ဦးကျော်မျိုးတင် * သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီး ဒေါ်မေသန်းဦး * စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး ဦးမောင်​မောင်ဦး * ကရင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး မန်းသိန်းကျော် * ရခိုင်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးရေးရာဝန်ကြီး ဦးစိုးညွန့် </div> |- |၄၃ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဥပဒေချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဥပဒေချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နန်းလှလှအေး * ကယားပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းနိုင် * ကရင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်နော်သန်းသန်းငြိမ်း * ချင်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးကပ်တလွန်း * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်လှလှဝင်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးထိန်လင်းကျော် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်တင့် * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးအေးလွင် * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးလှသိန်း * မွန်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဒေါ်မိသန္တာမြင့် * ရခိုင်ပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးဝင်းမောင် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဒေါ်ဖြူမာဝေ * ရှမ်းပြည်နယ်ဥပဒေချုပ် ဦးစိုင်းကျော်ဇံ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဥပဒေချုပ် ဦးခင်မောင်လွင် |- |၄၄ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် စာရင်းစစ်ချုပ် | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စာရင်းစစ်ချုပ် (၁၄) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ကချင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်လေးနွယ် * ကယားပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မော်မော် * ကရင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးအောင်စိုး * ချင်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဦးမောင်မောင်ခင် * စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်မြင့်မြင့်သိန်း * တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ဌေးဌေးမြင့် * ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်တင်တင်ငြိမ်း * မကွေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်အေးအေး * မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ခင်သီ * မွန်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်သိန်းသိန်းဦး * ရခိုင်ပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်သန်းကြည် * ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်မာချို * ရှမ်းပြည်နယ်စာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ခင်ထွေးရီ * ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးစာရင်းစစ်ချုပ် ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းဝင်း |- |၄၅ |မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၂) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးသက်ထွန်းအောင် * ဒေါက်တာ စန္ဒာဦး |- |၄၆ |အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၈) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်ဝင်းသိန်း * ဒေါက်တာ ထွန်းထွန်းဦး * [[တိုးရီ|ဦးတိုးရီ]] * ဦးဝင်းဇော်မိုး * ဦးတင်အောင်ဝင်း * ဦးလွန်းဘော် * ဦးကျော်စိုးညွန့် * ဦးမင်းဟန် |- |၄၇ |မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်များ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> အဖွဲ့ဝင် (၁၂) ဦး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါက်တာ မြင့်သူမြိုင် * ဦးဝင်းလှိုင်ဦး(ခ)ကုန်ဇမှုန်း * ဦးသန်းဝင်း * ဦးတင်ကိုကို * ဦးအုန်းခိုင် * ဒေါက်တာ နုနုရီ * ဒေါ်စန္ဒာ * ဒေါက်တာ ဆွေဆွေအောင် * ဒေါက်တာ တင်ဌေးအိ * ဒေါက်တာ ဥမ္မာကျော် * ဦးညီညီ * ဦးထွန်းထွန်းဝင်း |- |၄၈ |[[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့|အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ]] |ဦးမြင့်ဦး |- |၄၉ |တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ | <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကချင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မြင့် * ဒေါ်ပြုံးပြုံးကြည် * ဒေါ်ခင်ပြုံးရီ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကယားပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ချယ်ရီခင် * ဒေါ်သိန်းသိန်းနှင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ကရင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်စိမ်းဝင်း * ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ဦး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ချင်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်သောင်းအောင် * ဒေါ်နှင်းကေသီဝင်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးဟန်သိန်း * ဒေါ်မိမိစိန် * ဦးခင်မောင်မြင့် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ရင်ရင်သန်း * ဒေါ်ထွေးထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်အေးအေးသန့် * ဒေါ်ခင်အုန်းတင့် * ဒေါက်တာ ဇော်ဝင်းထွန်း * ဦးသန့်ဇော်သန်း </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မကွေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ခင်နှင်းထွဋ် * ဦးထွန်းထွန်းအောင် * ဒေါ်မာလာ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးမြင့်ဆန်း * ဒေါ်ခင်စန်းမြင့် * ဒေါ်ကြည်ကြည်စိန်း * ဒေါ်ခင်သစ်ဆွေ * ဦးသန်းထွန်းအောင် * ဦးဌေးအောင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> မွန်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ညိုမီစံ * ဒေါက်တာ အောင်သီဟ * ဒေါ်ခိုင်ခိုင်မျိုး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရခိုင်ပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်ထွန်းသိန်း * ဒေါ်စောရွှေ </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးကျော်စွာငြိမ်း * ဒေါ်ထားထား * ဒေါ်နုနုခင် * ဦးကျော်ကျော် * ဒေါ်မာလာထွဋ် * ဦးသောင်းထွေး </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ရှမ်းပြည်နယ် <div class="mw-collapsible-content"> * ဦးအောင်မော် * ဒေါ်သူဇာအောင် * ဒေါ်အေးအေးလှိုင် </div> <div class="mw-collapsible mw-collapsed" style="width:100%;"> ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး <div class="mw-collapsible-content"> * ဒေါ်ယဉ်ယဉ်ဟန် * ဦးဝင်းမြိုင် * ဒေါ်ခင်စန်းဝင်း * ဒေါက်တာ အောင်ထွန်းလင်း </div> |- |၅၀ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ | |} {{small|<sup> မှတ်ချက်။ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရာထူးသည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် အစည်းအဝေးကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကာလအတွက်သာဖြစ်သဖြင့် ပြည်ထောင်စုအင်္ဂါစဉ်အရ အကျုံးမဝင်ပါ။}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေး]] c0y1le72hgmwess1st9apfej2l8xnr9 0 109934 1058292 714570 2026-10-16T06:03:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 သတ်ပုံပြင်ဆင်သည်။ 1058292 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = ငရုတ်ပွ | image = Green-Yellow-Red-Pepper-2009.jpg | image_caption = Green, yellow, and red bell peppers | species = ''[[Capsicum annuum]]'' | module = {{Infobox pepper | embed = yes | heat = Mild | scoville = 0 }} }} '''ငရုတ်ပွ''' သည် စိုက်ပျိုးရသောအပင်မျိုးဖြစ်ပြီး အသီးသည် အနီ၊ အဝါ၊ အစိမ်း၊ အဖြူနှင့် ပန်းရောင်အစရှိသည်ဖြင့် အရောင်အသွေးစုံလင်သည်။ မူရင်းမှာ မက္ကဆီကို၊ [[ဗဟိုအမေရိက]]နှင့် တောင်အမေရိကတို့ဖြစ်သည်။ ငရုပ်ပွကို စပိန်သို့ တင်သွင်းခဲ့ရာမှ ၁၄၉၃ ခုနှစ်တွင် ဥရောပနှင့် အာရှတိုက်သို့ ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ ငရုတ်ပွစိုက်ပျိုးနည်းကို ၁၉၂၀ ခုနှစ်များတွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၌ တိုးတက်ကောင်းမွန်စေခဲ့သည်။<ref name="memoir">{{cite book|last1=Sasvari|first1=Joanne|title=Paprika: A Spicy Memoir from Hungary|date=2005|publisher=CanWest Books|location=Toronto, ON|isbn=9781897229057|page=202|url=https://books.google.com/books?id=cdfiz5IS22QC&dq|accessdate=20 October 2016}}</ref> စိုက်ပျိုးရန်အတွက် အပူချိန် {{convert|21|to|29|°C|°F}} နှင့် ပူနွေး၍ စိုထိုင်းသောမြေသားတွင် ကောင်းမွန်စွာဖြစ်ထွန်းသည်။<ref>{{cite web |title=Growing Peppers: The Important Facts |url=http://www.gardenersgardening.com/growingpeppers.html |publisher=GardenersGardening.com |accessdate=10 January 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130127080844/http://www.gardenersgardening.com/growingpeppers.html |archivedate=27 January 2013 |df=dmy }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:သီးနှံများ]] [[ကဏ္ဍ:ငရုတ်ပင်များ]] ow3fjcv53frp4ukgwoxl66h98qmfsii 1058293 1058292 2026-10-16T06:03:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ငရုပ်ပွ]] စာမျက်နှာကို [[ငရုတ်ပွ]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည်: သတ်ပုံမှား ပြင်ဆင်သည်။ 1058292 wikitext text/x-wiki {{Infobox cultivar | name = ငရုတ်ပွ | image = Green-Yellow-Red-Pepper-2009.jpg | image_caption = Green, yellow, and red bell peppers | species = ''[[Capsicum annuum]]'' | module = {{Infobox pepper | embed = yes | heat = Mild | scoville = 0 }} }} '''ငရုတ်ပွ''' သည် စိုက်ပျိုးရသောအပင်မျိုးဖြစ်ပြီး အသီးသည် အနီ၊ အဝါ၊ အစိမ်း၊ အဖြူနှင့် ပန်းရောင်အစရှိသည်ဖြင့် အရောင်အသွေးစုံလင်သည်။ မူရင်းမှာ မက္ကဆီကို၊ [[ဗဟိုအမေရိက]]နှင့် တောင်အမေရိကတို့ဖြစ်သည်။ ငရုပ်ပွကို စပိန်သို့ တင်သွင်းခဲ့ရာမှ ၁၄၉၃ ခုနှစ်တွင် ဥရောပနှင့် အာရှတိုက်သို့ ပြန့်နှံ့ခဲ့သည်။ ငရုတ်ပွစိုက်ပျိုးနည်းကို ၁၉၂၀ ခုနှစ်များတွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၌ တိုးတက်ကောင်းမွန်စေခဲ့သည်။<ref name="memoir">{{cite book|last1=Sasvari|first1=Joanne|title=Paprika: A Spicy Memoir from Hungary|date=2005|publisher=CanWest Books|location=Toronto, ON|isbn=9781897229057|page=202|url=https://books.google.com/books?id=cdfiz5IS22QC&dq|accessdate=20 October 2016}}</ref> စိုက်ပျိုးရန်အတွက် အပူချိန် {{convert|21|to|29|°C|°F}} နှင့် ပူနွေး၍ စိုထိုင်းသောမြေသားတွင် ကောင်းမွန်စွာဖြစ်ထွန်းသည်။<ref>{{cite web |title=Growing Peppers: The Important Facts |url=http://www.gardenersgardening.com/growingpeppers.html |publisher=GardenersGardening.com |accessdate=10 January 2013 |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130127080844/http://www.gardenersgardening.com/growingpeppers.html |archivedate=27 January 2013 |df=dmy }}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:သီးနှံများ]] [[ကဏ္ဍ:ငရုတ်ပင်များ]] ow3fjcv53frp4ukgwoxl66h98qmfsii 0 118341 1058123 1057962 2026-10-15T14:25:15Z ~2026-51696-31 148653 1058123 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |} == ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) ယခင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |} == ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၂ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၃ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] ဝန်ကြီးချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ဝင်းသန်း]] |DSA(၃၀) ယခင် [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး]] |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၉ |[[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး |DSA(၃၄) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |– |– |} == အခြား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၂ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |- |၃ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်းအောင် |DSA(၄၂) |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |– |– |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးဝင်းထွန်း |DSA(၄၃) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == ဒုတိယဝန်ကြီးများ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၂ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၃ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |- |၄ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် |DSA(၄၁) ယခင် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |အရာရှိငယ်(၄၃) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဆွေသူရ |DSA(၃၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(၃၇) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ၀င်းသူ |DSA(၃၅) |- |၈ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |အရာရှိငယ်(၄၂) |- |၉ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် |– |- |၁၀ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ |OTC(၂၀) |- |၁၁ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၂ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် စိုးသူအောင် |DSA(၄၀) |- |၁၃ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် |DSA(၃၄) |- |၁၄ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး |OTC(၁၅) |- |၁၅ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဝင်း |DSA(၃၇) |- |၁၆ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲထွဋ် |DSA(၃၂) |- |၁၇ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး |– |- |၁၈ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်း |DSA(၃၈) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |DSA(၃၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ပိုင်ထွန်း |OTC(၂၂) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းကို |OTC(၂၄) |- |၆ |ဒုတိယစစ်ရာထူးခန့်ချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သူနိုင် |DSA(၄၂) |- |၇ |တွဲဖက်စစ်ဥပဒေချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် အောင်ခင်သိန်း |OTS(၈၅) |- |၈ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၉ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၁၀ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၁၁ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၁၂ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုဦး |DSA(၃၆) |- |၁၃ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းသိန်း |DSA(၃၈) |- |၁၄ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် နေမျိုးကို |OTS(၉၁) |- |၁၅ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် ညီညီအောင် |OTS(၈၁) |- |၁၆ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး |OTC(၂၁) |- |၁၇ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင့်ဇော်ခိုင် |DSA(၄၂) |- |၁၈ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းနိုင် |OTC(၂၂) |- |၁၉ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |– |– |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} nx72l5zq49uvwc8f8gynqr1tntomqsf 1058313 1058123 2026-10-16T09:30:38Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကျော်ကျော်ဟန်]] 1058313 wikitext text/x-wiki '''[[တပ်မတော်|မြန်မာ့တပ်မတော်]]'''တွင် လက်ရှိတာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော အရာရှိကြီးများ စာရင်းဆောင်းပါးဖြစ်သည်။ ==ထိပ်တန်းအရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]] |OTS(၇၇) |- |၂ |[[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |} == ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |DSA(၂၂) ယခင် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး |- |၂ |[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |DSA(၃၈) ယခင် [[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)|ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ]] |- |၃ |[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] |OTS(၇၃) ယခင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး |} == ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ကြည်း)]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]] |DSA(၃၅) |- |၂ |[[ညှိနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူး(ကြည်း၊ ရေ၊ လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[သန်းထိုက်]] |DSA(၃၈) |- |၃ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ)]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထိန်ဝင်း]] <ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw9yrgg7y17t|title=ဗိုလ်ချုပ်ထိန်ဝင်း ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(ရေ) ဖြစ်လာ|work=BBC Burmese|access-date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄|date=၁၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၄ }}</ref> |DSA(၂၉) |- |၄ |[[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] |ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] |DSA(၃၄) |} == တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] ဝန်ကြီးချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် [[အောင်ဝင်းသန်း]] |DSA(၃၀) ယခင် [[ဓညဝတီ ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်|ဓညဝတီရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်မှူး]] |} == စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမှတ် (၁) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နီလင်းအောင်]] |DSA(၃၇) |- |၂ |[[အမှတ် (၂) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဇော်မင်းလတ် |DSA(၃၇) |- |၃ |[[အမှတ် (၃) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၃)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်လင်းမောင် |DSA(၃၇) |} == အရာရှိချုပ်များ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[စစ်ရေးချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်ဟိန်း]] |DSA(၃၈) |- |၂ |[[စစ်ထောက်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဇော်မျိုးတင်]] |DSA(၃၂) |- |၃ |တပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၄ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးမင်းထွန်း |OTC(၂၃) |- |၅ |[[စစ်ရာထူးခန့်ချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထိန်ဝင်း |DSA(၃၈) |- |၆ |[[စစ်ဥပဒေချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မျိုးသန့်နိုင် |DSA(၃၂) |- |၇ |[[တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းစစ်ချုပ် (ကြည်း/ရေ/လေ)|တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ)]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]] |DSA(၃၆) |- |၈ |[[စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်|တပ်မ​တော်စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပြည့်စုံလင်း |DSA(၄၀) |- |၉ |[[လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့|လေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးမင်း |DSA(၃၉) |- |၁၀ |[[ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး အရာရှိချုပ်ရုံး|ကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ်]] |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[မိုးမြင့်ဆွေ]] |အလုပ်သင်ဗိုလ်၊အပတ်စဉ်(၂၃) |- |၁၁ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ကြည်း) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကျော်ကိုထိုက် |DSA(၃၈) |- |၁၂ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(ရေ) |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး သိန်းထူး |DSA(၃၄) |- |၁၃ |စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) |– |– |} == အခြား ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုညှိနှိုင်းရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူး |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး မင်းနိုင် |OTS(၆၆) ယခင် တပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ်(ကြည်း၊ရေ၊လေ) |- |၂ |အရန်အင်အား |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[နိုင်နိုင်ဦး]] |DSA(၃၅) |- |၃ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန [[မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့]] ရဲချုပ် |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး စိုးလှိုင် |ယခင် [[အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့|အမှတ်(၄)စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး]] |} == တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် ​ကြည်သိုက် |DSA(၃၉) |- |၂ |[[မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ်‌ အောင်ဇော်ထွေး |တေဇ(၂၄) |- |၃ |[[အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် အေးမင်းဦး |OTS(၉၄) |- |၄ |[[အရှေ့ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်နိုင်ဦး |DSA(၄၁) |- |၅ |[[အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝေလင်းအောင် |DSA(၄၂) |- |၆ |[[တြိဂံဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးမြတ်ထွဋ် |DSA(၄၀) |- |၇ |[[အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် သူရ ဇော်လွင်စိုး |DSA(၄၂) |- |၈ |[[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |– |– |- |၉ |[[ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် တင်မင်းလတ် |DSA(၄၁) |- |၁၀ |[[အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ခိုင် |– |- |၁၁ |[[အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော |DSA(၄၃) |- |၁၂ |[[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် စိုးဝင်းထွန်း |DSA(၄၃) |- |၁၃ |[[အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဌေး |OTS(၈၁) |- |၁၄ |[[တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] |‌‌ဗိုလ်ချုပ် စိုးကျော်ထက် |DSA(၄၁) |} == ဒုတိယဝန်ကြီးများ == ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေကြသော တပ်မတော်အရာရှိကြီးများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် - {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် |DSA(၃၀) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် |- |၂ |ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) ယခင် ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဖက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |- |၃ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး |တေဇ(၂၂) ယခင် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |- |၄ |နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး |ဗိုလ်ချုပ် [[ကျော်ကျော်ဟန်]] |DSA(၄၁) ယခင် ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး |} == စစ်လက်ရုံး/ဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |[[အမြောက်တပ်ဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ထင်ကျော်စိုး |DSA(၃၃) |- |၂ |စစ်အင်ဂျင်နီယာညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမင်း |အရာရှိငယ်(၄၃) |- |၃ |ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ဆွေသူရ |DSA(၃၉) |- |၄ |သံချပ်ကာယန္တယားညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ထူးမြတ်တိုး |DSA(၃၄) |- |၅ |ဒုံးတပ်ဖွဲ့ညွှန်ကြား​ရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နိုင်ဝင်းဆွေ |OTS(၉၄) |- |၆ | [[ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့် စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး|ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးနှင့်စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်အောင်<ref>{{cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/81173|title=(၈၁) နှစ်မြောက်တပ်မတော်နေ့ ဂုဏ်ပြုဇာတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် အနုပညာရှင်များနှင့် ဂုဏ်ပြုစစ်ချီသီချင်း၊ စစ်သည်တေးသီချင်း၊ ကဗျာနှင့် ဝတ္ထုစာမူဆုရရှိသူ စာပေပညာရှင်များအား ဂုဏ်ပြုဆုနှင့် ဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းလွှာများပေးအပ်ချီးမြှင့်|work=MOI Myanmar|access-date=၂၇ မတ် ၂၀၂၆|date=၂၆ မတ် ၂၀၂၆}}</ref> |DSA(၃၇) |- |၇ |ပြည်သူ့စစ်နှင့်နယ်ခြားစောင့်တပ်များညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် ၀င်းသူ |DSA(၃၅) |- |၈ |[[လျှပ်စစ်နှင့်စက်မှု အင်ဂျင်နီယာ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|လျှပ်စစ်နှင့် စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ]] ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် နေမျိုးဦး |အရာရှိငယ်(၄၂) |- |၉ |[[ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ဆေးဝန်ထမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်မျိုးဟန် |– |- |၁၀ | [[တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|တပ်မတော်မှတ်တမ်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲကျော်သူ |OTC(၂၀) |- |၁၁ | [[တပ်အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|အင်အားဖြည့်တင်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဦး |OTC(၂၁) |- |၁၂ |တပ်မတော်စစ်သမိုင်းပြတိုက်နှင့်မော်ကွန်းတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် စိုးသူအောင် |DSA(၄၀) |- |၁၃ |[[လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သော ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး|လုံခြုံရေးနှင့်ဆိုင်သောပုံနှိပ်လုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဇော် |DSA(၃၄) |- |၁၄ |[[ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|ပြန်လည်နေရာချထားရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် လှမိုး |OTC(၁၅) |- |၁၅ |ပစ္စည်းဝယ်ယူရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ကျော်ဝင်း |DSA(၃၇) |- |၁၆ | [[ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေးတပ်ဖွဲ့|ထောက်ပံ့နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်ချုပ် ရဲထွဋ် |DSA(၃၂) |- |၁၇ |အထူးဆောက်လုပ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး |ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်အေး |– |- |၁၈ |[[စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး|စစ်လက်နက်ပစ္စည်း ညွှန်ကြားရေးမှူး]] |ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးမင်း |DSA(၃၈) |} == အခြားတပ်မတော်အရာရှိကြီးများ == {| class="wikitable" !စဉ် !ရာထူး/တာဝန် !တာဝန်ထမ်းဆောင်ဆဲ ပုဂ္ဂိုလ် !မှတ်ချက် |- |၁ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၁) |ဗိုလ်ချုပ် ရဲရင့်ဝင်း |DSA(၃၆) |- |၂ |တွဲဖက်စစ်ရေးချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်ရွှေ |DSA(၃၁) |- |၃ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၁) |ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ပိုင်ထွန်း |OTC(၂၂) |- |၄ |တွဲဖက်စစ်ထောက်ချုပ်(၂) |ဗိုလ်ချုပ် အောင်စိုးမိုး |DSA(၃၇) |- |၅ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းမင်းကို |OTC(၂၄) |- |၆ |ဒုတိယစစ်ရာထူးခန့်ချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်သူနိုင် |DSA(၄၂) |- |၇ |တွဲဖက်စစ်ဥပဒေချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် အောင်ခင်သိန်း |OTS(၈၅) |- |၈ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (လေ့ကျင့်ရေး) |ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းဗိုလ် |OTS(၉၄) |- |၉ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (စစ်မဟာဗျူဟာ) |ဗိုလ်မှူးချုပ် စိုးညွန့် |DSA(၃၆) |- |၁၀ |ဒုတိယတပ်မတော်လေ့ကျင့်ရေးအရာရှိချုပ် (ပူးပေါင်း) |ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုနိုင် |DSA(၃၄) |- |၁၁ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ |DSA(၃၇) |- |၁၂ |ဒုတိယစစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကိုကိုဦး |DSA(၃၆) |- |၁၃ |ဒုတိယလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ဇော်မင်းသိန်း |DSA(၃၈) |- |၁၄ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် နေမျိုးကို |OTS(၉၁) |- |၁၅ |ဒုတိယကာကွယ်ရေးပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးအရာရှိချုပ် |ဗိုလ်မှူးချုပ် ညီညီအောင် |OTS(၈၁) |- |၁၆ |ဒုတိယတပ်မတော်စစ်ဆေးရေးနှင့်စာရင်းစစ်ချုပ် |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်သူရအေး |OTC(၂၁) |- |၁၇ |စခန်းမှူး (ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ စခန်းရုံး) |ဗိုလ်မှူးချုပ် တင့်ဇော်ခိုင် |DSA(၄၂) |- |၁၈ |[[တပ်ထိန်းချုပ်ရုံး|တပ်ထိန်းချုပ်]] |ဗိုလ်ချုပ် သိန်းနိုင် |OTC(၂၂) |- |၁၉ |ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် (ငွေစာရင်းရုံး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန) |– |– |} == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော်၏ စစ်ဘက်ရာထူးတာဝန်ခန့်အပ်မှုများ|*]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] {{တပ်မတော်}} m0e34mpg9vf0k5ellv19zxr2y6vdl8s 0 120128 1058090 951980 2026-10-15T12:09:25Z KinoIsHere 144344 သတ်ပုံ ပြင်ပေးခြင်း 1058090 wikitext text/x-wiki [[File:Full cycle of a Sunset on the high plains of the Mojave Desert.jpg|thumb|250px|နေဝင်ချိန်ပုံများ Mojave Desert]] '''နေဝင်ချိန် (သို့) နေကျချိန်''' သည် [[နေ]]၏ ရေပြင်ညီ[[မိုးကုတ်စက်ဝိုင်း]]မျဉ်း၏ အောက်ကို [[ကမ္ဘာဂြိုဟ်]]လည်ပတ်မှုကြောင့် ပျောက်ကွယ်သွားသည့် အခိုက်အတန့်ကာလ ဖြစ်သည်။ နေဝင်ချိန်သည် (၂၄)နာရီတိုင်း တစ်ကြိမ်ဖြစ်ပွား၏။ သို့သော် [[ဝင်ရိုးစွန်း]]ဒေသနှင့် ထို့‌အနီး‌ဒေသတွင် အနည်းငယ် ကွဲပြားသည်။<ref name=USNO>{{cite web|url=http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/RST_defs.php|title=Definitions from the US Astronomical Applications Dept (USNO)|accessdate=2016-06-17|archivedate=14 August 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150814180458/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/RST_defs.php}}</ref> ==ဖြစ်ပျက်မှု== [[File:Twilight subcategories.svg|thumb|250px|ဆည်းဆာချိန်၏ အဆင့်သုံးဆင့်]] [[ဆည်းဆာချိန်]]သည် နေဝင်ချိန်နှင့် [[နေထွက်ချိန်]]ကာလတွင် နေကိုမမြင်ရသောလည် နေရောင်ခြည်တောက်ပသည့် အချိန်ကို ဆိုလိုသည်။ [[File:DayAndNight.svg|thumb|The spinning Earth lit by the Sun as seen from far above the North Pole.]] နေဝင်ချိန်သည် နှစ်အလိုက် ပြောင်းလဲမှု ရှိသည်။ ထို့အပြင် ကြည့်ရှုသူ၏ တည်နေရာကို လိုက်၍လည်း အပြောင်းအလဲ ရှိသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[Category:အချိန်]] 0oeuxkt10s8kbknakr6tgm13ncramim 0 146142 1058167 1040098 2026-10-15T17:28:41Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058167 wikitext text/x-wiki {{short description|တိုင်းလူမျိုးစု}} {{redirect|တိုင်းယွန်း|တရုတ်မြို့|ထိုင်ယွန်း}} {{Infobox ethnic group | group = တိုင်းယွန်း (ယွန်းရှမ်း) | image = [[File:Thai dancer Chiang Mai 2005 045.jpg|thumb|250px|[[ချင်းမိုင်မြို့]]မှ ရိုးရာအက ကပြနေသည့် တိုင်းယွန်းအကမယ်တစ်ဦး။]] | image_caption = [[ချင်းမိုင်မြို့|ချင်းမိုင်]]၊ အကမယ် | population = ၆ သန်း ခန့်<ref>Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth edition. [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=nod Entry for Northern Thai] Dallas, Tex.: SIL International.</ref> | popplace = [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း၊ [[လာအိုနိုင်ငံ]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | rels = [[File:Dharma Wheel.svg|16px]] [[ထေရဝါဒ|ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ]] | langs = [[မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|လန်နားဘာသာစကား]]၊ [[ထိုင်းဘာသာစကား|အလယ်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား]] | related = [[တိုင်လူမျိုးများ]] ([[ရှမ်းလူမျိုး|တိုင်းလုံ]]၊ [[လာအိုလူမျိုး|တိုင်းလာအို]]၊ [[ဂုံလူမျိုး|တိုင်းဂုံ]]) | native_name = คนเมือง / ไตยว | native_name_lang = nod }} '''ယွန်းရှမ်းလူမျိုး''' ({{lang-en|Tai Yuan}}) သို့မဟုတ် '''တိုင်းယွန်းလူမျိုး''' (ဝါ) '''ခွန်မောင်း''' (မြောက်ပိုင်းထိုင်း: {{lang|nod|คนเมือง}} - ''တောင်ပေါ်သား သို့မဟုတ် မြို့သူမြို့သား'') သည် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] မြောက်ပိုင်း (ယခင် လန်နားဒေသ) နှင့် [[လာအိုနိုင်ငံ]] အနောက်မြောက်ပိုင်းတို့တွင် အဓိက အခြေချနေထိုင်ကြသည့် [[တိုင်လူမျိုးများ|တိုင်နွယ်ဖွား လူမျိုးစုကြီး]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Ganjanapan |first=Anan |title=Local Control of Land in Northern Thailand |year=1984 |publisher=Chiang Mai University |language=en}}</ref> မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ၎င်းတို့ကို "ယွန်းလူမျိုး" သို့မဟုတ် "ယွန်းရှမ်း" ဟု လူသိများပြီး၊ ၎င်းတို့၏ နယ်မြေကို "ယွန်းပြည်" (ဇင်းမယ်ပြည်) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် လူဦးရေ ၆ သန်းခန့် ရှိပြီး ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်။ == အမည်ရင်းမြစ် == "ယွန်း" သို့မဟုတ် "တိုင်းယွန်း" (Tai Yuan) ဟူသော ဝေါဟာရ ဆင်းသက်လာပုံနှင့် ပတ်သက်၍ ဘာသာဗေဒနှင့် သမိုင်းပညာရှင်များအကြား အဓိကယူဆချက် သုံးခု ရှိသည်။အထင်ရှားဆုံးနှင့် သမိုင်းအထောက်အထားအများဆုံး ယူဆချက်မှာ ရှေးဟောင်းအိန္ဒိယ ပါဠိ၊ သက္ကတကျမ်းစာများလာ '''"ယောနက"''' (Yonaka) သို့မဟုတ် '''"ယောန"''' (Yona) ဟူသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Penth |first=Hans |title=A Brief History of Lan Na: Civilizations of Northern Thailand |url=https://archive.org/details/briefhistoryofla0000hans |year=2000 |publisher=Silkworm Books |language=en}}</ref> ဗုဒ္ဓဝင်သမိုင်းကြောင်းအရ အသောကမင်းကြီးလက်ထက် သာသနာပြုစေလွှတ်ခဲ့သည့် ကိုးတိုင်းကိုးဌာနတွင် "ယောနကတိုင်း" (ယနေ့ခေတ် ထိုင်းမြောက်ပိုင်း ချင်းဆဲန်နှင့် ချင်းမိုင်ဒေသ) ပါဝင်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသတွင် အခြေချနေထိုင်ပြီး ပထမဆုံး လန်နားမင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် တိုင်နွယ်ဖွားများကို အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မြန်မာနှင့် လာအိုတို့က "ယောနက" မှတစ်ဆင့် "ယွန်းလူမျိုး" သို့မဟုတ် "ယွန်းရှမ်း" ဟု ရိုးရာအလိုက် ဆက်လက်ခေါ်ဆိုခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အချို့သော ထိုင်းရိုးရာ သမိုင်းကျမ်းစာ (Chronicles) များအရ တိုင်းယွန်းတို့၏ ရှေးဦးမင်းနေပြည်တော်ဖြစ်ခဲ့သည့် "ယုအွန်" (Hieuon / Yuon) သို့မဟုတ် ချင်းဆဲန်ဒေသရှိ မြို့ဟောင်းတစ်ခု၏ အမည်ကို အစွဲပြု၍ "တိုင်းယွန်း" ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြကြသည်။ တိုင်ဘာသာစကားဖြင့် "တိုင်း" (Tai) သည် လူမျိုးကို ဆိုလိုပြီး "ယွန်း" (Yuan) မှာ ၎င်းတို့၏ ရှေးဦးအခြေစိုက်ရာ နယ်မြေကို ညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် တိုင်းယွန်းလူမျိုးများသည် မိမိကိုယ်မိမိ "တိုင်းယွန်း" ဟု ခေါ်လေ့မရှိဘဲ "ခွန်မောင်း" ({{lang|nod|คนเมือง}} - Khon Mueang) ဟုသာ အသုံးများကြသည်။ခွန် (Khon)သည် လူ သို့မဟုတ် လူမျိုးစုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။မောင်း (Mueang)သည် မြို့ပြ၊ ဝင်းခြံ သို့မဟုတ် စိုက်ပျိုးမြေရှိရာ တောင်ကြားဒေသကို ဆိုလိုသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဗဟိုထိုင်း (ဘန်ကောက်အစိုးရ) ၏ လွှမ်းမိုးမှု မြောက်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိလာချိန်နှင့် တောင်ပေါ်တိုင်းရင်းသား (ကရင်၊ အာခါ) တို့နှင့် မိမိတို့၏ လူနေမှုပုံစံ ကွဲပြားကြောင်း ပြသလိုသည့်အခါတွင်၊ တောင်ပေါ်သားအရိုင်းများ မဟုတ်ဘဲ "လယ်ယာစိုက်ပျိုးပြီး မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုနှင့် နေထိုင်သူများ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် "ခွန်မောင်း" ဟူသောအမည်ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုလာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite book |last=Wyatt |first=David K. |title=Thailand: A Short History |url=https://archive.org/details/thailandshorthis00unse |year=2003 |publisher=Yale University Press |language=en}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ခရစ်နှစ် ၁၁ ရာစုမတိုင်မီက ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဒေသများသည် မွန်လူမျိုးတို့ တည်ထောင်ခဲ့သည့် [[ဟရိပုဉ္ဇယ]] (Hariphunchai) နိုင်ငံတော်နှင့် ခမာအင်ပါယာတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်။ သို့သော် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှ တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာကြသည့် တိုင်နွယ်ဖွား များအနက် တိုင်းယွန်းတို့၏ ဘိုးဘွားများသည် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက်ရှိ ချင်းဆဲန် (Chiang Saen) ဒေသ တောင်ကြားလွင်ပြင်များတွင် ပထမဆုံး စတင်အခြေချခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite book |last=Higham |first=Charles |title=The Civilization of Angkor |url=https://archive.org/details/civilizationofan0000high |year=2001 |publisher=University of California Press |language=en}}</ref> ၎င်းတို့သည် ရိုးရာဆည်မြောင်းစနစ်ဖြင့် စပါးစိုက်ပျိုးခြင်းကို အခြေခံကာ "မောင်း" (Mueang) ဟုခေါ်သည့် မြို့ပြပြန့်ပွားရေး အခြေခံအစုအဖွဲ့များကို စတင်ထူထောင်ခဲ့ကြသည်။ ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် တိုင်းယွန်းတို့၏ သမိုင်းဝင် အထူးခြားဆုံး ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည့် မင်းကြီးမန်ရိုင်း (King Mangrai) သည် မွန်တို့၏ ဟရိပုဉ္ဇယနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး တိုင်ယွန်းနွယ်ဖွားများကို စုစည်းကာ "လန်နားနိုင်ငံတော်" (Lanna Kingdom - လယ်ကွင်းပေါင်းတစ်သန်းပြည်) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်။ ၁၂၉၆ ခုနှစ်တွင် [[ချင်းမိုင်မြို့]] (ဇင်းမယ်) ကို မတည်ထောင်မီအထိ [[ချင်းရိုင်မြို့]] ကို ဗဟိုပြုခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Sarassawadee |first=Ongsakul |title=History of Lan Na |year=2005 |publisher=Silkworm Books |language=en}}</ref> လန်နားခေတ်သည် တိုင်းယွန်းတို့၏ အနုပညာ၊ ဗိသုကာ၊ ဘာသာစကားနှင့် စာပေတို့ ထိပ်တန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ရွှေခေတ်ဖြစ်သည်။ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာသည်လည်း နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် အထူးထွန်းကားခဲ့ပြီး၊ သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) မှ ဆင်းသက်လာသည့် သာသနာတော်ကြောင့် လန်နားအက္ခရာဖြင့် ရေးသားသော ပိဋကတ်ကျမ်းစာများနှင့် သမိုင်းကျမ်းဂန်များစွာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည်။ === မြန်မာ့ဩဇာခံဖြစ်ရသည့် ကာလ (၁၅၅၈ - ၁၇၇၅) === ၁၆ ရာစုအလယ်တွင် လန်နားနိုင်ငံတော်အတွင်း မင်းဆွေမင်းမျိုးများ အချင်းချင်း နန်းလုကြသဖြင့် အင်အားချည့်နဲ့လာခဲ့သည်။ ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် [[တောင်ငူမင်းဆက်]]မှ [[ဘုရင့်နောင်|ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး]]သည် ဇင်းမယ် (ချင်းမိုင်) ကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာမှစ၍ တိုင်းယွန်းတို့၏ နယ်မြေသည် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်တိုင်တိုင် မြန်မာ (ဗမာ) ဘုရင်များ၏ လက်အောက်ခံ သို့မဟုတ် ဩဇာခံပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book |last=Lieberman |first=Victor |title=Strange Parallels: Southeast Asia in Global Context, c. 800–1830 |url=https://archive.org/details/strangeparallels0000lieb |year=2003 |publisher=Cambridge University Press |language=en}}</ref> ကုန်းဘောင်ခေတ် ဆင်ဖြူရှင်မင်းတရားကြီး လက်ထက်အထိ မြန်မာတို့သည် ဇင်းမယ်ကို အခြေစိုက်စခန်းပြုလုပ်၍ အယုဒ္ဓယ (ယိုးဒယား) သို့ စစ်ချီခဲ့ကြသည်။ ဤနှစ်ပေါင်း နှစ်ရာကျော်ကာလအတွင်း တိုင်းယွန်းတို့၏ ဓလေ့ထုံးတမ်း၊ ဆေးမင်ကြောင်ထိုးခြင်း (ထိုးကွင်းမှင်ကြောင်)၊ အစားအစာနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗိသုကာလက်ရာများတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုများ သိသိသာသာ လွှမ်းမိုးရောယှက်သွားခဲ့သည်။ မြန်မာတို့၏ ကာလရှည်အုပ်ချုပ်မှုကို တိုင်းယွန်းတို့ မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်လာချိန် ၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် တိုင်းယွန်းခေါင်းဆောင် ကရီလာ (Kawila) သည် သယာံ (ယိုးဒယား) ဘုရင် တာကဆင် (King Taksin)၊ ရာမ (၁) မင်းတို့နှင့် ပူးပေါင်းကာ မြန်မာတပ်များကို တိုက်ထုတ်ခဲ့သည်။ ထို့နောက် ကရီလာသည် ဇင်းမယ်ဘုရင်အဖြစ် လန်နားဒေသကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ပြီး ဗဟိုသယာံအစိုးရ (ဘန်ကောက်) ၏ သစ္စာခံ ကာကွယ်ရေးပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Wyatt |first=David K. |title=Thailand: A Short History |url=https://archive.org/details/thailandshorthis00unse |year=2003 |publisher=Yale University Press |language=en}}</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း၊ ရာမ (၅) မင်းမြတ် (King Chulalongkorn) လက်ထက်တွင် ဗြိတိသျှတို့၏ နယ်ချဲ့အန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ဘန်ကောက်အစိုးရသည် ပြည်နယ်များကို ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုစနစ် (Thesaphiban) သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ရာ လန်နားစော်ဘွားများ၏ သက်ဦးဆံပိုင်အာဏာ ကုန်ဆုံးခဲ့ပြီး တိုင်းယွန်းဒေသသည် ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များ (ချင်းမိုင်၊ ချင်းရိုင်၊ လန်ပန်း၊ လမ်ဖွန်၊ ဖြဲ၊ နန် စသည်) အဖြစ် အပြီးသတ် ပေါင်းစည်းပါဝင်သွားခဲ့သည်။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာစာပေ == တိုင်းယွန်းလူမျိုးများသည် ခရာ-ဒိုင် ဘာသာစကားမိသားစုဝင် မြောက်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား သို့မဟုတ် လန်နားဘာသာစကား ({{lang|nod|กำเมือง}} - ''ကမ်မောင်း'') ကို ပြောဆိုကြသည်။<ref>{{cite book |last=Diller |first=Anthony |title=The Tai-Kadai Languages |year=2008 |publisher=Routledge |language=en}}</ref> ဤဘာသာစကားသည် အလယ်ပိုင်းထိုင်းစကား (ဘန်ကောက်စကား) နှင့် ဝေါဟာရအချို့ တူညီသော်လည်း လေယူလေသိမ်း၊ အသုံးအနှုန်းနှင့် အသံအနိမ့်အမြင့် ၆ မျိုးအထိ ရှိခြင်းတို့ကြောင့် သိသိသာသာ ကွဲပြားသည်။ စာပေအရေးအသားတွင် ၎င်းတို့၌ ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာဖြစ်သည့် လန်နားအက္ခရာ သို့မဟုတ် တူအာမောင်း (Tua Mueang) ရှိသည်။ ဤအက္ခရာသည် ရှေးဟောင်းမွန်အက္ခရာမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ကျိုင်းတုံဒေသရှိ [[ဂုံလူမျိုး|တိုင်းဂုံ (ခွန်)]] စာပေ၊ စစ်ဆောင်ပန္နားရှိ [[လူးလူမျိုး|တိုင်းလူး]]စာပေတို့နှင့် တိုက်ရိုက်အမျိုးအနွယ်တူသည်။ လန်နားအက္ခရာကို ရှေးယခင်က ပေပုရပိုက်များပေါ်တွင် ဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းစာများ၊ သမိုင်းကျမ်းများနှင့် ဆေးကျမ်းများ ရေးသားရာတွင် အဓိကအသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ ယနေ့ခေတ်တွင် ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်း ဆိုင်းဘုတ်များတွင် အလှဆင်စာပေအဖြစ် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားကြသည်။<ref>{{cite book |last=Hundius |first=Harald |title=The Lanna Manuscript Project |year=2011 |publisher=Center for Southeast Asian Studies |language=en}}</ref> === ဗိသုကာလက်ရာ (Architecture) === တိုင်းယွန်းတို့၏ ဗိသုကာပညာကို "လန်နားဗိသုကာ" ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး အမိုးအထပ်ထပ်ကို အောက်သို့ ခပ်နိမ့်နိမ့် ဆွဲချထားသည့် ဘုန်းကြီးကျောင်း အဆောက်အအုံပုံစံများမှာ ထင်ရှားသည်။ အထူးခြားဆုံး ဝိသေသတစ်ခုမှာ လူနေအိမ်များနှင့် ကျောင်းဆောင်များ၏ အမိုးမြှားတွင် "ကာလယ်" (Kalae) ဟုခေါ်သည့် သစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ကျွဲချိုပုံစံ ကန့်လန့်ဖြတ် အလှဆင်မှုများ ထည့်သွင်းခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ကျွဲနွားမွေးမြူခြင်းကို အခြေခံသည့် ရှေးဦးတိုင်ဓလေ့နှင့် လျှပ်စီးအန္တရာယ် ကာကွယ်ရေး ယုံကြည်မှုတို့မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော် မြန်မာ့ဩဇာခံ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသဖြင့် ချင်းမိုင်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းကျောင်းအချို့တွင် မြန်မာ့ရိုးရာ [[ပြာသာဒ်]]၊ ကနုတ်ပန်းများနှင့် ဇရပ်လက်ရာများကို ရောနှောတွေ့ရှိရသည်။ === အနုပညာနှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှု === လန်နာရိုးရာအကများသည် အလယ်ပိုင်းထိုင်းအကများထက် ပိုမိုနူးညံ့နှေးကွေးပြီး အလှဆင်ထားသည့် လက်သည်းရှည်များ တပ်ဆင်ကပြရသော "လက်သည်းအက" နှင့် ဖယောင်းတိုင်မီးများ ကိုင်ဆောင်ကပြရသော "ဖယောင်းတိုင်အက" တို့မှာ ကျော်ကြားသည်။တိုင်းယွန်းအမျိုးသမီးများသည် ကိုယ်တိုင်ရက်လုပ်သည့် ရောင်စုံအဆင်များပါသော "ဆင့်" (Pha Sin) ဟုခေါ်သည့် ရိုးရာလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်ကြသည်။ အမျိုးသားများသည် ရှေးယခင်က ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင် ပေါင်နှင့် တင်ပါးများတွင် ခိုင်ခံ့ခြင်းနှင့် သတ္တိရှိခြင်းကို ပြသသည့် အနက်ရောင် ရိုးရာဆေးမင်ကြောင် (ထိုးကွင်းမှင်ကြောင်) များကို အမြတ်တနိုး ထိုးနှံလေ့ရှိကြသည်။ === အစားအစာ === တိုင်းယွန်းတို့၏ မြောက်ပိုင်းထိုင်းအစားအစာသည် ဆန်ကြမ်းထက် ကောက်ညှင်းဆန် (Khao Niao) ကို အဓိက စားသုံးကြသည်။ ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အုန်းသီးပင်နည်းပါးသည့် တောင်ပေါ်ဒေသဖြစ်၍ အုန်းနို့သုံးဟင်းလျာ နည်းပါးသည်။ခေါက်ဆွိုင် (Khao Soi)သည် မြန်မာ့အုန်းနို့ခေါက်ဆွဲ ဖြစ်ပြီး ခေါက်ဆွဲပြုတ်ဟင်းလျာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်။စိုင်းအူဝါ (Sai Hua)သည် စပါးလင်၊ ရှောက်ရွက်၊ ငရုတ်သီးတို့ဖြင့် စပ်စပ်မွှေးမွှေး လုပ်ထားသည့် ရိုးရာဝက်အူချောင်း ဖြစ်သည်။နမ်ဖရစ်အုန်း (Nam Phrik Ong)မှာ ငရုတ်သီး၊ ခရမ်းချဉ်သီးနှင့် ဝက်သားနုပ်နုပ်စင်းတို့ကို ချက်ထားသည့် အတို့အမြှုပ်စပ်စပ် ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} == နောက်ထပ်ဖတ်ရန် == * {{Cite book|author1=Andrew Forbes|author2=David Henley|title=Khon Muang: People and Principalities of North Thailand|publisher=Teak House Books|place=Bangkok and Chiang Mai|year=1997}} * {{Cite book|editor=Volker Grabowsky|title=Regions and National Integration in Thailand 1892–1992|publisher=Harrassowitz Verlag|place=Wiesbaden|year=1995|isbn=3-447-03608-7}} * {{Cite book|author=Akiko Iijima|title=The Nyuan in Xayabury and Cross-border Links to Nan|url=https://archive.org/details/contestingvision0000unse|work=Contesting Visions of the Lao Past. Laos Historiography at the Crossroads|publisher=NIAS Press|place=Copenhagen|year=2003|isbn=87-91114-02-0|pages=[https://archive.org/details/contestingvision0000unse/page/165 165]–180}} * {{Cite book|author=Andrew C. Shahriari|title=Khon Muang Music and Dance Traditions in Northern Thailand|publisher=White Lotus|place=Chiang Mai|year=2007}} [[ကဏ္ဍ:ထိုင်းနိုင်ငံ လူမျိုးများ|ယွမ်]] cf00cniuc8o43n9dvok2w70g2kgpnjg 0 208117 1058225 1056871 2026-10-16T02:22:16Z Stephan1000000 88075 1058225 wikitext text/x-wiki {{Rough translation}} {{Infobox television | name = American Horror Story | image = American Horror Story.svg | alt = The title written in a distinctive font, white on black | genre = {{Plainlist| * ထိတ်လန့် * ဒရာမာ * ရောဂါဗေဒ * သဘာဝလွန်ထိတ် * လန့်ခြင်း * သည်းထိတ်ရင်ဖို<ref>{{cite web|url=https://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-v554165|title=American Horror Story (2011)|last=Droesch|first=Paul|access-date=June 12, 2020|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224711/https://www.allmovie.com/movie/american-horror-story-v554165|url-status=live}}</ref>}} | runtime = 37–73 minutes<ref>{{cite web|url=https://www.amazon.com/gp/product/B005PK56TA|title=American Horror Story 6 Seasons 2011|work=Amazon.com|access-date=July 24, 2016|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224710/https://www.amazon.com/gp/product/B005PK56TA|url-status=live}}</ref> | theme_music_composer = {{Plainlist| * Cesar Davila-Irizarry * [[Charlie Clouser]] * Mac Quayle}} | composer = {{Plainlist| * [[James Levine]] * Mac Quayle}} | creator = {{Plainlist| * [[Ryan Murphy (writer)|Ryan Murphy]] * [[Brad Falchuk]]}} | location = {{Plainlist| * [[Los Angeles]], [[California]] ({{abbr|s.|Seasons}} 1–2, 5–6, 8-10) * [[New Orleans]], [[Louisiana]] ({{abbr|s.|Seasons}} 3–4, 8) * [[Santa Clarita, California]] ({{abbr|s.|Season}} 6, 9) * [[Orange, California]] ({{abbr|s.|Season}} 7) * [[Burbank, California]] ({{abbr|s.|Season}} 8) * [[Provincetown, Massachusetts]] ({{abbr|s.|Season}} 10) }} | country = [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] | language = [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] | num_seasons = 13<!-- Do not change season count until a new season has premiered.--> | num_episodes = <onlyinclude>142</onlyinclude><!-- Do not change episode count until a new episode has aired.--> | list_episodes = List of American Horror Story episodes | starring = {{Plainlist| * [[Connie Britton]] * [[Dylan McDermott]] * [[Evan Peters]] * [[Taissa Farmiga]] * [[Denis O'Hare]] * [[Jessica Lange]] * [[Zachary Quinto]] * [[Joseph Fiennes]] * [[Sarah Paulson]] * [[Lily Rabe]] * [[Lizzie Brocheré]] * [[James Cromwell]] * [[Frances Conroy]] * [[Emma Roberts]] * [[Kathy Bates]] * [[Michael Chiklis]] * [[Finn Wittrock]] * [[Angela Bassett]] * [[Wes Bentley]] * [[Matt Bomer]] * [[Chloë Sevigny]] * [[Cheyenne Jackson]] * [[Lady Gaga]] * [[Cuba Gooding Jr.]] * [[André Holland]] * [[Billie Lourd]] * [[Alison Pill]] * [[Adina Porter]] * [[Leslie Grossman]] * [[Cody Fern]] * [[Matthew Morrison]] * [[Gus Kenworthy]] * [[John Carroll Lynch]] * [[Angelica Ross]] * [[Zach Villa]] }} | executive_producer = {{Plainlist| * Ryan Murphy * Brad Falchuk * [[Dante Di Loreto]] * [[Tim Minear]] * [[James Wong (producer)|James Wong]] * [[Jennifer Salt]] * [[Bradley Buecker]] * [[Alexis Martin Woodall]] * [[Crystal Liu]] * Adam Penn * [[John J. Gray]]}} | producer = {{Plainlist| * Alexis Martin Woodall ({{abbr|s.|Seasons}} 1–3) * Patrick McKee * Robert M. Williams Jr. * [[Ned Martel]]}} | cinematography = {{Plainlist | * Christopher Baffa (pilot) * [[Michael Goi]] ({{abbr|s.|Seasons}} 1–5) * Gavin Kelly ({{abbr|s.|Seasons}} 6–9) }} | editor = {{Plainlist| * Bradley Buecker * Doc Crotzer * Adam Penn}} | camera = [[Single camera setup|Single camera]] | company = {{Plainlist| * [[20th Century Fox Television]] * Ryan Murphy Television * Brad Falchuk Teley-Vision }} | distributor = {{Plainlist| * [[20th Television]] (2011-2020) * [[Disney Platform Distribution]] (2020-present) }} | budget = {{Plainlist| * $39+ million ({{abbr|s.|Season}} 5)<ref name=2019report>{{Cite journal|title=2019 Television Report|url=https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf|publisher=FilmL.A.|page=20|access-date=May 11, 2020|archive-date=July 13, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713095935/https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200713095935/https://www.filmla.com/wp-content/uploads/2019/10/2019_TV_Report_WEB.pdf |date=13 July 2020 }}</ref>{{efn|name=CAbudget|This amount represents the total qualified expenditures for the California Film & Television Tax Credit and excludes other non-qualifying costs.}} * $33+ million ({{abbr|s.|Season}} 6)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $31+ million ({{abbr|s.|Season}} 7)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $37+ million ({{abbr|s.|Season}} 8)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $43+ million ({{abbr|s.|Season}} 9)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}} * $48+ million ({{abbr|s.|Season}} 10)<ref name=2019report/>{{efn|name=CAbudget}}}} | network = [[FX]] | first_aired = {{Start date|2011|10|5}} | last_aired = present | related = ''[[American Horror Stories]]'' <!-- Per [[Talk:American Crime Story#Related / "companion" series to AHS]] do not add American Crime Story. One is fiction, the other non-fiction.-->| website = http://www.fxnetworks.com/shows/american-horror-story }} '''အမေရိကန်ထိတ်လန့်ပုံပြင်''' ({{lang-en|American Horror Story}}) Ryan Murphy နှင့် Brad Falchuk တို့ကတီဗီကွန်ယက် FX အတွက် ဖန်တီးထားသော အမေရိကန်မနုဿဗေဒဆိုင်ရာ ထိတ်လန့်ဖွယ်ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်သည်။ ရာသီတစ်ခုစီသည် ကွဲပြားခြားနားသောဇာတ်ကောင်များနှင့် ဆက်တင်များနှင့် ၎င်း၏ "အစ၊ အလယ်နှင့်အဆုံး" တို့နှင့်အတူ ဇာတ်လမ်းလိုင်းတစ်ခုအပြီးတွင် ကိုယ်ပိုင်သီးသန့်ထည့်သွင်းထားသောအသေးအဖွဲများအဖြစ်ကို ဝန်ဆောင်သည်။ ရာသီတစ်ခုစီ၏အချို့သောအစိတ်အပိုင်းများသည် ဖြစ်ရပ်မှန်များမှ အနည်းငယ် လှုံ့ဆော်ခံရသည်။<ref>{{cite web|url=http://www.popsugar.com/entertainment/American-Horror-Story-Characters-Based-Real-People-36364636|title=The True Stories Behind 18 American Horror Story Characters|website=Popsugar.com|first=Maggie|last=Pehanick|date=April 24, 2016|access-date=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sugarscape.com/film-tv/news/a1083195/american-horror-story-based-true-events/|title=DID YOU KNOW THESE AMERICAN HORROR STORY PLOTLINES ARE BASED ON TRUE EVENTS?|website=Sugarscape.com|first=Lucy|last=Wood|date=October 18, 2015|access-date=May 8, 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tvguide.com/news/american-horror-story-hotel-real-life-inspirations/|title=The Real-Life Inspirations Behind American Horror Story: Hotel|publisher=[[TV Guide]]|first=Sadie|last=Gennis|date=October 20, 2015|access-date=May 8, 2016|archive-date=November 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201114224713/https://www.tvguide.com/news/american-horror-story-hotel-real-life-inspirations/|url-status=live}}</ref> == ကိုးကား == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် ရုပ်မြင်သံကြား ဇာတ်လမ်းတွဲများ]] [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ်ဘာသာ တီဗွီဇာတ်လမ်းတွဲ အစီစဉ်]] nquw7funespirejcq32fps3abbdcvc5 0 212963 1058187 1057604 2026-10-15T17:32:28Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058187 wikitext text/x-wiki '''ဂျိုဆောန်''' ({{small|{{lang-ko|조선 朝鮮}}}}; {{အလယ်ခေတ် ကိုရီးယား|됴ᇢ션·}})၊ တရားဝင်အမည်အားဖြင့် '''ဂျိုဆောန်နိုင်ငံတော်''' ({{small|{{lang-ko|대조선국 大朝鮮國}}}}) သည် [[ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်]]တွင် တည်ရှိခဲ့သော နိုင်ငံဟောင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Ency">{{ko icon}} [https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0051904 조선], 한국민족문화대백과사전 (Encyclopedia of Korean Culture)</ref> [[၁၃၉၂|၁၃၉၂ ခုနှစ်]]တွင် [[ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်)|ရီဆောင်းဂယ်]]မှ တည်ထောင်ခဲ့ပြီး<ref name="HistoryGo">{{ko icon}} [http://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_n312600&code=kc_age_30 태조 이성계], 한국사연대기, 우리역사넷</ref> [[၁၈၉၇|၁၈၉၇ ခုနှစ်]] [[ဂိုဂျွံဧကရာဇ်|ဂိုဂျွံဘုရင်]]မှ [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်]]ကို တည်ထောင်သည်အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်။ မြို့တော်သည် ယခု [[ဆိုးလ်မြို့|ဆောအူလ်အထူးမြို့]]ဖြစ်သော ''ဟန်ယံ'' ဖြစ်သည်။<ref name="SeoulHistory">{{ko icon}} 임용한, 〈[https://www.kci.go.kr/kciportal/ci/sereArticleSearch/ciSereArtiView.kci?sereArticleSearchBean.artiId=ART002198039 조선초기 한성부의機能과 한성판윤]〉, 《서울과 역사》, 2017년, 통권 제95호, pp. 129-168</ref> ဂျိုဆောန်မင်းဆက်သည် [[ဂိုလျော|ဂိုလျောမင်းဆက်]]ကို ဆက်ခံသော မင်းဆက်ဖြစ်ပြီး ကိုရီးယားနိုင်ငံ သမိုင်း၏ နောက်ဆုံး မင်းဆက်ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းကြောင်း == === စတင်တည်ထောင်ခြင်း === ၁၄ ရာစုအကုန်တွင် [[ဂိုလျော|ဂိုလျောမင်းဆက်]]သည် ပြည်တွင်း ပဋိပက္ခများနှင့် [[မွန်ဂို အင်ပါယာ]] ပျက်သုဉ်းမှုအပြီး အားနည်းလျက်ရှိခဲ့သည်။ ၁၃၈၈ ခုနှစ်တွင် စစ်သူကြီး [[ထယ်ဂျို (ဂျိုဆောန်)|ရီဆောင်းဂယ်]]သည် မင်မင်းဆက်တရုတ်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်ရန် စေလွှတ်ခြင်းခံရသော်လည်း ဝီဟွာကျွန်းမှ တပ်ခေါက်ပြန်လှည့်ကာ (''위화도 회군 / Wihwado Retreatment'') စစ်အာဏာသိမ်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Lee |first=Ki-baek |title=A New History of Korea |publisher=Harvard University Press |year=1984 |pages=165–168 |isbn=978-0-674-61576-2}}</ref> ၁၃၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂိုလျော၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ကို နန်းချ၍ ဂျိုဆောန်မင်းဆက်ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရှေးခေတ် [[ဂိုဂျိုဆောန်]]ကို အစွဲပြု၍ "''ဂျိုဆောန်''" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်။ === ခေတ်ရွှေကမ္ဘာ (၁၅ ရာစု) === ဂျိုဆောန်၏ စတုတ္ထမြောက်ဘုရင် ဖြစ်သော '''[[ဆဲဂျွံမင်းကြီး]]''' (Sejong the Great, ၁၄၁၈–၁၄၅၂) လက်ထက်တွင် နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ သိပ္ပံ၊ နဂ္ဂတဗေဒနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ကဏ္ဍအသီးသီး၌ အထူးထွန်းကားခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Seth |first=Michael J. |title=A History of Korea: From Antiquity to the Present |publisher=Rowman & Littlefield |year=2010 |pages=138–142 |isbn=978-0-7425-6716-0}}</ref> ၁၄၄၃ ခုနှစ်တွင် '''ဆဲဂျွံမင်းကြီး'''သည် ကိုရီးယားစာရေးစနစ်ဖြစ်သော [[ဟန်းဂုလ်]] (''Hangul / 훈민정음'') ကို တီထွင်ဖန်တီးပေးခဲ့ပြီး စာပေမတတ်မြောက်သော သာမန်ပြည်သူများ လွယ်ကူစွာ စာရေးသားဖတ်ရှုနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/topic/Hangul |title=Hangul: Korean alphabet |publisher=Encyclopædia Britannica |access-date=2024-01-01}}</ref> === ကျူးကျော်စစ်များ === * '''ဂျပန်ကျူးကျော်စစ် (၁၅၉၂–၁၅၉၈):''' [[တိုယိုတိုမိ ဟိဒဲယောရှိ]] ဦးဆောင်သော ဂျပန်တပ်များ၏ ကျူးကျော်မှုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ စစ်သူကြီး [[လီဆွန်းဆင်း]] (Yi Sun-sin) ၏ ကလိပ်သင်္ဘော (''Turtle Ship / 거북선'') များ အသုံးပြု၍ ရေတပ် အနိုင်ရရှိမှုနှင့် မင်မင်းဆက်၏ စစ်ကူကြောင့် ဂျပန်တပ်များကို တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Hawley |first=Samuel |title=The Imjin War: Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China |url=https://archive.org/details/imjinwarjapanssi0000hawl |publisher=Royal Asiatic Society |year=2005 |isbn=978-89-954424-2-5}}</ref> * '''မန်ချူးကျူးကျော်စစ် (၁၆၂၇, ၁၆၃၆):''' မန်ချူး (နောက်ပိုင်း [[ချင်မင်းဆက်]]) တို့၏ ကျူးကျော်မှုကြောင့် ဂျိုဆောန်သည် ချင်မင်းဆက်အား ဩဇာခံပြုခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book |last=Kang |first=Hyeon-beom |title=The Manchu Invasions of Korea |publisher=Seoul National University Press |year=2007}}</ref> === နောက်ပိုင်းကာလနှင့် ပျက်သုဉ်းခြင်း === ၁၉ ရာစုတွင် ဂျိုဆောန်သည် ပြင်ပကမ္ဘာနှင့် အဆက်အသွယ်ဖြတ်ကာ သီးခြားနေထိုင်ခဲ့သဖြင့် "''ရဟန်းမင်းနိုင်ငံ''" (''Hermit Kingdom'') ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်။ သို့သော် အနောက်တိုင်းအင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် ဂျပန်တို့၏ ဖိအားကြောင့် တံခါးဖွင့်ပေးခဲ့ရသည်။ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်ဂိုဂျွံသည် နိုင်ငံတော်ကို ခေတ်မီအောင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန်နှင့် သီးခြားလွတ်လပ်မှုပြသရန် [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်]] အဖြစ် ပြောင်းလဲတည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ဂျိုဆောန်မင်းဆက် တရားဝင် ကုန်ဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Pratt |first=Keith |title=Korea: A Historical and Cultural Dictionary |publisher=Routledge |year=1999 |pages=192–194 |isbn=978-0-7007-0463-7}}</ref> == အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် လူမှုအဆောက်အအုံ == === နယို-ကွန်ဖြူးရှူးဝါဒ === ဂျိုဆောန်မင်းဆက်သည် [[နယို-ကွန်ဖြူးရှူးဝါဒ]] (''Neo-Confucianism'') ကို နိုင်ငံတော်၏ အဓိက သဘောတရားနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးမူအဖြစ် လက်ခံခဲ့သည်။ ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို လျှော့ချခဲ့ပြီး မိသားစုစနစ်၊ ရိုသေလေးစားမှုနှင့် လူမှုအဆင့်အတန်းများကို မာဆတ်စွာ သတ်မှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book |last=Deuchler |first=Martina |title=The Confucian Transformation of Korea |url=https://archive.org/details/confuciantransfo0000deuc |publisher=Harvard University Press |year=1992 |isbn=978-0-674-16089-7}}</ref> === လူမှုဇာတ်နိမ့်/ဇာတ်မြင့်စနစ် === ဂျိုဆောန်လူအဖွဲ့အစည်းကို အဓိကအားဖြင့် အဆင့် ၄ ဆင့် ပိုင်းခြားထားသည်- # '''ယန်းဘန်''' (''Yangban''): အထက်တန်းစား၊ အရာရှိနှင့် စာပေတတ်သူများ။ # '''ဂျွန်အင်း''' (''Jungin''): အလယ်အလတ်တန်းစား၊ နည်းပညာရှင်၊ စကားပြန်နှင့် ဆရာဝန်များ။ # '''ယံမင်း''' (''Yangmin''): သာမန်ပြည်သူများ၊ လယ်သမားများနှင့် ကုန်သည်များ။ # '''ချောန်မင်း''' (''Cheonmin''): အနိမ့်ဆုံးတန်းစား၊ ကျေးကျွန်များ၊ သားသတ်သမားများနှင့် ကချေသည်များ။ == ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာ == ဂျိုဆောန်ခေတ်တွင် ဟန်းဂုလ်စာပေ၊ အနုပညာနှင့် အိုးလုပ်ငန်းတို့ ထွန်းကားခဲ့သည်။ အထူးသဖြင့် [[ဂျိုဆောန် အဖြူရောင်ကြွေထည်]] (''Joseon white porcelain'') နှင့် သီးသန့် မင်စက်ပန်းချီများမှာ ကျော်ကြားလှသည်။ == အခြားကြည့်ရန် == * [[ဂိုလျော]] * [[ဆဲဂျွံမင်းကြီး]] * [[လီဆွန်းဆင်း]] * [[ဟန်းဂုလ်]] * [[ကိုရီးယားဧကရာဇ်နိုင်ငံတော်]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျိုဆောန်]] [[ကဏ္ဍ:ရှေးခေတ် ကိုရီးယားအက္ခရာများ ပါဝင်သော ဆောင်းပါး]] [[ကဏ္ဍ:ကိုရီးယား သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:အာရှ၏ မင်းဆက်ဟောင်းများ]] s2u9k6486hheylcjtehndzaduir3oy2 3 255915 1058093 826379 2026-10-15T12:55:32Z Céréales Killer 26636 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Gleyson01]] မှ [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Renamed user 6cae228376c021e56aab5489e6f354aa]] သို့ စာမျက်နှာကို ပြန်ညွှန်းချန်မထားဘဲ Céréales Killer က ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Gleyson01|Gleyson01]]" ကို "[[Special:CentralAuth/Renamed user 6cae228376c021e56aab5489e6f354aa|Renamed user 6cae228376c021e56aab5489e6f354aa]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 826379 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Gleyson01 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၈:၄၆၊ ၁၉ မတ် ၂၀၂၄ (UTC) 9uteb38eu5m5ppt9fq87ai2fz85wyfg 0 257642 1058305 1046670 2026-10-16T06:45:55Z Salai Rungtoi 22844 /* အဓိက ဖြစ်ရပ်များ */ 1058305 wikitext text/x-wiki {{more citations needed}} {{Infobox bilateral relations | title = မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး | party1 = မြန်မာနိုင်ငံ | party2 = ထိုင်းနိုင်ငံ | map = Myanmar Thailand Locator.svg | filetype = | size = | mission1 = | mission2 = | envoytitle1 = | envoy1 = | envoytitle2 = | envoy2 = }} [[File:สถานทูตพม่า ถนนสาทร Burmese Embassy, Bangkok, Sathon Rd.jpg|thumb|[[ဘန်ကောက်မြို့]]ရှိ ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံရုံး]] '''မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး''' သည် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]နှင့် [[ထိုင်းနိုင်ငံ]] နှစ်နိုင်ငံအကြား သမိုင်းတလျောက်နှင့် လတ်တလော ဆက်ဆံရေးများကို ရည်ညွှန်းသည်။ မြန်မာနိုင်ငံသည် ထိုင်းနိုင်ငံ [[ဘန်ကောက်မြို့]]တွင် သံရုံးဖွင့်လှစ်ထားပြီး ထိုင်းနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ [[ရန်ကုန်မြို့]]တွင် သံရုံး ဖွင့်လှစ်ထားသည်။<ref>[http://www.mofa.gov.mm/myanmarmissions/thailand.html Burmese embassy in Bangkok] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110101234400/http://www.mofa.gov.mm/myanmarmissions/thailand.html |date=2011-01-01 }}</ref><ref>[http://www.mfa.go.th/web/1324.php?depid=225 Thai embassy in Burma] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928133418/http://www.mfa.go.th/web/1324.php?depid=225 |date=2011-09-28 }}</ref> မြန်မာနှင့် ထိုင်း ဆက်ဆံရေးသည် စီးပွားရေးနှင့် ကုန်သွယ်ရေးများတွင် အဓိကဖြစ်သည်။ == နိုင်ငံ နှိုင်းယှဉ်ချက် == {| class="wikitable" |+ !တရားဝင် အမည် !'''ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်''' !'''ထိုင်းဘုရင့်နိုင်ငံ''' |- !ယေဘုယျအမည် ![[မြန်မာနိုင်ငံ]] ![[ထိုင်းနိုင်ငံ]] |- ! style="text-align:left" |အလံ | style="text-align:center" |{{Flagicon|Myanmar|size=175px}} | style="text-align:center" |{{Flagicon|Thailand|size=175px}} |- ! style="text-align:left" |နိုင်ငံတော် တံဆိပ် | style="text-align:center" |[[File:Variant of the State seal of Myanmar (2011-2025).svg|190x190px]] | style="text-align:center" |[[File:Emblem of Thailand.svg|150x150px]] |- ! {{left|[[နိုင်ငံတော်သီချင်း]]}} |''[[ကမ္ဘာမကျေ]]'' |''[[ဖလင်း ချတ်]]'' |- ! style="text-align:left" |[[လူဦးရေအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|လူဦးရေ]] |၅၄,၂၀၅,၀၀၀ |၇၀,၁၇၁,၀၀၀ |- ! style="text-align:left" |[[ဧရိယာအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|ဧရိယာ]] |{{convert|676578|km2|sqmi}} |{{convert|513115|km2|sqmi}} |- ! style="text-align:left" |[[လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုအလိုက် နိုင်ငံနှင့် နယ်မြေဒေသများ စာရင်း|လူဦးရေ သိပ်သည်းမှု]] |81/km² (365.2/sq mi) |126/km² (261.6/sq mi) |- ! style="text-align:left" |[[နိုင်ငံအလိုက် အချိန်ဇုန်များ စာရင်း|အချိန်ဇုန်များ]] |၆ |၇ |- ! style="text-align:left" |မြို့တော် '''နှင့် အကြီးဆုံးမြို့''' |[[နေပြည်တော်မြို့]] – 723,000 (1,160,242 Metro) |[[ဘန်ကောက်မြို့]] – 8,305,218 (10,696,258 Metro) |- ! style="text-align:left" |အစိုးရ |[[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[သမ္မတစနစ်]] |[[တစ်ပြည်ထောင်နိုင်ငံ|တစ်ပြည်ထောင်]] [[ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ စနစ်|ပါလီမန်]] [[စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်]] |- ! style="text-align:left" |ပထမဆုံးခေါင်းဆောင် |[[စဝ်ရွှေသိုက်]] |[[:en:Phraya Manopakorn Nitithada|Phraya Manopakorn Nititada]] |- ! style="text-align:left" |လက်ရှိ ခေါင်းဆောင် |[[မင်းအောင်လှိုင်]] |[[အာနုထင်း ချာန်ဝီရာကွန်း]] |- ! style="text-align:left" |[[ရုံးသုံးဘာသာစကား]] |[[မြန်မာဘာသာစကား|မြန်မာ]] |[[ထိုင်းဘာသာစကား|ထိုင်း]] |- ! style="text-align:left" |အဓိက ကိုးကွယ်မှု |{{ublist|item_style=white-space:nowrap;| ၈၇.၉% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]<ref>{{cite web|title=Myanmar's Constitution of 2008|url=https://constituteproject.org/constitution/Myanmar_2008.pdf?lang=en|website=constituteproject.org|access-date=29 October 2017}}</ref> | ၆.၂% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]] | ၄.၃% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]] | ၁.၆% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု|အခြား]]<ref>{{cite web |title=The 2014 Myanmar Population and Housing Census- The Union Report: Religion |url=https://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |website=myanmar.unfpa.org |publisher=Department of Population Ministry of Labour, Immigration and Population MYANMAR |access-date=3 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180329011235/http://myanmar.unfpa.org/sites/default/files/pub-pdf/UNION_2-C_religion_EN_0.pdf |archive-date=29 March 2018 |url-status=dead }}</ref>}} |{{ublist|item_style=white-space:nowrap;|၉၀% [[ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာ|ဗုဒ္ဓ]]|၅% [[ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အစ္စလာမ်ဘာသာ|အစ္စလာမ်]]|၂% [[ထိုင်းနိုင်ငံရှိ ခရစ်ယာန်ဘာသာ|ခရစ်ယာန်]]|၁% ဘာသာမဲ့|၁% မသိရှိရ}} |- ! style="text-align:left" |တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ | * ၆၈% [[ဗမာလူမျိုး|ဗမာ]] * ၉% [[ရှမ်းလူမျိုး|ရှမ်း]] * ၇% [[ကရင်လူမျိုး|ကရင်]] * ၄% [[ရခိုင်လူမျိုး|ရခိုင်]] * ၃% [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တရုတ်လူမျိုး|တရုတ်]] * ၂% [[ဗမာအိန္ဒိယလူမျိုး|အိန္ဒိယ]] * ၂% [[မွန်လူမျိုး|မွန်]] * ၅% [[မြန်မာတိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်များ|အခြား]] | * ၈၀% [[ထိုင်းလူမျိုး|ထိုင်း]] **၃၇% ထိုင်း (အလယ်ထိုင်း) **၂၅% [[အီသန် လူမျိုး|ထိုင်းလာအို (အရှေ့မြောက်ပိုင်းထိုင်း)]] **၈% [[ယွမ်လူမျိုး|လန်န (မြောက်ပိုင်းထိုင်း)]] **၈% [[တောင်ပိုင်းထိုင်းဘာသာစကား|ဒန်ဘရို (တောင်ပိုင်းထိုင်း)]] **၂% (အနောက်ပိုင်းထိုင်း) * ၁၂% [[ထိုင်းတရုတ်လူမျိုး]] * ၄% [[ခမာလူမျိုး|ခမာ]] * ၄% [[ထိုင်းမလေးလူမျိုး|မလေး]] |- ! colspan="3" style="text-align:left" |[[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်|ဂျီဒီပီ]] {{nobold|(nominal, ၂၀၂၃ ခန့်မှန်း)}} |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (nominal)|စုစုပေါင်း]]''}} |$74.861 billion |$548.890 billion |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (nominal) per capita|per capita]]''}} |$၁,၃၈၁ |$၇,၈၁၂ |- ! colspan="3" style="text-align:left" |[[စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်|ဂျီဒီပီ]] {{nobold|([[ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း|PPP, ၂၀၂၃ ခန့်မှန်း]])}} |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (PPP)|စုစုပေါင်း]]''}} |$277.767 billion |$1.644 trillion |- ! style="text-align:left" | * {{nobold|''[[:en:List of countries by GDP (PPP) per capita|per capita]]''}} |$၅,၁၂၄ |$၂၃,၄၀၁ |- ! style="text-align:left" |[[:en:List of countries by HDI|HDI]] {{nobold|(၂၀၂၃)}} | style="background:#00cc00;" |၀.၅၈၅ | style="background:#00cc00;" |၀.၈၀၀ |- ! style="text-align:left" |[[:en:List of countries by Gini coefficient|Gini]] {{nobold|(၂၀၂၃)}} | style="background:#ffcc00;" |၃၀.၇ | style="background:#ffcc00;" |၃၅.၀ |} ==စစ်ရေးသမိုင်းကြောင်း== {{main|မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲများ}} ===မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၄၇-၁၅၄၉)=== {{main|မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ် (၁၅၄၇-၄၉)}} ၁၅၄၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖြစ်ပွားသော မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်သည် မြန်မာ ပဲခူးဘုရင်နှင့် ယိုးဒယား အယုဒ္ဓယ တို့အကြား နှစ်ရှည်စစ်ပွဲများစွာ၏ ပထမဆုံး စစ်ပွဲ ဖြစ်သည်။ တောင်ငူဘုရင် [[တပင်ရွှေထီး]]သည် ဘုရားသုံးဆူကို ဖြတ်၍ ယိုးဒယားနိုင်ငံကို ကျူးကျော်ရာမှ စစ်စတင်ဖြစ်ပွားသည်။ စစ်ပွဲတွင် ပေါ်တူဂီ ကြေးစားစစ်သားများ ပါဝင်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ထင်ရှားသည်။ မိဖုရား သူရိယောဒယ သည် တိုက်ဆင်ပေါ်တွင် ကျဆုံးခဲ့ခြင်းကြောင့်လည်း [[ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သမိုင်း]]တွင် အထင်ရှားဆုံး စစ်ပွဲလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |url=http://www1.american.edu/ted/ice/amphetamine.htm |title=Amphetamine Trade Between Burma and Thailand |access-date=2011-01-05 |archive-date=2017-03-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170316200016/http://www1.american.edu/ted/ice/amphetamine.htm |url-status=dead }}</ref> ===မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၉၄-၁၆၀၅)=== {{main|မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ် (၁၅၉၄-၁၆၀၅)}} မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (၁၅၉၄-၁၆၀၅) သည် ယိုးဒယားတို့ မြန်မာအား သိမ်းပိုက်လက်စားချေရန် ကြိုးပမ်းရာမှ စတင်ဖြစ်ပွားသည်။ ယိုးဒယား ဘုရင် [[နရဲစွမ်]] သည် မြန်မာအား သိမ်းပိုက်ရန် စီစဉ်ခဲ့ပြီး [[တနင်္သာရီမြို့|တနင်္သာရီ]]နှင့် [[မြိတ်မြို့|မြိတ်]]တို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကာ [[တောင်ငူမြို့|တောင်ငူ]]သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ မြန်မာ-ယိုးဒယား စစ်ပွဲ (ကုန်းဘာင်မင်းဆက်ခေတ်) ။[[၁၇၅၂]] ခုနှစ်တွင် [[အလောင်းဘုရား]]သည် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ကို ထူထောင်ပြီး [[ကုန်းဘောင်ခေတ်|တတိယမြန်မာအင်ပါယာ]]ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် [[မြေဒူးမင်း]]တရားကြီးက [[အယုဒ္ဓယ|အယုဓျာ]]နိုင်ငံအား သိမ်းပိုက်အောင်မြင်ခဲ့ပြီး မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုက [[ထိုင်းယဉ်ကျေးမှု]]အပေါ်အတော်လွှမ်းမိုးစေခဲ့သည်။ ==ခေတ်ပေါ် နိုင်ငံရေးသမိုင်းကြောင်း== ===လက်ရှိ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေး=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘုရင် [[မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ]]၏ အဆိုပြုချက်ဖြင့် [[ဆင်ဖြူတော်ဝင်သူရဲကောင်းဘွဲ့တံဆိပ်]]ကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite news |url=https://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/myanmar-army-chief-honoured-by-thailand-despite-rohingya-crisis-9966212 |work=Channel NewsAsia |title=Myanmar army chief honoured by Thailand despite Rohingya crisis |date=16 February 2018 |agency=Agence France-Presse. |access-date=16 February 2018 |archive-date=16 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180216130402/https://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/myanmar-army-chief-honoured-by-thailand-despite-rohingya-crisis-9966212 |url-status=live |accessdate=11 May 2024 |archivedate=16 February 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180216130402/https://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/myanmar-army-chief-honoured-by-thailand-despite-rohingya-crisis-9966212 }}</ref> ===ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ၂၀၂၁ ဆူပူအုံကြွမှု=== ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံလုံးတွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုများကြောင့် [[၂၀၂၀-၂၁ ထိုင်းနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ]]နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ (၂၀၂၁-လက်ရှိ)|၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန္ဒပြမှုများ]] ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>{{cite web| url = https://abcnews.go.com/International/wireStory/thai-marchers-link-democracy-myanmar-protests-76166002| title = Thai marchers link their democracy cause to Myanmar protests - ABC News| website = [[ABC News]]| access-date = 2021-07-22| archive-date = 2021-07-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054422/https://abcnews.go.com/International/wireStory/thai-marchers-link-democracy-myanmar-protests-76166002| url-status = live}}</ref> သို့သော် ထိုင်းဆန္ဒပြသူများအနေဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစွာ ပြသနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြန်မာဆန္ဒပြသူများသည် ဖိနှိပ်နှိမ်နင်းမှုများ တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite news|url = https://www.bbc.com/news/world-asia-54217284|title = Thailand protests: Thousands join huge rally demanding reforms|work = BBC News|date = 19 September 2020|access-date = 22 July 2021|archive-date = 19 September 2020|archive-url = https://web.archive.org/web/20200919183532/https://www.bbc.com/news/world-asia-54217284|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://edition.cnn.com/2021/07/19/asia/thailand-protests-covid-intl-hnk/index.html|title=Thai protesters clash with police as Covid-19 cases continue to surge|access-date=2021-07-22|archive-date=2021-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722054425/https://edition.cnn.com/2021/07/19/asia/thailand-protests-covid-intl-hnk/index.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url = https://www.bbc.com/news/world-asia-56547381|title = Myanmar coup: Generals celebrated amid global fury over massacre|work = BBC News|date = 28 March 2021|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722060349/https://www.bbc.com/news/world-asia-56547381|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite news|url = https://www.nytimes.com/2021/03/14/world/asia/myanmar-protests-killings.html|title = Days of Killings and Defiance in Myanmar, with Neither Side Relenting|newspaper = The New York Times|date = 14 March 2021|last1 = Paddock|first1 = Richard C.|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.nytimes.com/2021/03/14/world/asia/myanmar-protests-killings.html|url-status = live}}</ref> ထိုင်းဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း ဦးဆောင်သော ထိုင်းအစိုးရသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း [[တပ်မတော်]]က အာဏာထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite news|url = https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2088007/prayut-denies-helping-tatmadaw|title = Prayut denies helping Tatmadaw|newspaper = Bangkok Post|access-date = 2021-07-22|archive-date = 2022-03-27|archive-url = https://web.archive.org/web/20220327200301/https://www.bangkokpost.com/thailand/general/2088007/prayut-denies-helping-tatmadaw|url-status = live}}</ref> တချိန်တည်းမှာပင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံမှုများစွာ ရှိခဲ့ကာ နယ်စပ်ပြဿနာများနှင့် ကိုဗစ်-၁၉ ဖြစ်ပွားမှုအတွက် ပူပန်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/respect-03292021175747.html|title=Thai PM Promises to Respect Human Rights of People Fleeing Myanmar Violence|access-date=2021-07-22|archive-date=2021-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/respect-03292021175747.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url = https://www.theguardian.com/world/2021/apr/03/desperate-burmese-refugees-flee-to-thailand-and-india-to-escape-crisis|title = Desperate Burmese refugees flee to Thailand and India to escape crisis|website = [[TheGuardian.com]]|date = 3 April 2021|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.theguardian.com/world/2021/apr/03/desperate-burmese-refugees-flee-to-thailand-and-india-to-escape-crisis|url-status = live}}</ref><ref>{{Cite news|url = https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-karen-idUSKBN2BL1JY|title = Thailand denies forcing back Myanmar refugees blocked at border|newspaper = Reuters|date = 29 March 2021|access-date = 22 July 2021|archive-date = 22 July 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210722054425/https://www.reuters.com/article/us-myanmar-politics-karen-idUSKBN2BL1JY|url-status = live}}</ref> အထူးသဖြင့် [[အာဆီယံ]]နှင့် ပတ်သက်သည့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သံတမန်ရေးရာ ရွေးချယ်မှုများတွင် ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း [[ပရာယွတ်ချန်အိုချာ]]သည် စစ်အစိုးရ၏ အဓိကမဟာမိတ်ဖြစ်သည်။<ref>{{cite news |title=Thai PM and Myanmar junta chief stay engaged via back channels |url=https://asia.nikkei.com/Spotlight/Myanmar-Crisis/Thai-PM-and-Myanmar-junta-chief-stay-engaged-via-back-channels |work=Nikkei Asia |last=Macan-Markar |first=Marwaan |date=12 May 2021 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Chau |first=Thompson |title=Myanmar's democratic struggle at stake in Thailand's election |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/3/21/myanmars-democratic-struggle-at-stake-in-thailands-election |access-date=2023-03-26 |website=Al Jazeera |language=en |archive-date=26 March 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230326071248/https://www.aljazeera.com/news/2023/3/21/myanmars-democratic-struggle-at-stake-in-thailands-election |url-status=live }}</ref> ၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် မြန်မာလေတပ်သည် ထိုင်းလေပိုင်နက်ကို ကျူးကျော်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရသောအခါ ထိုင်းကာကွယ်ရေးသံမှူးကို ခေါ်ယူခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ပရာယွတ်က ယင်းဖြစ်ရပ်သည် ကြီးကြီးမားမားကိစ္စမဟုတ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Thailand scrambles fighters after Myanmar jet airspace breach |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/thailand-scrambles-fighters-after-myanmar-jet-airspace-breach-2022-07-01/ |date=1 July 2022 |work=Reuters |language=en}}</ref> ၂၀၂၃ ခုနှစ် ထိုင်းအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်သစ် [[ဆေထာ ထဝီဆင်]] သည် တပ်မတော်၏ [[တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်]]ကို ထောက်ခံကြောင်း ပြသခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ အစုအဖွဲ့များအားလုံးကို တည်ငြိမ်အေးချမ်းရေးအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး လမ်းကြောင်းပေါ်၌ ဆက်လက်ရှိနေစေရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite news |title=Thailand pledges support of National Ceasefire Agreement in Myanmar |url=https://www.thaipbsworld.com/thailand-pledges-support-of-national-ceasefire-agreement-in-myanmar/ |work=Thai PBS World |date=16 October 2023 |language=en}}</ref> == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == * ၂၀၂၅ ဩဂုတ် ၂၆ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံသည် နယ်စပ်ရှိ ဒုက္ခသည်စခန်းများတွင် နေထိုင်နေကြသော မြန်မာဒုက္ခသည်များကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ခွင့်များ ပေးအပ်တော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burma.irrawaddy.com/news/2025/08/26/404987.html|title=မြန်မာဒုက္ခသည်တွေ ထိုင်းအစိုးရ တရားဝင် အလုပ်လုပ်ခွင့် ပြု|publisher=The Irrawaddy|accessdate=27 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/68ad8865ffdcb3b2de018400|title=ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ မြန်မာဒုက္ခသည် ၄၂၀၀၀ ကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ခွင့်ပေးရန် ထိုင်းအစိုးရ စီစဉ်နေ|publisher=Narinjara|accessdate=27 August 2025}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kicnews.org/2025/08/%E1%80%92%E1%80%AF%E1%80%80%E1%80%B9%E1%80%81%E1%80%9E%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%80%E1%80%AD%E1%80%AF-%E1%80%90%E1%80%9B%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA/|title=ဒုက္ခသည်များကို တရားဝင် အလုပ်လုပ်ခွင့်ပြုမည်ဟု ထိုင်းအစိုးရအစည်းအဝေး၌ အတည်ပြု|publisher=Karen Information Center|accessdate=27 August 2025}}</ref>ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နှစ်ရှည်လများ နေထိုင်နေကြသော မြန်မာစစ်ဘေးဒုက္ခသည်များကို တရားဝင်အလုပ်လုပ်ကိုင်ခွင့်ပြုမည့် ထိုင်းအစိုးရ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်သစ်ကို ကုလသမဂ္ဂ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာအေဂျင်စီ (UNHCR) က ၂၀၂၅ ဩဂုတ် ၂၆ ရက်နေ့တွင် ကြိုဆိုကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=https://burmese.dvb.no/post/721444|title=မြန်မာဒုက္ခသည်များကို ထိုင်းအစိုးရက အလုပ်လုပ်ခွင့်ပြုသည့်အပေါ် ကုလကြိုဆို|publisher=DVB|accessdate=22 August 2025}}</ref> * ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည့်အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Sihasak Phuangketkeow ထံမှ ဝမ်းမြောက်ကြောင်း ၃ ဧပြီလ ၂၀၂၆ ရက်စွဲဖြင့် သဝဏ်လွှာပေးပို့ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီသမ္မတ နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အား နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည့်အတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Sihasak Phuangketkeow ထံမှ ဝမ်းမြောက်ကြောင်း သဝဏ်လွှာပေးပို့ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81444 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး Sihasak Phuangketkeow သည် နေပြည်တော်သို့ ဧပြီ ၂၁-၂၂ အလုပ်ခရီးသွားရောက်ပြီး၊ သမ္မတဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81980 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၊ ကောင်စီဝင် ဦးသန်းဆွေ (ယခင်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး) တို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၊ ကောင်စီဝင် ဦးသန်းဆွေ ထိုင်းနိုင်ငံ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအား လက်ခံတွေ့ဆုံ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81988 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ - ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် မစ္စတာ [[အာနုထင်း ချာန်ဝီရာကွန်း|အနုထင် ချာဝီရကွန်]]၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ် (Official Visit) အဖြစ် ဦးမင်းအောင်လှိုင် ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-08-06 |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်အား ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်က အစိုးရအိမ်တော်၌ နိုင်ငံတော်အဆင့် အခမ်းအနားဖြင့် ဂုဏ်ပြုကြိုဆို |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-%E1%80%A6%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%84%E1%80%BA-57/ |access-date=2026-08-06 |website=Popular |language=en-US}}</ref> * ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်လုပ်ကိုင်နေသော မြန်မာအလုပ်သမား အရေအတွက်မှာ ၄.၁ သန်း ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း ထိုင်းနိုင်ငံ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ထိုင်းတွင် မြန်မာအလုပ်သမား ၄ ဒသမ ၁ သန်းရှိဟု ထိုင်းအလုပ်သမား၀န်ကြီးဌာန ထုတ်ပြန် |url=https://burmese.dvb.no/post/795861 |access-date=2026-10-16 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == နှစ်နိုင်ငံကြား သံတမန် အဆက်အသွယ် == {| class="wikitable" |+ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ အထူးအာဏာကုန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသော ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် သံအမတ်ကြီးများ ! !သံအမတ်ကြီး !တာဝန်ထမ်းဆောင်သည့်ကာလ !ရက်ပေါင်း !ခန့်အပ်သူ !ရင်းမြစ် |- |၁။ |ဦး[[ချစ်ဆွေ (သံအမတ်ကြီး)|ချစ်ဆွေ]] |၁၈ ဇွန် ၂၀၂၂ - ၃၁ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ |{{Age in years and days|2022|6|18|2025|1|31}} | rowspan="2" |ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် | |- |၂။ |ဦး[[ဇော်ဇော်စိုး]] |၂၅ မတ် ၂၀၂၅ - လက်ရှိ |{{Age in years and days|2025|3|25}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.moi.gov.mm/news/68755|title=ဦးဇော်ဇော်စိုးအား ထိုင်းနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်|publisher=Ministry of Information|accessdate=2025-6-8|date=2025-3-25|year=2025|month=3}}</ref> |} ==ကိုးကား== {{Reflist}} ==ဆက်လက်ဖတ်ရှုရန်== * {{cite web |url=https://www.thefreelibrary.com/Thai-Myanmar+relations+returning+to+normal%2c+Thaksin+says.-a076143572 |title=Thai-Myanmar relations returning to normal, Thaksin says |author=<!-- Staff writer --> |date=20 June 2001 |publisher=[[Kyodo News International]] |via=[[The Free Library]]}} * [https://fall.law.fsu.edu/collection/LimitsinSeas/IBS063.pdf International Boundary Study No. 63 – February 1, 1966 Burma – Thailand Boundary] {{မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး}} [[Category:မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး | ]] [[Category: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး|ထိုင်း]] [[Category:ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး|မြန်မာ]] e1s02nqjhhw4i8ei6gaeeybab58igvi 0 259387 1058140 1043117 2026-10-15T16:11:46Z ~2026-55339-14 149533 1058140 wikitext text/x-wiki {{refimprove}} {{Infobox military unit|unit_name=အမှတ်(၇၂) သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|image=Shoulder Sleeve Insignia of Myanmar Armour Corps.svg|country={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}|allegiance=|branch=[[သံချပ်ကာ]]|type=|role=မြေပြင်စစ်ဆင်ရေး၊ ပစ်ကူ‌ပေးခြင်း၊ မြေပြင်သိမ်းပိုက်ခြင်း၊ ‌ရွှေ့လျားစစ်ကစားခြင်း။|garrison_label=ဌာနချုပ်|equipment=|equipment_label=|nickname=တင့်တပ်|motto="ကာကွယ်၊ ပစ်အား၊ စစ်ကစား" "တိုက်ပွဲအောင်နိုင်၊ ဆုံးဖြတ်ခိုင်မာ၊ သံချပ်ကာ"|colors=|colors_label=|march=|battles=|decorations=|battle_honours=<!-- Commanders -->|identification_symbol={{ubl|[[File:Myanmar Armored Crops.png|frameless|180px]]| သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့များ}}|identification_symbol_2={{ubl|[[File:Shoulder Sleeve Insignia of Myanmar Armour Corps Training School.svg |frameless|180px]]|တင့်ကားတပ် လက်မောင်းတံဆိပ်{{citation needed}}}}|image_size=216px|caption=သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့၏ လက်ရုံးတံဆိပ်ပုံ}} အမှတ်(၇၂) သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် သည် [[အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] နယ်မြေဖြစ်သော [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊]] [[အုန်းတော (မြောက်)ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|အုန်းတော]] တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် များသည် [[သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့]] ၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် တပ်မတော်တွင် သံချပ်ကာကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ သံချပ်ကာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှု ၅ ခုရှိသည်။ == သမိုင်း == {{Empty section}} == ဖွဲ့စည်းပုံ == {{Expand section}} === သံချပ်ကာ တပ်ရင်းများ === # အမှတ် (၅၀၀၄) တင့်ကားတပ်ရင်း - [[အရာတော်မြို့]] # အမှတ် (၅၀၁၄) တင့်ကားတပ်ရင်း - [[ဗန်းမော်မြို့]] # အမှတ် (၆၀၀၅) တင့်ကားတပ်ရင်း - [[အုန်းတော (မြောက်)ရွာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်|အုန်းတောရွာ]] # အမှတ် (၆၀၀၆) တင့်ကားတပ်ရင်း - [[ကန့်ဘလူမြို့]] # အမှတ် (၇၀၀၄) သံချပ်ကာတိုက်ခိုက်ရေးတပ်ရင်း - [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] # အမှတ် (၇၀၀၅) သံချပ်ကာတိုက်ခိုက်ရေးတပ်ရင်း - [[မိုးညှင်းမြို့]] # အမှတ် (၇၀၀၄) သံချပ်ကာတိုက်ခိုက်ရေးတပ်ရင်း - [[မြစ်ကြီးနားမြို့]] (?) # အမှတ် (၆၀၀၈) တင့်ကားတပ်ရင်း တနိုင်းမြို့ == စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == {{Expand section}} * ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇော်ထွန်းဦး<ref>https://www.moi.gov.mm/iprd/news/107463</ref> == ကိုးကား == <references /> {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း)]] lh6x33pc473ojmqjcwb01mrumvg18g3 0 259388 1058141 1037997 2026-10-15T16:14:43Z ~2026-55339-14 149533 1058141 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} {{Infobox military unit|unit_name=အမှတ်(၇၄) သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|image=Shoulder Sleeve Insignia of Myanmar Armour Corps.svg|country={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}|allegiance=|branch=[[သံချပ်ကာ]]|type=|role=မြေပြင်စစ်ဆင်ရေး၊ ပစ်ကူ‌ပေးခြင်း၊ မြေပြင်သိမ်းပိုက်ခြင်း၊ ‌ရွှေ့လျားစစ်ကစားခြင်း။|garrison_label=ဌာနချုပ်|equipment=|equipment_label=|nickname=တင့်တပ်|motto="ကာကွယ်၊ ပစ်အား၊ စစ်ကစား" "တိုက်ပွဲအောင်နိုင်၊ ဆုံးဖြတ်ခိုင်မာ၊ သံချပ်ကာ"|colors=|colors_label=|march=|battles=|decorations=|battle_honours=<!-- Commanders -->|identification_symbol={{ubl|[[File:Myanmar Armored Crops.png|frameless|180px]]| သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့များ}}|identification_symbol_2={{ubl|[[File:Shoulder Sleeve Insignia of Myanmar Armour Corps Training School.svg |frameless|180px]]|တင့်ကားတပ် လက်မောင်းတံဆိပ်{{citation needed}}}}|image_size=216px|caption=သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့၏ လက်ရုံးတံဆိပ်ပုံ}} အမှတ်(၇၄) သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် သည် ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတိုင်|အင်းတိုင်ရွာ]] တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် များသည် [[သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့]]၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် တပ်မတော်တွင် သံချပ်ကာကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ သံချပ်ကာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှု ၅ ခုရှိသည်။ == သမိုင်း == {{Empty section}} == ဖွဲ့စည်းပုံ == {{Expand section}} === သံချပ်ကာ တပ်ရင်းများ === {{Expand section}} # အမှတ် (၅၀၁၀) တင့်ကားတပ်ရင်း - ကိုးလုံးကွင်းကျေးရွာ၊ [[မှော်ဘီမြို့]] # အမှတ် (၇၀၀၇) သံချပ်ကာတိုက်ခိုက်ရေးတပ်ရင်း - [[အင်းတိုင်|အင်းတိုင်ကျေးရွာ]]၊ လှည်းကူးမြို့နယ် # အမှတ် (၇၀၁၀) သံချပ်ကာတိုက်ခိုက်ရေးတပ်ရင်း - [[အင်းတိုင်|အင်းတိုင်ကျေးရွာ]]၊ လှည်းကူးမြို့နယ် # အမှတ် (၇၀၁၁) သံချပ်ကာတိုက်ခိုက်ရေးတပ်ရင်း - [[မုဒုံမြို့]] == စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == {{Empty section}} == ကိုးကား == <references /> {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း)]] n8org3yu5ycl3l2f7jld65oei39jybk 1058143 1058141 2026-10-15T16:24:32Z Mayor mt 1506 /* စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ */ 1058143 wikitext text/x-wiki {{unreferenced}} {{Infobox military unit|unit_name=အမှတ်(၇၄) သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်|image=Shoulder Sleeve Insignia of Myanmar Armour Corps.svg|country={{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}}|allegiance=|branch=[[သံချပ်ကာ]]|type=|role=မြေပြင်စစ်ဆင်ရေး၊ ပစ်ကူ‌ပေးခြင်း၊ မြေပြင်သိမ်းပိုက်ခြင်း၊ ‌ရွှေ့လျားစစ်ကစားခြင်း။|garrison_label=ဌာနချုပ်|equipment=|equipment_label=|nickname=တင့်တပ်|motto="ကာကွယ်၊ ပစ်အား၊ စစ်ကစား" "တိုက်ပွဲအောင်နိုင်၊ ဆုံးဖြတ်ခိုင်မာ၊ သံချပ်ကာ"|colors=|colors_label=|march=|battles=|decorations=|battle_honours=<!-- Commanders -->|identification_symbol={{ubl|[[File:Myanmar Armored Crops.png|frameless|180px]]| သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့များ}}|identification_symbol_2={{ubl|[[File:Shoulder Sleeve Insignia of Myanmar Armour Corps Training School.svg |frameless|180px]]|တင့်ကားတပ် လက်မောင်းတံဆိပ်{{citation needed}}}}|image_size=216px|caption=သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့၏ လက်ရုံးတံဆိပ်ပုံ}} အမှတ်(၇၄) သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် သည် ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[လှည်းကူးမြို့နယ်]]၊ [[အင်းတိုင်|အင်းတိုင်ရွာ]] တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်။ သံချပ်ကာ စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် များသည် [[သံချပ်ကာယန္တရားတပ်ဖွဲ့]]၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်။ လက်ရှိတွင် တပ်မတော်တွင် သံချပ်ကာကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ သံချပ်ကာစစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှု ၅ ခုရှိသည်။ == သမိုင်း == {{Empty section}} == ဖွဲ့စည်းပုံ == {{Expand section}} === သံချပ်ကာ တပ်ရင်းများ === {{Expand section}} # အမှတ် (၅၀၁၀) တင့်ကားတပ်ရင်း - ကိုးလုံးကွင်းကျေးရွာ၊ [[မှော်ဘီမြို့]] # အမှတ် (၇၀၀၇) သံချပ်ကာတိုက်ခိုက်ရေးတပ်ရင်း - [[အင်းတိုင်|အင်းတိုင်ကျေးရွာ]]၊ လှည်းကူးမြို့နယ် # အမှတ် (၇၀၁၀) သံချပ်ကာတိုက်ခိုက်ရေးတပ်ရင်း - [[အင်းတိုင်|အင်းတိုင်ကျေးရွာ]]၊ လှည်းကူးမြို့နယ် # အမှတ် (၇၀၁၁) သံချပ်ကာတိုက်ခိုက်ရေးတပ်ရင်း - [[မုဒုံမြို့]] == စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူများ == == ကိုးကား == <references /> {{တပ်မတော် (ကြည်း)}} [[ကဏ္ဍ:တပ်မတော် (ကြည်း)]] lvrrrx8ziu0puf0zhw7427fblxl6999 3 265406 1058091 959380 2026-10-15T12:54:29Z Céréales Killer 26636 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Fróis]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ꯑ]] သို့ Céréales Killerက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Fróis|Fróis]]" ကို "[[Special:CentralAuth/ꯑ|ꯑ]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 855851 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် Jaozinhoanaozinho ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၁:၃၈၊ ၁၃ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၅ (UTC) i4i77b3cc8hbb9fhhchdj6r4x3nn9nr 3 266227 1058317 959411 2026-10-16T11:03:16Z EmausBot 5629 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ꯑ]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1058317 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ꯑ]] s2qbssgmykuqx7jwrmjf8ky8wdoqdk1 3 279584 1058318 959381 2026-10-16T11:03:26Z EmausBot 5629 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ꯑ]] သို့ ပြန်ညွှန်းနှစ်ထပ်ဖြစ်နေသည်ကို ပြင်နေသည် 1058318 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ꯑ]] s2qbssgmykuqx7jwrmjf8ky8wdoqdk1 0 280044 1058300 1058017 2026-10-16T06:19:11Z Salai Rungtoi 22844 /* ကွယ်လွန်သူများ */ 1058300 wikitext text/x-wiki {{Events by month|၂၀၂၆|prefix=မုခ်ဝ:လက်ရှိဖြစ်ရပ်များ/}}{{Year nav|2026}} {{Year article header|2026}} == ဖြစ်ပွားဆဲ ဖြစ်ရပ်များ == * [[မြန်မာ့ပြည်တွင်းစစ် (၂၀၂၁-လက်ရှိ)]] * [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] * [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]] * [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]သက်တမ်း * [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]သက်တမ်း == အဓိက ဖြစ်ရပ်များ == === ဇန်နဝါရီ === * [[၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[ဘူလ်ဂေးရီးယားနိုင်ငံ]]သည် [[ယူရို|ယူရိုငွေကြေး]]ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ယူရိုဇုန်၏ ၂၁ ခုမြောက် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်။<ref>{{cite press release|title=Bulgaria ready to use the euro from 1 January 2026: Council takes final steps|date=July 8, 2025|publisher=Council of the European Union|url=https://www.consilium.europa.eu/en/press/press-releases/2025/07/08/bulgaria-ready-to-use-the-euro-from-1-january-2026-council-takes-final-steps/}}</ref> * [[၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[ကော်သူးလေတပ်မတော် (KTLA)]]က မြန်မာနိုင်ငံက ခွဲထွက်ပြီး ကော်သူးလေသမ္မတနိုင်ငံ တည်ထောင်လိုက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ကော်သူးလေနိုင်ငံသစ် ကြေညာ၊ သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်စောနယ်ဒါးမြ တာဝန်ယူ |url=https://burmese.dvb.no/post/740655 |access-date=8 Jan 2026 |website=DVB}}</ref> * [[၉ ဇန်နဝါရီ]] - မြန်မာနိုင်ငံနှင့် [[ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ]]တို့သည် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်မှစတင်၍ နှစ်နိုင်ငံအကြား သံအမတ်ကြီးအဆင့်ဖြင့် သံတမန်အဆက်အသွယ် ထူထောင်ကြသည်။ ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ (၁၂၇) နိုင်ငံမြောက် သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် ဆိုမာလီယာဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံတို့အကြား သံတမန်အဆက်အသွယ်ထူထောင် |url=https://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaanng-chiumaaliiyaaphkdrysmmttniungngnttiuakaa |url-status=live |access-date=၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂၀၂၆ |website=Myanmar Digital News}}</ref> * [[၁၁ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၂) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၁၀၀ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း(၂) ကျင်းပပြီးစီး |url=https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |access-date=2026-02-28 |language=en-US |archive-date=1 February 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260201035017/https://xinhuamyanmar.com/news/myanmar/nm-2611131/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=■ ရွေးကောက်ပွဲအပိုင်း(၂)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များ၌ မဲပေးမှုများ ပြီးဆုံး၍ မဲရုံများစတင်ပိတ်သိမ်း |url=https://news-eleven.com/article/309049 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၄ ဇန်နဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံးဥပဒေကို တတိယအကြိမ်ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ |url=http://www.mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcusmmttmnmaaniungngntteaa-amiusaakaakyrennglunkhunrekeaangcii |access-date=2026-03-13 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref>               * [[၂၅ ဇန်နဝါရီ]] - [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ၏ အပိုင်း (၃) ကို မြို့နယ်ပေါင်း ၆၁ ၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်(တနဂ်​နွေ​နေ့)တွင် ကျင်းပမည့် ​ရွေး​ကောက်ပွဲအပိုင်း(၃)တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ် ၆၁ မြို့နယ် |url=https://news-eleven.com/article/309419 |access-date=2026-02-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၇ ဇန်နဝါရီ]] - ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းထွန်းနောင်]]အား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ မူလတာဝန်များသို့ ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်း၏နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]]ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်ထားသဖြင့် [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကောင်မရှင်]]အဖွဲ့ဝင်သစ် ဖြစ်လာသည်။ <ref>{{Cite web|title=ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းထွန်း​နောင်အား စစ်ဘက်မူလတာဝန် ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေပြီး ၎င်း၏​နေရာတွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဖုန်းမြတ်အား ခန့်အပ်|url=https://news-eleven.com/article/309488|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-06|language=my}}</ref> * [[၂၉ ဇန်နဝါရီ]] - ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ် အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ​ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​ကြောင်း အမိန့်များကို ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့်ဆက်လက်ထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/76504 |access-date=2026-02-27 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ယခင်​အရေးပေါ် အခြေအနေ​ကြေညာထားသည့် ၆၃ မြို့နယ်တွင် အရေးပေါ်အခြေအနေ​နှင့် စစ်အုပ်ချုပ်​ရေးအမိန့်ကို ရက်​ ၉၀ ဆက်လက်တည်ရှိ​​ကြောင်းကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/309542 |access-date=2026-02-27 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ဖေဖော်ဝါရီ === * [[၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[ပြည်ထောင်စုအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]]ကို [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ * [[၇ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် [[မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု]] ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခြင်းအခမ်းအနားကို နေပြည်တော်ရှိ  MICC -1 ခန်းမတွင် ကျင်းပခဲ့သည်။ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဆုကို "''[[ပန်းမြိုင်လယ်မှ ဥယျာဉ်မှူး]]''"ဇာတ်ကားက ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■၂၀၂၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုများ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ ပြုလုပ် |url=https://news-eleven.com/article/309744 |access-date=2026-02-22 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ]] - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ သံရုံး ယာယီတာဝန်ခံကို မြန်မာနိုင်ငံကနေ ထွက်ခွာရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်။ * [[၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြန်မာ့တော်ဝင်နဂါးတပ်တော်|ဗမာအမျိုးသားတော်လှန်ရေးတပ်မတော်]]၏ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် [[ဗိုလ်နဂါး]]သည် မြန်မာ့တပ်မတော်ထံ လက်နက်ချခဲ့သည်။ * [[၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]မှ ထွက်ခွာရန် ပြင်ဆင်နေသည့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသားလေကြောင်းလိုင်း]] ၏ ATR-72-600 အမျိုးအစား ခရီးသည်တင်လေယာဉ်ကို FPV Suicide Drone များဖြင့် ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ခဲ့မှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လေယာဉ်၏ ခေါင်းပိုင်း၊ ကိုယ်ထည်အလယ်ပိုင်းနှင့် နောက်မီးပိုင်းတို့တွင် ဗုံးစထိမှန်၍ အနည်းငယ်ပျက်စီးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ် တိုက်ခိုက်ခံရပြီးနောက် လေယာဉ်ခရီးစဉ်များ ဖျက်သိမ်းထား |url=https://npnewsmm.com/news/699966621a20c677ac351113 |url-status=live |website=NP News}}</ref><ref>{{Cite web |last=Burmese |first=R. F. A. |date=2026-02-21 |title=မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်မှာ ခရီးသည်တင်လေယာဉ် တိုက်ခိုက်ခံရ |url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/02/21/mna-airline-rebel-drone-burma-junta/ |access-date=2026-02-22 |website=မြန်မာဌာန |language=my}}</ref> * [[၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ]] - တတိယအကြိမ်မြောက် လွှတ်တော်အသီးသီး၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လအတွင်း ကျင်းပသွားမည်ဖြစ်ရာ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော်]]ကို (၁၆) ရက်နေ့၊ [[အမျိုးသားလွှတ်တော်]]ကို (၁၈) ရက်နေ့နှင့် တိုင်းဒေသကြီး/ပြည်နယ်လွှတ်တော်များကို (၂၀) ရက်နေ့တို့တွင် အသီးသီးစတင်ကျင်းပရန် ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80312 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80315 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကျင်းပရန်ခေါ်ယူခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=https://www.moi.gov.mm/index.php/news/80316 |access-date=2026-02-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၄ ဖေဖော်ဝါရီ]] - ရန်ကုန်မြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ [[ဖင်လန်နိုင်ငံ]]သံရုံးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၈) ရက်နေ့၌ ပိတ်သိမ်းမည်ဟု တရားဝင်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=■ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဖင်လန်နိုင်ငံသံရုံး ပိတ်သိမ်းမည် |url=https://news-eleven.com/article/310071 |access-date=2026-02-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=အခွန်အယူခံခုံအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80422|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-02-27|language=en}}</ref> * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]]နှင့် [[အစ္စရေးနိုင်ငံ|အစ္စရေး]]နိုင်ငံတို့သည် [[အီရန်နိုင်ငံ]]အတွင်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ နိုင်ငံတော်ခေါင်းဆောင်ကြီး အလီ ခါမေနီ အပါအဝင် အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီး အများအပြား သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel carry out joint attack on Iran as Tehran launches retaliatory strikes |url=https://www.bbc.co.uk/news/live/cn5ge95q6y7t |access-date=28 February 2026 |publisher=BBC News}}</ref> ယင်းကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အီရန်က ပင်လယ်ကွေ့ဒေသရှိ အမေရိကန်စစ်အခြေစိုက်စခန်းများကို လက်တုံ့ပြန်တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite news |date=28 February 2026 |title=US and Israel attack Iran as Trump says ‘major combat operations’ under way – live |url=https://www.theguardian.com/world/live/2026/feb/28/israel-attacks-iran-as-blasts-heard-in-tehran-live-updates?page=with:block-69a2c4c98f08e575db5bd4de#block-69a2c4c98f08e575db5bd4de |access-date=28 February 2026 |publisher=The Guardian}}</ref> === မတ် === * [[၁ မတ်]] - မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မင်းတုန်းမြို့နယ်]]၊ အနောက်ဘက် ရှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ပြောင်းရွာဝန်းကျင်ကို လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ သေဆုံးသူ ၂၅ ဦး ရှိခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ခင်ရီရီဇော် |date=2026-03-02 |title=မင်းတုန်းမြို့အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရှိ ကုန်တင်ကားရပ်နားစခန်းကို ဗုံးကြဲ၊ ၂၅ ဦးသေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73008/ |access-date=2026-03-02 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=မင်းတုန်းမြို့နယ်၌ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ကုန်သည်နှင့် ကားသမား ၂၅ ဦး သေဆုံး |url=https://burmese.dvb.no/post/748482 |access-date=2026-03-02 |website=မကွေးတိုင်း၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ပြောင်းကျေးရွာအနားရှိ ကုန်ကားတွေ ရပ်နားထားတဲ့ နေရာကို စစ်ကောင်စီတပ်က လေကြောင်းကနေ ဗုံးကြဲတိုက်ခဲ့တာကြောင့် ရခိုင်ကုန်သည်နဲ့ ကားသမား အပါအဝင် ၂၅ ယောက် သေဆုံးပြီး ပြင်းထန… |language=en}}</ref> * [[၂ မတ်]] - [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]]သည် [[တောင်သူလယ်သမားနေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် အမိန့်အမှတ် ၆/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ (၂၈၂၅) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80494 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၇/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား/သူ (၁၀) ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80496 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅၀(ည) နှင့်  ၅၂(က) အရ ပြစ်မှုကျခံနေရသည့် ၇,၃၃၇ ဦး တို့အား လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80498 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊​ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် အဆိုပါ အဆိုပါပုဒ်မများအရ တရားစွဲဆိုခံထားရကာ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေသူ ၁၂,၄၈၇ ဦး နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အမှုပေါင်း ၉,၅၃၂ မှုကို ပိတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၅ဝ(ည)၊ ၅၂(က) ဖြင့် ကြားနာစစ်ဆေးဆဲအမှုများကိုပိတ်သိမ်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/80500 |access-date=2026-03-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၃ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု|အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသအတွင်း၌ စစ်ရေး ပဋိပက္ခများကြောင့်]] လောင်စာဆီတင်သွင်းသည့်သင်္ဘောများဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရာ ရေလမ်းကြောင်း တစ်လျှောက်တွင် အတားအဆီး၊ အဟန့်အတားပိတ်ဆို့မှုများကြောင့် စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၇ ရက်မှစတင်၍ ပုဂ္ဂလိက ပိုင်ယာဉ်များ လစဉ် စုံရက်များတွင် စုံအက္ခရာနှင့် မ ရက်များတွင် မ အက္ခရာ နံပါတ်ပါယာဉ်များ ​မောင်းနှင်အသုံးပြုရန် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] သတင်းထုတ်ပြန်​ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီ ခြိုးခြံချွေတာသုံးစွဲရေးအတွက် ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80530 |access-date=2026-03-04 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၄ မတ်]] - ** သင်ကြားရေးဗီဇာ (Study Visa) ဖြင့် ဝင်ရောက်လာပြီး နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားသူများ တိုးလာနေမှုကြောင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ]]အပါအဝင် [[အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ|အာဖဂန်နစ္စတန်]]၊ [[ဆူဒန်နိုင်ငံ|ဆူဒန်]] နှင့် [[ကင်မရွန်းနိုင်ငံ|ကင်မရွန်း]] စုစုပေါင်း နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှ လျှောက်ထားသူများအတွက် ဗီဇာ ထုတ်ပေးမှုကို ရပ်ဆိုင်းထားကြောင်း [[ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ|ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံအစိုးရ]] က ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံလေးနိုင်ငံမှ ကျောင်းသားများကို ကျောင်းသားဗီဇာထုတ်ပေးမှု ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်ဟု ဗြိတိန်ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/310263 |access-date=2026-03-04 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]သည် [[စစ်ဘက်ရေးရာ လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့|စရဖ အရာရှိချုပ်]]အဖြစ်မှ [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ကြည်း)]] အဖြစ်သို့ ရာထူးအဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၀/၂၀၂၆)<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80569 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> နှင့် [[ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များ|တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ (ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၂၆) တို့ကို အသစ်ပြင်ဆင်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |title=တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80571 |access-date=2026-03-05 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ပုလဲမြို့နယ်]]၊ မရိုးတုန်းကျေးရွာကို ပါရာမော်တာ နှစ်စီးဖြင့် ဗုံးကြဲခဲ့ရာ ကလေးငယ်တဦးအပါအဝင် ဒေသခံ ငါးဦးထက်မနည်း သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=Now |first=Myanmar |date=2026-03-05 |title=စစ်ရေးပြင်းထန်နေသည့် ပုလဲမြို့နယ်တွင် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ၇ ဦးသေ |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73154/ |access-date=2026-03-07 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |title=ပုလဲမြို့နယ်ကို စစ်တပ်က ဗုံးကြဲ၊ ပြည်သူ ၄ ဦး သေဆုံးပြီး ၇ ဦးထက်မနည်း ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749049 |access-date=2026-03-07 |website=စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မရိုးတုံးရွာကို မတ် ၄ ရက် ည ၉ နာရီကျော်နဲ့ မတ် ၅ ရက် မနက် ၁၀ နာရီကျော်မှာ စစ်တပ်က စက်တပ်လေထီးနဲ့ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် အရပ်သား ၄ ယောက် နေရာမှာတင် သေဆုံးခဲ့ပြီး … |language=en}}</ref> *[[၅ မတ်]] - [[ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်]]: ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ပထမပတ်မှစတင်၍ မိုဘိုင်းလက်ကိုင်ဖုန်းအသုံးပြုသူများသည် စံချိန်စံညွှန်းနှင့် ကိုက်ညီပြီး နိုင်ငံတော်သို့ သတ်မှတ်ထားသော အခွန်များ ပေးဆောင်ထားသည့် ဖုန်းများကို အသုံးပြုနိုင်စေရန်အတွက် ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) ကို စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း CEIR နှင့် EIR စနစ် စီမံကိန်းဦးစီးကော်မတီမှ သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=မတ်လ ပထမပတ်မှစ၍ ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်းသက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ်(CEIR) အား စတင်အသုံးပြုမည် |url=https://news-eleven.com/article/310289 |access-date=2026-03-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ဗဟိုမိုဘိုင်းစက်ပစ္စည်း သက်သေခံမှတ်ပုံတင်စနစ် (CEIR) စတင်အသုံးပြုဆောင်ရွက်မည့် အစီအစဉ်ကို ပြည်သူသို့ အသိပေးကြေညာခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80618 |access-date=2026-03-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၆ မတ်]] - [[၂၀၂၆ အစ္စရေး–အမေရိကန်တို့၏ အီရန်အပေါ် တိုက်ခိုက်မှု]]: [[အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသ]]တွင် လတ်တလောဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည့် တိုက်ခိုက်မှုများအတွက် မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် လွန်စွာစိုးရိမ်ပူပန်လျက်ရှိကြောင်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသတွင်းဆိုင်ရာ သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80643 |access-date=2026-03-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၇ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ရှေ့နေများအက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80673 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ယစ်မျိုးခွန်|ယစ်မျိုး]]ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=ယစ်မျိုးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80674 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၄/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မျိုးစေ့]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း၊<ref>{{Cite web |title=မျိုးစေ့ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80675 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ဥပဒေအမှတ် ၁၅/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြေဩဇာ]]ဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကိုလည်းကောင်း<ref>{{Cite web |title=မြေဩဇာဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80676 |access-date=2026-03-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အသီးသီး ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ * [[၈ မတ်]] ** - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၏ သား၊ [[မိုဂျ်တာဘာ ခါမေနီ|မိုဂျလ်တာဘာ ခါမေနီ]]ကို တတိယမြောက် [[အီရန်နိုင်ငံ]]၏ [[အီရန်နိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်|အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်]] အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရသည်။ <ref>{{Cite web |title=အီရန်၏ အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်နေရာကို အယာတိုလာ ခါမေနီ၏သားဖြစ်သူ မိုဂျ်တာဘာအား ရွေးချယ် |url=https://news-eleven.com/article/310269 |access-date=2026-03-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[အမ်းမြို့နယ်]]၊ [[ဒလက်ချောင်းဒေသ အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှု|ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှု]] ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း (၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး (၃၂) ဦး ဒဏ်ရာရရှိပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်း အချို့လည်း သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |title=■အမ်းမြို့နယ် ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းအား တပ်မ​တော်က လေကြောင်းတိုက်ခိုက် ခဲ့သဖြင့် တပ်မ​တော်သား စစ်သုံ့ပန်း(၁၁၆) ဦး သေဆုံးပြီး အရပ်သားသုံ့ပန်းအချို့ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ဟု AA အဖွဲ့ထုတ်ပြန်မှု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310463 |access-date=2026-03-13 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=အမ်းမြို့နယ်က စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်း ဗုံးကြဲခံရပြီး ၁၂၀ နီးပါးသေဆုံး၊ ၃၀ ကျော် ဒဏ်ရာရ |url=https://burmese.dvb.no/post/749879 |access-date=2026-03-13 |website=ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အမ်းမြို့နယ်၊ ဒါးလက်ချောင်းဒေသရှိ စစ်သုံ့ပန်းအကျဉ်းစခန်းတခုကို စစ်ကောင်စီက မတ် ၈ ရက်မှာ လေကြောင်းကနေ ၃ နာရီခွဲခန့်ကြာ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် စစ်သုံ့ပန်းနဲ့ အရပ်သား အကျဉ်းသား ၁၁၆… |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=ထွန်းအောင် |first=ဖဒူ |date=2026-03-11 |title=အမ်းမြို့နယ်ဗုံးကြဲမှု အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်မှ သုံ့ပန်းအများစု သေဆုံး |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73267/ |access-date=2026-03-13 |website=Myanmar Now |language=en-US}}</ref> * [[၉ မတ်]] - ** ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်သည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ အပိုင်း (၁) နှင့် (၂) အတွက် တင်သွင်းလာသည့် ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို စတင်ကြားနာစစ်ဆေးခဲ့ပြီး၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) က အမှုအမှတ် (၁/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဒေါက်တာကောင်းထက်ခိုင် (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးပေါင်ဇလန်း (ZNP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) က အမှုအမှတ် (၂/၂၀၂၅) ဖြစ်သည့် လျှောက်ထားသူ ဦးဝင်းကြူ (USDP) နှင့် လျှောက်ထားခံရသူ ဦးခိုင်ဦး (PP) တို့၏အမှုကိုလည်းကောင်း အသီးသီးစတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ရွေးကောက်ပွဲကန့်ကွက်လွှာအမှုနှစ်မှုကို ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၁) နှင့် ရွေးကောက်ပွဲခုံအဖွဲ့ (၂) တို့ဖြင့် စတင်ကြားနာစစ်ဆေး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80710 |access-date=2026-03-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** ပဲခူးတိုင်း၊ [[ညောင်လေးပင်ခရိုင်]]၊ [[ကျောက်ကြီးမြို့နယ်]]၊ [[ရေတွင်းကုန်းကြီးရွာ၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်|ရေတွင်းကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုမှာ လေကြောင်းဖြင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် အသက် ၆ နှစ်ကျော် ကလေးငယ်အပါအဝင် လူအယောက် ၃၀ နီးပါးသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး(KNU)က ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမှာ စစ်တပ်ဗုံးကြဲလို့ လူ ၂၅ ဦးခန့်သေဆုံး၊ ၅ ဦး အသတ်ခံရတယ်လို့ KNU ပြော - ၂၀၂၆ မတ်လ ၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgqgpqwww5xt |access-date=2026-03-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |first=လွတ်လပ်သော |date=2026-03-09 |title=ကျောက်ကြီးမြို့နယ်တွင် စစ်တပ် ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်မှုကြောင့် အရပ်သား ၃၀ သေဆုံး - လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ သတင်း - |url=https://burmese.monnews.org/2026/03/09/%E1%80%80%E1%80%BB%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%80%E1%80%BA%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%AE%E1%80%B8%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%94%E1%80%9A%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%BD%E1%80%84%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-10 |website=လွတ်လပ်သော မွန်သတင်းအေဂျင်စီ |language=en-US}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[ပုလောမြို့နယ်]]၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နှင့် လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=ပုလောမြို့နယ်၌ ခရစ်ယာန်အသင်းတော်နေရာကို စစ်တပ်ဗုံးကြဲ၊ ကလေးအပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး|url=https://burmese.dvb.no/post/749677|website=တနင်္သာရီတိုင်း ပုလောမြို့နယ်၊ တဖီလေးခိုကျေးရွာရှိ ဘာသာရေးအဆောက်အအုံပေါ်ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့အတွက် အသက် ၁၁ နှစ်အောက် ကလေး ၃ ယောက်နဲ့ လူကြီးပိုင်း အမျိုးသား ၃ ယောက် စုစုပေါင်း ၆ ယ…|access-date=2026-03-10|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ယင်းမာပင်ခရိုင်ထဲက NUG တပ်စခန်း ၂ ခု မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4gwek9gq7t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-10|access-date=2026-03-10|language=my}}</ref> * [[၁၀ မတ်]] - ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၈/၂၀၂၆ ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလင်းအောင် အား ကျန်းမာရေးအရ အနာယူးခွင့်ပြုပြီး၊ အမိန့်အမှတ် ၉/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒေါက်တာစန္ဒာဦးအား အစားထိုး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80726|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80725|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-03-11|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၀/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ် ဦး[[နေစိုး]]အား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုလိုက်ပြီး၊<ref>{{Cite web |title=တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80727|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> အမိန့်အမှတ် ၁၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြတ်စံဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်ခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web |title=ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/80728|access-date=2026-03-11|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၂/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ချင်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ချင်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး ဦးကျော်သောင်းအောင် နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ် ဦးအောင်မော်တို့ကို အသီးသီး ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80729 |access-date=2026-03-11 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** မန္တလေးတိုင်းအတွင်း တော်လှန်ရေးတပ်ဖွဲ့များ နောက်ဆုံးထိန်းချုပ်ထားသည့် [[တကောင်း|တကောင်းမြို့]]ကို စစ်ကောင်စီတပ်က ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်မှစတင်ကာ တစ်လကျော်ကြာ အင်အားသုံးထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကျပြီး မန္တလေးတိုင်းတစ်ခုလုံးကို စစ်တပ် ထိန်းချုပ်|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73241/|website=Myanmar Now|date=2026-03-10|access-date=2026-03-12|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}{{Dead link|date=April 2026 }}</ref><ref>{{Cite web|title=မန္တလေးတိုင်း NUG နောက်ဆုံးလက်ကျန် တကောင်းမြို့ကို စစ်ကော်မရှင်သိမ်းယူ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/03/11/myanmar-burma-conflict-tagaung-nug/|website=မြန်မာဌာန|date=2026-03-11|access-date=2026-03-12|language=my|first=R. F. A.|last=Burmese}}</ref><ref>{{Cite web|title=တကောင်းမြို့ကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်ကော်မရှင်ထုတ်ပြန်လာ|url=https://myaelattathan.com/news/22992/|website=Myaelatt Athan|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=MLAT}}</ref> * [[၁၁ မတ်]] - ** ၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် [[တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲ|တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ]]: ၂၀၂၅- ၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲသို့ ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရန် စာရင်းပေးသွင်းထားသူ နှစ်သိန်းခြောက်သောင်းကျော်ရှိပြီး၊ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့မှ စတင်ဖြေဆိုလျက်ရှိပြီး မတ်လ ၁၇ ရက်နေ့အထိ ဖြေဆိုကြရမည်ဖြစ်ပြီး မတ် ၁၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့အား ပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်သည်။​<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ် စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80766 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ - ၂၀၂၆ ပညာသင်နှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲနှင့် စက်မှု၊ စိုက်ပျိုး၊ မွေးမြူရေးတက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲများ စတင်ဖြေဆို {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80772 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ ပထမနေ့ မြန်မာစာဘာသာရပ်ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကျော်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/310445 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီသည် ဥပဒေအမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ငွေမည်းခဝါချခြင်း|ငွေကြေးခဝါချမှု]]တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ (ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ် ၁၁/၂၀၁၄)ကို ဤဥပဒေဖြင့် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်။​<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-12 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ငွေကြေးခဝါချမှုတို-က်ဖျ-က်ရေးဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%81%82%E1%81%80%E1%81%82%E1%81%86-%E1%80%81%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BE%E1%80%85%E1%80%BA-%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%80%E1%80%BC%E1%80%B1%E1%80%B8%E1%80%81%E1%80%9D%E1%80%AB%E1%80%81%E1%80%BB/ |access-date=2026-03-12 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** [[ဒီမိုကရက်တစ် ကရင်အကျိုးပြုတပ်မတော်|ဒီမိုကရေစီအကျိုးပြုကရင်တပ်မတော်]] (D.K.B.A) မှ အမှတ်(၁) စစ်ကွပ်ကဲရေးလက်အောက်ခံ အမှတ်(၉၁၅) တပ်ရင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသည့် အရာရှိ ၂ ဦးအား ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့တွေထံ ပူးပေါင်းပါဝင်မှုကြောင့် တပ်ဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ အပြီးအပိုင် ထုတ်ပယ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref> ** စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံသစ်အဖြစ် စက်သုံးဆီ ပြတ်လပ်မှုနှင့် ဆီဆိုင်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် တန်းစီဝယ်ယူမှုများကို ထိန်းချုပ်ရန်အတွက် နေပြည်တော်၊ ရန်ကုန်၊ မန္တလေးနှင့် တောင်ကြီးမြို့တို့ရှိ စက်သုံးဆီအရောင်းဆိုင်များတွင် တယ်လီဖုန်း Application အသုံးပြု၍ အလိုအလျောက် စိစစ်ရောင်းချသည့်စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စမ်းသပ်အသုံးပြုမည်ဟု စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာနက ကြေညာထားသည်။<ref>{{Cite web |title=စက်သုံးဆီရောင်းချမှုများအပေါ် စိစစ်ကြပ်မတ်နိုင်ရေးဆောင်ရွက်သွားမည့်အစီအမံ အသိပေးထုတ်ပြန်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80768 |access-date=2026-03-12 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်သုံးဆီဆိုင်များတွင် မော်တော်ယာဉ်များကို QR Code ဖြင့် စက်သုံးဆီ စမ်းသပ်ရောင်းချ |url=https://news-eleven.com/article/310451 |access-date=2026-03-12 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်း၊ [[သရက်ချောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မင်းဒပ်ရွာ၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်|မင်းဒပ်ကျေးရွာ]]ရှိ နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကျော် အခြေချခဲ့သည့် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ဝင်းဝတပ်စခန်းကို KNLA နှင့် PDF တော်လှန်ရေး ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ် ၁၂ ရက် ဘီဘီစီ သတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ရှမ်းမြောက်က ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ထဲ TNLA နဲ့ MNDAA အင်အားတိုးနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cj326geenvrt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=သရက်ချောင်းနှင့် ပလောက်မြို့ကြား တစ်ခုတည်းသော စစ်ကော်မရှင်စခန်းကို သိမ်းယူ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73294/|website=Myanmar Now|date=2026-03-12|access-date=2026-03-12|language=en-US|last=သူရအောင်}}</ref> * [[၁၃ မတ်]] - [[ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း|ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်း]]၏ ကစားသမားဖြစ်သူ [[မောင်မောင်လွင် (ဘောလုံးသမား)|မောင်မောင်လွင်]]သည် ပွဲကြည့်စင်ရှိ အမျိုးသမီးပရိသတ်တစ်ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက် ကျူးလွန်ခဲ့သည့်အတွက် ၎င်းအား ၆ လ ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ်နှင့် ဒဏ်ကြေးငွေ ကျပ်သိန်း ၃၀ ပေးဆောင်ရန် [[မြန်မာ နေရှင်နယ် လိဂ်|မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်]] (MNL) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ် ၁ ဦးအပေါ် ကိုယ်ထိလက်ရောက်ကျူးမှုဖြင့် မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ကစားခွင့်ပိတ်|url=https://burmese.dvb.no/post/750191|website=အမျိုးသမီး ပရိသတ်တယောက်အပေါ် ပွဲကြည့်စဉ်မှာ ကိုယ်ထိလက် ရောက်ကျူးလွန်ခဲ့တဲ့ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းရဲ့ ကစားသမား မောင်မောင်လွင်ကို ၆ လ ပွဲပယ်နဲ့ ဒဏ်ကြေး‌ ငွေ ကျပ် သိန်း ၃၀ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်လိုက်တယ်လို့ မြန်…|access-date=2026-03-13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=အမျိုးသမီးပရိသတ်ကို ကိုယ်ထိလက်ရောက်တွန်းထိုးခဲ့သည့် မောင်မောင်လွင်ကို ပွဲပယ်ပြစ်ဒဏ် ခြောက်လနှင့် ဒဏ်ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ချမှတ်|url=https://news-eleven.com/article/310472|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-13|language=my}}</ref> * [[၁၄ မတ်]] - အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၇/၂၀၂၆ ဖြင့် [[အာကာသသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်]]ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=အာကာသသိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မရှင်ဥပဒေပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80825 |access-date=2026-03-15 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၅ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၈/၂၀၂၆ ဖြင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ [[အခွန်အခ|အခွန်အကောက်]] ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်အကျိုးသက်ရောက်မည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ပြည်ထောင်စု၏ အခွန်အကောက်ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80851 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီရုံး အမိန့်အမှတ် ၁၃/၂၀၂၆ ဖြင့် [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့|ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့]]၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၂၇၂၃၈ ဗိုလ်မှူးကြီး မင်းသူကျော် အစား ကြည်း ၃၂၈၃၅ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမိုးဝင်း ဖြင့်လည်းကောင်း၊ [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့|ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၊]] လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးကို ကြည်း ၃၀၁၀၇ ဗိုလ်မှူးကြီး ခန့်မွန်ဆွေ အစား ကြည်း ၃၀၃၃၉ ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးမင်းဦး ဖြင့် အစားထိုးခန့်အပ်သည်။ <ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးများ အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80839 |access-date=2026-03-16 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၁၆ မတ်]] **[[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်|တတိယအကြိမ် ပြည့်သူလွှတ်တော်]]ကို ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပပြီး၊ [[ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ|ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ]]အဖြစ် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ|ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီ]] ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[ခင်ရီ]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်။ ထို့နောက်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦး[[မောင်မောင်အုန်း]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=■တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးများ စတင်ကျင်းပ|url=https://news-eleven.com/article/310534|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ပြည်သူ့လွှတ်တော်စတင်ကျင်းပ၊ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးခင်ရီ ရေပန်းစားနေ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/ckg352l0jz6t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-16|access-date=2026-03-16|language=my}}</ref> ** ကွတ်ခိုင်မြို့ ထိန်းချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကန့်တပ် (MNDAA) နှင့် တအာင်းတပ် (TNLA) တို့အကြား နှစ်ဖက်တင်းမာမှုများ နှစ်ရက်ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် [[ကွတ်ခိုင်မြို့]]အား MNDAA က အပြီးအပိုင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-17 |title=ရှမ်းမြောက်အရေး MNDAA နဲ့ TNLA ခေါင်းဆောင်တွေ လောက်ကိုင်မှာ တွေ့ဆုံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cvgk20p4k6pt |access-date=2026-03-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[နတ်တလင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖလံပင်ရွာမရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ဖလံပင်ကျေးရွာမှ]] စစ်တပ် စစ်ကြောင်းက ပစ်ခတ်ခဲ့တာကြောင့် ပြည်သူ ၃ ဦး သေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းဆီးခံထားရသည်။<ref>{{Cite web |last=ကျော်ကြီး |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းမှာ စစ်တပ်ကပစ်ခတ်လို့ ပြည်သူ ၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၅ ဦးဖမ်းခံရ |url=https://myaelattathan.com/news/23027/ |access-date=2026-03-19 |website=Myaelatt Athan |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=mmblogmaster |date=2026-03-17 |title=နတ်တလင်းတွင် အကြမ်းဖက်စစ်တပ်စစ်ကြောင်းက ပြည်သူ ၃ ဦးကို သတ်ဖြတ်ကာ နေအိမ် ၁၆၀ ကျော်ကို မီးရှို့ |url=https://maun-mm.com/2026/03/17/nattalin-3/ |access-date=2026-03-19 |website=Maun |language=en-US}}</ref>ဖလံပင်ရွာက နေအိမ် ၁၅၀ လုံးနှင့် [[ရှားစီးဘို (အထက်စု)ရွာ၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်|ရှားစီးဘို]]ရွာက နေအိမ် ၁၅ လုံးတို့ကို မီးရှို့ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-19 |title=ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပေါ် က နတ်တလင်းမြို့စစ်ရေး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cvglee9j7xzo |access-date=2026-03-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၇ မတ်]] ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၁၉/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်|မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်]]ဆိုင်ရာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=https://www.myanmardigitalnewspaper.com/my/mnmaaniungngnkuulkmttchiungraaupde-ptttthaan |access-date=2026-03-18 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> ** "သမီးလှကျွန်း တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ဘေးမဲ့တော" အား [[သမီးလှကျွန်းအဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်|သမီးလှကျွန်း အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်]] သို့ ဧရိယာတိုးချဲ့ပြင်ဆင်၍ အဏ္ဏဝါအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင် သတ်မှတ်ခဲ့။ * [[၁၈ မတ်]] ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]]၏ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ဦး[[အောင်လင်းဒွေး]]အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဦး [[Jeng Phang နော်တောင်]]အား ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း အသီးသီး ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-18 |title=၂၀၂၆ မတ်လ ၁၈ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကာလုံအမှုဆောင်ချုပ် ဦးအောင်လင်းဒွေး အမျိုးသားလွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clygyzg0396t |access-date=2026-03-18 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၂၀/၂၀၂၆ ဖြင့် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။​<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးဥပဒေကို ပဉ္စမအကြိမ် ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/80929 |access-date=2026-03-18 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၁၉ မတ်]] - [[၂၀၂၆ ဟော်မုဇ်ရေလက်ကြား အကျပ်အတည်း]]: လေယာဉ်ဆီအကန့်အသတ်ဖြစ်မှုကြောင့် ခရီးသည်တစ်ဦးကို ၁၀ ကီလိုသာ ထပ်တိုးသယ်ယူခွင့်ပြုမည်ဟု [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်းလိုင်း]] (MAI)နှင့် [[မြန်မာအမျိုးသား လေကြောင်းလိုင်း|မြန်မာအမျိုးသာလေကြောင်းလိုင်း]] (MNA) တို့က အသီးသီးကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref> * [[၂၀ မတ်]] - ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို စတင်ကျင်းပသည်။ ဒုတိယသမ္မတများ ရွေးချယ်တင်မြှောက်နိုင်ရန်အတွက် သက်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ အစုအဖွဲ့အလိုက် အစည်းအဝေးများကို မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် ကျင်းပမည် ဖြစ်ပြီး၊ ဒုသမ္မတသုံးယောက်ကို မတ်လ ၂၅ ရက်မှာ စိစစ်မှာဖြစ်ပြီး မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့မှာ ရွေးချယ်တင်မြှောက်မှုပြုလုပ်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်။​<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ် ၂၀ ရက်- မတ် ၃၀ မှာ သမ္မတ တင်မြှောက်ဖို့လျာထား|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c77ml61nz4gt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-20|access-date=2026-03-20|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=ဒုတိယသမ္မတလောင်းများအမည်စာရင်း မတ် ၃၀ ရက် တင်သွင်းမည်|url=https://burmese.dvb.no/post/261196|website=DVB Burmese|access-date=2026-03-20|language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် [[ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များ|ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်များ]] အသီးသီးကျင်းပပြီး၊ တိုင်းဒသေကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်အကြီးအကဲများကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။​ **[[၂၀၂၆ ကွတ်ခိုင်မြို့တိုက်ပွဲ]]: လောက်ကိုင်မြို့၌ [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) ပါဝင်သော တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုတစ်ရပ် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရန် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်။ အဆိုပါ သဘောတူညီချက်များအရ ကွတ်ခိုင်မြို့ကို MNDAA က ဆက်လက်ထိန်းချုပ်သွားမည်ဖြစ်ပြီး [[ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့|ညီနောင်မဟာမိတ်]]များအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ရေး၊ နယ်မြေသတ်မှတ်မှု ထားရှိရေးနှင့် ဖမ်းဆီးထားသူများကို ပြန်လည်လွှတ်ပေးရေးတို့ ပါဝင်ကြောင်း TNLA ပြန်ကြားရေးတာဝန်ရှိသူ လွေးယေဦးက ပြောကြားခဲ့ရာ၊ MNDAA က ဖမ်းဆီးထားသည့် TNLA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀ ခန့်အား ပြန်လည်လွှတ်ပေးရန် စီစဉ်သည်။<ref>{{Cite web|title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-21|access-date=2026-03-21|language=my}}</ref> **[[၂၀၂၆ ချင်းပြည်နယ်လွှတ်တော် တိုက်ခိုက်ခံရမှု]]: ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးမြို့၌ ကျင်းပနေသည့် တတိယအကြိမ် ချင်းပြည်နယ် လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးကို [[ချင်းဒေသကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ချင်းလဲန်းကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] (ဟားခါး)(CDF-Hakha)က ဒရုန်းဖြင့် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> **စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ကသာမြို့]]မှာ တိုက်လေယာဉ်နှင့် ဗုံးကြဲမှုကြောင့် မဟာလေးထပ်ဘုန်းကြီးကျောင်းက သံဃာအပါအဝင် စစ်ဘေးရှောင်နှင့် ဒေသခံများ လူအယောက် ၅၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-03-21 |title=မတ် ၂၁ ရက် နိုင်ငံတဝန်းသတင်းများအနှစ်ချုပ်-ကသာ လေကြောင်းဗုံးကြဲ ဆယ်ချီသေဆုံး |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c70530ylpgro |access-date=2026-03-22 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=KNG |date=2026-03-20 |title=ကသာမြို့လယ်ခေါင် ဗုံးကြဲခံရ၊ သေဆုံးဒဏ်ရာရသူတွေများနိုင်တယ်လို့ဆို |url=https://burmese.kachinnews.com/2026/03/20/am1-388/ |access-date=2026-03-22 |website=Kachin News Group (KNG) |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကသာမြို့တွင် စစ်ရှောင်များနေသည့်ဘုန်းကြီးကျောင်း ဗုံးကြဲခံရ၍ ၆၀ ထက်မနည်းသေဆုံး |url=https://burmese.narinjara.com/local-news/detail/69be6b725ec101b7a780ccc4 |access-date=2026-03-22 |website=burmese.narinjara.com |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |last=ludunwayoo |date=2026-03-21 |title=စစ်တပ်လွှတ်​တော်​ငါးရက်​မြောက်​နေ့မှာ ကသာမြို့ကစစ်ဘေးရှောင်​တွေခိုလှုံတဲ့ဘုန်းကြီးကျောင်းကို စစ်​ကောင်စီ ဗုံးကြဲ |url=https://www.ludunwayoo.com/news-mm/2026/03/22/151892/ |access-date=2026-03-22 |website=LuduNwayOo |language=my-MM }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-03-21 |title=ကသာနဲ့ မြောင်မှာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရပြီး သေဆုံးသူအများပြားနဲ့ ဒဏ်ရာရသူတွေရှိခဲ့ |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/03/21/%e1%80%80%e1%80%9e%e1%80%ac%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7-%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%84/ |access-date=2026-03-22 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> **၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ချင်းတော်လှန်ရေးနေ့တွင် ချင်းအမျိုးသားတရပ်လုံး အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းပါဝင်ကြရန် [[ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး]]က တိုက်တွန်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web|title=ချင်းလူငယ်များ အမျိုးသားရေးအသိဖြင့် စစ်မှုထမ်းရန် CNF တိုက်တွန်းနေ|url=https://myanmar-now.org/mm/news/73449/|website=Myanmar Now|date=2026-03-20|access-date=2026-03-22|language=en-US|first=Myanmar|last=Now}}</ref> * [[၂၂ မတ်]] - ** အရှေ့အလယ်ပိုင်း ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော စက်သုံးဆီပြတ်လပ်မှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်သည့်အနေဖြင့် အစိုးရရုံးများမှ ဝန်ထမ်းများသည် ရုံးသို့လာရောက်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့၏နေအိမ် သို့မဟုတ် အဆောင်များတွင်သာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ရန် သတ်မှတ်လိုက်ကြောင်း အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ၊ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သည်။ ယင်းသို့ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်း (work from home) စနစ်ကို ၂၀၂၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်မှစတင်၍ အပတ်စဉ် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တိုင်း ဆောင်ရွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိကအလုပ်ဌာနများအနေဖြင့်လည်း အလားတူ အိမ်မှအလုပ်လုပ်ခြင်းစနစ်ကို အတတ်နိုင်ဆုံး လိုက်နာဆောင်ရွက်သွားရန် ထုတ်ပြန်ထားသည်။<ref>{{Cite web |title=အပတ်စဉ်ဗုဒ္ဓဟူးနေ့အား အစိုးရရုံးဌာနများ၏ ရုံးလုပ်ငန်းများကို နေအိမ်မှသာဆောင်ရွက်ကြရန် သတ်မှတ်ကြေညာ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81059 |access-date=2026-03-23 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၂၃ မတ်]] - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်သည် ခါးကျီးပေါင်းရောဂါကြောင့် အာရုံကြောညပ်ခြင်း ဝေဒနာ ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ၂ နာရီကြာ ခွဲစိတ်မှုအောင်မြင်ကြောင်း စစ်ကော်မရှင်က ထုတ်ပြန်။<ref>{{Cite web |title=သတင်းထုတ်ပြန်ချက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81078 |access-date=2026-03-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၂၈ မတ်]] - ၂၀၂၅ မြန်မာနိုင်ငံငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁) နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကို နေပြည်တော်၌ ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ငလျင်ကြီးကြောင့် နေပြည်တော်အပါအဝင် တိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်နယ် (၁၀) ခု၌ သေဆုံးသူ ၃၈၁၈ ဦး၊ ပျောက်ဆုံးသူ ငါးဦး၊ ဒဏ်ရာရသူ ၅၁၀၄ ဦး၊ ဘေးသင့်အိမ်ထောင်စု ၁၆၂၅၆၃ စု၊ ဘေးသင့်လူဦးရေ ၄၂၄၀၆၃ ဦးနှင့် ယာယီရွှေ့ပြောင်း လူဦးရေ ၂၇၉၁၁၁ ဦးရှိခဲ့ကြောင်း၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုအနေဖြင့် စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၇၉၇၉ ဘီလီယံကျော်ရှိကြောင်း နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌက ပြောကြားသည်။ <ref>{{Cite web |title=မန္တလေးငလျင်ကြီးလှုပ်ခတ်မှု (၁)နှစ်ပြည့်အခမ်းအနားကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81220 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *[[၃၀ မတ်]] - **[[၂၀၂၆ မြန်မာတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ရာထူးအပြောင်းအလဲ]] *** ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး|ရဲဝင်ဦး]]သည် [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]]ဖြစ်လာပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကျော်စွာလင်း]]သည် [[ဒုတိယတပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ် ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ပြည်သူ့လွှတ်တော်က စစ်ခေါင်းဆောင်ကို ဒုသမ္မတ အမည်စာရင်းတင်သွင်း|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx290r3lvm0t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-03-30|access-date=2026-03-30|language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ မြန်မာ့တပ်မတော်၏ တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် တာဝန်လွှဲပြောင်းလက်ခံခြင်း ဂုဏ်ပြုစစ်ရေးပြအခမ်းအနား ကျင်းပပြုလုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81247 |access-date=2026-03-30 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် တစညပါတီမှ ဒေါက်တာကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် တင်သွင်းခဲ့ပြီး<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=ပြည်သူ့လွှတ်တော်က ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒေါက်တာ ကျော်ဆွေကို ဒုသမ္မတလောင်း အမည်စာရင်း တင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%B0%E1%80%B7%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%80-%E1%80%97%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%9C%E1%80%BA/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref>၊ အမျိုးသားလွှတ်တော်အစုအဖွဲ့က ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာတူးဂျာနှင့် ကြံ့ခိုင်ရေးပါတီကိုယ်စားပြု ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် [[နန်းနီနီအေး]] အား ရွေးချယ်တင်သွင်းခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-03-30 |title=အမျိုးသားလွှတ်တော်မှ ဒေါက်တာ တူးဂျာနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ဒုသမ္မတလောင်းအဖြစ် အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%A1%E1%80%99%E1%80%BB%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B8%E1%80%9E%E1%80%AC%E1%80%B8%E1%80%9C%E1%80%BD%E1%80%BE%E1%80%90%E1%80%BA%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%BE-%E1%80%92%E1%80%B1/ |access-date=2026-03-30 |website=Popular |language=en-US}}</ref> *** ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ဦး[[ဌေးငွေ]] အား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်ထဲရေးနှင့် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ *** KIO ၊ KNU ၊ CNF ၊ KSIEC၊ CRPH နှင့် NUG တို့ပါဝင်သော [[ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ|ဖက်ဒရယ်ဒီမိုကရေစီ ပြည်ထောင်စုပေါ်ထွန်းရေး ဦးဆောင်ကောင်စီ]]ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ထုတ်ပြန်လိုက်သည်။ * ၃၁ မတ် ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ရေးအဖွဲ့ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့က ဒုတိယသမ္မတလောင်းအဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]]ကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြပြီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များအစုအဖွဲ့ကမူ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]ကို ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <br /> === ဧပြီ === * [[၂ ဧပြီ]] - ** ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ် ကော့ကရိတ်-မြဝတီ အာရှလမ်းမကြီးကို တိုက်ပွဲများကြောင့် ပိတ်ထားရာမှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=လကမ္ဘာဆီသွားမယ့် Artemis II ယာဉ် ကမ္ဘာပတ်လမ်းပေါ်ရောက်ပြီ - ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3ex5eq4nypt |access-date=2026-04-02 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-02 |title=မြဝတီ-ကော့ကရိတ် အာရှလမ်း ပြန်ဖွင့် - New Day Myanmar |url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%9d%e1%80%90%e1%80%ae-%e1%80%80%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%b7%e1%80%80%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90%e1%80%ba-%e1%80%a1%e1%80%ac%e1%80%9b%e1%80%be%e1%80%9c%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%b8/ |access-date=2026-04-02 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=ကုန်သွယ်မှုပမာဏအများဆုံးစီးဆင်းရာ ဘားအံ-ကော့ကရိတ်-မြဝတီ (အာရှလမ်းပိုင်း) ပြန်လည်ဖွင့်လှစ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81336 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ဥပဒေအမှတ် ၅၁/၂၀၂၆ ဖြင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ|ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေ]]ကိုပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်သူ့စစ်မှုထမ်းဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့်ဥပဒေ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81337 |access-date=2026-04-03 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၃ ဧပြီ]] ** [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံသမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]]: ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် ဦး[[ညိုစော]]၊ ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး]] အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်သမ္မတအိပ်မက်ပြည့်ဝ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/czrey4p725jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-03|access-date=2026-04-03|language=my}}</ref> ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ လဲလှယ်ရောင်းဝယ်ရေးဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းသည်။ ** အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ ဥပဒေအမှတ် ၅၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်အရ (၁-၁-၂၀၂၁) မှ (၃၁-၃-၂၀၂၅) ရက်နေ့အထိ ကာလအတွင်း ပို့ကုန်များ တင်ပို့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ပို့ကုန်ရငွေ ပြန်လည်မဝင်ရောက်သေးသည့် ကုမ္ပဏီပေါင်း (၂၈၇) ခုသည် နိုင်ငံခြားသုံးငွေ စီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းများနှင့် အမိန့်ကြော်ငြာစာများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လိုက်နာခြင်းမရှိသောကြောင့် အဆိုပါကုမ္ပဏီများနှင့် ၎င်းတို့၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်ပျက်စာရင်းသွင်းလိုက်ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web|title=ပို့ကုန်ရငွေပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ကျန်ရှိသည့်ကုမ္ပဏီ (၂၈၇) ခု၏ ကုမ္ပဏီနှင့်ကုမ္ပဏီ၏ ဒါရို-က်တာအဖွဲ့ဝင်များအား အမည်မည်းစာရင်း ထည့်သွင်းကြောင်း ဗဟိုဘဏ်က ထုတ်ပြန်|url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%95%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%B7%E1%80%80%E1%80%AF%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9B%E1%80%84%E1%80%BD%E1%80%B1%E1%80%95%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%9C%E1%80%8A%E1%80%BA%E1%80%9D%E1%80%84%E1%80%BA-2/|website=Popular|date=2026-04-04|access-date=2026-04-04|language=en-US|first=Popular|last=Journal}}</ref> * [[၄ ဧပြီ]] - ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်မှစတင်၍ ရပ်နားထားခဲ့ရာမှ ဧပြီ ၄ ရက် နံနက်ပိုင်းတွင် [[မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်]]၌ ခရီးသည်တင်လေကြောင်းလိုင်းများ စတင်၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲနေပြီဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားလေဆိပ်၌ လေကြောင်းလိုင်းများဆင်းသက်မှု ရက်ပေါင်း ၄၀ ကျော် ရပ်နားထားခဲ့ပြီး ယနေ့မှစ၍ ပြန်လည်ပြေးဆွဲ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81429 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * [[၆ ဧပြီ]] - ** ရိုဟင်ဂျာများအား လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟူသော စွဲဆိုချက်နှင့် အဆိုပါအခင်းအဖြစ်အပျက်ဖြစ်ပွားစဉ်က [[တပ်မတော်]]၏ ရာထူးအကြီးဆုံးဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]]အပေါ် အရေးယူရန် တိုင်တန်းချက်ကို [[အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ|အင်ဒိုနီးရှား]]တရားစီရင်ရေး အာဏာပိုင်များက တရားဝင် လက်ခံလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ယူကေအခြေစိုက် တာဝန်ခံမှုရှိစေရေး-မြန်မာ (MAP) အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူ ခရစ္စ ဂန်းနက်စ်က ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0">{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** မကွေးတိုင်း၊ ဆောမြို့တွင် ပြီးခဲ့သောနှစ် အောက်တိုဘာလ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် သက်ငယ်မုဒိမ်းမှုနှင့် လူသတ်ကာ အလောင်းဖျောက်မှုကျူးလွန်သူအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG) ၏ ဆောမြို့နယ်တရားရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့က သေဒဏ်ချမှတ်လိုက်ကြောင်း မြို့နယ်တရားရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလင်းထက်က ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။<ref name=":0" /> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများအရ ခန့်အပ်မည့် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရာထူးများအတွက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြချက်များကို ဖတ်ကြားခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> *[[၇ ဧပြီ]] **တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေးစတုတ္ထနေ့တွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[သာဌေး]]အပါအဝင် တရားသူကြီး ၉ ဦးပါ ဖွဲ့စည်းမှုကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသန်းစိုးအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က အတည်ပြုသည်။ ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးအား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ရန် လွှတ်တော်က သဘောတူသည်။ [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]] (အသစ်) ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးကို အတည်ပြုသည်။ ဝန်ကြီးများနှင့် ကျန်တရားသူကြီးများ အမည်စာရင်းများကို ဖတ်ကြားတင်ပြခဲ့ပြီး ဧပြီ ၉ ရက် အစည်းအဝေးတွင် ကန့်ကွက်မှုများ လက်ခံမည်ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> **[[၂၀၂၆ ပန်ဆန်း ပေါက်ကွဲမှု]] * [[၈ ဧပြီ]] ** အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဘတ်စ် အာရတ်ချီ (Abbas Araghchi) က အီရန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့အကြား [[ဟော်မုဇ် ရေလက်ကြား]] ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရန် အပါအဝင် နှစ်ပတ်ကြာ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီမှုကို အတည်ပြုပြောကြားခဲ့သည်။ အဆိုပါ အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို အီရန်အမျိုးသားလုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ကောင်စီ (Supreme National Security Council) က အတည်ပြုချက်ပေးထားသည်။<ref>{{Cite web |title=Iran agrees to ceasefire, offers conditional Hormuz passage |url=https://shafaq.com/en/Middle-East/Iran-agrees-to-ceasefire-offers-conditional-Hormuz-passage |access-date=2026-04-09 |website=Shafaq News |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပဉ္စမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-04-08 |title=ပြည်သူကိုကိုယ်စားပြုရေး ဆောင်ရွက်ရန် ပြည်သူ့ |url=https://onenewstvchannel.com/politic/people-hluttaw/%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%9e%e1%80%b0%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%80%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%9a%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ac%e1%80%b8%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%af%e1%80%9b%e1%80%b1/ |access-date=2026-04-09 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81524 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** [[တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်]] ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး၊ ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး ပြီးစီးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81525 |access-date=2026-04-09 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><br /> * [[၉ ဧပြီ]] ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးများအဖြစ် ဦးသောင်းနိုင်၊ ဦးသိန်းကိုကို၊ ဒေါ်သင်းသင်းနွဲ့၊ ဒေါ်ပြုံးပြုံးအေး၊ ဒေါက်တာကိုကိုနိုင်၊ ဦးဝင်းမြင့်၊ ဒေါ်စိုးခက်ခက်၊ ဒေါ်သင်းသင်းချိုတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်တရားသူကြီးရှစ်ဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု|url=https://news-eleven.com/article/311163|website=Eleven Media Group Co., Ltd|access-date=2026-04-09|language=my}}</ref> ** [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးကျော်ဝင်းသိန်း၊ ဒုတိယရဲဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဝင်းဇော်မိုး၊ ဒေါက်တာထွန်းထွန်းဦး၊ ဦးလွန်းဘော်၊ ဦးကျော်စိုးညွန့်၊ ဦးတိုးရီ၊ ဦးတင်အောင်ဝင်း၊ ဦးမင်းဟန်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311162 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ၃၀ ဦး ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311161 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဗဟိုဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများအဖြစ် ဦးဇော်မြင့်နိုင်၊ ဦးသက်ထွန်းအောင်၊ ဒေါက်တာစန္ဒာဦးနှင့် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအဖြစ်  ဒေါက်တာရီရီအး၊ ဦးတင်မြင့်၊ ဒေါက်တာလှညွန့်၊ ဒေါက်တာဇော်ဦး၊ ဒေါက်တာဖြူဖြူအိတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌများ၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်များအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311160 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ဒေါက်တာသီတာဦးနှင့် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်အဖြစ် ဒေါ်နိုင်သက်ဦးတို့အား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311159 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး|ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]]ဥက္ကဋ္ဌ ဦး[[အောင်ဇော်သိန်း]]အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ဦးဉာဏ်ထွန်း၊ ဦးမျိုးတင့်၊  ဦးကျော်ဆန်း၊ ဦးတူးမော်၊ ဒေါ်စုစုဝင်း၊ ဒေါ်ဥမ္မာအေး၊ ဦးတင့်ဝေ၊ ဒေါက်တာမာလာမော်တို့ကို ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က သဘောတူအတည်ပြုခဲ့။<ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသူက တင်ပြထားသည့် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး ဥက္ကဋ္ဌဦးအောင်ဇော်သိန်း အပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်ကိုးဦးအား ခန့်အပ်ရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်အတည်ပြု |url=https://news-eleven.com/article/311158 |access-date=2026-04-09 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ** ဆိုက်ဘာရာဇဝတ်မှု တစ်မျိုးဖြစ်သည့် [[ဧရာဝတီဘဏ်]] Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှု သုံးစွဲသူ အများအပြား ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=■ AYA Visa Prepaid Card မှ transaction များဖြတ်တောက်ခံရမှုများ ဖြစ်ပွား |url=https://news-eleven.com/article/311181 |access-date=2026-04-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * [[၁၀ ဧပြီ]] ** [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] ကြေညာချက်အမှတ် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် ကြေညာချက်တွင် ပြည်ထောင်စုအဆင့်ပုဂ္ဂိုလ်များအား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကတိသစ္စာပြုပြီး သည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၂၇ အရ အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီက ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် ဥပဒေပြုရေး၊အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာများကို လွှဲပြောင်းပေးအပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ ကြေညာချက်အမှတ် ၃ / ၂၀၂၆ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81654 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်နှင့် ဒုတိယသမ္မတများဖြစ်ကြသည့် ဦးညိုစော၊ ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့သည် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်နာယကရှေ့မှောက်၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး ကတိသစ္စာပြုလွှာပေါ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |last=Journal |first=Popular |date=2026-04-10 |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်သမ္မတသစ်နှင့် ဒု-သမ္မတများ ကတိသစ္စာပြု |url=https://www.popularmyanmar.com/%E1%80%99%E1%80%BC%E1%80%94%E1%80%BA%E1%80%99%E1%80%AC%E1%80%94%E1%80%AD%E1%80%AF%E1%80%84%E1%80%BA%E1%80%84%E1%80%B6%E1%80%90%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%BA%E1%80%9E%E1%80%99%E1%80%B9%E1%80%99%E1%80%90-3/ |access-date=2026-04-10 |website=Popular |language=en-US}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်မည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို အဖွဲ့ဝင် ၃၄ ဦး၊ ဝန်ကြီးဌာန (၃၁) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ** တော်လှန်ရေးကာလ ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး [[ကော်သူးလေအတိုင်ပင်ခံကောင်စီ]] (KCC) နဲ့ [[ကော်သူးလေအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] (KGC) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်ကြောင်း ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံးက ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web |last=DVB TV News |date=2026-04-11 |title=ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီကို KNU ဖွဲ့စည်း- DVB News |url=https://www.youtube.com/watch?v=CZEAY59xewI |access-date=2026-04-12}}</ref><ref>{{Cite web |title=KNU က ကော်သူးလေပဋိညာဉ်ကို အတည်ပြုပြီး ကော်သူးလေ အတိုင်ပင်ခံကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်း |url=https://bur.mizzima.com/2026/04/10/87297 |url-status=live |access-date=၁၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ |website=Mizzima}}</ref><br /> * [[၁၂ ဧပြီ|၁၂]] - မကွေးတိုင်း၊ [[ပခုက္ကူမြို့နယ်]]၊ ပန်းတိုင်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၊ မြောက်လူးကံရွာကို စစ်တပ်က မီးရှို့တဲ့အတွက် အိမ် ၄၀၀ ကျော်မီးလောင်ကျွမ်းပြာကျသွားကြောင်း ဒေသခံတွေကပြောသည်။<ref>{{Cite web |last=Burmese|first=R. F. A.|date=2026-04-13|title=ပခုက္ကူလေဆိပ်နားက မြောက်လူးကံရွာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခံရ|url=https://www.rfa.org/burmese/news/2026/04/13/myauklukan-village-burnt-down/|access-date=2026-04-14|website=မြန်မာဌာန|language=my}}</ref> * ၁၃ ဧပြီ - [[ကရင်ပြည်နယ်]]၊ [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်]]ရှိ မြိုင်ကြီးငူ-မဲသဝေါဒေသအတွင်းတည်ရှိသော စစ်တပ်၏ ကြယ်ပြောင်ကုန်း တပ်စခန်းအား [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) နှင့် ပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း မြေပြင်သတင်းရင်းမြစ်အချို့က အတည်ပြုပြောကြားသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-13 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မြန်မာလူထုနဲ့ အတူရှိနေကြောင်း အမေရိကန်နဲ့ ယူကေက သင်္ကြန်ဆုတောင်းပေးပို့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2dg3z017mt |access-date=2026-04-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၄ ဧပြီ]] - ချင်းပြည် (Chinland) ကောင်စီနှင့် [[ချင်းပြည်အစိုးရ]]အဖွဲ့၏ လက်အောက်ရှိ ချင်းပြည်ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ တည်ထောင်သည့် Chinland Jordan School of Medicine ဆေးတက္ကသိုလ်အား ချင်းပြည်နယ်၊ ချင်းလုံမြို့၌ ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၅ ရက် - ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှု ရက်ပေါင်း ၁,၉၀၀ ရှိလာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mkk7p1j5jt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-15|access-date=2026-04-15|language=my}}</ref> * ၁၆ ဧပြီ - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများ၏ လွှမ်းမိုးမှုများကြောင့် တော်လှန်ရေးအင်အားစုများအကြား ညီညွတ်ရေးတွင် အတားအဆီးများ ရှိနေသည်ဟု [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရ|အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]]၏ ယာယီသမ္မတ [[ဒူဝါလရှီးလ]]က အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ ငါးနှစ်ပြည့် မိန့်ခွန်းတွင် ပြောကြားလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-16 |title=၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံတွေရဲ့ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ညီညွတ်ရေးမှာ အတားအဆီးရှိနေတယ်လို့ NUG ၅ နှစ်ပြည့်မှာ ယာယီသမ္မတ ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cx2d1vrj7jmt |access-date=2026-04-16 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဧပြီ - ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး အမိန့်အမှတ် ၄၀/၂၀၂၆ ဖြင့် အကျဉ်းသား/သူ ၄,၃၃၅ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်လိုက်ပြီး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81788 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref>၊ အမိန့်အမှတ် ၄၁/၂၀၂၆ ဖြင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသူ/သား ၁၇၉ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြု၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81789 |access-date=2026-04-17 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *** အဂတိလိုက်စားမှုဆိုင်ရာ ပုဒ်မများနှင့် ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၁၃၀ (က) တို့ဖြင့် စွဲဆိုတရားစွဲခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း ထောင်ဒဏ် ၉ နှစ်နှင့် ၆ လ ချမှတ်ကာ အကျဉ်းချခဲ့ရသည့် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦး[[ဝင်းမြင့် (နိုင်ငံတော်သမ္မတ)|ဝင်းမြင့်]]အား တောင်ငူအကျဉ်းထောင်မှ မိသားစုထံသို့ ပြန်လည်စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-17 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၇ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် -ဒေါ်‌အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ပြောင်းရွှေ့မယ်လို့ သတင်းထွက်ပေါ် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c8r488z2lm3t |access-date=2026-04-17 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * [[၁၈ ဧပြီ]] - စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ မင်းကွန်းဒေသရှိ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရလက်အောက်ခံ ပြည်သူ့လုံခြုံရေးအဖွဲ့ (ပလဖ) မှ ဒုတိယတာဝန်ခံအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင် ၁၅ ဦးတို့သည် စစ်ကောင်စီထံ လက်နက်စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-19 |title=ဧပြီ ၁၉ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - မင်းကွန်းတိုက်နယ် ပလဖ ဒုတာဝန်ခံအပါ ၁၅ ဦး စစ်တပ်ထံ လက်နက်ချ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cg543ry1ggdo |access-date=2026-04-19 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><br /> * [[၂၀ ဧပြီ|ဧပြီ ၂၀]] - ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ပြေးလမ်းပေါ်ထွက်ခွာနေချိန် ဘရိတ်စနစ်ချို့ယွင်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့းပြီး ရပ်နားထားသည့် [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာလေကြောင်း|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာမြန်မာ့လေကြောင်း]] (MAI) ၏ Airbus A319 လေယာဉ် အမြီးပိုင်းကို ဝင်တိုက်မိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ရန်ကုန်လေဆိပ်မှာ MNA ATR-72 ဘရိတ်ချို့ယွင်းပြီး MAI Airbus A319 ကို ဝင်တိုက်မှုဖြစ် - New Day Myanmar|url=https://newdaymyanmar.com/%e1%80%9b%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%af%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%86%e1%80%ad%e1%80%95%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%be%e1%80%ac-mna-atr-72-%e1%80%98%e1%80%9b%e1%80%ad%e1%80%90/|date=2026-04-20|access-date=2026-04-20|language=en-US}}</ref> * [[၂၁ ဧပြီ]] - စစ်ဦးစီးအရာရှိချုပ်(လေ) ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ထွန်းဝင်း]] သည် [[ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်(လေ)]] ဖြစ်လာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-21 |title=အေအေ ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နဲ့ ချင်း CPU ခေါင်းဆောင်တွေ ရခိုင်မှာတွေ့ဆုံ -၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်း တိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/clyxrv7g29gt |access-date=2026-04-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၅ ဧပြီ - ချင်းညီနောင် (CB) အဖွဲ့က တစ်နှစ်ကျော်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားရှိသည့် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ နေရာအချို့ကို စစ်တပ်က ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=ဧပြီ ၂၅ ရက် သတင်းအနှစ်ချုပ် - နေပြည်တော်မှာငလျင်လှုပ်|url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn8d05qq6edo|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-04-25|access-date=2026-04-25|language=my}}</ref> * ၂၇ ဧပြီ - အမျိုးသားစာပေဆုရှင် ဦး[[တင်ညွန့်]]နှင့် သားဖြစ်သူအပါအဝင် ၃ ဦးအား ဖမ်းဆီးခံထားရသည်။ * [[၃၀ ဧပြီ]] - ** ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သော [[ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့|ကဆုန်လပြည့်နေ့]] အထိမ်းအမှတ်အဖြင့် နိုင်ငံသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁,၅၀၈ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82285|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>နှင့် နိုင်ငံခြားသား အကျဉ်းသား၊ အကျဉ်းသူ ၁၁ ဦး<ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82287|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref>၊ စုစုပေါင်း ၁,၅၁၉ ဦးတို့ကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ အကျဉ်း​ထောင် အချုပ်​ထောင်အသီးသီးတွင် အကျဉ်းကျခံ​နေရသည့် အကျဉ်းသား အကျဉ်းသာသူ ၁၅၀၈ ဦးကို ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းခွင့်​ပေး|url=https://news-eleven.com/article/311564|access-date=2026-04-30|website=Eleven Media Group Co., Ltd|language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက် မတိုင်မီ ကျူးလွန်ခဲ့သော ပြစ်မှုတစ်ခုခုနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခြင်းခံရပြီး အကျဉ်း ထောင်/အချုပ်ထောင်/စခန်းအသီးသီးတွင် ပြစ်ဒဏ်ကျခံလျက်ရှိသော အကျဉ်းသား၊ သူများကို ရာဇဝတ်ကျင့်ထုံးဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၀၁၊ ပုဒ်မခွဲ (၁) အရ ယင်းတို့ကျခံရန်ကျန်ရှိသောပြစ်ဒဏ်၏ ခြောက်ပုံတစ်ပုံကို လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြစ်ဒဏ်လွတ်ငြိမ်းသက်သာခွင့်အမိန့် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82283|access-date=2026-04-30|website=www.moi.gov.mm|language=en}}</ref> *** [[အောင်ဆန်းစုကြည်|ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်]]အား ကျန်ရှိနေသေးသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နေအိမ်တွင်သာ ဆက်လက်ကျခံစေရန် အကျဉ်းထောင်မှ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ပြောင်းရွှေ့၊ ဓားစာခံအဖြစ် ဖမ်းဆီးထားဆဲဟု ကိုထိန်လင်းပြော |url=https://burmese.dvb.no/post/542191 |access-date=2026-05-01 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref><br /> === မေ === * ၁ မေ - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်အနီး [[ချင်းပြည်နယ်]]၊ ဟွာလ်းငိုးရမ်းဒေသ၊ [[ဖလမ်းမြို့နယ်]]၊ ခေါ်ပွီချစ်ပ် (Khawpuichhip) ကျေးရွာကို စစ်လေတပ်က လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ၁၀ နှစ်အောက် ကလေး ငါးဦးနှင့် လူကြီး တဦး စုစုပေါင်း ခြောက်ဦး သေဆုံးပြီး၊ ကိုးဦး ဒဏ်ရာရရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=အိန္ဒိယ-မြန်မာနယ်စပ်အနီး ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှု ၊ ကလေး ၅ ဦး အပါအဝင် ၆ ဦး သေဆုံး |url=https://bur.mizzima.com/2026/05/01/89167 |url-status=live |access-date=3 May 2026 |website=Mizzima}}</ref> * ၄ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]အား စစ်ရာဇဝတ်မှုများနှင့် လူသားမျိုးနွယ်အပေါ် ကျူးလွန်သည့် ရာဇဝတ်မှုများဖြင့် စွဲဆိုထားသည့် အမှုအတွက် [[တီမောလက်စ်တေနိုင်ငံ]]၏ တရားရုံးသို့ တရားဝင် အမှုတင်သွင်းလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း တရားစွဲဆိုသည့် အဖွဲ့အစည်းများက မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်မင်းအောင်လှိုင်ကို စစ်ရာဇဝတ်မှုဖြင့် တရားစွဲသည့်အမှု တီမောတရားရုံးသို့ တင်သွင်း |url=https://burmese.dvb.no/post/204215 |access-date=2026-05-04 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> * ၅ - တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းတပ်ဖွဲ့များက ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှ စတင်ကာ ထိန်းချုပ်ထားခဲ့သော အင်းတော်မြို့၏ မြို့နယ်ခွဲဖြစ်သည့် [[မော်လူးမြို့]]ကို မြန်မာစစ်တပ်က မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ထိန်းချုပ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-05-05 |title=၂၀၂၆ မေ ၅ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - အိန္ဒိယ-မြန်မာ နှစ်နိုင်ငံနယ်စပ်မှာ လက်နက်ကိုင်တပ်တွေ မရှိရေး နေပြည်တော်နဲ့ ဒေလီဆွေးနွေး |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2p15nvdm6t |access-date=2026-05-05 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၆ မေ - မတ္တရာ၊ သပိတ်ကျင်း၊ တကောင်း၊ ထီးချိုင့်၊ ကသာ၊ အင်းတော်နှင့် မော်လူးတို့ကို စစ်တပ်က ပြီးခဲ့သည့် လများအတွင်း ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေး-မတ္တရာ-သပိတ်ကျင်း-တကောင်း-ထီးချိုင့်-ကသာ-အင်းတော်-မော်လူး-နန့်စီးအောင်-မိုးညှင်း-မိုးကောင်း-မြစ်ကြီးနား လမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်အား အပြည့်အဝ ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီး၊ ဖွင့်လှစ်လိုက်ကြောင်း နိုင်ငံပိုင်သတင်းစာများမှ ကြေညာသည်။ <ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ မေ၇ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား ကားလမ်းတစ်ခုလုံးကို ထိန်းချုပ်နိုင်ပြီလို့ စစ်တပ်ကြေညာ|url=https://www.bbc.com/burmese/live/c3r2n458gw2t|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-07|access-date=2026-05-07|language=my}}</ref><ref>{{Cite web|title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက အကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူများ ယာယီစိုးမိုးထားသည့် နေရာများအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီး မန္တလေး - မတ္တရာ - သပိတ်ကျင်း-တကောင်း- ထီးချိုင့် - ကသာ - အင်းတော် - မော်လူး - နန့်စီးအောင် - မိုးညှင်း - မိုးကောင်း - မြစ်ကြီးနား ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းအား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ပေးနိုင်ခဲ့ {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82465|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-07|language=en}}</ref> * [[၇ မေ]] - မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ [[မိုးကုတ်မြို့နယ်|မိုးကုတ်]]ရတနာမြေမှ အလေးချိန် ၂,၂၀၀ ဂရမ် (၁၁,၀၀၀ ကရက်) အရွယ်အစားကြီးမားသည့် ပတ္တမြားတစ်ပွင့် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် မိုးကုတ်ရတနာမြေမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိသည့် ထူးခြားလှပပြီး အရွယ်အစားကြီးမားသော ပတ္တမြားကြီးအား ကြည့်ရှု {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82498 |access-date=2026-05-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> * ၉ မေ - UFC 328 ၏ Co-Main Event ပွဲဖြစ်သည့် ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံရှစ်ပွဲတွင် လက်ရှိချန်ပီယံ မြန်မာ MMA ကစားသမား [[ဂျော့ရှုအာဗန်|ဂျိုရှူအာဗန်]]က ပြိုင်ဘက် ဂျပန်ကစားသမား တက်ဆူရို တိုင်ရာအား အလဲထိုးနည်းဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ ဖလိုင်းဝိတ်တန်း ချန်ပီယံခါးပတ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ဂျိုရှူအာဗန် တက်ဆူရိုတိုင်ရာကို ငါးချီမြောက်တွင် အနိုင်ရပြီး ဖလိုင်းဝိတ်ချန်ပီယံကာကွယ် |url=https://news-eleven.com/article/311821 |access-date=2026-05-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၁ မေ - ဦးရဲသွင်ဟိန်း၏ [[မြေလတ်အသံ]](Myaelatt Athan)၊ ဦးဝင်းဇော်နိုင်၏ Red News Agency နှင့် ဦးဇင်မင်းထက်၏ Asia Citizens (အာရှနိုင်ငံသားများ) သတင်းအေဂျင်စီ ၃ ခုကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်သိမ်းလိုက်ကြောင်း ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်သည်။ <ref>{{Cite web|title=သတင်းအေဂျင်စီလုပ်ငန်း ပိတ်သိမ်းကြောင်း အသိပေးကြေညာချက် {{!}} Ministry Of Information|url=http://www.moi.gov.mm/news/82656|website=www.moi.gov.mm|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=သတင်းဌာန ၃ ခုကို စစ်အာဏာရှင်က ထပ်မံပိတ်သိမ်း|url=https://burmese.dvb.no/post/566989|website=DVB Burmese|access-date=2026-05-12|language=en}}</ref> * ၁၄ မေ - အမေရိကန်သမ္မတ [[ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်|ဒေါ်နယ်ထရမ့်]] (Donald Trump) သည် တရုတ်ခေါင်းဆောင် [[ရှီကျင့်ဖျင်]] (Xi Jinping) နှင့် တွေ့ဆုံရန်အတွက် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိလာသည်။<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်သမ္မတထရန့်နှင့် တရုတ်သမ္မတရှီတို့ တွေ့ဆုံ |url=https://news-eleven.com/article/311904 |access-date=2026-05-14 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> * ၁၈ မေ - [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး|ရန်ကုန်တိုင်း]]၊ [[ကျောက်တန်းမြို့]]အနီး မြန်မာ့ကမ်းရိုးတန်းကို ဗဟိုပြုပြီး မနက် ၈ နာရီ ၃၅ မိနစ်ဝန်းကျင်က အင်အားရစ်ချ်တာစကေး ၅ ဒသမ ၂ အဆင့်ရှိတဲ့ အင်အားအတော်အသင့်ပြင်းထန်တဲ့ မြေငလျင်တခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကျောက်တန်းမြို့အနီး ဗဟိုပြုပြီး အင်အား ၅ ဒသမ ၃ ရှိ ငလျင်လှုပ် |url=https://burmese.dvb.no/post/359449 |access-date=2026-05-18 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref> ** စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ [[ဒီပဲယင်းမြို့နယ်]]ရှိ မုံရွာ-ရေဦး အဝေးပြေးလမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသော [[စိုင်ပြင်မြို့]]ကို "Operation OTT" စစ်ဆင်ရေးအဖြစ် တိုက်ခိုက်သိမ်းယူခဲ့ကြောင်း [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်]] (PDF)၊ အမှတ် (၁) ရွှေဘိုခရိုင် စစ်ဌာနက သတင်းထုတ်ပြန်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေ ၁၉ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - လွတ်လပ်ရေးနှစ် ၂၅၀ ပြည့် အိမ်ဖြူတော် UFC ပွဲမှာ မြန်မာဖိုက်တာ ဗန် ပါဝင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cgrp1972qent|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-05-19|access-date=2026-05-19|language=my}}</ref> *၁၉ မေ - ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်တွင် KNU၊ KNLA နှင့် PDF တို့က သိမ်းပိုက်ထားသည့် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊]] [[မြိတ်ခရိုင်]]၊ [[တနင်္သာရီမြို့နယ်]]၊ [[မောတောင်မြို့]]ကို စစ်အုပ်စုက ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်မှစတင်သည့် စစ်ကြောင်းဖြင့် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82973 |access-date=2026-05-20 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> *မေ ၂၆ - [[၂၀၂၆ ကျောင်းသားတော်လှန်ရေးတပ်တော် အဖွဲ့ဝင်များ ဖမ်းဆီးခံရမှု]] *၂၈ မေ - ကိုးလကြာ ပိတ်ထားခဲ့သော [[ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်]] ကုန်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် မြဝတီ-မဲဆောက် [[မြန်မာ - ထိုင်း အမှတ် (၁) ချစ်ကြည်ရေးတံတား|အမှတ် ၂ ချစ်ကြည်ရေးတံတား]]အား ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်လိုက်ပြီဖြစ်သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-05-28 |title=၂၀၂၆ခုနှစ် မေ ၂၈-ဘန်ကောက်မှာ ကလေးငယ်တွေကို ညှဉ်းပန်းပြီး ပန်းရောင်းခိုင်းတဲ့မြန်မာ ၃ ဦးကို ရဲဖမ်း |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cg4pw09y4yvt |access-date=2026-05-28 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၂၀၂၅ ခုနှစ်  အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် ရွေးကောက်ပွဲကုန်ကျစရိတ်စာရင်းအား သတ်မှတ်ရက်အတွင်း တင်သွင်းခြင်းမရှိသည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က ကြေညာချက်အမှတ် (၄၇/၂၀၂၆)ဖြင့် ၂ဝ၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃ ရက်တွင် ထုတ်ပြန်ထားကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံပြန်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်။<ref>{{Cite web |title=၂၀၂၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူများအနက် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်း ၄၁ ဦးကို အရည်အချင်းပျက်ယွင်းသူများအဖြစ် UEC ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/312227 |access-date=2026-05-28 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၃၀ မေ - သမ္မတဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[အိန္ဒိယနိုင်ငံ]]သို့ တရားဝင်ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=NP News |url=https://www.npnewsmm.com/news/6a1a7327acbcdc59760091ee |access-date=2026-05-30 |website=www.npnewsmm.com}}</ref> *[[၃၁ မေ]] - [[၂၀၂၆ နမ့်ခမ်း ပေါက်ကွဲမှု]] === ဇွန် === *၆ ဇွန် - မြန်မာနှင့် ရုရှားတို့သည် [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး|တနင်္သာရီတိုင်း]]၊ [[ထားဝယ်မြို့]]ရှိ ရေနက်ဆိပ်ကမ်းစီမံကိန်းအတွက် ၆၆၀ မဂ္ဂါဝပ် [[ကျောက်မီးသွေး]]သုံး [[ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ]] တည်ဆောက်ရေး နားလည်မှုစာချွန်လွှာကို [[စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့]]၌ ကျင်းပသည့် စီးပွားရေးဖိုရမ်အတွင်း လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-06-10 |title=၂၀၂၆ ဇွန်လ ၁၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - တရားမဝင် ရွှေတူးဖော်မှုတွေ နှိမ်နင်းမယ်လို့ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ပြော |url=https://www.bbc.com/burmese/live/czx5r48ynzgt |access-date=2026-06-10 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> *၁၁ ဇွန် - ၁၉ ဇူလိုင် - [[၂၀၂၆ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလား]] *၁၅ ဇွန် - သမ္မတ ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]] သည် [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ|တရုတ်နိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ် စတင်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး၊ [[ပေကျင်းမြို့]]သို့ ရောက်ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦး​ဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ ​​​​ပေကျင်းမြို့သို့​ရောက်ရှိ |url=https://news-eleven.com/article/312702 |access-date=2026-06-15 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> *၂၁ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]၏ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးအဖြစ် ဗိုလ်မှူးကြီး သိန်းဇော်မြင့် အစား ဗိုလ်မှူးကြီး ရန်ကြီးအောင် အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့်နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84248 |access-date=2026-06-22 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၅ ဇွန် - [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဒေါ်[[အေးအေးသန်း]]ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84447 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး အဖြစ် ဒေါ်ထွေးထွေးအား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/84450 |access-date=2026-06-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဇူလိုင် === * ၁၂ ဇူလိုင် - [[ဘန်ကောက်ဆွေးနွေးပွဲ (၂၀၂၆)]]: မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအကျပ်အတည်းနှင့် ပတ်သက်၍ အာဆီယံ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးများ၊ အဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် မြန်မာနိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦး[[တင်မောင်ဆွေ]] တို့အကြား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၂ ရက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-13 |title=ဘန်ကောက်က ဘီယာဘားဆိုင် မီးလောင်မှု သေဆုံးသူ ၂၈ ဦးအထိရှိ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၁၃ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cy8w6vlglp5t |access-date=2026-07-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၅ ဇူလိုင် - သံအမတ်ကြီး ဦး[[မင်းသိမ်း]]အား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးမင်းသိမ်းအား ကူဝိတ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/85218 |access-date=2026-07-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * [[၁၆ ဇူလိုင်]]- [[ထန်တလန်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ]] - တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက [[ထန်တလန်မြို့]]နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား အပြည့်အဝ ပြန်လည်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက ထန်တလန်မြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတစ်ဝိုက်အား ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ခဲ့ပြီး ဒေသဖွံ့ဖြိုးရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်လက်ဆောင်ရွက် |url=http://www.moi.gov.mm/news/85333 |access-date=2026-07-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၉ ဇူလိုင် - [[တအာင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်|တအာင်းတပ်]] (TNLA) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ (၁) တားဂျုတ်ဂျား ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရာပြည့် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်မှုကော်မတီ (NSPNC) အဖွဲ့နှင့် နေပြည်တော်၌ တွေ့ဆုံခဲ့ရာ ဦးမင်းအောင်လှိုင်၏ ရက် (၁၀၀) ငြိမ်းချမ်းရေးအစီအစဉ်တွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအပါအဝင် အချက် (၆) ချက်ပါဝင်သည့် ဆွေးနွေးချက်များကို နေပြည်တော်နှင့် TNLA တို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-07-20 |title=အင်ဒီဘာနမ် ယူကေဝန်ကြီးချုပ်သစ်ဖြစ်လာ - ၂၀၂၆ ဇူလိုင် ၂၀ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများတိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cjej0nw0wl1t |access-date=2026-07-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃၀ ဇူလိုင် - ** တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၂၃ ရက်မြောက်နေ့ ရပ်နားပြီး၊​ တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာ ကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86030 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေး ၃၂ ရက်မြောက်နေ့ကို ရပ်နားပြီး၊ တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန် အစည်းအဝေးကျင်းပပြီးစီးသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး အောင်မြင်စွာကျင်းပပြီးစီး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86029 |access-date=2026-07-31 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၃၁ ဇူလိုင် - အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=အွန်လိုင်းလိမ်လည်မှုတိုက်ဖျက်ရေးဆိုင်ရာဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/86064 |access-date=2026-08-02 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> === ဩဂုတ် === * ၃ ဩဂုတ် - ဒေါ်[[အောင်ဆန်းစုကြည်]]ကို [[အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီ ကော်မတီ|အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ]] (ICRC) မှ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ Mr. Arnaude de Baqque က လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြက်ခြေနီကော်မတီ (ICRC) မှ မြန်မာ နိုင်ငံဆိုင်ရာ ဌာ‌နေကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်သူ လာရောက် တွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/86157 |access-date=2026-08-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ ဩဂုတ် - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်အဖြစ် ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-06 |title=၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၆ ရက် ဘီဘီစီသတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု - ကြို့ပင်ကောက်မှာ စစ်တပ်လေကြောင်းဗုံးကြဲလို့ ၆ ဦး ဒဏ်ရာရ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cw20jkkz3y81t |access-date=2026-08-06 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၃ ဩဂုတ် - ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၊ လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်သူရ အစား ဗိုလ်မှူးကြီး စိုးရန်နောင် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |title=လုံခြုံရေးနှင့် နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86631 |access-date=2026-08-14 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[အာရက္ခတပ်တော်]] ထိန်းချုပ်ထားသော [[ဂွမြို့နယ်]]အတွင်းရှိ [[ကျိန္တလီမြို့|ကျိန္တိလီမြို့]]ပေါ်သို့ စစ်တပ်က ဂျက်ဖိုက်တာဖြင့် ဗုံး ၂ လုံး ကြဲချခဲ့ရာ အရပ်သား ၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-14 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၁၄ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်- ကျောက်တော်၊ သံတွဲနဲ့ ဂွ ကို လေကြောင်းကနေဗုံးကြဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr4gxy75ljg2t |access-date=2026-08-14 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၇ ဩဂုတ် ** - မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာသည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာအဆင့်မြင့်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနိုင်ငံသို့ တရားဝင်ခရီးစဉ်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86799 |access-date=2026-08-17 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ [[ခိုင်ခိုင်စိုး]] ကို [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး]]၊ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-08-17 |title=ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး အား သမ္မတရုံး ဒုတိယဝန်� |url=https://onenewstvchannel.com/politic/government/%e1%80%92%e1%80%b1%e1%80%ab%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%90%e1%80%ac-%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%81%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%85%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%b8-%e1%80%a1/ |access-date=2026-08-18 |website=One News Myanmar |language=my-MM}}</ref> ** လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးရဲထွန်းဦး အား ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/86828 |access-date=2026-08-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၂၁ ဩဂုတ် - [[တပ်မတော် (လေ)|စစ်တပ်]]က [[မြောင်မြို့နယ်]]ရှိ [[ဆွဲလွဲအိုရွာ၊ မြောင်မြို့နယ်|ဆွဲလွဲအိုရွာ]]အား လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ ဇေဋ္ဌဝါဒီဘုန်းကြီးကျောင်း၌ တရားစခန်းဝင်နေသော သက်ကြီးရွယ်အို ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြေပြင်အခြေအနေသိရှိသူတစ်ဦးက ဘီဘီစီသို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |date=2026-08-21 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် သြဂုတ် ၂၁ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက်-ဦးမင်းအောင်လှိုင်နဲ့ လူကာရှန်ကို အလွတ်သဘောတွေ့ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c6n0nl5v7r8qt |access-date=2026-08-21 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၂၄ ဩဂုတ် - [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၆ ဩဂုတ် - [[၂၀၂၆ နီပေါနိုင်ငံ ရေကြီးမှု]] * ၃၁ ဩဂုတ် - [[နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း|နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေးအသင်း]] (AAPP) ၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ဦးဘိုကြည်အား [[ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ]]၊ [[မနီလာမြို့]]အခြေစိုက် Ramon Magsaysay Award Foundation မှ ၂၀၂၆ ခုနှစ်အတွက် Ramon Magsaysay Award ဆုဖြင့် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Bo Kyi |url=https://rmaward.asia/rmawardees/bo-kyi/ |access-date=2026-08-31 |website=Ramon Magsaysay Award Foundation Philippines |language=en-US}}</ref> === စက်တင်ဘာ === * ၁ - [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ (င) အရ အပ်နှင်းထားသော လုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် [[ကျိုင်းတုံခရိုင်]] [[မိုင်းပြင်းမြို့နယ်|မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၁၀၀၈ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော” အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်) မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=သုဝဏ္ဏသျှံတောင် ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ် |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87840 |access-date=2026-09-08 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ သစ်တောဥပဒေပုဒ်မ ၆၊ ပုဒ်မခွဲ(င)အရ အပ်နှင်းထားသောလုပ်ပိုင်ခွင့်များကိုကျင့်သုံးလျက် ရှမ်းပြည်နယ် နမ့်စန်ခရိုင် [[နမ့်စန်မြို့နယ်]]အတွင်း ကျရောက်နေသည့် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၃၀၇၅၅ ဧကရှိသောနယ်မြေကို “ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော”အဖြစ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် (၄) ရက် (၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်)မှစ၍ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ခိုလမ်ကြိုးပြင်ကာကွယ်တော သတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87896 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - စက်သုံးဆီ သုံးစွဲမှု လျှော့ချရေးအတွက် သတ်မှတ်ထားသည့် စုံ/မ စနစ်ဖြင့် ယာဉ်မောင်းနှင်သုံးစွဲရမည့် စည်းမျဉ်းကို စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့မှစ၍ ပယ်ဖျက်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=မော်တော်ယာဉ်မောင်းနှင်မှုအား “စုံ” ရက်၊ “မ” ရက် ခွဲခြားမှု မရှိဘဲ ပုံမှန်အတိုင်းပြန်လည်မောင်းနှင်နိုင်ပါကြောင်း ပြည်သူသို့အသိပေးကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/87872 |access-date=2026-09-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၁၄ - တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ခုနစ်ဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88081 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> နှင့် တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ငါးဦးကို  အစားထိုးပြောင်းလဲကြောင်း<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်သား အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ငါးဦး အစားထိုးပြောင်းလဲ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88082 |access-date=2026-09-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်က အသိပေးထုတ်ပြန်ထားသည်။ * ၁၇ - ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် အစားထိုးခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး ယင်းရာထူးတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ညွန့်ဝင်းဆွေ]]အား စစ်ဘက်မူလတာဝန်များကို ပြန်လည်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အစားထိုးခန့်အပ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/88205 |access-date=2026-09-18 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၁ - နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနမှ သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေး အား ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်ပြီဖြစ်ပါသည်။<ref>{{Cite web |title=သံအမတ်ကြီး ဦးအေးမင်းထွေးအား အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ် |url=http://www.mdn.gov.mm/my/snamttkii-uuaemngtheaaa-aindiysmmttniungngnchiungraa-mnmaasnamttkiiaphc-khnap |access-date=2026-09-23 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> * ၂၇ - ကရင်နီပြည်တပ်မတော်၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကရင်နီအမျိုးသားတိုးတက်ရေးပါတီ၏ အမြဲတမ်းပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကရင်နီပြည်တပ်မ​တော် ဒု- စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီးဘုန်းနိုင် ကွယ်လွန် |url=https://burmese.dvb.no/post/968535 |access-date=2026-09-28 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> * ၂၈ - ဦးဌေးအောင်အား [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော်|မန္တလေးတိုင်းတရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၆၇ / ၂၀၂၆ ဖြင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/88622 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၂၉ - [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]၊ [[ကျောက်တော်မြို့]]ရှိ [[ကစ္ဆပနဒီ|ကစ္ဆပနဒီတံတား]]ဝန်းကျင်နှင့် အိန္ဒိယဈေးဝန်းကျင်တို့ လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် အရပ်သား ၄၉ ဦး အစုလိုက်အပြုံလိုက် သေဆုံးကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ၆၀ နီးပါး ရှိလာပြီဖြစ်ကြောင်း [[အာရက္ခတပ်တော်]] (AA) က ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-09-29 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက် ဘီဘီစီသတင်းတိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ကျောက်တော်လေကြောင်းတိုက်ခံရမှု သေဆုံးသူ ၄၉ ဦးရှိလာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cm2kwld0dn47t |access-date=2026-09-29 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ** [[ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်|ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့]] ဝင်များကို အဓိကထောက်ပံ့သည့် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးထောက်ပို့အစီအစဉ် (PRF) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ၂၁ ဦးကို ဖမ်းဆီးထားကြောင်း နေပြည်တော်က သတင်းထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=အကြမ်းဖက် CRPH ၊ NUG အဖွဲ့များအတွက် ငွေကြေးကောက်ခံပေးနေသည့် People's Revolution Supply Family - PRF Website သို့ ငွေကြေးထောက်ပံ့ပေးပို့သူများအား ဖမ်းဆီးရမိ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88627 |access-date=2026-09-29 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> *** [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]၌ ပြစ်ဒဏ်များကျခံပြီးနောက် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများတွင် ထိန်းသိမ်းခံထားနေရသည့် မြန်မာနိုင်ငံသားစိစစ်ပြီး သူ ၁၄၇၆ ဦးကို မြန်မာနိုင်ငံသို့ တပ်မတော် (ရေ) မှ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်သည်။<ref>{{Cite web |title=မလေးရှားထိန်းသိမ်းရေးစခန်းများရှိ မြန်မာနိုင်ငံသားများအား မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88667 |access-date=2026-09-30 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> === အောက်တိုဘာ === * ၂ - [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[လဂွေရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်|လဂွေရွာ]]တွင် တည်ရှိသော ယမ်းသိုလှောင်ရုံတစ်ခု ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူ ခုနစ်ဦး သေဆုံးပြီး ဆယ်ဦးထက်မနည်း ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-10-03 |title=အောက်တိုဘာ ၃ ရက် သတင်းများအနှစ်ချုပ် - ရသေ့တောင်မှာ လေကြောင်းဗုံးကြဲခံရ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c680zepnnxjxo |access-date=2026-10-03 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၃ - နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၆ - [[မုတ်သုန်|အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ]] နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=အနောက်တောင်မုတ်သုံလေ နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ဆုတ်ခွာခဲ့ပြီးဖြစ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88972 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၇ - ဦး[[မင်းအောင်လှိုင်]]သည် [[မလေးရှားနိုင်ငံ]]သို့ နိုင်ငံတော်အဆင့်တရားဝင်ခရီးစဉ် သွားရောက်ရန်အတွက် [[နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်|နေပြည်တော်လေဆိပ်]]မှ အထူးလေယာဉ်ဖြင့် ထွက်ခွာသည်။ <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ မလေးရှားနိုင်ငံသို့ နိုင်ငံတော်အဆင့် တရားဝင်ခရီးစဉ်(Official Visit) စတင်ထွက်ခွာ |url=http://www.moi.gov.mm/news/88966 |access-date=2026-10-07 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> * ၉ - ** ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး <ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89096 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89102 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> **ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်<ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89100 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89104 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> *၁၀ - [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] **[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]သည် အမိန့် ၇ ခု ထုတ်ပြန်ကာ ဒုတိယဝန်ကြီးများ အပြန်အလှန်ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်း<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89148 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>၊ ဝန်ကြီးဌာနအသီးသီးတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးအသစ်များ ခန့်အပ်ခြင်း<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89156 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များအား အခြားတာဝန်များသို့ ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခြင်း<ref>{{Cite web |title=နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89154 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့အပါအဝင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်၏ အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89152 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89150 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>ထို့ပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီး<ref>{{Cite web |title=စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးဝန်ကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89158 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>နှင့် [[ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်|ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်]] တရားသူကြီး<ref>{{Cite web |title=ရှမ်းပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89159 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>တို့ကိုလည်း ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ အဆိုပါအပြောင်းအလဲများကို အမိန့်အမှတ် ၇၄/၂၀၂၆ မှ ၈၀/၂၀၂၆ အထိ ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ *၁၁ - [[ဆိပ်ခွန်ရွာ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်ခံရမှုများ]] *၁၂ - အထွေထွေသပိတ်ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းရေးအင်အားစု (GSCB) နှင့် ဒီမိုကရေစီအရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဒေါက်တာ[[တေဇာဆန်း]]၊ ကိုနန်းလင်းနှင့် ကိုထက်မြတ်အောင်တို့ ၃ ဦးကို Forum 2000 ဖောင်ဒေးရှင်းက ပေးအပ်သည့် "ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် တာဝန်ယူမှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံတကာဆု" (International Award for Courage and Responsibility) ချီးမြှင့်လိုက်ကြောင်း အဆိုပါအဖွဲ့က ကြေညာသည်။<ref>{{Cite web |date=2026-10-12 |title=အယ်လ်နီညိုအားကောင်းလာချိန် ရန်ကုန်မှာ သက်ကြီး ၁ ဦး အပူလျှပ်ပြီးသေဆုံး - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၂ ရက်သတင်းများ တိုက်ရိုက်တင်ဆက်မှု |url=https://www.bbc.com/burmese/live/cr9dzexd218yt |access-date=2026-10-13 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> * ၁၄ - [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]၏ အမိန့်အမှတ် ၈၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] အား [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]] အား [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89353 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ** နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၈၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ထွန်းအောင်]] အား [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89351 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref><br /> * ၁၅ - နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၈၄ /၂၀၂၆ ဖြင့် [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)မှ ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ကျော်ဟန် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/news/89390 |access-date=2026-10-16 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ကွယ်လွန်သူများ == * <!--Do not add people without Wikipedia articles to this list Do not trust "this year in history" websites for accurate date information Do not link multiple occurrences of the same year, just link the first occurrence. No red links, please.-->[[၂၆ ဇန်နဝါရီ]] - [[မြင့်ထွေး]]၊ [[ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးဟောင်း]] ([[၁၉၄၈]] ဖွား) * [[၆ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[စိန်ဝင်း၊ ဒေါက်တာ|စိန်ဝင်း]]၊ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် [[ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ|ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်]] ([[၁၉၄၄]] မွေးဖွား) * [[၂၈ ဖေဖော်ဝါရီ]] - [[အယာတိုလာ အလီ ခါမေနီ|အလီ ခါမေနီ]]၊ အီရန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတဟောင်းနှင့် နိုင်ငံ့အထွတ်အထိပ်ခေါင်းဆောင် ([[၁၉၃၉]] မွေးဖွား) * [[၂ ဇွန်]] - [[မင်းထင်ကိုကိုကြီး]]၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၁ ဝန်းကျင်မွေးဖွား) * [[၁၁ ဇွန်]] - [[ဝဇိရကိတ္တိယာဘာ]]၊ ထိုင်းတော်ဝင်မင်းသမီး ([[၁၉၇၈]] မွေးဖွား) * [[၁၈ ဇွန်]] - [[တင်မောင်မြင့် (စာရေးဆရာ)|တင်မောင်မြင့်]]၊ [[အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆု]]ရ ဆရာကြီး ([[၁၉၃၆]] မွေးဖွား) * [[၂၂ ဩဂုတ်]] - [[ကိုင်ဇာ]] ၊ အဆိုတော် ([[၁၉၆၁]] မွေးဖွား) == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၆]] [[ကဏ္ဍ:၂၀၂၀ ဆယ်စုနှစ်]] l6w55l09z5y5f1yrzvrr8f84rqcd51q 0 283801 1058301 1058029 2026-10-16T06:23:54Z Salai Rungtoi 22844 /* အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ */ 1058301 wikitext text/x-wiki {{Infobox government cabinet | cabinet_name = ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ | flag = State Seal of the Republic of the Union of Myanmar.svg | flag_border = | cabinet_number = ဆဋ္ဌမမြောက် | cabinet_type = ပြည်ထောင်စုအစိုးရ | jurisdiction = မြန်မာနိုင်ငံ | image = President and Vice Presidents of Myanmar (2026).jpg | image_size = 300px | caption = (ဘယ်မှညာ)ဒုတိယသမ္မတ(၁)၊နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတ(၂) | date_formed = ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | government_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | government_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | deputy_government_head = {{unbulleted list | [[ညိုစော|ညိုစော]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၁]]) | [[နန်းနီနီအေး|နန်းနီနီအေး]] ([[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ-၂]]) }} | state_head = [[မင်းအောင်လှိုင်|မင်းအောင်လှိုင်]] | state_head_title = [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] | political_party = {{unbulleted list | [[တပ်မတော်]] | [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] }} |current_number= ၃၅ |opposition_party= '''အတိုက်အခံများ''' * [[အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ]] (NUG) * [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ|တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ]] ** ၂၀၂၁ နောက်ပိုင်း တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ | election = [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ ရွေးကောက်ပွဲ]] | incumbent = ၂၀၂၆ – လက်ရှိ | incoming_formation = [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း]] | previous = [[ဦးညိုစောအစိုးရ|ညိုစောအစိုးရ]] | successor = }} '''ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ''' သည် (တရားဝင်အားဖြင့် '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့''') သည် [[မြန်မာနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈)|၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ]]အရ ဖွဲ့စည်းထားသော ဆဋ္ဌမမြောက် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-07-24 |title=ရက် ၁၀၀ အတွင်း ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘာလုပ်နိုင်ခဲ့လဲ |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/c3r0nq32rxlo |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ၂၀၂၁ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက်ပိုင်း ပထမဆုံးကျင်းပခဲ့သော [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆|၂၀၂၅-၂၀၂၆ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ]] အပြီးတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော အရပ်သားအသွင်းပြောင်း [[ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] တစ်ခု ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/81566 |access-date=2026-04-24 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|နိုင်ငံတော်သမ္မတ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ]]တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] အား ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=အာဏာသိမ်း စစ်ခေါင်းဆောင် မင်းအောင်လှိုင်ကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ် |url=https://burmese.dvb.no/post/681404 |access-date=2026-04-03 |website=DVB Burmese |language=en}}</ref>ဒုတိယသမ္မတ (၁) အဖြစ် [[ညိုစော|ဦးညိုစော]]နှင့် ဒုတိယသမ္မတ (၂) အဖြစ် [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]တို့ကိုလည်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်။ <ref>{{Cite web |title=နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် ဒုတိယသမ္မတများအဖြစ် ဦးညိုစောနှင့် ဒေါ်နန်းနီနီအေးတို့အား ရွေးချယ်တင်မြှောက် {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81374 |access-date=2026-04-06 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၁ ဦးမြောက် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်အား ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးချယ်တင်မြှောက် |url=https://news-eleven.com/article/310989 |access-date=2026-04-03 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> == သမိုင်းကြောင်း == ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် [[တပ်မတော်]] မှ အာဏာထိန်းသိမ်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် [[နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ]] ၊ဝန်ကြီးချုပ် [[အိမ်စောင့်အစိုးရ (၂၀၂၁)|ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]၊ [[ဦးညိုစောအစိုးရ]]၊ [[နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်|နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးနှင့်အေးချမ်းသာယာရေးကော်မရှင်]] နှင့် [[အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီ|အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ]] တို့ သက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်။ စစ်ကောင်စီအစိုးရသည် ၂၀၂၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၂၆ ခုနှစ်အစောပိုင်းတို့တွင် [[အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ၊ ၂၀၂၅-၂၀၂၆]] ကို ကျင်းပခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2025-08-18 |title=ဒီဇင်ဘာ ၂၈ ရွေးကောက်ပွဲ စတင်ကျင်းပမယ် |url=https://www.bbc.com/burmese/articles/cn92zwdpz4go |access-date=2026-10-08 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> အဆိုပါရွေးကောက်ပွဲမှတစ်ဆင့် ပေါ်ထွက်လာသော [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးကို ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတများကို [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ရွေးချယ်တင်မြှောက်]] ခဲ့သည်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ - ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာဆိုခဲ့ပြီးနောက် ၎င်း၏ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |last=စထွန်းအောင် |date=2026-03-24 |title=သမ္မတရာထူးရယူပြီး တပ်ချုပ်ကိုပါ ထိန်းချုပ်မည့် မင်းအောင်လှိုင်၏ အာဏာမြဲရေး စီမံကိန်း |url=https://myanmar-now.org/mm/news/73502/ |access-date=2026-04-03 |website=Myanmar Now |language=en-US }}{{Dead link|date=May 2026 }}</ref> ဤအစိုးရအဖွဲ့သည် [[ဦးညိုစောအစိုးရ]] ထံမှ အာဏာလွှဲပြောင်းရယူခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[တပ်မတော်]] နှင့် [[ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ]] တို့ ပူးပေါင်းပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခြင်း |url=https://mdn.gov.mm/my/pnnytheaangcuaciuraphai-pngchngphaicnnykhng |access-date=2026-10-08 |website=MDN - Myanmar DigitalNews |language=my}}</ref> အစိုးရအဖွဲ့သစ်အတွက် ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဌာနပေါင်း ၃၁ ဌာန ဖွဲ့စည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝန်ကြီးနေရာအား လူ ၃၀ ဦးသာ ခန့်အပ်မည်ဟု နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင်က လွှတ်တော်သို့ တင်ပြထားကြောင်း ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ အစည်းအဝေးတွင် နာယကက ဖတ်ကြားခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=2026-04-06 |title=ရိုဟင်ဂျာ ဂျီနိုဆိုက်အမှုနဲ့ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးမင်းအောင်လှိုင်ကို အရေးယူဖို့ တိုင်တန်းချက်ကို အင်ဒိုနီးရှား လက်ခံ - ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၆ ရက် ဘီဘီစီမြန်မာပိုင်းသတင်းများ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c7470nv11l7t |access-date=2026-04-07 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး တတိယနေ့ ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81463 |access-date=2026-04-07 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> အဆိုပြုထားသည့် ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာနအသစ် (၆)ခု ပါဝင်သည်။ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အရေအတွက် (၃၁ ခု)နှင့် အမည်သတ်မှတ်ချက်ကို လွှတ်တော်က ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၇ ရက်နေ့တွင်အတည်ပြုသည်။<ref>{{Cite web |title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတုတ္ထနေ့ကျင်းပ {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/81500 |access-date=2026-04-08 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> === နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူ === သမ္မတဦးမင်း​အောင်လှိုင်၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ[[ခိုင်ခိုင်စိုး]]အား ခန့်အပ်​ကြောင်း တရားဝင်သတင်းထုတ်ပြန်ခြင်းမျိုးမရှိ​သော်လည်း ဇွန် ၃ ရက်က အိန္ဒိယခရီးစဉ်မှ ပြန်လည်​ရောက်ရှိချိန်တွင် ​လေဆိပ်၌ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုးသည်  သတင်းမီဒီယာများနှင့်​တွေ့ဆုံပြီး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတရုံး၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူအဖြစ် ​ဖြေကြားမှုအချို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာခိုင်ခိုင်စိုး နိုင်ငံ​တော်သမ္မတ၏ ​ပြော​ရေးဆိုခွင့်ရှိသူဖြစ်လာ |url=https://news-eleven.com/article/312413 |access-date=2026-06-21 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အပြောင်းအလဲ === ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့တွင် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]၏ တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]အား ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအသစ်အဖြစ် [[ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်]]ဖြင့် ခန့်အပ်ခဲ့သဖြင့် ဝေဖန်မှုများ မြင့်တက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ပြန်စချိန်တွင် အတည်ပြုခန့်အပ်ရေးအတွက် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]]ဘက်က တင်သွင်းလာသည်။<ref>{{Cite web|title=တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး ပထမနေ့ကျင်းပ|url=http://www.moi.gov.mm/news/88670|website=Ministry Of Information|access-date=2026-09-30|language=en}}</ref> ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကိစ္စရပ်များကို အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသဖြင့် ပိုမိုထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် လွှတ်တော်ရပ်နားချိန်တွင် အဆိုပါအမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သမ္မတရုံးဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်ရီ]]က ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြခဲ့သည်။ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ကိုကိုဦးအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်တာကို ကန့်ကွက်လိုပါက လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များက အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့ နောက်ဆုံးထား တင်ပြရမည်ဖြစ်သည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၁၂ အရ လွှတ်တော်အစည်းအဝေးမရှိချိန် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအတွက် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်ကို ထုတ်ခွင့်ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသော်လည်း လွှတ်တော်မစမီ ရက်ပိုင်းအလိုတွင် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းအပေါ် ဝေဖန်မှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|title=၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၃၀ ရက် ဘီဘီစီတိုက်ရိုက်သတင်းထုတ်လွှင့်ချက် - ဦးမင်းအောင်လှိုင် အမိန့်နဲ့ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကိုကိုဦး ကို ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်လို့ ဝေဖန်ခံရပြီးမှ လွှတ်တော်တင်|url=https://www.bbc.com/burmese/live/cqx2zxdd7nrlt|website=BBC News မြန်မာ|date=2026-09-30|access-date=2026-09-30|language=my}}</ref> === ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာလ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် အပြောင်းအလဲ === ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]က အမိန့်အမှတ် (၆၈/၂၀၂၆) ဖြင့် [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[မောင်မြင့်]]အား [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]]အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် အမိန့်အမှတ် (၆၈/ ၂၀၂၆) အား ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃) ရက် ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန် |url=http://www.moi.gov.mm/news/88808 |access-date=2026-10-03 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> အစိုးရအဖွဲ့သစ် သက်တမ်း (၆) လအကြာတွင် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း အပြောင်းအလဲများ စတင်ပြုလုပ်နေရာ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီး၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနှင့် ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့အား တာဝန်မှ အနားပေးခဲ့ပြီး ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးနေရာတွင် လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၁၀ ရက်နေ့တွင်လည်း ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်ခြင်း၊ ဒုတိယဝန်ကြီးများအား နေရာပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးခြင်းအပါအဝင် ပြောင်းလဲမှုအချို့ကို အမိန့်ထုတ်ပြန်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦး[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]]အား ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးဟန်ဝင်းအောင်အား အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ပြီး အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးညီညီနှင့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင် ဦးထွန်းထွန်းဝင်းတို့အား အမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်များအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်း၊ အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်အား လစ်လပ်သွားသည့် ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးမောင်မောင်သန်းအား နေပြည်တော်ကောင်စီဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး အဆိုပါ အပြောင်းအရွှေ့များကြောင့် လစ်လပ်သွားသည့် အမျိုးသမီးရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာနေသွယ်ကြည်၊ အလုပ်သမား ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးအောင်၊ အားကစားရေးရာ ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးမျိုးကျော်သူတို့အား အသီးသီး တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89156 |access-date=2026-10-11 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>အောက်တိုဘာ ၉ ရက်က ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခံခဲ့ရသဖြင့် လစ်လပ်နေသည့် ကျန်းမာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဒေါက်တာတင်ထွန်း၊ ပညာရေး ဒုတိယဝန်ကြီးနေရာတွင် ဦးဝင်းမောင်သိန်းတို့အား တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး စည်ပင်သာယာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ဦးစောရန်အောင်၊ ရှမ်းပြည်နယ် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးအဖြစ် ဒေါ်အေးအေးလှိုင်တို့အားလည်း တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြောင်း ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=စစ်အာဏာရှင်က ဒုဝန်ကြီးများကို ရာထူးနေရာပြောင်းလဲ |url=https://burmese.dvb.no/post/476029 |access-date=2026-10-11 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၈၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ထွန်းအောင်]] အား [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ပြောင်းလဲတာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89351 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်အမှတ် ၈၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] အား [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]] အား [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/89353 |access-date=2026-10-15 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်စုစုပေါင်းသည် ၃၅ ဦး ဖြစ်လာသည်။ ၂၀၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်အမှတ် ၈၄ /၂၀၂၆ ဖြင့် [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)မှ ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ကျော်ဟန် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။<ref /> == အစိုးရအဖွဲ့ အကြီးအကဲများ == {| class="wikitable" style="text-align:center; width:80%; border:1px solid #a2a9b1;" |- ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]] ! style="width:20%; background:#f8f9fa;" | [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]] |- |[[File:Min Aun Hlaing at Tianjin (2025) (cropped).jpg|x150px]] | [[File:NyoSaw.jpg|x150px]] | [[File:Nann Ni Ni Aye (2).png|x150px]] |- | style="font-size:100%;" | '''[[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[ညိုစော|ဦးညိုစော]]''' | style="font-size:100%;" | '''[[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]]''' |- | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> | <small>၂၀၂၆ ဧပြီ ၁၀ – လက်ရှိ</small> |} == ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ == {{မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်းဆိုင်ရာ}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ ကြေညာချက်အမှတ် ၁/၂၀၂၆ ဖြင့် သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81565 |access-date=2026-04-10 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref><!-- Per protocol, cabinet members are 34 persons with order of precedence. --> {| class="wikitable" |+ '''ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များ စာရင်း''' |- style="background:#efefef;" ! စဉ် !! အမည် !! တာဝန် |- | ၁။ || [[မင်းအောင်လှိုင်|ဦးမင်းအောင်လှိုင်]] || နိုင်ငံတော်သမ္မတ |- | ၂။ || [[ညိုစော|ဦးညိုစော]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၃။ || [[နန်းနီနီအေး|ဒေါ်နန်းနီနီအေး]] || ဒုတိယသမ္မတ |- | ၄။ || [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး |- | ၅။ || [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန |- | ၆။ || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၇။ || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- |၈။ |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၉။ || ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၁။ || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၂။ || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၃။ || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၄။ || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၅။ || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၆။ || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၇။ || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၈။ || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၉။ || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၀။ || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၁။ || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၂။ || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၃။ || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၄။ || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၅။ || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၆။ || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၇။ || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၈။ || [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန |- | ၂၉။ || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၁၀။ || [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၁။ || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၂။ || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၃။ || ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၄။ || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]]|| ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေဝန်ကြီးဌာန |- | ၃၅။ || အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် || အတွင်းရေးမှူး၊ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး |} == ဝန်ကြီးဌာန (၃၁)ခု ဖွဲ့စည်းခြင်း == {{Main|ဝန်ကြီးဌာန နှင့် အကြီးအကဲများ စာရင်း}} ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] အစည်းအဝေးတွင် တင်ပြခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက အဆိုပြုတင်ပြထားသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန ၃၁ ဌာန၏ အမည်စာရင်းကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် တင်ပြ |url=https://news-eleven.com/article/311051 |access-date=2026-04-06 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ သြဂုတ် ၂၄ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သော အမိန့်အမှတ်၊ ၅ / ၂၀၂၆ ဖြင့် [[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန]] အား ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်လိုက်သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/87236 |access-date=2026-08-25 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၉ ရက်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်များအရ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းကို တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့ပြီး လူမှုဝန်ထမ်း၊ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ထို့အတူ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာဇော်မြင့်နှင့် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါက်တာ အေးထွန်း၊ ဗဟိုဘဏ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဦးဇော်မြင့်နိုင်တို့ကိုလည်း တာဝန်မှအနားယူခွင့်ပေးခဲ့သည်။ အလားတူ ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးများအဖြစ် ဒေါက်တာမျိုးဝင်းအောင်နှင့် ဦးစောမျိုးမျိုးတို့ကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက အမိန့်ထုတ်ပြန်သည်။<ref>{{Cite web |title=■ လူ/ကယ်/ပြန်ဝန်ကြီး ဒေါက်တာစိုးဝင်းအား ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးပြီး ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီးနှစ်ဦး ခန့်အပ် |url=https://news-eleven.com/article/315906 |access-date=2026-10-10 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref> === ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ === {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ စာရင်း (၂၀၂၆ - လက်ရှိ)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! စဉ် !! ဝန်ကြီးဌာန !! ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး !! တာဝန်စတင် !! တာဝန်ပြီးဆုံး !! တာဝန်သက်တမ်း !! မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| [[ခင်မောင်ရီ|ဦးခင်မောင်ရီ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂။ || နိုင်ငံတော်[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[တင်အောင်စန်း|ဦးတင်အောင်စန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၃။ || [[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | rowspan="2" |၄။ | rowspan="2" |[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] |[[မြထွန်းဦး|ဦးမြထွန်းဦး]] |၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ |၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|14}} | |- |ဦး[[ထွန်းအောင်]]|| ၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|10|14}}|| |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၅။ || rowspan="2" | [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအောင်|ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ထွန်းအောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|14}} || |- |ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] |၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|14}} | |- | rowspan="2" | ၆။ || rowspan="2" | [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ညွန့်ဝင်းဆွေ|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညွန့်ဝင်းဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | [[ဗိုလ်ချုပ်ကြီး]] [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]]|| ၁၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|9|17}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၇။ || [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်မောင်ဆွေ|ဦးတင်မောင်ဆွေ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၈။ || [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[အောင်ကျော်ဟိုး|ဦးအောင်ကျော်ဟိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၉။ || [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာကံဇော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၀။ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဖုန်းမြတ်|ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဖုန်းမြတ်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၁။ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သန်းမောင်|ဦးသန်းမောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၂။ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သီတာဦး|ဒေါက်တာ သီတာဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || <small>ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်</small> |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၃။ || [[ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ချောချောစိန်|ဒေါက်တာ ချောချောစိန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၄။ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသိန်းကျော်|ဒေါက်တာ မျိုးသိန်းကျော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၁၅။ || rowspan="2" | [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်ခိုင်ဝင်း|ဒေါက်တာ သက်ခိုင်ဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}|| |- |[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] |၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|10|9}} | |- | ၁၆။ || [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[သက်သက်ဇင်|ဒေါက်တာ သက်သက်ဇင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၇။ || [[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ဦးထိန်လင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၁၈။ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[တင်ဦးလွင်|ဦးတင်ဦးလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၉။ || [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]] || [[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|ဦးမင်းနောင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၀။ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးဇော်သိမ်း|ဦးမျိုးဇော်သိမ်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၁။ || [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ဆန်းဦး (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးဆန်းဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၂။ || [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]] || [[ကိုကိုလွင်|ဦးကိုကိုလွင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၃။ || စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || [[ချာလီသန်း|ဒေါက်တာ ချာလီသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၄။ || [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]] || [[မြင့်ကြိုင်|ဦးမြင့်ကြိုင်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၂၅။ || rowspan="2" | [[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]] || [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} || |- | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]]|| ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ''|| {{Age in years and days|2026|10|3}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၆။ || [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[ထွန်းအုံ|ဦးထွန်းအုံ]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၇။ || [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ရဲမြင့်ထွန်း|ဦးရဲမြင့်ထွန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | ၂၈။ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] || [[မောင်သင်း|ဒေါက်တာမောင်သင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၉။ || [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] || [[မျိုးသန့်|ဦးမျိုးသန့်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} || |- | rowspan="2" | ၃၀။ || rowspan="2" | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြည်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]] || [[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|ဒေါက်တာစိုးဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}}|| |- |ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]] |၁၄ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|10|14}} | |- style="background:#F9F9F9;" | rowspan="2" | ၃၁။ | rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]] | [[မောင်မြင့်|ဦးမောင်မြင့်]] | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|3}} | |- | [[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ဦးခင်မောင်စိုး]] | ၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ | လက်ရှိ | {{Age in years and days|2026|10|3}} | |} === ဒုတိယဝန်ကြီးများ === ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၀) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၊ အမိန့်အမှတ် ၁၆/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဝန်ကြီး (၄၆) ဦးကို ခန့်အပ်တာဝန်ပေးလိုက်သည်။ <ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်း {{!}} Ministry Of Information |url=http://www.moi.gov.mm/news/81613 |access-date=2026-04-14 |website=www.moi.gov.mm |language=en}}</ref> {| class="wikitable; text-align:center;" |+ '''ဒုတိယဝန်ကြီးများစာရင်း (၂၀၂၆)''' |- style="background:#0047AB; color:white;" ! style="width:5%" | စဉ် !! style="width:25%" | ဝန်ကြီးဌာန !! style="width:20%" | အမည် !! style="width:15%" | စတင်ရက် !! style="width:15%" | ပြီးဆုံးရက် !! style="width:20%" | တာဝန်သက်တမ်း |- | ၁ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]|| ဦးခင်လတ် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂ |[[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]] |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃ || [[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထင်ကျော်သူ|ဦးထင်ကျော်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄ || rowspan="2" | [[ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအောင်မြိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၅ || ဦးထွန်းလူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၆ || rowspan="2" | [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမင်းဇေယျာလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၇ || ဦးသက်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် အောင်မျိုးသန့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၉ || [[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် မင်းသူ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၀ || rowspan="2" | [[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[နိုင်မင်းကျော်|ဦးနိုင်မင်းကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၁၁ || [[ကိုကိုကျော်|ဦးကိုကိုကျော်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၂ || rowspan="3" | [[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါ်သန်းသန်းလင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || ဦးဟန်ဝင်းအောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၁၃ |[[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ဦးကျော်ထင်]] |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- | - || rowspan="3" | [[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွား ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးကျော်ထင်|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- | ၁၄ || ဦးသန့်စင်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၁၅ |ဦးဟန်ဝင်းအောင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၆ || [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၁၇ | |ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် | | | |- | ၁၈ || [[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| စိုင်းထွန်းညို || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၁၉ || [[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| [[ထိန်လင်းဦး|ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | - || rowspan="3" | [[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ ဇော်မြင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1">{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးများအား တာဝန်မှ အနားယူခွင့်ပြုခြင်း |url=http://www.moi.gov.mm/news/89098 |access-date=2026-10-10 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- | ၂၀ || ဦးနေမျိုးလှိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|4|10}} |- |၂၁ |ဦးဝင်းမောင်သိန်း |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၂ || [[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | - || rowspan="2" | [[ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ အေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၉ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆<ref name=":1" />|| {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|9}} |- |၂၃ |ဒေါက်တာ တင်ထွန်း |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || rowspan="2" | [[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]]|| [[စန်းစန်းနွယ်|ဒေါ်စန်းစန်းနွယ်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၂၄ |ဒေါက်တာ [[နေသွယ်ကြည်]] |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- | ၂၅ || [[ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးရဲတင့် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၂၆ || [[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦး[[လင်းအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၇ || rowspan="3" | [[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးဗိုလ်ဗိုလ်ကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="3" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၂၈ || ဒေါက်တာ ရဲထွန်းဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂၉ || ဒေါက်တာ ရဲတင့်ထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၀ || [[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးသိုက်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၁ || rowspan="2" | [[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးခင်လတ်ကြီး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၂ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်ဦး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၃ || rowspan="2" | [[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၄ || ဦးကျော်နိုင်ဝင်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၃၅ || rowspan="2" | စက်မှုနှင့် အသေးစား၊ အငယ်စား၊ အလတ်စားနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဝန်ကြီးဌာန || ဦးသွင်အောင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၃၆ || ဒေါက်တာ အောင်ဇေယျ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- style="background:#F9F9F9;" | ၃၇ || rowspan="3" | [[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန]]|| [[လင်းဇော်ထွန်း|ဦးလင်းဇော်ထွန်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | - || [[ခိုင်ခိုင်စိုး|ဒေါက်တာ ခိုင်ခိုင်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |{{Age in years and days|2026|4|10|2026|8|17}} |- |၃၈ |ဦးရဲထွန်းဦး |၁၇ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|8|17}} |- | - || rowspan="2" | [[အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးမောင်မောင်သန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၃၉ |ဦးမျိုးအောင် |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၀ || rowspan="2" | [[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မင်းမင်း|ဦးမင်းမင်း]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၁ || ဦးဝင်းမြင့်ခိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | - || rowspan="2" | [[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးညီညီ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || ၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ || {{Age in years and days|2026|4|10|2026|10|10}} |- |၄၂ |ဦးမျိုးကျော်သူ |၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |''လက်ရှိ'' |{{Age in years and days|2026|10|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၃ || [[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးစစ်နိုင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၄ || rowspan="2" | [[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| [[မျိုးမြင့်|ဦးမျိုးမြင့်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၅ || ဒေါက်တာ သောင်းနိုင်|| ၂၅ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || {{Age in years and days|2026|7|25}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၆ || rowspan="2" | [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန]]|| ဒေါက်တာ သန်းစိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- style="background:#F9F9F9;" | ၄၇ || ဒေါက်တာ သန့်ဇော်လွင် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၄၈ || rowspan="2" | [[ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန]]|| ဦးအေးထွန်း || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || rowspan="2" | {{Age in years and days|2026|4|10}} |- | ၄၉ || ဦးဖြိုးဇော်စိုး || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == ပြည်ထောင်စုအဆင့်ရုံးအဖွဲ့အစည်းအကြီးအကဲများ == {| class="wikitable sortable" style="width:100%; font-size:95%; border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်ထောင်စုအဆင့် ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအကဲခန့်ထားမှု |- style="text-align:center; height:35px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | ရုံး၊ အဖွဲ့အစည်းအမည် ! style="width:20%;" | အကြီးအကဲအမည် ! style="width:20%;" | ရာထူး ! style="width:12%;" | စတင်ရက် ! style="width:13%;" | ကုန်ဆုံးရက် |- | ၁ || [[ပြည်ထောင်စု တရားလွှတ်တော်ချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်]]|| [[သာဌေး|ဦးသာဌေး]]|| [[ပြည်ထောင်စု တရားသူကြီးချုပ်|ပြည်ထောင်စုတရားသူကြီးချုပ်]]|| rowspan="9" | ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ |- | ၂ || [[နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာခုံရုံး]] || [[အောင်ဇော်သိန်း|ဦးအောင်ဇော်သိန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၃ || [[ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်|ပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်]]|| [[သန်းစိုး (ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်)|ဦးသန်းစိုး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၄ || [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး]] || [[နိုင်သက်ဦး|ဒေါ်နိုင်သက်ဦး]]|| [[ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်]] || လက်ရှိ |- | ၅ || [[ပြည်ထောင်စု ရာထူးဝန်အဖွဲ့|ပြည်ထောင်စုရာထူးဝန်အဖွဲ့]]|| [[တင်မောင်ဝင်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးတင်မောင်ဝင်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၆ || [[နေပြည်တော်ကောင်စီ]] || [[ကံမြင့်သန်း|ဦးကံမြင့်သန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၇ || [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်]] || [[ခင်နိုင်ဦး|ဒေါက်တာ ခင်နိုင်ဦး]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၈ || [[အဂတိလိုက်စားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင်|အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်]]|| [[စိုးသိန်း (ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)|ဦးစိုးသိန်း]] <ref>{{Cite web |title=အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဦးစိုးသိန်းအပါအဝင် အဖွဲ့ဝင်များ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးရန် ပြည်​ထောင်စုလွှတ်​တော်သို့ အမည်စာရင်းတင်သွင်း |url=https://news-eleven.com/article/311101 |access-date=2026-04-08 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |- | ၉ || [[မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်|မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားလူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်]]|| [[သစ်လင်းအုန်း|ဦးသစ်လင်းအုန်း]]|| ဥက္ကဋ္ဌ || လက်ရှိ |} == တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်များ == ၂၀၂၆ ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံထားရသူက တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ အသီးသီးတွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်တရားသူကြီးများကို အဆိုပြုလွှာ တင်သွင်းခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=ဧရာဝတီ |date=2026-04-06 |title=စစ်တပ်အရာရှိဟောင်းအများစု တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာ |url=https://burma.irrawaddy.com/news/2026/04/06/412404.html |access-date=2026-04-07 |website=ဧရာဝတီ |language=en-US}}</ref> သက်ဆိုင်ရာ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များ၏ အတည်ပြုချက်အတိုင်း ဝန်ကြီးချုပ်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခန့်အပ်ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ <ref>{{Cite web |last=Lin |first=Editor Htein |date=2026-04-07 |title=တိုင်းနဲ့ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်များအဖြစ် လျာထားအဆိုပြုစာရင်း |url=https://voiceofmyanmarnews.com/news/2026/04/07/%e1%80%90%e1%80%ad%e1%80%af%e1%80%84%e1%80%ba%e1%80%b8%e1%80%94%e1%80%b2%e1%80%b7%e1%80%95%e1%80%bc%e1%80%8a%e1%80%ba%e1%80%94%e1%80%9a%e1%80%ba-%e1%80%9d%e1%80%94%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ae/ |access-date=2026-04-07 |website=Voice of Myanmar |language=en-US}}</ref> {| class="wikitable sortable" border-collapse: collapse;" |+ style="font-weight: bold; font-size: 110%; padding: 10px;" | ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးချုပ်များ (၂၀၂၆) |- style="text-align:center; height:40px; background:#f2f2f2;" ! style="width:5%;" | စဉ် ! style="width:30%;" | အစိုးရအဖွဲ့ ! style="width:25%;" | ဝန်ကြီးချုပ် ! style="width:15%;" | စတင်ရက် ! style="width:15%;" | ကုန်ဆုံးရက် ! style="width:10%;" | မှတ်ချက် |- | ၁။ || [[ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ခက်ထိန်နန်|ဦးခက်ထိန်နန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၂။ || [[ကယားပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အံ့မော်|ဦးအံ့မော်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၁၅ |- | ၃။ || [[ကရင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စောမြင့်ဦး|ဦးစောမြင့်ဦး]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗိုလ်မှူးချုပ်(ငြိမ်း) |- | ၄။ || [[ချင်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဝုန်ဆွန်းထန်|ဒေါက်တာဝုန်ဆွန်းထန်]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး (ငြိမ်း) |- | ၅။ || [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ကိုလေး (ဗိုလ်ချုပ်)|ဦးကိုလေး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၇ |- | ၆။ || [[တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[ဇော်နိုင်ဦး|ဦးဇော်နိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၈၃ |- | ၇။ || [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[မျိုးဆွေဝင်း|ဦးမျိုးဆွေဝင်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဒုတိယရဲချုပ်(၁)ငြိမ်း |- | ၈။ || [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[တင်ကိုကို|ဦးတင်ကိုကို]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဗသက ၇၇ |- | ၉။ || [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့|မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]]|| [[မျိုးအောင်|ဦးမျိုးအောင်]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |- | ၁၀။ || [[မွန်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်ဝင်းသန်း|ဗိုလ်မှူးချုပ် အောင်ဝင်းသန်း]] || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၀ |- | ၁၁။ || [[ရခိုင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[နိုင်ဦး|ဦးနိုင်ဦး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၃၈ |- | ၁၂။ || [[ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || [[အောင်နိုင်သူ|ဦးအောင်နိုင်သူ]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||ဘွဲ့ရ ဒုရဲအုပ်လောင်း အပတ်စဉ် (၁၇) |- | ၁၃။ || [[ရှမ်းပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့]] || [[စိုင်းထိန်စိုး]]|| ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ ||စတသ ၂၄ |- | ၁၄။ || [[ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့]] || ဦးအေးကျော် || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || လက်ရှိ || |} == အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ကြေညာခြင်းခံရသည့် မြို့နယ်များ (၂၀၂၆) == ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်သည် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၁/၂၀၂၆) နှင့် (၂/၂၀၂၆) တို့ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ အဆိုပါ အရေးပေါ်အခြေအနေနှင့် မြို့နယ် ၆၀ အား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် (Martial Law) ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]] (ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် အမျိုးသားလွှတ်တော်များ အပါအဝင်) ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ တာဝန်ယူချိန် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။အမိန့်အမှတ် (၂/၂၀၂၆) အရ အဆိုပါမြို့နယ်များတွင် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးနှင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးတို့ကို မူလအခြေအနေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိစေရန်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတာဝန်များကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၁၃ (ခ) အရ [[တပ်မတော်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်]] ဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရဲဝင်းဦး]]အား အပ်နှင်းခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=■ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ကိုးခုရှိ မြို့နယ်ပေါင်း ၆၀ ကို ရက် ၉၀ အရေးပေါ်အခြေအနေ ကြေညာ |url=https://news-eleven.com/article/311419 |access-date=2026-04-24 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref><ref>{{Cite web |date=2026-04-24 |title=၂၀၂၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၄ ရက် ဘီဘီစီ မြန်မာပိုင်းသတင်း တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ချက် - ရှမ်းပြည်နယ်နဲ့ အေအေထိန်းချုပ်နယ်မြေတွေအပါ မြို့နယ် ၆၀ ကိုအရေးပေါ်အခြေအနေကြေညာ |url=https://www.bbc.com/burmese/live/c1mk4v971v7t |access-date=2026-04-24 |website=BBC News မြန်မာ |language=my}}</ref> ဆက်လက်၍ ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက်တွင် ကျင်းပသည့် တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ဒုတိယပုံမှန်အစည်းအဝေး နဝမနေ့၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးသည် ထိုနေ့မှာပင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာတည်သောအမိန့် ၃/၂၀၂၆ ဖြင့် အထက်ပါကိစ္စကို တွန်းဇံ နှင့် ဖလမ်းမြို့နယ်များမှ လွဲ၍ ရက်ပေါင်း(၉၀) ဆက်လက် သက်တမ်းတိုးခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သောအမိန့်အမှတ် (၃/၂၀၂၆) |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/85574 |access-date=2026-07-26 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitext sortable" style="width:100%; border: 1px solid #a2a9b1; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background-color: #ceebff; text-align: center; font-weight: bold;" ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | တိုင်းဒေသကြီး / ပြည်နယ် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | အရေအတွက် ! style="padding: 6px; border: 1px solid #a2a9b1;" | မြို့နယ်အမည်များ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကချင်ပြည်နယ်]] || ၅ || ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ရွှေကူ၊ အင်ဂျန်းယန်၊ ဆော့လော်၊ ချီဖွေ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကယားပြည်နယ်]] || ၃ || ရှားတော၊ ဖားဆောင်း၊ မယ်စဲ့ |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ကရင်ပြည်နယ်]] || ၂ || ကော့ကရိတ်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီး |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ချင်းပြည်နယ်]] || ၇ || ကန်ပက်လက်၊ ထန်တလန်၊ ပလက်ဝ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">တွန်းဇံ</span>၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ၊ <span style="background-color: #fff2cc; padding: 1px 3px; border-radius: 3px;">ဖလမ်း</span> |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး]] || ၈ || ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ခင်ဦး၊ ဝက်လက်၊ ကနီ၊ ဒီပဲယင်း၊ ပုလဲ၊ အင်းတော် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မကွေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၅ || ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆော၊ ထီးလင်း၊ ရေစကြို |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး]] || ၁ || ငါန်းဇွန် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရခိုင်ပြည်နယ်]] || ၁၄ || ရမ်းဗြဲ၊ ပေါက်တော၊ ပုဏ္ဏားကျွန်း၊ ရသေ့တောင်၊ ဂွ၊ မောင်တော၊ ဘူးသီးတောင်၊ ကျောက်တော်၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ မြောက်ဦး၊ သံတွဲ၊ အမ်း၊ တောင်ကုတ် |- style="padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1; text-align: center;" | [[ရှမ်းပြည်နယ်]] || ၁၅ || နမ္မတူ၊ မဘိမ်း၊ ကွတ်ခိုင်၊ နမ့်ခမ်း၊ သိန္နီ၊ ကွမ်းလုံ၊ နမ့်ဆန်၊ မန်တုံ၊ ဟိုပန်၊ လောက်ကိုင်၊ ကုန်းကြမ်း၊ မိုးမိတ်၊ ကျောက်မဲ၊ သီပေါ၊ မိုင်းလား |- style="background-color: #eaecf0; font-weight: bold; padding: 4px; border: 1px solid #a2a9b1;" | style="text-align: right;" | စုစုပေါင်း || ၆၀ || မြို့နယ်များ |} == နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ ခရီးစဉ်များ == ဤစာရင်းသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် တိုက်ရိုက်တွေ့ဆုံခဲ့သည့် နိုင်ငံတကာဧည့်သည်တော်များ၏ မှတ်တမ်းဖြစ်သည်။ ဤစာရင်းတွင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အကြီးအကဲများ၊ အထူးကိုယ်စားလှယ်များ သို့မဟုတ် ဝန်ကြီးအဆင့်ရှိသူများ၏ တရားဝင်တွေ့ဆုံမှုများကိုသာ ဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အခြားအစိုးရအဆင့်များနှင့် တွေ့ဆုံမှုစာရင်းများ မပါဝင်ပါ။ ထို့အပြင် နှစ်ဖက်သဘောတူညီချက်အရ ထုတ်ပြန်ကြေညာခြင်းမရှိသည့် တရားဝင်မဟုတ်သော ခရီးစဉ်များလည်း ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်မဟုတ်ပေ။<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83687 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 90%; width: 100%;" |- style="background:#f2f2f2" ! width="5%" | စဉ် !! width="10%" | နေ့ရက် !! width="18%" | အမည် !! width="12%" | နိုင်ငံ/အဖွဲ့ !! width="15%" | တာဝန် !! width="20%" | အကြောင်းအရာ !! width="20%" | မှတ်ချက် |- | ၁ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Jiang Xinzhi || {{flag|China}} || ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ ([[တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ|CPPCC]]) || [[၂၀၂၆ မြန်မာနိုင်ငံ သမ္မတရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း|ကတိသစ္စာပြုပွဲ]] || ရှီကျင့်ဖျင်၏ ကိုယ်စားလှယ် |- | ၂ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Igor SERGYENKO || {{flag|Belarus}} || အောက်လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၃ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kirti Vardhan Singh || {{flag|India}} || ဒု-ဝန်ကြီး (ပြည်ပရေးရာ) || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၄ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Dr. Parnpree Bahiddha-Nukara || {{flag|Thailand}} || ယခင် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၅ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Kitti Settha Pandita CHAM Prasidh || {{flag|Cambodia}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၆ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Valdrack Jaentschke || {{flag|Nicaragua}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၇ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Alounkeo KITIKHOUN || {{flag|Laos}} || အာဆီယံအထူးကိုယ်စားလှယ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || ဗီယက်နမ်နှင့်အတူ |- | ၈ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Nguyen Tat Thanh || {{flag|Vietnam}} || ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || လာအိုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ |- | ၉ || ၁၀ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sholban KARA-OOL || {{flag|Russia}} || ဒူးမားလွှတ်တော် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ || ကတိသစ္စာပြုပွဲ || - |- | ၁၀ || ၂၁ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Xu Qin || {{flag|China}} || ပြည်နယ်ကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌ || တရားဝင်ခရီးစဉ် || ဟေလုံကျန်းပြည်နယ် |- | ၁၁ || ၂၂ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sihasak Phuangketkaew || {{flag|Thailand}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၂ || ၂၅ ဧပြီ ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Wang Yi || {{flag|China}} || နိုင်ငံရေးရာဗျူရို/ဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဗဟိုကော်မတီ၊ နိုင်ငံရေးရာဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး H.E. Mr. Wang Yi ဦးဆောင်သောကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အား လက်ခံတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/82092 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၃ || ၈ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Sugiono || {{flag|Indonesia}} || နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ် || - |- | ၁၄ || ၁၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Thongsavan PHO-MVIHANE || {{flag|Laos}} || ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်/နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့က လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/83883 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || - |- | ၁၅ || ၂၂ ဇွန် ၂၀၂၆ || H.E. Mr. Indra Mani Pandey || [[ဘင်းမ်စတက်]] || အတွင်းရေးမှူးချုပ် || တရားဝင်ခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ် ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84298 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || ဘင်းမ်စတက်အတွင်းရေးမှူးချုပ်တာဝန် လွှဲပြောင်းရယူရေးကိစ္စ |- | ၁၆ || ၂ ဇူလိုင် ၂၀၂၆ || မစ္စတာ [[အလက်ဇန္ဒား လူကာရှင်ကို|အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကို]]|| {{flag|Belarus}} || နိုင်ငံတော်သမ္မတ || အလုပ်သဘောခရီးစဉ်<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင် ဘယ်လာရုစ်သမ္မတနိုင်ငံသမ္မတ မစ္စတာ အလက်ဇန္ဒား လူကာရှန်ကိုနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး |url=http://www.moi.gov.mm/index.php/news/84730 |access-date=2026-07-04 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> || သမ္မတအဆင့် ပထမဦးဆုံးခရီးစဉ် |- | ၁၇ || ၁၀ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Yohei SASAKAWA || {{flag|Japan}}|| နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံသို့ နိပွန်ဖောင်ဒေးရှင်းဂုဏ်ထူးဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ Mr. Yohei SASAKAWA လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/86469 |access-date=2026-08-12 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၈ || ၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ || Mr. Le Hoai Trung || {{flag|Vietnam}}|| ဗီယက်နမ် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံခြင်း<ref>{{Cite web |title=ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးမင်းအောင်လှိုင်ထံ ဗီယက်နမ်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး လာရောက်ဂါရဝပြုတွေ့ဆုံ |url=http://www.moi.gov.mm/news/87310 |access-date=2026-09-19 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref>|| - |- | ၁၉ || ၁၅-၁၆ စက်တင်ဘာ ၂၀၂၆ || Mr. Michael Vance<ref>{{Cite news |last=Lewis |first=Simon |date=2026-10-08 |title=EXCLUSIVE: US opens direct talks with Myanmar's generals, reversing years of isolation |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/us-opens-direct-talks-with-myanmars-generals-reversing-years-isolation-2026-10-08/ |access-date=2026-10-08 |work=Reuters |language=en}}</ref>|| {{flag|USA}}|| အမေရိကန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ထောက်လှမ်းရေး နှင့် သုတေသနဆိုင်ရာ လက်ထောက်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး || လျှိုဝှက်ခရီးစဥ်<ref>{{Cite web |title=■ အမေရိကန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ လိုက်ပါလာသည့် လေယာဥ် နေပြည်တော်မှ ပြန်လည်ထွက်ခွာ |url=https://news-eleven.com/article/315139 |access-date=2026-09-19 |website=Eleven Media Group Co., Ltd |language=my}}</ref>|| အမေရိကန်က မြန်မာစစ်အုပ်စု နှင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးမှု ပြန်စခြင်း |} ==ကိုးကား== {{reflist}}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}}{{မြန်မာနိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့များ}} [[Category:ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့]] 2wr7i67oad0rx7utue5iu48sk8bxpsx 10 283947 1058303 1058032 2026-10-16T06:26:23Z Salai Rungtoi 22844 1058303 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |name= မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ |title= [[File:State seal of Myanmar.svg|15px]] [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |listclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |titlestyle = |above= [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]: [[မင်းအောင်လှိုင်]] <Br> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]]: [[ညိုစော]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]]: [[နန်းနီနီအေး]] |list1={{navbox with columns|child|fullwidth = true |state=uncollapsed |title= '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ''' |col1 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group1=[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |list1=[[ခင်မောင်ရီ]] |group2=[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |list2=[[တင်အောင်စန်း]] |group3=[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေး]] |list3=[[မြထွန်းဦး]] |group4=[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး<br>နှင့် ဆက်သွယ်ရေး]] |list4=[[ထွန်းအောင်]] |group5=[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေး]] |list5= [[ရာပြည့်]] |group6=[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]] |list6= [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |group7=[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေး]] |list7=[[တင်မောင်ဆွေ]] |group8=[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊<br>ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်<br>နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေး]] |list8=[[အောင်ကျော်ဟိုး]] |group9=[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်]] |list9=[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] |group10=[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာ]] |list10=[[ဖုန်းမြတ်]] |group11=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာ]] |list11=[[သန်းမောင်]] }} |col2 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာ]] |list2=[[သီတာဦး]] |group3=[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေး]] |list3=[[ချောချောစိန်]] |group4=[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]] |list4=[[မျိုးသိန်းကျော်]] |group5=[[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေး]] |list5=[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]] |group6=[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ]] |list6=[[သက်သက်ဇင်]] |group7=[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေး]] |list7= [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ထိန်လင်း]] |group8=[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]] |list8=[[တင်ဦးလွင်]] |group9=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး<br>နှင့် ဆည်မြောင်း]] |list9=[[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|မင်းနောင်]] |group10=[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်<br>ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး]] |list10=[[မျိုးဇော်သိမ်း]] |group11=[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်<br>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး]] |list11=[[ဆန်းဦး]] }} |col3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်]] |list2=[[ကိုကိုလွင်]] |group3=စက်မှုနှင့် MSME ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး |list3=[[ချာလီသန်း]] |group4=[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်<br>ပြည်သူ့အင်အား]] |list4=[[မြင့်ကြိုင်]] |group5=[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]] |list5=[[မောင်မြင့်]] |group6=[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး]] |list6=[[ထွန်းအုံ]] |group7=[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာ]] |list7=[[ရဲမြင့်ထွန်း]] |group8=[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာ]] |list8=[[မောင်သင်း]] |group9=[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေး]] |list9=[[မျိုးသန့်]] |group10=[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေး<br>နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး]] |list10= [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]] |group11=[[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေး<br>နှင့် ယဉ်ကျေးမှု]] |list11=[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]] }} }} |list2={{navbox with columns|child|fullwidth = true |state=<includeonly>collapsed</includeonly> |title= '''ဒုတိယဝန်ကြီးများ''' |col1 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group1=[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |list1= ခင်လတ် |group2=[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |list2=[[ထင်ကျော်သူ]] |group3=[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေး]] |list3=[[အောင်မြိုင်]]<br>[[ထွန်းလူ]] |group4=[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး<br>နှင့် ဆက်သွယ်ရေး]] |list4=[[မင်းဇေယျာလှိုင်]]<br>[[သက်ဝင်းအောင်]] |group5=[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေး]] |list5=[[အောင်မျိုးသန့်]] |group6=[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]] |list6=မင်းသူ |group7=[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေး]] |list7=[[နိုင်မင်းကျော်]]<br>[[ကိုကိုကျော်]] |group8=[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်]] |list8=[[သန်းသန်းလင်း]]<br> [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]] |group9=[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊<br>ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်<br>နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေး]] |list9=[[သန့်စင်လွင်]] <br> [[ဟန်ဝင်းအောင်]] |group10=[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာ]] |list10=[[ကျော်စွာဦး]] <br> ကျော်ကျော်ဟန် |group11=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာ]] |list11=[[စိုင်းထွန်းညို]] }} |col2 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာ]] |list2=[[ထိန်လင်းဦး]] |group3=[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေး]] |list3=[[နေမျိုးလှိုင်]]<br> [[ဝင်းမောင်သိန်း]] |group4=[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]] |list4=[[နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း]] |group5=[[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေး]] |list5= [[တင်ထွန်း]] |group6=[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ]] |list6=[[နေသွယ်ကြည်]] |group7=[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေး]] |list7=[[ရဲတင့်]] |group8=[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]] |list8=[[လင်းအောင်]] |group9=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး<br>နှင့် ဆည်မြောင်း]] |list9=[[ဗိုလ်ဗိုလ်ကျော်]]<br>[[ရဲထွန်းဝင်း]]<br>[[ရဲတင့်ထွန်း]] |group10=[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်<br>ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး]] |list10=[[သိုက်စိုး]] |group11=[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်<br>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး]] |list11=[[ခင်လတ်ကြီး]]<br>[[သောင်းနိုင်ဦး]] }} |col3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်]] |list2= အေးကျော် <br>[[ကျော်နိုင်ဝင်း]] |group3= စက်မှုနှင့် MSME ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး |list3=[[သွင်အောင်]]<br>[[အောင်ဇေယျ]] |group4=[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်<br>ပြည်သူ့အင်အား]] |list4=[[လင်းဇော်ထွန်း]]<br>[[ခိုင်ခိုင်စိုး]] |group5=[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]] |list5=မျိုးအောင် |group6=[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး]] |list6=[[မင်းမင်း]]<br>[[ဝင်းမြင့်ခိုင်]] |group7=[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာ]] |list7=[[မျိုးကျော်သူ]] |group8=[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာ]] |list8=[[စစ်နိုင်]] |group9=[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေး]] |list9=[[မျိုးမြင့်]]<br>[[သောင်းနိုင်(ဒေါက်တာ)|သောင်းနိုင်]] |group10=[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေး<br>နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး]] |list10= သန်းစိုး<br>[[သန့်ဇော်လွင်]] |group11=[[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေး<br>နှင့် ယဉ်ကျေးမှု]] |list11=[[အေးထွန်း]]<br>[[ဖြိုးဇော်စိုး]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့ လမ်းညွှန်တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> 96s8zzuah7so8uwy2kljupw1vr4s9hq 1058309 1058303 2026-10-16T08:53:14Z Zawzawaungthwin 100038 [[ကျော်ကျော်ဟန်]] 1058309 wikitext text/x-wiki {{#invoke:navbox|navbox |name= မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ |title= [[File:State seal of Myanmar.svg|15px]] [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] |listclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|collapsed</includeonly>}}} |titlestyle = |above= [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ|နိုင်ငံတော်သမ္မတ]]: [[မင်းအောင်လှိုင်]] <Br> [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၁)]]: [[ညိုစော]] နှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ|ဒုတိယသမ္မတ (၂)]]: [[နန်းနီနီအေး]] |list1={{navbox with columns|child|fullwidth = true |state=uncollapsed |title= '''ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးများ''' |col1 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group1=[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |list1=[[ခင်မောင်ရီ]] |group2=[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |list2=[[တင်အောင်စန်း]] |group3=[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေး]] |list3=[[မြထွန်းဦး]] |group4=[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး<br>နှင့် ဆက်သွယ်ရေး]] |list4=[[ထွန်းအောင်]] |group5=[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေး]] |list5= [[ရာပြည့်]] |group6=[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]] |list6= [[ကိုကိုဦး (ဗိုလ်ချုပ်)|ကိုကိုဦး]] |group7=[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေး]] |list7=[[တင်မောင်ဆွေ]] |group8=[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊<br>ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်<br>နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေး]] |list8=[[အောင်ကျော်ဟိုး]] |group9=[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်]] |list9=[[ကံဇော် (ဒေါက်တာ)|ကံဇော်]] |group10=[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာ]] |list10=[[ဖုန်းမြတ်]] |group11=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာ]] |list11=[[သန်းမောင်]] }} |col2 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာ]] |list2=[[သီတာဦး]] |group3=[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေး]] |list3=[[ချောချောစိန်]] |group4=[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]] |list4=[[မျိုးသိန်းကျော်]] |group5=[[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေး]] |list5=[[စိုးဝင်း (ဒေါက်တာ)|စိုးဝင်း]] |group6=[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ]] |list6=[[သက်သက်ဇင်]] |group7=[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေး]] |list7= [[ထိန်လင်း (ဗိုလ်မှူးကြီး)|ထိန်လင်း]] |group8=[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]] |list8=[[တင်ဦးလွင်]] |group9=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး<br>နှင့် ဆည်မြောင်း]] |list9=[[မင်းနောင် (ဝန်ကြီး)|မင်းနောင်]] |group10=[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်<br>ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး]] |list10=[[မျိုးဇော်သိမ်း]] |group11=[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်<br>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး]] |list11=[[ဆန်းဦး]] }} |col3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်]] |list2=[[ကိုကိုလွင်]] |group3=စက်မှုနှင့် MSME ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး |list3=[[ချာလီသန်း]] |group4=[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်<br>ပြည်သူ့အင်အား]] |list4=[[မြင့်ကြိုင်]] |group5=[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]] |list5=[[မောင်မြင့်]] |group6=[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး]] |list6=[[ထွန်းအုံ]] |group7=[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာ]] |list7=[[ရဲမြင့်ထွန်း]] |group8=[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာ]] |list8=[[မောင်သင်း]] |group9=[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေး]] |list9=[[မျိုးသန့်]] |group10=[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေး<br>နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး]] |list10= [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]] |group11=[[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေး<br>နှင့် ယဉ်ကျေးမှု]] |list11=[[ခင်မောင်စိုး (ဝန်ကြီး)|ခင်မောင်စိုး]] }} }} |list2={{navbox with columns|child|fullwidth = true |state=<includeonly>collapsed</includeonly> |title= '''ဒုတိယဝန်ကြီးများ''' |col1 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group1=[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]] |list1= ခင်လတ် |group2=[[သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးဝန်ကြီးဌာန]] |list2=[[ထင်ကျော်သူ]] |group3=[[ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ပို့ဆောင်ရေး]] |list3=[[အောင်မြိုင်]]<br>[[ထွန်းလူ]] |group4=[[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး<br>နှင့် ဆက်သွယ်ရေး]] |list4=[[မင်းဇေယျာလှိုင်]]<br>[[သက်ဝင်းအောင်]] |group5=[[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|ကာကွယ်ရေး]] |list5=[[အောင်မျိုးသန့်]] |group6=[[ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပြည်ထဲရေး]] |list6=မင်းသူ |group7=[[နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန|နိုင်ငံခြားရေး]] |list7=[[နိုင်မင်းကျော်]]<br>[[ကိုကိုကျော်]] |group8=[[ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန် ဝန်ကြီးဌာန|ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်]] |list8=[[သန်းသန်းလင်း]]<br> [[ကျော်ထင် (ဒုတိယဝန်ကြီး)|ကျော်ထင်]] |group9=[[အမျိုးသားစီမံကိန်း၊ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသားစီမံကိန်း၊<br>ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုနှင့်<br>နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေး]] |list9=[[သန့်စင်လွင်]] <br> [[ဟန်ဝင်းအောင်]] |group10=[[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာ]] |list10=[[ကျော်စွာဦး]] <br> [[ကျော်ကျော်ဟန်]] |group11=[[တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာဝန်ကြီးဌာန|တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများရေးရာ]] |list11=[[စိုင်းထွန်းညို]] }} |col2 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|ဥပဒေရေးရာ]] |list2=[[ထိန်လင်းဦး]] |group3=[[ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန|ပညာရေး]] |list3=[[နေမျိုးလှိုင်]]<br> [[ဝင်းမောင်သိန်း]] |group4=[[သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန|သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ]] |list4=[[နေခြည်လဲ့လဲ့သိန်း]] |group5=[[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန|ကျန်းမာရေး]] |list5= [[တင်ထွန်း]] |group6=[[အမျိုးသမီးရေးရာဝန်ကြီးဌာန|အမျိုးသမီးရေးရာ]] |list6=[[နေသွယ်ကြည်]] |group7=[[ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန|ပြန်ကြားရေး]] |list7=[[ရဲတင့်]] |group8=[[သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန|သာသနာရေး]] |list8=[[လင်းအောင်]] |group9=[[စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာန|စိုက်ပျိုးရေး၊ မွေးမြူရေး<br>နှင့် ဆည်မြောင်း]] |list9=[[ဗိုလ်ဗိုလ်ကျော်]]<br>[[ရဲထွန်းဝင်း]]<br>[[ရဲတင့်ထွန်း]] |group10=[[သမဝါယမနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဝန်ကြီးဌာန|သမဝါယမနှင့်<br>ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေး]] |list10=[[သိုက်စိုး]] |group11=[[သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန|သယံဇာတနှင့်<br>သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေး]] |list11=[[ခင်လတ်ကြီး]]<br>[[သောင်းနိုင်ဦး]] }} |col3 = {{#invoke:navbox|navbox|subgroup |groupstyle = vertical-align:top;white-space:normal; |group2=[[လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင် ဝန်ကြီးဌာန|လျှပ်စစ်နှင့် စွမ်းအင်]] |list2= အေးကျော် <br>[[ကျော်နိုင်ဝင်း]] |group3= စက်မှုနှင့် MSME ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး |list3=[[သွင်အောင်]]<br>[[အောင်ဇေယျ]] |group4=[[လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဝန်ကြီးဌာန|လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်<br>ပြည်သူ့အင်အား]] |list4=[[လင်းဇော်ထွန်း]]<br>[[ခိုင်ခိုင်စိုး]] |group5=[[အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန|အလုပ်သမား]] |list5=မျိုးအောင် |group6=[[စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး]] |list6=[[မင်းမင်း]]<br>[[ဝင်းမြင့်ခိုင်]] |group7=[[အားကစားရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|အားကစားရေးရာ]] |list7=[[မျိုးကျော်သူ]] |group8=[[လူငယ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန|လူငယ်ရေးရာ]] |list8=[[စစ်နိုင်]] |group9=[[ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန|ဆောက်လုပ်ရေး]] |list9=[[မျိုးမြင့်]]<br>[[သောင်းနိုင်(ဒေါက်တာ)|သောင်းနိုင်]] |group10=[[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေး<br>နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး]] |list10= သန်းစိုး<br>[[သန့်ဇော်လွင်]] |group11=[[ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန|ဟိုတယ်၊ ခရီးသွားလာရေး<br>နှင့် ယဉ်ကျေးမှု]] |list11=[[အေးထွန်း]]<br>[[ဖြိုးဇော်စိုး]] }} }} }}<noinclude> {{collapsible option}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့ လမ်းညွှန်တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> 106bbtmpa6ijm7x5uw1a5c1tq9pepnu 0 286586 1058222 1047675 2026-10-16T01:07:40Z Chenzeyan29 141880 /* */ 1058222 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ယာမာတိုလူမျိုး | native_name = {{lang|ja|大和民族}} (Yamato minzoku) | image = Emperor Naruhito and Empress Masako in formal wedding robes.jpg | image_size = 250px | image_caption = ယာမာတိုတော်ဝင်မင်းဆက်၏ ရိုးရာနန်းတွင်းဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် လက်ရှိဂျပန်ဧကရာဇ် [[နာရူဟီတို]]နှင့် မိဖုရားကြီး [[မာဆာကို]] (၁၉၉၃ ခုနှစ် မင်္ဂလာပွဲတော်မှတ်တမ်း) | total_pop = ၁၂၃ သန်းခန့် | regions = {{flag|Japan}} [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] (လူဦးရေ၏ ၉၈% ကျော်) | languages = [[ဂျပန်ဘာသာစကား]] | religions = [[ရှင်တိုဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရူကျူးလူမျိုး]]၊ [[အိုင်းနုလူမျိုး]]၊ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]]၊ [[ယာယိုအီလူမျိုး]] (ရှေးဟောင်း)၊ [[ဂျိုမွန်လူမျိုး]] (ရှေးဟောင်း) }} '''ယာမာတိုလူမျိုး''' ({{lang-ja|大和民族}}၊ ယာမာတို မင်ဇုကု၊ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်: "ယာမာတို မျိုးနွယ်စု") သို့မဟုတ် '''ဝါဂျင်''' ({{lang-ja|和人 / 倭人}}၊ Wajin၊ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်: "ဝါ့လူမျိုး") သည် အရှေ့အာရှရှိ ဂျပန်ကျွန်းစုတွင် အခြေစိုက်သည့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] လူဦးရေ၏ ၉၈% ကျော်ကို ကိုယ်စားပြုသော ပင်မ ဂျပန်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Watanabe2003">Watanabe, Toshiro (2003). ''Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary''. Kenkyusha. p. 2617. ISBN 4-7674-2026-1. "大和民族 the Yamato [Japanese] race"</ref> ခေတ်သစ် မော်လီကျူးဗီဇဗေဒနှင့် လူသားဗေဒ တိုင်းတာချက်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ယာမာတိုလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် ခရစ်မတိုင်မီ (ဘီစီ) ၁ ထောင်စုနှစ်အတွင်း အာရှကုန်းမကြီး (အထူးသဖြင့် [[ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်]]) မှတစ်ဆင့် ဂျပန်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီး စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ ယူဆောင်လာခဲ့သည့် [[ယာယိုအီလူမျိုး]] (Yayoi) များနှင့် ဂျပန်ကျွန်းစုတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းသောင်းချီကတည်းက အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဌာနေမုဆိုးခရုကောက် [[ဂျိုမွန်လူမျိုး]] (Jōmon) တို့ ကာလကြာရှည်စွာ သွေးနှောပေါင်းစပ် ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Cooke2021">Cooke, N. P. et al. (2021). "Ancient genomics reveals tripartite origins of Japanese populations". ''Science Advances'', 7(38), eabh2419.</ref><ref name="Kim2025">Kim, Jonghyun et al. (2025). "Genetic analysis of a Yayoi individual from the Doigahama site provides insights into the origins of immigrants to the Japanese Archipelago". ''Journal of Human Genetics'', 70(1), 47–57.</ref><ref name="Yamamoto2024">Yamamoto, Kenichi et al. (2024). "Genetic legacy of ancient hunter-gatherer Jomon in Japanese populations". ''Nature Communications'', 15(1), 9780.</ref> "ယာမာတို" ဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးဦးစွာ ဂျပန်အလယ်ပိုင်း (လက်ရှိ [[နာရခရိုင်|နာရာစီရင်စု]]) ရှိ ယာမာတိုဒေသတွင် ပထမဆုံး အခြေစိုက်ခဲ့သော လူမျိုးစုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၆ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဤယာမာတိုမျိုးနွယ်စုသည် အင်အားကြီးမားလာပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးနှင့် တစ်ခုတည်းသော ဧကရာဇ်မင်းဆက် (Yamato Court) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ၎င်းတို့သည် ဂျပန်ကျွန်းစုတစ်ခုလုံး၏ အဓိကအုပ်ချုပ်သူ လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အခြားသော ဌာနေလူမျိုးစုများနှင့် ယူရေးရှားကုန်းမကြီးမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများကို မိမိတို့အောက်သို့ သွတ်သွင်းကာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဘိုးဘွားကိုးကွယ်မှုကို အခြေခံသည့် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာယုံကြည်ချက်စနစ်ကိုလည်း [[ရှင်တိုဘာသာ|ရှင်တို]] (Shinto) ဟုခေါ်သော ဂျပန်တို့၏ အမျိုးသားဘာသာတစ်ခုအဖြစ် မြှင့်တင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Tignor">Tignor, Robert (2013). ''Worlds Together, Worlds Apart Volume 1: Beginnings through the Fifteenth Century''. W. W. Norton & Company. p. 346. ISBN 978-0-393-12376-0.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း [[ဂျပန် ဧကရာဇ်နိုင်ငံ|ဂျပန်အင်ပါယာ]] နယ်မြေချဲ့ထွင်လာချိန်တွင် ဤအသုံးအနှုန်းကို ဂျပန်ပြည်မကြီးသားများ (Mainland Japanese) အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ အင်ပါယာအတွင်းရှိ အခြားလူနည်းစု မျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည့် [[အိုင်းနုလူမျိုး|အိုင်းနု]]၊ [[ရူကျူးလူမျိုး|ရူကျူး]]၊ နစ်ဗ်ခ်လူမျိုးများအပြင် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့သော ကိုရီးယား၊ တရုတ်နှင့် ဩစထရိုနီးရှားနွယ်ဝင်များ ([[ထိုင်ဝမ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ|ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ]]) နှင့် ခွဲခြားရန် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ၎င်းကို လူမျိုးရေးအစွန်းရောက် ဝါဒဖြန့်ချိရေးအတွက် ဗဟိုပြုအသုံးပြုခဲ့သဖြင့် စစ်ရှုံးပြီးနောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံနည်းကျ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဤဝေါဟာရကို သုံးစွဲခြင်း မပြုတော့ဘဲ စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Morris1998">Tessa Morris-Suzuki (1998). "Debating Racial Science in Wartime Japan". ''Osiris'', 13, 354–375.</ref> လက်ရှိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်း မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ၎င်းတို့အား လူမျိုးစု (Ethnic group) အလိုက် ခွဲခြားရေတွက်ခြင်း မပြုတော့ဘဲ ဂျပန်နိုင်ငံသား (Japanese Nationality) အဖြစ်ဖြင့်သာ စာရင်းကောက်ယူတော့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ]] 0asw73ki8s89dobu46kr1s5dkt1gn6b 1058223 1058222 2026-10-16T01:08:11Z Chenzeyan29 141880 1058223 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = ယာမာတိုလူမျိုး | native_name = {{lang|ja|大和民族}} (Yamato minzoku) | image = Emperor Naruhito and Empress Masako in formal wedding robes.jpg | image_size = 250px | image_caption = ယာမာတိုတော်ဝင်မင်းဆက်၏ ရိုးရာနန်းတွင်းဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်ထားသည့် လက်ရှိဂျပန်ဧကရာဇ် [[နာရူဟီတို]]နှင့် မိဖုရားကြီး [[မာဆာကို]] (၁၉၉၃ ခုနှစ် မင်္ဂလာပွဲတော်မှတ်တမ်း) | total_pop = ၁၂၃ သန်းခန့် | regions = {{flag|Japan}} [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] (လူဦးရေ၏ ၉၈% ကျော်) | languages = [[ဂျပန်ဘာသာစကား]] | religions = [[ရှင်တိုဘာသာ]]၊ [[ဗုဒ္ဓဘာသာ]] | related = [[ရူကျူးလူမျိုး]]၊ [[အိုင်းနုလူမျိုး]]၊ [[ကိုရီးယားလူမျိုး]]၊ [[ယာယိုအီလူမျိုး]] (ရှေးဟောင်း)၊ [[ဂျိုမွန်လူမျိုး]] (ရှေးဟောင်း) }} '''ယာမာတိုလူမျိုး''' ({{lang-ja|大和民族}}၊ ယာမာတို မင်ဇုကု၊ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်: "ယာမာတို မျိုးနွယ်စု") သို့မဟုတ် '''ဝါဂျင်''' ({{lang-ja|和人 / 倭人}}၊ Wajin၊ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်: "ဝါ့လူမျိုး") သည် အရှေ့အာရှရှိ ဂျပန်ကျွန်းစုတွင် အခြေစိုက်သည့် လူမျိုးစုကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ခေတ်သစ် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]] လူဦးရေ၏ ၉၈% ကျော်ကို ကိုယ်စားပြုသော ပင်မ ဂျပန်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Watanabe2003">Watanabe, Toshiro (2003). ''Kenkyusha's New Japanese-English Dictionary''. Kenkyusha. p. 2617. ISBN 4-7674-2026-1. "大和民族 the Yamato [Japanese] race"</ref> ခေတ်သစ် မော်လီကျူးဗီဇဗေဒနှင့် လူသားဗေဒ တိုင်းတာချက်ဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများအရ ယာမာတိုလူမျိုးများသည် အဓိကအားဖြင့် ခရစ်မတိုင်မီ (ဘီစီ) ၁ ထောင်စုနှစ်အတွင်း အာရှကုန်းမကြီး (အထူးသဖြင့် [[ကိုရီးယားနိုင်ငံ|ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ်]]) မှတစ်ဆင့် ဂျပန်သို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီး စိုက်ပျိုးရေးနည်းပညာ ယူဆောင်လာခဲ့သည့် [[ယာယိုအီလူမျိုး]] (Yayoi) များနှင့် ဂျပန်ကျွန်းစုတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းသောင်းချီကတည်းက အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့ကြသည့် ဌာနေမုဆိုးခရုကောက် [[ဂျိုမွန်လူမျိုး]] (Jōmon) တို့ ကာလကြာရှည်စွာ သွေးနှောပေါင်းစပ် ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref name="Cooke2021">Cooke, N. P. et al. (2021). "Ancient genomics reveals tripartite origins of Japanese populations". ''Science Advances'', 7(38), eabh2419.</ref><ref name="Kim2025">Kim, Jonghyun et al. (2025). "Genetic analysis of a Yayoi individual from the Doigahama site provides insights into the origins of immigrants to the Japanese Archipelago". ''Journal of Human Genetics'', 70(1), 47–57.</ref><ref name="Yamamoto2024">Yamamoto, Kenichi et al. (2024). "Genetic legacy of ancient hunter-gatherer Jomon in Japanese populations". ''Nature Communications'', 15(1), 9780.</ref> == သမိုင်းကြောင်း == "ယာမာတို" ဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှေးဦးစွာ ဂျပန်အလယ်ပိုင်း (လက်ရှိ [[နာရခရိုင်|နာရာစီရင်စု]]) ရှိ ယာမာတိုဒေသတွင် ပထမဆုံး အခြေစိုက်ခဲ့သော လူမျိုးစုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ၆ ရာစုဝန်းကျင်တွင် ဤယာမာတိုမျိုးနွယ်စုသည် အင်အားကြီးမားလာပြီး ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးနှင့် တစ်ခုတည်းသော ဧကရာဇ်မင်းဆက် (Yamato Court) ကို တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် ၎င်းတို့သည် ဂျပန်ကျွန်းစုတစ်ခုလုံး၏ အဓိကအုပ်ချုပ်သူ လူမျိုးစုကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အခြားသော ဌာနေလူမျိုးစုများနှင့် ယူရေးရှားကုန်းမကြီးမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူများကို မိမိတို့အောက်သို့ သွတ်သွင်းကာ ပေါင်းစည်းခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဘိုးဘွားကိုးကွယ်မှုကို အခြေခံသည့် မိမိတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ရိုးရာယုံကြည်ချက်စနစ်ကိုလည်း [[ရှင်တိုဘာသာ|ရှင်တို]] (Shinto) ဟုခေါ်သော ဂျပန်တို့၏ အမျိုးသားဘာသာတစ်ခုအဖြစ် မြှင့်တင်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Tignor">Tignor, Robert (2013). ''Worlds Together, Worlds Apart Volume 1: Beginnings through the Fifteenth Century''. W. W. Norton & Company. p. 346. ISBN 978-0-393-12376-0.</ref> ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်း [[ဂျပန် ဧကရာဇ်နိုင်ငံ|ဂျပန်အင်ပါယာ]] နယ်မြေချဲ့ထွင်လာချိန်တွင် ဤအသုံးအနှုန်းကို ဂျပန်ပြည်မကြီးသားများ (Mainland Japanese) အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် ပြန်လည်အသုံးပြုခဲ့ပြီး၊ အင်ပါယာအတွင်းရှိ အခြားလူနည်းစု မျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည့် [[အိုင်းနုလူမျိုး|အိုင်းနု]]၊ [[ရူကျူးလူမျိုး|ရူကျူး]]၊ နစ်ဗ်ခ်လူမျိုးများအပြင် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ထပ်မံသိမ်းပိုက်ခဲ့သော ကိုရီးယား၊ တရုတ်နှင့် ဩစထရိုနီးရှားနွယ်ဝင်များ ([[ထိုင်ဝမ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ|ထိုင်ဝမ်ဌာနေတိုင်းရင်းသားများ]]) နှင့် ခွဲခြားရန် သုံးနှုန်းခဲ့သည်။ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ၎င်းကို လူမျိုးရေးအစွန်းရောက် ဝါဒဖြန့်ချိရေးအတွက် ဗဟိုပြုအသုံးပြုခဲ့သဖြင့် စစ်ရှုံးပြီးနောက်ပိုင်းတွင် သိပ္ပံနည်းကျ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဤဝေါဟာရကို သုံးစွဲခြင်း မပြုတော့ဘဲ စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်။<ref name="Morris1998">Tessa Morris-Suzuki (1998). "Debating Racial Science in Wartime Japan". ''Osiris'', 13, 354–375.</ref> လက်ရှိ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေစာရင်း မှတ်တမ်းများတွင်လည်း ၎င်းတို့အား လူမျိုးစု (Ethnic group) အလိုက် ခွဲခြားရေတွက်ခြင်း မပြုတော့ဘဲ ဂျပန်နိုင်ငံသား (Japanese Nationality) အဖြစ်ဖြင့်သာ စာရင်းကောက်ယူတော့သည်။ == ကိုးကားချက်များ == {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူမျိုးစုများ]] [[ကဏ္ဍ:အရှေ့အာရှ လူမျိုးစုများ]] 8bvg7lb12m32c7exs614ky3lwwki464 0 291920 1058161 1054965 2026-10-15T17:18:25Z InternetArchiveBot 61272 Adding 7 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058161 wikitext text/x-wiki {{Infobox historical era |name = အဲလစ်ဇဘက်ခေတ် |start = 1558 |end = 1603 |image = Queen Elizabeth I by George Gower.jpg |alt = |before = [[တူဒါခေတ်ကာလ]] |including = |after = [[ဂျက်ကော်ဘီယန်ခေတ်ကာလ]] |monarch = [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)|အဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]] |leaders = * [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)|အဲလိဇဘက်ဘုရင်မ]] * [[:en:William Cecil, 1st Baron Burghley]] * [[:en:Thomas Radclyffe, 3rd Earl of Sussex]] * [[:en:Francis Walsingham]] * [[:en:Robert Dudley, 1st Earl of Leicester]] * [[:en:Francis Knollys (the elder)|Francis Knollys the Elder]] ''See others at [[:en:List of ministers to Queen Elizabeth I]]''. }} '''အဲလိဇဘတ်ခေတ်''' ဆိုသည်မှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသမိုင်း၊ တူဒါခေတ် အတွင်း ဘုရင်မကြီး [[အယ်လီဇဘက် ပထမ (အင်္ဂလန်ဘုရင်မ)|ပထမအယ်လစ်ဇဗက်]] စိုးစံခဲ့သော ကာလ (၁၅၅၈–၁၆၀၃) ဖြစ်သည်။သမိုင်းပညာရှင်များက ဤခေတ်ကို အင်္ဂလန်သမိုင်း၏ ရွှေခေတ် အဖြစ် မကြာခဏ တင်စားကြသည်။ ဟင်နရီ (၇) နှင့် ဟင်နရီ (၈) တို့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် ထိရောက်ကောင်းမွန်သော အစိုးရစနစ် ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး၊ အတ္တလန်တိတ်သမုဒ္ဒရာ ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပင်လယ်ဓားပြလုပ်ငန်းများ ကြောင့် စီးပွားရေး တိုးတက်ဝေဆာခဲ့သည်။ ဤကာလအတွင်း ပရိုတက်စတင့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး သည် လူထုကြားတွင် ပိုမိုလက်ခံလာဖွယ် ရှိလာခဲ့ပြီး၊ စကော့တလန်နိုင်ငံနှင့် တော်ဝင်ဘုရင်စနစ် မပေါင်းစည်းမီ အင်္ဂလန်သမိုင်း၏ နောက်ဆုံးကာလလည်း ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံတကာ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများနှင့် နယ်မြေချဲ့ထွင်မှုများတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ယဉ်ကျေးမှုပိုင်းဆိုင်ရာတွင်မူ ဤခေတ်သည် အင်္ဂလိပ်နိုးထရေးကာလ၏ အထွတ်အထိပ်ကို ကိုယ်စားပြုပြီး ကဗျာ၊ ဂီတ၊ စာပေနှင့် အထူးသဖြင့် [[ရှိတ်စပီးယား|ဝီလီယံ ရှိတ်စပီးယား]] ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၏ လမ်းသစ်ထွင် ဖန်တီးမှုများပါဝင်သည့် ပြဇာတ်လောက ကြီးပွားတိုးတက်မှုကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်။ အဲလိဇဘက် ခေတ်သည် ၎င်းမတိုင်မီနှင့် ၎င်းနောက်ပိုင်း နန်းစံခဲ့သော ခေတ်ကာလများနှင့် သိသိသာသာ ကွာခြားလှပါသည်။ ဤခေတ်သည် ပြီးခဲ့သည့် ရာစုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော နှင်းဆီစစ်ပွဲများ အင်္ဂလန် ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု နှင့် ပရိုတက်စတင့်နှင့် ကက်သလစ်တို့ကြား ဘာသာရေး တိုက်ပွဲများ၊ ထို့ပြင် နောက်ပိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အင်္ဂလန် ပြည်တွင်းစစ်နှင့် (၁၇) ရာစု တစ်လျှောက်လုံးကို ဝါးမြိုသွားခဲ့သည့် လွှတ်တော်နှင့် ဘုရင်စနစ်ကြား နိုင်ငံရေး တိုက်ပွဲများအကြား ရရှိခဲ့သော ရေတို ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး ကာလတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မ အဲလိဇဘက် လက်ထက်တွင် ဘာသာရေး ပဋိပက္ခကို အဲလိဇဘက် ဘာသာရေး ပြေလည်ညှိနှိုင်းမှု အားဖြင့် ခေတ္တမျှ ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့ပြီး၊ လွှတ်တော်သည်လည်း ဘုရင်၏ အကြွင်းမဲ့ အာဏာရှင်စနစ်ကို စိန်ခေါ်နိုင်လောက်အောင် အင်အား မတောင့်တင်းသေးပေ။ ဤအချိန်အတောအတွင်း အင်္ဂလန်သည် ဥရောပရှိ အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ချမ်းသာကြွယ်ဝနေခဲ့သည်။ အီတလီစစ်ပွဲများ ပြီးဆုံးသွားပြီးနောက် အီတလီ ရီနေဆန်းခေတ် သည်လည်း ကုန်ဆုံးသွားခဲ့ရာ၊ အီတလီကျွန်းဆွယ်သည် ဆင်းရဲမွဲတေသွားခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံမှာမူ ပြင်သစ်ဘာသာရေးစစ်ပွဲများ (၁၅၆၂–၁၅၉၈) အတွင်း ပိတ်မိနေခဲ့ပြီး၊ ရာစုနှစ်ချီ ကြာမြင့်ခဲ့သော အင်္ဂလို-ပြင်သစ် စစ်ပွဲများမှာလည်း အဲလိဇဘက် နန်းစံသည့် ကာလအများစုတွင် အကြီးအကျယ် ဆိုင်းငံ့ထားနိုင်ခဲ့သည်။ ဤခေတ်ကာလအတွင်း အင်္ဂလန်၏ အဓိက ပြိုင်ဘက်မှာ ဟက်ဘ်စဘတ် စပိန်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ဥရောပနှင့် အမေရိကတိုက်တို့တွင် ထိပ်တိုက်တွေ့ခဲ့ကြပြီး၊ ၁၅၈၅-၁၆၀၄ ခုနှစ်အတွင်း တရားဝင် မကြေညာသော အင်္ဂလို-စပိန်စစ်ပွဲအဖြစ် ပေါက်ကွဲထွက်လာခဲ့သည်။ ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် စပိန်ဘုရင် ဖိလစ် (၂) က စပိန် ရေတပ်မတော်ကြီးဖြင့် အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးပမ်းမှုကို ကျော်ကြားစွာ ခြေမှုန်း အနိုင်ယူနိုင်ခဲ့သည်။ ==အစိုးရ== အဲလိဇဘက်ခေတ် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသည် ထိုကာလအတွင်း စစ်ရေးအမြင်အရ အထူးတလည် အောင်မြင်မှုမရှိခဲ့သော်လည်း ကြီးမားသော ရှုံးနိမ့်မှုများကို ရှောင်ရှားနိုင်ခဲ့ပြီး အင်အားတောင့်တင်းသော ရေတပ်မတော်တစ်ခုကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်။ ခြုံငုံသုံးသပ်ရလျှင် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးသည် စပိန်ရတနာတင်သင်္ဘောများကို လုယက်ခြင်း၊ ကာကွယ်ရေးအားနည်းသော အခြေချနေထိုင်ရာနေရာများကို စီးနင်းတိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် အာဖရိကန်လူမည်းကျွန်များကို ရောင်းချခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံကို အလုံးစုံမဟုတ်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ရေရှည်ငြိမ်းချမ်းစေခဲ့ပြီး ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုကိုလည်း တိုးပွားစေခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။<ref>{{Cite book |last=Aaron |first=Melissa D. |title=Global Economics |date=2005 |page=25}} In the later decades of the reign, the costs of warfare – defeating the [[English Armada]] of 1589 and funding the campaigns in the Netherlands – obliterated the surplus; England had a debt of £350,000 at Elizabeth's death in 1603.</ref> ယခင်မင်းဆက်များထံမှ ဘဏ္ဍာရေး လုံးဝပြာကျလုနီးပါးဖြစ်နေသော နိုင်ငံတော်ကို ဆက်ခံခဲ့ရသော်လည်း သူမ၏ ခြိုးခြံချွေတာသော မူဝါဒများက ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ တာဝန်ယူမှုကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်ခဲ့သည်။ သူမ၏ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ချုပ်တည်းမှုကြောင့် ၁၅၇၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရအဖွဲ့သည် အကြွေးအားလုံးမှ ကင်းလွတ်သွားခဲ့ပြီး ဆယ်နှစ်အကြာတွင် တော်ဝင်အစိုးရသည် ပေါင် ၃၀၀,၀၀၀ အထိ ဘဏ္ဍာငွေ ပိုလျှံမှု ရှိခဲ့သည်။ စီးပွားရေးအရ ကြည့်လျှင် ဆာ သောမတ်စ် ဂရက်ရှမ် က အင်္ဂလန်၏ ပထမဆုံးသော စတော့အိတ်ချိန်းဖြစ်ပြီး ဥရောပတွင် အစောဆုံးဖြစ်သော တော်ဝင်ကုန်သွယ်ရေးအိတ်ချိန်း (၁၅၆၅) ကို တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းမှာ အင်္ဂလန်၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက်သာမက မကြာမီ ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးအတွက်ပါ အလွန်အရေးပါသော ဖြစ်ထွန်းမှုတစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ထိုခေတ်ကာလရှိ အခြားဥရောပနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အခွန်နှုန်းထားများ ပိုမိုသက်သာသဖြင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာခဲ့သည်။ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု ဖြန့်ကြက်ပုံမှာ အလွန်အမင်း မညီမမျှ ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီး နန်းသက်ကုန်ဆုံးချိန်တွင် အစောပိုင်းကာလထက် ပိုမိုများပြားသော ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုများ ရှိနေခဲ့သည်။ ဤကဲ့သို့သော ယေဘုယျ ငြိမ်းချမ်းမှုနှင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုများကြောင့် "ရွှေခေတ်" ဟု လိုလားထောက်ခံသူများ အလေးပေးပြောဆိုကြသည့် ဆွဲဆောင်မှုရှိသော ဖြစ်ထွန်းတိုးတက်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Hibbert |first=Christopher |title=The Virgin Queen: Elizabeth I, Genius of the Golden Age |date=1991 |publisher=Da Capo Press |isbn=0201608170}}</ref> ===ပူးပေါင်းကြံစည်မှုများ၊ လျှို့ဝှက်ချက်များနှင့် လုပ်ကြံမှုများ=== အယ်လစ်ဇဗက် ဘုရင်မကြီး စိုးစံသည့်ခေတ် သည် နိုင်ငံရေးအရ အကွက်ချစီစဉ်မှုများနှင့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှုများ လွှမ်းမိုးခဲ့သော ခေတ်တစ်ခေတ်လည်း ဖြစ်ပြီး၊ အဆိုပါဖြစ်ရပ်များတွင် အယ်လစ်ဗက်ခေတ် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အထက်တန်းလွှာများ မကြာခဏ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ကြသည်။ မက်ဒရစ်၊ ပဲရစ်နှင့် ရောမမြို့များရှိ အဆင့်မြင့်အရာရှိကြီးများသည် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာဝင်ဖြစ်သော အဲလိဇဘက်ကို လုပ်ကြံပြီး ကက်သလစ် ဘာသာဝင်ဖြစ်သည့် စကော့တလန်ဘုရင်မ မေရီ ဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်။ ယင်းမှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ကက်သလစ်ဘာသာသို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းရန်အတွက် နိဒါန်းပျိုးခြင်း ဖြစ်သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရီဒိုဖီ ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ကို ကြိုတင်တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဖရန်စစ် သရော့မော်တွန် က ဘုရင်မကြီးကို ဖြုတ်ချပြီး အင်္ဂလန်တွင် ကက်သလစ်အသင်းတော်ကို ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ကြံစည်မှု၌ ၎င်းကိုယ်တိုင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့ပြီးနောက် သရော့မော်တွန် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်။ အခြားသော ကြီးမားသည့် ပူးပေါင်းကြံစည်မှုတစ်ခုမှာ ဘာဘင်တန် ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းမှာ ဘုရင်မ မေရီ ကို ကွပ်မျက်ရန် တိုက်ရိုက်အကြောင်းဖန်လာစေသည့် ဖြစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ ထိုကြံစည်မှုကို ဖော်ထုတ်ရာတွင် ဘုရင်မကြီး၏ အလွန်စွမ်းဆောင်ရည်ထက်မြက်လှသော သူလျှိုချုပ် ဖရန်စစ် ဝေါဆင်ဂမ် ၏ ညွှန်ကြားမှုအောက်တွင် လှုပ်ရှားခဲ့သည့် နှစ်ဖက်ချွန်သူလျှို ဂီလ်ဘတ် ဂစ်ဖို့ဒ် ပါဝင်ခဲ့သည်။ ၁၆၀၁ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော အက်ဆက်စ် ပုန်ကန်မှု တွင် ပြဇာတ်ဆန်သည့် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ပါဝင်နေသည်။ အဆိုပါ ပုန်ကန်မှု မဖြစ်ပွားမီလေးတွင် အက်ဆက်စ်အားပေးထောက်ခံသူများ (၎င်းတို့ထဲတွင် နော့သမ်ဘာလန်နယ်စားကြီး၏ ညီငယ်များဖြစ်သော ချားလ်စ် ပါစီ နှင့် ဂျော့စလင် ပါစီ တို့ ပါဝင်သည်) က ဘုရင်စနစ်အပေါ် လူထု၏ မကျေနပ်မှုကို လှုံ့ဆော်ရန်အတွက် ဂလုတ်ပြဇာတ်ရုံ တွင် "ရစ်ချက် ဒုတိယမြောက်" ပြဇာတ်ကို ကပြရန် ငွေကြေးစိုက်ထုတ်ခဲ့ကြသည်။ အက်ဆက်စ်၏ ရုံးတင်စစ်ဆေးမှုတွင် ချက်မ်ဘာလိန်အဖွဲ့ မှ ပြဇာတ်မင်းသား ဩဂတ်စတင်း ဖိလစ် က ထွက်ဆိုရာ၌ — အဆိုပါပြဇာတ်သည် ဟောင်းနွမ်းနေပြီး ပရိသတ်အများအပြားကို ဆွဲဆောင်ရန် "ခေတ်မရှိတော့" ဟု ဇာတ်အဖွဲ့သားများက ခံစားခဲ့ရသောကြောင့် လျှို့ဝှက်ကြံစည်သူများက ပြဇာတ်ကပြရန်အတွက် ပုံမှန်အခကြေးငွေထက် "ပိုမိုသော" အပြားလေးဆယ် ကို ပေးဆောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီး စိုးစံမှု၏ နောက်ဆုံးဆယ်စုနှစ်များတွင် ၎င်းသည် စကော့တလန်နိုင်ငံမှ ဆဋ္ဌမမြောက် ဂျိမ်းစ်ဘုရင် ထံသို့ နှစ်စဉ် ထောက်ပံ့ကြေး သို့မဟုတ် အထောက်အပံ့များ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ယင်းက အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန်အကြား ချစ်ကြည်ရေး သို့မဟုတ် ငြိမ်းချမ်းရေးကို အထောက်အကူပြုစေခဲ့သည်။ ဂျိမ်းစ်ဘုရင်၏ အမတ်များနှင့် သံတမန်များသည် အဲလိဇဘက်၏ ဝန်ကြီးများနှင့် "လျှို့ဝှက်စာပေးစာယူ" ကို ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်သည် အဲလိဇဘက်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံမည့်သူဖြစ်လာရန် သေချာသလောက် ရှိခဲ့သည်။ ထီးနန်းအသစ် ပြောင်းလဲပြီးနောက်တွင်လည်း ပူးပေါင်းကြံစည်မှုများ ဆက်လက်ရှိနေခဲ့သည်။ ၁၆၀၃ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘိုင်း ပူးပေါင်းကြံစည်မှု တွင် ကက်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးနှစ်ပါးသည် ဂျိမ်းစ်ဘုရင်ကို ပြန်ပေးဆွဲပြီး၊ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များအပေါ် ပိုမိုသည်းခံခွင့်လွှတ်ရန် သဘောမတူမချင်း လန်ဒန်မျှော်စင် တွင် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားရန် စီစဉ်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ (၈) ခုနှစ်က တော်ဝင်ရေတပ်ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း၊ အက်ဒ်ဝပ်နှင့် မေရီတို့က ယင်းကို လျစ်လျူရှုခဲ့ကြသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်းကာကွယ်ရေးစနစ်တစ်ခုမျှသာ ဖြစ်ကျန်ခဲ့သည်။ အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မသည် ရေတပ်အင်အားတောင့်တင်းရေးကို ဦးစားပေးလုပ်ငန်းတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ သူမသည် ကမ္ဘာသစ် (အမေရိကတိုက်) မှ ရွှေနှင့်ငွေများ သယ်ဆောင်လာသော စပိန်ကုန်သည်သင်္ဘောများကို တိုက်ခိုက်လုယက်သည့် ဂျွန်ဟော့ကင်းနှင့် ဖရန်စစ်ဒရိတ်တို့ကဲ့သို့သော "ပင်လယ်ခွေးများ" ကို ကူညီပံ့ပိုးပေးခြင်းဖြင့် စပိန်နိုင်ငံနှင့် စစ်ဖြစ်မည့်အရေးကို စွန့်စားခဲ့သည်။ ရေတပ်သင်္ဘောကျင်းများသည် နည်းပညာဆန်းသစ်တီထွင်မှုတွင် ရှေ့ဆောင်များဖြစ်ခဲ့ကြပြီး သင်္ဘောကပ္ပတိန်များကလည်း မဟာဗျူဟာအသစ်များကို တီထွင်ခဲ့ကြသည်။ ပါကာ (၁၉၉၆) က ရွက်တိုင်အပြည့်တပ်ဆင်ထားသော သင်္ဘော သည် ထိုရာစုနှစ်၏ အကြီးမားဆုံး နည်းပညာတိုးတက်မှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရေတပ်စစ်ဆင်ရေးကို ထာဝရပြောင်းလဲပစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်။ ၁၅၇၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်သင်္ဘောတည်ဆောက်သူများသည် သင်္ဘောတွင် ပထမဆုံးစမ်းသပ်ပြသခဲ့သည့် ပုံစံဒီဇိုင်းအသစ်များကို မိတ်ဆက်ခဲ့ရာ၊ ထိုဒီဇိုင်းများကြောင့် သင်္ဘောများမှာ ပိုမိုမြန်ဆန်စွာ ခုတ်မောင်းနိုင်ပြီး စတီယာရင်လှည့်ရ ပိုမိုလွယ်ကူလာသည့်အပြင် ပိုမိုလေးလံသော အမြောက်များကိုလည်း တပ်ဆင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယခင်က စစ်သင်္ဘောများသည် ရန်သူ့သင်္ဘောပေါ်သို့ စစ်သားများတက်ရောက်စီးနင်းနိုင်ရန် အချင်းချင်းကပ်၍ ချိတ်တွယ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော်လည်း၊ ယခုအခါတွင်မူ ရန်သူ့သင်္ဘောနှင့် အလှမ်းကွာဝေးသောနေရာမှ ရပ်၍ နံဘေးတိုက်အမြောက်များဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ ရန်သူ့သင်္ဘောကို နစ်မြုပ်စေခဲ့ကြသည်။ စပိန်နိုင်ငံက အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်သိမ်းပိုက်ရန် နောက်ဆုံးတွင် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သောအခါ ၎င်းမှာ လုံးဝအချည်းနှီးဖြစ်သွားခဲ့သည်။ သာလွန်ကောင်းမွန်သော အင်္ဂလိပ်သင်္ဘောများနှင့် သင်္ဘောသားများ၏ ကျွမ်းကျင်မှုတို့ကြောင့် ကျူးကျော်မှုကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့ပြီး ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် စပိန်အာမာဒါ ရေတပ်ကြီးကို ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့ကာ ၎င်းမှာ ဧလိဇဘက်ဘုရင်မစိုးစံမှု၏ အထွတ်အထိပ်ကာလ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နည်းပညာပိုင်းအရ ပြောရလျှင် စပိန်၏ အလွန်ရှုပ်ထွေးလှသော မဟာဗျူဟာကြောင့် ကျူးကျော်ရေးရေတပ်စုနှင့် ကုန်းပေါ်ရှိ စပိန်စစ်တပ်တို့အကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု လိုအပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် အာမာဒါရေတပ်ကြီး ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် စပိန်အမြောက်များ၏ ညံ့ဖျင်းသော ဒီဇိုင်းပုံစံကြောင့် အနီးကပ်တိုက်ပွဲတွင် ကျည်ပြန်ဖြည့်ရသည်မှာ များစွာနှေးကွေးခဲ့သည်။ စပိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့တွင် ပိုမိုတောင့်တင်းသော ရေတပ်များ ရှိနေသေးသော်လည်း အင်္ဂလန်သည် ၎င်းတို့ကို အမီလိုက်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းနေခဲ့သည်။ အကယ်၍ စပိန်တို့သည် ၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့၏ ကျူးကျော်ရေးစစ်တပ်ကို ကုန်းပေါ်သို့ အောင်မြင်စွာ စေလွှတ်နိုင်ခဲ့ပါက ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဆိုးရွားသော နောက်ဆက်တွဲအကျိုးဆက်များကို ပါကာက သုံးသပ်ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ စပိန်စစ်တပ်သည် ပိုမိုကြီးမားခြင်း၊ အတွေ့အကြုံ ပိုမိုများပြားခြင်း၊ လက်နက်ခဲယမ်း ပိုမိုစုံလင်ခြင်း၊ ပိုမိုယုံကြည်မှုရှိခြင်းနှင့် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှု ပိုမိုကောင်းမွန်ခြင်းတို့ ရှိခဲ့သည်ဟု သူက ဆိုသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ အင်္ဂလန်၏ ကာကွယ်ရေးမှာ အားနည်းပြီး ခေတ်နောက်ကျနေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်တွင် စစ်သားအင်အား အလွန်နည်းပါးပြီး ၎င်းတို့မှာလည်း အကောင်းဆုံးအနေအထားဖြင့် အနည်းငယ်မျှသာ လေ့ကျင့်ထားရသူများ ဖြစ်သည်။ စပိန်သည် အင်္ဂလန်၏ အားအနည်းဆုံး အချက်ကို ရွေးချယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး [[လန်ဒန်မြို့]]ကို တစ်ပတ်အတွင်း သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့လိမ့်မည် ဖြစ်သည်။ ပါကာ က နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့တွင် ဖြစ်ပွားသော ကက်သလစ် သူပုန်ထမှုသည် အင်္ဂလန်အတွက် လုံးဝဥဿုံ ရှုံးနိမ့်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ခဲ့သည်ဟု ထပ်လောင်းဆိုထားသည်။ နောက်တစ်နှစ်တွင် အင်္ဂလန်သည် စပိန်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်ရန် ဒေးဗ်-နောရစ် စစ်ဆင်ရေး ကို ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ယင်းမှာလည်း အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့ပေ။ စပိန်ရေတပ် အာမာဒါ ဖျက်ဆီးခံရပြီးနောက် အင်္ဂလန် ရရှိခဲ့သော အသာစီးရမှုမှာ ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ပြီး စပိန်တို့၏ ရေတပ်အာဏာ ပြန်လည်နိုးထလာခြင်းကို အမှတ်အသားပြုခဲ့သည်။ ၁၅၉၆ ခုနှစ်တွင် စေလွှတ်ခဲ့သော ဒုတိယအင်္ဂလိပ် ရေတပ်အာမာဒါက ကာဒစ် မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီး မီးရှို့ဖျက်ဆီးနိုင်ခဲ့ကာ ယင်းစစ်ပွဲတွင် အင်္ဂလန်၏ အထင်ရှားဆုံး အနိုင်ရရှိမှုများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် စပိန်အာမာဒါ များက ၁၅၉၆၊ ၁၅၉၇ နှင့် ၁၆၀၁ ခုနှစ်တို့တွင် ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့ကြပေ။ အဆိုပါစစ်ပွဲသည် အယ်လစ်ဇဘက်ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် တစ်နှစ်အာဏာတည်သည့် လန်ဒန်စာချုပ် ဖြင့် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ ==ကမ္ဘာသစ်ကို ကိုလိုနီပြုခြင်း== [[ခရစ္စတိုဖာ ကိုလံဘတ်]]၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများသည် အင်္ဂလန်ကဲ့သို့သော ရေကြောင်းအာဏာစက်ရှိသည့် နိုင်ငံများအပါအဝင် အနောက်ဥရောပတစ်ခွင်လုံးကို တုန်လှုပ်ချောက်ချားစေခဲ့သည်။ ဘုရင် ဟင်နရီ (၈) သည် အာရှနိုင်ငံများရှိ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ကျွန်းများသို့ သွားရောက်သည့် မြောက်ဘက်လမ်းကြောင်းကို ရှာဖွေရန် ဂျွန် ကက်ဘော့ အား ခရီးစဉ်တစ်ခုကို ဦးဆောင်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ နော့ဝက်စ် ပတ်ဆေ့ချ် (အနောက်မြောက်ပိုင်း ပင်လယ်ရေကြောင်းလမ်း) ကို စတင်ရှာဖွေခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ကက်ဘော့သည် ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် သင်္ဘောဖြင့်ထွက်ခွာခဲ့ပြီး နယူးဖောင်လန်း သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Andrews |first=Kenneth |title=Trade, Plunder and Settlement: Maritime Enterprise and the Genesis of the British Empire, 1480–1630 |url=https://archive.org/details/tradeplundersett0000andr |date=1984 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-27698-5 |pages=[https://archive.org/details/tradeplundersett0000andr/page/45 45]}}</ref> <ref>{{Cite book |last=Ferguson |first=Niall |title=Colossus: The Price of America's Empire |url=https://archive.org/details/colossuspriceofa0000ferg_v1y2 |publisher=Penguin Books |year=2004 |isbn=0143034790 |page=[https://archive.org/details/colossuspriceofa0000ferg_v1y2/page/4 4] |author-link=Niall Ferguson}}</ref> နောက်တစ်နှစ်တွင် သူသည် [[အမေရိကတိုက်]]သို့ အခြားခရီးစဉ်တစ်ခုကို ထပ်မံဦးဆောင်ခဲ့သော်လည်း သူနှင့် သူ၏သင်္ဘောများအကြောင်းကို နောက်ထပ် မည်သည့်သတင်းမှ မကြားရတော့ပေ။ ၁၅၆၂ ခုနှစ်တွင် အယ်လစ်ဇဘက်က အနောက်အာဖရိကကမ်းရိုးတန်းအနီးရှိ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီသင်္ဘောများမှ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို လုယူရန် အယ်လစ်ဇဘက်ပင်လယ်ခွေးများ ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသော ရေတပ်ဓားပြ များကို ဟော့ကင်းစ် နှင့် ဒရိတ်ချ် တို့ အပါအဝင် အခြားသူများနှင့်အတူ စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Thomas |first=Hugh |title=The Slave Trade: the History of the Atlantic Slave Trade |url=https://archive.org/details/slavetradestoryo00thom |publisher=Simon & Schuster |year=1997 |isbn=0684810638 |pages=[https://archive.org/details/slavetradestoryo00thom/page/155 155]–158}}</ref> ၁၅၈ဝ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် အင်္ဂလိပ်-စပိန်စစ်ပွဲများ ပြင်းထန်လာသောအခါ အယ်လစ်ဇဘက်သည် အမေရိကတိုက်ရှိ စပိန်ဆိပ်ကမ်းများနှင့် ဥရောပသို့ ရတနာများနှင့်အတူ ပြန်လာကြသော သင်္ဘောများကို နောက်ထပ် တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်မှုများ ပြုလုပ်ရန် အတည်ပြုပေးခဲ့သည်။<ref>{{Harvnb|Ferguson|2004|p=7}}</ref> ဤအတောအတွင်း သြဇာကြီးမားသော စာရေးဆရာများဖြစ်ကြသော ရစ်ချတ် ဟာကလွတ် နှင့် ဂျွန် ဒီ တို့က အင်္ဂလန်၏ ကိုယ်ပိုင်ပြည်ပအင်ပါယာ တည်ထောင်ရေးကို စတင်တွန်းအားပေးလာကြသည်။<ref>{{Cite book |last=Lloyd |first=Trevor Owen |title=The British Empire 1558–1995 |url=https://archive.org/details/britishempire1550000lloy_y9l5 |date=1994 |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-873134-5 |pages=[https://archive.org/details/britishempire1550000lloy_y9l5/page/4 4]–8}}</ref> စပိန်နိုင်ငံသည် အမေရိကတိုက်တွင် အခိုင်အမာ အခြေချပြီးဖြစ်ကာ ၁၅၈၀ ခုနှစ်ကတည်းက စပိန်နှင့် ပေါင်းစည်းထားသော ပေါ်တူဂီနိုင်ငံတွင် အာဖရိက၊ အာရှနှင့် တောင်အမေရိကတို့၌ ရည်မှန်းချက်ကြီးမားသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်ပါယာတစ်ခု ရှိနှင့်ပြီးဖြစ်သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံကလည်း မြောက်အမေရိကကို စူးစမ်းလေ့လာနေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သည် မြောက်အမေရိကထက် ဝက်စ်အိန္ဒိယကျွန်းစုများကို အဓိကထားလျက် ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်ကိုလိုနီများကို တည်ထောင်ရန် တွန်းအားပေးခံခဲ့ရသည်။ မာတင် ဖရိုဘစ်ရှာ သည် ၁၅၇၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဘာဖင်ကျွန်း ပေါ်ရှိ ဖရိုဘစ်ရှာ ပင်လယ်ကွေ့ သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာသို့ ထပ်မံလာရောက်ကာ ဘုရင်မ အယ်လစ်ဇဘက်၏ နာမတော်ဖြင့် ပိုင်နက်အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး တတိယအကြိမ်မြောက် ခရီးစဉ်တွင်မူ ဖရိုဘစ်ရှာ ပင်လယ်ကွေ့၌ အခြေချနေထိုင်မည့်နေရာတစ်ခု ရှာဖွေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ။<ref>{{cite DCB |first=Alan |last=Cooke |title=Frobisher, Sir Martin |volume=1|url=https://www.biographi.ca/en/bio/frobisher_martin_1E.html}}</ref><ref>{{Cite book |last=McDermott |first=James |title=Martin Frobisher: Elizabethan privateer |date=2001 |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-08380-7 |page=[https://archive.org/details/martinfrobishere0000mcde/page/190 190]}}</ref> ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ဖရန်စစ် ဒရိတ် သည် ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်လည်ရွက်လွှင့်ခဲ့သည်။ စပိန်တို့အပေါ် ရဲရင့်စွာ ဝင်ရောက်စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုများ၊ ၁၅၈၇ ခုနှစ် ကာဒစ်ဇ် တိုက်ပွဲတွင် ရရှိခဲ့သည့် ၎င်း၏ ကြီးကျယ်သော အောင်ပွဲများနှင့် ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ သူသည် ကျော်ကြားသော သူရဲကောင်းတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး<ref>{{Cite journal |first=John |last=Cummins |year=1996 |title='That golden knight': Drake and his reputation |url=https://archive.org/details/sim_history-today_1996-01_46_1/page/14 |journal=History Today |volume=46 |issue=1 |pages=14–21}}; {{Cite book |last=Wathen |first=Bruce |title=Sir Francis Drake: The Construction of a Hero |date=2009 |publisher=D.S.Brewer |isbn=978-1843841869}}</ref> ၎င်း၏ စွမ်းဆောင်ချက်များကို ယနေ့တိုင် အောင်ပွဲခံ ဂုဏ်ပြုနေကြဆဲ ဖြစ်သည်။ သို့သော် အင်္ဂလန်သည် ၎င်း၏ ပိုင်နက်အခွင့်အရေး တောင်းဆိုမှုများကို ဆက်လက်အကောင်အထည်မဖော်ခဲ့ပေ။<ref>{{Cite book |last=Sugden |first=John |title=Sir Francis Drake |date=1990 |publisher=Random House |isbn=1448129508 |page=118}}</ref> ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဟမ်ဖရီ ဂီလ်ဘတ် သည် နယူးဖောင်လန် (Newfoundland) သို့ ရွက်လွှင့်ခဲ့ပြီး စိန့်ဂျွန်ဆိပ်ကမ်း နှင့်တကွ ထိုနေရာ၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက် လိဂ်နှစ်ရာအတွင်းရှိ ကုန်းမြေအားလုံးကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်။<ref>{{cite DCB |title=Gilbert, Sir Humphrey |first=David B. |last=Quinn |volume=1 |url=https://www.biographi.ca/en/bio/gilbert_humphrey_1E.html}}</ref> ၁၅၈၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် ဝေါ်လ်တာ ရာလေ အား အမေရိကန်နိုင်ငံ ဗာဂျီးနီးယားကို ကိုလိုနီပြုရန် အခွင့်အာဏာလွှာ ထုတ်ပေးခဲ့ပြီး ထိုနေရာကို ဘုရင်မကြီးအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အမည်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ရာလေနှင့် အယ်လစ်ဇဘက်တို့သည် ချက်ချင်းလက်ငင်းရရှိမည့် စည်းစိမ်ဥစ္စာများကိုရော၊ စပိန်ရတနာတင်သင်္ဘောအုပ်စုများကို ဝင်ရောက်စီးနင်းမည့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် စစ်သင်္ဘောများအတွက် အခြေစိုက်စခန်းတစ်ခုကိုပါ မျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်။ ရာလေသည် ရိုအာနုတ် ကိုလိုနီ ကို တည်ထောင်ရန် အခြားသူများကို စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း ထိုနေရာ၌ အခြေချနေထိုင်သူများ အားလုံး အစအနမကျန် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည့် အကြောင်းရင်းမှာ ယနေ့တိုင် ပဟေဠိတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last=Quinn |first=David B. |title=Set fair for Roanoke: voyages and colonies, 1584–1606 |date=1985 |publisher=University of North Carolina Press Books |isbn=0807841234 |ol=2840495M}}</ref> ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဘုရင်မကြီးသည် အရှေ့ဖျားကုန်သွယ်မှု၌ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်ဝါးကြီးအုပ်မှုကို ဖြိုခွဲရန် ကြိုးပမ်းသည့်အနေဖြင့် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ ကို တည်ထောင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်။<ref name="Wernham">{{Cite book |last=Wernham |first=R.B |title=The Return of the Armadas: The Last Years of the Elizabethan Wars Against Spain 1595–1603 |url=https://archive.org/details/returnofarmadasl0000wern |publisher=Clarendon Press |year=1994 |isbn=978-0-19-820443-5 |location=Oxford |pages=[https://archive.org/details/returnofarmadasl0000wern/page/333 333]–334}}</ref> ယင်းကုမ္ပဏီသည် ကုန်သွယ်ရေးစခန်းများကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များတွင် လက်ရှိ အိန္ဒိယနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတို့၏ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများပေါ်၌ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲတိုးတက်လာခဲ့သည်။ မြောက်အမေရိကသို့ အကြီးစား ကိုလိုနီပြုမှုများသည် အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် စတင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Andrews |first=Kenneth R. |title=Trade, Plunder, and Settlement: Maritime Enterprise and the Genesis of the British Empire, 1480–1630 |url=https://archive.org/details/tradeplundersett0000andr |date=1985 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0521276985}}</ref> == ထူးခြားချက်များ== ဤခေတ်ကာလရှိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ထိုခေတ်ပြိုင် တိုက်ကြီးဖြစ်သော ဥရောပလူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ကွဲပြားစေသည့် ကောင်းမွန်သောအချက်အချို့ ရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဥပဒေစနစ်သည် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုကဲ့သို့သော သေဒဏ်ထိုက်သည့် ပြစ်မှုများအတွက်သာ ကန့်သတ်ထားသောကြောင့် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုမှာ ရှားပါးခဲ့သည်<ref>George Macaulay Trevelyan (1949) ''England Under the Stuarts,'' p. 25.</ref>— သို့သော်လည်း အချို့မှာ ပြင်းထန်လွန်းသော ရိုက်နှက်စစ်ဆေးခြင်းကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြစ်ပေးမှုများကိုမူ ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်။<ref>With over 5% of Europe's population in 1600, England executed only 1% of the 40,000 witches killed in the period 1400–1800. {{cite journal|author= William Monter|title=Re-contextualizing British Witchcraft|journal=Journal of Interdisciplinary History|volume=35 |issue=1 |year=2004|pages=105–111 (106)|url=https://muse.jhu.edu/journals/journal_of_interdisciplinary_history/v035/35.1monter.html|doi= 10.1162/002219504323091252 |s2cid=143951415|url-access=subscription}}</ref> စုန်းမများကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုသည် ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ရာနှင့်ချီ၍ ကွပ်မျက်ခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်ကဲ့သို့ ရူးသွပ်ကြမ်းကြုတ်သည့် အခြေအနေမျိုး မရှိခဲ့ပေ။ မေရီသည် ပြင်းထန်သော ပရိုတက်စတင့်ဆန့်ကျင်ရေး အယူသည်းစစ်ဆေးမှုကို ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် မုန်းတီးခြင်းခံခဲ့ရပြီး ယင်းကို နောက်ထပ် မပြုလုပ်တော့ပေ။ သို့သော်ငြားလည်း ဘုရင်မ မေရီ လက်ထက်ကထက် ကက်သလစ်ဘာသာဝင် အများအပြား ပိုမိုညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခံရခြင်းနှင့် အရှင်လတ်လတ် မီးရှို့သတ်ဖြတ်ခြင်းတို့ကို ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{cite journal|author= John Edwards|title=A Spanish Inquisition? The Repression of Protestantism under Mary Tudor|journal=Reformation and Renaissance Review|year=2000|volume=4|page=62}}</ref> <ref>{{cite journal|author=Rafael E. Tarrago|title=Bloody Bess: The Persecution of Catholics in Elizabethan England.|journal= Logos: A Journal of Catholic Thought and Culture|year=2004|volume=7|pages=117–133|doi=10.1353/log.2004.0010|s2cid=170503389}}</ref><ref name="B. Black, 1959 pp. 166">J. B. Black, ''The Reign of Elizabeth: 1558–1603'' (2nd ed. 1959) pp. 166–88</ref> ==ဘာသာရေး== အယ်လစ်ဇဘက် သည် ထိုခေတ်ကာလက ပြင်းထန်လှသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အစွန်းရောက်စိတ်ဓာတ်များကို ထိန်းညှိပေးနိုင်ခဲ့ပြီး ငြိမ်သက်သွားအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ယင်းမှာ သိသာထင်ရှားသော ဘာသာရေးအကြမ်းဖက်မှုများ ရှိခဲ့သည့် ယခင်ခေတ်ကာလများနှင့် နောက်ပိုင်းခေတ်ကာလများနှင့် အလွန်ပင် ကွာခြားလှသည်။<ref>{{cite book|author=Patrick Collinson|author-link=Patrick Collinson|title=Elizabethans|url=https://archive.org/details/elizabethans00coll|url-access=limited|publisher=Hambledon|location=London|year=2003|page=[https://archive.org/details/elizabethans00coll/page/n57 43]|chapter=The Monarchical Republic of Queen Elizabeth I|isbn=978-1-85285-400-3}}</ref> ဘုရင်မကြီးအယ်လစ်ဇဘက်က "လူတွေရဲ့ စိတ်ဝိညာဉ်ထဲအထိ ပြတင်းပေါက်ဖောက်ပြီး ကြည့်ဖို့ (အတွင်းစိတ်အထိ စွက်ဖက်နှောင့်ယှက်ဖို့) ငါ့မှာ ဆန္ဒမရှိဘူး" ဟု ပြောကြားခဲ့ဖူးသည်။<ref>Christopher Haigh, English Reformations, Religion, Politics and Society under the Tudors, 1993 p.&nbsp;237 {{ISBN|978-0-19-822162-3}},</ref> တူဒါမင်းဆက်၏ ယခင်မင်းစိုးရာဇာများလက်ထက်—ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ်လက်ထက် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှုနှင့် ပထမမြောက် မေရီ (၁) လက်ထက် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်များကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု—တို့တွင် ရှိခဲ့သော ဘာသာရေးဖိနှိပ်မှုများကို ထိန်းညှိပေးလိုသည့် သူမ၏ ဆန္ဒသည် အင်္ဂလိပ်လူ့အဖွဲ့အစည်းအပေါ် သက်ညှာတည်ငြိမ်စေသော အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိခဲ့ပုံရသည်။ အဲလိဇဘက်သည် ပရိုတက်စတင့်ဘာသာဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သော်လည်း အယူဝါဒအစွန်းမရောက်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ သူမသည် ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် ဝတ်ပြုဆုတောင်းစာအုပ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ယင်းသည် ၁၅၅၂ ခုနှစ်ထုတ် ဝတ်ပြုစာအုပ်ကို ပြင်ဆင်ချက်အချို့ဖြင့် အသက်ပြန်သွင်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုပြင်ဆင်ချက်များတွင် အင်္ဂလန်အသင်းတော်သည် သန့်ရှင်းသော ပွဲတော်မင်္ဂလာ ၌ ခရစ်တော်၏ (ဝိညာဉ်ရေးရာ) စစ်မှန်သော တည်ရှိမှုကို ယုံကြည်ကြောင်း ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသော်လည်း ယင်းသည် မည်သို့မည်ပုံဖြစ်သည်ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းမပြုဘဲ ပဟေဠိတစ်ခုအဖြစ်သာ ချန်ထားခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သူမသည် ယုံကြည်ခြင်းဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများထဲမှ 'ကတ္တီပါနီစည်းမျဉ်း' ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်။ ယင်းစည်းမျဉ်းသည် ပွဲတော်မင်္ဂလာကို ဒူးထောက်ခံယူရာတွင် မုန့်နှင့်စပျစ်ရည်၌ ခရစ်တော်၏ စစ်မှန်ပြီး မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော တည်ရှိမှုကို ရည်ညွှန်းခြင်းမရှိဘဲ ဒူးထောက်ခွင့်ပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး သူမကိုယ်တိုင်လည်း ထိုသို့ပင် ယုံကြည်ခဲ့သည်။ သို့သော် သူမသည် လူပျိုလူလွတ်ဓမ္မဆရာများ ထားရှိရေး သို့မဟုတ် ပရိုတက်စတင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာဝတ်ပြုမှုကို ကက်သလစ်မက်စ် ဝတ်ပြုပွဲနှင့် တူညီစေရန် လုပ်ဆောင်ခြင်းတို့ကိုမူ အကောင်အထည်မဖော်နိုင်ခဲ့ပေ။ တမန်တော်များမှ ဆင်းသက်လာသည့် အစဉ်အလာ ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ခဲ့ပြီး အသင်းတော်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများမှာလည်း အဆက်မပြတ်ဘဲ ဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်ခဲ့ကာ (ဓမ္မဆရာ ၉၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ၎င်းတို့၏ ရာထူးနေရာများတွင် ဆက်ရှိနေခဲ့သည်)၊ အသင်းတော်အတွင်း တေးဂီတတီးခတ်မှုကို ပိတ်ပင်ရန် ကြိုးပမ်းချက်မှာလည်း ရှုံးနိမ့်သွားခဲ့သည်။ ၁၅၇၁ ခုနှစ် အမိန့်ညွှန်ကြားချက်များအရ အသင်းတော်ဖခင်ကြီးများနှင့် ကက်သလစ်ဆရာတော်ကြီးများ၏ သွန်သင်ချက်များနှင့် မကိုက်ညီသော မည်သည့်အယူဝါဒကိုမဆို တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။ ခါးသီးလွန်းသော ကယ်လ်ဗင်ဝါဒ များအပေါ် ဘုရင်မကြီး၏ ဆန့်ကျင်ဘက်သဘောထားကြောင့် အစွန်းရောက်သမားများ၏ လှုပ်ရှားမှုကို ဟန့်တားနိုင်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မှ တီထွင်ဆန်းသစ်သော ဘာသာရေးအတွေးအခေါ်ဟူ၍ မူရင်းအတိုင်း ထွက်ပေါ်လာခြင်း မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ဖြစ်မည့်အစား အသင်းတော်သည် ပထမဆုံးသော အထွေထွေအသင်းတော်အစည်းအဝေးကြီး လေးခု ၏ ကက်သလစ်သဘောတူညီချက်အပေါ်တွင်သာ မှီခိုခဲ့သည်။ ကက်သလစ်အယူဝါဒများနှင့် ကျင့်ထုံးအများအပြားကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခြင်းသည် ဥရောပတိုက်သားတို့၏ ရိုးရာများကို အင်္ဂလန်တွင် အခြေချခွင့်ပေးလိုက်သကဲ့သို့ ဖြစ်စေခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် ၁၇ ရာစုအတွင်း လမ်းစဉ်သစ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ဗီယာမီဒီယာ(အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်) ပေါ်ပေါက်လာစေရန် အကြောင်းဖန်လာခဲ့သည်။ သူမသည် မိမိ၏ နန်းသက်လက်ကျန်ကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် အသင်းတော်ဆိုင်ရာ အခြေချသတ်မှတ်ချက်များကို ပြောင်းလဲလိုကြသည့် အစွန်းရောက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးသမားများနှင့် ရိုမန်ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ခုခံကာကွယ်ရင်း အချိန်ကုန်လွန်စေခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်အသင်းတော်သည် ပရိုတက်စတင့်အသွင်သဏ္ဌာန်ဖြင့် ထူးခြားစွာ ရပ်တန့်တိုးတက်နေခဲ့သော်လည်း ယင်း၏အတွင်း၌မူ ပိုမိုဟောင်းနွမ်းသော ကက်သလစ်ရိုးရာများနှင့် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်မှုကျင့်ထုံးများ၏ ဝိညာဉ်ကို ဆက်လက်သိုအောင်းထားဆဲ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်သည် နှစ်အတော်ကြာအောင် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သူမသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝါဒကိုသာ ဆန့်ကျင်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ပြဿနာမရှာသရွေ့ သူမ၏ ကက်သလစ်ဘာသာဝင် နိုင်ငံသားများကို မုန်းတီးခြင်းမရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ ၁၅၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ပဥ္စမမြောက်ပိုင်းရပ်စ် က အဲလိဇဘက်သည် တရားဝင်ဘုရင်မမဟုတ်သော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတစ်ဦးဖြစ်ကြောင်းနှင့် သူမ၏ နိုင်ငံသားများသည် သူမအပေါ် သစ္စာစောင့်သိရန် မလိုတော့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်။ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးသည် ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို လျှို့ဝှက်စွာ သာသနာပြုရန်နှင့် ကူညီပံ့ပိုးရန်အတွက် ဂျေဆုအစ် သာသနာပြုများနှင့် ဓမ္မသင်တန်းသားများကို စေလွှတ်ခဲ့သည်။ ဘုရင်မကြီးကို ဖြုတ်ချရန် လျှို့ဝှက်ကြံစည်မှုများ အကြိမ်ကြိမ်ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် ကက်သလစ်ဓမ္မဆရာ အများစုကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြပြီး အင်္ဂလန်တွင် ၎င်းတို့အား ပြင်းပြင်းထန်ထန် လိုက်လံဖမ်းဆီးခဲ့တော့သည်။ ဖမ်းဆီးရမိသော ဘုန်းတော်ကြီးများသည် အင်္ဂလိပ်အာဏာပိုင်များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိပါက ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ကွပ်မျက်ခံရခြင်းတို့ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကက်သလစ်ဘာသာကို လူသိရှင်ကြား ထောက်ခံသူများကို သက်ဆိုင်ရာ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး အချို့မှာ ဒဏ်ငွေရိုက်ခံရခြင်း သို့မဟုတ် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရခြင်းများ ရှိခဲ့သည်။ ယင်းလုပ်ရပ်မှာ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များကို ၎င်းတို့၏ ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာကြောင့် ဖိနှိပ်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဘုရင်မကြီး၏ ရန်သူဖြစ်သော စပိန်နိုင်ငံကို ထောက်ခံသည့် သစ္စာဖောက်များအဖြစ် အပြစ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ကျိုးကြောင်းပြခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း လက်တွေ့တွင်မူ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်များက ယင်းကို ဘာသာရေးအရ ဖိနှိပ်မှုအဖြစ်သာ မြင်ကြပြီး ကွပ်မျက်ခံရသူများကို ဘာသာရေးအတွက် အသက်စွန့်သွားကြသည့် အာဇာနည်များအဖြစ် မှတ်ယူခဲ့ကြသည်။ == သိပ္ပံ၊ နည်းပညာနှင့် အခြားရှာဖွေစမ်းသပ်ဖော်ထုတ်မှုများ == ထူးချွန်ပြောင်မြောက်လှသည့် ပါရမီရှင်တစ်ဦး သို့မဟုတ် သုတေသနအတွက် တရားဝင်ဖွဲ့စည်းထားသော အဆောက်အအုံ ယန္တရားတစ်ခု (နောက်ထပ်ဆန်းစစ်ရမည့် ရာစုနှစ်တွင် [[နယူတန်|ဆာ အိုင်ဆက် နယူတန်]] နှင့် တော်ဝင်အသင်းကြီး နှစ်ခုစလုံး ရှိလာခဲ့သည်) မရှိခဲ့သော်လည်း အဲလိဇဘက်ခေတ်တွင် သိသာထင်ရှားသော သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုများကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်။ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ ဖြစ်ကြသည့် သောမတ်စ် ဒစ်ဂျ်စ် နှင့် သောမတ်စ် ဟာရီယော့တ်တို့သည် အရေးပါသော ပံ့ပိုးကူညီမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး၊ ဝီလျံ ဂီလ်ဘတ်ကလည်း သံလိုက်ဓာတ်ဆိုင်ရာ ၎င်း၏ အဓိကကျသော လေ့လာမှုစာတမ်းဖြစ်သည့် ဒီမက်ဂနစ်ကို ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မြေပုံရေးဆွဲခြင်းနှင့် မြေတိုင်းတာခြင်း ကဏ္ဍများတွင်လည်း ထူးခြားသော တိုးတက်မှုများ ရရှိခဲ့သည်။ ထူးခြားဆန်းပြားသော်လည်း ဩဇာတိက္ကမကြီးမားသည့် ဂျွန်ဒီ ကိုလည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြရန် လိုအပ်သည်။ ဤသိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှု အများစုမှာ ရေကြောင်းလွှင့်ခြင်းဆိုင်ရာ လက်တွေ့ကျသော ကျွမ်းကျင်မှုများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ်တွင် ကမ္ဘာလှည့်ရှာဖွေရေး၌ အင်္ဂလိပ်တို့၏ အောင်မြင်မှုများမှာ မှတ်သားလောက်စရာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ဆာဖရန်စစ်ဒရိတ် သည် ၁၅၇၇ ခုနှစ်မှ ၁၅၈၁ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာ့ပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်လည်ရွက်လွှင့်ခဲ့ပြီး၊ မာတင် ဖရိုဘစ်ရှာ ကလည်း [[အာတိတ်]]ဒေသကို စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့သည်။ မြောက်အမေရိက၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ ပထမဆုံး အခြေချနေထိုင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုသည် ဤခေတ်ကာလတွင်ပင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်— ယင်းမှာ ၁၅၈၇ ခုနှစ်က ရိုအာနုတ်ကျွန်း တွင် မအောင်မြင်ဘဲ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည့် ကိုလိုနီ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်ခေတ် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများ ထွန်းကားသည့် ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် မသတ်မှတ်ကြသော်လည်း အချို့သော တိုးတက်မှုများမူ ရှိခဲ့ပါသည်။ ၁၅၆၄ ခုနှစ်တွင် ဂီလီယမ် ဘွန်းနန် သည် နယ်သာလန်နိုင်ငံမှ လာရောက်ကာ ဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက်၏ ပထမဆုံးသော ရထားလုံးထုတ်လုပ်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်— ယင်းက ယခင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်ဟောင်းဖြစ်သည့် လူထမ်းစင်များနှင့် လှည်းများနေရာတွင် အစားထိုးရန်အတွက် ဥရောပ၏ နည်းပညာအသစ်ဖြစ်သော စပရိန်ပါဝင်သည့် ရထားလုံး ကို အင်္ဂလန်သို့ စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်းရာစုနှစ်များရှိ ပြိုင်ကားများကဲ့သို့ပင် ရထားလုံးများသည် ထိုခေတ်က အလွန်ရေပန်းစားလာခဲ့သည်။ လူမှုရေးဝေဖန်ရေးသမားများ၊ အထူးသဖြင့် ပျူရီတန် အယူဝါဒ ဝေဖန်သူများက ၎င်းတို့၏ ရထားလုံးအသစ်များကို စီးကာ "ကျေးလက်ဒေသအနှံ့ အထက်အောက် စုန်ဆန်သွားလာနေကြသည့်" "အထက်တန်းစား အမျိုးသမီးအသီးသီး" ကို သတိပြုမိပြီး ဝေဖန်ထောက်ပြခဲ့ကြသည်။<ref>Ann Jennalie Cook (1981) ''The Privileged Playgoers of Shakespeare's London, 1576–1642,'', Princeton University Press, pp. 81–82 {{ISBN|0691064547}}</ref> == လူမှုရေးသမိုင်း== ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များကတည်းက သမိုင်းပညာရှင်များသည် လူတန်းစားမရွေး အလွှာပေါင်းစုံပါဝင်သော လူမှုရေးသမိုင်း၏ ရှုထောင့်ပေါင်းစုံကို ရှာဖွေလေ့လာခဲ့ကြသည်။ ===ကျန်းမာရေး=== တူဒါ မင်းဆက်ခေတ်က မြို့ပြများတွင် လူဦးရေ အနည်းငယ်သာ နေထိုင်ကြသော်လည်း အလွန်လူဦးရေထူထပ်ပြီး သန့်ရှင်းမှုမရှိလှပေ။ မြို့အများစုမှာ လမ်းခင်းထားခြင်းမရှိဘဲ အများပြည်သူဆိုင်ရာ မိလ္လာစနစ်လည်း အားနည်းခဲ့သည်။ ရေဆိုးမြောင်းများ သို့မဟုတ် ရေနုတ်မြောင်းများ မရှိသဖြင့် အမှိုက်များကို လမ်းပေါ်တွင်သာ ဒီအတိုင်း စွန့်ပစ်ထားလေ့ရှိကြသည်။ ထိုသို့သော အခြေအနေများကြောင့် ကြွက်ကဲ့သို့သော သတ္တဝါများမှာ လွတ်လပ်စွာ ပေါက်ဖွားရှင်သန်ခဲ့ကြသည်။ လန်ဒန်ကဲ့သို့သော မြို့ကြီးပြကြီးများတွင် သန့်ရှင်းမှုမရှိခြင်းကြောင့် အဖြစ်များသည့် ရောဂါများမှာ [[ကျောက်ကြီးရောဂါ]] ၊ [[ဝက်သက်ရောဂါ]] ၊ [[ငှက်ဖျားရောဂါ]] တိုက်ဖတ်စ်အူရောင်ငန်းဖျားရောဂါ၊ ဆုံဆို့နာရောဂါ ၊ အလွန်ကူးစက်လွယ်သော အနီစက်ထွက် အဖျားရောဂါ နှင့် ရေကျောက်ရောဂါ တို့ ဖြစ်ကြသည်။<ref name="Life in Tudor Times">{{cite web|url=https://www.localhistories.org/tudor.html |title=Life in Tudor Times |publisher=Localhistories.org |access-date=2010-08-10}}</ref> ၁၄၉၈၊ ၁၅၃၅၊ ၁၅၄၃၊ ၁၅၆၃၊ ၁၅၈၉ နှင့် ၁၆၀၃ ခုနှစ်များတွင် ပလိပ်ကပ်ရောဂါကြီး ဆိုးရွားစွာ ကျရောက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤရောဂါ အလျင်အမြန် ကူးစက်ပြန့်ပွားရခြင်း အကြောင်းရင်းမှာ ရောဂါပိုးသယ်ဆောင်လာသည့် လှေးများ ကိုက်ခဲခြင်းခံထားရသော ကြွက်များ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/history/voices/voices_salisbury.shtml |title=Spread of the Plague |publisher=BBC |date=2002-08-29 |access-date=2010-08-10}}</ref> မွေးကင်းစကလေး သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ ယခင်ခေတ်နှင့် နောက်ပိုင်းခေတ်ကာလများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နည်းပါးခဲ့ပြီး ကလေးငယ် ၁,၀၀၀ လျှင် သေဆုံးသူ ၁၅၀ သို့မဟုတ် ထိုထက်မကသာ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Bruce M. S. Campbell|title=Before the Black Death: Studies in the "Crisis" of the Early Fourteenth Century|url=https://books.google.com/books?id=8kS8AAAAIAAJ&pg=PA51|year=1992|publisher=Manchester U.P.|page=51|isbn=9780719039270}}</ref> အသက် ၁၅ နှစ်အထိ ရှင်သန်နိုင်ခဲ့သူတစ်ဦးသည် နောက်ထပ် သက်တမ်း ၄၀ မှ ၅၀ နှစ်အထိ ဆက်လက်အသက်ရှင်ရန် မျှော်လင့်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Richard Grassby|title=The Business Community of Seventeenth-Century England|url=https://books.google.com/books?id=KtiLDCLRyDgC&pg=PA94|year= 2002|publisher=Cambridge U.P.|page=94|isbn=9780521890861}}</ref> ===အိမ်ရာနှင့် နေထိုင်ရာအဆောက်အအုံများ=== လူဦးရေ အများစုမှာ ကျေးရွာငယ်လေးများတွင် နေထိုင်ကြသည့် စာရင်းငှား လယ်သမားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့၏ နေအိမ်များမှာ ယခင်ရာစုနှစ်များကကဲ့သို့ပင် အခန်းတစ်ခန်း သို့မဟုတ် နှစ်ခန်းသာပါရှိသည့် သက်ငယ်မိုးတဲအိမ်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း ယခုခေတ်ကာလ နှောင်းပိုင်းတွင်မူ အမိုးများကို အုတ်ကြွပ်များဖြင့်လည်း မိုးလာကြသည်။ ပရိဘောဂများမှာ အခြေခံအဆင့်သာရှိပြီး ကုလားထိုင်များထက် ခုံတန်းလျားတို များကသာ ပို၍ အတွေ့ရများသည်။ တူဒါ ခေတ် နေအိမ်များ၏ နံရံများကို သစ်သား၊ ဝါး/နှီးနှင့် ရွှံ့စေးမြေစေးများဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိကြပြီး၊ သို့မဟုတ်ပါက အုတ်များဖြင့် ဆောက်လုပ်ကြသည်။ ကျောက်တုံးနှင့် အုတ်ကြွပ်များကိုမူ ချမ်းသာသော အိမ်များတွင် ပိုမိုတွေ့ရတတ်သည်။ ထို့နောက် ရွှံ့စေးနံရံများကို များသောအားဖြင့် ထုံးသုတ်ပြီး အဖြူရောင်ခြယ်လေ့ရှိကာ၊ သစ်သားများကိုမူ ဆွေးမြည့်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ကတ္တရာစေးအမည်း သုတ်လေ့ရှိကြသော်လည်း ယင်းမှာ တူဒါခေတ်တွင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ဘဲ နောက်ပိုင်း ဗစ်တိုးရီးယားခေတ် လူမျိုးများကမှ ပြုလုပ်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ အုတ်များကို လက်ဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး ယနေ့ခေတ် အုတ်များထက် ပို၍ ပါးလွှာသည်။ သစ်သားရက်မတန်းများကို လက်ဖြင့် ဖြတ်တောက်ထားသောကြောင့် မူလရက်မတန်းများမှာ ဖြောင့်စင်းမနေဘဲ ကောက်ကွေးနေတတ်ရာ ယင်းအချက်က တူဒါခေတ်စစ်စစ် အိမ်များနှင့် တူဒါဟန်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသော အိမ်များကို အလွယ်တကူ ခွဲခြားသိမြင်စေသည်။ တူဒါခေတ် နေအိမ်များ၏ အပေါ်ထပ်များသည် အောက်ထပ်များထက် ပို၍ ကျယ်ဝန်းလေ့ရှိပြီး အပြင်ဘက်သို့ ပြုပြွန်ထွက်နေသည့် ပုံစံ (သို့မဟုတ် ဂျက်တီဟန်) ကို ဖန်တီးပေးသည်။ ယင်းက အပေါ်ထပ်တွင် ကြမ်းပြင်ဧရိယာ ပိုမိုကျယ်ဝန်းစေပြီး အောက်ခြေရှိ လမ်းအကျယ်ကိုလည်း အများဆုံး ရရှိစေသည်။ တူဒါခေတ်အတွင်း နေအိမ်များ ဆောက်လုပ်ရာ၌ ဖန်ကို ပထမဆုံး စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး ကျယ်ပြန့်စွာ ခေတ်စားလာခဲ့သည်။ ဖန်မှာ အလွန်စျေးကြီးပြီး ပြုလုပ်ရန် ခက်ခဲသောကြောင့် ဖန်ချပ်များကို အကွက်ငယ်လေးများ ဖော်ကာ ပြတင်းပေါက်ပေါင်များတွင် ခဲဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ကွက်စိပ် ဖြင့် တွဲဆက်ထားကြသည်။ ဖန် မဝယ်နိုင်သူများသည် များသောအားဖြင့် အရောင်တင်ထားသော တိရစ္ဆာန်ဦးချို၊ အဝတ်စ သို့မဟုတ် စက္ကူတို့ကို အစားထိုး အသုံးပြုကြသည်။ တူဒါခေတ် မီးခိုးခေါင်းတိုင်များသည် ရှည်လျားပါးလွှာပြီး များသောအားဖြင့် ပုံသွင်းထားသော သို့မဟုတ် ဖြတ်တောက်ထားသော အုတ်များဖြင့် အချိုးညီသော ပုံစံများ ဖော်ကာ အလှဆင်ထားတတ်သည်။ တူဒါခေတ်ဦး နေအိမ်များနှင့် ဆင်းရဲသားတို့၏ အိမ်များတွင်မူ မီးခိုးခေါင်းတိုင်များ မရှိကြပေ။ ထိုသို့သော အိမ်များတွင် မီးခိုးများကို အမိုးပေါ်ရှိ သာမန် အပေါက်ငယ်တစ်ခုမှတစ်ဆင့်သာ အပြင်သို့ ထွက်စေခဲ့သည်။ စံအိမ်ကြီးများတွင်မူ ကျယ်ဝန်းလှသော အခန်းများကို နွေးထွေးနေစေရန် လိုအပ်သည့် မီးလင်းဖို အမြောက်အမြားအတွက် မီးခိုးခေါင်းတိုင်များစွာ ပါရှိသည်။ ဤမီးဖိုများမှာ အစားအစာ ချက်ပြုတ်ရန်အတွက်လည်း တစ်ခုတည်းသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ ချမ်းသာသော တူဒါခေတ် နေအိမ်များသည် ဧည့်သည်များနှင့် အစေခံ အများအပြားကို တည်းခိုနေထိုင်စေရန်၊ ကျွေးမွေးရန်နှင့် ဧည့်ခံဖျော်ဖြေရန်အတွက် အခန်းများစွာ လိုအပ်ခဲ့သည်။ ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို ဖန်များကို အမြောက်အမြား အသုံးပြုခြင်းဖြင့် ပြသခဲ့ကြသည်။ ပြတင်းပေါက်များသည် တူဒါခေတ် စံအိမ်ကြီးများ၏ အဓိက အင်္ဂါရပ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၎င်းတို့၏ အဆင့်အတန်းကို ဖော်ပြသည့် ခေတ်ရေစီးကြောင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ စံအိမ်ကြီးများကို များသောအားဖြင့် အချိုးညီသော ပုံစံဖြင့် ဒီဇိုင်းထုတ်လေ့ရှိပြီး "E" နှင့် "H" ပုံသဏ္ဌာန်များမှာ လူကြိုက်များခဲ့သည်။<ref name="Tudor Houses">{{cite web |url=http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/Homework/houses/tudor.htm |title=Tudor Houses |publisher=Woodlands-junior.kent.sch.uk |access-date=2010-08-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510202040/http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/Homework/houses/tudor.htm |archive-date=10 May 2010 }}</ref> === မြို့ပြများ === ၁၅၅၈ ခုနှစ်တွင် မေရီ တူဒါ ကွယ်လွန်ချိန်မှ ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ပထမအယ်လစ်ဇဘက် ကွယ်လွန်ချိန်အတွင်း လန်ဒန်မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၀၀,၀၀၀ မှ ၂၀၀,၀၀၀ အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ကုန်ဈေးနှုန်း ကြီးမြင့်မှုမှာ လျင်မြန်ခဲ့ပြီး ချမ်းသာဆင်းရဲ ကွာဟချက်မှာလည်း ကြီးမားခဲ့သည်။ မြို့ပြများတွင် ဆင်းရဲသား အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီးနှင့် ကလေးငယ်များသည် တောင်းရမ်းစားသောက်ခဲ့ကြရပြီး ကလေးငယ်များမှာ တစ်ပတ်လျှင် ခြောက်ပဲနိ သာ ဝင်ငွေရရှိခဲ့သည်။ စက်မှုလုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ မြေပိုင်ရှင်အများစုမှာ ၎င်းတို့၏ မြေယာများကို ကုန်ထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းများအတွက် အသုံးပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသဖြင့် ထိုနေရာတွင် နေထိုင်လုပ်ကိုင်ကြသော လယ်သမားများမှာ နေရာရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ကြရသည်။ အောက်ခြေလူတန်းစားများ ကျပ်တည်းရုန်းကန်နေရသော်လည်း အစိုးရသည် လူမှုဖူလုံရေး လုပ်ငန်းများတွင် သုံးစွဲမည့်အစား စစ်ပွဲများနှင့် နယ်မြေစုံစမ်းရှာဖွေရေး ခရီးစဉ်များတွင်သာ ငွေကြေးများကို သုံးစွဲလေ့ရှိခဲ့သည်။ လူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်မှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှုဒဏ်ကို ခံစားခဲ့ကြရပြီး၊ ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများအနေဖြင့် လုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်းမရှိသည့် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများကို ကူညီရန် အလှူဒါနပြုကြလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ခြင်းခံရသည်။ တူဒါ ဥပဒေသည် လုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်းရှိသော်လည်း အလုပ်အကိုင် ရှာမတွေ့နိုင်ကြသည့် ဆင်းရဲသားများအပေါ် ပြင်းထန်ရက်စက်ခဲ့သည်။ အလုပ်ရှာဖွေရန်အတွက် မိမိတို့၏ နယ်မြေဒေသမှ ထွက်ခွာသွားသူများကို လေလွင့်သောင်းကျန်းသူများ ဟု သတ်မှတ်ပြီး ရိုက်နှက်ခြင်းနှင့် ထိပ်တုံးခတ်ခြင်း အပါအဝင် ပြစ်ဒဏ်များကို ချမှတ်နိုင်ခဲ့သည်။ လုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်းရှိသော ဆင်းရဲသားများအတွက် အလုပ်ရုံ ထားရှိရန် စိတ်ကူးကို ၁၅၇၆ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် အကြံပြုခဲ့သည်။ ===ပညာရေး=== တူဒါခေတ်တွင် ပညာရေးကဏ္ဍသည် မကြုံစဖူး ထူးခြားစွာ တိုးချဲ့လာခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မတိုင်မီအထိ ကျောင်းတက်သည့် ကလေး အနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Joan Simon|title=Education and Society in Tudor England|url=https://books.google.com/books?id=yymAz-8W77gC&pg=PAvii|year=1970|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521296793}}</ref> ကျောင်းတက်ခွင့်ရသူများမှာ များသောအားဖြင့် ကျောင်းလခ ပေးဆောင်နိုင်သည့် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော သို့မဟုတ် ရည်မှန်းချက်ကြီးသော ဖခင်များ၏ သားသမီးများသာ ဖြစ်ကြသည်။ ယောက်ျားလေးများကို ကျောင်းတက်ခွင့်ပြုပြီး အသက် ၄ နှစ်တွင် စတင်ကျောင်းတက်ရကာ၊ အသက် ၇ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ဂရမ်မာကျောင်း (အထက်တန်းကျောင်းအဆင့်) သို့ ပြောင်းရွှေ့တက်ရောက်ကြရသည်။ မိန်းကလေးများကိုမူ မိဘများက အိမ်မှုကိစ္စများ ကူညီရန် အိမ်တွင်ပဲ ထားရှိကြသည် သို့မဟုတ် မိသားစုအတွက် ဝင်ငွေရရှိစေရန် အလုပ်ကြမ်း ထွက်လုပ်ခိုင်းကြသည်။ ၎င်းတို့ကို ကျောင်းသို့ မစေလွှတ်ကြပေ။ ယောက်ျားလေးများကို အလုပ်အကိုင်အတွက် ပညာသင်ကြားပေးပြီး မိန်းကလေးများကိုမူ အိမ်ထောင်ပြုရန်နှင့် အိမ်ထောင်ထိန်းရန်အတွက်သာ သင်ကြားပေးသောကြောင့် ၎င်းတို့ အိမ်ထောင်ကျသည့်အခါ အိမ်နှင့် သားသမီးများကို ပြုစုစောင့်ရှောက်နိုင်ကြသည်။<ref>{{cite book|author=Alison Sim|title=The Tudor Housewife|url=https://books.google.com/books?id=s3qYAiZVJHoC&pg=PA29|year= 2001|publisher=McGill-Queen's Press|pages=29–43|isbn=9780773522336}}</ref> ချမ်းသာသော မိသားစုများသည် ယောက်ျားလေးများကို အိမ်တွင် သင်ကြားပေးရန် အိမ်တွင်းစာသင်ဆရာ များကို ငှားရမ်းကြသည်။ တူဒါခေတ် မြို့များနှင့် ရွာအများစုတွင် ဒေသခံ သင်းအုပ်ဆရာ က ယောက်ျားလေးများကို စာဖတ်၊ စာရေး သင်ကြားပေးသည့် နယ်မြေအသင်းတော်ကျောင်းရှိကြသည်။ မောင်နှမအချင်းချင်းကြားတွင်လည်း အစ်ကို သို့မဟုတ် မောင်ဖြစ်သူက ၎င်းတို့၏ ညီမ/အစ်မများကို ဤကျွမ်းကျင်မှုများ ပြန်လည်သင်ကြားပေးနိုင်သည်။ ကျောင်းတွင် ကျောင်းသားများကို အင်္ဂလိပ်စာ၊ လက်တင်ဘာသာ၊ ဂရိဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်အခြေခံအယူဝါဒ နှင့် သင်္ချာဘာသာရပ်တို့ကို သင်ကြားပေးသည်။ ကျောင်းသားများသည် အက္ခရာများနှင့် သခင်ဘုရား၏ ဆုတောင်းစာပုဒ် ကို ကူးရေးခြင်းဖြင့် မင်ရည်ဖြင့် စာရေးခြင်းကို လေ့ကျင့်ကြသည်။ စာအုပ်များမှာ ရှားပါးလှသဖြင့် ကျောင်းသားများသည် ယင်းအစား ဟွန်ဘွတ်ခ်များမှတစ်ဆင့် ဖတ်ရှုကြရသည်။ ဤသစ်သားပြားများပေါ်တွင် အက္ခရာများ၊ ဆုတောင်းစာများနှင့် အခြားစာသားများကို တွဲညှပ်ထားပြီး ပါးလွှာ၍ လင်းထင်နေသော နွားချိုအလွှာဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တူဒါခေတ်တွင် ကျောင်း အမျိုးအစား နှစ်မျိုးရှိသည်— 'ပက်တီကျောင်း' (မူလတန်းအဆင့်) မှာ ကလေးငယ်များကို စာဖတ်၊ စာရေး သင်ကြားပေးသည့်နေရာဖြစ်ပြီး၊ 'ဂရမ်မာကျောင်း' မှာမူ ပိုမိုထက်မြက်သည့် ကောင်လေးများကို အင်္ဂလိပ်စာနှင့် လက်တင်ဘာသာ သင်ကြားပေးသည့်နေရာ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite journal |jstor = 4173010|title = The Teaching of English in Tudor Grammar Schools|journal = Studies in Philology|volume = 49|issue = 2|pages = 119–143|last1 = Nelson|first1 = William|year = 1952}}</ref> ကျောင်းသားများသည် တစ်ပတ်လျှင် ၆ ရက် ကျောင်းတက်ရလေ့ရှိသည်။ ကျောင်းတက်ချိန်မှာ ဆောင်းရာသီတွင် နံနက် ၇:၀၀ နာရီနှင့် နွေရာသီတွင် နံနက် ၆:၀၀ နာရီတွင် စတင်ပြီး ညနေ ၅:၀၀ နာရီခန့်တွင် ပြီးဆုံးသည်။ ပက်တီကျောင်းများတွင်မူ ဆင်းရဲသော ကောင်လေးများကို အလုပ်လုပ်ရန် အခွင့်အရေးပေးနိုင်ရန်အတွက် ကျောင်းချိန် ပိုမိုတိုတောင်းသည်။ ကျောင်းစည်းကမ်းများမှာ ပြင်းထန်ပြီး ဆရာများမှာ အလွန်တင်းကြပ်ကာ စည်းကမ်းဖောက်ဖျက်သည့် ကျောင်းသားများကို မကြာခဏ ရိုက်နှက်လေ့ရှိသည်။<ref>{{Cite journal |jstor = 368112|title = Educational Opportunity in Tudor and Stuart England|url = https://archive.org/details/sim_history-of-education-quarterly_fall-1976_16_3/page/301|journal = History of Education Quarterly|volume = 16|issue = 3|pages = 301–320|last1 = Cressy|first1 = David|year = 1976|doi = 10.2307/368112| s2cid=144782147 }}</ref> ပညာရေးသည် အိမ်တွင်ပင် စတင်လေ့ရှိပြီး ကလေးများကို စနစ်တကျ ပြုမူနေထိုင်နည်းနှင့် အခြားသူများကို ရိုသေလေးစားမှုရှိရန် အခြေခံကျင့်ဝတ်များကို သင်ကြားပေးသည်။<ref name =Pearson>{{cite book|author=Lee E. Pearson |year=1957 |chapter=Education of Children |chapter-url=https://archive.org/details/elizabethansatho0000pear|chapter-url-access=registration |title=Elizabethans at Home |publisher=Stanford University Press |pages=[https://archive.org/details/elizabethansatho0000pear/page/140 140–41]}} Reprint: {{ISBN|978-0-8047-0494-6}}.</ref> ယောက်ျားလေးများအတွက် ဂရမ်မာကျောင်းတက်ရန် လိုအပ်သော်လည်း မိန်းကလေးများကိုမူ ပက်တီကျောင်းများမှလွဲ၍ အခြားမည်သည့် ပညာရေးဌာနတွင်မဆို တက်ရောက်ခွင့်ပေးခဲပြီး တက်ရောက်ခွင့်ရလျှင်ပင် ကန့်သတ်ထားသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းဖြင့်သာ သင်ကြားခွင့်ရရှိသည်။ ပက်တီကျောင်းများသည် အသက် ၅ နှစ်မှ ၇ နှစ်အထိ ကလေးအားလုံးအတွက် ဖြစ်သည်။ အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ်များသာ ၎င်းတို့၏ သမီးများကို ပညာသင်ကြားခွင့်ပြုပြီး ယင်းကိုလည်း အိမ်တွင်သာ သင်ကြားစေသည်။ ဤခေတ်ကာလအတွင်း အလှူငွေဖြင့် တည်ထောင်ထားသော ကျောင်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ယင်းက အိမ်တွင် အလုပ်လုပ်ရန် မလိုသော အလွန်ဆင်းရဲသည့် မိသားစုမှ ယောက်ျားလေးများပင် ကျောင်းတက်နိုင်သည်ဟု ဆိုလိုသော်လည်း၊ လိုအပ်သော ပညာသင်ဆုနှင့်အတူ ထောက်ပံ့မှုပေးနိုင်ရန် ရန်ပုံငွေရှိသည့် ဒေသအနည်းငယ်တွင်သာ ယင်းအခွင့်အရေး ရရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Joan Simon|title=Education and Society in Tudor England|year=1966|publisher=Cambridge University Press|location=London|isbn=978-0-521-22854-1|page=[https://archive.org/details/educationsociety0000simo/page/373 373]|url=https://archive.org/details/educationsociety0000simo/page/373}}</ref> ချမ်းသာသော မိသားစုမှ ယောက်ျားလေးများကို အိမ်တွင် သီးသန့်ကျူတာဖြင့် သင်ကြားပေးသည်။ အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး သည် ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ပိတ်ပစ်လိုက်သောအခါ ၎င်းတို့၏ ကျောင်းများကိုပါ ပိတ်ပစ်ခဲ့သည်။ သူသည် ယခင်ဘုန်းကြီးကျောင်းဟောင်း အများအပြားကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ယင်းတို့ကို "ဘုရင့်ကျောင်းများ" ဟု လူသိများကာ အင်္ဂလန်တစ်ဝှမ်းလုံးတွင် တွေ့ရသည်။ ဆဌမမြောက် အက်ဒွပ် နန်းသက်အတွင်း ကျောင်းလခ ပေးဆောင်ရန်မလိုသော အခမဲ့ဂရမ်မာကျောင်း အများအပြားကို ကျောင်းသားများ လက်ခံနိုင်ရန် တည်ထောင်ခဲ့သည်။ တူဒါခေတ် အင်္ဂလန်တွင် အောက်စဖို့ဒ် နှင့် ကိန်းဘရစ်ချ် ဟူ၍ တက္ကသိုလ်နှစ်ခု ရှိခဲ့သည်။ အချို့သော ကောင်လေးများသည် အသက် ၁၄ နှစ်ခန့်တွင် တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite web |url=http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/Homework/tudors/schools.htm |title=Tudor Schools |publisher=Woodlands-junior.kent.sch.uk |date=2004-01-01 |access-date=2010-08-10 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100618131251/http://www.woodlands-junior.kent.sch.uk/homework/tudors/schools.htm |archive-date=18 June 2010 }}</ref> === စားနပ်ရိက္ခာ ရရှိနိုင်မှု အခြေအနေ === အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ စားနပ်ရိက္ခာထောက်ပံ့မှုသည် ဘုရင်မကြီးနန်းသက် တောက်လျှောက်နီးပါးတွင် ဖောဖောသီသီ ရှိခဲ့ပြီး ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဘေးကြီးများ မကြုံတွေ့ခဲ့ရပေ။ ကောက်ပဲသီးနှံ အထွက်နှုန်းမကောင်းမှုကြောင့် အခက်အခဲများ ကြုံခဲ့ရသော်လည်း ယင်းတို့မှာ များသောအားဖြင့် ဒေသအချို့၌သာ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်။ အကျယ်ပြန့်ဆုံး ကောက်ပဲသီးနှံပျက်စီးမှုများမှာ ၁၅၅၅–၅၇ ခုနှစ်များနှင့် ၁၅၉၆–၉၈ ခုနှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။<ref>John Guy (1988) ''Tudor England'', Oxford University Press, pp. 30–31 {{ISBN|0192852132}}</ref> မြို့ပြများတွင် အခြေခံစားသောက်ကုန် စျေးနှုန်းများကို ဥပဒေဖြင့် သတ်မှတ်ပေးထားပြီး၊ ကျပ်တည်းသောကာလများတွင် မုန့်ဖုတ်သမားများ ရောင်းချသည့် ပေါင်မုန့်အရွယ်အစားကို ပို၍ သေးငယ်အောင် လုပ်ဆောင်ကြသည်။<ref>{{cite journal |author=R. H. Britnell |title=Price-setting in English borough markets, 1349–1500 |journal=Canadian Journal of History |year=1996 |volume=31 |issue=1 |pages=1–15 |doi=10.3138/cjh.31.1.1 |url=https://www.usask.ca/history/cjh/e/iss/text/96/brit_496.shtml |issn=0008-4107 |access-date=18 August 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100112095605/http://www.usask.ca/history/cjh/e/iss/text/96/brit_496.shtml |archive-date=12 January 2010 |url-status=dead |url-access=subscription }}</ref> ၁၆ ရာစုတွင် ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားလာသောကြောင့် အင်္ဂလန်သည် ပိုမိုချမ်းသာကြွယ်ဝလာပြီး အထက်တန်းနှင့် အလယ်အလတ်တန်းစားတို့၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်း မြင့်မားလာခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း အောက်ခြေလူတန်းစားများမှာမူ များစွာအကျိုးမခံစားခဲ့ရဘဲ အမြဲတမ်း စားနပ်ရိက္ခာ လုံလောက်စွာ မရရှိခဲ့ကြပေ။ အင်္ဂလိပ်လူဦးရေသည် မိမိတို့ဘာသာ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည့် စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များကိုသာ မှီခိုစားသောက်ကြရသဖြင့် ၁၅၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကောက်ပဲသီးနှံ အဆက်မပြတ် ပျက်စီးမှုများက ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုနှင့် ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ပွားစေခဲ့သည်။ သိုးမွေးကုန်သွယ်မှုလုပ်ငန်း အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းလာခြင်းကြောင့် စိုက်ပျိုးရေးအပေါ် အာရုံစိုက်မှု လျော့နည်းသွားခဲ့ရာ အောက်ခြေလူတန်းစားများ ပိုမိုငတ်မွတ်ခေါင်းပါးလာစေရန် အကြောင်းဖန်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အဆင်းရဲဆုံးနှင့် အထီးကျန်ဆုံးဒေသဖြစ်သော ကမ်ဘရီယာဒေသသည် ၁၅၉၄ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ခြောက်နှစ်ကြာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဘေးကို ခံစားခဲ့ရသည်။ ရောဂါဘယများနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကလည်း စားနပ်ရိက္ခာ ပြတ်လပ်မှုအပေါ် ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့သည်။<ref>Andrew B. Appleby (1978) ''Famine in Tudor and Stuart England''. Stanford University Press.</ref> ၁၇ ရာစုသို့ ရောက်သောအခါ စားနပ်ရိက္ခာရရှိမှု အခြေအနေ ပိုမိုကောင်းမွန်လာခဲ့သည်။ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဘေးကို ထူးခြားစွာ ခံရလွယ်နေသည့် ကာလဖြစ်သော ၁၆၅၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၇၂၅ ခုနှစ်အတွင်း အင်္ဂလန်တွင်မူ စားနပ်ရိက္ခာအကျပ်အတည်း မရှိခဲ့ပေ။ အင်္ဂလန်၌ ဂျုံသီးနှံပျက်စီးသည့်တိုင် [[အုတ်ဂျုံ]] နှင့် [[မုယော|မုယောစပါး]] စျေးနှုန်းများမှာ အမြဲတမ်း လိုက်ပါမြင့်တက်ခြင်း မရှိသော်လည်း၊ ပြင်သစ်တွင်မူ လိုက်ပါမြင့်တက်လေ့ရှိကြောင်း သမိုင်းပညာရှင်များက ထောက်ပြကြသည်။<ref>{{cite journal|author=Andrew B. Appleby|title=Grain Prices and Subsistence Crises in England and France, 1590–1740|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-history_1979-12_39_4/page/865|journal=The Journal of Economic History|volume=39|issue=4|pages=865–887|jstor=2120334|doi=10.1017/S002205070009865X|year=1979|s2cid=154494239 }}</ref> အင်္ဂလန်သည် စားသောက်ကုန်အသစ်များနှင့် (ဥပမာ- တောင်အမေရိကမှ တင်သွင်းလာသော အာလူးကဲ့သို့) ထိတွေ့ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး ယင်းခေတ်ကာလအတွင်း အစားအသောက် အကြိုက်အနှစ်သစ်များ တိုးတက်လာခဲ့သည်။ ပိုမိုကြွယ်ဝချမ်းသာသူများသည် လက်ဖက်ရည်၊ [[ကော်ဖီ]]နှင့် [[ချောကလက်]]ကဲ့သို့သော ထူးခြားဆန်းသစ်သည့် သောက်စရာအသစ်များ အပါအဝင် အစားအသောက်နှင့် အဖျော်ယမကာမျိုးစုံကို မြိန်ရှက်စွာ သုံးဆောင်ခွင့်ရခဲ့ကြသည်။ ပြင်သစ်နှင့် အီတလီ စားဖိုမှူးများသည် ကျေးလက်စံအိမ်ကြီးများနှင့် နန်းတော်များသို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး အစားအစာ ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုနှင့် အရသာဆိုင်ရာ စံနှုန်းအသစ်များကို ယူဆောင်လာပေးခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများသည် အချဉ်ဓာတ်ရှိသော အစားအစာများကို ကြိုက်နှစ်သက်လာကြပြီး—အထက်တန်းစားများအတွက် [[လိမ္မော်သီး]]များကဲ့သို့—ဗဟင်း (ရှာလကာရည်) ကိုလည်း အမြောက်အမြား စတင်အသုံးပြုလာကြသည်။ မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ သည် သစ်သီးဝလံအသစ်များ၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ပင်များ စိုက်ပျိုးရန် ၎င်းတို့၏ ဥယျာဉ်များကို ပိုမိုအာရုံစိုက်လာကြရာ ခေါက်ဆွဲ၊ မုန့်ပဲသရေစာများ နှင့် မုန့်ညင်းစေ့ခြောက်လုံး များသည် စားပွဲပေါ်သို့ ပထမဆုံးအကြိမ် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အက်ပရီကော့တ် သီးမှာ ဆန်းပြားသော ဂုဏ်ပြုဆုတောင်းပွဲများတွင် အထူးဧည့်ခံသည့် အစားအစာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ အမဲသားကင်မှာမူ ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းရှိသူများအတွက် အဓိကအစားအစာအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိနေခဲ့သည်။ ကျန်ရှိသူများမှာမူ ပေါင်မုန့်နှင့် ငါးကို အများအပြား စားသုံးခဲ့ကြသည်။ လူတန်းစားတိုင်းသည် ဘီယာနှင့် ရမ် အရက်ကို ကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်။ ===အစားအသောက် စားသုံးမှုပုံစံ=== အယ်လစ်ဇဘက်ခေတ်အတွင်း အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အစားအသောက် စားသုံးမှုပုံစံမှာ လူမှုအတန်းအစားအပေါ်တွင် များစွာမူတည်နေသည်။ ပေါင်မုန့်သည် အဲလိဇဘက်ခေတ် အစားအစာ၏ အဓိကအချက်ဖြစ်ပြီး အဆင့်အတန်းမတူညီသူများသည် အရည်အသွေးမတူညီသော ပေါင်မုန့်များကို စားသုံးကြသည်။ အထက်တန်းစားများသည် မန်ချက် ဟုခေါ်သော အကောင်းစား ပေါင်မုန့်ဖြူကို စားသုံးကြပြီး ဆင်းရဲသားများသည် မုယောစပါး သို့မဟုတ် ဂျုံကြမ်း ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပေါင်မုန့်ကြမ်းကို စားသုံးကြသည်။<ref name=":0">{{Cite book |last=Sim |first=Alison |title=Food and feast in Tudor England |url=https://archive.org/details/foodfeastintudor0000sima |date=1997 |publisher=St. Martin's Press |isbn=978-0-312-21111-0 |location=New York}}</ref> ====အောက်ခြေလူတန်းစားများ၏ အစားအသောက်==== ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော လူဦးရေမှာ များသောအားဖြင့် [[ပေါင်မုန့်]]၊ [[ဒိန်ခဲ]]၊ [[နွားနို့]]နှင့် [[ဘီယာ]]တို့ကိုသာ အဓိကစားသုံးကြပြီး အမဲသား၊ ငါးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် အနည်းငယ်သာ ပါဝင်ကာ ရံဖန်ရံခါမှသာ သစ်သီးအချို့ စားကြရသည်။ အာလူးများသည် ဤခေတ်ကာလ ကုန်ဆုံးခါနီးမှသာ စတင်ရောက်ရှိလာပြီး ပိုမိုအရေးပါလာခဲ့သည်။ ပုံမှန်ဆင်းရဲသော လယ်သမားတစ်ဦးသည် မိမိ၏ အကောင်းဆုံးထွက်ကုန်များကို ဈေးကွက်တွင် ရောင်းချပြီး တန်ဖိုးနည်းသော အစားအစာများကိုသာ မိသားစုအတွက် ချန်ထားလေ့ရှိသည်။ ပေါင်မုန့်အဟောင်း (သို့မဟုတ် လေသန့်မရှိ၍ မာသွားသော ပေါင်မုန့်) များကို ပေါင်မုန့်ပူတင်း ပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုနိုင်ပြီး၊ ပေါင်မုန့်အစအနများကိုမူ စွပ်ပြုတ်များ၊ ဟင်းချက်များနှင့် ဆော့စ်များကို ပို၍ပျစ်လာစေရန် အသုံးပြုကြသည်။<ref>[[:en:F. G. Emmison|Emmison, F. G.]] (1976) ''Elizabethan Life: Home, Work and Land'', Essex Record Office, v. 3, pp. 29–31 {{ISBN|090036047X}}</ref> ====အလယ်အလတ်တန်းစားများ၏ အစားအသောက်==== အနည်းငယ်မြင့်မားသော လူမှုအဆင့်အတန်းရှိသည့် မိသားစုများသည် သမင်သား၊ အမဲသား၊ သိုးသား၊ နွားပေါက်သား၊ ဝက်သား၊ သိုးသူငယ်သား၊ ကြက်ငှက်ဆင်သား၊ ဆာမွန်ငါး၊ ငါးရှဉ့်နှင့် ကန့်ကူဆံခရု ကဲ့သို့သော ပင်လယ်စာမျိုးစုံထဲမှ ရွေးချယ်ကာ အသားအမျိုးမျိုးကို စားသုံးနိုင်သည်။ အားလပ်ရက်များတွင် စားရသည့် ငန်းသားမှာ အထူးဧည့်ခံစာ ဖြစ်ခဲ့သည်။ ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများသည် ဆားဖြင့် ကြာရှည်ခံအောင် သိမ်းဆည်းထားသော အသားဟောင်းများ၏ အနံ့ကို ပျောက်စေရန် ပြင်းထန်သော ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို အသုံးပြုကြသည်။ ကျေးလက်နေပြည်သူ အများအပြားနှင့် အချို့သော မြို့ပြနေပြည်သူများသည် ကညွှတ်၊ [[သခွားသီး]]၊ [[ဟင်းနုနွယ်]]၊ ဆလတ်ရွက်၊ ပဲတောင့်များ၊ [[ဂေါ်ဖီထုပ်]]၊ [[မုန်လာဥနီဝိုင်း]]၊ [[မုန်လာဥနီ]]၊ မုန်လာဥဖြူ၊ ကြက်သွန်မြိတ်နှင့် ပဲတောင့်ရှည် ကဲ့သို့သော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များနှင့်အတူ ဆေးဘက်ဝင်အပင်များနှင့် အနံ့အရသာပေးသော ဟင်းခတ်အပင်များ ထွက်ရှိသည့် ဥယျာဉ်ငယ်လေးများကို ပြုစုပျိုးထောင်ကြသည်။ အချို့မှာမူ မိမိတို့ဘာသာ အက်ပရီကော့တ်၊ [[စပျစ်သီး]]၊ ဘယ်ရီသီး၊ [[ပန်းသီး]]၊ သစ်တော်သီး၊ ဇီးသီး၊ စတော်ဘယ်ရီ၊ စပျစ်သီးခြောက်ငယ် နှင့် ချယ်ရီသီးများကို စိုက်ပျိုးကြသည်။ ဥယျာဉ်မရှိသော မိသားစုများသည် ဟင်းသီးဟင်းရွက်နှင့် သစ်သီးဝလံများကို စျေးနှုန်းချိုချိုသာသာဖြင့် ရရှိရန် အိမ်နီးနားချင်းများနှင့် လဲလှယ်နိုင်ကြသည်။ သစ်သီးများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို မုန့်ပဲသရေစာများ ၊ တတ်ထ်မုန့်၊ ကိတ်မုန့်၊ သကြားလုံးလုပ်ထားသော သစ်သီးများနှင့် ဆီရပ်ချိုရည် ကဲ့သို့သော အချိုပွဲများတွင် အသုံးပြုကြသည်။<ref>Jeffrey L. Singman (1995) ''Daily Life in Elizabethan England'', Greenwood Publishing Group, pp. 133–36 {{ISBN|031329335X}}</ref><ref>Stephen Mennell (1996) ''All manners of food: eating and taste in England and France from the Middle Ages to the present''. University of Illinois Press.</ref> ====အထက်တန်းစားများ၏ အစားအသောက်==== ချမ်းသာကြွယ်ဝသော လူတန်းစားများ၏ စံအိမ်ကြီးများနှင့် နန်းတော်များတွင်မူ များသောအားဖြင့် လူအများအပြားအတွက် အသေးစိတ်စနစ်တကျ ပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်ထားသော ကြီးကျယ်ခမ်းနားသည့် အစားအစာများဖြင့် ပြည့်နှက်နေပြီး ဖျော်ဖြေရေးများလည်း မကြာခဏ ပါဝင်လေ့ရှိသည်။ အထက်တန်းစားများသည် ဘာသာရေးပွဲတော်များ၊ မင်္ဂလာဆောင်များ၊ မဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်းများနှင့် ဘုရင် သို့မဟုတ် ဘုရင်မကြီး၏ အလိုတော်အတိုင်း ပွဲခံလေ့ရှိကြသည်။ နွေရာသီလများတွင် သရဖူဆောင်းထားသော နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲများ၏ "ဒေသစာရီကြွချီခြင်း" အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ပွဲတော်များကို အလေ့အထအဖြစ် ကျင်းပကြပြီး၊ ထိုအချိန်တွင် ဘုရင် သို့မဟုတ် ဘုရင်မကြီးသည် လန်ဒန်၏ ပလိပ်ရောဂါရာသီကို ရှောင်ရှားရန်နှင့် ဆောင်းရာသီအတွင်း တော်ဝင်မိသားစုနှင့် နန်းတွင်းလိုအပ်ချက်များအတွက် သုံးစွဲမှုကြောင့် ကုန်ခန်းလုနီးပါးဖြစ်နေသော တော်ဝင်ဘဏ္ဍာတိုက်ကို သက်သာစေရန် မှူးမတ်များ၏ နယ်မြေများသို့ လှည့်လည်သွားလာလေ့ရှိသည်။ ယင်းတွင် မှူးမတ်တစ်ဦးစီ၏ အိမ်၌ ရက်အနည်းငယ် သို့မဟုတ် တစ်ပတ်ခန့် ပွဲခံကျွေးမွေးခြင်းများ ပါဝင်ပြီး၊ အဆိုပါမှူးမတ်သည် မိမိ၏ ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းနှင့် ခေတ်ရေစီးကြောင်းပြသမှု၊ ရက်ရောမှုနှင့် ဖျော်ဖြေဧည့်ခံမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ နန်းတွင်း၌ မျက်နှာပန်းလှကာ မိမိ၏ အဆင့်အတန်းကို လပေါင်းများစွာ သို့မဟုတ် နှစ်ပေါင်းများစွာအထိ မြင့်တင်နိုင်ခဲ့သည်။ ချမ်းသာသူများအကြား ပုဂ္ဂလိက ဧည့်ခံကျွေးမွေးခြင်းသည် ဘတ်ဂျက်၏ အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ တော်ဝင်အဖွဲ့ကို ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ်ကြာ ဧည့်ခံကျွေးမွေးခြင်းသည် မှူးမတ်တစ်ဦးအား စီးပွားပျက်ကပ် ဆိုက်စေနိုင်သည်။ ခရီးသွားများအတွက် ဇရပ် သို့မဟုတ် တည်းခိုခန်းများ ရှိသော်လည်း စားသောက်ဆိုင် ဟူ၍ မရှိသေးပေ။ ဧည့်ခံပွဲ သို့မဟုတ် ညစာစားပွဲပြီးနောက် အထူးအခန်း သို့မဟုတ် အပြင်ဘက်ရှိ မဏ္ဍပ်ငယ် (တစ်ခါတစ်ရံ ဖော်လီ ဟုခေါ်သည်) တွင် အစာခြေဖျက်ရာ၌ ကူညီပေးသည့် "ဆေးဘက်ဝင်" တန်ဖိုးရှိသော စားစရာအသေးအဖွဲများ ချထားသည့် ဗဟိုစားပွဲတစ်ခု ပါဝင်သော အထူးပွဲစဉ်များ ရှိတတ်သည်။ ယင်းတို့တွင် ဝေဖာမုန့်များ၊ သကြားဖြင့်လုပ်ထားသော စမုန်စပါး သို့မဟုတ် အခြားဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် သကြားလုံးများ၊ ဂျယ်လီများနှင့် မာမလိတ်ယိုများ (ယခုခေတ်ထက် ပို၍ မာကျောပြီး ဂျယ်လာတင် ဂျစ်ဂလာနှင့် ပိုတူသည်)၊ သကြားစိမ် သစ်သီးများ၊ အမွှေးအကြိုင်ခတ်ထားသော အခွံမာသီးများနှင့် အခြားသော အနုစိတ်စားစရာများ ပါဝင်သည်။ ယင်းတို့ကို မတ်တတ်ရပ်လျက်၊ အစာခြေဖျက်ရာ၌ ကူညီပေးသည်ဟု လူသိများသော (ဟစ်ပိုကရပ်စ် - ဟုခေါ်သည့်) နွေးထွေးပြီး အမွှေးအကြိုင်ခတ်ထားသော ဝိုင်များ သို့မဟုတ် အခြားသော သောက်စရာများကို သောက်ရင်း စားသုံးကြသည်။ အလယ်ခေတ် သို့မဟုတ် ခေတ်သစ်ဦးကာလတွင် သကြားကို ဆေးဘက်ဝင်သည်ဟု မှတ်ယူလေ့ရှိပြီး ထိုကဲ့သို့သော အရာများတွင် အမြောက်အမြား အသုံးပြုကြသည်။ ယင်းမှာ ပျော်ရွှင်မှုအတွက် သီးသန့်စားသုံးသည့် ပွဲစဉ်မဟုတ်သော်လည်း (အရာအားလုံးမှာ အစားကောင်းဖြစ်၍ ပျော်စရာတော့ ကောင်းနိုင်သည်)၊ ကျန်းမာရေးနှင့်ညီညွတ်သော စားသောက်မှုနှင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ အစာခြေဖျက်နိုင်စွမ်းကို အားပေးကူညီရန် ဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် ယင်းက မတ်တတ်ရပ်နေသူများအား ၎င်းတို့၏ လှပသော အဝတ်အစားအသစ်များကို ကြွားဝါခွင့်ပေးသလို၊ ညစာနှင့် ဧည့်ခံပွဲ ကျင်းပသူများကိုလည်း ဧည့်ခံကျွေးမွေးရန်အတွက် သီးသန့်အခန်းတစ်ခန်း ထားရှိနိုင်ခြင်းအားဖြင့် ၎င်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ကြွယ်ဝမှုကို ပြသခွင့်ရစေခဲ့သည်။ ===ကျား/မခွဲခြားမှု=== တူဒါခေတ်သည် မှူးမတ်မျိုးနွယ်ဝင် အမျိုးသမီးများ—အထူးသဖြင့် တော်ဝင်ဇနီးမယားများနှင့် ဘုရင်မများ—အကြောင်း အချက်အလက် အမြောက်အမြား ရှိနေသော်လည်း၊ သမိုင်းပညာရှင်များသည် သာမန်အမျိုးသမီးများ၏ ဘဝအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍မူ မှတ်တမ်းအထောက်အထား အနည်းငယ်သာ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ သို့သော်လည်း အမျိုးသမီးများ ပါဝင်သော (အထူးသဖြင့် ၎င်းတို့၏ သားဖွားမှု အခန်းကဏ္ဍဆိုင်ရာ) လူဦးရေနှင့် လူဦးရေအခြေပြ အချက်အလက်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကိန်းဂဏန်းအချက်အလက် စစ်တမ်းကောက်ယူ ဆန်းစစ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal|author=Minna F. Weinstein|title=Reconstructing Our Past: Reflections on Tudor Women|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-womens-studies_march-april-1978_1_2/page/133|journal=International Journal of Women's Studies|year= 1978|volume=1 |issue =2|pages=133–158}}</ref> ထိုသမိုင်းဝင်ခေတ်ကာလအရ လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အမျိုးသမီးများ၏ အခန်းကဏ္ဍမှာ နှိုင်းယှဉ်ချက်အားဖြင့် လွတ်လပ်မှု ရှိခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်သို့ လာရောက်လည်ပတ်ကြသော စပိန်နှင့် အီတလီ ခရီးသွားများသည် ၎င်းတို့၏ မိခင်နိုင်ငံ ယဉ်ကျေးမှုများနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အင်္ဂလန်ရှိ အမျိုးသမီးများ ခံစားခွင့်ရရှိသည့် လွတ်လပ်ခွင့်အပေါ် ပုံမှန်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ခနဲ့တဲ့တဲ့ဖြင့်လည်းကောင်း မှတ်ချက်ပေးခဲ့ကြသည်။ အင်္ဂလန်တွင် ဥရောပရှိ မည်သည့်နေရာထက်မဆို ပညာတတ် အထက်တန်းစား အမျိုးသမီး အမြောက်အမြား ပိုမိုရှိခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |author=Susan C. Shapiro |title=Feminists in Elizabethan England |url=https://archive.org/details/sim_history-today_1977-11_27_11/page/703 |journal=History Today |year=1977 |volume=27 |issue=11 |pages=703–711 }}</ref><ref>Joyce A. Youings (1984) ''Sixteenth-century England'', Penguin Books, {{ISBN|0140222316}}</ref> ဘုရင်မကြီး၏ အိမ်ထောင်ရေးအခြေအနေသည် အဓိကကျသော နိုင်ငံရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ ခေါင်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ယင်းသည် လူထုယဉ်ကျေးမှု ထဲသို့လည်း စိမ့်ဝင်ခဲ့သည်။ အယ်လီဇဘက်၏ အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေထိုင်မှုသည် အပျိုစင်ဘဝကို အထွတ်အမြတ်ထား ကိုးကွယ်သည့် စိတ်ဓာတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ ကဗျာများနှင့် ပုံတူပန်းချီကားများတွင် သူမအား သာမန်အမျိုးသမီးတစ်ဦးအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ အပျိုစင် သို့မဟုတ် နတ်ဘုရားမ သို့မဟုတ် နှစ်မျိုးစလုံးအဖြစ် ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>{{cite journal |author=John N. King |s2cid=164188105 |title=Queen Elizabeth I: Representations of the Virgin Queen |url=https://archive.org/details/sim_renaissance-quarterly_spring-1990_43_1/page/30 |journal=Renaissance Quarterly |volume=43 |issue=1 |year=1990 |pages=30–74 |jstor=2861792 |doi=10.2307/2861792 }}</ref> အဲလိဇဘက်သည် သူမ၏ အပျိုစင်ဘဝကို ဂုဏ်သတင်းတစ်ခုအဖြစ် ဖန်တီးခဲ့သည်— ၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် သူမက အောက်လွှတ်တော် သို့ "နောက်ဆုံးမှာတော့ ငါ့အတွက် ဒါဟာ လုံလောက်ပါလိမ့်မယ်၊ စကျင်ကျောက်တုံးတစ်တုံးပေါ်မှာ ကမ္ပည်းရေးထိုးထားတဲ့အခါ ဘုရင်မတစ်ပါးဟာ ဒီလိုခေတ်ကာလမှာ နန်းစံခဲ့ပြီး အပျိုစင်တစ်ဦးအဖြစ် ရှင်သန် နေထိုင်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့တယ်လို့ ဖော်ပြနေပါလိမ့်မယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။<ref>Christopher Haigh (2000) ''Elizabeth I'' (2nd ed.), Longman, p. 23 {{ISBN|0582472784}}.</ref> ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် အပျိုစင်ဘဝအပေါ် လူထု၏ ချီးမွမ်းဂုဏ်ပြုမှုများသည် ဘုရင်မကြီးအား အလန်ဆွန်နယ်စားကြီးနှင့် လက်ထပ်ရန် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုအပေါ် ဆန့်ကျင်မှုကို လျှို့ဝှက်သင်္ကေတအဖြစ် ဖော်ပြသည့် လုပ်ရပ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{cite journal |author=Susan Doran|s2cid=55555610|title=Juno Versus Diana: The Treatment of Elizabeth I's Marriage in Plays and Entertainments, 1561–1581|url=https://archive.org/details/sim_historical-journal_1995-06_38_2/page/257|journal=Historical Journal|volume=38 |issue=2|year=1995|pages=257–274|jstor=2639984|doi=10.1017/S0018246X00019427}}</ref> သူမ၏ ခမည်းတော်က ယောက်ျားပီသမှုနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စွမ်းပကားကို အလေးပေးခဲ့ခြင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်စွာ အဲလိဇဘက်သည် မိခင်စိတ်ဓာတ်ဆိုင်ရာ အဓိကအကြောင်းအရာကို အလေးထားခဲ့ပြီး သူမသည် မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၊ မိမိ၏ နိုင်ငံသားများနှင့် လက်ထပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု မကြာခဏ ပြောကြားခဲ့သည်။ သူမက "ငါ့ရဲ့ ခင်ပွန်းသည်အားလုံးဖြစ်တဲ့—ငါ့ရဲ့ ကောင်းမွန်တဲ့ ပြည်သူတွေ—ရဲ့ စေတနာကို ငါထိန်းသိမ်းထားတယ်၊ ဘာလို့လဲဆိုတော့ သူတို့အပေါ် ထားရှိတဲ့ ငါ့ရဲ့ ထူးခြားတဲ့ ချစ်ခြင်းမေတ္တာကို သူတို့ သေချာမသိရင် သူတို့ဟာ ငါ့အပေါ် ဒီလောက် ကောင်းမွန်တဲ့ နာခံမှုကို အလွယ်တကူ ပေးအပ်ကြမှာ မဟုတ်ဘူး" ဟု ရှင်းပြခဲ့ပြီး၊<ref>Agnes Strickland, ''The life of Queen Elizabeth'' (1910) [https://archive.org/details/lifequeenelizab00strigoog/page/n444 p. 424]</ref> ၁၅၆၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူများအတွက် သူမထက် ပို၍ စစ်မှန်သော မိခင်တစ်ဦး ရှိလာလိမ့်မည်မဟုတ်ကြောင်း ကတိပြုခဲ့သည်။<ref>Carole Levin and Patricia Ann Sullivan (1995) ''Political rhetoric, power, and Renaissance women'', State Univ of New York p. 90 {{ISBN|0791425452}}</ref> ကော့ခ် က သူမ၏ တင်စားချက် မိခင်ဘဝသည် သူမ၏ ရှုပ်ထွေးလှသော မိမိကိုယ်ကိုယ် ပုံဖော်တင်ဆက်မှုတွင် ဗဟိုချက်မအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဘုရားသခင်က ခန့်အပ်ထားသော အမျိုးသမီးမင်းသားတစ်ပါး၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအုပ်ချုပ်မှုကို ပုံဖော်ပေးကာ တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့သည်ဟု အငြင်းပွား တင်ပြထားသည်။<ref>{{cite journal|author=Christine Coch|title='Mother of my Contreye': Elizabeth I and Tudor construction of Motherhood|url=https://archive.org/details/english-literary-renaissance_autumn-1996_26_3/page/423|journal=English Literary Renaissance|year=1996|doi=10.1111/j.1475-6757.1996.tb01506.x|volume=26 |issue =3|pages=423–60|s2cid=144685288}}</ref> ===အိမ်ထောင်ရေး=== ၁၅၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ ကုန်ဆုံးချိန်နှင့် ၁၆၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ အစောပိုင်းတွင် အင်္ဂလိပ်အမျိုးသမီး (နှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် လူကြီးများ) ၏ ကိုးဆယ်ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ကြပြီး သတို့သမီးအတွက် ပျမ်းမျှအသက်မှာ ၂၅-၂၆ နှစ်ဝန်းကျင်နှင့် သတို့သားအတွက် ၂၇-၂၈ နှစ်ဝန်းကျင် ဖြစ်ကာ၊ အဖြစ်များဆုံး အသက်အရွယ်များမှာ သတို့သားများအတွက် ၂၅-၂၆ နှစ် (ဤအသက်အရွယ်တွင် ၎င်းတို့၏ အလုပ်သင်ဘဝ ပြီးဆုံးလေ့ရှိသည်) နှင့် သတို့သမီးများအတွက် ၂၃ နှစ် ဖြစ်သည်။<ref>David Cressy. Birth, Marriage, and Death : Ritual, Religion, and the Life-Cycle in Tudor and Stuart England. Oxford University Press, 29 May 1997. Pg 285</ref><ref>{{cite journal | url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/j.1468-0289.2009.00483.x/full | doi=10.1111/j.1468-0289.2009.00483.x | title=Girl power: The European marriage pattern and labour markets in the North Sea region in the late medieval and early modern period1 | year=2010 | last1=De Moor | first1=Tine | last2=Van Zanden | first2=JAN Luiten | journal=The Economic History Review | volume=63 | pages=1–33 | url-access=subscription }}</ref><ref>{{cite web| url = https://elizabethan.org/compendium/9.html| title = Life in Elizabethan England: Weddings and Betrothals}}</ref> မှူးမတ်များနှင့် မှူးမတ်မျိုးနွယ်များ ကြားတွင်မူ သတို့သမီးများအတွက် ပျမ်းမျှအသက်မှာ ၁၉-၂၁ နှစ်ဝန်းကျင်နှင့် သတို့သားများအတွက် ၂၄-၂၆ နှစ်ဝန်းကျင် ဖြစ်သည်။<ref>Young, Bruce W. 2008. Family Life in the Age of Shakespeare. Westport, Connecticut: Greenwood Press. p 41</ref> မြို့ကြီးပြကြီးများရှိ အမျိုးသမီးအများစုသည် ၎င်းတို့၏ အသက်သုံးဆယ်ကျော်နှင့် လေးဆယ်ကျော်မှသာ ပထမဆုံးအကြိမ် အိမ်ထောင်ပြုကြပြီး၊<ref>Coontz, Stephanie. 2005. Marriage, a History: From Obedience to Intimacy, or How Love Conquered Marriage. New York, New York: Viking Press, Penguin Group Inc.</ref> မိဘမဲ့ဖြစ်နေသော အမျိုးသမီးငယ်များသည် ၎င်းတို့၏ မောင်နှမငယ်များကို ကူညီထောက်ပံ့ရန်အတွက် အိမ်ထောင်ပြုမှုကို အသက်နှစ်ဆယ်ကျော်နှောင်းပိုင်း သို့မဟုတ် သုံးဆယ်ကျော်အစောပိုင်းအထိ ရွှေ့ဆိုင်းထားလေ့ရှိကြရာ ယင်းမှာ မဆန်းပြားလှပေ။<ref>Greer, Germaine Shakespeare's Wife, Bloomsbury 2007.</ref> ထို့အပြင် အင်္ဂလိပ်သတို့သမီး အားလုံး၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့်မှာ မင်္ဂလာဆောင်ချိန်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိနေကြပြီ ဖြစ်သည်။<ref>Cressy. 1997. Pg 74</ref> ==အထက်တန်းစား ယဉ်ကျေးမှု== ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယား ၏ အထွတ်အထိပ် ရောက်ရှိနေသော အချိန်ဖြစ်ခြင်းနှင့်အတူ ခရစ္စတိုဖာ မာလိုး အပါအဝင် အခြားသော ပြဇာတ်ရေးဆရာများ၊ သရုပ်ဆောင်များနှင့် ပြဇာတ်ရုံများ အမြဲတမ်း အလုပ်ရှုပ်နေခဲ့ကြသဖြင့် အယ်လစ်ဇဘက်ခေတ် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခြင်း ၏ အထက်တန်းစား ယဉ်ကျေးမှုကို ၎င်း၏ ပြဇာတ်လောကတွင် အကောင်းဆုံး ဖော်ပြနိုင်ခဲ့သည်။ ပုံမှန်တွေ့နေကျ ဟာသပြဇာတ်များနှင့် အသောကဏ္ဍပြဇာတ် (အလွမ်းပြဇာတ်) များအပြင် သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများမှာလည်း အထူးပင် လူကြိုက်များခဲ့သည်။ === စာပေ === အဲလိဇဘက်ခေတ် စာပေကို အင်္ဂလိပ်စာပေသမိုင်းတွင် "အလွန်တရာ တောက်ပခမ်းနားသော" ခေတ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ပြဇာတ်နှင့် ပြဇာတ်ရုံများအပြင် ဆွန်းနက် (၁၄ ကြောင်းကဗျာ)၊ စပင်ဆာရီယန် ကဗျာအပိုဒ်ပုံစံ နှင့် ပြဇာတ်သုံး ကာရန်မဲ့ကဗျာ ကဲ့သို့သော ပုံစံအသစ်များနှင့်အတူ ကဗျာကဏ္ဍသည်လည်း ပွင့်လန်းလာခဲ့သည်။ ထို့အပြင် သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ၊ ဝေဖန်စာတမ်းငယ်များနှင့် ပထမဆုံးသော အင်္ဂလိပ်ဝတ္ထုရှည်များ အပါအဝင် စကားပြေကဏ္ဍလည်း ထွန်းကားခဲ့သည်။ အက်ဒ်မန် စပင်ဆာ ၊ ရစ်ချက် ဟွတ်ကာ နှင့် ဂျွန် လိုင်လီတို့အပြင် မာလိုးနှင့် ရှိတ်စပီးယားတို့သည် အယ်လစ်ဇဘက်ခေတ်၏ အဓိက စာဆိုကြီးများ ဖြစ်ကြသည်။ === ဂီတ=== လှည့်လည်ဖျော်ဖြေသူ ဂီတပညာရှင်များကို နန်းတွင်း၊ ဘုရားကျောင်းများ၊ ကျေးလက်စံအိမ်ကြီးများနှင့် ဒေသန္တရပွဲတော်များတွင် အလွန်အမင်း အလိုရှိခဲ့ကြသည်။ အရေးပါသော တေးရေးဆရာများတွင် ဝီလျံ ဘတ်ဒ် ၊ ဂျွန် ဒေါင်လန်း၊ သောမတ်စ် ကန်ပီယန် နှင့် ရောဘတ် ဂျွန်ဆင် (၁၅၈၃ ခန့်–၁၆၃၄ ခန့်) တို့ ပါဝင်သည်။ အဆိုပါ တေးရေးဆရာများကို ဘုရားကျောင်းနှင့် နန်းတွင်းက တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့သည် မက်ဒရီဂယ် (အဖွဲ့လိုက်ဆိုသော ဓမ္မတေးမဟုတ်သည့် သီချင်း) နှင့် အဲယာ ( တူရိယာတစ်ခုတည်းဖြင့် တွဲဖက်ဆိုသော သီချင်း) ဟူသည့် အဓိက ဟန်နှစ်မျိုးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ လူထုယဉ်ကျေးမှုတွင်မူ ကျေးလက်ရိုးရာသီချင်းများနှင့် ပုံပြင်ပြောသီချင်းများ အပေါ် အားသန်မှု အခိုင်အမာ ပြသခဲ့ကြသည်။ ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ဤသီချင်းဟောင်းများကို ပြန်လည်စုဆောင်းပြီး သီဆိုခြင်းမှာ ခေတ်ရေစီးကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ === အနုပညာ === အီတလီနှင့် ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်ရှိ အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခြင်း သည် နောက်ကျမှ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်ဟု မကြာခဏ ပြောလေ့ရှိကြသည်။ တူဒါနှင့် စတူးအတ် ခေတ်များအတွင်း အင်္ဂလန်၏ အနုပညာကဏ္ဍကို ဟင်နရီ ၈ အောက်ရှိ ဟန်းစ် ဟိုးဘိုင်းမှသည် ချားလ်စ် ၁ အောက်ရှိ အန်တိုနီ ဗန် ဒိုက်အထိ ပြည်ပမှ တင်သွင်းလာသော ပါရမီရှင်များကသာ လွှမ်းမိုးထားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဤယေဘုယျလားရာအတွင်းမှာပင် ပြည်တွင်းဖြစ် ပန်းချီအနုပညာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တိုးတက်လာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်တွင် ဘုရင်မကြီး၏ "ပုံတူပန်းချီဆရာနှင့် ရွှေပန်းထိမ်ဆရာ" ဖြစ်သော နီကိုးလပ်စ် ဟီလတ်ဒ် သည် ဤပြည်တွင်းတိုးတက်မှုတွင် လူသိအများဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သော်လည်း၊ ဂျော့ဂျ် ဂေါင်ဝါ နှင့် ၎င်း၏ အနုပညာ၊ သက်တမ်းတို့အကြောင်းကို ပိုမိုသိရှိလာကြသည်နှင့်အမျှ သူသည်လည်း ပိုမိုအာရုံစိုက်ခြင်းနှင့် တန်ဖိုးထားခြင်းကို ခံလာရပြီ ဖြစ်သည်။ == လူထုယဉ်ကျေးမှု== === အပန်းဖြေမှုများ === နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သော နွေရာသီကုန်စည်ပြပွဲနှင့် မေဒေး ကဲ့သို့သော ရာသီအလိုက် ပွဲတော်များသည် များသောအားဖြင့် ကခုန်ပျော်ပါးကြသည့် ပွဲလမ်းသဘင်များ ဖြစ်ကြသည်။ တူဒါခေတ်အတွင်း ပြဇာတ်ကြည့်ခြင်းမှာ အလွန်လူကြိုက်များလာခဲ့သည်။ မြို့အများစုသည် မြို့ရင်ပြင်များတွင် ကပြသော ပြဇာတ်များကို ဦးဆောင်ကျင်းပပေးခဲ့ကြပြီး၊ ထို့နောက်တွင် သရုပ်ဆောင်များသည် အရက်ဆိုင် သို့မဟုတ် တည်းခိုခန်းဝင်းများ ကို အသုံးပြုခဲ့ကြကာ၊ ယင်းမှတစ်ဆင့် ပထမဆုံးသော ပြဇာတ်ရုံများ (ကွင်းပြင်ပတ်လည် ပွဲကြည့်စင်ကြီးများ၊ ထို့နောက်တွင် အမိုးပါသော ပြဇာတ်ရုံများ) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။ ဂလုတ်ပြဇာတ်ရုံကဲ့သို့သော လန်ဒန်ပြဇာတ်ရုံများကို အသုံးပြုသည့် ဝီလျံ ရှိတ်စပီးယားနှင့် ခရစ္စတိုဖာ မာလိုး ကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာကြီးများ ပေါ်ထွက်လာခြင်းကြောင့် ဤသို့ လူကြိုက်များမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ ၁၅၉၅ ခုနှစ်အရောက်တွင် လန်ဒန်၌ တစ်ပတ်လျှင် လူဦးရေ ၁၅,၀၀၀ ခန့် ပြဇာတ်ကြည့်ရှုနေကြပြီ ဖြစ်သည်။ အဲလိဇဘက်၏ နန်းသက်အတွင်းမှာပင် အင်္ဂလန်၌ ပထမဆုံးသော ပြဇာတ်ရုံစစ်စစ်များကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ပြဇာတ်ရုံများ မဆောက်လုပ်မီက သရုပ်ဆောင်များသည် တစ်ရွာမှတစ်ရွာသို့ လှည့်လည်ကာ လမ်းမများပေါ်တွင် သို့မဟုတ် တည်းခိုခန်းအပြင်ဘက်များတွင် ကပြဖျော်ဖြေခဲ့ကြသည်။ မစ်ရာကယ်ပြဇာတ်များ မှာ သမ္မာကျမ်းစာလာ ဇာတ်လမ်းများကို ဒေသအလိုက် ပြန်လည်သရုပ်ဖော်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ယင်းတို့သည် သင်ခန်းစာများ ပေးရန် သို့မဟုတ် ယေဘုယျ လူနေမှုဘဝအကြောင်း ပညာပေးရန်အတွက် ပုံပြင်များနှင့် ဒဏ္ဍာရီများကို သရုပ်ဆောင်ပြသသည့် မစ္စထရီပြဇာတ် ရိုးရာဟောင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့သည် ရှိတ်စပီးယားအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ရှိခဲ့သည်။ ပွဲတော်များသည် လူကြိုက်များသော ရာသီအလိုက် ဖျော်ဖြေမှုများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။ == အားကစားများ== အဲလိဇဘက်ခေတ်တွင် အားကစားနှင့် ဖျော်ဖြေရေး အမျိုးအစားများစွာ ရှိခဲ့သည်။ တိရစ္ဆာန်အားကစားများတွင် ဝက်ဝံနှင့် နွားသိုးများကို ခွေးဖြင့်တိုက်ခြင်း ၊ ခွေးတိုက်ပွဲများနှင့် ကြက်တိုက်ပွဲများ ပါဝင်သည်။ ချမ်းသာသူများသည် တင်းနစ်၊ ဓားသိုင်း၊ မြင်းစီးလှံထိုးပွဲ နှင့် မြင်းစီးကွင်းစွပ်ပြိုင်ပွဲတို့ကို နှစ်သက်ကြသည်။ အမဲလိုက်ခြင်းကို အထက်တန်းစားများအတွက်သာ တင်းကြပ်စွာ ကန့်သတ်ထားသည်။ ၎င်းတို့သည် မြေခွေးများ၊ ယုန်များနှင့် တောဝက်များကို လိုက်လံဖမ်းဆီးရန် လေ့ကျင့်ထားသော အမဲလိုက်ခွေးအုပ်များကို နှစ်သက်ကြသည်။ ချမ်းသာသူများသည် သိန်းငှက်များကို အသုံးပြု၍ သားကောင်ငယ်များနှင့် ငှက်များကို ဖမ်းဆီးသည့် သိန်းငှက်အမဲလိုက်ခြင်း ကိုလည်း နှစ်သက်ကြသည်။ === မြင်းစီးလှံထိုးပွဲ === မြင်းစီးလှံထိုးပွဲသည် မြင်းပေါ်ရှိ စစ်သည်တော်များက သံချပ်ကာအပြည့်အစုံ ဝတ်ဆင်ကာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မျက်နှာချင်းဆိုင် အပြင်းနှင်လာပြီး ၎င်းတို့၏ လှံရှည်ကို အသုံးပြု၍ အခြားတစ်ဦးကို မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျအောင် ထိုးချရန် ကြိုးပမ်းရသည့် အထက်တန်းစားနှင့် အလွန်စရိတ်ကြီးသော အားကစားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ယင်းမှာ အကြမ်းဖက်မှုဆန်သော အားကစားတစ်ခုဖြစ်ပြီး—၁၅၅၉ ခုနှစ် ပြိုင်ပွဲတစ်ခုတွင် ပြင်သစ်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ဟင်နရီမှာ သေဆုံးခဲ့ရသလို၊ အခြားသော အဆင့်နိမ့်သူ အများအပြားလည်း သေဆုံးခဲ့ဖူးသည်။ အင်္ဂလန်ဘုရင် အဌမမြောက်ဟင်နရီ သည်လည်း ချန်ပီယံတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် ပြင်းထန်စွာ မြင်းပေါ်မှ ပြုတ်ကျကာ နာရီပေါင်းများစွာ သတိမေ့မြောသွားခဲ့ပြီးနောက် ပြိုင်ပွဲစာရင်းမှ အနားယူခဲ့သည်။ အခြားသော အားကစားများတွင် မြားပစ်၊ ဘိုလင်း၊ တူဝှေ့၊ တုတ်ရှည်သိုင်း ထရိုကိုကစားနည်း၊ ကွင်းပစ်ကစားနည်း၊ စကစ်တဲလ် ၊ နပန်းနှင့် လူအုပ်စုလိုက် ကစားရသော ဘောလုံးပွဲ တို့ ပါဝင်သည်။ === လောင်းကစားနှင့် ဖဲကစားနည်းများ === အံစာတုံးကစားခြင်းသည် လူမှုအတန်းအစား အားလုံးတွင် လူကြိုက်များသော လှုပ်ရှားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဖဲချပ်များသည် ၁၃၇၀ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် စပိန်နှင့် အီတလီ၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော်လည်း အီဂျစ်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပုံရသည်။ ၎င်းတို့သည် ဥရောပတစ်ဝှမ်းသို့ စတင်ပျံ့နှံ့ခဲ့ပြီး ၁၄၆၀ ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် အင်္ဂလန်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက် နန်းသက်ကာလရောက်သောအခါ လောင်းကစားခြင်းမှာ အတွေ့ရများသော အားကစားတစ်ခု ဖြစ်နေပြီ ဖြစ်သည်။ ဖဲချပ်ကို အထက်တန်းစားများသာ ကစားကြသည်မဟုတ်ဘဲ အောက်ခြေလူတန်းစား အများအပြားလည်း ဖဲချပ်များကို ကိုင်တွယ်ကစားခွင့် ရရှိခဲ့ကြသည်။ ဖဲအချပ်ဝတ် ပုံစံများသည် အချိန်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲလာလေ့ရှိသည်။ ပထမဆုံး အီတလီနှင့် စပိန် ဖဲထုပ်များတွင် အချပ်ဝတ်တူညီကြပြီး—ဓား ၊ တုတ်/တုတ်ကောက်၊ ခွက် နှင့် ဒင်္ဂါး တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အချပ်ဝတ်များသည် နိုင်ငံတစ်ခုနှင့်တစ်ခု မကြာခဏ ပြောင်းလဲတတ်သည်။ အင်္ဂလန်သည် လက်တင်ပုံစံကို လိုက်နာပုံရပြီး ကနဦးတွင် စပိန်မှ တင်သွင်းသော ဖဲချပ်များကို အသုံးပြုခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပိုမိုအဆင်ပြေသော ပြင်သစ်မှ စားသောက်ကုန်/ပစ္စည်းထောက်ပံ့မှုအပေါ် မှီခိုခဲ့သည်။<ref>{{cite book|author=Daines Barrington|author-link=Daines Barrington|title=Archaeologia, or, Miscellaneous tracts relating to antiquity|volume=8|year=1787|publisher=Society of Antiquaries of London|location=London|page=141}}</ref> ယနေ့တိုင် ကျန်ရစ်သော ဖဲထုပ်အများစုမှာ ပြင်သစ်အချပ်ဝတ်ပုံစံ—ညှပ် ၊ လုံ ၊ ဒေါင်း နှင့် စိန် တို့ကို အသုံးပြုထားသည်။ သို့သော် အဲလိဇဘက် နန်းမစံမီကပင် ဖဲချပ်အရေအတွက်ကို တစ်ထုပ်လျှင် ၅၂ ချပ်အဖြစ် စံသတ်မှတ်ထားပြီး ဖြစ်သည်။ အင်္ဂလန်တွင် နန်းတွင်းရုပ်ပုံပါ ဖဲချပ်များထဲမှ အနိမ့်ဆုံးအဆင့်ကို "နေ့ဗ်" ဟု ခေါ်သည်။ ထို့ကြောင့် နောက်ပိုင်းတွင် "ဂျက်" ဟူသော ဝေါဟာရ ပိုမိုခေတ်စားမလာမီအထိ အနိမ့်ဆုံး နန်းတွင်းဖဲချပ်ကို 'နေ့ဗ်' ဟုသာ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်။ လူကြိုက်များသော ဖဲကစားနည်းများတွင် 'မော' ၊ 'ဝမ်းအင်သာတီး'၊ 'ဘုန်းအေ့စ်' တို့ ပါဝင်သည် (ယင်းတို့မှာ လူနည်းစု ကစားရသော ကစားနည်းများ ဖြစ်ကြသည်)။ 'ရပ်ဖ်အင်အော်နာစ်' မှာမူ အဖွဲ့လိုက် ကစားရသော ကစားနည်း ဖြစ်သည်။ == အားလပ်ရက်၊ ပိတ်ရက်များနှင့် အထိမ်းအမှတ်ပွဲများ == အဲလိဇဘက်ခေတ်အတွင်း အပန်းဖြေခွင့် အခွင့်အလမ်းများမှာ အကန့်အသတ်ရှိပြီး၊ ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ အလုပ်လုပ်ကိုင်ရခြင်းမှ အနားယူချိန်မှာ တနင်္ဂနွေနေ့ ဘုရားကျောင်းတက်ပြီးနောက် အချိန်အပိုင်းအခြားလေးတွင်သာ ကန့်သတ်ထားသောကြောင့် ပြည်သူများသည် ရုံးပိတ်ရက် အားလပ်ရက်များကို မျှော်လင့်စောင့်စားခဲ့ကြသည်။ အပန်းဖြေမှုများနှင့် ပွဲလမ်းသဘင် အများစုမှာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ အသင်းတော် ဥပုသ်သန့်ရှင်းသောနေ့များတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်။ လစဉ်လတိုင်းတွင် ကိုယ်ပိုင် အားလပ်ရက်များ ရှိကြပြီး ယင်းတို့အနက် အချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်ပါသည်— * '''ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်မြောက်ည ပြီးနောက် ပထမဆုံးသော တနင်္လာနေ့ (ဇန်နဝါရီ ၇ ရက်နှင့် ၁၄ ရက်အကြား မည်သည့်အချိန်မဆို)''' - '''ထွန်ထိုးတနင်္လာနေ့''' ဖြစ်သည်။ ခရစ္စမတ်နှင့် နှစ်သစ်ကူး အောင်ပွဲခံအခမ်းအနားများအပြီး အလုပ်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခြင်းကို ဂုဏ်ပြုကျင်းပခဲ့ကြသည်။ * '''ဖေဖော်ဝါရီ ၂ ရက်''' - '''ဖယောင်းတိုင်ပွဲတော်နေ့'''။ ရာသီဥတုမှာ အလွန်အေးနေဆဲဖြစ်သော်လည်း ဖယောင်းတိုင်ပွဲတော်နေ့ကို နွေဦးရာသီ၏ ပထမဆုံးနေ့အဖြစ် ကျင်းပခဲ့ကြသည်။ ဤနေ့တွင် ခရစ္စမတ်အလှဆင်ပစ္စည်းများ အားလုံးကို ဖယောင်းတိုင်မီးများနှင့် မီးရှူးတိုင် လှည့်လည်အလေးပြုခြင်းများ ပြုလုပ်လျက် မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်။ * '''ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ ရက်''' - '''ချစ်သူများနေ့'''။ * '''မတ် ၃ ရက်နှင့် ၉ ရက်အကြား''' - '''အပြစ်ဖြေအင်္ဂါနေ့''' (ဥရောပတိုက်ကြီးပေါ်တွင် မာဒီဂရက်စ် သို့မဟုတ် ကာနီဗယ်ပွဲတော် ဟု လူသိများသည်)။ ဤနေ့တွင် အလုပ်သင်များသည် မြို့ထဲ၌ အုပ်စုဖွဲ့ကာ သောင်းကျန်းဆူပူ ဖျက်ဆီးခွင့် ရရှိခဲ့ကြသည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်းက ဝါတွင်းကာလ မတိုင်မီ မြို့တော်၏ မကောင်းမှုဒုစရိုက်များကို ဆေးကြောသန့်စင်ပေးသည်ဟု ယူဆထားသောကြောင့် ဖြစ်သည်။ * '''အပြစ်ဖြေအင်္ဂါနေ့ပြီးနောက် နောက်တစ်နေ့''' - '''ပြာဗုဒ္ဓဟူးနေ့''' ဖြစ်ပြီး၊ လူတိုင်း စားသောက်စရာ အချို့ကို ရှောင်ကြဉ်ရမည့် ဝါတွင်းကာလ၏ ပထမဆုံးနေ့ ဖြစ်သည်။ * '''မတ် ၂၄ ရက်''' - '''မယ်တော်သခင်မနေ့''' သို့မဟုတ် '''သန္ဓေတည်မည့်အကြောင်း ဗျာဒိတ်ခံရသည့် ပွဲတော်နေ့''' ။ အိမ်ငှားခများနှင့် လစာများကို ပေးချေရန် သတ်မှတ်ထားသော သုံးလတစ်ကြိမ် ကာလအပိုင်းအခြားနေ့များ ၏ ပထမဆုံးနေ့ ဖြစ်သည်။ ယင်းမှာ ဆောင်းရာသီကျောင်းပိတ်ရက်အပြီး တရားရုံးများ ပြန်လည်စတင်ကျင်းပသည့် တရားဝင် နှစ်သစ်ကူးနေ့ဖြစ်ပြီး၊ သန့်ရှင်းသော ကညာစင် မာရိထံသို့ ကောင်းကင်တမန် ဂါဘြေလ ရောက်ရှိလာကာ သားတော်တစ်ပါး ဖွားမြင်မည့်အကြောင်း ကြေညာသည့် အခိုက်အတန့်ကို အထိမ်းအမှတ်ပြုခြင်းလည်း ဖြစ်သည်။ * '''မေ ၁ ရက်''' - '''မေဒေး''' ။ နွေရာသီ၏ ပထမဆုံးနေ့အဖြစ် ကျင်းပကြသည်။ ယင်းမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာနှင့် ဆက်စပ်မှုမရှိဘဲ ဆဲလ်တစ် လူမျိုးတို့၏ ဘယ်လ်တိန်းပွဲတော်ကို ပုံစံယူထားသည့် ရှားပါး ပွဲတော်အနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ မေဘုရင်မနှင့် သစ်ပင်စောင့်နတ်တို့ကို သရဖူဆောင်းပေးခြင်းနှင့် မေတိုင် ကို ပတ်ချာလည် ကခုန်ခြင်းများ ပါဝင်သည်။ * '''ဇွန် ၂၁ ရက်''' - '''နွေလယ်ပွဲတော်''' ။ (နှစ်ခြင်းဆရာ ယောဟန်၏ ပွဲတော်နေ့အဖြစ် ခရစ်ယာန်အသွင်ပြောင်းထားသည်) နှင့် နောက်ထပ် သုံးလတစ်ကြိမ် ကာလအပိုင်းအခြားနေ့ တစ်ရက် ဖြစ်သည်။ * '''သြဂုတ် ၁ ရက်''' - '''လမတ်စ်ကာလ''' သို့မဟုတ် '''လမတ်စ်နေ့''' ။ အစဉ်အလာအားဖြင့် သြဂုတ်လ၏ ပထမဆုံးနေ့ဖြစ်ပြီး၊ ဘုရားကျောင်းသို့ ပေါင်မုန့်တစ်လုံး ယူဆောင်လာလေ့ရှိသည့် ဓလေ့တစ်ခု ရှိသည်။ * '''စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်''' - '''မီကယ်လ်မတ်စ်နေ့'''။ နောက်ထပ် သုံးလတစ်ကြိမ် ကာလအပိုင်းအခြားနေ့ ဖြစ်သည်။ ဆောင်းဦးရာသီ စတင်ခြင်းနှင့် ကောင်းကင်တမန်မင်း မိုက်ကယ်ကို ဂုဏ်ပြုကျင်းပခဲ့ကြသည်။ * '''အောက်တိုဘာ ၂၅ ရက်''' - '''စိန့်ခရစ္စပင်နေ့''' '''။''' မီးပုံပွဲများ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများနှင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော 'ခရစ္စပင်ဘုရင်' တို့သည် ဤပွဲတော်တွင် ပါဝင်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ ရှိတ်စပီးယားက 'ဟင်နရီ ၅' ပြဇာတ်တွင် ဤပွဲတော်အကြောင်းကို ဇာတ်လမ်းဆင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်။ * '''အောက်တိုဘာ ၂၈ ရက်''' - လန်ဒန်မြို့တော်ဝန် ဂုဏ်ပြုပြပွဲ - ယနေ့တိုင် လန်ဒန်တွင် ကျင်းပဆဲဖြစ်သည်)။ * '''အောက်တိုဘာ ၃၁ ရက်''' - '''ဟောလိုဝင်းနေ့''' ။ သေလွန်သူများအတွက် နေ့ရက်များ၏ အစပြု အောင်ပွဲခံပွဲ ဖြစ်သည်။ * '''နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်''' - '''သူတော်စင်အားလုံးနေ့''' ဖြစ်ပြီး၊ ထို့နောက်တွင် '''ဝိညာဉ်အားလုံးနေ့''' ဆက်လက်ကျင်းပသည်။ * '''နိုဝင်ဘာ ၁၇ ရက်''' - '''နန်းတက်နေ့''' သို့မဟုတ် '''ဘုရင်မကြီး၏နေ့''' ။ ပထမမြောက်ဘုရင်မကြီးအယ်လစ်ဇဘက် ထီးနန်းတက်သည့် နှစ်ပတ်လည်နေ့ဖြစ်ပြီး၊ သူမ သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်အတွင်း မြင်းစီးလှံထိုးပွဲများ ပါဝင်သော ခမ်းနားကြီးကျယ်သည့် နန်းတွင်းပွဲတော်များဖြင့် ကျင်းပခဲ့ကြကာ၊ သူမ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာတိုင် နိုင်ငံတော် အားလပ်ရက်အဖြစ် ဆက်လက်ကျင်းပခဲ့သည်။ * '''ဒီဇင်ဘာ ၂၄ ရက်''' - နေဝင်ချိန်မှ စတင်ကာ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက် ဘုရားသခင် လူ့ဇာတိခံယူခြင်းပွဲတော်အထိ ကြာမြင့်သည့် '''ခရစ္စမတ်၏ ၁၂ ရက်တာကာလ'''။ ခရစ္စမတ်သည် တစ်နှစ်တာ၏ နောက်ဆုံး သုံးလတစ်ကြိမ် ကာလအပိုင်းအခြားနေ့ ဖြစ်သည်။ == သမိုင်းမှတ်တမ်းပညာ== ဗစ်တိုးရီးယားခေတ် နှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းကာလများတွင် အယ်လစ်ဇဘက်ခေတ်ကို စံပြခေတ်တစ်ခုအဖြစ် အမွှမ်းတင်ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။ ဗြိတိန်စွယ်စုံကျမ်းတွင် "၁၅၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်အထိ ကြာမြင့်ခဲ့သော ပထမမြောက်ဘုရင်မကြီးအယ်လစ်ဇဘက် ၏ ရှည်လျားလှသော နန်းသက်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ရွှေခေတ်ဖြစ်ခဲ့သည်... ဘဝကို မြတ်နိုးတန်ဖိုးထားတတ်သည့် 'ပျော်ရွှင်စရာ အင်္ဂလန်ပြည်'သည် မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂီတ၊ စာပေ၊ ဗိသုကာပညာနှင့် စွန့်စားခန်းများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည့် ပင်လယ်ရေကြောင်းခရီးစဉ်များတွင် ထင်ဟပ်ဖော်ပြခဲ့သည်" ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်။ ဤကဲ့သို့ အမွှမ်းတင်လိုသည့် လားရာကို ဗြိတိန်နိုင်ငံနှင့် အင်္ဂလိပ်ယဉ်ကျေးမှုကို အထူးမြတ်နိုးကြသော အမေရိကန်လူမျိုးများကပါ လက်ခံမျှဝေခဲ့ကြသည်။ လူထုယဉ်ကျေးမှုတွင်မူ ထိုသို့သော စွန့်စားခန်းများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည့် အဲလိဇဘက်ခေတ် ပင်လယ်ရေကြောင်းခရီးသည်များ၏ ပုံရိပ်ကို အာရိုး ဖလင်း ၏ ရုပ်ရှင်များတွင် အသက်သွင်း ပုံဖော်ခဲ့ကြသည်။<ref>[https://web.archive.org/web/20061112031836/https://www.britannica.com/ebi/article-200261 Elizabeth I and England's Golden Age]. Britannica Student Encyclopedia</ref> ဤကဲ့သို့ အလွန်အကျွံ ချီးမွမ်းပြောဆိုမှုများအပေါ် တုံ့ပြန်မှုနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် အမြင်များအနေဖြင့်မူ ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာရှင်များနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိရေးဆရာများသည် တူဒါခေတ်ကာလအပေါ် ပိုမို၍ ဓမ္မဓိဋ္ဌာန်ကျကျ (ခံစားချက်မပါဘဲ သဘာဝအတိုင်း) ရှုမြင်သုံးသပ်ရန် လားရာရှိကြသည်။<ref>{{cite journal |author=Patrick Collinson |year=2003 |title=Elizabeth I and the verdicts of history |journal=Historical Research |volume=76 |issue=194 |pages=469–91 |doi=10.1111/1468-2281.00186}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[Category:ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ သမိုင်း]] [[ကဏ္ဍ:သမိုင်းဆိုင်ရာ ခေတ်ကာလများ]] 4frwwejjzkqjwm4z8dpkut1ua92um0b 0 291930 1058190 1054577 2026-10-15T17:36:01Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058190 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands | name = ကျူးရှူးကျွန်း | image = Terra Kyushu 20091028.jpg | image_caption = ကျူးရှူးကျွန်း၏ နာဆာဂြိုဟ်တုမြေပုံ၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ | image_map = Kyushu_Region_in_Japan_(extended).svg | map_caption = Kyushu region of Japan and the current prefectures on the island of Kyushu | locator_map = | native_name = {{nobold|九州}} | native_name_lang = ja | native_name_link = Japanese language | location = [[East Asia]] | coordinates = {{coord|33|N|131|E|region:JP_type:isle_scale:2500000|display=title,inline}} | archipelago = [[Japanese archipelago]] | area_km2 = 36782.37<ref name="island1"/> | rank = 37th | coastline_km = 12221 | highest_mount = [[Mount Kujū]]<ref>{{cite peakbagger |pid=10923 |name=Kujū-san, Japan}}</ref> | elevation_m = 1791 | country = [[Japan]] | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefectures]] | country_admin_divisions = {{hlist|[[Fukuoka Prefecture|Fukuoka]]|[[Kagoshima Prefecture|Kagoshima]]|[[Kumamoto Prefecture|Kumamoto]]|[[Miyazaki Prefecture|Miyazaki]]|[[Nagasaki Prefecture|Nagasaki]]|[[Oita Prefecture|Oita]]|[[Saga Prefecture|Saga]]}} | country_largest_city = [[Fukuoka]] | population = 12,382,121 (as of October 2025) | population_rank =15th | density_km2 = 337 | ethnic_groups = [[Japanese people|Japanese]]<br>[[Ryukyuans]] | module = {{Maplink|frame=yes|frame-align=center|plain=y|frame-width=255|frame-height=255|zoom=6|frame-lat=32.5|frame-long=130.4|type=shape-inverse|stroke-width=1|stroke-color=#333333|id=Q13393883|title=Shikoku}} |timezone1 = [[Japan Standard Time]] | utc_offset1 = +9 | languages ={{ublist|[[Japanese language|Japanese]] ([[Western Japanese]] — [[Hichiku dialect|Hichiku]], [[Hōnichi dialect|Hōnichi]], [[Ōita dialect|Ōita]] and [[Kagoshima dialect|Kagoshima]] dialects)|[[Japanese Sign Language|Japanese Sign]]|[[Ryukyuan languages]]}}}} '''ကျူးရှူးကျွန်း''' (九州, Kyūshū<ref>{{cite book|script-title=ja:NHK日本語発音アクセント新辞典|publisher=NHK Publishing|editor=NHK Broadcasting Culture Research Institute|date=24 May 2016|lang=ja}}</ref><ref>{{Shinmeikai Nihongo Accent Jiten 2nd Edition|p=216}}</ref>) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]ရှိ ပင်မကျွန်းကြီး လေးခုထဲတွင် ပါဝင်သည့် တောင်ဘက်အကျဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်းလည်း ဖြစ်သည်။<ref name="main-islands-japan">{{cite web |script-title=ja:離島とは(島の基礎知識) (what is a remote island?) |publisher=[[Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism]] |url=http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html |website=MLIT (Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism) |date=22 August 2015 |access-date=9 August 2019 |language=ja |format=website |quote=MILT classification 6,852 islands(main islands: 5 islands, remote islands: 6,847 islands) |archive-url=https://web.archive.org/web/20071113053915/http://www.mlit.go.jp/crd/chirit/ritoutoha.html |archive-date=2007-11-13}}</ref><ref>Nussbaum, Louis-Frédéric. (2005). "Kyūshū" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|''Japan Encyclopedia'', p. 588|page=588}}</ref> ဟိုးယခင်က ဤကျွန်းကို ခယူးခိုခု(九国, "နိုင်ငံကိုးခု")၊ ချင်းဇဲ (鎮西, "ငြိမ်းချမ်သည့်အနောက်ပိုင်းဧရိယာ") နှင့် ဆွတ်ခုရှိနော့ရှိမ (筑紫島, "ဆွတ်ခုရှိကျွန်း") စသည့် အမည်များဖြင့် သိခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Population Census 2025 Population Census Preliminary Tabulation Preliminary Counts of the Population and Households1-1 Population by Sex - Japan, Prefectures, Municipalities {{!}} View Statistical Table/Graph |url=https://www.e-stat.go.jp/en/dbview?sid=0004050397 |access-date=2026-06-18 |website=Portal Site of Official Statistics of Japan |language=en}}</ref> ရှေးခေတ်ကာလများတုန်းက ကျူးရှူးကျွန်းသည် တောင်ပိုင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဟွန်းရှူးကျွန်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ လွှမ်းမိုးမှုမရှိသည့် ကိုယ်ပိုင်မင်းဆက်ရှိခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>{{Cite book |url=https://www.weblio.jp/content/%E4%B9%9D%E5%B7%9E%E7%8E%8B%E6%9C%9D%E8%AA%AC |script-title=ja:大嘗祭と九州王朝の系図 |date=1991-02-09 |publisher={{lang|ja|市民の古代第１３集 １９９１年 市民の古代研究会編}}}}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ja:伝統芸能・工芸｜九州への旅行や観光情報は九州旅ネット |url=https://www.welcomekyushu.jp/history/tradition/index.html |access-date=2025-05-16 |website=www.welcomekyushu.jp |language=ja |archive-date=2024-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213104338/https://www.welcomekyushu.jp/history/tradition/index.html |url-status=dead }}</ref> ၈ ရာစုတွင် တိုင်းဟိုးဥပဒေပြုပြင်မှုနှင့်အတူ ဒါဇိုင်းဖုအစိုးရသည် ဒေသအတွက် အထူးအုပ်ချုပ်ရေးဒေသတစ်ခုကို တည်ထောက်ခဲ့သည်။<ref>Nussbaum, "Dazaifu" in {{Google books|p2QnPijAEmEC|p. 150|page=150}}; [http://www.japan-guide.com/e/e4850.html Dazaifu]</ref> ==ပထဝီသွင်ပြင်== [[File:Kyushu-Japan-ISS-Space.png|thumb|250px|[[နိုင်ငံတကာ အာကာသ စခန်း|နိုင်ငံတကာအာကာသစခန်း]]မှ မြင်ရသည့် ကျူးရှူးကျွန်း]] [[File:Geofeatures_map_of_Kyushu_Japan_ja.svg|thumb|315x315px|ခယူးရှူးကျွန်း၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ကျူးရှူးကျွန်းသည် တောင်ထူထပ်သည်။ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အကြီးဆုံး လှုပ်ရှားနေသည့်မီးတောင်ဖြစ်သည့် [[အဆိုတောင်]] (အမြင့် ၁၅၉၁ မီတာ) သည် ကျူးရှူးကျွန်းတွင် တည်ရှိသည်။ မြေထုချပ်များ လှုပ်ရှားမှု၏ လက္ခဏာများစွာ ဤကျွန်းတွင် မြင်တွေ့ရသည်။ ၎င်းတို့ထဲတွင် များစွာသော ရေပူစမ်းဧရိယာများ ပါဝင်သည်။ ကျွန်းရှိ အထင်ရှားဆုံးနေရာများမှာ အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေရှိ ဘက်ပုမြို့၊ ကျွန်းအလယ်ပိုင်းရှိ အဆိုတောင်ပတ်ဝန်းကျင်တို့ ဖြစ်သည်။ ကျူးရှူးကျွန်းနှင့် [[ဟွန်းရှူးကျွန်း]]ကို ခန်းမွန်းရေလက်ကြားက ပိုင်းခြားထားသည်။ ခယူးရှူးကျွန်းသည် [[အာရှတိုက်]]၏ ပင်မကုန်းမြေနှင့် အနီးဆုံးကျွန်းဖြစ်သဖြင့် သမိုင်းကြောင်းအရ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ဝင်ရာ ဂိတ်ပေါက် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |title=Kyushu, gateway to Japan : a concise history |url=https://archive.org/details/kyushugatewaytoj0000cobb |first=Andrew |last=Cobbing |date=2009 |publisher=Global Oriental |isbn=9789004213128 |pages=[https://archive.org/details/kyushugatewaytoj0000cobb/page/157 157] |oclc=754792858}}</ref> ကျွန်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၃၆,၇၈၂.၃၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၄,၂၀၁.၃၇ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်။<ref name="island1">{{Cite web |date=2016-10-01 |url=http://www.gsi.go.jp/KOKUJYOHO/MENCHO/201610/f3_shima.pdf |script-title=ja:平成28年全国都道府県市区町村別面積調 島面積 |publisher={{lang|ja|[[国土地理院]]}} |accessdate=2017-02-27}}</ref> ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၃၇ ခုမြောက်အကြီးဆုံးကျွန်း ဖြစ်သည်။ ဤကျွန်းသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် [[ထိုင်ဝမ်ကျွန်း၏ ပထဝီဝင်|ထိုင်ဝမ်ကျွန်း]]နှင့် [[ဗန်ကူးဗားကျွန်း]]တို့ထက် အနည်းငယ် ပိုကြီးသည်။<ref name="thoughtco">{{Cite news|url=https://www.thoughtco.com/islands-of-japan-1435071|title=Discover the Geography of the 4 Main Islands of Japan |work=ThoughtCo |access-date=2018-09-26}}</ref> ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးနေရာသည် [[ခုဂျူးတောင်]]ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၇၉၁ မီတာ (၅၈၇၆ ပေ) မြင့်သည်။<ref name="peaklist">{{cite web |url=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/japan.html |title=Japan Ultra-Prominences |publisher=Peaklist.org |accessdate=2015-01-01}}</ref> ကျူးရှူးဟူသည့် အမည်သည် ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိခဲ့သည့် ရှေးခေတ်ဆိုင်းခိုင်းဒိုးပြည်နယ်ကိုးခု ဆင်းသက် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ ထိုပြည်နယ်ကိုးခုမှာ ချိခုဇန်း၊ ဟိဇန်း၊ ဟိဂေါ့၊ ဘုဇန်း၊ ဘွန်းဂေါ့၊ ဟယူးဂ၊ အိုးဆုမိနှင့် ဆဆွတ်မတို့ ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book|title=Kyushu, Gateway to Japan: A Concise History |url=https://archive.org/details/kyushugatewaytoj0000cobb |first=Andrew |last=Cobbing |date=2009 |publisher=Global Oriental |isbn=9789004213128 |pages=[https://archive.org/details/kyushugatewaytoj0000cobb/page/3 3] |oclc=754792858}}</ref> လက်ရှိအချိန်တွင် ကျွန်းပေါ်တွင် ခရိုင်ပေါင်း ၇ ခု ရှိသည်။ ထိုခရိုင် ၇ ခုနှင့်အတူ အိုခိနဝခရိုင်တို့သည် ကျူးရှူးဒေသ (九州地方, Kyūshū-chihō) တွင် ပါဝင်သည်။ ကျူးရှူးဒေသတွင် ပါဝင်သည့် ခရိုင်များမှာ - * [[ကျူးရှူးကျွန်းမြောက်ပိုင်း]] ** [[ဖုခုအိုခခရိုင်]] ** [[ခုမမိုတိုခရိုင်]] ** [[နဂဆခိခရိုင်]] ** [[အိုးအိတခရိုင်]] ** [[ဆဂခရိုင်]] * [[ကျူးရှူးကျွန်းတောင်ပိုင်း]] ** [[ခဂိုရှိမခရိုင်]] ** [[မိယဇခိခရိုင်]] *[[အိုခိနဝခရိုင်]] ** အိုခိနဝခရိုင် ==လူဦးရေ== ကျူးရှူးကျွန်းတွင် ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ လူဦရေ၏ ၁၀.၁ ရာခိုင်နှုန်း နေထိုင်ကြသည်။ နိုင်ငံရေးအရ ကျူးရှူးကျွန်းသည် လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ အားကောင်းသည့် ဒေသဖြစ်သည်။<ref name=honshu2>{{cite book| url=https://books.google.com/books?id=90C4DgAAQBAJ&pg=PA16| page=16| title=The Philippine Archipelago |first=Yves |last=Boquet |publisher=Springer |year= 2017|isbn= 9783319519265}}</ref> ဂျပန်နိုင်ငံ၏ လူဦးရေအချက်အလက်များအရ ကျူးရှူးကျွန်း၏ လူဦးရေသည် ရူးခယူးကျွန်း (အိုခိနဝနှင့် ခဂိုရှိမခရိုင်) တို့တွင် ၂၀၀၀ ခုနှစ်ကတည်းက ကြီးမားစွာ ကျဆင်းလျက်ရှိသည်။ <ref name="veconomist" >{{cite news|title=Japanese voters want a plan to handle a declining population|url=https://www.economist.com/news/asia/21730003-election-campaign-disappointing-them-japanese-voters-want-plan-handle-declining|newspaper=[[The Economist]]|date=5 October 2017}}</ref> {| |+'''နှစ်အလိုက် လူဦးရေ''' |valign="top"|'''[[ရူးခယူးကျွန်း]]၏ လူဦးရေအပါအဝင်''' {{Historical populations | 1873 | 5,163,730 | 1920 | 8,730,000 | 1930 | 9,647,000 | 1940 | 10,511,000 | 1950 | 13,011,000 | 1960 | 13,787,000 | 1970 | 13,016,000 | 1980 | 14,073,000 | 1990 | 14,518,000 | 2000 | 14,763,781 | 2010 | 14,596,783 | 2020 | 14,246,438 | align = none | footnote = အိုခနဝခရိုင်နှင့် ခဂိုရှိမခရိုင်တို့၏ လူဦးရေများ ပါဝင်သည်။ }} |'''ရူးခယူးကျွန်းလူဦးရေ မပါရှိ''' {{Historical populations | 1873 | 4,776,363 | 1920 | 6,742,000 | 1930 | 7,512,000 | 1940 | 8,347,000 | 1950 | 10,292,000 | 1960 | 10,941,000 | 1970 | 10,342,000 | 1980 | 11,181,000 | 1990 | 11,498,000 | 2000 | 11,659,367 | 2010 | 11,497,723 | 2020 | 11,190,702 | align = none | footnote = ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် အိုးဆုမိပြည်နယ်သည် ခဂိုရှိမခရိုင်၊ ရူးခယူးဒေသတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ }} |} ===သတ်မှတ်ထားသည့် မြို့ပြများ=== * [[ဖုခုအိုခမြို့]] (လူဦးရေ - ၁,၅၈၈,၉၂၄) * [[ခိတခယူးရှူးမြို့]] (လူဦးရေ - ၉၄၀,၉၇၈) * [[ခုမမိုတိုမြို့]] (လူဦးရေ - ၇၃၈,၉၀၇) ===အဓိကမြို့များ=== * [[ခဂိုရှိမမြို့]] * [[ခုရုမဲမြို့]] * [[မိယဇခိမြို့]] * [[နဟမြို့]] * [[နဂါဆာကီမြို့]] * [[အိုးအိတမြို့]] * [[ဆဂမြို့]] * [[ဆဆဲဘိုမြို့]] ==သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် စိုက်ပျိုးရေး== မိယဇခိခရိုင်နှင့် ခဂိုရှိမခရိုင် အပါအဝင် ကျူးရှူး၏ အချို့ဒေသများသည် နွေးသမရာသီဥတု ရှိသည်။ အဓိက စိုက်ပျိုးသီးနှံများမှာ ဆန်၊ လက်ဖက်၊ ဆေးရွက်ကြီး၊ ကန်စွန်းဥနှင့် ပဲတို့ ဖြစ်သည်။ ပိုးချည်များကိုလည်း ကျယ်ပြန့်စွာ ထုတ်လုပ်ကြသည်။<ref>C. Michael Hogan. 2010. [http://www.eoearth.org/article/Extremophile?topic=49540 ''Extremophile'']. eds. E. Monosson and C. Cleveland. Encyclopedia of Earth. National Council for Science and the Environment, Washington DC</ref> ကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် ရွှံ့ရေပူစမ်းများ ရှိသည်။ အထူးသဖြင့် ဘက်ပုမြို့ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရှိကြသည်။ ကျူးရှူးကျွန်းတွင် ကမ္ဘာ့သဘာဝအမွေအနှစ်စာရင်းဝင်နေရာ နှစ်ခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ယခုရှိမ (၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် စာရင်းဝင်သည်) နှင့် အမမိ - အိုးရှိမကျွန်း၊ တိုခုနိုရှိမကျွန်း၊ အိုခိနဝကျွန်းမြောက်ပိုင်းနှင့် အိရိမိုတဲကျွန်း (၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် စာရင်းဝင်သည်) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="heritage">{{Cite web|script-title=ja:日本の世界遺産一覧 |url=https://www.bunka.go.jp/seisaku/bunkazai/shokai/sekai_isan/ichiran/|script-website=ja:文化庁|language=ja| access-date=2023-05-22}}</ref> ==စီးပွားရေး== ကျူးရှူးကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် ဂျပန်နိုင်ငံ စီးပွားရေးစုစုပေါင်း၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရှိသည်။ တိုကျို၊ အိုဆာကာနှင့် နဂိုယမြို့တို့ပြီးလျှင် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လေးခုမြောက်အကြီးဆုံး စီးပွားရေးဧရိယာလည်း ဖြစ်သည်။ ကျူးရှူးကျွန်း၏ စီးပွားရေးသည် ကောင်းမွန်သင့်တင်သည့်ပုံစံရှိသည်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် မူလလုပ်ငန်းများဖြစ်သည့် စိုက်ပျိုးရေးမှသည် စက်မှုကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ၊ ခရီးသွားနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများ စသည်တို့အထိ ကျယ်ပြန့်စွာ ရှိသည်။ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၏ ထွက်ကုန်တန်ဖိုးသည် ယန်း ၁.၈ ထရီလီယံ (တစ်နိုင်ငံလုံး၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း) ရှိသည်။ ထို့အပြင် ကျူးရှူးကျွန်းသည် ပြည်တွင်းမော်တော်ယာဉ်ထုတ်လုပ်မှုအတွက် အဓိကကျသည့် ထုတ်လုပ်သည့်နေရာနှင့် တစ်ပိုင်းလျှပ်ကူးပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သည့် ဒေသလည်း ဖြစ်သည်။ ကျူးရှူးကျွန်းတွင် တိုးတက်သည့် ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း၊ ဆေးဝါးနှင့် သူနာပြုစောင့်ရှောက်မှု စသည်တို့အပြင် များစွာသော သုတေသနလုပ်ငန်းများလည်း လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်။ ၎င်းသုတေသနလုပ်ငန်းနယ်ပယ်များတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ ဆိုလာစွမ်းအင်နှင့် အခြားပြန်လည်ပြည့်ဖြိုးမြဲစွမ်းအင်ကဏ္ဍများ ပါဝင်သည်။ ဖုခုအိုခမြို့၊ ခိတခယူးရှူးမြို့နှင့် အိုခိနဝခရိုင်တို့သည် နိုင်ငံတော်၏ မဟာဗျူဟာအရအရေးပါသည့် အထူးဇုန်များအဖြစ် သတ်မှတ်ထားခြင်း ခံရသည်။ ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 3m2bg42vhqtx5vtko1upiyqiv94euy4 0 292032 1058196 1054969 2026-10-15T17:41:46Z InternetArchiveBot 61272 Adding 2 books for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058196 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Enrique_VII_de_Inglaterra,_por_un_artista_anónimo.jpg | alt = Formal portrait in the Elizabethan style of Edward in his early teens. He has a long pointed face and a small full mouth. | caption = Portrait {{c.|1550}} | succession = [[အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်]] နှင့် [[အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏မင်းဆက်များ]] | more_text = ([[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|more&nbsp;...]]) | reign = ၂၂ သြဂုတ် ၁၄၈၅ - ၂၁ ဧပရယ် ၁၅၀၉ | coronation = ၃၀ ‌အောက်တိုဘာ ၁၄၈၅ | cor_type = [[:en:Coronation of Edward VI|Coronation]] | predecessor = [[တတိယမြောက် ရစ်ချတ်ဘုရင်]] | reg_type = Regents | successor = [[အဋ္ဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး]] | birth_date = ၁၂ အောက်တိုဘာ ၁၅၃၇ | birth_place = ဟင်နရီတူးဒါ၊ ရစ်ချ်မွန်ဒုတိယအဆင့်မြို့စားအိမ်တော် ၂၈ ဇန်နဝါရီ ၁၄၅၇ ပန်းဘရုတ်ခ်ရဲတိုက်၊ ပန်းဘရုတ်ရှိုင်းယား၊ ဝေလ | death_date = ၂၁ ဧပရယ်လ် ၁၅၀၉ (အသက် ၅၂) | death_place = ရစ်ချ်မွန်နန်းတော်၊ ဆာရေးမြို့၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ | house = [[တူးဒါအိမ်တော်]] | father = [[အက်ဒ်မွန်တူးဒါ၊ရစ်ချ်မွန်နယ်စားပထမဆင့်]] | mother = [[လေဒီမာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်]] | burial_date = ၁၁ မေလ ၁၅၀၉ | burial_place = [[ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း]] | signature = Henry_VII_Signature.svg |spouse=ယော့ခ်မြို့စားကတော် အဲလိဇဘက် <br>(၁၄၈၆ လက်ထပ်-၁၅၀၃ ကွယ်လွန်)</br>|issue=အာသာ၊ အိမ်ရှေ့စံမင်းသား စကော့တလန်ဘုရင်မ မာဂရက် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင် အင်္ဂလန်မှ အဲလိဇဘက် ပြင်သစ်ဘုရင်မ မေရီ ဆိုးမားဆတ်မြို့စား အက်မွန်|name=သတ္တမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်ကြီး}} '''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်ကြီး''' (၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက် – ၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၁ ရက်) သည် ဟင်နရီတူးဒါ ဟုလည်း လူသိများပြီး ၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၂ ရက်တွင်ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ချိန်မှစ၍ ၁၅၀၉ ခုနှစ် သူကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ဘုရင်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ၏ အရှင်သခင်ဖြစ်ခဲ့သည်။ သူသည် တူးဒါမင်းဆက် ၏ ပထမဆုံးသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ရစ်ချ်မွန်မြို့၏ ပထမအဆင့်မြို့စား အက်ဒမွန်တူးဒါနှင့် လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ဒ် တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသား ဖြစ်သည်။ သူ၏မိခင်သည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သားဖြစ်သူ ဂျွန်အော့ဂေါင့် ၏ မြေးတော်စပ်သူဖြစ်ပြီး၊ ယင်းဂျွန်အော့ဂေါင့်သည် ပလန်တာဂျီနက် မင်းဆက် ၏ လန်ကတ်စတာ အသင်းခွဲကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီ၏ အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို ဆက်ခံခွင့် ရရှိနိုင်ခြေသည် တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ မြစ်တော်စပ်မှုမှတစ်ဆင့် ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ ဖခင် အက်ဒမွန်တူးဒါသည် လန်ကတ်စတာဘုရင် [[ဆဌမမြောက် ဟင်နရီဘုရင်]]၏ အဖေတူအမေကွဲညီအကို တော်စပ်သူ ဖြစ်သည်။ အက်ဒမွန်သည် သူ့သား မဖွားမြင်မီ သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဟင်နရီကို သူ၏ဦးလေးဖြစ်သူ လန်ကတ်စတာအမျိုးသား ဂျက်စပါတူးဒါ နှင့် ပလန်တာဂျီနက်မင်းဆက် ယော့ခ် အသင်းခွဲကို ထောက်ခံသူ ဝီလီယံဟာဘတ် တို့က ပူးတွဲစောင့်ရှောက် ကြီးပြင်းခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီ၏ ငယ်စဉ်နှစ်များတွင် သူ၏ဦးလေးများနှင့် လန်ကတ်စတာအုပ်စုသည် ယော့ခ်ဘက်တော်သား စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ကို ဆန့်ကျင်ကာ ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် က ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ဘရစ်ထ်တနီ တွင် ၁၄ နှစ်တိုင်တိုင် ဒုက္ခသည်ဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန်တို့၏ ထောက်ပံ့ကူညီမှုဖြင့် သူ၏တပ်များက ဘော့ဝက်ထ်စစ်ပွဲမျက်နှာပြင်တွင် ရစ်ချ်မွန်၏ တတိယမြောက် ရစ်ချ်ချတ်ဒ်ဘုရင် ကို အနိုင်ယူတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ပြီးမှသာ ထီးနန်းကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်။ သူသည် စစ်မြေပြင်တွင် တိုက်ခိုက်အနိုင်ရရှိကာ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်ခဲ့သည့် အင်္ဂလန်၏ နောက်ဆုံးဘုရင်ဖြစ်ပြီး၊ နှင်းဆီ စစ်ပွဲများ (၁၄၅၅-၁၄၈၇) ကို အပြီးသတ်နိုင်ရန် နှစ်နှစ်အကြာ စတော့ဖီးစစ်ပွဲ တွင် ထပ်မံကာကွယ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်။ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ သမီးတော် အယ်လီဇဘက်အော့ဖ်ယော့ခ် နှင့် လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် သူ၏ထီးနန်းခိုင်မာမှုကို ပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်။ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြည်တွင်းစစ်အပြီးတွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်စနစ်၏ အာဏာနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ပြန်လည်ရယူပေးနိုင်ခဲ့သည်။ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် သံတမန်ရေးရာ လုပ်ငန်းစဉ်များစွာကို အစပျိုးဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်။ အင်္ဂလန်၏ သိုးမွေးလုပ်ငန်းအပေါ် အားပေးသည့် သူ၏မူဝါဒနှင့် ဝင်ငွေနည်းပါးသောနိုင်ငံ နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စီးပွားရေးအကြပ်အတည်း တို့သည် အင်္ဂလန်စီးပွားရေးအတွက် ရေရှည်အကျိုးကျေးဇူးများကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ သူသည် အသေးစိတ်ကိစ္စရပ်များကို အထူးဂရုစိုက်လေ့ရှိပြီး ငွေကြေးသုံးစွဲရာတွင် ဖြုန်းတီးခြင်းမရှိဘဲ ဝင်ငွေအသစ်များ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ရန်သာ အဓိကထား လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်။ အခွန်အသစ်များစွာကို ကောက်ခံခြင်းဖြင့် အစိုးရ၏ဘဏ္ဍာရေးကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက် စစ်ဆေးရေးကော်မရှင်တစ်ရပ်က အခွန်ကောက်ခံသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အလွဲသုံးစားလုပ်မှုများ ရှိခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့ရသည်။ == '''မွေးဖွားလာပုံနှင့် ငယ်ဘဝ''' == '''သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်''' ကို ၁၄၅၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဝေလနိုင်ငံ ပမ်ဗရုတ်ရှိုင်းယား ရှိ ပမ်ဗရုတ်ရဲတိုက် ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်။ ထိုဒေသမှာ ဝေလနိုင်ငံအတွင်းရှိ အင်္ဂလိပ်စကားပြောသော နယ်မြေဖြစ်ပြီး "ဝေလအလွန်မှာရှိတဲ့အင်္ဂလန်နိုင်ငံလေး" ဟု လူသိများသည်။ ၎င်းသည် ထိုစဉ်က အသက် ၁၃ နှစ်သာရှိသေးသော '''လေဒီ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ်''' နှင့် ရစ်ချမွန်၏ ပထမဆင့်နယ်စား ဖြစ်ပြီး အသက် ၂၆ နှစ်အရွယ်တွင် ဟင်နရီမွေးဖွားခြင်းမပြုမီ{{Sfn|Rogers|Turvey|2000}} သုံးလအလိုက ကွယ်လွန်ခဲ့သော '''အက်မွန်တူးဒါ၏''' တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် ပမ်ဗရုတ်ရှိ စိန့်မေရီ ဘုရားကျောင်း တွင် နှစ်ခြင်းခံယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သော်လည်း<ref>{{Cite web|url=https://www.henrytudortrust.org.uk/tudor-pembroke.html|title=Tudor Pembroke &#124; Ymddiriedolaeth Harri Tudur &#124; Henry Tudor Trust|website=www.henrytudortrust.org.uk|access-date=23 March 2022|archive-date=13 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220813071657/https://www.henrytudortrust.org.uk/tudor-pembroke.html|url-status=dead}}; {{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=CcR5DAAAQBAJ&pg=PT21|title=Henry VII: The Maligned Tudor King|first=Terry|last=Breverton|date=2016|publisher=Amberley Publishing Limited|isbn=978-1445646060|via=Google Books}}</ref> ထိုအဖြစ်အပျက်နှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့်အထောက်အထားစာရွက်စာတမ်းမျှ မရှိပါ။<ref>{{cite web |title=BBC Wales – History – Themes – Pembroke The Main Street |url=http://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/normans/pembroke-the-main-street.shtml |publisher=British Broadcasting Corporation}}</ref> ဟင်နရီ၏ ဖခင်ဘက်မှ အဘိုးဖြစ်သူ '''အိုဝင်တူးဒါ''' မှာ မူလက ဝေလနိုင်ငံ၊ အန်ဂဲလ်စီကျွန်း ရှိ ပန်မိုးနစ်တူးဒါမျိုးနွယ်စု မှဖြစ်ပြီး ဟင်နရီ (၅) ဘုရင်၏ နန်းတော်တွင် အစေခံလူငယ် တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အာဂျင်ကောစစ်ပွဲတွင် စစ်မှုထမ်းပြီးနောက် ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ကိုယ်ရံတော်မှူး တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ အိုဝင်သည် ဟင်နရီ (၅) ၏ မုဆိုးမဖြစ်သူ '''ကက်သရင်းဗလွိုက်စ်''' နှင့် လျှို့ဝှက်လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်။ ၎င်းတို့၏ သားသမီးများထဲမှ တစ်ဦးမှာ ဟင်နရီ၏ ဖခင် အက်မွန် ဖြစ်သည်။ အက်မွန်ကို ၁၄၅၂ ခုနှစ်တွင် ရစ်ချမွန်မြို့စားအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်က တရားဝင်သားသမီးအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်။{{Sfn|Williams|1973|page=17}} ဟင်နရီ၏ မိခင် မာဂရက်သည် တရားဝင်အသိအမှတ်ပြုထားသော ဗျူဖောင့်ထ်မင်းဆက် မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ဟင်နရီအတွက် အင်္ဂလန်ထီးနန်းရပိုင်ခွင့် အခွင့်အရေးကို ပိုမိုခိုင်မာစေခဲ့သည်။ မာဂရက်သည် လန်ကက်စတာ၏ ပထမဆုံး မြို့စားကြီး '''ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့်'''(တတိယမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ စတုတ္ထမြောက်သားတော်) နှင့် ၎င်း၏ တတိယမြောက်ဇနီး ကက်သရင်း ဆွင်ဖို့ဒ် တို့၏ မြစ်မတော်စပ်သည်။ ဆွင်ဖို့ဒ်သည် ဂေါင့်၏ အမြှောင်ဇနီးအဖြစ် ၂၅ နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့သည် ၁၃၉၆ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့ကြစဉ်က ဟင်နရီ၏ အဘိုးဖြစ်သူ ဂျွန်ဘောင်းဖို့ထ် အပါအဝင် သားသမီးလေးဦး ထွန်းကားနေပြီဖြစ်သည်။ ဂေါင့်၏ တူတော်စပ်သူ ဒုတိယမြောက်ရစ်ချတ်ဒ် ဘုရင်က ၁၃၉၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါင့်နှင့် ဆွင်ဖို့ဒ်တို့၏ သားသမီးများကို တရားဝင် တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်းဖြင့် ကရင်္စာပြုပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ၁၄၀၇ ခုနှစ်တွင် ဂေါင့်၏ ပထမဇနီးမှ မွေးဖွားသော သားဖြစ်သူ စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်က ၎င်း၏ ဖအေတူမအေကွဲ မောင်နှမများ၏ တရားဝင်မှုကို အတည်ပြုသော်လည်း ၎င်းတို့တွင် ထီးနန်းဆက်ခံပိုင်ခွင့် မရှိကြောင်း တော်ဝင်အမိန့်ပြန်တမ်းအသစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။{{Sfn|Kendall|1973|p=156}} စတုတ္ထမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ လုပ်ရပ်သည် ဥပဒေအရ သံသယဖြစ်ဖွယ် ရှိနေသည်၊ အကြောင်းမှာ ဘောင်းဖို့ထ် မျိုးနွယ်စုများကို ယခင်က ပါလီမန်တွင် ဖတ်ကြားခဲ့သော တော်ဝင်ကြေညာချက်ဖြင့် တရားဝင်ဖြစ်စေခဲ့ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုလုပ်ရပ်က ဟင်နရီ၏ ထီးနန်းရပိုင်ခွင့်ကို အားနည်းစေခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |date=21 December 2019 |title=John Beaufort |url=https://thehistoryjar.com/tag/john-beaufort/#:~:text=In%20September%201396%20a%20papal,Houses%20of%20York%20and%20Lancaster. |access-date=13 January 2025 |website=The History Jar |language=en-US}}</ref> သို့သော်လည်း ၁၄၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဆဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်၊ ၎င်း၏သား ဝေလမင်းသား အက်ဒွပ် နှင့် မာဂရက်၏ ဦးလေးဖြစ်သူ ဆမ်းမားဆက်မြို့စား အက်မွန် ဘောင်းဖို့ထ် တို့ စစ်ပွဲအတွင်း ကျဆုံးခြင်း၊ လုပ်ကြံခံရခြင်း သို့မဟုတ် ကွပ်မျက်ခံရခြင်းတို့ကြောင့် ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာမင်းဆက်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံရန် ကျန်ရှိနေသည့် အကြီးဆုံး အမျိုးသား အမွေခံဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘော့စဝက်စစ်ပွဲသို့ သွားရာလမ်းတွင် ဝေလနိုင်ငံကို ဖြတ်သန်းစဉ် စစ်တပ်၏ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ရေးထောက်ခံမှု ရရှိရန်အတွက် ၎င်း၏ ဝေလမျိုးရိုးအနွယ်ကို နိုင်ငံရေးအရ အသုံးချခဲ့သည်။<ref>{{Harvnb|Chrimes|1999|page=3}}; {{Cite book |last=Davies, Norman |title=The Isles – A History |pages=337–379}}</ref> ၎င်းသည် ဒဏ္ဍာရီလာ ရှေးဟောင်းဗြိတိန်ဘုရင် ကက်ဒ်ဝါလာဒါ မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသော ရှေးကျ၍ အခြေခိုင်သည့် အန်ဂဲလ်စီ မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် ရံဖန်ရံခါတွင် ဝေလနိုင်ငံ၏ နဂါးနီအလံ ကို ပြသလေ့ရှိသည်။ ၎င်းသည် ဘော့စဝက်စစ်ပွဲတွင် အောင်ပွဲရပြီးနောက် လန်ဒန်မြို့အတွင်း လှည့်လည်ရာတွင် ထိုနဂါးနီအလံနှင့် စိန့်ဂျော့ခ်ျအလံ တို့ကို ကိုင်ဆောင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီနှင့် ခေတ်ပြိုင်စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သူ ၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိပြုစုသူ ဘားနတ် အန်ဒရေ ကလည်း ဟင်နရီ၏ ဝေလမျိုးရိုးကို များစွာ အမွှမ်းတင် ရေးသားခဲ့သည်။ ၁၄၅၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ၏ ဖခင် အက်မွန်တူးဒါသည် တောင်ဝေလဒေသ၌ ဆဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်အတွက် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများကို တိုက်ခိုက်နေစဉ် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ၎င်းသည် မကြာမီမှာပင် ကာမာသန်ရဲတိုက် ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ညီဖြစ်သူ ပမ်ဗရုတ်မြို့စား '''ဂျက်စပါတူးဒါ''' က အက်မွန်၏ မုဆိုးမ မာဂရက်ကို စောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ယူခဲ့သည်။ ၁၄၆၁ ခုနှစ်တွင် စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ် ဘုရင် ဖြစ်လာသောအခါ ဂျက်စပါတူးဒါ သည် ပြည်ပသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ပမ်ဗရုတ်ရဲတိုက်နှင့် ပမ်ဗရုတ်မြို့စားအဆင့်ကို ယော့ခ်ဂိုဏ်းသား ဝီလျံ ဟားဘတ် ထံ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းက မာဂရက် ဗျူဖို့တ်နှင့် ငယ်ရွယ်သော ဟင်နရီတို့၏ အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်။<ref>{{cite web |last=Marilee Mongello |title=Tudor Monarchs – Henry VII, one |url=http://englishhistory.net/tudor/monarchs/henry7.html |access-date=7 February 2013 |publisher=Englishhistory.net}}</ref> ဟင်နရီသည် ၁၄၆၉ ခုနှစ်အထိ ဟားဘတ်၏ အိမ်ထောင်စုတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင် "ဘုရင်တင်မြှောက်သူ" ဟု လူသိများသော ဝါဝစ်မြို့စား ရစ်ချတ် နေဗီးလ်သည် လန်ကက်စတာအုပ်စုဘက်သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟားဘတ်သည် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများအတွက် တိုက်ပွဲဝင်စဉ် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ဝါဝစ်၏ ကွပ်မျက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်။ ၁၄၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝါဝစ်က ဟင်နရီ (၆) ဘုရင်ကို နန်းတင်ပေးသောအခါ ဂျက်စပါ တူဒေါသည် ပြည်ပမှ ပြန်လာပြီး ဟင်နရီကို နန်းတော်သို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် ယော့ခ်ဂိုဏ်းသား အက်ဒဝက် (၄) က ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူသောအခါ ဟင်နရီသည် အခြားလန်ကက်စတာ ဂိုဏ်းသားများနှင့်အတူ ဘရစ်တနီသို့ ထွက်ပြေးခဲ့သည်။ ၎င်းသည် နောက်ထပ် ၁၄ နှစ်ခန့်ကို ဘရစ်တနီမြို့စား ဖရန်စစ် (၂) ၏ အကာအကွယ်အောက်တွင် ဖြတ်သန်းခဲ့သည်။<ref>{{cite book|chapter-url=https://books.google.com/books?id=vFOoAwAAQBAJ&dq=Henry+VII+Brittany+1471&pg=RA1-PA111|chapter=Rooms with no view|title=Royal Exiles: From Richard the Lionheart to Charles II|publisher=Amberley Publishing|last1=Soden|first1=Iain|date=2013|isbn=978-1445612034}}</ref> ၁၄၇၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဖရန်စစ် နေမကောင်းဖြစ်လာသောအခါ ၎င်း၏ အဓိကအတိုင်ပင်ခံများသည် အက်ဒွပ်ဘုရင်နှင့် ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းရန် ပိုမိုလိုလားလာကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဟင်နရီသည် အင်္ဂလိပ်သံတမန်များထံ အပ်နှံခြင်းခံရပြီး ဘရစ်တန်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော စိန့်မာလိုသို့ ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ထိုနေရာတွင် ၎င်းသည် ဗိုက်နာဟန်ဆောင်ကာ ရေတက်ချိန်ကို လွဲချော်အောင် ခရီးစဉ်ကို ကြန့်ကြာစေခဲ့သည်။ မကြာမီတွင် ဟင်နရီ၏ မဟာမိတ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဗိုင်းကောင့် ဂျင်း ဒူး ကီလင်းနက် ရောက်ရှိလာပြီး ဖရန်စစ် ကျန်းမာရေး ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာကြောင်း သတင်းပါလာသဖြင့် ရှုပ်ထွေးမှုများအတွင်း ဟင်နရီသည် ဘုန်းကြီးကျောင်းတစ်ခုသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အင်္ဂလိပ်သံတမန်များ မပြန်မချင်း ထိုဘုန်းကြီးကျောင်းတွင် ခိုလှုံခွင့်တောင်းခံခဲ့သည်။<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=CcR5DAAAQBAJ&dq=Henry+VII+November+1476&pg=PT45|title=Henry VII: The Maligned Tudor King|isbn=978-1445646060|publisher=Amberley Publishing|date=2016|last1=Breverton|first1=Terry}}</ref> == '''ထီးနန်းရရှိလာပုံ''' == ၁၄၈၃ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဟင်နရီ၏မိခင်သည် ၎င်း၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ လော့ဒ် စတန်လေ (Lord Stanley) မှာ ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားတစ်ဦး ဖြစ်နေလင့်ကစား '''ဟင်နရီကို''' '''တတိယမြောက်ရစ်ချတ်ဒ် ၏ နေရာတွင် အစားထိုးရန်''' နိုင်ငံရေးအရ တက်ကြွစွာ စတင်စည်းရုံးခဲ့သည်။ ၁၄၈၃ ခုနှစ် ခရစ္စမတ်နေ့တွင် ရက်နက်စ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ ဟင်နရီသည် စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ် ဘုရင်၏ သမီးအကြီးဆုံးဖြစ်သူ '''အဲလိဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ်''' နှင့် လက်ထပ်ရန် ကတိပြုခဲ့သည်။ အဲလိဇဘက်သည် ၎င်း၏မောင်နှမများဖြစ်ကြသော မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားများ (ပဉ္စမမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် နှင့် ရစ်ချတ်) ကွယ်လွန်သွားပြီဟု ယူဆရသည့်နောက်ပိုင်း အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ အမွေဆက်ခံသူ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ဘရစ်တနီမြို့စား ဖရန်စစ် (၂) ထံမှ ချေးယူခဲ့သော ငွေကြေးနှင့် ရိက္ခာများဖြင့် ဟင်နရီသည် အင်္ဂလန်သို့ ကုန်းတွင်းပိုင်းဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း ပူးပေါင်းကြံစည်မှု ပျက်ပြားသွားခဲ့ရာ ၎င်း၏ အဓိကကြံရာပါ ဘာကင်ဟမ်မြို့စား ဟင်နရီ စတက်ဖို့ဒ်ကွပ်မျက်ခံရသည်။ ထို့နောက် ရစ်ချတ် (၃) က ဟင်နရီကို ဘရစ်တနီမှ ပြန်လည်လွှဲပြောင်းပေးရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်။ ပြင်သစ်တို့က ၎င်းကို နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုခဲ့ပြီး ဒုတိယအကြိမ် ကျူးကျော်စစ်အတွက် စစ်သည်များနှင့် လက်နက်ပစ္စည်းများ ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကွယ်လွန်သူ စတုတ္ထမြောက်အက်ဒွပ်ဘုရင် ၏ ခမည်းခမက်တော်စပ်သူ ဝုဒ်ဗေးလ် မိသားစု၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နှင့် စကော့တလန် စစ်တပ်ငယ်တစ်ခုဖြင့် ရွက်လွှင့်ကာ ပမ်ဗရုတ်ရှိုင်းယားရှိ မေးလ်ဘေး သို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဦးလေးဖြစ်သူ ဂျက်စပါနှင့် အောက်စဖို့ဒ်မြို့စား ဂျွန် ဒီ ဗီယာ တို့နှင့်အတူ အင်္ဂလန်သို့ ချီတက်ခဲ့သည်။ ဝေလပြည်နယ်သည် သမိုင်းကြောင်းအရ လန်ကက်စတာဂိုဏ်း၏ အမာခံနယ်မြေဖြစ်ပြီး၊ ဟင်နရီသည် ရိုင်းစ် အက်ပ် ဂရက်ဖစ် မှ တိုက်ရိုက်ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်<ref>{{Cite book |last=Rees, David |title=The Son of Prophecy: Henry Tudor's Road to Bosworth |publisher=Black Raven Press |date=1985 |isbn=978-0-85159-005-9}}</ref> ၎င်း၏ ဝေလနွယ်ဖွား သမိုင်းကြောင်းကြောင့်ပင် စစ်သည်အင်အား ၅,၀၀၀ မှ ၆,၀၀၀ ခန့်ကို စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Kendall|1973|p=361}}; {{harvnb|Williams|1973|page=31}}</ref> ရစ်ချတ်တွင် နော့တင်ဟမ်နှင့် လီဆက်စတာတို့၌ စစ်ကူများရှိနေသောကြောင့် ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ်ကို အမြန်ဆုံးရင်ဆိုင်ရန် အစီအစဉ်ဆွဲခဲ့သည်။ အင်အားချင်း မမျှသော်လည်း ဟင်နရီ၏ လန်ကက်စတာစစ်တပ်သည် '''၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဘော့စဝက်ကွင်းပြင်တိုက်ပွဲ''' ၌ ရစ်ချတ်၏ ယော့ခ်စစ်တပ်ကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်။ ရစ်ချတ်၏ အဓိကမဟာမိတ်များဖြစ်ကြသော နော့သမ်ဘာလန်မြို့စား ဟင်နရီ ပါစီ နှင့် လော့ဒ် စတန်လေ၊ ၎င်း၏ညီ ဝီလျံတို့သည် တိုက်ပွဲအတွင်း ဘက်ပြောင်းသွားခြင်း သို့မဟုတ် စစ်မြေပြင်မှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်။ ဘော့စဝက်ကွင်းပြင်တွင် ရစ်ချတ် (၃) သေဆုံးခြင်းဖြင့် နှင်းဆီစစ်ပွဲများ သည် အမှန်တကယ် ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်။ == '''စိုးစံခြင်း''' == ထီးနန်းအာဏာကို ခိုင်မာစေရန်အတွက် ဟင်နရီသည် ဘော့စဝက်တိုက်ပွဲ မတိုင်မီတစ်ရက် ဖြစ်သော '''၁၄၈၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်'''မှစ၍ ၎င်းကိုယ်သူ အောင်နိုင်သူအဖြစ် ရပိုင်ခွင့်ဖြင့် ဘုရင်အဖြစ် ရှေးဦးစွာ ကြေညာခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ရစ်ချတ်ဘက်မှ ရပ်တည်၍ ၎င်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သူ မည်သူမဆို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် အပြစ်ရှိစေပြီး ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ် (၃) ၏ မြေယာနှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ဥပဒေအရ သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ရစ်ချတ်၏ တူတော်စပ်သူ လင်ကွန်းမြို့စား ဂျွန် ဒီ လာ ပိုးလ် ကို အသက်ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး ယော့ခ်အနွယ်ဝင် အမွေခံ မာဂရက် ပလန်တာဂျဲနက် ကို ဆလစ္စဘရီ ကောင့်တက်စ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ၁၄၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက်တွင် ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း၌ ဘိသိက်ခံပွဲ မပြုလုပ်မချင်း ပါလီမန်ကို ခေါ်ယူခြင်း မရှိစေရန် ဂရုပြုခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=Westminster Abbey website: Coronations, Henry VII and Elizabeth of York |url=http://www.westminster-abbey.org/our-history/royals/coronations/henry-vii-and-elizabeth-of-york |access-date=4 March 2013}}</ref> ဘိသိက်ခံပြီးနောက် ဟင်နရီသည် ၎င်းအပေါ် သစ္စာခံသော မည်သည့်မှူးမတ်မဆို ယခင်ပြစ်ဒဏ်များ ရှိစေကာမူ ၎င်းတို့၏ အသက်အိုးအိမ်စည်းစိမ်ကို အာမခံချက်ပေးမည့် အမိန့်ဒီကရီတစ်ခု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ၁၄၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလက ပေးခဲ့သော ကတိအတိုင်း အဲလစ်ဇဘက် အော့ဖ် ယော့ခ်နှင့် '''၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဝက်စ်မင်စတာ အက်ဘေး၌ ထိမ်းမြားလက်ထပ်ခဲ့သည်'''။ ထိုစဉ်က ၎င်းမှာ အသက် ၂၉ နှစ်ဖြစ်ပြီး သတို့သမီးမှာ အသက် ၂၀ ရှိပြီဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဂျွန် အော့ဖ် ဂေါင့်၏ တီတော်စပ်သူများ ဖြစ်ကြသဖြင့် မောင်နှမဝမ်းကွဲ တော်စပ်သည်။ ဟင်နရီသည် ယော့ခ်နှင့် လန်ကက်စတာ နှစ်ဖက်စလုံးကို ပေါင်းစည်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး များစွာ အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ပလန်တာဂျဲနက် မင်းဆက်နှင့် သွေးသားတော်စပ်သူ မည်သူမဆို ထီးနန်းကို လောဘတက်နိုင်သည်ဟူသော သံသယစိတ်ကမူ ဆက်လက်ကြီးစိုးနေခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် အက်ဒဝက် (၄) ၏ လက်ထပ်ပွဲကို ပျက်ပြယ်စေပြီး သားသမီးများကို တရားမဝင်ဟု ကြေညာထားသည့် ဥပဒေ ကို ပါလီမန်မှတစ်ဆင့် ပယ်ဖျက်စေခဲ့ရာ ၎င်း၏ ဇနီးသည် တရားဝင် အဆင့်အတန်း ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင်အချို့က ထိုဥပဒေကို ပယ်ဖျက်လိုက်ခြင်းကြောင့် မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားများ၏ ထီးနန်းရပိုင်ခွင့်သည် ဟင်နရီထက် ပိုမိုအားကောင်းလာသဖြင့် ဟင်နရီသည် ထိုမင်းသားများကို လုပ်ကြံမှုတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်။ သို့သော် သမိုင်းပညာရှင် အယ်လစ်ဆင် ဝဲလ် က ရက်နက်စ်အခမ်းအနားကို ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ဟင်နရီနှင့် ၎င်း၏နောက်လိုက်များက ထိုမင်းသားများ သေဆုံးသွားပြီဖြစ်ကြောင်း သေချာမှသာ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ထောက်ပြခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် မှူးမတ်မျိုးနွယ်စုများ၏ အာဏာကို ခွဲထုတ်ခြင်းနှင့် လျှော့ချခြင်းဖြင့် ၎င်း၏ ရာဇပလ္လင်ကို အဓိက ကာကွယ်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် မှူးမတ်ကြီးများက ၎င်းတို့၏ တံဆိပ်တံဆာများ ဝတ်ဆင်ထားသော ကိုယ်ရံတော်တပ်များ ထားရှိခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်။ ဘော့စဝက်တိုက်ပွဲအပြီး လီဆက်စတာတွင် ရှိနေစဉ်ကပင် ဟင်နရီသည် ပုန်ကန်မှုများကို ကြိုတင်ကာကွယ်ခဲ့သည်။ အက်ဒဝက် (၄) ၏ ညီဖြစ်သူ ဂျော့ခ်ျ၏ သား၊ အသက် ၁၀ နှစ်အရွယ် ဝါဝစ်မြို့စား အက်ဒဝက် မှာ ယော့ခ်မင်းဆက်တွင် ကျန်ရှိနေသည့် အဓိက အမျိုးသားအနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်။ လန်ဒန်သို့ မထွက်ခွာမီ ဟင်နရီသည် ရောဘတ် ဝီလိုဘီ ကို စေလွှတ်၍ ဝါဝစ်ကို ဖမ်းဆီးကာ လန်ဒန်မျှော်စင်သို့ ပို့ဆောင်စေခဲ့သည်။ ထိုသို့ ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီသည် နောက်ထပ် ၁၂ နှစ်တာကာလအတွင်း ပုန်ကန်မှုအပြောက်အပြောက်ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ပထမဆုံးပုန်ကန်မှုမှာ ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော စတက်ဖို့ဒ် မောင်နှမများ၏ ပုန်ကန်မှုဖြစ်ပြီး တိုက်ပွဲမဖြစ်ပွားဘဲ ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ၁၄၈၇ ခုနှစ်တွင် လင်ကွန်းမြို့စား ဦးဆောင်သော ယော့ခ်ဂိုဏ်းသားများသည် လန်ဒန်မျှော်စင်တွင် အကျဉ်းကျနေသော ဝါဝစ်မြို့စား အစစ်ဖြစ်သည်ဟု အခိုင်အမာဆိုကာ လမ်းဘတ် ဆင်မနယ်ဆိုသည့် ကောင်လေးကို ထောက်ခံပြီး ပုန်ကန်ခဲ့ကြသည်။ ထိုပုန်ကန်မှုသည် အိုင်ယာလန်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး အိုင်ယာလန်မှူးမတ်များက ဆင်မနယ်ကို ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာကာ အင်္ဂလန်ကို ကျူးကျော်ရန် စစ်တပ်ကူညီခဲ့သည်။ သို့သော် စတုတ်တိုက်ပွဲ တွင် ပုန်ကန်မှု နှိမ်နင်းခြင်းခံရပြီး လင်ကွန်းမြို့စား သေဆုံးခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ကျန်ရစ်သူ ပုန်ကန်သူများကို ထူးခြားသော ကရုဏာတရားဖြင့် ခွင့်လွှတ်ပေးခဲ့ပြီး ဆင်မနယ်အမည်ရှိ ကောင်လေးကို တော်ဝင်မီးဖိုချောင်တွင် အသားကင်လှည့်ရသော အစေခံတစ်ဦးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်။ ၁၄၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖလန်းမစ်လူမျိုး လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ပါကင် ဝေါဘက် ပေါ်လာပြီး ၎င်းကိုယ်သူ မျှော်စင်တွင်းမှ မင်းသားငယ် ရစ်ချတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ ပုန်ကန်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်။ ဝေါဘက်သည် ၁၄၉၁ တွင် အိုင်ယာလန်၊ ၁၄၉၅ တွင် အင်္ဂလန်တို့ကို ကျူးကျော်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြီး ၁၄၉၆ တွင် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) ကို အင်္ဂလန်သို့ ကျူးကျော်ရန် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် ဝေါဘက်သည် ကွန်ဝေါ သို့ စစ်သည်အနည်းငယ်ဖြင့် ဆိုက်ရောက်လာခဲ့သော်လည်း မကြာမီ ဖမ်းဆီးခြင်းခံရပြီး ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်။ ဘုရင်၏သူလျှိုများက နန်းတွင်းဝန်ကြီး ဝီလျံ စတန်လေ ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို ရှာဖွေရာတွင် စတာလင်ပေါင် ၁၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသော ဒင်္ဂါးအိတ်တစ်အိတ်နှင့် ယော့ခ်ဂိုဏ်း၏ အမှတ်အသားပါသော ဝတ်စုံကော်လာတစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့သည်။ စတန်လေသည် ဝေါဘက်ကို ကူညီမှုဖြင့် စွပ်စွဲခံရကာ ဖမ်းဆီးကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ဤနန်းတွင်းအန္တရာယ်ကြောင့် ဘုရင်သည် ၎င်း၏ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လုံခြုံရေးကို ပိုမိုတင်းကျပ်ခဲ့သည်။ ၁၄၉၉ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဝါဝစ်မြို့စားကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |last=Arthurson |first=Ian |title=The Perkin Warbeck Conspiracy, 1491–1499 |url=https://archive.org/details/perkinwarbeckcon0000iana |publisher=Sutton |year=1997 |isbn=978-0750916103 |page=[https://archive.org/details/perkinwarbeckcon0000iana/page/215 215]}}</ref> သို့သော် ဝါဝစ်၏ အစ်မဖြစ်သူ မာဂရက်ကိုမူ ချမ်းသာပေးခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ၁၅၄၁ ခုနှစ် အဌမမြောက်ဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်ကျမှသာ ကွပ်မျက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Catholic Encyclopedia|wstitle=Blessed Margaret Pole|inline=1}}</ref> == '''စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ကာလအများစုတွင် အက်ဒွပ်ပုံပြင် သည် ချီချက်စတာ၏ ဘုန်းတော်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်။ စတိုရီ၏ မှတ်တမ်းများအရ ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြင်သစ် သို့မဟုတ် စကော့တလန်နှင့် စစ်ဖြစ်မည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်များအပါအဝင် နည်းလမ်းမျိုးစုံသုံး၍ ပြည်သူများထံမှ ငွေကြေးအမြောက်အမြားကို ကျွမ်းကျင်စွာ ညှစ်ယူခဲ့ကြောင်း ၁၉ ရာစု သမိုင်းပညာရှင် ဝီလျံ စတီဖန်) က ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထိုသို့ ရရှိလာသော ငွေကြေးများကို စစ်ရေးအတွက် အသုံးမပြုဘဲ ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဏ္ဍာအဖြစ် သိမ်းဆည်းခဲ့သည်။ ယခင်ဘုရင်များနှင့် မတူဘဲ သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် မြေယာစီမံခန့်ခွဲမှု သို့မဟုတ် ဘဏ္ဍာရေး အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အတွေ့အကြုံ မရှိဘဲ နန်းတက်လာခဲ့သူ ဖြစ်သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် ဒေဝါလီခံလုနီးပါးဖြစ်နေသော နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာတိုက်ကို ပြန်လည် ထူထောင်ပေးနိုင်သည့် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်စောင့်စည်းသော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် ဘဏ္ဍာရေး အကြံပေးများကို တစ်သက်လုံး ပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်ခန့်ထားခြင်းဖြင့် အင်္ဂလန်၏ ဘဏ္ဍာရေး အုပ်ချုပ်မှုကို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ ဥပဒေအရ ဘာရွန် ဒင်ဟမ် နှင့် ဆာရေးမြို့စားတို့သည် ဟင်နရီ၏ နန်းသက်တစ်လျှောက်လုံးတွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကြသည်။ ဟင်နရီသည် အခွန်ကောက်ခံမှုစနစ်ကို ပိုမိုပြတ်သားပြီး ထိရောက်သော နည်းလမ်းများဖြင့် မြှင့်တင်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ အဓိက လက်ရုံးဖြစ်သူ ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းတော်ကြီး ဂျွန် မော်တန် သည် "မော်တန်၏ခက်ရင်း" ဟုခေါ်သော အကျပ်ရိုက်စေသည့် နည်းဗျူဟာကို သုံး၍ မှူးမတ်များထံမှ အခွန်တိုးမြှင့် ကောက်ခံခဲ့သည်။ ထိုနည်းလမ်းမှာ—ငွေကြေး သုံးစွဲမှုနည်းသော မှူးမတ်များသည် ငွေစုမိဆောင်းမိ အများကြီးရှိရမည်ဖြစ်၍ အခွန်ပိုပေးနိုင်သည်၊ တစ်ဖက်တွင် ငွေကြေးအလွန်အကျွံ သုံးစွဲသော မှူးမတ်များသည်လည်း အခွန်ပေးဆောင်ရန် ငွေအလုံအလောက် ရှိနေသည်မှာ ထင်ရှားသည်ဟူသော ပုဒ်မများဖြင့် နှစ်ဖက်ညှပ်၍ အခွန်ကောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဟင်နရီသည် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်မြေယာများ ပြန်လည်သိမ်းယူခြင်း အက်ဥပဒေဖြင့် မြေယာအမြောက်အမြားကို သိမ်းယူကာ နိုင်ငံတော်စည်းစိမ်ကို တိုးပွားစေခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဘုရင်၏ စိတ်အလိုလိုက်ကာ စနစ်တကျ မရှိသော အခွန်ကောက်ခံမှုများကြောင့် မှူးမတ်အများအပြား အကြွေးနွံနစ်ခဲ့ရပြီး၊ ယင်းလုပ်ရပ်က ၎င်း၏ သမိုင်းဂုဏ်သတင်းကို ညှိုးမှိန်စေခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး ကော်မရှင်တစ်ခုက ဤခြစားမှုများကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သဖြင့် အဆိုပါစနစ် ပျက်ပြားသွားခဲ့သည်။ ခေတ်ပြိုင်သမိုင်းပညာရှင် ပိုလီဒေါ ဗာဂျေး ၏ အဆိုအရ ဟင်နရီ၏ နောက်ဆုံးနှစ်များတွင် နန်းတွင်းအာဏာ ပြင်းထန်လာခြင်းမှာ သာမန် "လောဘစိတ်" ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ၎င်း၏သား ဟင်နရီ (၈) ဘုရင်သည် လူမုန်းအများဆုံး အခွန်ကောက်ခံသူ နှစ်ဦးဖြစ်သည့် ရစ်ချတ် အမ်ပဆန် နှင့် အက်မွန် ဒတ်ဒလေတို့ကို နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှု လုပ်ကြံပုဒ်မများဖြင့် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်။ ထို့ပြင် သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အလေးချိန်စံနှုန်းအဖြစ် "အဗွာဒါပွားစံနစ်" ကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့ပြီး၊ ယင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှ တော်ဝင်အလေးတင်းစံနစ် ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်းသည် ဟင်နရီ (၆) လက်ထက်က စတင်ခဲ့သော ကိန်းဘရစ်ချ်ရှိ ဘုရင့်ကောလိပ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း တည်ဆောက်ရေးကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ပြီး ၎င်းကွယ်လွန်ပြီးနောက်အထိ ဘဏ္ဍာရေး အထောက်အပံ့ ရရှိစေရန် အာမခံချက် ပေးခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Hunt|Towle|1998|p=88}}</ref> == '''နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် ၏ နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းရန်နှင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို ဖန်တီးရန် ဖြစ်ပြီး အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အောင်မြင်ခဲ့သည်။ ၁၄၈၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘရစ်တနီနှင့် "ရီဒွန်စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်။ စာချုပ်အရ ပြင်သစ်က ဘရစ်တနီကို သိမ်းပိုက်ခြင်းမှ တားဆီးရန်အတွက် ဟင်နရီသည် စစ်သည် ၆,၀၀၀ ကို လော့ဒ် ဒေါဘီနီ ၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် (ဘရစ်တနီ၏ ကုန်ကျစရိတ်ဖြင့်) စေလွှတ်ခဲ့သည်။ သမိုင်းပညာရှင် ဂျွန် ကာရင် ၏ အဆိုအရ ဤစာချုပ်သည် အင်္ဂလိပ်-ဘရစ်တနီ ဆက်ဆံရေးကို ပြန်လည် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တို့၏ ဘရစ်တနီ ကျူးကျော်မှုအပေါ် ကြားနေဝါဒမှ တိုက်ရိုက်စွက်ဖက်သည့် ဝါဒသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal |last=Currin |first=John M. |date=1996 |title=Henry VII and the Treaty of Redon (1489): Plantagenet Ambitions and Early Tudor Foreign Policy |url=https://archive.org/details/sim_history-us_1996-07_81_263/page/343 |journal=History |publisher=Curry |volume=81 |issue=263 |pages=343–358 |doi=10.1111/1468-229X.00015 |jstor=24423267}}</ref> နောက်ပိုင်းတွင် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်နှင့် "အီတာပဲလ်စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ရာ အင်္ဂလန်ဘဏ္ဍာတိုက်အတွင်းသို့ ငွေကြေးများ စီးဝင်စေခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တို့အနေဖြင့် ပါကင် ဝေါဘက် ကဲ့သို့သော အင်္ဂလန်ထီးနန်းကို လုပ်ကြံလိုသူများကို မထောက်ပံ့ရန် အာမခံချက် ရရှိခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၁၄၉၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဘရစ်တနီသို့ စစ်အနည်းငယ် စေလွှတ်ခဲ့ရသဖြင့် ကုန်ကျစရိတ်များ ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် ဘရစ်တနီကို ပြင်သစ်လက်ထဲ မရောက်စေရန် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီး ပြင်သစ်သို့ စစ်သည် ၆,၀၀၀ စေလွှတ်ခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Mackie|1952|p=97}}</ref> သို့သော် ဘရစ်တနီ နိုင်ငံရေး၏ ရှုပ်ထွေးအက်ကွဲမှုများကြောင့် စတာလင်ပေါင် ၂၄,၀၀0 အကုန်အကျခံကာ စစ်ရေးပြင်ဆင်မှု သုံးကြိမ် ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ပျက်ပြားခဲ့ရသည်။ သို့သော် ပြင်သစ်သည် အီတလီစစ်ပွဲများ ကြောင့် ပိုမိုအလုပ်ရှုပ်လာသဖြင့် အင်္ဂလန်နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုရန် သဘောတူခဲ့သည်။<ref>{{harvnb|Currin|2000|pp=379–412}}</ref> ဟင်နရီသည် ဘုရင်မဖြစ်မီ ၎င်း၏ ဘဝအများစုတွင် ပြင်သစ်ထီးနန်း သို့မဟုတ် ၎င်း၏ လက်အောက်ခံများ၏ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အသက်အိုးအိမ် အကာအကွယ်ကို ရယူခဲ့ရသည်။ သို့သော် ဘုရင်ဖြစ်လာသောအခါ ရာထူးနေရာ ခိုင်မာစေရန် သင်္ဘောတည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး ရေတပ်ကို အားကောင်းစေခဲ့သည် (၁၄၉၅ ခုနှစ်တွင် ပို့စ်မောက်၌ ဥရောပ၏ ပထမဆုံးနှင့် ကမ္ဘာ့သက်တမ်းအရှည်ဆုံး ခြောက်သွေ့သင်္ဘောကျင်း ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်)။ ဂျီနိုအာနှင့် ဗင်းနစ်နွယ်ဖွား '''ဂျွန် ကာဘော့''' သည် အိုင်ယာလန်၏ အနောက်ဘက် အလွန်ဝေးကွာသော နေရာတွင် နယ်မြေအသစ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း ကြားသိရသဖြင့် ဟင်နရီဘုရင်ထံမှ ၁၄၉၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် အနောက်ဘက်သို့ စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီး ထွက်ခွာခွင့် တော်ဝင်အမိန့်စာ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်။ ကာဘော့ မည်သည့်နေရာသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့သည်ကို အတိအကျ မသိရသော်လည်း ၎င်းကို ဘုရင်က ပင်စင်လစာ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ကာဘော့သည် မအောင်မြင်သော စူးစမ်းရှာဖွေရေးခရီးစဉ်တစ်ခု၌ ပင်လယ်ပြင်တွင် သေဆုံးသွားခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်။<ref>{{harvnb|Chrimes|1999|pages=228–230}}</ref> သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် သည် အသစ်ပြန်လည် ပေါင်းစည်းလိုက်သော စပိန်နိုင်ငံ၏ အရေးပါမှုကို ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည့် ဥရောပဘုရင်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး "မက်ဒီနာ ဒယ် ကမ်ပို စာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုကာ ၎င်း၏ သားတော် ဝေလမင်းသား အာသာ နှင့် စပိန်မင်းသမီး ကက်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် တို့ကို ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ ထို့ပြင် စကော့တလန်နှင့်လည်း နှစ်ပေါင်းနှစ်ရာအတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် "ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်" ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး သမီးတော် မာဂရက်တူးဒါ ကို စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားပေးခဲ့သည်။ ဤလက်ထပ်ပွဲအားဖြင့် စကော့တလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့အကြားရှိ မဟာမိတ်အဖွဲ့ ကို ဖြိုခွဲရန် ဟင်နရီ မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ လက်ထက်တွင် မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း၊ နောက်ပိုင်း ဟင်နရီ၏ မြေးတော် အဲလစ်ဇဘက် (၁) ဘုရင်မ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မာဂရက်၏ မြစ်တော်စပ်သူ ဂျိမ်းစ် (၆) လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် စကော့တလန် ထီးနန်းနှစ်ခုကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပေါင်းစည်းနိုင်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ ဧကရာဇ် မက်ဆီမီလီယံ (၁) နှင့်လည်း မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး အင်နိုဆင့် (၈) ကို ၎င်း၏ ရာဇပလ္လင်အား လုပ်ကြံမည့်သူများကို သာသနာမှ ပယ်ထုတ်ကြောင်း အမိန့်ထုတ်ပြန်စေခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ကရုဆိတ်စစ်ပွဲကို စိတ်ဝင်စားမှုရှိသော ဟင်နရီ (၇) အား စိန့်ဂျွန်စစ်သည်တော်များအဖွဲ့ ၏ အကြီးအကဲ အီမရီ ဒါမ်ဘွိုက်စ် က အဖွဲ့၏ အကာအကွယ်ပေးသူနှင့် နာယကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်း ၁၅MD၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) နှင့် သဝဏ်လွှာများ ဖလှယ်ခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်နိုင်ငံများအကြား ငြိမ်းချမ်းရေး တည်ဆောက်ရန်နှင့် အော်တိုမန်အင်ပါယာ၏ တာ့ခ်လူမျိုးများကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု စတင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်။ == '''ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်များ''' == သတ္တမမြောက်ဟင်နရီဘုရင်သည် အထည်အလိပ်နှင့် သိုးမွှေးလုပ်ငန်းများတွင် ဆိုးဆေးအတွက် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အရောင်ချွတ်ဆေး/အရောင်တင်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည့် '''ကျောက်ချဉ်'''ကို ကုန်သွယ်ခြင်းဖြင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာလာခဲ့သည်။ ထိုစဉ်က ဥရောပတွင် ကျောက်ချဉ်ကို အီတလီနိုင်ငံ၊ တိုဖာ ဒေသတစ်ခုတည်း၌သာ တူးဖော်ရရှိသဖြင့် အလွန်ရှားပါးပြီး ထိုနယ်မြေကို ပိုင်ဆိုင်သည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိသော ကုန်စည်ဖြစ်ခဲ့သည်။ အင်္ဂလန်စီးပွားရေးသည် သိုးမွှေးထုတ်လုပ်မှုအပေါ် များစွာမှီခိုနေရသဖြင့် ဟင်နရီသည် ၁၄၈၆ ခုနှစ်တွင် ကျောက်ချဉ်ကုန်သွယ်မှု၌ ပါဝင်လာခဲ့သည်။ ၎င်းသည် အီတလီကုန်သည်ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင် လိုဒိုဗီကို ဒယ်လာ ဖာဗာနှင့် ဂျီရိုလာမို ဖရက်စကိုဘောလ်ဒီ) တို့၏ အကူအညီဖြင့် သင်္ဘောများကို လိုင်စင်ထုတ်ပေးခြင်း၊ အော်တိုမန်အင်ပါယာထံမှ ကျောက်ချဉ်ရယူခြင်းနှင့် ၎င်းတို့ကို အင်္ဂလန်နှင့် နယ်သာလန်ဒေသ များသို့ ပြန်လည်ရောင်းချခြင်းဖြင့် ကုန်သွယ်မှုကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ ဤကုန်သွယ်မှုကြောင့် ဈေးကြီးသောကုန်စည်ကို ဈေးနှုန်းသက်သာစေခဲ့သော်လည်း တိုဖာကျောက်ချဉ်တွင်းကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည့် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) ၏ ကန့်ကွက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်။ စီးပွားရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ဟင်နရီ၏ အအောင်မြင်ဆုံး သံတမန်ရေးရာ ဆောင်ရွက်ချက်မှာ ၁၄၉၆ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် '''မက်ဂနပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ်''' '''("မဟာသဘောတူညီချက်")''' ဖြစ်သည်။ ၁၄၉၄ ခုနှစ်တွင် ဘာဂန်ဒီအုပ်ချုပ်သူ မာဂရက်က နန်းလုသူ ပါကင် ဝေါဘက်ကို ထောက်ခံခဲ့သည့်အတွက် ကလဲ့စားချေသည့်အနေဖြင့် ဟင်နရီသည် ဘာဂန်ဒီပိုင် နယ်သာလန်နှင့် ကုန်သွယ်မှုကို ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်။ ဖလန်းမစ်သိုးမွှေးကုန်သွယ်မှုကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားသည့် မာချန့် အက်ဒ်ဗင်ချာရာ ကုမ္ပဏီ သည် အန့်တွပ် မြို့မှ ကာလေမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး၊ တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဖလန်းမစ်ကုန်သည်များကိုလည်း အင်္ဂလန်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့သည်။ ဤပဋိပက္ခသည် နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီအတွက် အကျိုးအမြတ်ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့သည်။ ကုန်သွယ်မှု လျော့ကျခြင်းကြောင့် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်စလုံး နစ်နာကြောင်း သဘောပေါက်လာကြပြီးနောက် မက်ဂနပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ် စာချုပ်ဖြင့် ကုန်သွယ်မှုကို ပြန်လည်စတင်ခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်များအတွက် အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိစေခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်၏ ဓနဥစ္စာကို သိသိသာသာ တိုးပွားစေခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း အန့်တွပ်မြို့သည် ဘောလ်တစ်ဒေသမှ ကုန်စည်များ၊ အရှေ့ဖျားမှ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များနှင့် အီတလီပိုးထည်များကို အင်္ဂလိပ်အထည်များနှင့် လဲလှယ်ရာ အလွန်အရေးပါသော ကုန်စည်ကူးသန်းရာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ၁၅၀၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ဘာဂန်ဒီမြို့စား ဖိလစ် ထံမှ '''ဝင်ဆာစာချုပ်'''ကို အတင်းအကျပ် လက်မှတ်ရေးထိုးစေခဲ့သည်။ ဖိလစ်သည် အင်္ဂလန်ကမ်းရိုးတန်းတွင် သင်္ဘောပျက်ခဲ့ရာမှ ဟင်နရီ၏ ဧည့်သည်တော်အဖြစ် ရောက်ရှိနေစဉ် နယ်သာလန်အတွက် နစ်နာပြီး အင်္ဂလန်အတွက် အလွန်အကျိုးရှိမည့် စာချုပ်ကို အကျပ်ကိုင် လက်မှတ်ထိုးခိုင်းခဲ့ခြင်းကြောင့် ယင်းစာချုပ်ကို '''မာလပ်စ် အင်တာကာဆပ်စ် ("ဆိုးယုတ်သောသဘောတူညီချက်")''' ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်။ ပြင်သစ်၊ ဘာဂန်ဒီ၊ သန့်ရှင်းသော ရောမအင်ပါယာ၊ စပိန်နှင့် ဟန်ဆီရက်တစ်အဖွဲ့ချုပ် တို့အားလုံးက ဤစာချုပ်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသဖြင့် စာချုပ်သည် ဘယ်သောအခါမျှ အတည်မဖြစ်ခဲ့ဘဲ ဆွေးနွေးပွဲအပြီးမကြာမီမှာပင် ဖိလစ် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။{{Sfn|Williams|1973|page=198–201}} == '''ဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများ''' == ဟင်နရီ၏ အဓိကပြဿနာမှာ နှင်းဆီစစ်ပွဲများဒဏ်ကြောင့် နာလန်ထူစ ပြုနေသော တိုင်းပြည်အတွင်း တော်ဝင်အာဏာစိုးမိုးမှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်သည်။ ထိုစဉ်က အာဏာကြီးသော မှူးမတ်များ အလွန်များပြားနေပြီး ဖျက်ဆီးတတ်သော မြေရှင်ပဒေသရာဇ်စနစ် ကြောင့် မှူးမတ်တစ်ဦးစီတွင် အစေခံအသွင်ဆောင်ထားသည့် ကိုယ်ပိုင်ကြေးစားစစ်တပ်များ ရှိနေကြသည်။ အက်ဒဝက် (၄) ၏ စံနမူနာကိုယူ၍ ဟင်နရီ (၇) သည် ဝေလ၊ ချက်ရှိုင်းယားနှင့် ကွန်ဝေါဒေသများကို အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် ၎င်း၏သားတော် အာသာ အတွက် '''ဝေလနှင့် နယ်စပ်ဒေသကောင်စီ''' ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်။<ref name="odnb">{{cite ODNB | url=http://www.oxforddnb.com/view/article/705 | title=Arthur, prince of Wales (1486–1502) | year=2004 | access-date=7 October 2013 | last=Horrox |first=Rosemary | doi=10.1093/ref:odnb/705}} {{Subscription required}}</ref><ref name="griffiths">{{Cite encyclopedia |title=Wales and the Marches in the Fifteenth Century |encyclopedia=Fifteenth Century England, 1399–1509: Studies in Politics and Society |publisher=Sutton Publishing |location=Bristol |last=Griffiths |first=Ralph |date=1972 |author-link=Ralph A. Griffiths |editor-last=Chrimes |editor-first=Stanley |pages=145–172 |isbn=978-0064911269 |editor1-link=S B Chrimes |editor2-last=Ross |editor2-first=Charles |editor2-link=Charles Ross (historian) |editor3-last=Griffiths |editor3-first=Ralph |editor3-link=Ralph A. Griffiths}}</ref><ref>{{harvnb|Chrimes|1999|pp=249–256}}</ref> မှူးမတ်များအနေဖြင့် ၎င်းအပေါ် သစ္စာရှိပါက ၎င်းတို့၏ ဒေသတွင်း သြဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဟင်နရီက ခွင့်ပြုခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် စတန်လေ မိသားစုသည် ဥပဒေအတွင်း၌သာ နေထိုင်မည်ဟူသော ကတိဖြင့် လန်ကက်ရှိုင်းယားနှင့် ချက်ရှိုင်းယားဒေသတို့တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထိန်းသိမ်းကာ ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်။ အခြားကိစ္စရပ်များတွင်မူ အာဏာအလွန်ကြီးမားသော လက်အောက်ခံများကို အမိန့်ဒီကရီများဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ၎င်းသည် မှူးမတ်ကြီးများက ကိုယ်ရံတော်တပ်များ အလွန်အကျွံ ထားရှိခြင်းနှင့် တံဆိပ်အမှတ်အသားများ ပြသခြင်းကို တားမြစ်သည့် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး၊ ၎င်းကို အန္တရာယ်ပြုနိုင်သည်ဟု ယူဆရသူများကို ဒဏ်ငွေရိုက်ရာတွင် ဤဥပဒေများကို ပါးနပ်စွာ အသုံးချခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်း၏ အဓိက လက်နက်မှာ '''စတားချမ်ဘာတရားရုံး''' ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် '''ဘုရင့်အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့''' မှ ယုံကြည်စိတ်ချရသော အဖွဲ့ဝင်အနည်းငယ်ကို ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်အထူးတရားရုံးအဖြစ် အသုံးပြုသည့် ရှေးထုံးစံကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ရှုပ်ထွေးလှသော ဥပဒေစနစ်များကို ကျော်ဖြတ်ကာ လျင်မြန်စွာ အရေးယူဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤနည်းဖြင့် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအာဏာသုံးစွဲမှု သို့မဟုတ် တော်ဝင်အာဏာကို ခြိမ်းခြောက်သည့် ပြင်းထန်သော ပဋိပက္ခများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် '''ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများ''' ကို တစ်နိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့သည်။ ၎င်းတို့ကို ခရိုင်၊ တိုင်းအတွက် ခန့်အပ်ပြီး တစ်ကြိမ်လျှင် တစ်နှစ် သက်တမ်း ထမ်းဆောင်စေခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အဓိကတာဝန်မှာ မိမိတို့ဒေသတွင်း၌ နိုင်ငံတော်ဥပဒေများကို လိုက်နာစေရန် ကြီးကြပ်ရန်ဖြစ်သည်။ တူဒေါမင်းဆက်ကာလအတွင်း ၎င်းတို့၏ အာဏာနှင့် အရေအတွက်သည် တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားလာခဲ့ပြီး ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် အမြင့်မားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ဟင်နရီသည် ၎င်းတို့၏အာဏာကို ကန့်သတ်ရန် ဂရုပြုခဲ့ပြီး မှူးမတ်များကို ထိန်းချုပ်သကဲ့သို့ပင် ဒေသခံအရာရှိများအပေါ် သြဇာလွှမ်းမိုးရန် ကြိုးပမ်းသည့် မှူးမတ်များနှင့် မှူးမတ်အနွယ်ဝင်များကို ခံဝန်ကတိပြုလုပ်စေသည့် စနစ်မျိုးဖြင့် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်။ ပါလီမန်၏ ဥပဒေအက်ဥပဒေအားလုံးကို ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများက ကြီးကြပ်ခဲ့သည်။ ဥပမာအားဖြင့် ၁၄၉၅ ခုနှစ် အက်ဥပဒေအရ ၎င်းတို့သည် သံသယဖြစ်ဖွယ် ဂျူရီလူကြီးများကို လဲလှယ်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဂျူရီလူကြီးများ လာဘ်စားခြင်းကို တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အလေးတင်းစံနှုန်းနှင့် အတိုင်းအတာများကို စစ်ဆေးခြင်းကဲ့သို့သော အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ တာဝန်အမျိုးမျိုးကိုလည်း တာဝန်ယူခဲ့ရသည်။<ref>{{cite book|title=Early Tudor Government|url=https://archive.org/details/earlytudorgovern0000kenn_i2p9|first=Kenneth|last=Pickthorn|date=1949|page=[https://archive.org/details/earlytudorgovern0000kenn_i2p9/page/65 65]}}</ref> ၁၅၀၉ ခုနှစ်အရောက်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးတရားသူကြီးများသည် ဟင်နရီ (၇) အတွက် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် စနစ်တကျရှိစေရေးတို့တွင် အဓိက အကောင်အထည်ဖော်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် လစာမဲ့ ဝန်ထမ်းများဖြစ်ကြသဖြင့် ခေတ်သစ်စံနှုန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဥပဒေစိုးမိုးရေးအတွက် နိုင်ငံတော်အသုံးစရိတ်ကို လျှော့ချနိုင်ခဲ့သည်။ ဒေသခံမှူးမတ်အနွယ်ဝင်များက ဤရာထူးကို ဒေသတွင်း သြဇာလွှမ်းမိုးမှုနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် လိုလားခဲ့ကြသည်။ ခြုံငုံပြောရလျှင် ဤမူဝါဒသည် ထိရောက်မှုရှိခြင်းနှင့် အလယ်ခေတ်မှူးမတ်များအကြား အမြစ်တွယ်နေသော ခြစားမှုများကို လျှော့ချနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ဟင်နရီအတွက် အလွန်အောင်မြင်သော မူဝါဒတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ == '''နောက်ဆုံးနှစ်များနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း''' == ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီ (၇) ၏ ဘဝသည် ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ အလှည့်အပြောင်းတစ်ခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး ၎င်းနှင့် ရင်းနှီးနီးကပ်သူ အများအပြား ဇောက်ထိုးမိုးမျှော် ရှေ့ဆင့်နောက်ဆင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ကြသည်။ ၎င်း၏ သားဦးနှင့် အိမ်ရှေ့မင်းသားဖြစ်သူ '''ဝေလမင်းသား အာသာ''' သည် လတ်ဒ်လိုရဲတိုက်၌ ရုတ်တရက် ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရာ၊ ထိုစဉ်က "အင်္ဂလိပ်ချွေးထွက်ရောဂါ" ဟု လူသိများသည့် ဗိုင်းရပ်စ်အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါကြောင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ များပါသည်။ ဤအခြေအနေကြောင့် ဟင်နရီ၏ ဒုတိယမြောက်သား ယော့ခ်မြို့စား ဟင်နရီသည် ထီးနန်းဆက်ခံမည့် အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ခါတိုင်းဆိုလျှင် စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို မြိုသိပ်ထားတတ်ပြီး ဒေါသထွက်ချိန်မှလွဲ၍ လူပုံအလယ်တွင် ခံစားချက်ကို တော်ရုံမပြတတ်သည့် ဘုရင်ကြီးသည် သားတော်ကွယ်လွန်မှုကြောင့် ပြင်းထန်စွာ ဝမ်းနည်းပူဆွေးကာ ရှိုက်ကြီးတငင် ငိုကြွေးခဲ့သဖြင့် နန်းတွင်းမှူးမတ်များကို အံ့အားသင့်စေခဲ့သည်။ ၎င်း၏ မိဖုရားအပေါ် ထားရှိသော စိုးရိမ်ပူပန်မှုများနှင့် နောက်တစ်နှစ်တွင် '''မိဖုရား အဲလိဇဘက် ကွယ်လွန်သွားချိန်၌''' မည်သူနှင့်မျှ စကားမပြောဘဲ ရက်ပေါင်းများစွာ အခန်းအောင်းနေခဲ့သည့် တုံ့ပြန်မှုများက ၎င်းတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးသည် အလွန်သာယာပျော်ရွှင်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြနေသည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် အဲလိဇဘက်ကို ဆုံးရှုံးလိုက်ရခြင်းကြောင့် စိတ်နှလုံး ကြေကွဲပျက်စီးခဲ့ရပြီး မိဖုရား၏ သေဆုံးမှုသည် ၎င်းအပေါ် ပြင်းထန်စွာ သက်ရောက်မှု ရှိခဲ့သည်။ ဟင်နရီသည် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်အဖွဲ့ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလိုခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် မင်းသားဟင်နရီအနေဖြင့် ၎င်း၏အစ်ကိုဖြစ်သူ (ကွယ်လွန်သူ အာသာ) ၏ ဇနီးဟောင်း ကက်သရင်းနှင့် လက်ထပ်နိုင်ရန် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဂျူးလိယပ် (၂) ထံမှ ကက်သလစ်အသင်းတော်၏ တားမြစ်ချက်ကို ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးသည့် တော်ဝင်ခွင့်ပြုချက် ကို တောင်းခံပေးခဲ့သည်။ သို့သော် ခွင့်ပြုချက် ရရှိပြီးနောက်တွင်မူ ဟင်နရီသည် သားဖြစ်သူနှင့် ကက်သရင်းတို့၏ လက်ထပ်ပွဲအပေါ် စိတ်ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။ ကက်သရင်း၏ မိခင် ကာ့စ်တီးလ် ဘုရင်မ ပထမ အစ္စဘဲလား ကွယ်လွန်သွားပြီး ကက်သရင်း၏ အစ်မ ဂျိုအာနာ နန်းတက်လာခဲ့ခြင်းကြောင့် ကက်သရင်းသည် လက်ရှိအုပ်ချုပ်နေသော ဘုရင်တစ်ပါးတည်း၏ သမီးသာ ဖြစ်ကျန်ရစ်တော့သဖြင့် အိမ်ရှေ့မင်းသားအတွက် ဇနီးလောင်းအဖြစ် ဆွဲဆောင်မှု လျော့နည်းသွားခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် ဤလက်ထပ်ပွဲသည် ၎င်း၏ သက်တမ်းတစ်လျှောက်တွင် ဖြစ်ပွားမလာခဲ့ပေ။ ထို့အပြင် ဖခင်ဖြစ်သူက ကက်သရင်း အော့ဖ် အရဂွန် နှင့် လက်ထပ်ရန် စီစဉ်ပေးခဲ့သည့် အချိန်၌ အနာဂတ် ဟင်နရီ (၈) ဘုရင်သည် သာသနာရေးဥပဒေအရ လက်ထပ်ရန် ငယ်ရွယ်လွန်းနေသေးပြီး အသက် ၁၄ နှစ်ပြည့်မှသာ အကျုံးဝင်မည် ဖြစ်သည်။ ဟင်နရီသည် အမွေခံများ ထပ်မံရရှိရန်အတွက် နောက်အိမ်ထောင်ပြုရန် စိတ်ပါလက်ပါမရှိဘဲ အစီအစဉ်အချို့ ဆွဲခဲ့သော်လည်း အောင်မြင်မှုမရရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းသည် စပိန်နှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့မှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် နေပယ်လ်၏ မုဆိုးမဘုရင်မ ဂျိုအာနာ ကာ့စ်တီးလ်၏ ဘုရင်မ ဂျိုအာနာ နှင့် ဆာဗွိုင်း၏ မုဆိုးမမြို့စားကတော် မာဂရက် တို့ကို နောက်မိဖုရားအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်။ ၁၅၀၅ ခုနှစ်တွင် နေပယ်လ်မှ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ် ဂျိုအာနာ၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သင့်လျော်မှုကို သွားရောက်အစီရင်ခံရန် သံတမန်များကို စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း လက်ထပ်ပွဲ ဖြစ်မလာခဲ့ပါ။ ဟင်နရီ (၇) သည် ဗြိတိသျှဘုရင်များထဲတွင် အမြှောင်ဇနီး (မယားငယ်) ထားရှိခဲ့ကြောင်း မတွေ့ရသည့် ဘုရင်အနည်းငယ်ထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်ပြီး ထိုခေတ်ကာလ စံနှုန်းများအရ ၎င်းအနေဖြင့် နောက်အိမ်ထောင်မပြုဘဲ နေခဲ့ခြင်းမှာ ထူးခြားလှသည်။ မိဖုရားကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ၎င်း၏သား ဟင်နရီ (၈) တစ်ဦးတည်းသာ အမျိုးသားအမွေခံအဖြစ် ကျန်ရစ်ခဲ့သဖြင့် အာသာမင်းသား ကွယ်လွန်မှုသည် တူးဒါမင်းဆက်အတွက် နိုင်ငံရေးအရ အလွန်ပင် စိုးရိမ်စရာ အခြေအနေကို ဖန်တီးခဲ့သည်။ ဟင်နရီ (၇) သက်ရှိထင်ရှား ရှိစဉ်ကာလက မှူးမတ်များသည် ၎င်းအား လန်ဒန်တွင် အာဏာပြန်လည်ဗဟိုပြု စုစည်းမှုအပေါ် မကြာခဏ ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး၊ နောက်ပိုင်း ၁၆ ရာစု သမိုင်းပညာရှင် ဖရန်စစ် ဘေကွန် ကလည်း ဟင်နရီ၏ အခွန်ဥပဒေကို အတင်းအကျပ် ကောက်ခံသည့် နည်းလမ်းများအပေါ် ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဝေဖန်ခဲ့သည်။ တစ်ဖက်တွင်လည်း ဟင်နရီ (၇) သည် ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဘဏ္ဍာရေး အသုံးစရိတ်များကို အနီးစပ်ဆုံး ပြားဝက် အထိ အသေးစိတ် စေ့စေ့စပ်စပ် မှတ်တမ်းတင်လေ့ရှိသူ ဖြစ်သည်။ ဤမှတ်တမ်းများနှင့် ၎င်း၏ မိဖုရား၏ အသုံးစရိတ်များကို အသေးစိတ် ရေးသားထားသော စာရင်းစာအုပ် တစ်အုပ်အပါအဝင် နန်းတွင်းမှူးမတ်များ၏ မှတ်တမ်းများနှင့် ဘုရင်ကိုယ်တိုင် ရေးသားခဲ့သော ပေးစာအများအပြားသည် ဗြိတိသျှ အမျိုးသားမော်ကွန်းတိုက်တွင် ယနေ့တိုင် ကျန်ရှိနေပါသည်။ ဤစာရင်းစာအုပ်များအရ မိဖုရားမကွယ်လွန်မီအထိ ဟင်နရီသည် လူသိများထားသည်ထက် ပိုမို၍ ဇနီးနှင့် သားသမီးများအပေါ် အလိုလိုက်ချစ်ခင်တတ်သော ဖခင်နှင့် ခင်ပွန်းတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ထင်ရှားပြီး၊ ၎င်း၏ ပြင်ပတွင် တင်းမာခက်ထန်သော စရိုက်သည် မိသားစုအပေါ် ထားရှိသော သံယောဇဉ်ကို ဖုံးကွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်။ ၎င်း၏ မိခင်ဖြစ်သူ မာဂရက်ထံ ရေးသားခဲ့သော ပေးစာများအပါအဝင် ဆွေမျိုးများထံ ပေးပို့သော စာများတွင် တရားဝင် ရုံးသုံးစာများ၌ မတွေ့ရသည့် နွေးထွေးကြင်နာသော လေသံများ ပါဝင်နေသည်။ စာရင်းမှတ်တမ်း အများအပြားတွင် ၎င်းသည် ဇနီးနှင့် သားသမီးများအတွက် လိုအပ်ရုံတင်မကဘဲ ဖျော်ဖြေရေးနှင့် အလိုလိုက်မှုများအတွက်ပါ ငွေကြေးကို ရက်ရက်ရောရော သုံးစွဲခဲ့ကြောင်း ပြသနေသည်။ သို့သော်လည်း အဲလိဇဘက် မိဖုရား ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ယင်းသို့ မိသားစုကို အလိုလိုက်ခွင့်များ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီသည် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာပြီး သေလုမတတ် ဖြစ်ခဲ့ရကာ ၎င်း၏အနားသို့ မိခင်ဖြစ်သူ မာဂရက်ဘောင်းဖို့ထ် တစ်ဦးတည်းကိုသာ လာခွင့်ပြုခဲ့ပြီး '''"ဆိတ်ငြိမ်ရာ အရပ်သို့ တိတ်တဆိတ် သွားရောက်ကာ မည်သူမျှ ၎င်းထံ မလာရောက်စေရန်"''' တားမြစ်ခဲ့သည်။ ဟင်နရီ၏ သောကကို ပိုမိုဆိုးရွားစေသည်မှာ မိဖုရားကွယ်လွန်ပြီး လအနည်းငယ်အကြာတွင် စကော့တလန်ဘုရင် ဂျိမ်းစ် (၄) နှင့် စုလျားရစ်ပတ်ထားသည့် သမီးကြီး မာဂရက်ကို ဖခင်ဖြစ်သူကိုယ်တိုင် နယ်စပ်အထိ သွားရောက် ပို့ဆောင်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်ပြီး ယင်းသည် သမီးဖြစ်သူကို နောက်ဆုံးတွေ့မြင်ရခြင်း ဖြစ်သည်။ သမီးဖြစ်သူ မာဂရက်က ၎င်းအား အိမ်လွမ်းကြောင်း ပေးစာများ ရေးသားခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီမှာမူ မိသားစု ဆုံးရှုံးမှုအတွက် ဝမ်းနည်းပူဆွေးနေရရုံမှတစ်ပါး စကော့တလန်ဘုရင်နှင့် ချုပ်ဆိုထားသည့် ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်ပါ စည်းကမ်းချက်များကိုသာ လိုက်နာစောင့်ထိန်းခဲ့ရသည်။ ဟင်နရီ (၇) သည် '''၁၅၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်တွင် ရစ်ချမွန်နန်းတော်၌ တီဘီရောဂါ ဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး''' ဝက်စ်မင်စတာဘုရားရှိခိုးကျောင်း တွင် ၎င်းကိုယ်တိုင် ဆောက်လုပ်စေခဲ့သော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းဆောင်၌ ဇနီးဖြစ်သူ အဲလစ်ဇဘက်၏ ဘေးတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်။ ၎င်း၏ ထီးနန်းကို ဒုတိယသားတော် အဌမမြောက်ဟင်နရီဘုရင် က ဆက်ခံခဲ့ပြီး (၁၅၀၉–၁၅၄၇ စိုးစံ)၊ ၎င်းသည် အင်္ဂလန်တွင် ပရိုတက်စတင့် ဘာသာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုကို စတင်ခဲ့သူ ဖြစ်လာသည်။ ဟင်နရီ (၇) ကွယ်လွန်ပြီး နှစ်လအကြာ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏ မိခင်လည်း ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်။ == '''ရုပ်ရည်နှင့် စရိုက်လက္ခဏာ''' == ဟင်နရီသည် ဖော်ရွေပြီး တက်ကြွဖျတ်လတ်သူဖြစ်ကာ သိက္ခာရှိပြီး မိတ်ဆွေသင်္ဂဟ ပေါများတတ်သူ ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အလွန်ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်ကြောင်းလည်း ထင်ရှားသည်။ ၎င်း၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိပြုစုသူ ပါမောက္ခစတန်လေ ခရိုင်းမ်းစ် က ဟင်နရီသည် ဘုရင်မဖြစ်မီကပင် "လူအများကို ဆွဲဆောင်နိုင်သည့် ထူးခြားသော ပင်ကိုယ်စရိုက်ရှိခြင်း၊ ယုံကြည်မှု တိုးပွားစေနိုင်ခြင်းနှင့် ပါးနပ်ပြတ်သားသူဟူသော ကျော်စောမှုများ ရှိခဲ့ခြင်း" တို့ကြောင့် ၎င်းအား ချီးကျူးခဲ့သည်။ အားနည်းချက်အနေဖြင့်မူ ၎င်းသည် ကျန်းမာရေး မကောင်းမွန်လှသဖြင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအရ အနည်းငယ် နုနယ်အားနည်းပုံ ပေါက်နေတတ်သည်။ == '''ခေတ်ပြိုင်ဘုရင်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ချက်''' == သမိုင်းပညာရှင်များသည် ဟင်နရီ (၇) ကို ဥရောပတိုက်မှ ခေတ်ပြိုင်ဘုရင်များဖြစ်ကြသော ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ (၁၁) နှင့် အာရဂွန်ဘုရင် ဖာဒီနန် (၂) တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်လေ့ရှိကြသည်။ ၁၆၀၀ ပြည့်နှစ်များအရောက်တွင် သမိုင်းပညာရှင်များသည် အခြားမင်း ပဒေသရာဇ် များထံမှ နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်မှု အတတ်ပညာ သင်ခန်းစာများကို လေ့လာယူခဲ့သည့် ဟင်နရီ၏ ပညာဉာဏ်ကို အသားပေး ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ၁၆၂၂ ခုနှစ်တွင် ဖရန်စစ် ဘေကွန်သည် ''History of the Reign of King Henry VII'' (ဟင်နရီ ၇ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ စိုးစံမှုသမိုင်း) ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ ၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်များအရောက်တွင် "မင်းပဒေသရာဇ်သစ်" အယူအဆအရ နိုင်ငံတိုင်းတွင် တော်ဝင်အာဏာ ပြန်လည်ဦးမော့လာစေသည့် တူညီသောအချက်များကို အလေးပေး ဖော်ပြခဲ့ကြသည်။ ယင်းချဉ်းကပ်မှုသည် အမျိုးသားနိုင်ငံတော်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုအပေါ် တူညီချက်များနှင့် ကွဲပြားချက်များဆိုင်ရာ စိတ်ဝင်စားဖွယ် မေးခွန်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် ၂၀ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာသော ဥရောပနိုင်ငံတော်များ တည်ဆောက်ပုံ စံနမူနာအရ ဟင်နရီသည် လူဝီ သို့မဟုတ် ဖာဒီနန်တို့နှင့် ပုံစံချင်း တူညီမှု သိပ်မရှိတော့ကြောင်း ရှုမြင်ကြသည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၄၅၇|၁၅၀၉}} [[ကဏ္ဍ:အင်္ဂလိပ် ရေမြေ့သခင်များ]] svhf5fdksudr47s69owb7hl8boiapx9 0 292034 1058158 1054971 2026-10-15T17:11:24Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058158 wikitext text/x-wiki {{Infobox ဘာသာစကားမိသားစု|name=Germanic|region=Worldwide, principally [[Europe]] ([[Central Europe|Central]], [[Northern Europe|Northern]] and [[Western Europe]]), [[Africa]] ([[East Africa|East]] and [[Southern Africa]]), the [[Americas]] ([[Anglo-America]], the [[Dutch Caribbean]], and [[Suriname]]), [[Asia]] ([[South Asia|South]] and [[Southeast Asia]]) and [[Oceania]]|familycolor=Indo-European|protoname=[[Proto-Germanic language|Proto-Germanic]]|child1=[[North Germanic languages|North Germanic]]|child2=[[West Germanic languages|West Germanic]]|child3=[[East Germanic languages|East Germanic]] {{extinct}}|iso2=gem|iso5=gem|glotto=germ1287|glottorefname=Germanic|lingua=52- (phylozone)|map=Germanic languages with dialects revised.png|mapcaption=Germanic languages in Europe|map2=Germanic languages.svg|mapalt2=World map showing countries where a Germanic language is the primary or official language|mapcaption2=Germanic languages globally {{legend|#800000|Majority native language|invert=y}} {{legend|#ff0000|Official but not majority native language|invert=y}} {{legend|#f6c0f1|Used widely in an unofficial capacity|invert=y}}}} '''ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ''' (Germanic languages) သည် [[အင်ဒို-ဥရောပနွယ် ဘာသာစကားများ|အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစု]]၏ ကိုင်းခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၅၁၅ သန်းခန့် ပြောဆိုကြသည်။<ref>{{Refn|Estimates of native speakers of the Germanic languages vary from 450 million{{sfnp|König|van der Auwera|1994}} through 500 million and up to more than 520 million. Much of the uncertainty is caused by the rapid spread of the [[English language]] and conflicting estimates of its native speakers. Here used is the most probable estimate (currently 515 million) as determined by ''Statistics'' section below.|group=nb}}</ref> အဓိကအားဖြင့် [[ဥရောပ]]၊ မြောက်အမေရိက၊ [[အိုရှန်းနီးယား|ဩစတြေးလျ]]နှင့် တောင်အာဖရိကတို့တွင် အသုံးပြုကြသည်။ ဤဘာသာစကားအုပ်စုဝင် တစ်ခုဖြစ်သည့် [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]]သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ပြောဆိုသူ သန်းနှစ်ထောင်ခန့် ရှိသည်။ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားအားလုံးသည် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယား၊ သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီ<ref>{{Cite book |year=2000 |title=The Role of Migration in the History of the Eurasian Steppe: Sedentary Civilization v. "Barbarian" and Nomad |url=https://archive.org/details/roleofmigrationi0000unse |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=0-312-21207-0 |editor-last=Bell-Fialkoll |editor-first=Andrew |page=[https://archive.org/details/roleofmigrationi0000unse/page/117 117]}}</ref> နှင့် [[မြောက်ပင်လယ်]]ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသော ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) မှ ဆင်းသက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages|title=Germanic languages - Proto-Germanic, Indo-European, Germanic Dialects &#124; Britannica|access-date=29 December 2023|archive-date=29 December 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231229223738/https://www.britannica.com/topic/Germanic-languages/The-emergence-of-Germanic-languages}}</ref> အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် အပြောအများဆုံး ဘာသာစကားသုံးမျိုး ပါဝင်သည်။ ၎င်းတို့မှာ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၃၆၀ မှ ၄၀၀ သန်းခန့်ရှိသော [[အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား|အင်္ဂလိပ်ဘာသာ]]၊ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ သန်း ၁၀၀ ကျော်ရှိသော [[ဂျာမန်ဘာသာစကား|ဂျာမန်ဘာသာ]]<ref name="NE100">{{Cite web |year=2010 |title=Världens 100 största språk 2010 |trans-title=The world's 100 largest languages in 2010 |url=http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006155303/http://www.ne.se/spr%C3%A5k/v%C3%A4rldens-100-st%C3%B6rsta-spr%C3%A5k-2010 |archive-date=6 October 2014 |access-date=12 February 2014 |website=[[Nationalencyklopedin]] |language=sv}}</ref> နှင့် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၂၄ သန်းကျော်ရှိသော [[ဒတ်ချ်ဘာသာစကား|ဒတ်ချ်ဘာသာ]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ အခြားသော အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများအနေဖြင့် တောင်အာဖရိကရှိ အာဖရိကန်လူမျိုးများ ပြောဆိုကြပြီး ဒတ်ချ်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည့် အာဖရိကန်ဘာသာစကား (Afrikaans) တွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၇.၁ သန်းကျော် ရှိသည်။<ref>{{Cite web |title=Afrikaans |url=http://www.ethnologue.com/language/afr |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203164557/http://www.ethnologue.com/language/afr |archive-date=3 December 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue (Free All)}}</ref> ဒေသသုံးစကားများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည့် Low German ဘာသာစကားတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၄.၃၅ မှ ၇.၁၅ သန်းခန့် ရှိပြီး ၎င်းကို နားလည်နိုင်သူ ၆.၇ မှ ၁၀ သန်းခန့် ရှိနိုင်သည် ([[ဂျာမနီနိုင်ငံ|ဂျာမနီတွင်]] အနည်းဆုံး ၂.၂ သန်း (၂၀၁६)<ref name="ins-bremen.de">[https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf Status und Gebrauch des Niederdeutschen 2016] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210116170501/https://www.ins-bremen.de/fileadmin/ins-bremen/user_upload/umfrage2016/broschuere-umfrage.pdf|date=16 January 2021}}, A. Adler, C. Ehlers, R. Goltz, A. Kleene, A. Plewnia (2016)</ref> နှင့် နယ်သာလန်တွင် ၂.၁၅ သန်း (၂၀၀၃)<ref name="Taaltelling Nedersaksisch">{{Cite report|title=Taaltelling Nedersaksisch. Een enquête naar het gebruik en de beheersing van het Nedersaksisch in Nederland|year=2005|language=nl|location=Groningen|url=https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|access-date=30 December 2024|archive-date=5 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005011839/https://www.stellingia.nl/wp-content/uploads/2014/12/Taaltelling-Nedersaksisch-1.pdf|url-status=dead}}</ref>)။ ထို့အပြင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက ဥရောပတွင် [[ဂျူးလူမျိုးများ|ဂျူးလူမျိုး]] ၁၃ သန်းခန့် အသုံးပြုခဲ့သော ယုဒဘာသာစကား (Yiddish)<ref name="yivo-yiddish">{{Cite web |last=Dovid Katz |title=YIDDISH |url=http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322162722/http://yivo.org/downloads/Yiddish.pdf |archive-date=22 March 2012 |access-date=20 December 2015 |website=[[YIVO]]}}</ref> ကို ယခုအခါ မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်က ပြောဆိုလျက်ရှိသည်။ ကျန်ရှိသည့် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ ၁.၅ သန်းခန့်ရှိသော စကော့တိရှ်ဘာသာစကား (Scots)၊ နယ်သာလန်-ဘယ်လ်ဂျီယမ်-ဂျာမန် နယ်စပ်တစ်လျှောက်တွင် ပြောဆိုသူ ၁.၃ သန်းခန့်ရှိသော လင်ဘာ့ဂ်ဘာသာစကား (Limburgish) နှင့် နယ်သာလန်နှင့် ဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုသူ ၅၀၀,၀၀၀ ကျော်ရှိသော ဖရီစီယံဘာသာစကားများ (Frisian languages) ပါဝင်သည်။ အဓိက မြောက်ဂျာမန်နစ် (စကင်ဒီနေးဗီးယား) ဘာသာစကားများမှာ ဆွီဒင်၊ ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအားဖြင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ကြပြီး နော်ဒစ်နိုင်ငံများတွင် မိခင်ဘာသာစကားပြောသူ စုစုပေါင်း ၂၀ သန်းခန့်နှင့် ဒုတိယဘာသာစကားပြောသူ နောက်ထပ် ၅ သန်း ရှိသည်။ သို့သော် အလယ်ခေတ်မှစ၍ ဤဘာသာစကားများသည် အနောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော အလယ်အလတ်နိမ့်ဂျာမန် (Middle Low German) ၏ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသဖြင့် ယင်းတို့၏ ဝေါဟာရများတွင် နိမ့်ဂျာမန်စကားလုံးများ ၃၀ မှ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါဝင်နေသည်။ကျန်ရှိနေသော အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများမှာ ဖာရိုအိစ်၊ [[အိုက်စလန်နွယ်ဘာသာစကား|အိုက်စလန်]] နှင့် အယ်လ်ဖ်ဒါလီယန် (Elfdalian) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ၎င်းတို့သည် ဂျာမန်ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှု သိသိသာသာ မရှိခဲ့ဘဲ ပိုမိုရှေးရိုးဆန်ကာ ရှုပ်ထွေးသော သဒ္ဒါစနစ် ရှိကြသဖြင့် ယနေ့ခေတ် အခြားမြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများနှင့် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်မှု အကန့်အသတ်သာ ရှိသည်။ အရှေ့ဂျာမန်အနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများတွင် ဂေါသစ်၊ ဘာဂန်ဒီယန်နှင့် ဗန်ဒါလစ် ဘာသာစကားများ ပါဝင်ကြသည်။ ဤအုပ်စုမှ နောက်ဆုံးပျောက်ကွယ်သွားခဲ့သည့် ဘာသာစကားမှာ ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းအထိ [[ခရိုင်းမီးယား]]ဒေသ၏ ဝေးလံခေါင်သီသောနေရာအချို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည့် ခရိုင်မီယန် ဂေါ့သစ်ဘာသာစကား ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=1 Cor. 13:1–12 |url=https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210323174037/https://lrc.la.utexas.edu/eieol/gotol/100 |archive-date=23 March 2021 |access-date=3 August 2016 |website=lrc.la.utexas.edu}}</ref> SIL ''Ethnologue'' အရ ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား ၄၈ မျိုးရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၄၁ မျိုးမှာ အနောက်ဂျာမန်နစ်နှင့် ၆ မျိုးမှာ မြောက်ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘရာဇီးနိုင်ငံရှိ Riograndenser Hunsrückisch ကိုမူ မည်သည့်အမျိုးအစားတွင်မျှ တရားဝင် မထည့်သွင်းထားသော်လည်း ဘာသာဗေဒပညာရှင်များက ဂျာမန်ဒေသိယစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။<ref>{{Cite web |title=Germanic |url=https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130718070735/https://www.ethnologue.com/subgroups/germanic |archive-date=18 July 2013 |access-date=3 August 2016 |website=Ethnologue}}</ref> ဤဘာသာစကားခွဲများအားလုံး၏ ဘုံဘိုးဘေးကို ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကား (Proto-Germanic) သို့မဟုတ် Common Germanic ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး ဘီစီ ၁ ထောင်စုနှစ် အလယ်ပိုင်းခန့်တွင် သံခေတ် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် သံခေတ် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီတို့တွင် ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။<ref>{{Cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/topic/Germanic-peoples|title=Germanic peoples|access-date=31 March 2025}}</ref> ရှေ့ပြေး-ဂျာမန်နစ်နှင့် ဂျာမန်နစ် ဘာသာစကားများတွင် ထင်ရှားသော ဘာသာဗေဒဆိုင်ရာ အင်္ဂါရပ်များစွာ ပါဝင်သည့်အနက် အထင်ရှားဆုံးမှာ "ဂရင်မ်၏ဥပဒေ" (Grimm's law) ဟု လူသိများသော ဗျည်းအက္ခရာ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်စဉ် ဖြစ်သည်။ ဘီစီ ၂ ရာစုခန့်တွင် ဂျာမန်လူမျိုးစုများသည် စကင်ဒီနေးဗီးယားနှင့် မြောက်ပိုင်းဂျာမနီမှ ယနေ့ခေတ် အနောက်ပိုင်းဂျာမနီနှင့် ဘောလ်တစ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသများဘက်သို့ တောင်ဘက်သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့ကြရာမှ ဂျာမန်နစ်ဘာသာစကားများ၏ ရှေးဦးမျိုးကွဲများသမိုင်းကြောင်းတွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |date=18 May 2024 |title=The Early Germanic Peoples: A Historical Overview from Ancient Sources |url=https://www.thearchaeologist.org/blog/the-early-germanic-peoples-a-historical-overview-from-ancient-sources |access-date=31 March 2025 |website=The Archaeologist}}</ref> == ကိုးကားချက်များ == {{reflist|group=nb}} [[Category:ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားများ]] 1wmk9kbuo7yu1odivdbtedbnwpn6se0 0 292185 1058192 1055685 2026-10-15T17:38:41Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058192 wikitext text/x-wiki {{Infobox Chinese | title = ''ဟွာရှား'' | pic = Ma Yuan - Water Album - The Yellow River Breaches its Course.jpg | piccap = [[စုန့်မင်းဆက်]] ပန်းချီဆရာ [[မားယွမ် (ပန်းချီဆရာ)|မားယွမ်]] ရေးဆွဲခဲ့သည့် ''မြစ်ဝါမြစ် ရေလျှံခြင်း'' ပန်းချီ | picsize = 260px | t = {{linktext|華夏}} | s = 华夏 | p = Huáxià | mi = {{IPAc-cmn|h|ua|2|x|ia|4}} | bpmf = {{bpmfsp|ㄏㄨㄚˊ|ㄒㄧˋ}} | gr = Hwashiah | w = {{tonesup|Hua2-hsia4}} | l = လှပ၍ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော | gan = fa4 ha5 | poj = hôa-hā | wuu = gho ya | j = waa4 haa6 | h = fa11 ha55 | mc = hwæ hæ^X | oc-bs = &ast;{{IPA|N-qʷʰˤra{{efn|Derived from {{lang|zh|花}} "flower" {{transliteration|cmn|huā}} ← {{transliteration|och|qʷʰˤra}}.<ref>{{cite book|last1= Baxter|first1= William H.|author-link1= William H. Baxter|last2= Sagart|first2= Laurent|author-link2= Laurent Sagart|year= 2014|title= Old Chinese:A New Reconstruction|page= 7, 83, 342}}</ref> In 2024, Sagart & Baxter revise {{lang|zh|花}}'s reconstructed Old Chinese pronunciation to {{transliteration|och|*X.pʰˤra}}<ref>Sagart, Laurent; Baxter, William H. (2024). "[https://www.academia.edu/122145224/Alternation_between_Middle_Chinese_p_h_and_xw_in_Chinese_word_families Alternation between Middle Chinese p(h) and xw in Chinese word families]". Paris: Journées de linguistique d'Asie orientale 37e [37th Paris Meeting on East Asian Linguistics]. Slides 22-26</ref> yet not that of {{lang|zh|華}}.}} [ɢ]ˤraʔ}}}} '''''ဟွာရှား''''' ({{lang-zh|華夏|p=Huáxià}}) ဟူသည် တရုတ်လူမျိုးများနှင့် ရှေးခေတ် တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုကို ကိုယ်စားပြုသည့် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ သမိုင်းဝင် ဘုံအယူအဆတစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး|ဟန်လူမျိုး]] ဘိုးဘွားများ၏ [[ယဉ်ကျေးမှု|ဘုံယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်]] အပေါ် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် သတိပြုနားလည်မှုကို ညွှန်ပြသည်။ ဤအယူအဆ၏ အစောဆုံး တည်ရှိခဲ့သော အထောက်အထားကို ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၃၀၀ ဝန်းကျင်က ရေးသားခဲ့သည့် ''ကျိုအော့ကျွမ်း'' (Zuo Zhuan) မှတ်တမ်းတွင် တွေ့ရှိရပြီး ခရစ်တော်မပေါ်မီ ခေတ်များအတွင်း မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် တည်ရှိခဲ့သော ပြည်နယ်များကို ရည်ညွှန်းခဲ့သည်။ [[ကွန်ဖြူးရှပ်ဝါဒ|ကွန်ဖြူးရှပ်]] ပညာရှင် ကုန်းယင်ဒါက ထိုဝေါဟာရနှစ်လုံးအနက် ''ရှား'' (''Xià'') မှာ ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်မှုကိုလည်းကောင်း၊ ''ဟွာ'' (''Huá'') မှာ အဝတ်အစား တန်ဆာများ၏ လှပဆန်းပြားမှုကိုလည်းကောင်း ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ရှင်းပြခဲ့သည်။ ခေတ်သစ် သမိုင်းပညာတွင် ဟွာရှား ဆိုသည်မှာ စစ်မက်ဖြစ်ပွားနေသော နိုင်ငံငယ်များ ကာလအတွင်း ပေါ်ထွက်လာသည့် ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာရှိသည့် ဟန်လူမျိုးတို့၏ ဘိုးဘေးများအဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသော [[မြစ်ဝါမြစ်|မြစ်ဝါမြစ်ဝှမ်း]] တစ်လျှောက်ရှိ လူမျိုးစုများ ပေါင်းစည်းမှုကို ရည်ညွှန်းသည်။ ယနေ့တိုင် ထိုအသုံးအနှုန်းကို ဆက်လက် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်ပြီး [[တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ]] နှင့် [[တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ]] (ထိုင်ဝမ်) နှစ်ခုလုံး၏ တရားဝင် တရုတ်အမည်များတွင် ''ဟွာရှား'' (Huaxia) နှင့် ''ကျုန်းကော့'' (Zhongguo) တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသော ''ကျုန်းဟွာ'' (Zhonghua) ကို ထည့်သွင်းထားသည်။ ထို့အပြင် တရုတ်နွယ်ဖွား သို့မဟုတ် တရုတ်လူမျိုးကို ရည်ညွှန်းသည့် 華人 (ဟွာရန်) ဟူသော စကားလုံးသည်လည်း ''ဟွာရှား'' မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ == ဝေါဟာရရင်းမြစ် == "ဟွာ" (華) နှင့် "ရှား" (夏) ဟူသော စာလုံးနှစ်လုံး ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး ရှေးခေတ် တရုတ်လူမျိုးတို့က ၎င်းတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားရာ ဒေသနှင့် လူမျိုးစုများကို တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |editor-last=Loewe |editor-first=Michael |editor-last2=Shaughnessy |editor-first2=Edward L.}}</ref> "ဟွာ" ဝေါဟာရသည် အစောပိုင်းတွင် ကျက်သရေမင်္ဂလာရှိခြင်း၊ တောက်ပခြင်း သို့မဟုတ် ရှေးဟောင်း အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ တောင်ကုန်းအမည်ကို ရည်ညွှန်းလေ့ရှိပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားမှုကို ကိုယ်စားပြုလာသည်။ "ရှား" ဝေါဟာရမှာမူ တရုတ်သမိုင်း၏ ပထမဆုံးအကြိမ် တည်ထောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည့် ရှေးခေတ် [[ရှားမင်းဆက်]] နှင့် ယင်းဒေသတစ်ဝိုက်ရှိ လူမျိုးစုများကို ရည်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |title=A History of Chinese Civilization |url=https://archive.org/details/historyofchinese00gern_0 |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |author=Gernet, Jacques}}</ref> ဤဝေါဟာရ နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်လိုက်ခြင်းဖြင့် အခြားသော "လူရိုင်း" သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုမမီသေးဟု ယူဆရသည့် ပြင်ပလူမျိုးစုများနှင့် မတူကွဲပြားသည့် တရုတ်တို့၏ ထွန်းကားပြန့်ပွားလာသော ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်းနှင့် လူမျိုးစုအုပ်စုကို ဆိုလိုပေသည်။ ==သမိုင်းကြောင်း== သမိုင်းကြောင်းအရ ဟွာရှားဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် [[ဂျိုးမင်းဆက်]] (Zhou dynasty) လက်ထက် (ဘီစီ ၁၁ ရာစုမှ ဘီစီ ၂၅၆ ခုနှစ်ခန့်) တွင် အစပြုပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်။<ref>{{Cite book |title=Early Chinese History: The State of the Field |publisher=University of Washington Press |year=1978 |author=Keightley, David N.}}</ref> ထိုခေတ်ကာလက မြစ်ဝါမြစ် ဝှမ်းတစ်ဝိုက်တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြပြီး ဘုံယဉ်ကျေးမှု၊ ဘုံဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် တရုတ်စာပေအရေးအသားတို့ကို မျှဝေခံစားကြသော တိုင်းနိုင်ငံငယ်များအချင်းချင်း မိမိတို့ကိုယ်ကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဝေါ်ရာတွင် သုံးနှုန်းခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်။ နောက်ပိုင်း [[ကျင်မင်းဆက်]] (Qin dynasty) နှင့် [[ဟန်မင်းဆက်]] (Han dynasty) တို့လက်ထက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံတော်ကြီး တည်ထောင်စုစည်းမိလာသောအခါတွင်မူ "ဟွာရှား" အယူအနှုန်းသည် [[ဟန်တရုတ်လူမျိုး]] များနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအရ အမြစ်တွယ်နေပြီဖြစ်သော တရုတ်လူမျိုးစုအသိုက်အဝန်းကြီးတစ်ခုလုံး၏ အဓိက အမှတ်အသားနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ အမည်နာမတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပေသည်။ ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှေးခေတ်လူမျိုးများ]] 7gk5va7i0aazc0tihcnv0lib8wjl5cf 0 292707 1058120 1058011 2026-10-15T14:22:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058120 wikitext text/x-wiki [[Image:PortIslandCloseup 2003262.jpg|thumb|right|ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] '''ဆိပ်ကမ်းကျွန်း''' (ポートアイランド, Pōto Airando) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခိုးဘဲမြို့]]၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပထမအဆင့်ကို ၁၉၆၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်အကြား၊ ဒုတိယအဆင့်ကို ၁၉၈၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အကြားတွင် ခိုးဘဲဆိပ်ကမ်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ တရားဝင်ဖွင့်လှစ်မှုကို "Portopia 81" ဟုအမည်ပေးထားသည့် ကုန်စည်ပြပွဲနှင့်အတူ ကျင်းပခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် လက်ရှိအချိန်တွင် ဟယ်လီကော်ပတာရပ်နားကွင်း၊ ဟိုတယ်များ၊ ပြပွဲစင်တာကြီးများ၊ ယူစီစီကော်ဖီပြတိုက်၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် IKEA စတိုးနှင့် ပန်းခြံများစွာပါဝင်သည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလိုအလျောက်ဆိုက်ရောက်ထွက်ခွာစနစ်ဖြင့် မောင်းနှင်သည့် ပေါ့အိုင်လန်ရထားလိုင်း (ポートアイランド線) သည် ဆိပ်ကမ်းကျွန်းမှ ဆန်းနိုမိယဘူတာနှင့် ခိုးဘဲလေဆိပ်များကို ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==အကြောင်းအရာ== *ဧရိယာ - ၈.၃၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ<ref>{{Cite web|url=https://www.city.kobe.lg.jp/a74134/kurashi/access/harbor/shisetsu.html|title=神戸市：海空陸の総合ターミナル 港湾施設|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814092618/https://www.city.kobe.lg.jp/a74134/kurashi/access/harbor/shisetsu.html|archive-date=14 August 2021|url-status=dead}}</ref> *အဆောက်အဦများ **တက္ကသိုလ်များ - ခိုးဘဲအမျိုးသမီးတက္ကသိုလ်နှင့် ခိုးဘဲဂခုအင်းတက္ကသိုလ် **ဆေးရုံများ - ခိုးဘဲမြို့ဆေးဝါးစင်တာအထွေထွေကုဆေးရုံနှင့် ဟယောဂိုခရိုင်ခိုးဘဲကလေးဆေးရုံ **ဟိုတယ်များ **ခိုးဘဲပြခန်းစင်တာ **ခိုးဘဲကွန်ဗန်းရှင်းစင်တာ **ဟယ်လီကော်ပတာရပ်နားကွင်း **ပညာရေးအင်စတီကျုများ - ရိခန်းခိုးဘဲစင်တာ (ဤစင်တာတွင် ဖုဂခုစူပါကွန်ပျူတာ ရှိသည်။) **ကမ္ဘာ့အထိမ်းအမှတ်ခန်းမ **ခိုးဘဲတိရစ္ဆာန်တိုင်းပြည် ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Port Island}} *{{cite web |title=Port of Kobe |url=http://www.city.kobe.jp/cityoffice/39/port/port/shisetsu_e.htm |website=Kobe City Government |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080109022846/http://www.city.kobe.jp/cityoffice/39/port/port/shisetsu_e.htm |archivedate=9 January 2008}} {{coord|34|40|N|135|13|E|type:isle_region:JP-28|display=title}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] qo8pyqxe3zjmv89wi2bfm9j792n4age 1058121 1058120 2026-10-15T14:23:18Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ခိုးဘဲမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058121 wikitext text/x-wiki [[Image:PortIslandCloseup 2003262.jpg|thumb|right|ဆိပ်ကမ်းကျွန်း]] '''ဆိပ်ကမ်းကျွန်း''' (ポートアイランド, Pōto Airando) သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[ခိုးဘဲမြို့]]၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်ရှိ လူလုပ်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပထမအဆင့်ကို ၁၉၆၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်အကြား၊ ဒုတိယအဆင့်ကို ၁၉၈၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အကြားတွင် ခိုးဘဲဆိပ်ကမ်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ တရားဝင်ဖွင့်လှစ်မှုကို "Portopia 81" ဟုအမည်ပေးထားသည့် ကုန်စည်ပြပွဲနှင့်အတူ ကျင်းပခဲ့သည်။ ကျွန်းသည် လက်ရှိအချိန်တွင် ဟယ်လီကော်ပတာရပ်နားကွင်း၊ ဟိုတယ်များ၊ ပြပွဲစင်တာကြီးများ၊ ယူစီစီကော်ဖီပြတိုက်၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် IKEA စတိုးနှင့် ပန်းခြံများစွာပါဝင်သည့် နေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလိုအလျောက်ဆိုက်ရောက်ထွက်ခွာစနစ်ဖြင့် မောင်းနှင်သည့် ပေါ့အိုင်လန်ရထားလိုင်း (ポートアイランド線) သည် ဆိပ်ကမ်းကျွန်းမှ ဆန်းနိုမိယဘူတာနှင့် ခိုးဘဲလေဆိပ်များကို ပြေးဆွဲလျက်ရှိသည်။ ==အကြောင်းအရာ== *ဧရိယာ - ၈.၃၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ<ref>{{Cite web|url=https://www.city.kobe.lg.jp/a74134/kurashi/access/harbor/shisetsu.html|title=神戸市：海空陸の総合ターミナル 港湾施設|access-date=12 October 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814092618/https://www.city.kobe.lg.jp/a74134/kurashi/access/harbor/shisetsu.html|archive-date=14 August 2021|url-status=dead}}</ref> *အဆောက်အဦများ **တက္ကသိုလ်များ - ခိုးဘဲအမျိုးသမီးတက္ကသိုလ်နှင့် ခိုးဘဲဂခုအင်းတက္ကသိုလ် **ဆေးရုံများ - ခိုးဘဲမြို့ဆေးဝါးစင်တာအထွေထွေကုဆေးရုံနှင့် ဟယောဂိုခရိုင်ခိုးဘဲကလေးဆေးရုံ **ဟိုတယ်များ **ခိုးဘဲပြခန်းစင်တာ **ခိုးဘဲကွန်ဗန်းရှင်းစင်တာ **ဟယ်လီကော်ပတာရပ်နားကွင်း **ပညာရေးအင်စတီကျုများ - ရိခန်းခိုးဘဲစင်တာ (ဤစင်တာတွင် ဖုဂခုစူပါကွန်ပျူတာ ရှိသည်။) **ကမ္ဘာ့အထိမ်းအမှတ်ခန်းမ **ခိုးဘဲတိရစ္ဆာန်တိုင်းပြည် ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category|Port Island}} *{{cite web |title=Port of Kobe |url=http://www.city.kobe.jp/cityoffice/39/port/port/shisetsu_e.htm |website=Kobe City Government |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080109022846/http://www.city.kobe.jp/cityoffice/39/port/port/shisetsu_e.htm |archivedate=9 January 2008}} {{coord|34|40|N|135|13|E|type:isle_region:JP-28|display=title}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ခိုးဘဲမြို့ရှိ လူလုပ်ကျွန်းများ]] hd62ljpkkkphiyile2q7cr46gotpq91 0 292770 1058195 1057694 2026-10-15T17:40:42Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058195 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Caroline Herschel | image = 1829 Melchior Gommar Tieleman, Ölgemälde Caroline Herschel Hannover.tif | caption = Portrait {{circa}} 1829 | birth_name = Caroline Lucretia Herschel | birth_date = {{birth date|1750|3|16|df=y}} | birth_place = [[:en:Hanover]], [[:en:Electorate of Hanover]], [[မြင့်မြတ်သော ရောမအင်ပါယာ ]] | residence = <!-- |nationality = German --> | relatives = [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]] (အစ်ကို)၊ [[ဂျွန် ဟာရှယ်]](တူ) | death_date = {{death date and age|1848|1|9|1750|3|16|df=y}} | death_place = Hanover, [[:en:Kingdom of Hanover]], [[:en:German Confederation]] | field = [[နက္ခတ္တဗေဒ]] | workplaces = | known_for = Discovery of many [[:en:celestial object|celestial objects]] | awards = [[:en:Gold Medal of the Royal Astronomical Society|တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒအသင်း ရွှေတံဆိပ်ဆု]] (1828)<br/>[[:en:Gold Medal for Science (Prussia)]] (1846) | religion = | footnotes = }} '''ကယ်ရိုလိုင်း လူကရီရှာ ဟာရှယ်''' (Caroline Lucretia Herschel<ref>{{Cite web |date=2022-10-25 |title=Caroline Herschel – Biography, Facts and Pictures |url=https://www.famousscientists.org/caroline-herschel/ |website=www.famousscientists.org |access-date=2023-09-10 |language=en-US}}</ref>) (၁၇၅၀ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက် – ၁၈၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်) သည် ဂျာမန်-ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{cite web | url=https://www.britannica.com/biography/Caroline-Lucretia-Herschel | title=Caroline Herschel &#124; Biography, Discoveries, & Facts |website=Britannica | date=5 January 2024 |access-date=2026-02-04}}</ref><ref>{{Cite web |title=Caroline Lucretia Herschel {{!}} History {{!}} Research Starters {{!}} EBSCOhost |url=https://www.ebsco.com/ |access-date=2026-10-01 |website=EBSCO |language=en}}</ref>{{efn|Born in Germany with German ancestry, she spent most of her life and career in England.}} သူမ၏ နက္ခတ္တဗေဒပညာရပ်အတွက် အထင်ရှားဆုံး ပံ့ပိုးမှုများမှာ [[ကြယ်တံခွန်]]များစွာကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့ထဲတွင် သူမ၏အမည်ကို အစွဲပြုအမည်ပေးထားသော အချိန်မှန်ပြန်လည်ပေါ်ပေါက်သည့် ကြယ်တံခွန် 35P/Herschel–Rigollet လည်း ပါဝင်သည်။<ref name="Nysewander, Melissa 1998">{{Cite book |last=Nysewander |first=Melissa |title=Caroline Herschel. Biographies of Women Mathematicians |place=Atlanta |publisher=Agnes Scott College |year=1998}}</ref> သူမသည် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် [[ဝီလျံ ဟာရှယ်]]၏ ညီမဖြစ်ပြီး သူမ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကာလ အများစုတွင် အစ်ကိုဖြစ်သူနှင့်အတူ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ [[ဂျာမနီ]]တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး [[အင်္ဂလန်]]တွင် နှစ်ပေါင်း ၅၀ နေထိုင်ခဲ့ကာ ၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီသို့ ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမသည် ပထမဆုံး အမျိုးသမီး ပရော်ဖက်ရှင်နယ် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်ဖြစ်သကဲ့သို့ သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးအဖြစ် လစာရရှိခဲ့သည့် ပထမဆုံးအမျိုးသမီးနှင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် အစိုးရရာထူးကို ရရှိခဲ့သည့် ပထမဆုံးအမျိုးသမီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=Caroline Herschel: the first paid female astronomer {{!}} Royal Museums Greenwich |url=https://www.rmg.co.uk/stories/space-astronomy/caroline-herschel-first-paid-female-astronomer |access-date=2026-10-01 |website=www.rmg.co.uk |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Liu |first=Michael |date=2023-08-22 |title=Caroline Herschel was the first female astronomer, but she still lacks name recognition two centuries later |url=https://dornsife.usc.edu/news/stories/caroline-herschelfirst-female-astronomer/ |access-date=2026-10-01 |website=USC Dornsife News |language=en-US}}</ref> ထို့အပြင် တော်ဝင်အသင်း၏ ''Philosophical Transactions'' စာစောင်တွင် သိပ္ပံဆိုင်ရာတွေ့ရှိချက်များကို ပထမဆုံးထုတ်ဝေခဲ့သည့် အမျိုးသမီး၊ တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒအသင်း၏ ရွှေတံဆိပ်ဆုကို ၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးရရှိခဲ့သည့် အမျိုးသမီးနှင့် ၁၈၃၅ ခုနှစ်တွင် မေရီ ဆမ်မာဗီးလ်နှင့်အတူ တော်ဝင်နက္ခတ္တဗေဒအသင်း၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပထမဆုံးခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည့် အမျိုးသမီးလည်း ဖြစ်သည်။<ref name=":6">{{Cite book |last=Schiebinger|first=Londa |title=The mind has no sex?: women in the origins of modern science |url=https://archive.org/details/mindhasnosexwome00schi|publisher=Harvard University Press|year=1989|location=Cambridge, Mass.|pages=[https://archive.org/details/mindhasnosexwome00schi/page/274 263]}}</ref> ၁၈၃၈ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန်တော်ဝင်အကယ်ဒမီ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်။ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် သူမ၏ ၉၆ နှစ်ပြည့်မွေးနေ့၌ ပရပ်ရှားဘုရင် ဖရက်ဒရစ် ဝီလျံ ၄ က သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ ရွှေတံဆိပ်ဆုကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်။<ref name=Memoir>{{cite book |last=Herschel |first=Caroline Lucretia |editor1-last=Herschel|editor1-first=Mrs. John |title=Memoir and Correspondence of Caroline Herschel |year=1876 |publisher=John Murray, Albemarle Street |location=London |url=http://digital.library.upenn.edu/women/herschel/memoir/memoir.html }}</ref> ==မှတ်စု== {{Notelist}} ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၇၅၀|၁၈၄၈}} [[ကဏ္ဍ:ဗြိတိသျှ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]] 3muwv2vwkahpzgznfjmkfe6uz24ta41 0 292793 1058157 1057743 2026-10-15T17:08:54Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058157 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | name = Henrietta Swan Leavitt | image = Henrietta Swan Leavitt.jpg | alt = Upper body and face of Henrietta Swan Leavitt | caption = Leavitt, c. 1898 | birth_date = {{birth date|1868|07|4}} | birth_place = [[:en:Lancaster, Massachusetts]], U.S. | death_date = {{death date and age|1921|12|12|1868|07|4}} | death_place = [[:en:Cambridge, Massachusetts]], U.S. | field = [[နက္ခတ္တဗေဒ]] | workplaces = [[ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်]], Oberlin College | education = {{ubl|[[:en:Oberlin College]]|[[:en:Society for the Collegiate Instruction of Women]] ([[:en:Bachelor of Science|BS]])}} | known_for = Leavitt's Law: the [[:en:period-luminosity relation]]ship for [[:en:Cepheid variable]]s }} '''ဟင်ရီယက်တာ ဆွမ် လီဗစ်''' (Henrietta Swan Leavitt; အသံထွက် — လီဗစ်၊ ၁၈၆၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက် – ၁၉၂၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်) သည် အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်။<ref>{{Cite book |last1=Shearer |first1=Benjamin F. |title=Notable women in the physical sciences: a biographical dictionary |url=https://archive.org/details/isbn_9780313293030 |last2=Shearer |first2=Barbara Smith |date=1997 |publisher=Greenwood press |isbn=978-0-313-29303-0 |location=Westport (Conn.)}}</ref> နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အလွန်ဝေးကွာသော အကွာအဝေးများကို ထိရောက်စွာ တိုင်းတာနိုင်သည့် နည်းလမ်းကို သူမ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် [[စကြဝဠာ]]၏ အရွယ်အစားနှင့် သဘောသဘာဝအပေါ် လူသားတို့၏ နားလည်မှု ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်။ သူမသည် ရက်ဒ်ကလစ်ဖ်ကောလိပ် (Radcliffe College) မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီး ဟားဗတ်ကောလိပ် နက္ခတ္တလေ့လာရေးစခန်း (Harvard College Observatory) တွင် လူသားကွန်ပျူတာအဖြစ် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်။ သူမ၏တာဝန်မှာ [[ကြယ်]]များ၏ တည်နေရာနှင့် တောက်ပမှုတို့ကို စာရင်းပြုစုနိုင်ရန် ဓာတ်ပုံပြားများကို တိုင်းတာစစ်ဆေးခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုလုပ်ငန်းမှတစ်ဆင့် သူမသည် စီဖီးယပ် ပြောင်းလဲကြယ်များ (Cepheid variables) ၏ တောက်ပမှုနှင့် အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလတို့အကြား ဆက်နွှယ်မှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ လီဗစ်၏ တွေ့ရှိချက်ကြောင့် အခြားဂလက်ဆီများအထိ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များအတွက် ပထမဆုံး စံအလင်းရင်းမြစ် (standard candle) ကို ရရှိလာခဲ့သည်။<ref name="1777Variables">{{cite journal |title=1777 variables in the Magellanic Clouds |last=Leavitt |first=Henrietta S. |date=1908 |journal=Annals of Harvard College Observatory |volume=60 |pages=87–108 |url= https://articles.adsabs.harvard.edu/pdf/1908AnHar..60...87L |bibcode=1907AnHar..60...87L}}</ref><ref name="VariableStars">{{cite journal |last1=Leavitt |first1=Henrietta S. |last2=Pickering |first2=Edward C. |date=March 1912 |title=Periods of 25 Variable Stars in the Small Magellanic Cloud |journal=Harvard College Observatory Circular |volume=173 |pages=1–3 |url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1912HarCi.173....1L/0000003.000.html |bibcode=1912HarCi.173....1L}}</ref> လီဗစ်သည် စီဖီးယပ်ပြောင်းလဲပကြယ်များအတွက် အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလနှင့် တောက်ပမှုတို့၏ ဆက်နွှယ်ချက်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း (တစ်ခါတစ်ရံ “လီဗစ်၏ နိယာမ” ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်) မတိုင်မီက ကြယ်တစ်လုံးနှင့် ကမ္ဘာအကြား အကွာအဝေးကို တိုင်းတာရန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ အသုံးပြုနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းမှာ ကြယ်၏ ပါရာလက်စ် (stellar parallax) ကို အခြေခံသည့် နည်းလမ်းဖြစ်သည်။ ထိုနည်းလမ်းများကို [[အလင်းနှစ်]] ရာဂဏန်းမျှအကွာအဝေးအထိသာ တိုင်းတာရာတွင် အသုံးပြုနိုင်သည်။ လီဗစ်၏ အရေးပါသော ထိုးထွင်းသိမြင်မှုမှာ မည်သူမျှ [[မက်ဂျလန်ငယ်တိမ်တိုက်]] (Small Magellanic Cloud) ၏ အကွာအဝေးကို မသိရှိသော်လည်း ၎င်းအတွင်းရှိ ကြယ်များအားလုံးသည် ကမ္ဘာမှ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တူညီသောအကွာအဝေးတွင် ရှိနေကြရမည်ဟူသော အချက်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုတိမ်တိုက်အတွင်းရှိ ကြယ်အချို့၏ အလင်းပြောင်းလဲမှုကာလနှင့် ကမ္ဘာမှ မြင်ရသည့် တောက်ပမှုတို့အကြား သူမ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော ဆက်နွှယ်ချက်သည် ထိုကြယ်များ၏ ပကတိတောက်ပမှု (absolute brightness) အကြားရှိ ဆက်နွှယ်ချက်ကို ထင်ဟပ်စေသည်။ အလားတူအမျိုးအစားရှိ အနီးအနားကြယ်တစ်လုံး၏ အကွာအဝေးကို ပါရာလက်စ်နည်းဖြင့် တိုင်းတာကာ ထိုဆက်နွှယ်ချက်ကို ချိန်ညှိသတ်မှတ်ပြီးနောက် သူမ၏ တွေ့ရှိချက်သည် အလွန်ဝေးကွာသော အကွာအဝေးများအထိ တိုင်းတာနိုင်သည့် စံနှုန်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်။ လီဗစ် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် [[အက်ဒ်ဝင် ဟပ်ဘယ်လ်]]သည် [[အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ|အန်ဒရိုမီဒါ နက်ဗျူလာ]]အပါအဝင် [[နက်ဗျူလာ]]အများအပြားအတွင်းရှိ စီဖီးယပ်ပြောင်းလဲကြယ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ထို့နောက် လီဗစ်၏ နိယာမကို အသုံးပြု၍ ထိုကြယ်များ၏ အကွာအဝေးကို တွက်ချက်ခဲ့ရာ ၎င်းတို့သည် [[နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ]]၏ အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ပါဝင်နေနိုင်ရန် အလွန်ဝေးကွာနေကြောင်းနှင့် သီးခြားဂလက်ဆီများဖြစ်ကြောင်း သိရှိလာခဲ့သည်။ ယင်းတွေ့ရှိချက်ကြောင့် စကြဝဠာ၏ အရွယ်အစားနှင့် ပတ်သက်၍ နက္ခတ္တဗေဒလောကတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော “ကြီးမားသော အငြင်းပွားမှု” (Great Debate) ကို အဆုံးသတ်နိုင်ခဲ့သည်။ နောက်ပိုင်းတွင် ဟပ်ဘယ်လ်သည် လီဗစ်၏ နိယာမကို ဂလက်ဆီများ၏ [[အနီရောင်အရွေ့]]များနှင့် ပေါင်းစပ်အသုံးပြုကာ စကြဝဠာသည် ပြန့်ကားလျက်ရှိကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်။ ယင်းကို ဟပ်ဘယ်လ်၏ နိယာမ (Hubble's law) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။<ref>{{Cite web |last=Communications |first=CfA |date=2018-07-05 |title=Henrietta Swan Leavitt's research transformed astronomy |url=https://news.harvard.edu/gazette/story/2018/07/henrietta-swan-leavitts-research-transformed-astronomy/ |access-date=2025-12-08 |website=Harvard Gazette |language=en-US}}</ref> ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၈၆၈|၁၉၂၁}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]] nkq69epg1y7nvxh44ajekrjb61aidf3 100 292871 1058306 1058064 2026-10-16T06:47:09Z Salai Rungtoi 22844 1058306 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=14|content= <!-- All news items below this line --> '''နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး''' *[[မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံရေး]] **[[ထိုင်းနိုင်ငံ]]တွင် နေထိုင်လုပ်ကိုင်နေသော မြန်မာအလုပ်သမား အရေအတွက်မှာ ၄.၁ သန်း ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း ထိုင်းနိုင်ငံ အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်။ [https://burmese.dvb.no/post/795861 (DVB)] *[[မြန်မာ–ဘီလာရုဇ် ဆက်ဆံရေး]] **[[ဘီလာရုဇ်နိုင်ငံ|ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံ]]ရှိ ဘဏ်နှစ်ခုမှ ပို့ကုန်ချေးငွေ ရယူရေးနှင့် [[မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်|မြန်မာဗဟိုဘဏ်]]ထံမှ ကျပ် ၂.၁ ထရီလီယံအထိ ချေးယူမည့် အစီအစဉ်များကို [[တတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်|ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်]]တွင် အတည်ပြုလိုက်သည်။ [https://www.moi.gov.mm/index.php/news/89361 (MOI)] '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' *[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] **[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]၏ အမိန့်အမှတ် ၈၂/၂၀၂၆ ဖြင့် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ရာပြည့်]] အား [[ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒေါက်တာ [[ကိုကိုလွင် (ဒေါက်တာ)|ကိုကိုလွင်]] အား [[လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန|လူမှုဝန်ထမ်း၊ ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/index.php/news/89353 (MOI)] **[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]၏ အမိန့်အမှတ် ၈၁/၂၀၂၆ ဖြင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦး[[ထွန်းအောင်]] အား [[ဒီဂျစ်တယ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန]] ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲတာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/index.php/news/89351 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} q2l8semujtmetsxm3198byah2phqcmn 100 292872 1058302 1058020 2026-10-16T06:25:23Z Salai Rungtoi 22844 1058302 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=15|content= <!-- All news items below this line --> '''နိုင်ငံရေးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲများ''' *[[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] **[[နိုင်ငံတော် သမ္မတရုံး|နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး]]က အမိန့်အမှတ် ၈၄ /၂၀၂၆ ဖြင့် [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)မှ ဗိုလ်ချုပ်ကျော်ကျော်ဟန် အားခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်။ [https://www.moi.gov.mm/news/89390 (MOI)] <!-- All news items above this line -->}} 8qyt7mn1t2olvir101ckwgo8t20rsin 0 292873 1058094 1058060 2026-10-15T13:12:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* မြို့ပြနှင့် ဒေသများ */ 1058094 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ဟချိဂျောဂျိမ | image = Hachijojimaview-fromosakahill-2018-5-7.jpg | image_caption = Hachijō-fuji and the smaller island of [[Hachijō-kojima]] (left) as seen from Osaka Tunnel, 2018 | image_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Japan complete | native_name = {{nobold|八丈島}} | native_name_link = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|33|06|34|N|139|47|29|E|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 62.52 | length_km = 14 | width_km = 7.5 | coastline_km = 58.91 | highest_mount = | elevation_m = 854.3 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] | population = 7522 | population_as_of = March 2018 | density_km2 = | ethnic_groups = }} '''ဟချိဂျောဂျိမ''' (八丈島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းတည်ရှိသည့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၊ အထူးရပ်ကွက်များ၏ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး သည် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သောနေထိုင်သူများသည် ဟချိဂျောဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဂျောမွန်းခေတ်ကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]ကာလတွင် အပြစ်သားများကို နှင်ထုတ်သည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကြံပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် ကျွန်းသည် လျှို့ဝှက်ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဟချိဂျောဂျိမ၏ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၃,၀၀၀ မီလီမီတာ (၁၂၀ လက်မ)ခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းသည်သည် ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အခြားသက်ရှိများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အိဇုကျွန်းဇု၏ အမြင့်ဆုံးထောင်ထိပ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ထိပ်သည့် အဆင့် စီ (C) ရှိသည့် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသို့ သွားမည်ဆိုပါက လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေများကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်းများ၊ ရေပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ ဟိုတယ်များ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောင်တက်သမားများ၊ ဒိုင်ဗင်ပစ်သမားများနှင့် ရေလွှာလျှောစီးသူများအကြားတွင် အထူးထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းတွင် ရှိမဇုရှိနှင်င့ ခုဆယကဲ့သို့သော ဂျပန်အစားအစာများ၏ ဒေသပုံစံပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုများကို စားသုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စားစရာများတွင် "အရှိတဘ" ဟုခေါ်သည့် ဒေသပေါက်အပင်ကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ===တည်နေရာ=== ဟချိဂျောဂျိမသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) သို့မဟုတ် အိဇုကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="japan encyclopedia">{{cite encyclopedia |last=Frédéric |first=Louis |author-link=Louis Frédéric |encyclopedia=Japan Encyclopedia |title=Hachijō-shima |year=2002 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=[[Harvard University Press]] |series=Harvard University Press Reference Library |isbn=0-674-00770-0 |lccn=2001052570 |page=273}} Translated by Käthe Roth.</ref><ref name="ponsonby 1962">{{cite book |title=Sovereign and Subject |first=Richard |last=Ponsonby-Fane |author-link=Richard Ponsonby-Fane |page=332 |publisher=Ponsonby Memorial Society |year=1962}}</ref> ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]]သည် ဟချိဂျောဂျိမ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို နိရှိယမတောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၄၉ မိုင်) တွင် [[မိခုရဂျိမ]] နှင့် တောင်ဘက် ၆၄ ကီလိုမီတာခန့် (၄၀ မိုင်) တွင် [[အအိုဂရှိမ]]တို့ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name="encyclopedia of japan 2012">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Fuji-Hakone-Izu National Park |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-13 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=2007-08-25}}</ref> ===မြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== ကျွန်းပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသောမြို့ပြမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် အနီးအနားရှိ ဟချိဂျောခိုဂျိမနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref name="hachijo overview">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |script-title=ja:八丈町の概要 |trans-title=Overview of Hachijō |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508194202/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |url-status=dead}}</ref> မြို့ကို အပိုင်းငါးခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိဆွတ်နဲ (三根), နခနိုဂို (中之郷), ခရှိတတဲ (樫立), ဆုအဲယောရှိ (末吉) နှင့် အိုးဂခို (大賀郷) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hachijo overview"/> ===လူဦးရေ=== ===ဘာသာစကား=== ===ရာသီဥတု=== ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== ==သမိုင်း== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Noboryou pass Hachijojima 2007-03-16.jpg|Mt Hachijō-Fuji and Hachijō-Kojima island seen from the Noboryō Pass File:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|Tamaishigaki: walls built by convicts exiled on Hachijō-jima in the Edo Period File:Hachijojima karadaki 2007-03-16.jpg|The Karataki waterfall, in the hills around Mt. Mihara File:Hachijo taiko 2007-03-21.jpg|[[Taiko]] drummers wearing [[kimono]] made from kihachijō cloth File:Hachijojima freesia festival 2007-03-21.jpg|Freesia Festival File:Hachijojima aloe 2007-03-20.jpg|[[Aloe]] growing on Mt. Hachijō-Fuji File:Hachijojima.JPG|Hachijō-jima view File:Hachijojima Kurosuna.JPG|View from the top of the rock at Kurosuna, Hachijō </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hachijojima}} *[http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html Hachijojima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} *{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/064_hachijojima.pdf |title=Hachijojima: National catalogue of the active volcanoes in Japan |publisher=[[Japan Meteorological Agency]]}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G11.html Hachijo Jima Volcano Group] – Geological Survey of Japan *{{cite gvp |name=Hachijojima |vn=284050 |access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] qpvdbjyzq8sza2cfbltanfxzqjt1rhz 1058095 1058094 2026-10-15T13:14:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* လူဦးရေ */ 1058095 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ဟချိဂျောဂျိမ | image = Hachijojimaview-fromosakahill-2018-5-7.jpg | image_caption = Hachijō-fuji and the smaller island of [[Hachijō-kojima]] (left) as seen from Osaka Tunnel, 2018 | image_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Japan complete | native_name = {{nobold|八丈島}} | native_name_link = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|33|06|34|N|139|47|29|E|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 62.52 | length_km = 14 | width_km = 7.5 | coastline_km = 58.91 | highest_mount = | elevation_m = 854.3 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] | population = 7522 | population_as_of = March 2018 | density_km2 = | ethnic_groups = }} '''ဟချိဂျောဂျိမ''' (八丈島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းတည်ရှိသည့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၊ အထူးရပ်ကွက်များ၏ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး သည် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သောနေထိုင်သူများသည် ဟချိဂျောဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဂျောမွန်းခေတ်ကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]ကာလတွင် အပြစ်သားများကို နှင်ထုတ်သည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကြံပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် ကျွန်းသည် လျှို့ဝှက်ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဟချိဂျောဂျိမ၏ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၃,၀၀၀ မီလီမီတာ (၁၂၀ လက်မ)ခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းသည်သည် ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အခြားသက်ရှိများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အိဇုကျွန်းဇု၏ အမြင့်ဆုံးထောင်ထိပ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ထိပ်သည့် အဆင့် စီ (C) ရှိသည့် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသို့ သွားမည်ဆိုပါက လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေများကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်းများ၊ ရေပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ ဟိုတယ်များ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောင်တက်သမားများ၊ ဒိုင်ဗင်ပစ်သမားများနှင့် ရေလွှာလျှောစီးသူများအကြားတွင် အထူးထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းတွင် ရှိမဇုရှိနှင်င့ ခုဆယကဲ့သို့သော ဂျပန်အစားအစာများ၏ ဒေသပုံစံပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုများကို စားသုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စားစရာများတွင် "အရှိတဘ" ဟုခေါ်သည့် ဒေသပေါက်အပင်ကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ===တည်နေရာ=== ဟချိဂျောဂျိမသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) သို့မဟုတ် အိဇုကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="japan encyclopedia">{{cite encyclopedia |last=Frédéric |first=Louis |author-link=Louis Frédéric |encyclopedia=Japan Encyclopedia |title=Hachijō-shima |year=2002 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=[[Harvard University Press]] |series=Harvard University Press Reference Library |isbn=0-674-00770-0 |lccn=2001052570 |page=273}} Translated by Käthe Roth.</ref><ref name="ponsonby 1962">{{cite book |title=Sovereign and Subject |first=Richard |last=Ponsonby-Fane |author-link=Richard Ponsonby-Fane |page=332 |publisher=Ponsonby Memorial Society |year=1962}}</ref> ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]]သည် ဟချိဂျောဂျိမ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို နိရှိယမတောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၄၉ မိုင်) တွင် [[မိခုရဂျိမ]] နှင့် တောင်ဘက် ၆၄ ကီလိုမီတာခန့် (၄၀ မိုင်) တွင် [[အအိုဂရှိမ]]တို့ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name="encyclopedia of japan 2012">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Fuji-Hakone-Izu National Park |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-13 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=2007-08-25}}</ref> ===မြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== ကျွန်းပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသောမြို့ပြမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် အနီးအနားရှိ ဟချိဂျောခိုဂျိမနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref name="hachijo overview">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |script-title=ja:八丈町の概要 |trans-title=Overview of Hachijō |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508194202/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |url-status=dead}}</ref> မြို့ကို အပိုင်းငါးခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိဆွတ်နဲ (三根), နခနိုဂို (中之郷), ခရှိတတဲ (樫立), ဆုအဲယောရှိ (末吉) နှင့် အိုးဂခို (大賀郷) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hachijo overview"/> ===လူဦးရေ=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟချိဂျောဂျိမတွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။<ref name="hachijo_population_2018">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |script-title=ja:人口 八丈町 |trans-title=Population of Hachijō |language=ja |year=2018 |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=18 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708202250/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |archive-date=8 July 2017}}</ref> ===ဘာသာစကား=== ===ရာသီဥတု=== ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== ==သမိုင်း== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Noboryou pass Hachijojima 2007-03-16.jpg|Mt Hachijō-Fuji and Hachijō-Kojima island seen from the Noboryō Pass File:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|Tamaishigaki: walls built by convicts exiled on Hachijō-jima in the Edo Period File:Hachijojima karadaki 2007-03-16.jpg|The Karataki waterfall, in the hills around Mt. Mihara File:Hachijo taiko 2007-03-21.jpg|[[Taiko]] drummers wearing [[kimono]] made from kihachijō cloth File:Hachijojima freesia festival 2007-03-21.jpg|Freesia Festival File:Hachijojima aloe 2007-03-20.jpg|[[Aloe]] growing on Mt. Hachijō-Fuji File:Hachijojima.JPG|Hachijō-jima view File:Hachijojima Kurosuna.JPG|View from the top of the rock at Kurosuna, Hachijō </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hachijojima}} *[http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html Hachijojima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} *{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/064_hachijojima.pdf |title=Hachijojima: National catalogue of the active volcanoes in Japan |publisher=[[Japan Meteorological Agency]]}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G11.html Hachijo Jima Volcano Group] – Geological Survey of Japan *{{cite gvp |name=Hachijojima |vn=284050 |access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 0kuq3trqcg71et3mroyjwk2j494wxyg 1058096 1058095 2026-10-15T13:18:41Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဘာသာစကား */ 1058096 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ဟချိဂျောဂျိမ | image = Hachijojimaview-fromosakahill-2018-5-7.jpg | image_caption = Hachijō-fuji and the smaller island of [[Hachijō-kojima]] (left) as seen from Osaka Tunnel, 2018 | image_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Japan complete | native_name = {{nobold|八丈島}} | native_name_link = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|33|06|34|N|139|47|29|E|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 62.52 | length_km = 14 | width_km = 7.5 | coastline_km = 58.91 | highest_mount = | elevation_m = 854.3 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] | population = 7522 | population_as_of = March 2018 | density_km2 = | ethnic_groups = }} '''ဟချိဂျောဂျိမ''' (八丈島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းတည်ရှိသည့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၊ အထူးရပ်ကွက်များ၏ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး သည် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သောနေထိုင်သူများသည် ဟချိဂျောဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဂျောမွန်းခေတ်ကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]ကာလတွင် အပြစ်သားများကို နှင်ထုတ်သည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကြံပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် ကျွန်းသည် လျှို့ဝှက်ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဟချိဂျောဂျိမ၏ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၃,၀၀၀ မီလီမီတာ (၁၂၀ လက်မ)ခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းသည်သည် ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အခြားသက်ရှိများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အိဇုကျွန်းဇု၏ အမြင့်ဆုံးထောင်ထိပ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ထိပ်သည့် အဆင့် စီ (C) ရှိသည့် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသို့ သွားမည်ဆိုပါက လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေများကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်းများ၊ ရေပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ ဟိုတယ်များ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောင်တက်သမားများ၊ ဒိုင်ဗင်ပစ်သမားများနှင့် ရေလွှာလျှောစီးသူများအကြားတွင် အထူးထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းတွင် ရှိမဇုရှိနှင်င့ ခုဆယကဲ့သို့သော ဂျပန်အစားအစာများ၏ ဒေသပုံစံပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုများကို စားသုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စားစရာများတွင် "အရှိတဘ" ဟုခေါ်သည့် ဒေသပေါက်အပင်ကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ===တည်နေရာ=== ဟချိဂျောဂျိမသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) သို့မဟုတ် အိဇုကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="japan encyclopedia">{{cite encyclopedia |last=Frédéric |first=Louis |author-link=Louis Frédéric |encyclopedia=Japan Encyclopedia |title=Hachijō-shima |year=2002 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=[[Harvard University Press]] |series=Harvard University Press Reference Library |isbn=0-674-00770-0 |lccn=2001052570 |page=273}} Translated by Käthe Roth.</ref><ref name="ponsonby 1962">{{cite book |title=Sovereign and Subject |first=Richard |last=Ponsonby-Fane |author-link=Richard Ponsonby-Fane |page=332 |publisher=Ponsonby Memorial Society |year=1962}}</ref> ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]]သည် ဟချိဂျောဂျိမ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို နိရှိယမတောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၄၉ မိုင်) တွင် [[မိခုရဂျိမ]] နှင့် တောင်ဘက် ၆၄ ကီလိုမီတာခန့် (၄၀ မိုင်) တွင် [[အအိုဂရှိမ]]တို့ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name="encyclopedia of japan 2012">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Fuji-Hakone-Izu National Park |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-13 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=2007-08-25}}</ref> ===မြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== ကျွန်းပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသောမြို့ပြမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် အနီးအနားရှိ ဟချိဂျောခိုဂျိမနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref name="hachijo overview">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |script-title=ja:八丈町の概要 |trans-title=Overview of Hachijō |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508194202/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |url-status=dead}}</ref> မြို့ကို အပိုင်းငါးခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိဆွတ်နဲ (三根), နခနိုဂို (中之郷), ခရှိတတဲ (樫立), ဆုအဲယောရှိ (末吉) နှင့် အိုးဂခို (大賀郷) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hachijo overview"/> ===လူဦးရေ=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟချိဂျောဂျိမတွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။<ref name="hachijo_population_2018">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |script-title=ja:人口 八丈町 |trans-title=Population of Hachijō |language=ja |year=2018 |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=18 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708202250/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |archive-date=8 July 2017}}</ref> ===ဘာသာစကား=== {{Main|ဟချိဂျောဘာသာစကား}} သမိုင်းကြောင်းအရ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပုံမှန်ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် အကွဲပြားဆုံးပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားသည် အရှေ့ပိုင်းဂျပန်ဘာသာစကားများထဲတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ အသုံးပြုနေကြဆဲ ဘာသာစကားဖြစ်သည်။<ref name="shibatani 1990">{{cite book |last=Shibatani |first=Masayoshi |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |title=The Languages of Japan |page=207 |isbn=978-0-521-36918-3}}</ref> သို့သော်လည်း အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ယူနက်စကို၏ ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံရသည်။<ref name="unesco hachijo">{{cite web |url=http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |title=UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger - Hachijō |publisher=[[UNESCO]] |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709192750/http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |url-status=dead}}</ref> ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် ဤဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="heinrich 2012">{{cite book |last=Heinrich |first=Patrick |place=Bristol |publisher=Multilingual Matters |year=2012 |title=The Making of Monolingual Japan: Language Ideology and Japanese Modernity |page=139 |isbn=978-1-84769-659-5}}</ref> ===ရာသီဥတု=== ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== ==သမိုင်း== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Noboryou pass Hachijojima 2007-03-16.jpg|Mt Hachijō-Fuji and Hachijō-Kojima island seen from the Noboryō Pass File:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|Tamaishigaki: walls built by convicts exiled on Hachijō-jima in the Edo Period File:Hachijojima karadaki 2007-03-16.jpg|The Karataki waterfall, in the hills around Mt. Mihara File:Hachijo taiko 2007-03-21.jpg|[[Taiko]] drummers wearing [[kimono]] made from kihachijō cloth File:Hachijojima freesia festival 2007-03-21.jpg|Freesia Festival File:Hachijojima aloe 2007-03-20.jpg|[[Aloe]] growing on Mt. Hachijō-Fuji File:Hachijojima.JPG|Hachijō-jima view File:Hachijojima Kurosuna.JPG|View from the top of the rock at Kurosuna, Hachijō </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hachijojima}} *[http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html Hachijojima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} *{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/064_hachijojima.pdf |title=Hachijojima: National catalogue of the active volcanoes in Japan |publisher=[[Japan Meteorological Agency]]}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G11.html Hachijo Jima Volcano Group] – Geological Survey of Japan *{{cite gvp |name=Hachijojima |vn=284050 |access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] jkuo7p5wj3kgfoeln0bcr8h8rjukf21 1058097 1058096 2026-10-15T13:22:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရာသီဥတု */ 1058097 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ဟချိဂျောဂျိမ | image = Hachijojimaview-fromosakahill-2018-5-7.jpg | image_caption = Hachijō-fuji and the smaller island of [[Hachijō-kojima]] (left) as seen from Osaka Tunnel, 2018 | image_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Japan complete | native_name = {{nobold|八丈島}} | native_name_link = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|33|06|34|N|139|47|29|E|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 62.52 | length_km = 14 | width_km = 7.5 | coastline_km = 58.91 | highest_mount = | elevation_m = 854.3 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] | population = 7522 | population_as_of = March 2018 | density_km2 = | ethnic_groups = }} '''ဟချိဂျောဂျိမ''' (八丈島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းတည်ရှိသည့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၊ အထူးရပ်ကွက်များ၏ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး သည် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သောနေထိုင်သူများသည် ဟချိဂျောဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဂျောမွန်းခေတ်ကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]ကာလတွင် အပြစ်သားများကို နှင်ထုတ်သည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကြံပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် ကျွန်းသည် လျှို့ဝှက်ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဟချိဂျောဂျိမ၏ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၃,၀၀၀ မီလီမီတာ (၁၂၀ လက်မ)ခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းသည်သည် ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အခြားသက်ရှိများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အိဇုကျွန်းဇု၏ အမြင့်ဆုံးထောင်ထိပ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ထိပ်သည့် အဆင့် စီ (C) ရှိသည့် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသို့ သွားမည်ဆိုပါက လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေများကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်းများ၊ ရေပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ ဟိုတယ်များ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောင်တက်သမားများ၊ ဒိုင်ဗင်ပစ်သမားများနှင့် ရေလွှာလျှောစီးသူများအကြားတွင် အထူးထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းတွင် ရှိမဇုရှိနှင်င့ ခုဆယကဲ့သို့သော ဂျပန်အစားအစာများ၏ ဒေသပုံစံပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုများကို စားသုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စားစရာများတွင် "အရှိတဘ" ဟုခေါ်သည့် ဒေသပေါက်အပင်ကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ===တည်နေရာ=== ဟချိဂျောဂျိမသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) သို့မဟုတ် အိဇုကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="japan encyclopedia">{{cite encyclopedia |last=Frédéric |first=Louis |author-link=Louis Frédéric |encyclopedia=Japan Encyclopedia |title=Hachijō-shima |year=2002 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=[[Harvard University Press]] |series=Harvard University Press Reference Library |isbn=0-674-00770-0 |lccn=2001052570 |page=273}} Translated by Käthe Roth.</ref><ref name="ponsonby 1962">{{cite book |title=Sovereign and Subject |first=Richard |last=Ponsonby-Fane |author-link=Richard Ponsonby-Fane |page=332 |publisher=Ponsonby Memorial Society |year=1962}}</ref> ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]]သည် ဟချိဂျောဂျိမ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို နိရှိယမတောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၄၉ မိုင်) တွင် [[မိခုရဂျိမ]] နှင့် တောင်ဘက် ၆၄ ကီလိုမီတာခန့် (၄၀ မိုင်) တွင် [[အအိုဂရှိမ]]တို့ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name="encyclopedia of japan 2012">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Fuji-Hakone-Izu National Park |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-13 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=2007-08-25}}</ref> ===မြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== ကျွန်းပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသောမြို့ပြမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် အနီးအနားရှိ ဟချိဂျောခိုဂျိမနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref name="hachijo overview">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |script-title=ja:八丈町の概要 |trans-title=Overview of Hachijō |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508194202/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |url-status=dead}}</ref> မြို့ကို အပိုင်းငါးခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိဆွတ်နဲ (三根), နခနိုဂို (中之郷), ခရှိတတဲ (樫立), ဆုအဲယောရှိ (末吉) နှင့် အိုးဂခို (大賀郷) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hachijo overview"/> ===လူဦးရေ=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟချိဂျောဂျိမတွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။<ref name="hachijo_population_2018">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |script-title=ja:人口 八丈町 |trans-title=Population of Hachijō |language=ja |year=2018 |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=18 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708202250/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |archive-date=8 July 2017}}</ref> ===ဘာသာစကား=== {{Main|ဟချိဂျောဘာသာစကား}} သမိုင်းကြောင်းအရ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပုံမှန်ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် အကွဲပြားဆုံးပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားသည် အရှေ့ပိုင်းဂျပန်ဘာသာစကားများထဲတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ အသုံးပြုနေကြဆဲ ဘာသာစကားဖြစ်သည်။<ref name="shibatani 1990">{{cite book |last=Shibatani |first=Masayoshi |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |title=The Languages of Japan |page=207 |isbn=978-0-521-36918-3}}</ref> သို့သော်လည်း အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ယူနက်စကို၏ ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံရသည်။<ref name="unesco hachijo">{{cite web |url=http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |title=UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger - Hachijō |publisher=[[UNESCO]] |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709192750/http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |url-status=dead}}</ref> ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် ဤဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="heinrich 2012">{{cite book |last=Heinrich |first=Patrick |place=Bristol |publisher=Multilingual Matters |year=2012 |title=The Making of Monolingual Japan: Language Ideology and Japanese Modernity |page=139 |isbn=978-1-84769-659-5}}</ref> ===ရာသီဥတု=== ဟချိဂျောဂျိမသည် စိုထိုင်းပြီး အပူပိုင်းနှင့်နီးစပ်သည့်ရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် သင့်တင့်စွာအေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးများပြားစွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံ ဆောင်းရာသီတွင် နည်းပါးသည်။<ref name="NOAA 2013">{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-II/JP/47678.TXT |title=Hachijojima Climate Normals 1961–1990 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date=5 January 2013 |url-status=live |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20130106095749/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/JP/47678.TXT |archive-date=6 January 2013}}</ref> {{Weather box |location = Hachijō-jima (1991−2020 normals, extremes 1906−present) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 21.5 |Feb record high C = 21.9 |Mar record high C = 22.7 |Apr record high C = 26.3 |May record high C = 27.4 |Jun record high C = 30.4 |Jul record high C = 35.5 |Aug record high C = 34.8 |Sep record high C = 33.2 |Oct record high C = 31.0 |Nov record high C = 26.4 |Dec record high C = 24.6 |Jan avg record high C = 18.5 |Feb avg record high C = 18.9 |Mar avg record high C = 20.3 |Apr avg record high C = 22.9 |May avg record high C = 25.6 |Jun avg record high C = 28.0 |Jul avg record high C = 30.9 |Aug avg record high C = 31.7 |Sep avg record high C = 30.9 |Oct avg record high C = 28.0 |Nov avg record high C = 24.4 |Dec avg record high C = 20.8 |year avg record high C = 32.0 |Jan high C = 12.9 |Feb high C = 13.5 |Mar high C = 15.8 |Apr high C = 18.9 |May high C = 21.8 |Jun high C = 24.1 |Jul high C = 27.7 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 27.6 |Oct high C = 23.8 |Nov high C = 20.0 |Dec high C = 15.6 |year high C = 20.9 |Jan mean C = 10.1 |Feb mean C = 10.4 |Mar mean C = 12.5 |Apr mean C = 15.8 |May mean C = 18.8 |Jun mean C = 21.3 |Jul mean C = 25.2 |Aug mean C = 26.5 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 21.0 |Nov mean C = 16.9 |Dec mean C = 12.7 |year mean C = 18.0 |Jan low C = 7.6 |Feb low C = 7.5 |Mar low C = 9.3 |Apr low C = 12.9 |May low C = 16.2 |Jun low C = 19.4 |Jul low C = 23.3 |Aug low C = 24.3 |Sep low C = 22.3 |Oct low C = 18.7 |Nov low C = 14.2 |Dec low C = 9.9 |year low C = 15.5 |Jan avg record low C = 3.0 |Feb avg record low C = 3.2 |Mar avg record low C = 4.7 |Apr avg record low C = 7.8 |May avg record low C = 12.5 |Jun avg record low C = 16.2 |Jul avg record low C = 20.4 |Aug avg record low C = 21.6 |Sep avg record low C = 18.7 |Oct avg record low C = 14.7 |Nov avg record low C = 10.1 |Dec avg record low C = 6.3 |year avg record low C = 2.0 |Jan record low C = -1.8 |Feb record low C = -2.0 |Mar record low C = 0.0 |Apr record low C = 4.5 |May record low C = 8.3 |Jun record low C = 11.5 |Jul record low C = 15.6 |Aug record low C = 16.7 |Sep record low C = 14.7 |Oct record low C = 10.4 |Nov record low C = 5.9 |Dec record low C = 0.3 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 201.7 |Feb precipitation mm = 205.5 |Mar precipitation mm = 296.5 |Apr precipitation mm = 215.2 |May precipitation mm = 256.7 |Jun precipitation mm = 390.3 |Jul precipitation mm = 254.1 |Aug precipitation mm = 169.5 |Sep precipitation mm = 360.5 |Oct precipitation mm = 479.1 |Nov precipitation mm = 277.4 |Dec precipitation mm = 200.2 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days=14.1 |Feb precipitation days=13.7 |Mar precipitation days=16.3 |Apr precipitation days=12.9 |May precipitation days=12.7 |Jun precipitation days=15.3 |Jul precipitation days=10.5 |Aug precipitation days=10.8 |Sep precipitation days=15.0 |Oct precipitation days=16.5 |Nov precipitation days=14.0 |Dec precipitation days=14.3 |Jan humidity = 68 |Feb humidity = 69 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 77 |May humidity = 84 |Jun humidity = 91 |Jul humidity = 92 |Aug humidity = 87 |Sep humidity = 86 |Oct humidity = 82 |Nov humidity = 74 |Dec humidity = 69 |year humidity = 79 |Jan sun = 84.9 |Feb sun = 87.8 |Mar sun = 124.5 |Apr sun = 139.4 |May sun = 148.5 |Jun sun = 87.1 |Jul sun = 137.3 |Aug sun = 185.9 |Sep sun = 139.6 |Oct sun = 107.1 |Nov sun = 102.6 |Dec sun = 100.4 |year sun = |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132429/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132430/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref>}} =Hachijō-jima temperature }} ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== ==သမိုင်း== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Noboryou pass Hachijojima 2007-03-16.jpg|Mt Hachijō-Fuji and Hachijō-Kojima island seen from the Noboryō Pass File:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|Tamaishigaki: walls built by convicts exiled on Hachijō-jima in the Edo Period File:Hachijojima karadaki 2007-03-16.jpg|The Karataki waterfall, in the hills around Mt. Mihara File:Hachijo taiko 2007-03-21.jpg|[[Taiko]] drummers wearing [[kimono]] made from kihachijō cloth File:Hachijojima freesia festival 2007-03-21.jpg|Freesia Festival File:Hachijojima aloe 2007-03-20.jpg|[[Aloe]] growing on Mt. Hachijō-Fuji File:Hachijojima.JPG|Hachijō-jima view File:Hachijojima Kurosuna.JPG|View from the top of the rock at Kurosuna, Hachijō </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hachijojima}} *[http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html Hachijojima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} *{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/064_hachijojima.pdf |title=Hachijojima: National catalogue of the active volcanoes in Japan |publisher=[[Japan Meteorological Agency]]}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G11.html Hachijo Jima Volcano Group] – Geological Survey of Japan *{{cite gvp |name=Hachijojima |vn=284050 |access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] dyudchlqmyyootcnhh3zk1cugk7ouf3 1058098 1058097 2026-10-15T13:22:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရာသီဥတု */ 1058098 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ဟချိဂျောဂျိမ | image = Hachijojimaview-fromosakahill-2018-5-7.jpg | image_caption = Hachijō-fuji and the smaller island of [[Hachijō-kojima]] (left) as seen from Osaka Tunnel, 2018 | image_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Japan complete | native_name = {{nobold|八丈島}} | native_name_link = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|33|06|34|N|139|47|29|E|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 62.52 | length_km = 14 | width_km = 7.5 | coastline_km = 58.91 | highest_mount = | elevation_m = 854.3 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] | population = 7522 | population_as_of = March 2018 | density_km2 = | ethnic_groups = }} '''ဟချိဂျောဂျိမ''' (八丈島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းတည်ရှိသည့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၊ အထူးရပ်ကွက်များ၏ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး သည် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သောနေထိုင်သူများသည် ဟချိဂျောဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဂျောမွန်းခေတ်ကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]ကာလတွင် အပြစ်သားများကို နှင်ထုတ်သည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကြံပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် ကျွန်းသည် လျှို့ဝှက်ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဟချိဂျောဂျိမ၏ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၃,၀၀၀ မီလီမီတာ (၁၂၀ လက်မ)ခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းသည်သည် ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အခြားသက်ရှိများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အိဇုကျွန်းဇု၏ အမြင့်ဆုံးထောင်ထိပ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ထိပ်သည့် အဆင့် စီ (C) ရှိသည့် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသို့ သွားမည်ဆိုပါက လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေများကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်းများ၊ ရေပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ ဟိုတယ်များ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောင်တက်သမားများ၊ ဒိုင်ဗင်ပစ်သမားများနှင့် ရေလွှာလျှောစီးသူများအကြားတွင် အထူးထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းတွင် ရှိမဇုရှိနှင်င့ ခုဆယကဲ့သို့သော ဂျပန်အစားအစာများ၏ ဒေသပုံစံပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုများကို စားသုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စားစရာများတွင် "အရှိတဘ" ဟုခေါ်သည့် ဒေသပေါက်အပင်ကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ===တည်နေရာ=== ဟချိဂျောဂျိမသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) သို့မဟုတ် အိဇုကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="japan encyclopedia">{{cite encyclopedia |last=Frédéric |first=Louis |author-link=Louis Frédéric |encyclopedia=Japan Encyclopedia |title=Hachijō-shima |year=2002 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=[[Harvard University Press]] |series=Harvard University Press Reference Library |isbn=0-674-00770-0 |lccn=2001052570 |page=273}} Translated by Käthe Roth.</ref><ref name="ponsonby 1962">{{cite book |title=Sovereign and Subject |first=Richard |last=Ponsonby-Fane |author-link=Richard Ponsonby-Fane |page=332 |publisher=Ponsonby Memorial Society |year=1962}}</ref> ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]]သည် ဟချိဂျောဂျိမ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို နိရှိယမတောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၄၉ မိုင်) တွင် [[မိခုရဂျိမ]] နှင့် တောင်ဘက် ၆၄ ကီလိုမီတာခန့် (၄၀ မိုင်) တွင် [[အအိုဂရှိမ]]တို့ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name="encyclopedia of japan 2012">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Fuji-Hakone-Izu National Park |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-13 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=2007-08-25}}</ref> ===မြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== ကျွန်းပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသောမြို့ပြမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် အနီးအနားရှိ ဟချိဂျောခိုဂျိမနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref name="hachijo overview">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |script-title=ja:八丈町の概要 |trans-title=Overview of Hachijō |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508194202/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |url-status=dead}}</ref> မြို့ကို အပိုင်းငါးခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိဆွတ်နဲ (三根), နခနိုဂို (中之郷), ခရှိတတဲ (樫立), ဆုအဲယောရှိ (末吉) နှင့် အိုးဂခို (大賀郷) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hachijo overview"/> ===လူဦးရေ=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟချိဂျောဂျိမတွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။<ref name="hachijo_population_2018">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |script-title=ja:人口 八丈町 |trans-title=Population of Hachijō |language=ja |year=2018 |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=18 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708202250/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |archive-date=8 July 2017}}</ref> ===ဘာသာစကား=== {{Main|ဟချိဂျောဘာသာစကား}} သမိုင်းကြောင်းအရ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပုံမှန်ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် အကွဲပြားဆုံးပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားသည် အရှေ့ပိုင်းဂျပန်ဘာသာစကားများထဲတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ အသုံးပြုနေကြဆဲ ဘာသာစကားဖြစ်သည်။<ref name="shibatani 1990">{{cite book |last=Shibatani |first=Masayoshi |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |title=The Languages of Japan |page=207 |isbn=978-0-521-36918-3}}</ref> သို့သော်လည်း အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ယူနက်စကို၏ ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံရသည်။<ref name="unesco hachijo">{{cite web |url=http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |title=UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger - Hachijō |publisher=[[UNESCO]] |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709192750/http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |url-status=dead}}</ref> ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် ဤဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="heinrich 2012">{{cite book |last=Heinrich |first=Patrick |place=Bristol |publisher=Multilingual Matters |year=2012 |title=The Making of Monolingual Japan: Language Ideology and Japanese Modernity |page=139 |isbn=978-1-84769-659-5}}</ref> ===ရာသီဥတု=== ဟချိဂျောဂျိမသည် စိုထိုင်းပြီး အပူပိုင်းနှင့်နီးစပ်သည့်ရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် သင့်တင့်စွာအေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးများပြားစွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံ ဆောင်းရာသီတွင် နည်းပါးသည်။<ref name="NOAA 2013">{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-II/JP/47678.TXT |title=Hachijojima Climate Normals 1961–1990 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date=5 January 2013 |url-status=live |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20130106095749/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/JP/47678.TXT |archive-date=6 January 2013}}</ref> {{Weather box |location = Hachijō-jima (1991−2020 normals, extremes 1906−present) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 21.5 |Feb record high C = 21.9 |Mar record high C = 22.7 |Apr record high C = 26.3 |May record high C = 27.4 |Jun record high C = 30.4 |Jul record high C = 35.5 |Aug record high C = 34.8 |Sep record high C = 33.2 |Oct record high C = 31.0 |Nov record high C = 26.4 |Dec record high C = 24.6 |Jan avg record high C = 18.5 |Feb avg record high C = 18.9 |Mar avg record high C = 20.3 |Apr avg record high C = 22.9 |May avg record high C = 25.6 |Jun avg record high C = 28.0 |Jul avg record high C = 30.9 |Aug avg record high C = 31.7 |Sep avg record high C = 30.9 |Oct avg record high C = 28.0 |Nov avg record high C = 24.4 |Dec avg record high C = 20.8 |year avg record high C = 32.0 |Jan high C = 12.9 |Feb high C = 13.5 |Mar high C = 15.8 |Apr high C = 18.9 |May high C = 21.8 |Jun high C = 24.1 |Jul high C = 27.7 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 27.6 |Oct high C = 23.8 |Nov high C = 20.0 |Dec high C = 15.6 |year high C = 20.9 |Jan mean C = 10.1 |Feb mean C = 10.4 |Mar mean C = 12.5 |Apr mean C = 15.8 |May mean C = 18.8 |Jun mean C = 21.3 |Jul mean C = 25.2 |Aug mean C = 26.5 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 21.0 |Nov mean C = 16.9 |Dec mean C = 12.7 |year mean C = 18.0 |Jan low C = 7.6 |Feb low C = 7.5 |Mar low C = 9.3 |Apr low C = 12.9 |May low C = 16.2 |Jun low C = 19.4 |Jul low C = 23.3 |Aug low C = 24.3 |Sep low C = 22.3 |Oct low C = 18.7 |Nov low C = 14.2 |Dec low C = 9.9 |year low C = 15.5 |Jan avg record low C = 3.0 |Feb avg record low C = 3.2 |Mar avg record low C = 4.7 |Apr avg record low C = 7.8 |May avg record low C = 12.5 |Jun avg record low C = 16.2 |Jul avg record low C = 20.4 |Aug avg record low C = 21.6 |Sep avg record low C = 18.7 |Oct avg record low C = 14.7 |Nov avg record low C = 10.1 |Dec avg record low C = 6.3 |year avg record low C = 2.0 |Jan record low C = -1.8 |Feb record low C = -2.0 |Mar record low C = 0.0 |Apr record low C = 4.5 |May record low C = 8.3 |Jun record low C = 11.5 |Jul record low C = 15.6 |Aug record low C = 16.7 |Sep record low C = 14.7 |Oct record low C = 10.4 |Nov record low C = 5.9 |Dec record low C = 0.3 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 201.7 |Feb precipitation mm = 205.5 |Mar precipitation mm = 296.5 |Apr precipitation mm = 215.2 |May precipitation mm = 256.7 |Jun precipitation mm = 390.3 |Jul precipitation mm = 254.1 |Aug precipitation mm = 169.5 |Sep precipitation mm = 360.5 |Oct precipitation mm = 479.1 |Nov precipitation mm = 277.4 |Dec precipitation mm = 200.2 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days=14.1 |Feb precipitation days=13.7 |Mar precipitation days=16.3 |Apr precipitation days=12.9 |May precipitation days=12.7 |Jun precipitation days=15.3 |Jul precipitation days=10.5 |Aug precipitation days=10.8 |Sep precipitation days=15.0 |Oct precipitation days=16.5 |Nov precipitation days=14.0 |Dec precipitation days=14.3 |Jan humidity = 68 |Feb humidity = 69 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 77 |May humidity = 84 |Jun humidity = 91 |Jul humidity = 92 |Aug humidity = 87 |Sep humidity = 86 |Oct humidity = 82 |Nov humidity = 74 |Dec humidity = 69 |year humidity = 79 |Jan sun = 84.9 |Feb sun = 87.8 |Mar sun = 124.5 |Apr sun = 139.4 |May sun = 148.5 |Jun sun = 87.1 |Jul sun = 137.3 |Aug sun = 185.9 |Sep sun = 139.6 |Oct sun = 107.1 |Nov sun = 102.6 |Dec sun = 100.4 |year sun = |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132429/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132430/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref>}} ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== ==သမိုင်း== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Noboryou pass Hachijojima 2007-03-16.jpg|Mt Hachijō-Fuji and Hachijō-Kojima island seen from the Noboryō Pass File:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|Tamaishigaki: walls built by convicts exiled on Hachijō-jima in the Edo Period File:Hachijojima karadaki 2007-03-16.jpg|The Karataki waterfall, in the hills around Mt. Mihara File:Hachijo taiko 2007-03-21.jpg|[[Taiko]] drummers wearing [[kimono]] made from kihachijō cloth File:Hachijojima freesia festival 2007-03-21.jpg|Freesia Festival File:Hachijojima aloe 2007-03-20.jpg|[[Aloe]] growing on Mt. Hachijō-Fuji File:Hachijojima.JPG|Hachijō-jima view File:Hachijojima Kurosuna.JPG|View from the top of the rock at Kurosuna, Hachijō </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hachijojima}} *[http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html Hachijojima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} *{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/064_hachijojima.pdf |title=Hachijojima: National catalogue of the active volcanoes in Japan |publisher=[[Japan Meteorological Agency]]}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G11.html Hachijo Jima Volcano Group] – Geological Survey of Japan *{{cite gvp |name=Hachijojima |vn=284050 |access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] nr3x4xb1dnu8s7tvlkag9b7upe065iz 1058102 1058098 2026-10-15T13:35:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* မြေမျက်နှာသွင်ပြင် */ 1058102 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ဟချိဂျောဂျိမ | image = Hachijojimaview-fromosakahill-2018-5-7.jpg | image_caption = Hachijō-fuji and the smaller island of [[Hachijō-kojima]] (left) as seen from Osaka Tunnel, 2018 | image_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Japan complete | native_name = {{nobold|八丈島}} | native_name_link = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|33|06|34|N|139|47|29|E|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 62.52 | length_km = 14 | width_km = 7.5 | coastline_km = 58.91 | highest_mount = | elevation_m = 854.3 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] | population = 7522 | population_as_of = March 2018 | density_km2 = | ethnic_groups = }} '''ဟချိဂျောဂျိမ''' (八丈島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းတည်ရှိသည့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၊ အထူးရပ်ကွက်များ၏ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး သည် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သောနေထိုင်သူများသည် ဟချိဂျောဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဂျောမွန်းခေတ်ကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]ကာလတွင် အပြစ်သားများကို နှင်ထုတ်သည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကြံပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် ကျွန်းသည် လျှို့ဝှက်ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဟချိဂျောဂျိမ၏ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၃,၀၀၀ မီလီမီတာ (၁၂၀ လက်မ)ခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းသည်သည် ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အခြားသက်ရှိများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အိဇုကျွန်းဇု၏ အမြင့်ဆုံးထောင်ထိပ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ထိပ်သည့် အဆင့် စီ (C) ရှိသည့် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသို့ သွားမည်ဆိုပါက လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေများကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်းများ၊ ရေပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ ဟိုတယ်များ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောင်တက်သမားများ၊ ဒိုင်ဗင်ပစ်သမားများနှင့် ရေလွှာလျှောစီးသူများအကြားတွင် အထူးထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းတွင် ရှိမဇုရှိနှင်င့ ခုဆယကဲ့သို့သော ဂျပန်အစားအစာများ၏ ဒေသပုံစံပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုများကို စားသုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စားစရာများတွင် "အရှိတဘ" ဟုခေါ်သည့် ဒေသပေါက်အပင်ကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ===တည်နေရာ=== ဟချိဂျောဂျိမသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) သို့မဟုတ် အိဇုကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="japan encyclopedia">{{cite encyclopedia |last=Frédéric |first=Louis |author-link=Louis Frédéric |encyclopedia=Japan Encyclopedia |title=Hachijō-shima |year=2002 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=[[Harvard University Press]] |series=Harvard University Press Reference Library |isbn=0-674-00770-0 |lccn=2001052570 |page=273}} Translated by Käthe Roth.</ref><ref name="ponsonby 1962">{{cite book |title=Sovereign and Subject |first=Richard |last=Ponsonby-Fane |author-link=Richard Ponsonby-Fane |page=332 |publisher=Ponsonby Memorial Society |year=1962}}</ref> ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]]သည် ဟချိဂျောဂျိမ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို နိရှိယမတောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၄၉ မိုင်) တွင် [[မိခုရဂျိမ]] နှင့် တောင်ဘက် ၆၄ ကီလိုမီတာခန့် (၄၀ မိုင်) တွင် [[အအိုဂရှိမ]]တို့ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name="encyclopedia of japan 2012">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Fuji-Hakone-Izu National Park |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-13 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=2007-08-25}}</ref> ===မြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== ကျွန်းပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသောမြို့ပြမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် အနီးအနားရှိ ဟချိဂျောခိုဂျိမနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref name="hachijo overview">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |script-title=ja:八丈町の概要 |trans-title=Overview of Hachijō |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508194202/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |url-status=dead}}</ref> မြို့ကို အပိုင်းငါးခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိဆွတ်နဲ (三根), နခနိုဂို (中之郷), ခရှိတတဲ (樫立), ဆုအဲယောရှိ (末吉) နှင့် အိုးဂခို (大賀郷) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hachijo overview"/> ===လူဦးရေ=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟချိဂျောဂျိမတွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။<ref name="hachijo_population_2018">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |script-title=ja:人口 八丈町 |trans-title=Population of Hachijō |language=ja |year=2018 |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=18 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708202250/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |archive-date=8 July 2017}}</ref> ===ဘာသာစကား=== {{Main|ဟချိဂျောဘာသာစကား}} သမိုင်းကြောင်းအရ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပုံမှန်ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် အကွဲပြားဆုံးပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားသည် အရှေ့ပိုင်းဂျပန်ဘာသာစကားများထဲတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ အသုံးပြုနေကြဆဲ ဘာသာစကားဖြစ်သည်။<ref name="shibatani 1990">{{cite book |last=Shibatani |first=Masayoshi |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |title=The Languages of Japan |page=207 |isbn=978-0-521-36918-3}}</ref> သို့သော်လည်း အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ယူနက်စကို၏ ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံရသည်။<ref name="unesco hachijo">{{cite web |url=http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |title=UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger - Hachijō |publisher=[[UNESCO]] |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709192750/http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |url-status=dead}}</ref> ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် ဤဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="heinrich 2012">{{cite book |last=Heinrich |first=Patrick |place=Bristol |publisher=Multilingual Matters |year=2012 |title=The Making of Monolingual Japan: Language Ideology and Japanese Modernity |page=139 |isbn=978-1-84769-659-5}}</ref> ===ရာသီဥတု=== ဟချိဂျောဂျိမသည် စိုထိုင်းပြီး အပူပိုင်းနှင့်နီးစပ်သည့်ရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် သင့်တင့်စွာအေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးများပြားစွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံ ဆောင်းရာသီတွင် နည်းပါးသည်။<ref name="NOAA 2013">{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-II/JP/47678.TXT |title=Hachijojima Climate Normals 1961–1990 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date=5 January 2013 |url-status=live |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20130106095749/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/JP/47678.TXT |archive-date=6 January 2013}}</ref> {{Weather box |location = Hachijō-jima (1991−2020 normals, extremes 1906−present) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 21.5 |Feb record high C = 21.9 |Mar record high C = 22.7 |Apr record high C = 26.3 |May record high C = 27.4 |Jun record high C = 30.4 |Jul record high C = 35.5 |Aug record high C = 34.8 |Sep record high C = 33.2 |Oct record high C = 31.0 |Nov record high C = 26.4 |Dec record high C = 24.6 |Jan avg record high C = 18.5 |Feb avg record high C = 18.9 |Mar avg record high C = 20.3 |Apr avg record high C = 22.9 |May avg record high C = 25.6 |Jun avg record high C = 28.0 |Jul avg record high C = 30.9 |Aug avg record high C = 31.7 |Sep avg record high C = 30.9 |Oct avg record high C = 28.0 |Nov avg record high C = 24.4 |Dec avg record high C = 20.8 |year avg record high C = 32.0 |Jan high C = 12.9 |Feb high C = 13.5 |Mar high C = 15.8 |Apr high C = 18.9 |May high C = 21.8 |Jun high C = 24.1 |Jul high C = 27.7 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 27.6 |Oct high C = 23.8 |Nov high C = 20.0 |Dec high C = 15.6 |year high C = 20.9 |Jan mean C = 10.1 |Feb mean C = 10.4 |Mar mean C = 12.5 |Apr mean C = 15.8 |May mean C = 18.8 |Jun mean C = 21.3 |Jul mean C = 25.2 |Aug mean C = 26.5 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 21.0 |Nov mean C = 16.9 |Dec mean C = 12.7 |year mean C = 18.0 |Jan low C = 7.6 |Feb low C = 7.5 |Mar low C = 9.3 |Apr low C = 12.9 |May low C = 16.2 |Jun low C = 19.4 |Jul low C = 23.3 |Aug low C = 24.3 |Sep low C = 22.3 |Oct low C = 18.7 |Nov low C = 14.2 |Dec low C = 9.9 |year low C = 15.5 |Jan avg record low C = 3.0 |Feb avg record low C = 3.2 |Mar avg record low C = 4.7 |Apr avg record low C = 7.8 |May avg record low C = 12.5 |Jun avg record low C = 16.2 |Jul avg record low C = 20.4 |Aug avg record low C = 21.6 |Sep avg record low C = 18.7 |Oct avg record low C = 14.7 |Nov avg record low C = 10.1 |Dec avg record low C = 6.3 |year avg record low C = 2.0 |Jan record low C = -1.8 |Feb record low C = -2.0 |Mar record low C = 0.0 |Apr record low C = 4.5 |May record low C = 8.3 |Jun record low C = 11.5 |Jul record low C = 15.6 |Aug record low C = 16.7 |Sep record low C = 14.7 |Oct record low C = 10.4 |Nov record low C = 5.9 |Dec record low C = 0.3 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 201.7 |Feb precipitation mm = 205.5 |Mar precipitation mm = 296.5 |Apr precipitation mm = 215.2 |May precipitation mm = 256.7 |Jun precipitation mm = 390.3 |Jul precipitation mm = 254.1 |Aug precipitation mm = 169.5 |Sep precipitation mm = 360.5 |Oct precipitation mm = 479.1 |Nov precipitation mm = 277.4 |Dec precipitation mm = 200.2 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days=14.1 |Feb precipitation days=13.7 |Mar precipitation days=16.3 |Apr precipitation days=12.9 |May precipitation days=12.7 |Jun precipitation days=15.3 |Jul precipitation days=10.5 |Aug precipitation days=10.8 |Sep precipitation days=15.0 |Oct precipitation days=16.5 |Nov precipitation days=14.0 |Dec precipitation days=14.3 |Jan humidity = 68 |Feb humidity = 69 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 77 |May humidity = 84 |Jun humidity = 91 |Jul humidity = 92 |Aug humidity = 87 |Sep humidity = 86 |Oct humidity = 82 |Nov humidity = 74 |Dec humidity = 69 |year humidity = 79 |Jan sun = 84.9 |Feb sun = 87.8 |Mar sun = 124.5 |Apr sun = 139.4 |May sun = 148.5 |Jun sun = 87.1 |Jul sun = 137.3 |Aug sun = 185.9 |Sep sun = 139.6 |Oct sun = 107.1 |Nov sun = 102.6 |Dec sun = 100.4 |year sun = |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132429/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132430/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref>}} ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== [[File:Landsat Hachijojima Island.jpg|thumb|ဟချိဂျောဂျိမ (ယာဘက်) နှင့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]] (ဝဲဘက်)]] [[File:Hachijojima & Hachijokojima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ဟချိဂျောဂျိမသည် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလျား ၁၄.၅ ကီလိုမီတာ (၉ မိုင်) နှင့် အများဆုံးအကျယ်သည် ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတောင်နှစ်ခုမှာ ဟိဂရှိယမနှင့် နိရှိယမတို့ ဖြစ်သည်။<ref name="volcanodiscovery">{{cite web |url=https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |title=Hachijo-jima volcano |publisher=VolcanoDiscovery.com |access-date=8 March 2018 |archive-date=19 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182905/https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |url-status=dead}}</ref> ဟိဂရှိယမ (東山) သည် အမြင့် ၇၀၁ မီတာ (၂၃၀၀ ပေ) ရှိသည်။ ဤမီးတောင်ကို မိဟရယမ (三原山) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤမီးတောင်သည် ၁၀၀,၀၀၀ ဘီစီမှ ၁၇၀၀ ဘီစီပတ်ဝန်းကျင်အထိ လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |title=八丈島 Hachijojima |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020132152/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |url-status=dead}}</ref><ref name="nakanogo 18">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |script-title=ja:中之郷 - 18 三原山 |trans-title=Nakanogō: 18 Mihara-yama |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133604/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |url-status=dead}}</ref> [[File:Inside Nishi-yama caldera.jpg|thumb|နိရှိယမ၏ မီးတောင်ဝမြင်ကွင်း၊ ဟချိဂျောဂျိမ]] နိရှိယမ (西山) သည် အမြင့် ၈၅၄.၃ မီတာ (၂၈၀၃ ပေ) ရှိသည်။ ဟချိဂျောဖုဂျိ (八丈富士) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤတောင်သည် ကျွန်းတွင်အမြင့်ဆုံးနေရာဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိဇုကျွန်းစုတွင်လည်း အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ် ဖြစ်သည်။<ref name="jma hachijo-jima"/><ref name="otake nakamura 2015">{{cite book |last1=Ōtake<!-- 大武美緒子 --> |first1=Mioko |last2=Nakamura<!-- 中村みつを --> |first2=Mitsuo |title=Yama no Namaette Omoshiroi! |script-title=ja:山の名前っておもしろい！ |language=ja |url=https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |year=2015 |publisher=Jitsugyō no Nihonsha<!--実業之日本社 --> |page=109 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327183312/https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |archive-date=2018-03-27}}</ref><ref name="hachijo fuji tallest">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |script-title=ja:三根 3 八丈富士 |trans-title=Mitsune: 3 Hachijō-fuji |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133938/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |url-status=dead}}</ref> တောင်ထိပ်တွင် နိမ့်သည့် မီးတောင်ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခုရှိကာ အချင်း ၄၀၀ မီတာ (၁၃၀၀ ပေ)၊ အနက် ၅၀ မီတာဝန်းကျင် (၁၆၀ ပေ) ရျိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တတိယအဆင့် (Class-C) ရှိ လှုပ်ရှားနေဆဲမီးတောင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံထားရသည်။<ref name="volcano class ranking">{{cite web |url=http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |page=51 |author1=林豊 |author2=宇平幸一 |script-title=ja:活火山カタログの改訂と火山活動度による活火山の分類（ランク分け）について |trans-title=The Revised List of Active Volcanoes in Japan and Classification (Ranking) of the Volcanoes Based on their Past 10,000 years of Activity |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |date=17 April 2007 |language=ja |access-date=14 March 2018 |archive-date=10 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410045817/http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |url-status=dead}}</ref> ဤမီးတော်ငသည် ၁၄၈၇၊ ၁၅၁၈ - ၁၅၂၃၊ ၁၆၀၅ ခုနှစ်များတွင် လှုပ်ရှားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ မကြာသေးမီကာလ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ငလျင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima history">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |script-title=ja:八丈島 有史以降の火山活動 |trans-title=Hachijō-jima Historically Recorded Volcanic Activity |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315195915/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |url-status=dead}}</ref> ==သမိုင်း== ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Noboryou pass Hachijojima 2007-03-16.jpg|Mt Hachijō-Fuji and Hachijō-Kojima island seen from the Noboryō Pass File:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|Tamaishigaki: walls built by convicts exiled on Hachijō-jima in the Edo Period File:Hachijojima karadaki 2007-03-16.jpg|The Karataki waterfall, in the hills around Mt. Mihara File:Hachijo taiko 2007-03-21.jpg|[[Taiko]] drummers wearing [[kimono]] made from kihachijō cloth File:Hachijojima freesia festival 2007-03-21.jpg|Freesia Festival File:Hachijojima aloe 2007-03-20.jpg|[[Aloe]] growing on Mt. Hachijō-Fuji File:Hachijojima.JPG|Hachijō-jima view File:Hachijojima Kurosuna.JPG|View from the top of the rock at Kurosuna, Hachijō </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hachijojima}} *[http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html Hachijojima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} *{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/064_hachijojima.pdf |title=Hachijojima: National catalogue of the active volcanoes in Japan |publisher=[[Japan Meteorological Agency]]}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G11.html Hachijo Jima Volcano Group] – Geological Survey of Japan *{{cite gvp |name=Hachijojima |vn=284050 |access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] kx2cc02dywilox5c7v5def8r825c139 1058103 1058102 2026-10-15T13:35:54Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်း */ 1058103 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ဟချိဂျောဂျိမ | image = Hachijojimaview-fromosakahill-2018-5-7.jpg | image_caption = Hachijō-fuji and the smaller island of [[Hachijō-kojima]] (left) as seen from Osaka Tunnel, 2018 | image_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Japan complete | native_name = {{nobold|八丈島}} | native_name_link = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|33|06|34|N|139|47|29|E|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 62.52 | length_km = 14 | width_km = 7.5 | coastline_km = 58.91 | highest_mount = | elevation_m = 854.3 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] | population = 7522 | population_as_of = March 2018 | density_km2 = | ethnic_groups = }} '''ဟချိဂျောဂျိမ''' (八丈島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းတည်ရှိသည့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၊ အထူးရပ်ကွက်များ၏ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး သည် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သောနေထိုင်သူများသည် ဟချိဂျောဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဂျောမွန်းခေတ်ကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]ကာလတွင် အပြစ်သားများကို နှင်ထုတ်သည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကြံပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် ကျွန်းသည် လျှို့ဝှက်ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဟချိဂျောဂျိမ၏ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၃,၀၀၀ မီလီမီတာ (၁၂၀ လက်မ)ခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းသည်သည် ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အခြားသက်ရှိများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အိဇုကျွန်းဇု၏ အမြင့်ဆုံးထောင်ထိပ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ထိပ်သည့် အဆင့် စီ (C) ရှိသည့် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသို့ သွားမည်ဆိုပါက လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေများကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်းများ၊ ရေပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ ဟိုတယ်များ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောင်တက်သမားများ၊ ဒိုင်ဗင်ပစ်သမားများနှင့် ရေလွှာလျှောစီးသူများအကြားတွင် အထူးထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းတွင် ရှိမဇုရှိနှင်င့ ခုဆယကဲ့သို့သော ဂျပန်အစားအစာများ၏ ဒေသပုံစံပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုများကို စားသုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စားစရာများတွင် "အရှိတဘ" ဟုခေါ်သည့် ဒေသပေါက်အပင်ကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ===တည်နေရာ=== ဟချိဂျောဂျိမသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) သို့မဟုတ် အိဇုကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="japan encyclopedia">{{cite encyclopedia |last=Frédéric |first=Louis |author-link=Louis Frédéric |encyclopedia=Japan Encyclopedia |title=Hachijō-shima |year=2002 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=[[Harvard University Press]] |series=Harvard University Press Reference Library |isbn=0-674-00770-0 |lccn=2001052570 |page=273}} Translated by Käthe Roth.</ref><ref name="ponsonby 1962">{{cite book |title=Sovereign and Subject |first=Richard |last=Ponsonby-Fane |author-link=Richard Ponsonby-Fane |page=332 |publisher=Ponsonby Memorial Society |year=1962}}</ref> ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]]သည် ဟချိဂျောဂျိမ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို နိရှိယမတောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၄၉ မိုင်) တွင် [[မိခုရဂျိမ]] နှင့် တောင်ဘက် ၆၄ ကီလိုမီတာခန့် (၄၀ မိုင်) တွင် [[အအိုဂရှိမ]]တို့ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name="encyclopedia of japan 2012">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Fuji-Hakone-Izu National Park |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-13 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=2007-08-25}}</ref> ===မြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== ကျွန်းပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသောမြို့ပြမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် အနီးအနားရှိ ဟချိဂျောခိုဂျိမနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref name="hachijo overview">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |script-title=ja:八丈町の概要 |trans-title=Overview of Hachijō |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508194202/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |url-status=dead}}</ref> မြို့ကို အပိုင်းငါးခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိဆွတ်နဲ (三根), နခနိုဂို (中之郷), ခရှိတတဲ (樫立), ဆုအဲယောရှိ (末吉) နှင့် အိုးဂခို (大賀郷) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hachijo overview"/> ===လူဦးရေ=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟချိဂျောဂျိမတွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။<ref name="hachijo_population_2018">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |script-title=ja:人口 八丈町 |trans-title=Population of Hachijō |language=ja |year=2018 |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=18 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708202250/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |archive-date=8 July 2017}}</ref> ===ဘာသာစကား=== {{Main|ဟချိဂျောဘာသာစကား}} သမိုင်းကြောင်းအရ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပုံမှန်ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် အကွဲပြားဆုံးပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားသည် အရှေ့ပိုင်းဂျပန်ဘာသာစကားများထဲတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ အသုံးပြုနေကြဆဲ ဘာသာစကားဖြစ်သည်။<ref name="shibatani 1990">{{cite book |last=Shibatani |first=Masayoshi |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |title=The Languages of Japan |page=207 |isbn=978-0-521-36918-3}}</ref> သို့သော်လည်း အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ယူနက်စကို၏ ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံရသည်။<ref name="unesco hachijo">{{cite web |url=http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |title=UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger - Hachijō |publisher=[[UNESCO]] |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709192750/http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |url-status=dead}}</ref> ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် ဤဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="heinrich 2012">{{cite book |last=Heinrich |first=Patrick |place=Bristol |publisher=Multilingual Matters |year=2012 |title=The Making of Monolingual Japan: Language Ideology and Japanese Modernity |page=139 |isbn=978-1-84769-659-5}}</ref> ===ရာသီဥတု=== ဟချိဂျောဂျိမသည် စိုထိုင်းပြီး အပူပိုင်းနှင့်နီးစပ်သည့်ရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် သင့်တင့်စွာအေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးများပြားစွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံ ဆောင်းရာသီတွင် နည်းပါးသည်။<ref name="NOAA 2013">{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-II/JP/47678.TXT |title=Hachijojima Climate Normals 1961–1990 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date=5 January 2013 |url-status=live |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20130106095749/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/JP/47678.TXT |archive-date=6 January 2013}}</ref> {{Weather box |location = Hachijō-jima (1991−2020 normals, extremes 1906−present) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 21.5 |Feb record high C = 21.9 |Mar record high C = 22.7 |Apr record high C = 26.3 |May record high C = 27.4 |Jun record high C = 30.4 |Jul record high C = 35.5 |Aug record high C = 34.8 |Sep record high C = 33.2 |Oct record high C = 31.0 |Nov record high C = 26.4 |Dec record high C = 24.6 |Jan avg record high C = 18.5 |Feb avg record high C = 18.9 |Mar avg record high C = 20.3 |Apr avg record high C = 22.9 |May avg record high C = 25.6 |Jun avg record high C = 28.0 |Jul avg record high C = 30.9 |Aug avg record high C = 31.7 |Sep avg record high C = 30.9 |Oct avg record high C = 28.0 |Nov avg record high C = 24.4 |Dec avg record high C = 20.8 |year avg record high C = 32.0 |Jan high C = 12.9 |Feb high C = 13.5 |Mar high C = 15.8 |Apr high C = 18.9 |May high C = 21.8 |Jun high C = 24.1 |Jul high C = 27.7 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 27.6 |Oct high C = 23.8 |Nov high C = 20.0 |Dec high C = 15.6 |year high C = 20.9 |Jan mean C = 10.1 |Feb mean C = 10.4 |Mar mean C = 12.5 |Apr mean C = 15.8 |May mean C = 18.8 |Jun mean C = 21.3 |Jul mean C = 25.2 |Aug mean C = 26.5 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 21.0 |Nov mean C = 16.9 |Dec mean C = 12.7 |year mean C = 18.0 |Jan low C = 7.6 |Feb low C = 7.5 |Mar low C = 9.3 |Apr low C = 12.9 |May low C = 16.2 |Jun low C = 19.4 |Jul low C = 23.3 |Aug low C = 24.3 |Sep low C = 22.3 |Oct low C = 18.7 |Nov low C = 14.2 |Dec low C = 9.9 |year low C = 15.5 |Jan avg record low C = 3.0 |Feb avg record low C = 3.2 |Mar avg record low C = 4.7 |Apr avg record low C = 7.8 |May avg record low C = 12.5 |Jun avg record low C = 16.2 |Jul avg record low C = 20.4 |Aug avg record low C = 21.6 |Sep avg record low C = 18.7 |Oct avg record low C = 14.7 |Nov avg record low C = 10.1 |Dec avg record low C = 6.3 |year avg record low C = 2.0 |Jan record low C = -1.8 |Feb record low C = -2.0 |Mar record low C = 0.0 |Apr record low C = 4.5 |May record low C = 8.3 |Jun record low C = 11.5 |Jul record low C = 15.6 |Aug record low C = 16.7 |Sep record low C = 14.7 |Oct record low C = 10.4 |Nov record low C = 5.9 |Dec record low C = 0.3 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 201.7 |Feb precipitation mm = 205.5 |Mar precipitation mm = 296.5 |Apr precipitation mm = 215.2 |May precipitation mm = 256.7 |Jun precipitation mm = 390.3 |Jul precipitation mm = 254.1 |Aug precipitation mm = 169.5 |Sep precipitation mm = 360.5 |Oct precipitation mm = 479.1 |Nov precipitation mm = 277.4 |Dec precipitation mm = 200.2 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days=14.1 |Feb precipitation days=13.7 |Mar precipitation days=16.3 |Apr precipitation days=12.9 |May precipitation days=12.7 |Jun precipitation days=15.3 |Jul precipitation days=10.5 |Aug precipitation days=10.8 |Sep precipitation days=15.0 |Oct precipitation days=16.5 |Nov precipitation days=14.0 |Dec precipitation days=14.3 |Jan humidity = 68 |Feb humidity = 69 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 77 |May humidity = 84 |Jun humidity = 91 |Jul humidity = 92 |Aug humidity = 87 |Sep humidity = 86 |Oct humidity = 82 |Nov humidity = 74 |Dec humidity = 69 |year humidity = 79 |Jan sun = 84.9 |Feb sun = 87.8 |Mar sun = 124.5 |Apr sun = 139.4 |May sun = 148.5 |Jun sun = 87.1 |Jul sun = 137.3 |Aug sun = 185.9 |Sep sun = 139.6 |Oct sun = 107.1 |Nov sun = 102.6 |Dec sun = 100.4 |year sun = |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132429/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132430/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref>}} ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== [[File:Landsat Hachijojima Island.jpg|thumb|ဟချိဂျောဂျိမ (ယာဘက်) နှင့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]] (ဝဲဘက်)]] [[File:Hachijojima & Hachijokojima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ဟချိဂျောဂျိမသည် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလျား ၁၄.၅ ကီလိုမီတာ (၉ မိုင်) နှင့် အများဆုံးအကျယ်သည် ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတောင်နှစ်ခုမှာ ဟိဂရှိယမနှင့် နိရှိယမတို့ ဖြစ်သည်။<ref name="volcanodiscovery">{{cite web |url=https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |title=Hachijo-jima volcano |publisher=VolcanoDiscovery.com |access-date=8 March 2018 |archive-date=19 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182905/https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |url-status=dead}}</ref> ဟိဂရှိယမ (東山) သည် အမြင့် ၇၀၁ မီတာ (၂၃၀၀ ပေ) ရှိသည်။ ဤမီးတောင်ကို မိဟရယမ (三原山) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤမီးတောင်သည် ၁၀၀,၀၀၀ ဘီစီမှ ၁၇၀၀ ဘီစီပတ်ဝန်းကျင်အထိ လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |title=八丈島 Hachijojima |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020132152/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |url-status=dead}}</ref><ref name="nakanogo 18">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |script-title=ja:中之郷 - 18 三原山 |trans-title=Nakanogō: 18 Mihara-yama |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133604/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |url-status=dead}}</ref> [[File:Inside Nishi-yama caldera.jpg|thumb|နိရှိယမ၏ မီးတောင်ဝမြင်ကွင်း၊ ဟချိဂျောဂျိမ]] နိရှိယမ (西山) သည် အမြင့် ၈၅၄.၃ မီတာ (၂၈၀၃ ပေ) ရှိသည်။ ဟချိဂျောဖုဂျိ (八丈富士) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤတောင်သည် ကျွန်းတွင်အမြင့်ဆုံးနေရာဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိဇုကျွန်းစုတွင်လည်း အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ် ဖြစ်သည်။<ref name="jma hachijo-jima"/><ref name="otake nakamura 2015">{{cite book |last1=Ōtake<!-- 大武美緒子 --> |first1=Mioko |last2=Nakamura<!-- 中村みつを --> |first2=Mitsuo |title=Yama no Namaette Omoshiroi! |script-title=ja:山の名前っておもしろい！ |language=ja |url=https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |year=2015 |publisher=Jitsugyō no Nihonsha<!--実業之日本社 --> |page=109 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327183312/https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |archive-date=2018-03-27}}</ref><ref name="hachijo fuji tallest">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |script-title=ja:三根 3 八丈富士 |trans-title=Mitsune: 3 Hachijō-fuji |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133938/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |url-status=dead}}</ref> တောင်ထိပ်တွင် နိမ့်သည့် မီးတောင်ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခုရှိကာ အချင်း ၄၀၀ မီတာ (၁၃၀၀ ပေ)၊ အနက် ၅၀ မီတာဝန်းကျင် (၁၆၀ ပေ) ရျိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တတိယအဆင့် (Class-C) ရှိ လှုပ်ရှားနေဆဲမီးတောင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံထားရသည်။<ref name="volcano class ranking">{{cite web |url=http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |page=51 |author1=林豊 |author2=宇平幸一 |script-title=ja:活火山カタログの改訂と火山活動度による活火山の分類（ランク分け）について |trans-title=The Revised List of Active Volcanoes in Japan and Classification (Ranking) of the Volcanoes Based on their Past 10,000 years of Activity |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |date=17 April 2007 |language=ja |access-date=14 March 2018 |archive-date=10 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410045817/http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |url-status=dead}}</ref> ဤမီးတော်ငသည် ၁၄၈၇၊ ၁၅၁၈ - ၁၅၂၃၊ ၁၆၀၅ ခုနှစ်များတွင် လှုပ်ရှားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ မကြာသေးမီကာလ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ငလျင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima history">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |script-title=ja:八丈島 有史以降の火山活動 |trans-title=Hachijō-jima Historically Recorded Volcanic Activity |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315195915/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |url-status=dead}}</ref> ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Noboryou pass Hachijojima 2007-03-16.jpg|Mt Hachijō-Fuji and Hachijō-Kojima island seen from the Noboryō Pass File:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|Tamaishigaki: walls built by convicts exiled on Hachijō-jima in the Edo Period File:Hachijojima karadaki 2007-03-16.jpg|The Karataki waterfall, in the hills around Mt. Mihara File:Hachijo taiko 2007-03-21.jpg|[[Taiko]] drummers wearing [[kimono]] made from kihachijō cloth File:Hachijojima freesia festival 2007-03-21.jpg|Freesia Festival File:Hachijojima aloe 2007-03-20.jpg|[[Aloe]] growing on Mt. Hachijō-Fuji File:Hachijojima.JPG|Hachijō-jima view File:Hachijojima Kurosuna.JPG|View from the top of the rock at Kurosuna, Hachijō </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hachijojima}} *[http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html Hachijojima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} *{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/064_hachijojima.pdf |title=Hachijojima: National catalogue of the active volcanoes in Japan |publisher=[[Japan Meteorological Agency]]}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G11.html Hachijo Jima Volcano Group] – Geological Survey of Japan *{{cite gvp |name=Hachijojima |vn=284050 |access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] q4taxfeuw4vdrkjopfbthhwkaf1xa5m 1058104 1058103 2026-10-15T13:41:36Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး */ 1058104 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ဟချိဂျောဂျိမ | image = Hachijojimaview-fromosakahill-2018-5-7.jpg | image_caption = Hachijō-fuji and the smaller island of [[Hachijō-kojima]] (left) as seen from Osaka Tunnel, 2018 | image_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Japan complete | native_name = {{nobold|八丈島}} | native_name_link = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|33|06|34|N|139|47|29|E|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 62.52 | length_km = 14 | width_km = 7.5 | coastline_km = 58.91 | highest_mount = | elevation_m = 854.3 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] | population = 7522 | population_as_of = March 2018 | density_km2 = | ethnic_groups = }} '''ဟချိဂျောဂျိမ''' (八丈島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းတည်ရှိသည့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၊ အထူးရပ်ကွက်များ၏ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး သည် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သောနေထိုင်သူများသည် ဟချိဂျောဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဂျောမွန်းခေတ်ကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]ကာလတွင် အပြစ်သားများကို နှင်ထုတ်သည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကြံပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် ကျွန်းသည် လျှို့ဝှက်ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဟချိဂျောဂျိမ၏ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၃,၀၀၀ မီလီမီတာ (၁၂၀ လက်မ)ခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းသည်သည် ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အခြားသက်ရှိများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အိဇုကျွန်းဇု၏ အမြင့်ဆုံးထောင်ထိပ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ထိပ်သည့် အဆင့် စီ (C) ရှိသည့် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသို့ သွားမည်ဆိုပါက လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေများကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်းများ၊ ရေပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ ဟိုတယ်များ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောင်တက်သမားများ၊ ဒိုင်ဗင်ပစ်သမားများနှင့် ရေလွှာလျှောစီးသူများအကြားတွင် အထူးထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းတွင် ရှိမဇုရှိနှင်င့ ခုဆယကဲ့သို့သော ဂျပန်အစားအစာများ၏ ဒေသပုံစံပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုများကို စားသုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စားစရာများတွင် "အရှိတဘ" ဟုခေါ်သည့် ဒေသပေါက်အပင်ကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ===တည်နေရာ=== ဟချိဂျောဂျိမသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) သို့မဟုတ် အိဇုကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="japan encyclopedia">{{cite encyclopedia |last=Frédéric |first=Louis |author-link=Louis Frédéric |encyclopedia=Japan Encyclopedia |title=Hachijō-shima |year=2002 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=[[Harvard University Press]] |series=Harvard University Press Reference Library |isbn=0-674-00770-0 |lccn=2001052570 |page=273}} Translated by Käthe Roth.</ref><ref name="ponsonby 1962">{{cite book |title=Sovereign and Subject |first=Richard |last=Ponsonby-Fane |author-link=Richard Ponsonby-Fane |page=332 |publisher=Ponsonby Memorial Society |year=1962}}</ref> ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]]သည် ဟချိဂျောဂျိမ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို နိရှိယမတောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၄၉ မိုင်) တွင် [[မိခုရဂျိမ]] နှင့် တောင်ဘက် ၆၄ ကီလိုမီတာခန့် (၄၀ မိုင်) တွင် [[အအိုဂရှိမ]]တို့ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name="encyclopedia of japan 2012">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Fuji-Hakone-Izu National Park |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-13 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=2007-08-25}}</ref> ===မြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== ကျွန်းပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသောမြို့ပြမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် အနီးအနားရှိ ဟချိဂျောခိုဂျိမနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref name="hachijo overview">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |script-title=ja:八丈町の概要 |trans-title=Overview of Hachijō |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508194202/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |url-status=dead}}</ref> မြို့ကို အပိုင်းငါးခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိဆွတ်နဲ (三根), နခနိုဂို (中之郷), ခရှိတတဲ (樫立), ဆုအဲယောရှိ (末吉) နှင့် အိုးဂခို (大賀郷) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hachijo overview"/> ===လူဦးရေ=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟချိဂျောဂျိမတွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။<ref name="hachijo_population_2018">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |script-title=ja:人口 八丈町 |trans-title=Population of Hachijō |language=ja |year=2018 |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=18 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708202250/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |archive-date=8 July 2017}}</ref> ===ဘာသာစကား=== {{Main|ဟချိဂျောဘာသာစကား}} သမိုင်းကြောင်းအရ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပုံမှန်ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် အကွဲပြားဆုံးပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားသည် အရှေ့ပိုင်းဂျပန်ဘာသာစကားများထဲတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ အသုံးပြုနေကြဆဲ ဘာသာစကားဖြစ်သည်။<ref name="shibatani 1990">{{cite book |last=Shibatani |first=Masayoshi |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |title=The Languages of Japan |page=207 |isbn=978-0-521-36918-3}}</ref> သို့သော်လည်း အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ယူနက်စကို၏ ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံရသည်။<ref name="unesco hachijo">{{cite web |url=http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |title=UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger - Hachijō |publisher=[[UNESCO]] |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709192750/http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |url-status=dead}}</ref> ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် ဤဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="heinrich 2012">{{cite book |last=Heinrich |first=Patrick |place=Bristol |publisher=Multilingual Matters |year=2012 |title=The Making of Monolingual Japan: Language Ideology and Japanese Modernity |page=139 |isbn=978-1-84769-659-5}}</ref> ===ရာသီဥတု=== ဟချိဂျောဂျိမသည် စိုထိုင်းပြီး အပူပိုင်းနှင့်နီးစပ်သည့်ရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် သင့်တင့်စွာအေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးများပြားစွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံ ဆောင်းရာသီတွင် နည်းပါးသည်။<ref name="NOAA 2013">{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-II/JP/47678.TXT |title=Hachijojima Climate Normals 1961–1990 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date=5 January 2013 |url-status=live |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20130106095749/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/JP/47678.TXT |archive-date=6 January 2013}}</ref> {{Weather box |location = Hachijō-jima (1991−2020 normals, extremes 1906−present) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 21.5 |Feb record high C = 21.9 |Mar record high C = 22.7 |Apr record high C = 26.3 |May record high C = 27.4 |Jun record high C = 30.4 |Jul record high C = 35.5 |Aug record high C = 34.8 |Sep record high C = 33.2 |Oct record high C = 31.0 |Nov record high C = 26.4 |Dec record high C = 24.6 |Jan avg record high C = 18.5 |Feb avg record high C = 18.9 |Mar avg record high C = 20.3 |Apr avg record high C = 22.9 |May avg record high C = 25.6 |Jun avg record high C = 28.0 |Jul avg record high C = 30.9 |Aug avg record high C = 31.7 |Sep avg record high C = 30.9 |Oct avg record high C = 28.0 |Nov avg record high C = 24.4 |Dec avg record high C = 20.8 |year avg record high C = 32.0 |Jan high C = 12.9 |Feb high C = 13.5 |Mar high C = 15.8 |Apr high C = 18.9 |May high C = 21.8 |Jun high C = 24.1 |Jul high C = 27.7 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 27.6 |Oct high C = 23.8 |Nov high C = 20.0 |Dec high C = 15.6 |year high C = 20.9 |Jan mean C = 10.1 |Feb mean C = 10.4 |Mar mean C = 12.5 |Apr mean C = 15.8 |May mean C = 18.8 |Jun mean C = 21.3 |Jul mean C = 25.2 |Aug mean C = 26.5 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 21.0 |Nov mean C = 16.9 |Dec mean C = 12.7 |year mean C = 18.0 |Jan low C = 7.6 |Feb low C = 7.5 |Mar low C = 9.3 |Apr low C = 12.9 |May low C = 16.2 |Jun low C = 19.4 |Jul low C = 23.3 |Aug low C = 24.3 |Sep low C = 22.3 |Oct low C = 18.7 |Nov low C = 14.2 |Dec low C = 9.9 |year low C = 15.5 |Jan avg record low C = 3.0 |Feb avg record low C = 3.2 |Mar avg record low C = 4.7 |Apr avg record low C = 7.8 |May avg record low C = 12.5 |Jun avg record low C = 16.2 |Jul avg record low C = 20.4 |Aug avg record low C = 21.6 |Sep avg record low C = 18.7 |Oct avg record low C = 14.7 |Nov avg record low C = 10.1 |Dec avg record low C = 6.3 |year avg record low C = 2.0 |Jan record low C = -1.8 |Feb record low C = -2.0 |Mar record low C = 0.0 |Apr record low C = 4.5 |May record low C = 8.3 |Jun record low C = 11.5 |Jul record low C = 15.6 |Aug record low C = 16.7 |Sep record low C = 14.7 |Oct record low C = 10.4 |Nov record low C = 5.9 |Dec record low C = 0.3 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 201.7 |Feb precipitation mm = 205.5 |Mar precipitation mm = 296.5 |Apr precipitation mm = 215.2 |May precipitation mm = 256.7 |Jun precipitation mm = 390.3 |Jul precipitation mm = 254.1 |Aug precipitation mm = 169.5 |Sep precipitation mm = 360.5 |Oct precipitation mm = 479.1 |Nov precipitation mm = 277.4 |Dec precipitation mm = 200.2 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days=14.1 |Feb precipitation days=13.7 |Mar precipitation days=16.3 |Apr precipitation days=12.9 |May precipitation days=12.7 |Jun precipitation days=15.3 |Jul precipitation days=10.5 |Aug precipitation days=10.8 |Sep precipitation days=15.0 |Oct precipitation days=16.5 |Nov precipitation days=14.0 |Dec precipitation days=14.3 |Jan humidity = 68 |Feb humidity = 69 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 77 |May humidity = 84 |Jun humidity = 91 |Jul humidity = 92 |Aug humidity = 87 |Sep humidity = 86 |Oct humidity = 82 |Nov humidity = 74 |Dec humidity = 69 |year humidity = 79 |Jan sun = 84.9 |Feb sun = 87.8 |Mar sun = 124.5 |Apr sun = 139.4 |May sun = 148.5 |Jun sun = 87.1 |Jul sun = 137.3 |Aug sun = 185.9 |Sep sun = 139.6 |Oct sun = 107.1 |Nov sun = 102.6 |Dec sun = 100.4 |year sun = |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132429/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132430/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref>}} ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== [[File:Landsat Hachijojima Island.jpg|thumb|ဟချိဂျောဂျိမ (ယာဘက်) နှင့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]] (ဝဲဘက်)]] [[File:Hachijojima & Hachijokojima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ဟချိဂျောဂျိမသည် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလျား ၁၄.၅ ကီလိုမီတာ (၉ မိုင်) နှင့် အများဆုံးအကျယ်သည် ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတောင်နှစ်ခုမှာ ဟိဂရှိယမနှင့် နိရှိယမတို့ ဖြစ်သည်။<ref name="volcanodiscovery">{{cite web |url=https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |title=Hachijo-jima volcano |publisher=VolcanoDiscovery.com |access-date=8 March 2018 |archive-date=19 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182905/https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |url-status=dead}}</ref> ဟိဂရှိယမ (東山) သည် အမြင့် ၇၀၁ မီတာ (၂၃၀၀ ပေ) ရှိသည်။ ဤမီးတောင်ကို မိဟရယမ (三原山) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤမီးတောင်သည် ၁၀၀,၀၀၀ ဘီစီမှ ၁၇၀၀ ဘီစီပတ်ဝန်းကျင်အထိ လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |title=八丈島 Hachijojima |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020132152/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |url-status=dead}}</ref><ref name="nakanogo 18">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |script-title=ja:中之郷 - 18 三原山 |trans-title=Nakanogō: 18 Mihara-yama |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133604/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |url-status=dead}}</ref> [[File:Inside Nishi-yama caldera.jpg|thumb|နိရှိယမ၏ မီးတောင်ဝမြင်ကွင်း၊ ဟချိဂျောဂျိမ]] နိရှိယမ (西山) သည် အမြင့် ၈၅၄.၃ မီတာ (၂၈၀၃ ပေ) ရှိသည်။ ဟချိဂျောဖုဂျိ (八丈富士) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤတောင်သည် ကျွန်းတွင်အမြင့်ဆုံးနေရာဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိဇုကျွန်းစုတွင်လည်း အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ် ဖြစ်သည်။<ref name="jma hachijo-jima"/><ref name="otake nakamura 2015">{{cite book |last1=Ōtake<!-- 大武美緒子 --> |first1=Mioko |last2=Nakamura<!-- 中村みつを --> |first2=Mitsuo |title=Yama no Namaette Omoshiroi! |script-title=ja:山の名前っておもしろい！ |language=ja |url=https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |year=2015 |publisher=Jitsugyō no Nihonsha<!--実業之日本社 --> |page=109 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327183312/https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |archive-date=2018-03-27}}</ref><ref name="hachijo fuji tallest">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |script-title=ja:三根 3 八丈富士 |trans-title=Mitsune: 3 Hachijō-fuji |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133938/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |url-status=dead}}</ref> တောင်ထိပ်တွင် နိမ့်သည့် မီးတောင်ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခုရှိကာ အချင်း ၄၀၀ မီတာ (၁၃၀၀ ပေ)၊ အနက် ၅၀ မီတာဝန်းကျင် (၁၆၀ ပေ) ရျိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တတိယအဆင့် (Class-C) ရှိ လှုပ်ရှားနေဆဲမီးတောင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံထားရသည်။<ref name="volcano class ranking">{{cite web |url=http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |page=51 |author1=林豊 |author2=宇平幸一 |script-title=ja:活火山カタログの改訂と火山活動度による活火山の分類（ランク分け）について |trans-title=The Revised List of Active Volcanoes in Japan and Classification (Ranking) of the Volcanoes Based on their Past 10,000 years of Activity |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |date=17 April 2007 |language=ja |access-date=14 March 2018 |archive-date=10 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410045817/http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |url-status=dead}}</ref> ဤမီးတော်ငသည် ၁၄၈၇၊ ၁၅၁၈ - ၁၅၂၃၊ ၁၆၀၅ ခုနှစ်များတွင် လှုပ်ရှားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ မကြာသေးမီကာလ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ငလျင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima history">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |script-title=ja:八丈島 有史以降の火山活動 |trans-title=Hachijō-jima Historically Recorded Volcanic Activity |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315195915/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |url-status=dead}}</ref> ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ဟချိဂျောဂျိမသို့ လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေ စီးနင်းကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုမြို့မှ တစ်နေ့လျှင် တစ်ကြိမ် ညနေ ၁၀ နာရီခွဲအချိန်တွင် ပြေးဆွဲပေးသည်။ ဟချိဂျောဂျိမသို့ နောက်နေ့မနက် မနက် ၈ နာရီ ၅၀ မိနစ်တွင် ရောက်ရှိသည်။ တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် (ဟနဲဒ) မှ လေကြောင်းခရီးဖြင့် ၄၅ မိနစ် ကြာမြင့်သည်။<ref name="hiragana times 2010">{{cite magazine |date=Feb 2010 |title=Hachijo-jima – Floral Paradise |url=http://www.hiraganatimes.com/past-articles/travel/702/ |magazine=[[Hiragana Times]] |location=Japan |access-date=13 April 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414001346/http://www.hiraganatimes.com/past-articles/travel/702/ |archive-date=14 April 2017}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဟချိဂျောဂျမကျွန်းပေါ်တွင် မြို့ပြလမ်းမ သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ၂၁၅ (ပုံမှန် 東京都道215号八丈循環線),<ref name="road_census">[http://www.ktr.mlit.go.jp/honkyoku/road/census/h17/PDF/KY_13000.pdf 平成17年度道路交通センサス 一般交通量調査 休日調査表] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130124014211/http://www.ktr.mlit.go.jp/honkyoku/road/census/h17/PDF/KY_13000.pdf |date=2013-01-24 }} (PDF), 2000; page 6. Retrieved 16 March 2018.</ref><ref>[http://www1.gsi.go.jp/geowww/Volcano/download/vbm39/vbm39-02a-2018.pdf 八丈島&nbsp;II] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20180316152318/http://www1.gsi.go.jp/geowww/Volcano/download/vbm39/vbm39-02a-2018.pdf |date=2018-03-16 }}, Geospatial Information Authority of Japan. Retrieved 16 March 2018.</ref> ၂၁၆ (都道216号神湊八重根港線, 8.3 km), <ref name="road_census" /><ref>[http://www.mlit.go.jp/road/ir/ir-hyouka/17sai/ht06k.pdf 再評価結果（平成18年度事業継続箇所 一般都道神湊八重根港線（大] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130202143932/http://www.mlit.go.jp/road/ir/ir-hyouka/17sai/ht06k.pdf |date=2013-02-02 }} (PDF), Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism. Retrieved 16 March 2018.</ref>နှင့် ၂၁၇ (東京都道217号汐間洞輪沢港線)<ref name="road_census" /> တို့ ဖြစ်သည်။ ==ခရီးသွားလုပ်ငန်း== ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Noboryou pass Hachijojima 2007-03-16.jpg|Mt Hachijō-Fuji and Hachijō-Kojima island seen from the Noboryō Pass File:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|Tamaishigaki: walls built by convicts exiled on Hachijō-jima in the Edo Period File:Hachijojima karadaki 2007-03-16.jpg|The Karataki waterfall, in the hills around Mt. Mihara File:Hachijo taiko 2007-03-21.jpg|[[Taiko]] drummers wearing [[kimono]] made from kihachijō cloth File:Hachijojima freesia festival 2007-03-21.jpg|Freesia Festival File:Hachijojima aloe 2007-03-20.jpg|[[Aloe]] growing on Mt. Hachijō-Fuji File:Hachijojima.JPG|Hachijō-jima view File:Hachijojima Kurosuna.JPG|View from the top of the rock at Kurosuna, Hachijō </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hachijojima}} *[http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html Hachijojima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} *{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/064_hachijojima.pdf |title=Hachijojima: National catalogue of the active volcanoes in Japan |publisher=[[Japan Meteorological Agency]]}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G11.html Hachijo Jima Volcano Group] – Geological Survey of Japan *{{cite gvp |name=Hachijojima |vn=284050 |access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 2rik64r1t74796ytgi2pt32kr5u2gbg 1058105 1058104 2026-10-15T13:42:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ခရီးသွားလုပ်ငန်း */ 1058105 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ဟချိဂျောဂျိမ | image = Hachijojimaview-fromosakahill-2018-5-7.jpg | image_caption = Hachijō-fuji and the smaller island of [[Hachijō-kojima]] (left) as seen from Osaka Tunnel, 2018 | image_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Japan complete | native_name = {{nobold|八丈島}} | native_name_link = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|33|06|34|N|139|47|29|E|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 62.52 | length_km = 14 | width_km = 7.5 | coastline_km = 58.91 | highest_mount = | elevation_m = 854.3 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] | population = 7522 | population_as_of = March 2018 | density_km2 = | ethnic_groups = }} '''ဟချိဂျောဂျိမ''' (八丈島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းတည်ရှိသည့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၊ အထူးရပ်ကွက်များ၏ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး သည် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သောနေထိုင်သူများသည် ဟချိဂျောဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဂျောမွန်းခေတ်ကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]ကာလတွင် အပြစ်သားများကို နှင်ထုတ်သည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကြံပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် ကျွန်းသည် လျှို့ဝှက်ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဟချိဂျောဂျိမ၏ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၃,၀၀၀ မီလီမီတာ (၁၂၀ လက်မ)ခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းသည်သည် ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အခြားသက်ရှိများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အိဇုကျွန်းဇု၏ အမြင့်ဆုံးထောင်ထိပ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ထိပ်သည့် အဆင့် စီ (C) ရှိသည့် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသို့ သွားမည်ဆိုပါက လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေများကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်းများ၊ ရေပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ ဟိုတယ်များ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောင်တက်သမားများ၊ ဒိုင်ဗင်ပစ်သမားများနှင့် ရေလွှာလျှောစီးသူများအကြားတွင် အထူးထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းတွင် ရှိမဇုရှိနှင်င့ ခုဆယကဲ့သို့သော ဂျပန်အစားအစာများ၏ ဒေသပုံစံပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုများကို စားသုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စားစရာများတွင် "အရှိတဘ" ဟုခေါ်သည့် ဒေသပေါက်အပင်ကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ===တည်နေရာ=== ဟချိဂျောဂျိမသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) သို့မဟုတ် အိဇုကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="japan encyclopedia">{{cite encyclopedia |last=Frédéric |first=Louis |author-link=Louis Frédéric |encyclopedia=Japan Encyclopedia |title=Hachijō-shima |year=2002 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=[[Harvard University Press]] |series=Harvard University Press Reference Library |isbn=0-674-00770-0 |lccn=2001052570 |page=273}} Translated by Käthe Roth.</ref><ref name="ponsonby 1962">{{cite book |title=Sovereign and Subject |first=Richard |last=Ponsonby-Fane |author-link=Richard Ponsonby-Fane |page=332 |publisher=Ponsonby Memorial Society |year=1962}}</ref> ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]]သည် ဟချိဂျောဂျိမ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို နိရှိယမတောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၄၉ မိုင်) တွင် [[မိခုရဂျိမ]] နှင့် တောင်ဘက် ၆၄ ကီလိုမီတာခန့် (၄၀ မိုင်) တွင် [[အအိုဂရှိမ]]တို့ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name="encyclopedia of japan 2012">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Fuji-Hakone-Izu National Park |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-13 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=2007-08-25}}</ref> ===မြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== ကျွန်းပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသောမြို့ပြမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် အနီးအနားရှိ ဟချိဂျောခိုဂျိမနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref name="hachijo overview">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |script-title=ja:八丈町の概要 |trans-title=Overview of Hachijō |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508194202/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |url-status=dead}}</ref> မြို့ကို အပိုင်းငါးခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိဆွတ်နဲ (三根), နခနိုဂို (中之郷), ခရှိတတဲ (樫立), ဆုအဲယောရှိ (末吉) နှင့် အိုးဂခို (大賀郷) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hachijo overview"/> ===လူဦးရေ=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟချိဂျောဂျိမတွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။<ref name="hachijo_population_2018">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |script-title=ja:人口 八丈町 |trans-title=Population of Hachijō |language=ja |year=2018 |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=18 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708202250/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |archive-date=8 July 2017}}</ref> ===ဘာသာစကား=== {{Main|ဟချိဂျောဘာသာစကား}} သမိုင်းကြောင်းအရ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပုံမှန်ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် အကွဲပြားဆုံးပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားသည် အရှေ့ပိုင်းဂျပန်ဘာသာစကားများထဲတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ အသုံးပြုနေကြဆဲ ဘာသာစကားဖြစ်သည်။<ref name="shibatani 1990">{{cite book |last=Shibatani |first=Masayoshi |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |title=The Languages of Japan |page=207 |isbn=978-0-521-36918-3}}</ref> သို့သော်လည်း အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ယူနက်စကို၏ ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံရသည်။<ref name="unesco hachijo">{{cite web |url=http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |title=UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger - Hachijō |publisher=[[UNESCO]] |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709192750/http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |url-status=dead}}</ref> ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် ဤဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="heinrich 2012">{{cite book |last=Heinrich |first=Patrick |place=Bristol |publisher=Multilingual Matters |year=2012 |title=The Making of Monolingual Japan: Language Ideology and Japanese Modernity |page=139 |isbn=978-1-84769-659-5}}</ref> ===ရာသီဥတု=== ဟချိဂျောဂျိမသည် စိုထိုင်းပြီး အပူပိုင်းနှင့်နီးစပ်သည့်ရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် သင့်တင့်စွာအေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးများပြားစွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံ ဆောင်းရာသီတွင် နည်းပါးသည်။<ref name="NOAA 2013">{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-II/JP/47678.TXT |title=Hachijojima Climate Normals 1961–1990 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date=5 January 2013 |url-status=live |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20130106095749/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/JP/47678.TXT |archive-date=6 January 2013}}</ref> {{Weather box |location = Hachijō-jima (1991−2020 normals, extremes 1906−present) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 21.5 |Feb record high C = 21.9 |Mar record high C = 22.7 |Apr record high C = 26.3 |May record high C = 27.4 |Jun record high C = 30.4 |Jul record high C = 35.5 |Aug record high C = 34.8 |Sep record high C = 33.2 |Oct record high C = 31.0 |Nov record high C = 26.4 |Dec record high C = 24.6 |Jan avg record high C = 18.5 |Feb avg record high C = 18.9 |Mar avg record high C = 20.3 |Apr avg record high C = 22.9 |May avg record high C = 25.6 |Jun avg record high C = 28.0 |Jul avg record high C = 30.9 |Aug avg record high C = 31.7 |Sep avg record high C = 30.9 |Oct avg record high C = 28.0 |Nov avg record high C = 24.4 |Dec avg record high C = 20.8 |year avg record high C = 32.0 |Jan high C = 12.9 |Feb high C = 13.5 |Mar high C = 15.8 |Apr high C = 18.9 |May high C = 21.8 |Jun high C = 24.1 |Jul high C = 27.7 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 27.6 |Oct high C = 23.8 |Nov high C = 20.0 |Dec high C = 15.6 |year high C = 20.9 |Jan mean C = 10.1 |Feb mean C = 10.4 |Mar mean C = 12.5 |Apr mean C = 15.8 |May mean C = 18.8 |Jun mean C = 21.3 |Jul mean C = 25.2 |Aug mean C = 26.5 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 21.0 |Nov mean C = 16.9 |Dec mean C = 12.7 |year mean C = 18.0 |Jan low C = 7.6 |Feb low C = 7.5 |Mar low C = 9.3 |Apr low C = 12.9 |May low C = 16.2 |Jun low C = 19.4 |Jul low C = 23.3 |Aug low C = 24.3 |Sep low C = 22.3 |Oct low C = 18.7 |Nov low C = 14.2 |Dec low C = 9.9 |year low C = 15.5 |Jan avg record low C = 3.0 |Feb avg record low C = 3.2 |Mar avg record low C = 4.7 |Apr avg record low C = 7.8 |May avg record low C = 12.5 |Jun avg record low C = 16.2 |Jul avg record low C = 20.4 |Aug avg record low C = 21.6 |Sep avg record low C = 18.7 |Oct avg record low C = 14.7 |Nov avg record low C = 10.1 |Dec avg record low C = 6.3 |year avg record low C = 2.0 |Jan record low C = -1.8 |Feb record low C = -2.0 |Mar record low C = 0.0 |Apr record low C = 4.5 |May record low C = 8.3 |Jun record low C = 11.5 |Jul record low C = 15.6 |Aug record low C = 16.7 |Sep record low C = 14.7 |Oct record low C = 10.4 |Nov record low C = 5.9 |Dec record low C = 0.3 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 201.7 |Feb precipitation mm = 205.5 |Mar precipitation mm = 296.5 |Apr precipitation mm = 215.2 |May precipitation mm = 256.7 |Jun precipitation mm = 390.3 |Jul precipitation mm = 254.1 |Aug precipitation mm = 169.5 |Sep precipitation mm = 360.5 |Oct precipitation mm = 479.1 |Nov precipitation mm = 277.4 |Dec precipitation mm = 200.2 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days=14.1 |Feb precipitation days=13.7 |Mar precipitation days=16.3 |Apr precipitation days=12.9 |May precipitation days=12.7 |Jun precipitation days=15.3 |Jul precipitation days=10.5 |Aug precipitation days=10.8 |Sep precipitation days=15.0 |Oct precipitation days=16.5 |Nov precipitation days=14.0 |Dec precipitation days=14.3 |Jan humidity = 68 |Feb humidity = 69 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 77 |May humidity = 84 |Jun humidity = 91 |Jul humidity = 92 |Aug humidity = 87 |Sep humidity = 86 |Oct humidity = 82 |Nov humidity = 74 |Dec humidity = 69 |year humidity = 79 |Jan sun = 84.9 |Feb sun = 87.8 |Mar sun = 124.5 |Apr sun = 139.4 |May sun = 148.5 |Jun sun = 87.1 |Jul sun = 137.3 |Aug sun = 185.9 |Sep sun = 139.6 |Oct sun = 107.1 |Nov sun = 102.6 |Dec sun = 100.4 |year sun = |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132429/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132430/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref>}} ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== [[File:Landsat Hachijojima Island.jpg|thumb|ဟချိဂျောဂျိမ (ယာဘက်) နှင့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]] (ဝဲဘက်)]] [[File:Hachijojima & Hachijokojima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ဟချိဂျောဂျိမသည် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလျား ၁၄.၅ ကီလိုမီတာ (၉ မိုင်) နှင့် အများဆုံးအကျယ်သည် ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတောင်နှစ်ခုမှာ ဟိဂရှိယမနှင့် နိရှိယမတို့ ဖြစ်သည်။<ref name="volcanodiscovery">{{cite web |url=https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |title=Hachijo-jima volcano |publisher=VolcanoDiscovery.com |access-date=8 March 2018 |archive-date=19 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182905/https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |url-status=dead}}</ref> ဟိဂရှိယမ (東山) သည် အမြင့် ၇၀၁ မီတာ (၂၃၀၀ ပေ) ရှိသည်။ ဤမီးတောင်ကို မိဟရယမ (三原山) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤမီးတောင်သည် ၁၀၀,၀၀၀ ဘီစီမှ ၁၇၀၀ ဘီစီပတ်ဝန်းကျင်အထိ လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |title=八丈島 Hachijojima |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020132152/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |url-status=dead}}</ref><ref name="nakanogo 18">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |script-title=ja:中之郷 - 18 三原山 |trans-title=Nakanogō: 18 Mihara-yama |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133604/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |url-status=dead}}</ref> [[File:Inside Nishi-yama caldera.jpg|thumb|နိရှိယမ၏ မီးတောင်ဝမြင်ကွင်း၊ ဟချိဂျောဂျိမ]] နိရှိယမ (西山) သည် အမြင့် ၈၅၄.၃ မီတာ (၂၈၀၃ ပေ) ရှိသည်။ ဟချိဂျောဖုဂျိ (八丈富士) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤတောင်သည် ကျွန်းတွင်အမြင့်ဆုံးနေရာဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိဇုကျွန်းစုတွင်လည်း အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ် ဖြစ်သည်။<ref name="jma hachijo-jima"/><ref name="otake nakamura 2015">{{cite book |last1=Ōtake<!-- 大武美緒子 --> |first1=Mioko |last2=Nakamura<!-- 中村みつを --> |first2=Mitsuo |title=Yama no Namaette Omoshiroi! |script-title=ja:山の名前っておもしろい！ |language=ja |url=https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |year=2015 |publisher=Jitsugyō no Nihonsha<!--実業之日本社 --> |page=109 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327183312/https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |archive-date=2018-03-27}}</ref><ref name="hachijo fuji tallest">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |script-title=ja:三根 3 八丈富士 |trans-title=Mitsune: 3 Hachijō-fuji |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133938/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |url-status=dead}}</ref> တောင်ထိပ်တွင် နိမ့်သည့် မီးတောင်ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခုရှိကာ အချင်း ၄၀၀ မီတာ (၁၃၀၀ ပေ)၊ အနက် ၅၀ မီတာဝန်းကျင် (၁၆၀ ပေ) ရျိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တတိယအဆင့် (Class-C) ရှိ လှုပ်ရှားနေဆဲမီးတောင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံထားရသည်။<ref name="volcano class ranking">{{cite web |url=http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |page=51 |author1=林豊 |author2=宇平幸一 |script-title=ja:活火山カタログの改訂と火山活動度による活火山の分類（ランク分け）について |trans-title=The Revised List of Active Volcanoes in Japan and Classification (Ranking) of the Volcanoes Based on their Past 10,000 years of Activity |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |date=17 April 2007 |language=ja |access-date=14 March 2018 |archive-date=10 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410045817/http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |url-status=dead}}</ref> ဤမီးတော်ငသည် ၁၄၈၇၊ ၁၅၁၈ - ၁၅၂၃၊ ၁၆၀၅ ခုနှစ်များတွင် လှုပ်ရှားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ မကြာသေးမီကာလ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ငလျင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima history">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |script-title=ja:八丈島 有史以降の火山活動 |trans-title=Hachijō-jima Historically Recorded Volcanic Activity |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315195915/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |url-status=dead}}</ref> ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ဟချိဂျောဂျိမသို့ လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေ စီးနင်းကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုမြို့မှ တစ်နေ့လျှင် တစ်ကြိမ် ညနေ ၁၀ နာရီခွဲအချိန်တွင် ပြေးဆွဲပေးသည်။ ဟချိဂျောဂျိမသို့ နောက်နေ့မနက် မနက် ၈ နာရီ ၅၀ မိနစ်တွင် ရောက်ရှိသည်။ တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် (ဟနဲဒ) မှ လေကြောင်းခရီးဖြင့် ၄၅ မိနစ် ကြာမြင့်သည်။<ref name="hiragana times 2010">{{cite magazine |date=Feb 2010 |title=Hachijo-jima – Floral Paradise |url=http://www.hiraganatimes.com/past-articles/travel/702/ |magazine=[[Hiragana Times]] |location=Japan |access-date=13 April 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414001346/http://www.hiraganatimes.com/past-articles/travel/702/ |archive-date=14 April 2017}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဟချိဂျောဂျမကျွန်းပေါ်တွင် မြို့ပြလမ်းမ သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ၂၁၅ (ပုံမှန် 東京都道215号八丈循環線),<ref name="road_census">[http://www.ktr.mlit.go.jp/honkyoku/road/census/h17/PDF/KY_13000.pdf 平成17年度道路交通センサス 一般交通量調査 休日調査表] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130124014211/http://www.ktr.mlit.go.jp/honkyoku/road/census/h17/PDF/KY_13000.pdf |date=2013-01-24 }} (PDF), 2000; page 6. Retrieved 16 March 2018.</ref><ref>[http://www1.gsi.go.jp/geowww/Volcano/download/vbm39/vbm39-02a-2018.pdf 八丈島&nbsp;II] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20180316152318/http://www1.gsi.go.jp/geowww/Volcano/download/vbm39/vbm39-02a-2018.pdf |date=2018-03-16 }}, Geospatial Information Authority of Japan. Retrieved 16 March 2018.</ref> ၂၁၆ (都道216号神湊八重根港線, 8.3 km), <ref name="road_census" /><ref>[http://www.mlit.go.jp/road/ir/ir-hyouka/17sai/ht06k.pdf 再評価結果（平成18年度事業継続箇所 一般都道神湊八重根港線（大] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130202143932/http://www.mlit.go.jp/road/ir/ir-hyouka/17sai/ht06k.pdf |date=2013-02-02 }} (PDF), Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism. Retrieved 16 March 2018.</ref>နှင့် ၂၁၇ (東京都道217号汐間洞輪沢港線)<ref name="road_census" /> တို့ ဖြစ်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Noboryou pass Hachijojima 2007-03-16.jpg|Mt Hachijō-Fuji and Hachijō-Kojima island seen from the Noboryō Pass File:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|Tamaishigaki: walls built by convicts exiled on Hachijō-jima in the Edo Period File:Hachijojima karadaki 2007-03-16.jpg|The Karataki waterfall, in the hills around Mt. Mihara File:Hachijo taiko 2007-03-21.jpg|[[Taiko]] drummers wearing [[kimono]] made from kihachijō cloth File:Hachijojima freesia festival 2007-03-21.jpg|Freesia Festival File:Hachijojima aloe 2007-03-20.jpg|[[Aloe]] growing on Mt. Hachijō-Fuji File:Hachijojima.JPG|Hachijō-jima view File:Hachijojima Kurosuna.JPG|View from the top of the rock at Kurosuna, Hachijō </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hachijojima}} *[http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html Hachijojima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} *{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/064_hachijojima.pdf |title=Hachijojima: National catalogue of the active volcanoes in Japan |publisher=[[Japan Meteorological Agency]]}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G11.html Hachijo Jima Volcano Group] – Geological Survey of Japan *{{cite gvp |name=Hachijojima |vn=284050 |access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] kl6iom2fyqrh9dovwoz95tugz57dlr5 1058107 1058105 2026-10-15T13:49:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရုပ်ပုံများ */ 1058107 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ဟချိဂျောဂျိမ | image = Hachijojimaview-fromosakahill-2018-5-7.jpg | image_caption = Hachijō-fuji and the smaller island of [[Hachijō-kojima]] (left) as seen from Osaka Tunnel, 2018 | image_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Japan complete | native_name = {{nobold|八丈島}} | native_name_link = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|33|06|34|N|139|47|29|E|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 62.52 | length_km = 14 | width_km = 7.5 | coastline_km = 58.91 | highest_mount = | elevation_m = 854.3 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] | population = 7522 | population_as_of = March 2018 | density_km2 = | ethnic_groups = }} '''ဟချိဂျောဂျိမ''' (八丈島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းတည်ရှိသည့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၊ အထူးရပ်ကွက်များ၏ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး သည် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သောနေထိုင်သူများသည် ဟချိဂျောဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဂျောမွန်းခေတ်ကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]ကာလတွင် အပြစ်သားများကို နှင်ထုတ်သည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကြံပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် ကျွန်းသည် လျှို့ဝှက်ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဟချိဂျောဂျိမ၏ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၃,၀၀၀ မီလီမီတာ (၁၂၀ လက်မ)ခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းသည်သည် ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အခြားသက်ရှိများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အိဇုကျွန်းဇု၏ အမြင့်ဆုံးထောင်ထိပ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ထိပ်သည့် အဆင့် စီ (C) ရှိသည့် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသို့ သွားမည်ဆိုပါက လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေများကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်းများ၊ ရေပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ ဟိုတယ်များ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောင်တက်သမားများ၊ ဒိုင်ဗင်ပစ်သမားများနှင့် ရေလွှာလျှောစီးသူများအကြားတွင် အထူးထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းတွင် ရှိမဇုရှိနှင်င့ ခုဆယကဲ့သို့သော ဂျပန်အစားအစာများ၏ ဒေသပုံစံပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုများကို စားသုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စားစရာများတွင် "အရှိတဘ" ဟုခေါ်သည့် ဒေသပေါက်အပင်ကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ===တည်နေရာ=== ဟချိဂျောဂျိမသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) သို့မဟုတ် အိဇုကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="japan encyclopedia">{{cite encyclopedia |last=Frédéric |first=Louis |author-link=Louis Frédéric |encyclopedia=Japan Encyclopedia |title=Hachijō-shima |year=2002 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=[[Harvard University Press]] |series=Harvard University Press Reference Library |isbn=0-674-00770-0 |lccn=2001052570 |page=273}} Translated by Käthe Roth.</ref><ref name="ponsonby 1962">{{cite book |title=Sovereign and Subject |first=Richard |last=Ponsonby-Fane |author-link=Richard Ponsonby-Fane |page=332 |publisher=Ponsonby Memorial Society |year=1962}}</ref> ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]]သည် ဟချိဂျောဂျိမ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို နိရှိယမတောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၄၉ မိုင်) တွင် [[မိခုရဂျိမ]] နှင့် တောင်ဘက် ၆၄ ကီလိုမီတာခန့် (၄၀ မိုင်) တွင် [[အအိုဂရှိမ]]တို့ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name="encyclopedia of japan 2012">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Fuji-Hakone-Izu National Park |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-13 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=2007-08-25}}</ref> ===မြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== ကျွန်းပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသောမြို့ပြမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် အနီးအနားရှိ ဟချိဂျောခိုဂျိမနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref name="hachijo overview">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |script-title=ja:八丈町の概要 |trans-title=Overview of Hachijō |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508194202/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |url-status=dead}}</ref> မြို့ကို အပိုင်းငါးခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိဆွတ်နဲ (三根), နခနိုဂို (中之郷), ခရှိတတဲ (樫立), ဆုအဲယောရှိ (末吉) နှင့် အိုးဂခို (大賀郷) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hachijo overview"/> ===လူဦးရေ=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟချိဂျောဂျိမတွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။<ref name="hachijo_population_2018">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |script-title=ja:人口 八丈町 |trans-title=Population of Hachijō |language=ja |year=2018 |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=18 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708202250/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |archive-date=8 July 2017}}</ref> ===ဘာသာစကား=== {{Main|ဟချိဂျောဘာသာစကား}} သမိုင်းကြောင်းအရ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပုံမှန်ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် အကွဲပြားဆုံးပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားသည် အရှေ့ပိုင်းဂျပန်ဘာသာစကားများထဲတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ အသုံးပြုနေကြဆဲ ဘာသာစကားဖြစ်သည်။<ref name="shibatani 1990">{{cite book |last=Shibatani |first=Masayoshi |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |title=The Languages of Japan |page=207 |isbn=978-0-521-36918-3}}</ref> သို့သော်လည်း အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ယူနက်စကို၏ ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံရသည်။<ref name="unesco hachijo">{{cite web |url=http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |title=UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger - Hachijō |publisher=[[UNESCO]] |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709192750/http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |url-status=dead}}</ref> ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် ဤဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="heinrich 2012">{{cite book |last=Heinrich |first=Patrick |place=Bristol |publisher=Multilingual Matters |year=2012 |title=The Making of Monolingual Japan: Language Ideology and Japanese Modernity |page=139 |isbn=978-1-84769-659-5}}</ref> ===ရာသီဥတု=== ဟချိဂျောဂျိမသည် စိုထိုင်းပြီး အပူပိုင်းနှင့်နီးစပ်သည့်ရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် သင့်တင့်စွာအေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးများပြားစွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံ ဆောင်းရာသီတွင် နည်းပါးသည်။<ref name="NOAA 2013">{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-II/JP/47678.TXT |title=Hachijojima Climate Normals 1961–1990 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date=5 January 2013 |url-status=live |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20130106095749/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/JP/47678.TXT |archive-date=6 January 2013}}</ref> {{Weather box |location = Hachijō-jima (1991−2020 normals, extremes 1906−present) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 21.5 |Feb record high C = 21.9 |Mar record high C = 22.7 |Apr record high C = 26.3 |May record high C = 27.4 |Jun record high C = 30.4 |Jul record high C = 35.5 |Aug record high C = 34.8 |Sep record high C = 33.2 |Oct record high C = 31.0 |Nov record high C = 26.4 |Dec record high C = 24.6 |Jan avg record high C = 18.5 |Feb avg record high C = 18.9 |Mar avg record high C = 20.3 |Apr avg record high C = 22.9 |May avg record high C = 25.6 |Jun avg record high C = 28.0 |Jul avg record high C = 30.9 |Aug avg record high C = 31.7 |Sep avg record high C = 30.9 |Oct avg record high C = 28.0 |Nov avg record high C = 24.4 |Dec avg record high C = 20.8 |year avg record high C = 32.0 |Jan high C = 12.9 |Feb high C = 13.5 |Mar high C = 15.8 |Apr high C = 18.9 |May high C = 21.8 |Jun high C = 24.1 |Jul high C = 27.7 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 27.6 |Oct high C = 23.8 |Nov high C = 20.0 |Dec high C = 15.6 |year high C = 20.9 |Jan mean C = 10.1 |Feb mean C = 10.4 |Mar mean C = 12.5 |Apr mean C = 15.8 |May mean C = 18.8 |Jun mean C = 21.3 |Jul mean C = 25.2 |Aug mean C = 26.5 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 21.0 |Nov mean C = 16.9 |Dec mean C = 12.7 |year mean C = 18.0 |Jan low C = 7.6 |Feb low C = 7.5 |Mar low C = 9.3 |Apr low C = 12.9 |May low C = 16.2 |Jun low C = 19.4 |Jul low C = 23.3 |Aug low C = 24.3 |Sep low C = 22.3 |Oct low C = 18.7 |Nov low C = 14.2 |Dec low C = 9.9 |year low C = 15.5 |Jan avg record low C = 3.0 |Feb avg record low C = 3.2 |Mar avg record low C = 4.7 |Apr avg record low C = 7.8 |May avg record low C = 12.5 |Jun avg record low C = 16.2 |Jul avg record low C = 20.4 |Aug avg record low C = 21.6 |Sep avg record low C = 18.7 |Oct avg record low C = 14.7 |Nov avg record low C = 10.1 |Dec avg record low C = 6.3 |year avg record low C = 2.0 |Jan record low C = -1.8 |Feb record low C = -2.0 |Mar record low C = 0.0 |Apr record low C = 4.5 |May record low C = 8.3 |Jun record low C = 11.5 |Jul record low C = 15.6 |Aug record low C = 16.7 |Sep record low C = 14.7 |Oct record low C = 10.4 |Nov record low C = 5.9 |Dec record low C = 0.3 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 201.7 |Feb precipitation mm = 205.5 |Mar precipitation mm = 296.5 |Apr precipitation mm = 215.2 |May precipitation mm = 256.7 |Jun precipitation mm = 390.3 |Jul precipitation mm = 254.1 |Aug precipitation mm = 169.5 |Sep precipitation mm = 360.5 |Oct precipitation mm = 479.1 |Nov precipitation mm = 277.4 |Dec precipitation mm = 200.2 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days=14.1 |Feb precipitation days=13.7 |Mar precipitation days=16.3 |Apr precipitation days=12.9 |May precipitation days=12.7 |Jun precipitation days=15.3 |Jul precipitation days=10.5 |Aug precipitation days=10.8 |Sep precipitation days=15.0 |Oct precipitation days=16.5 |Nov precipitation days=14.0 |Dec precipitation days=14.3 |Jan humidity = 68 |Feb humidity = 69 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 77 |May humidity = 84 |Jun humidity = 91 |Jul humidity = 92 |Aug humidity = 87 |Sep humidity = 86 |Oct humidity = 82 |Nov humidity = 74 |Dec humidity = 69 |year humidity = 79 |Jan sun = 84.9 |Feb sun = 87.8 |Mar sun = 124.5 |Apr sun = 139.4 |May sun = 148.5 |Jun sun = 87.1 |Jul sun = 137.3 |Aug sun = 185.9 |Sep sun = 139.6 |Oct sun = 107.1 |Nov sun = 102.6 |Dec sun = 100.4 |year sun = |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132429/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132430/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref>}} ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== [[File:Landsat Hachijojima Island.jpg|thumb|ဟချိဂျောဂျိမ (ယာဘက်) နှင့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]] (ဝဲဘက်)]] [[File:Hachijojima & Hachijokojima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ဟချိဂျောဂျိမသည် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလျား ၁၄.၅ ကီလိုမီတာ (၉ မိုင်) နှင့် အများဆုံးအကျယ်သည် ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတောင်နှစ်ခုမှာ ဟိဂရှိယမနှင့် နိရှိယမတို့ ဖြစ်သည်။<ref name="volcanodiscovery">{{cite web |url=https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |title=Hachijo-jima volcano |publisher=VolcanoDiscovery.com |access-date=8 March 2018 |archive-date=19 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182905/https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |url-status=dead}}</ref> ဟိဂရှိယမ (東山) သည် အမြင့် ၇၀၁ မီတာ (၂၃၀၀ ပေ) ရှိသည်။ ဤမီးတောင်ကို မိဟရယမ (三原山) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤမီးတောင်သည် ၁၀၀,၀၀၀ ဘီစီမှ ၁၇၀၀ ဘီစီပတ်ဝန်းကျင်အထိ လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |title=八丈島 Hachijojima |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020132152/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |url-status=dead}}</ref><ref name="nakanogo 18">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |script-title=ja:中之郷 - 18 三原山 |trans-title=Nakanogō: 18 Mihara-yama |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133604/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |url-status=dead}}</ref> [[File:Inside Nishi-yama caldera.jpg|thumb|နိရှိယမ၏ မီးတောင်ဝမြင်ကွင်း၊ ဟချိဂျောဂျိမ]] နိရှိယမ (西山) သည် အမြင့် ၈၅၄.၃ မီတာ (၂၈၀၃ ပေ) ရှိသည်။ ဟချိဂျောဖုဂျိ (八丈富士) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤတောင်သည် ကျွန်းတွင်အမြင့်ဆုံးနေရာဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိဇုကျွန်းစုတွင်လည်း အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ် ဖြစ်သည်။<ref name="jma hachijo-jima"/><ref name="otake nakamura 2015">{{cite book |last1=Ōtake<!-- 大武美緒子 --> |first1=Mioko |last2=Nakamura<!-- 中村みつを --> |first2=Mitsuo |title=Yama no Namaette Omoshiroi! |script-title=ja:山の名前っておもしろい！ |language=ja |url=https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |year=2015 |publisher=Jitsugyō no Nihonsha<!--実業之日本社 --> |page=109 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327183312/https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |archive-date=2018-03-27}}</ref><ref name="hachijo fuji tallest">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |script-title=ja:三根 3 八丈富士 |trans-title=Mitsune: 3 Hachijō-fuji |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133938/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |url-status=dead}}</ref> တောင်ထိပ်တွင် နိမ့်သည့် မီးတောင်ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခုရှိကာ အချင်း ၄၀၀ မီတာ (၁၃၀၀ ပေ)၊ အနက် ၅၀ မီတာဝန်းကျင် (၁၆၀ ပေ) ရျိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တတိယအဆင့် (Class-C) ရှိ လှုပ်ရှားနေဆဲမီးတောင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံထားရသည်။<ref name="volcano class ranking">{{cite web |url=http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |page=51 |author1=林豊 |author2=宇平幸一 |script-title=ja:活火山カタログの改訂と火山活動度による活火山の分類（ランク分け）について |trans-title=The Revised List of Active Volcanoes in Japan and Classification (Ranking) of the Volcanoes Based on their Past 10,000 years of Activity |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |date=17 April 2007 |language=ja |access-date=14 March 2018 |archive-date=10 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410045817/http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |url-status=dead}}</ref> ဤမီးတော်ငသည် ၁၄၈၇၊ ၁၅၁၈ - ၁၅၂၃၊ ၁၆၀၅ ခုနှစ်များတွင် လှုပ်ရှားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ မကြာသေးမီကာလ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ငလျင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima history">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |script-title=ja:八丈島 有史以降の火山活動 |trans-title=Hachijō-jima Historically Recorded Volcanic Activity |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315195915/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |url-status=dead}}</ref> ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ဟချိဂျောဂျိမသို့ လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေ စီးနင်းကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုမြို့မှ တစ်နေ့လျှင် တစ်ကြိမ် ညနေ ၁၀ နာရီခွဲအချိန်တွင် ပြေးဆွဲပေးသည်။ ဟချိဂျောဂျိမသို့ နောက်နေ့မနက် မနက် ၈ နာရီ ၅၀ မိနစ်တွင် ရောက်ရှိသည်။ တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် (ဟနဲဒ) မှ လေကြောင်းခရီးဖြင့် ၄၅ မိနစ် ကြာမြင့်သည်။<ref name="hiragana times 2010">{{cite magazine |date=Feb 2010 |title=Hachijo-jima – Floral Paradise |url=http://www.hiraganatimes.com/past-articles/travel/702/ |magazine=[[Hiragana Times]] |location=Japan |access-date=13 April 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414001346/http://www.hiraganatimes.com/past-articles/travel/702/ |archive-date=14 April 2017}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဟချိဂျောဂျမကျွန်းပေါ်တွင် မြို့ပြလမ်းမ သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ၂၁၅ (ပုံမှန် 東京都道215号八丈循環線),<ref name="road_census">[http://www.ktr.mlit.go.jp/honkyoku/road/census/h17/PDF/KY_13000.pdf 平成17年度道路交通センサス 一般交通量調査 休日調査表] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130124014211/http://www.ktr.mlit.go.jp/honkyoku/road/census/h17/PDF/KY_13000.pdf |date=2013-01-24 }} (PDF), 2000; page 6. Retrieved 16 March 2018.</ref><ref>[http://www1.gsi.go.jp/geowww/Volcano/download/vbm39/vbm39-02a-2018.pdf 八丈島&nbsp;II] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20180316152318/http://www1.gsi.go.jp/geowww/Volcano/download/vbm39/vbm39-02a-2018.pdf |date=2018-03-16 }}, Geospatial Information Authority of Japan. Retrieved 16 March 2018.</ref> ၂၁၆ (都道216号神湊八重根港線, 8.3 km), <ref name="road_census" /><ref>[http://www.mlit.go.jp/road/ir/ir-hyouka/17sai/ht06k.pdf 再評価結果（平成18年度事業継続箇所 一般都道神湊八重根港線（大] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130202143932/http://www.mlit.go.jp/road/ir/ir-hyouka/17sai/ht06k.pdf |date=2013-02-02 }} (PDF), Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism. Retrieved 16 March 2018.</ref>နှင့် ၂၁၇ (東京都道217号汐間洞輪沢港線)<ref name="road_census" /> တို့ ဖြစ်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Noboryou pass Hachijojima 2007-03-16.jpg|နိုဘိုရောတောင်တက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် ဟချိဂျောဖုဂျိတောင်နှင့် ဟချိဂျောခိုဂျိမကျွန်း File:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|တမအိရှိဂခိ - ဟချိဂျောဂျိမတွင် အဲဒိုခေတ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ ကျောက်နံရံတံတိုင်း File:Hachijojima karadaki 2007-03-16.jpg|မိဟရတောင်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တောင်ကုန်းများရှိ ခရတခိရေတံခွန် File:Hachijo taiko 2007-03-21.jpg|ခိဟချိဂျောဝတ်စုံမှ ပြုလုပ်ထားသည့် ကီမိုနိုကို ဝင်ဆင်ထားသည့် [[တိုင်းခို]]တီးခတ်သူများ File:Hachijojima freesia festival 2007-03-21.jpg|Freesia ပွဲတော် File:Hachijojima aloe 2007-03-20.jpg| ဟချိဂျောဖုဂျိတောင်တွင် ပေါက်ရောက်နေသည့် [[ရှားစောင်းလက်ပတ်ပင်]]များ File:Hachijojima.JPG|ဟချိဂျောဂျိမမြင်ကွင်း File:Hachijojima Kurosuna.JPG|ဟချိဂျောဂျိမကျွန်းရှိ ခုရိုဆုမကျောက်ဆောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည့် မြင်ကွင်း </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hachijojima}} *[http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html Hachijojima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} *{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/064_hachijojima.pdf |title=Hachijojima: National catalogue of the active volcanoes in Japan |publisher=[[Japan Meteorological Agency]]}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G11.html Hachijo Jima Volcano Group] – Geological Survey of Japan *{{cite gvp |name=Hachijojima |vn=284050 |access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] m3ngzawlxuibmsiq5mugx9h88uduxgj 1058170 1058107 2026-10-15T17:29:14Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058170 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ဟချိဂျောဂျိမ | image = Hachijojimaview-fromosakahill-2018-5-7.jpg | image_caption = Hachijō-fuji and the smaller island of [[Hachijō-kojima]] (left) as seen from Osaka Tunnel, 2018 | image_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = Japan complete | native_name = {{nobold|八丈島}} | native_name_link = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|33|06|34|N|139|47|29|E|display=inline,title}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 62.52 | length_km = 14 | width_km = 7.5 | coastline_km = 58.91 | highest_mount = | elevation_m = 854.3 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Hachijō Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Towns of Japan|Town]] | country_admin_divisions_2 = [[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] | population = 7522 | population_as_of = March 2018 | density_km2 = | ethnic_groups = }} '''ဟချိဂျောဂျိမ''' (八丈島) သည် [[ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာ|ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ]]အတွင်းတည်ရှိသည့် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ [[မီးတောင်ကျွန်း]]တစ်ခု ဖြစ်သည်။ [[တိုကျိုမြို့]]၊ အထူးရပ်ကွက်များ၏ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း တည်ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး သည် ဧရိယာအကျယ်အဝန်း ၆၃ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် နေထိုင်ကြသည်။ အချို့သောနေထိုင်သူများသည် ဟချိဂျောဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသည်။ ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ဂျောမွန်းခေတ်ကတည်းက ကျွန်းတွင် လူများနေထိုင်ခဲ့ကြသည်။ [[အဲဒိုခေတ်]]ကာလတွင် အပြစ်သားများကို နှင်ထုတ်သည့်နေရာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်။ လက်ရှိကာလတွင် ကြံပင်များ စိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုကြသည်။ [[ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်|ဒုတိယကမ္ဘာစစ်]]အတွင်းတွင် ကျွန်းသည် လျှို့ဝှက်ရေငုပ်သင်္ဘောအခြေစိုက်စခန်း ဖြစ်ခဲ့သည်။ လက်ရှိအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံအတွင်းတွင် ခရီးသွားနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဟချိဂျောဂျိမ၏ နှစ်ပတ်လည် မိုးရေချိန်သည် ၃,၀၀၀ မီလီမီတာ (၁၂၀ လက်မ)ခန့် ရှိသည်။ ပျမ်းမျှအမြင့်ဆုံးအပူချိန်သည် ၂၁ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် (၇၀ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်) ဖြစ်သည်။ ကျွန်း၏ ပတ်ဝန်းသည်သည် ငှက်များ၊ နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သစ်ပင်များနှင့် အခြားသက်ရှိများ နေထိုင်ကျက်စားကြသည်။ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အိဇုကျွန်းဇု၏ အမြင့်ဆုံးထောင်ထိပ် တည်ရှိသည်။ ၎င်းတောင်ထိပ်သည့် အဆင့် စီ (C) ရှိသည့် လှုပ်ရှားနေသည့် မီးတောင်ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသို့ သွားမည်ဆိုပါက လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေများကို အသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်။ ကျွန်းတွင် ဂျပန်စတိုင် တည်းခိုခန်းများ၊ ရေပူစမ်းအပန်းဖြေစခန်းများ၊ ဟိုတယ်များ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် တောင်တက်သမားများ၊ ဒိုင်ဗင်ပစ်သမားများနှင့် ရေလွှာလျှောစီးသူများအကြားတွင် အထူးထင်ရှားသည်။ ထို့အပြင် ကျွန်းတွင် ရှိမဇုရှိနှင်င့ ခုဆယကဲ့သို့သော ဂျပန်အစားအစာများ၏ ဒေသပုံစံပြင်ဆင်ချက်ပြုတ်မှုများကို စားသုံးနိုင်သည်။ ထို့အပြင် စားစရာများတွင် "အရှိတဘ" ဟုခေါ်သည့် ဒေသပေါက်အပင်ကိုလည်း ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြသည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ===တည်နေရာ=== ဟချိဂျောဂျိမသည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း တိုကျိုမြို့မှ တောင်ဘက် ၂၈၇ ကီလိုမီတာခန့် (၁၇၈ မိုင်) သို့မဟုတ် အိဇုကျွန်းဆွယ်မှ တောင်ဘက် ၂၀၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၂၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။<ref name="japan encyclopedia">{{cite encyclopedia |last=Frédéric |first=Louis |author-link=Louis Frédéric |encyclopedia=Japan Encyclopedia |title=Hachijō-shima |year=2002 |place=Cambridge, Massachusetts |publisher=[[Harvard University Press]] |series=Harvard University Press Reference Library |isbn=0-674-00770-0 |lccn=2001052570 |page=273}} Translated by Käthe Roth.</ref><ref name="ponsonby 1962">{{cite book |title=Sovereign and Subject |first=Richard |last=Ponsonby-Fane |author-link=Richard Ponsonby-Fane |page=332 |publisher=Ponsonby Memorial Society |year=1962}}</ref> ပိုမိုသေးငယ်သည့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]]သည် ဟချိဂျောဂျိမ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၇.၅ ကီလိုမီတာ (၄.၇ မိုင်) အကွာတွင် ရှိသည်။ ကျွန်းကို နိရှိယမတောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည်။ ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၄၉ မိုင်) တွင် [[မိခုရဂျိမ]] နှင့် တောင်ဘက် ၆၄ ကီလိုမီတာခန့် (၄၀ မိုင်) တွင် [[အအိုဂရှိမ]]တို့ ရှိသည်။ ကျွန်းသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" ၏ နယ်နိမိတ်အတွင်း တည်ရှိသည်။<ref name="encyclopedia of japan 2012">{{cite encyclopedia |encyclopedia=Encyclopedia of Japan |title=Fuji-Hakone-Izu National Park |url=http://rekishi.jkn21.com/ |access-date=2012-08-13 |year=2012 |publisher=Shogakukan |location=Tokyo |oclc=56431036 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070825113418/http://rekishi.jkn21.com/ |archive-date=2007-08-25}}</ref> ===မြို့ပြနှင့် ဒေသများ=== ကျွန်းပေါ်ရှိ တစ်ခုတည်းသောမြို့ပြမှာ ဟချိဂျောမြို့ ဖြစ်သည်။ ဤမြို့သည် ဟချိဂျောဂျိမနှင့် အနီးအနားရှိ ဟချိဂျောခိုဂျိမနှစ်ခုစလုံးကို ပိုင်ဆိုင်သည်။<ref name="hachijo overview">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |script-title=ja:八丈町の概要 |trans-title=Overview of Hachijō |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=8 May 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180508194202/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/gaiyo/gaiyou.html |url-status=dead}}</ref> မြို့ကို အပိုင်းငါးခု ခွဲခြားထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ မိဆွတ်နဲ (三根), နခနိုဂို (中之郷), ခရှိတတဲ (樫立), ဆုအဲယောရှိ (末吉) နှင့် အိုးဂခို (大賀郷) တို့ ဖြစ်သည်။<ref name="hachijo overview"/> ===လူဦးရေ=== ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟချိဂျောဂျိမတွင် လူဦးရေ ၇,၅၂၂ ဦး နေထိုင်သည်။<ref name="hachijo_population_2018">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |script-title=ja:人口 八丈町 |trans-title=Population of Hachijō |language=ja |year=2018 |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=18 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170708202250/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/toukei-siryou/pdf/01_jinko.pdf |archive-date=8 July 2017}}</ref> ===ဘာသာစကား=== {{Main|ဟချိဂျောဘာသာစကား}} သမိုင်းကြောင်းအရ ဟချိဂျောဂျိမတွင် အသုံးပြုခဲ့သည့် ဟချိဂျောဘာသာစကားသည် ပုံမှန်ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် အကွဲပြားဆုံးပုံစံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားသည် အရှေ့ပိုင်းဂျပန်ဘာသာစကားများထဲတွင် လက်ရှိအချိန်အထိ အသုံးပြုနေကြဆဲ ဘာသာစကားဖြစ်သည်။<ref name="shibatani 1990">{{cite book |last=Shibatani |first=Masayoshi |place=Cambridge |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |title=The Languages of Japan |url=https://archive.org/details/languagesofjapan0000shib |page=[https://archive.org/details/languagesofjapan0000shib/page/207 207] |isbn=978-0-521-36918-3}}</ref> သို့သော်လည်း အသုံးပြုသူအရေအတွက်ကိုမူ မသိရှိရပေ။ ယူနက်စကို၏ ပျောက်ကွယ်မည့်အန္တရာယ်ရှိသည့် ဘာသာစကားစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခြင်း ခံရသည်။<ref name="unesco hachijo">{{cite web |url=http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |title=UNESCO Interactive Atlas of the World's Languages in Danger - Hachijō |publisher=[[UNESCO]] |access-date=8 March 2018 |archive-date=9 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709192750/http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1980.html |url-status=dead}}</ref> ၂၀၅၀ ခုနှစ်တွင် ဤဘာသာစကားသည် ပျောက်ကွယ်သွားမည်ဟု ဆိုကြသည်။<ref name="heinrich 2012">{{cite book |last=Heinrich |first=Patrick |place=Bristol |publisher=Multilingual Matters |year=2012 |title=The Making of Monolingual Japan: Language Ideology and Japanese Modernity |page=139 |isbn=978-1-84769-659-5}}</ref> ===ရာသီဥတု=== ဟချိဂျောဂျိမသည် စိုထိုင်းပြီး အပူပိုင်းနှင့်နီးစပ်သည့်ရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် သင့်တင့်စွာအေးမြသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးများပြားစွာ ရွာသွန်းလေ့ရှိသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံ ဆောင်းရာသီတွင် နည်းပါးသည်။<ref name="NOAA 2013">{{cite web |url=https://www.ncei.noaa.gov/pub/data/normals/WMO/1961-1990/RA-II/JP/47678.TXT |title=Hachijojima Climate Normals 1961–1990 |publisher=[[National Oceanic and Atmospheric Administration]] |access-date=5 January 2013 |url-status=live |archive-url=http://archive.wikiwix.com/cache/20130106095749/ftp://ftp.atdd.noaa.gov/pub/GCOS/WMO-Normals/RA-II/JP/47678.TXT |archive-date=6 January 2013}}</ref> {{Weather box |location = Hachijō-jima (1991−2020 normals, extremes 1906−present) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 21.5 |Feb record high C = 21.9 |Mar record high C = 22.7 |Apr record high C = 26.3 |May record high C = 27.4 |Jun record high C = 30.4 |Jul record high C = 35.5 |Aug record high C = 34.8 |Sep record high C = 33.2 |Oct record high C = 31.0 |Nov record high C = 26.4 |Dec record high C = 24.6 |Jan avg record high C = 18.5 |Feb avg record high C = 18.9 |Mar avg record high C = 20.3 |Apr avg record high C = 22.9 |May avg record high C = 25.6 |Jun avg record high C = 28.0 |Jul avg record high C = 30.9 |Aug avg record high C = 31.7 |Sep avg record high C = 30.9 |Oct avg record high C = 28.0 |Nov avg record high C = 24.4 |Dec avg record high C = 20.8 |year avg record high C = 32.0 |Jan high C = 12.9 |Feb high C = 13.5 |Mar high C = 15.8 |Apr high C = 18.9 |May high C = 21.8 |Jun high C = 24.1 |Jul high C = 27.7 |Aug high C = 29.6 |Sep high C = 27.6 |Oct high C = 23.8 |Nov high C = 20.0 |Dec high C = 15.6 |year high C = 20.9 |Jan mean C = 10.1 |Feb mean C = 10.4 |Mar mean C = 12.5 |Apr mean C = 15.8 |May mean C = 18.8 |Jun mean C = 21.3 |Jul mean C = 25.2 |Aug mean C = 26.5 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 21.0 |Nov mean C = 16.9 |Dec mean C = 12.7 |year mean C = 18.0 |Jan low C = 7.6 |Feb low C = 7.5 |Mar low C = 9.3 |Apr low C = 12.9 |May low C = 16.2 |Jun low C = 19.4 |Jul low C = 23.3 |Aug low C = 24.3 |Sep low C = 22.3 |Oct low C = 18.7 |Nov low C = 14.2 |Dec low C = 9.9 |year low C = 15.5 |Jan avg record low C = 3.0 |Feb avg record low C = 3.2 |Mar avg record low C = 4.7 |Apr avg record low C = 7.8 |May avg record low C = 12.5 |Jun avg record low C = 16.2 |Jul avg record low C = 20.4 |Aug avg record low C = 21.6 |Sep avg record low C = 18.7 |Oct avg record low C = 14.7 |Nov avg record low C = 10.1 |Dec avg record low C = 6.3 |year avg record low C = 2.0 |Jan record low C = -1.8 |Feb record low C = -2.0 |Mar record low C = 0.0 |Apr record low C = 4.5 |May record low C = 8.3 |Jun record low C = 11.5 |Jul record low C = 15.6 |Aug record low C = 16.7 |Sep record low C = 14.7 |Oct record low C = 10.4 |Nov record low C = 5.9 |Dec record low C = 0.3 |precipitation colour=green |Jan precipitation mm = 201.7 |Feb precipitation mm = 205.5 |Mar precipitation mm = 296.5 |Apr precipitation mm = 215.2 |May precipitation mm = 256.7 |Jun precipitation mm = 390.3 |Jul precipitation mm = 254.1 |Aug precipitation mm = 169.5 |Sep precipitation mm = 360.5 |Oct precipitation mm = 479.1 |Nov precipitation mm = 277.4 |Dec precipitation mm = 200.2 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days=14.1 |Feb precipitation days=13.7 |Mar precipitation days=16.3 |Apr precipitation days=12.9 |May precipitation days=12.7 |Jun precipitation days=15.3 |Jul precipitation days=10.5 |Aug precipitation days=10.8 |Sep precipitation days=15.0 |Oct precipitation days=16.5 |Nov precipitation days=14.0 |Dec precipitation days=14.3 |Jan humidity = 68 |Feb humidity = 69 |Mar humidity = 71 |Apr humidity = 77 |May humidity = 84 |Jun humidity = 91 |Jul humidity = 92 |Aug humidity = 87 |Sep humidity = 86 |Oct humidity = 82 |Nov humidity = 74 |Dec humidity = 69 |year humidity = 79 |Jan sun = 84.9 |Feb sun = 87.8 |Mar sun = 124.5 |Apr sun = 139.4 |May sun = 148.5 |Jun sun = 87.1 |Jul sun = 137.3 |Aug sun = 185.9 |Sep sun = 139.6 |Oct sun = 107.1 |Nov sun = 102.6 |Dec sun = 100.4 |year sun = |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132429/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） |publisher=[[Japan Meteorological Agency|JMA]] |access-date=February 17, 2022 |archive-date=February 17, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217132430/https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47678&year=&month=&day=&view= |url-status=live }}</ref>}} ==မြေမျက်နှာသွင်ပြင်== [[File:Landsat Hachijojima Island.jpg|thumb|ဟချိဂျောဂျိမ (ယာဘက်) နှင့် [[ဟချိဂျောခိုဂျိမ]] (ဝဲဘက်)]] [[File:Hachijojima & Hachijokojima Relief Map, SRTM-1.jpg|thumb|မြေမျက်နှာသွင်ပြင်ပြမြေပုံ]] ဟချိဂျောဂျိမသည် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အလျား ၁၄.၅ ကီလိုမီတာ (၉ မိုင်) နှင့် အများဆုံးအကျယ်သည် ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) ရှိသည်။ ကျွန်းသည် အလွှာထပ်မီးတောင်နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတောင်နှစ်ခုမှာ ဟိဂရှိယမနှင့် နိရှိယမတို့ ဖြစ်သည်။<ref name="volcanodiscovery">{{cite web |url=https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |title=Hachijo-jima volcano |publisher=VolcanoDiscovery.com |access-date=8 March 2018 |archive-date=19 August 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819182905/https://www.volcanodiscovery.com/hachijo-jima.html |url-status=dead}}</ref> ဟိဂရှိယမ (東山) သည် အမြင့် ၇၀၁ မီတာ (၂၃၀၀ ပေ) ရှိသည်။ ဤမီးတောင်ကို မိဟရယမ (三原山) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤမီးတောင်သည် ၁၀၀,၀၀၀ ဘီစီမှ ၁၇၀၀ ဘီစီပတ်ဝန်းကျင်အထိ လှုပ်ရှားခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |title=八丈島 Hachijojima |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=20 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020132152/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html |url-status=dead}}</ref><ref name="nakanogo 18">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |script-title=ja:中之郷 - 18 三原山 |trans-title=Nakanogō: 18 Mihara-yama |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133604/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/nakanogo.html#18 |url-status=dead}}</ref> [[File:Inside Nishi-yama caldera.jpg|thumb|နိရှိယမ၏ မီးတောင်ဝမြင်ကွင်း၊ ဟချိဂျောဂျိမ]] နိရှိယမ (西山) သည် အမြင့် ၈၅၄.၃ မီတာ (၂၈၀၃ ပေ) ရှိသည်။ ဟချိဂျောဖုဂျိ (八丈富士) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်။ ဤတောင်သည် ကျွန်းတွင်အမြင့်ဆုံးနေရာဖြစ်သည်။ ထို့အပြင် အိဇုကျွန်းစုတွင်လည်း အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ် ဖြစ်သည်။<ref name="jma hachijo-jima"/><ref name="otake nakamura 2015">{{cite book |last1=Ōtake<!-- 大武美緒子 --> |first1=Mioko |last2=Nakamura<!-- 中村みつを --> |first2=Mitsuo |title=Yama no Namaette Omoshiroi! |script-title=ja:山の名前っておもしろい！ |language=ja |url=https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |year=2015 |publisher=Jitsugyō no Nihonsha<!--実業之日本社 --> |page=109 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327183312/https://books.google.com/books?id=FghADQAAQBAJ |archive-date=2018-03-27}}</ref><ref name="hachijo fuji tallest">{{cite web |url=http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |script-title=ja:三根 3 八丈富士 |trans-title=Mitsune: 3 Hachijō-fuji |language=ja |publisher=[[Hachijō, Tokyo|Hachijō]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315133938/http://www.town.hachijo.tokyo.jp/kankou_spot/mitsune.html#01 |url-status=dead}}</ref> တောင်ထိပ်တွင် နိမ့်သည့် မီးတောင်ချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခုရှိကာ အချင်း ၄၀၀ မီတာ (၁၃၀၀ ပေ)၊ အနက် ၅၀ မီတာဝန်းကျင် (၁၆၀ ပေ) ရျိသည်။ ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တတိယအဆင့် (Class-C) ရှိ လှုပ်ရှားနေဆဲမီးတောင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံထားရသည်။<ref name="volcano class ranking">{{cite web |url=http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |page=51 |author1=林豊 |author2=宇平幸一 |script-title=ja:活火山カタログの改訂と火山活動度による活火山の分類（ランク分け）について |trans-title=The Revised List of Active Volcanoes in Japan and Classification (Ranking) of the Volcanoes Based on their Past 10,000 years of Activity |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |date=17 April 2007 |language=ja |access-date=14 March 2018 |archive-date=10 April 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180410045817/http://www.jma.go.jp/jma/kishou/books/kenshin/vol71p043.pdf |url-status=dead}}</ref> ဤမီးတော်ငသည် ၁၄၈၇၊ ၁၅၁၈ - ၁၅၂၃၊ ၁၆၀၅ ခုနှစ်များတွင် လှုပ်ရှားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများ ရှိသည်။ မကြာသေးမီကာလ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ငလျင်လှုပ်ရှားမှုများ ရှိခဲ့သည်။<ref name="jma hachijo-jima history">{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |script-title=ja:八丈島 有史以降の火山活動 |trans-title=Hachijō-jima Historically Recorded Volcanic Activity |language=ja |publisher=[[Japan Meteorological Agency]] |access-date=14 March 2018 |archive-date=15 March 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315195915/http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_history.html |url-status=dead}}</ref> ==ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး== ဟချိဂျောဂျိမသို့ လေကြောင်းနှင့် ဖယ်ရီသင်္ဘောလှေ စီးနင်းကာ သွားရောက်နိုင်သည်။ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုမြို့မှ တစ်နေ့လျှင် တစ်ကြိမ် ညနေ ၁၀ နာရီခွဲအချိန်တွင် ပြေးဆွဲပေးသည်။ ဟချိဂျောဂျိမသို့ နောက်နေ့မနက် မနက် ၈ နာရီ ၅၀ မိနစ်တွင် ရောက်ရှိသည်။ တိုကျိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် (ဟနဲဒ) မှ လေကြောင်းခရီးဖြင့် ၄၅ မိနစ် ကြာမြင့်သည်။<ref name="hiragana times 2010">{{cite magazine |date=Feb 2010 |title=Hachijo-jima – Floral Paradise |url=http://www.hiraganatimes.com/past-articles/travel/702/ |magazine=[[Hiragana Times]] |location=Japan |access-date=13 April 2017 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170414001346/http://www.hiraganatimes.com/past-articles/travel/702/ |archive-date=14 April 2017}}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဟချိဂျောဂျမကျွန်းပေါ်တွင် မြို့ပြလမ်းမ သုံးခု ရှိသည်။ ၎င်းတို့မှာ ၂၁၅ (ပုံမှန် 東京都道215号八丈循環線),<ref name="road_census">[http://www.ktr.mlit.go.jp/honkyoku/road/census/h17/PDF/KY_13000.pdf 平成17年度道路交通センサス 一般交通量調査 休日調査表] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130124014211/http://www.ktr.mlit.go.jp/honkyoku/road/census/h17/PDF/KY_13000.pdf |date=2013-01-24 }} (PDF), 2000; page 6. Retrieved 16 March 2018.</ref><ref>[http://www1.gsi.go.jp/geowww/Volcano/download/vbm39/vbm39-02a-2018.pdf 八丈島&nbsp;II] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20180316152318/http://www1.gsi.go.jp/geowww/Volcano/download/vbm39/vbm39-02a-2018.pdf |date=2018-03-16 }}, Geospatial Information Authority of Japan. Retrieved 16 March 2018.</ref> ၂၁၆ (都道216号神湊八重根港線, 8.3 km), <ref name="road_census" /><ref>[http://www.mlit.go.jp/road/ir/ir-hyouka/17sai/ht06k.pdf 再評価結果（平成18年度事業継続箇所 一般都道神湊八重根港線（大] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130202143932/http://www.mlit.go.jp/road/ir/ir-hyouka/17sai/ht06k.pdf |date=2013-02-02 }} (PDF), Ministry of Land, Infrastructure, Transport and Tourism. Retrieved 16 March 2018.</ref>နှင့် ၂၁၇ (東京都道217号汐間洞輪沢港線)<ref name="road_census" /> တို့ ဖြစ်သည်။ ==ရုပ်ပုံများ== <gallery> File:Noboryou pass Hachijojima 2007-03-16.jpg|နိုဘိုရောတောင်တက်လမ်းမှ မြင်ရသည့် ဟချိဂျောဖုဂျိတောင်နှင့် ဟချိဂျောခိုဂျိမကျွန်း File:Hachijojima tamaishigaki 2007-03-20.jpg|တမအိရှိဂခိ - ဟချိဂျောဂျိမတွင် အဲဒိုခေတ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ ကျောက်နံရံတံတိုင်း File:Hachijojima karadaki 2007-03-16.jpg|မိဟရတောင်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တောင်ကုန်းများရှိ ခရတခိရေတံခွန် File:Hachijo taiko 2007-03-21.jpg|ခိဟချိဂျောဝတ်စုံမှ ပြုလုပ်ထားသည့် ကီမိုနိုကို ဝင်ဆင်ထားသည့် [[တိုင်းခို]]တီးခတ်သူများ File:Hachijojima freesia festival 2007-03-21.jpg|Freesia ပွဲတော် File:Hachijojima aloe 2007-03-20.jpg| ဟချိဂျောဖုဂျိတောင်တွင် ပေါက်ရောက်နေသည့် [[ရှားစောင်းလက်ပတ်ပင်]]များ File:Hachijojima.JPG|ဟချိဂျောဂျိမမြင်ကွင်း File:Hachijojima Kurosuna.JPG|ဟချိဂျောဂျိမကျွန်းရှိ ခုရိုဆုမကျောက်ဆောင်ထိပ်မှ မြင်ရသည့် မြင်ကွင်း </gallery> ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Hachijojima}} *[http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/321_Hachijojima/321_index.html Hachijojima] – Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} *{{cite web |url=http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/064_hachijojima.pdf |title=Hachijojima: National catalogue of the active volcanoes in Japan |publisher=[[Japan Meteorological Agency]]}} *[https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G11.html Hachijo Jima Volcano Group] – Geological Survey of Japan *{{cite gvp |name=Hachijojima |vn=284050 |access-date=2021-06-25}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] klreb85yo29tor5g20er0mryuf3ksg0 0 292878 1058163 1058066 2026-10-15T17:23:19Z InternetArchiveBot 61272 Adding 1 book for [[ဝီကီပီးဒီးယား:စိစစ်အတည်ပြုခံနိုင်မှု]] (20261015)) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]] 1058163 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist | honorific_prefix = | name = Gerard Kuiper | honorific_suffix = | image = Gerard Kuiper 1964b.jpg | alt = | caption = Kuiper in 1964 | birth_name = Gerrit Pieter Kuiper | birth_date = {{Birth date|1905|12|7|df=y}} | birth_place = [[:en:Tuitjenhorn]], Netherlands | death_date = {{Death date and age|1973|12|23|1905|12|7|df=y}} | death_place = [[မက္ကဆီကိုမြို့]]၊ မက္ကဆီကို | other_names = | education = [[:en:Leiden University]] | occupation = {{hlist|[[နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်]]|[[:en:Planetary science|planetary scientist]]|[[:en:selenographer]]|author|professor}} | era = | employer = | known_for = [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]] | notable_works = | spouse = {{marriage|Sarah Fuller|1936}} | field = [[နက္ခတ္တဗေဒ]] | thesis_title = Statistische onderzoekingen van dubbelsterren | thesis_url = http://www.worldcat.org/oclc/1120104305 | thesis_year = 1933 | doctoral_advisor = | doctoral_students = [[ကားလ် ဆေဂန်]] | awards = }} '''ဂျရတ် ပီတာ ခိုက်ပါး''' ( ၁၉၀၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်) သည် ဒတ်ချ်လူမျိုး [[နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်]]၊ ဂြိုဟ်သိပ္ပံပညာရှင်၊ လမျက်နှာပြင်မြေပုံရေးဆွဲပညာရှင်၊ စာရေးဆရာနှင့် ပါမောက္ခတစ်ဦး ဖြစ်သည်။ [[ခိုက်ပါး ခါးပတ်]]ကို သူ့အမည်ဖြင့် အမည်ပေးထားသည်။ လူအများက ဂျရတ် ခိုက်ပါးကို ခေတ်သစ် ဂြိုဟ်သိပ္ပံပညာ၏ ဖခင်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်။ ==အစောပိုင်းဘဝနှင့် ပညာရေး== မြောက်ဟော်လန်ပြည်နယ်၊ တွိုက်ဂျန်ဟွန်း ရွာမှ အပ်ချုပ်သမားတစ်ဦး၏ သားဖြစ်သူ ခိုက်ပါးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက [[နက္ခတ္တဗေဒ]]ကို စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်။ သူ၏ မျက်စိအမြင်အာရုံမှာ ထူးခြားစွာ ကောင်းမွန်လှသဖြင့် သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်သော [[ကြယ်]]များထက် လေးဆခန့် ပိုမိုမှိန်သော အလင်းပြင်းအား ၇.၅ ရှိသည့် ကြယ်များကိုပင် အကူအညီမပါဘဲ မြင်နိုင်ခဲ့သည်။ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် သူသည် ထိုအချိန်က နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များစွာ စုဝေးရောက်ရှိနေသည့် လိုင်ဒင်တက္ကသိုလ် တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်။ ထိုတက္ကသိုလ်၌ သူသည် အတန်းဖော်များဖြစ်သော ဘာ့တ် ဘော့ခ် နှင့် ပီတာ အူစတာဟော့ဖ် တို့နှင့် ရင်းနှီးခင်မင်ခဲ့သည်။ ထို့အပြင် အိုင်နာ ဟတ်ဇ်စပရွန်း၊ အန်တိုနီ ပန်နီကူးခ်၊ ဝီလမ် ဒီ စစ်တာ၊ ယန် ဝေါလ်တျာ၊ ယန် အော့တ် နှင့် ရူပဗေဒပညာရှင် ပေါလ် အဲရင်ဖက်စ် တို့ထံမှ ပညာသင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် နက္ခတ္တဗေဒဘာသာရပ်ဖြင့် ကိုယ်စားလှယ်ဘွဲ့ (candidate degree) ကို ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ဘွဲ့လွန်ပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်။ ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ခိုက်ပါးသည် ဟတ်ဇ်စပရွန်း၏ ကြီးကြပ်မှုဖြင့် [[ဒွိကြယ်]]များအကြောင်း ရေးသားပြုစုခဲ့သော သုတေသနစာတမ်းအတွက် နယ်သာလန်နိုင်ငံရှိ လိုင်ဒင်တက္ကသိုလ်မှ ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်။ ==ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများ== ခိုက်ပါးသည် [[နေအဖွဲ့အစည်း]]အတွင်းရှိ [[ဂြိုဟ်]]များ၏ [[သဘာဝ ဂြိုဟ်ရံလ]] နှစ်စင်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ယင်းတို့မှာ [[ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်]]၏ ဂြိုဟ်ရံလ [[မီရန်ဒါ (ဂြိုဟ်ရံလ)|မီရန်ဒါ]]နှင့် [[နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်]]၏ ဂြိုဟ်ရံလ [[နီရီး (ဂြိုဟ်ရံလ)|နီရိဒ်]]တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ထို့အပြင် [[အင်္ဂါဂြိုဟ်]]၏ လေထုအတွင်း [[ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်]]ဓာတ်ငွေ့ ရှိကြောင်းနှင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် [[စနေဂြိုဟ်]]၏ ဂြိုဟ်ရံလ တိုက်တန်အထက်၌ [[မီသိန်း]]ဓာတ်ငွေ့ ပါဝင်သော လေထုတစ်ခု ရှိကြောင်းကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခိုက်ပါးသည် ''Convair 990'' လေယာဉ်ကို အသုံးပြု၍ လေထဲမှ [[အနီအောက်ရောင်ခြည်]]ဖြင့် နက္ခတ္တဆိုင်ရာ လေ့လာစူးစမ်းမှုများ ပြုလုပ်ရာ၌လည်း ရှေ့ဆောင်ခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခိုက်ပါးသည် လ၏ အပူဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ကို နားလည်ရန် ဘူမိဓာတုဗေဒပညာရှင်နှင့် နိုဘယ်ဆုရှင် ဟာရိုးလ်ဒ် စီ. ယူရေးနှင့် ပညာရပ်နယ်ပယ်များကို ဖြတ်ကျော်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်။ သို့သော် ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှာ နောက်ဆုံးတွင် သဘောထားကွဲလွဲမှုများ ပြင်းထန်လာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့၏ အငြင်းပွားမှုသည် “ပူသောလ၊ အေးသောလ” အငြင်းပွားမှုဟု လူသိများလာခဲ့သည်။ ၎င်းတို့အကြား ဆက်ဆံရေးပျက်ယွင်းသွားခြင်းမှာ သိပ္ပံနည်းကျ သဘောထားကွဲလွဲမှုကြောင့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖြစ်ခဲ့သကဲ့သို့၊ နီးစပ်သော်လည်း သီးခြားကွဲပြားသည့် သိပ္ပံပညာရပ်နယ်ပယ်များအကြား ပညာရှင်အချင်းချင်း ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းရန် ခက်ခဲမှုကိုလည်း ထင်ဟပ်စေခဲ့သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ခိုက်ပါးသည် နေအဖွဲ့အစည်း မည်သို့ စတင်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သနည်းဟူသော မဖြေရှင်းရသေးသည့် ပြဿနာအတွက် သီအိုရီတစ်ရပ်ကို တင်ပြခဲ့သည်။ သူ၏ အဆိုအရ နေ၏ မူလဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်အတွင်း ဆွဲငင်အားဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ယင်းတို့သည် စုစည်းကျုံ့ဝင်ကာ မူလဂြိုဟ်များအဖြစ် ဖွဲ့စည်းလာခဲ့သည်။ သို့သော် ခိုက်ပါး၏ သီအိုရီသည် ထောင့်အဟုန်ဆိုင်ရာ ပြဿနာ ကို ဖြေရှင်းရှင်းလင်းနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ။ ၎င်းအစား ထောင့်အဟုန် ဆုံးရှုံးမှုကို ဆွဲငင်အားကြောင့်ဟု မဆိုဘဲ သံလိုက်နှင့် လျှပ်စစ်စက်ကွင်းများကြောင့်ဟုသာ ရှင်းပြခဲ့သည်။ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ''Astrophysics: A Topical Symposium'' စာအုပ်၌ ဖော်ပြခဲ့သော သုတေသနစာတမ်းတစ်စောင်တွင် ခိုက်ပါးက နေအဖွဲ့အစည်း၏ ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် အစောပိုင်းကာလ၌ နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုငယ်များစွာ ပါဝင်သည့် ကြီးမားသော ချပ်ပြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းတင်ပြခဲ့သည်။ သူ၏ အဆိုအရ ထိုချပ်ပြားသည် “မူလအစုအဖွဲ့များ စုစည်းဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရာမှ ကျန်ရှိနေသော အရာဝတ္ထုများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး၊ ယင်းအဖွဲ့ဝင်များစွာသည် သီးခြားလွင့်စင်သွားသော [[ဥက္ကာခဲ]]များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ယင်းဖြစ်စဉ်သည် ကြယ်စုဖွဲ့စည်းထားသော [[ဂလက်ဆီ]]အတွင်းရှိ ပွင့်လင်းကြယ်အစုအဖွဲ့များ ပြိုကွဲကာ ကြယ်များအဖြစ် ပျံ့နှံ့သွားသည့် ဖြစ်စဉ်နှင့် ဆင်တူသည်” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဟောပြောခဲ့သော ''On the Origin of the Solar System'' ဟူသည့် ခေါင်းစဉ်တူ ဟောပြောချက်ကို အခြေခံထားသည့် အခြားစာတမ်းတစ်စောင်တွင်လည်း ခိုက်ပါးက နေ၏ မူလဓာတ်ငွေ့နှင့် ဖုန်မှုန့်တိမ်တိုက်၏ အပြင်ဘက်ဆုံးဒေသဖြစ်သော နေမှ ၃၈ မှ ၅၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ် (AU) အကွာအဝေးအတွင်း၊ ဆိုလိုသည်မှာ မူလနက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ အပြင်ဘက်၌ တည်ရှိသည့် ဒေသအကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်။ ထိုဒေသတွင် “ရေခဲများဖြစ်သည့် H₂O၊ NH₃၊ CH₄ စသည်တို့ကဲ့သို့သော ငွေ့ရည်ဖွဲ့မှုမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပစ္စည်းများ” ဖွဲ့စည်းလာခဲ့ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ယင်းရေခဲအမှုန်အမွှားများသည် တဖြည်းဖြည်း စုဝေးကာ ပိုမိုကြီးမားသည့် အစုအဝေးများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအစုအဝေးများ၏ အရွယ်အစားမှာ ၁ ကီလိုမီတာ သို့မဟုတ် ယင်းထက် ပိုကြီးနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်။ ခိုက်ပါးက ဆက်လက်ရေးသားရာတွင် အဆိုပါ ငွေ့ရည်ဖွဲ့မှုများသည် အရွယ်အစား၊ အရေအတွက်နှင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းပုံတို့အရ ကြယ်တံခွန်များ၏ မူလရင်းမြစ်ကို ရှင်းပြနိုင်ပုံရကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ပြင် နေမှ ၃၀ မှ ၅၀ နက္ခတ္တဗေဒယူနစ်အထိ ကျယ်ပြန့်သော ဒေသတစ်ခုလုံးကို ဖြတ်သန်းရွေ့လျားနေသည့် [[ပလူတို]]သည် [[ကြယ်တံခွန်]]များကို နေအဖွဲ့အစည်းတစ်လျှောက် ပြန့်ကျဲသွားစေသည့် ဖြစ်စဉ်ကို စတင်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟုလည်း သူက ယူဆခဲ့သည်။ ထိုအချိန်က လူအများလက်ခံထားသည့် ယူဆချက်အတိုင်း ခိုက်ပါးသည် ပလူတို၏ အရွယ်အစားမှာ ကမ္ဘာနှင့် တူညီသည်ဟု ယူဆထားကြောင်း ဆိုကြသည်။ ထို့ကြောင့် ပလူတိုသည် အဆိုပါ အရာဝတ္ထုများကို အပြင်ဘက်သို့ တွန်းထုတ်ကာ [[အောတိမ်တိုက်]]အတွင်းသို့ ရောက်ရှိစေခြင်း သို့မဟုတ် နေအဖွဲ့အစည်းအပြင်ဘက်သို့ လွင့်ထွက်သွားစေခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်ဟု သူက ယူဆခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤယူဆချက်သာ မှန်ကန်ခဲ့ပါက ယနေ့ခေတ်တွင် ခိုက်ပါး ခါးပတ် ရှိနေမည်မဟုတ်ပေ။<ref name="Jewitt2">{{cite web |author=David Jewitt |title=WHY "KUIPER" BELT? |url=http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/gerard.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190212100219/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb/gerard.html |archive-date=12 February 2019 |access-date=14 June 2007 |work=University of Hawaii}}</ref> “ခိုက်ပါး ခါးပတ်” ဟူသော အမည်ကို ထိုဒေသအတွက် ၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် စတင်သတ်မှတ်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်။ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် စကော့ ထရမိန်း (Scott Tremaine) က ထိုအမည်ကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေထားသော စာတမ်းတစ်ခု၌ ပထမဆုံး အသုံးပြုခဲ့သည်။<ref name="Davies_2001">{{cite book |last=Davies |first=John K. |title=Beyond Pluto: Exploring the outer limits of the solar system |url=https://archive.org/details/beyondplutoexplo00davi |date=2001 |publisher=Cambridge University Press}}</ref>{{rp|page=191}} ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် ခိုက်ပါးသည် [[အပိုလို စီမံကိန်း]]အတွက် လပေါ်သို့ ဆင်းသက်မည့် နေရာများကို ဖော်ထုတ်ရွေးချယ်ရာ၌ ကူညီခဲ့သည်။ ==ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဘဝနှင့် ကွယ်လွန်ခြင်း== သူသည် ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဆာရာ ပါကာ ဖူလာ (၁၉၁၃–၂၀၀၀) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်။ ခိုက်ပါးသည် ဇနီးဖြစ်သူနှင့်အတူ အပန်းဖြေခရီးထွက်နေစဉ်<ref>{{cite web |last=Williams |first=Matt |date=11 November 2015 |title=Who was Gerard Kuiper? |website=Universe Today |language=en-US |url=https://www.universetoday.com/91203/gerard-kuiper/ |access-date=24 March 2020}}</ref> ၁၉၇၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မက္ကဆီကိုစီးတီးမြို့၌<ref>{{Cite news |date=1973-12-25 |title=Dr. Gerard Kuiper, Astronomer, Dies (Published 1973) |url=https://www.nytimes.com/1973/12/25/archives/dr-gerard-kuiper-astronomer-dies-predicted-moon-surface-essentially.html |access-date=2025-08-31 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Who was Gerard Kuiper? |url=https://www.universetoday.com/articles/gerard-kuiper |access-date=2025-08-31 |website=Universe Today |language=en}}</ref> နှလုံးဖောက်ခြင်းကြောင့် အသက် ၆၈ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်။ ==ကိုးကား== {{Reflist}} {{Lifetime|၁၉၀၅|၁၉၇၃|}} [[ကဏ္ဍ:အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်များ]] 6vkhl8cqtcw4fbiakhu8axar3wccdmb 3 292886 1058092 2026-10-15T12:54:29Z Céréales Killer 26636 [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Fróis]] စာမျက်နှာကို [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ꯑ]] သို့ Céréales Killerက ရွှေ့ခဲ့သည်: အသုံးပြုသူ "[[Special:CentralAuth/Fróis|Fróis]]" ကို "[[Special:CentralAuth/ꯑ|ꯑ]]" သို့ အမည်ပြောင်းလဲစဉ် စာမျက်နှာအား အလိုအလျောက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း 1058092 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ꯑ]] s2qbssgmykuqx7jwrmjf8ky8wdoqdk1 0 292887 1058109 2026-10-15T13:51:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[အိုးရှိမမြို့၊ တိုကျို]] စာမျက်နှာကို [[အိဇုအိုးရှိမ]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည် 1058109 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[အိဇုအိုးရှိမ]] oldsc9300aa4lcmlq9m6dx9sgfa8xhq 0 292888 1058114 2026-10-15T13:53:32Z Kyaw Myo Aung 103978 "ပြေစာ (Receipt) ဆိုသည်မှာ ကုန်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုအတွက် ငွေပေးချေမှုကို လက်ခံရရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုသည့် စာရ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058114 wikitext text/x-wiki ပြေစာ (Receipt) ဆိုသည်မှာ ကုန်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုအတွက် ငွေပေးချေမှုကို လက်ခံရရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုသည့် စာရွက်စာတမ်း သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ် အထောက်အထား တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရောင်းချမှု၊ ကုန်စည်လွှဲပြောင်းမှု သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုပေးအပ်မှုတစ်ခုတွင် ငွေ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာ လက်ခံရရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်သည့် တရားဝင် သက်သေခံစာရွက်စာတမ်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Receipt |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Receipt |website=Wikipedia |language=en }}</ref> == အဓိကပါဝင်သည့် အချက်အလက်များ == ပြေစာတစ်ခုတွင် ယေဘူယျအားဖြင့် အောက်ပါအချက်အလက်များ ပါဝင်လေ့ရှိသည် - *ဝယ်ယူသည့် ရက်စွဲ *ငွေပေးချေသည့် ပမာဏ *ကုန်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှု၏ ဖော်ပြချက် *ရောင်းချသူနှင့် ဝယ်ယူသူ၏ အမည် သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းအမည် *အခွန်ပမာဏ (အရောင်းခွန် သို့မဟုတ် VAT ရှိပါက) *ငွေပေးချေသည့် နည်းလမ်း (ငွေသား၊ ကတ်၊ လွှဲငွေ စသည်) == ရည်ရွယ်ချက်နှင့် အသုံးပြုပုံ == ပြေစာ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ငွေပေးချေပြီးကြောင်း တရားဝင် အတည်ပြုရန် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို စာရင်းကိုင်ခြင်း၊ အခွန်တွက်ချက်ခြင်း၊ ငွေပြန်အမ်းခြင်း၊ အာမခံတောင်းခံခြင်းနှင့် ဝယ်ယူမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကို ဖြေရှင်းခြင်းတို့တွင် အဓိက အထောက်အထားအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ပြေစာသည် ငွေတောင်းခံလွှာ (Invoice) နှင့် သဘောတရားချင်း ကွာခြားသည်။ ငွေတောင်းခံလွှာသည် ငွေမပေးချေမီ ပေးရမည့်ပမာဏကို တောင်းခံရန် ထုတ်ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ပြေစာမှာမူ ငွေပေးချေပြီးစီးသွားပြီဖြစ်ကြောင်း လက်ခံရရှိကြောင်း အတည်ပြုဖော်ပြသည့် စာရွက်စာတမ်း ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:စာရွက်စာတမ်းများ]] bbj9ze9o4decwztok9vlalu8nz7p007 1058116 1058114 2026-10-15T13:57:20Z Kyaw Myo Aung 103978 ပုံ 1058116 wikitext text/x-wiki [[File:ReceiptSwiss.jpg|thumb|ငွေပေးချေမှု့ပြေစာပုံ]] ပြေစာ (Receipt) ဆိုသည်မှာ ကုန်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုအတွက် ငွေပေးချေမှုကို လက်ခံရရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုသည့် စာရွက်စာတမ်း သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ် အထောက်အထား တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရောင်းချမှု၊ ကုန်စည်လွှဲပြောင်းမှု သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုပေးအပ်မှုတစ်ခုတွင် ငွေ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာ လက်ခံရရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်သည့် တရားဝင် သက်သေခံစာရွက်စာတမ်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Receipt |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Receipt |website=Wikipedia |language=en }}</ref> == အဓိကပါဝင်သည့် အချက်အလက်များ == ပြေစာတစ်ခုတွင် ယေဘူယျအားဖြင့် အောက်ပါအချက်အလက်များ ပါဝင်လေ့ရှိသည် - *ဝယ်ယူသည့် ရက်စွဲ *ငွေပေးချေသည့် ပမာဏ *ကုန်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှု၏ ဖော်ပြချက် *ရောင်းချသူနှင့် ဝယ်ယူသူ၏ အမည် သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းအမည် *အခွန်ပမာဏ (အရောင်းခွန် သို့မဟုတ် VAT ရှိပါက) *ငွေပေးချေသည့် နည်းလမ်း (ငွေသား၊ ကတ်၊ လွှဲငွေ စသည်) == ရည်ရွယ်ချက်နှင့် အသုံးပြုပုံ == ပြေစာ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ငွေပေးချေပြီးကြောင်း တရားဝင် အတည်ပြုရန် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို စာရင်းကိုင်ခြင်း၊ အခွန်တွက်ချက်ခြင်း၊ ငွေပြန်အမ်းခြင်း၊ အာမခံတောင်းခံခြင်းနှင့် ဝယ်ယူမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကို ဖြေရှင်းခြင်းတို့တွင် အဓိက အထောက်အထားအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ပြေစာသည် ငွေတောင်းခံလွှာ (Invoice) နှင့် သဘောတရားချင်း ကွာခြားသည်။ ငွေတောင်းခံလွှာသည် ငွေမပေးချေမီ ပေးရမည့်ပမာဏကို တောင်းခံရန် ထုတ်ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ပြေစာမှာမူ ငွေပေးချေပြီးစီးသွားပြီဖြစ်ကြောင်း လက်ခံရရှိကြောင်း အတည်ပြုဖော်ပြသည့် စာရွက်စာတမ်း ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:စာရွက်စာတမ်းများ]] d3qcba3szcopiiyydjowhhnzgzgj6py 1058119 1058116 2026-10-15T14:18:02Z Kyaw Myo Aung 103978 1058119 wikitext text/x-wiki ပြေစာ (Receipt) ဆိုသည်မှာ ကုန်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုအတွက် ငွေပေးချေမှုကို လက်ခံရရှိပြီးဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုသည့် စာရွက်စာတမ်း သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ် အထောက်အထား တစ်ခုဖြစ်သည်။ ရောင်းချမှု၊ ကုန်စည်လွှဲပြောင်းမှု သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုပေးအပ်မှုတစ်ခုတွင် ငွေ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းဥစ္စာ လက်ခံရရှိကြောင်း မှတ်တမ်းတင်သည့် တရားဝင် သက်သေခံစာရွက်စာတမ်းတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=Receipt |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Receipt |website=Wikipedia |language=en }}</ref> [[File:ReceiptSwiss.jpg|thumb|ငွေပေးချေမှုပြေစာပုံ]] == အဓိကပါဝင်သည့် အချက်အလက်များ == ပြေစာတစ်ခုတွင် ယေဘူယျအားဖြင့် အောက်ပါအချက်အလက်များ ပါဝင်လေ့ရှိသည် - *ဝယ်ယူသည့် ရက်စွဲ *ငွေပေးချေသည့် ပမာဏ *ကုန်ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှု၏ ဖော်ပြချက် *ရောင်းချသူနှင့် ဝယ်ယူသူ၏ အမည် သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းအမည် *အခွန်ပမာဏ (အရောင်းခွန် သို့မဟုတ် VAT ရှိပါက) *ငွေပေးချေသည့် နည်းလမ်း (ငွေသား၊ ကတ်၊ လွှဲငွေ စသည်) == ရည်ရွယ်ချက်နှင့် အသုံးပြုပုံ == ပြေစာ၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ ငွေပေးချေပြီးကြောင်း တရားဝင် အတည်ပြုရန် ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို စာရင်းကိုင်ခြင်း၊ အခွန်တွက်ချက်ခြင်း၊ ငွေပြန်အမ်းခြင်း၊ အာမခံတောင်းခံခြင်းနှင့် ဝယ်ယူမှုဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများကို ဖြေရှင်းခြင်းတို့တွင် အဓိက အထောက်အထားအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်။ပြေစာသည် ငွေတောင်းခံလွှာ (Invoice) နှင့် သဘောတရားချင်း ကွာခြားသည်။ ငွေတောင်းခံလွှာသည် ငွေမပေးချေမီ ပေးရမည့်ပမာဏကို တောင်းခံရန် ထုတ်ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ပြေစာမှာမူ ငွေပေးချေပြီးစီးသွားပြီဖြစ်ကြောင်း လက်ခံရရှိကြောင်း အတည်ပြုဖော်ပြသည့် စာရွက်စာတမ်း ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား == {{Reflist}} [[ကဏ္ဍ:စာရွက်စာတမ်းများ]] 50cc903v4qjpkqkp1v4ok3dlcoxdllc 14 292889 1058115 2026-10-15T13:53:38Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058115 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] 9u8qjk552wyburt7i40p2kihz9lfusi 0 292890 1058122 2026-10-15T14:23:19Z ~2026-55466-99 149530 "Leda School was a Chinese person who was directly related to the creation of the CCP." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058122 wikitext text/x-wiki Leda School was a Chinese person who was directly related to the creation of the CCP. kt3xzj35iqtl93zo7f5wg1tou6hvf2p 3 292892 1058125 2026-10-15T14:51:52Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1058125 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-55466-99 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၄:၅၁၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 09ykmdakrsqq79xntrebto4lx2vdnqj 10 292893 1058126 2026-10-15T15:07:46Z Kyaw Myo Aung 103978 "<includeonly>{{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ | title = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = ပြည်နယ်နှင့် တိုင်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058126 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ | title = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ | list1 = * [[ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> rw4anvmkb0r1pqpxkrd5okhczwvb41p 1058142 1058126 2026-10-15T16:18:56Z Kyaw Myo Aung 103978 1058142 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ | title = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ | list1 = * [[ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> bsmydo68pvdziqleiy3qjyuu9dqastd 1058144 1058142 2026-10-15T16:28:41Z Mayor mt 1506 1058144 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ | title = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ | list1 = * [[ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] * [[ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] * [[ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] * [[ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] * [[ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> gmtci30tb0j3vdmvi7q0b5sr2l7l69l 1058146 1058144 2026-10-15T16:33:40Z Mayor mt 1506 1058146 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ | title = [[မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးများ | list1 = * [[မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] * [[ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] * [[ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] * [[ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] * [[ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] * [[ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] * [[ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> eak6yqvoks8ipecjdqz5qr3pqj1sy7u 10 292894 1058127 2026-10-15T15:09:59Z Kyaw Myo Aung 103978 "<includeonly>{{Navbox | name = ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ကချင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] | l..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058127 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Navbox | name = ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ | title = [[ကချင်ပြည်နယ်]]ရှိ ဆေးရုံများ | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | group1 = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] | list1 = * [[ကန်တော်ယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကန်ပိုက်တီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရှင်ဗွေယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[နုဇုန်ဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပန်ဝါတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] }}</includeonly><noinclude> [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ တမ်းပလိတ်များ]] </noinclude> 2w892wubm1qu53ildkzksvtxl3wci9d 14 292895 1058128 2026-10-15T15:13:05Z Kyaw Myo Aung 103978 "[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058128 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] 1d071bo8vkbadusnskzwtzxg82znaix 0 292896 1058129 2026-10-15T15:24:38Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot: စမ်းသပ် တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၅) ရုံ တင်ဆောင်ခြင်း (Test edit) 1058129 wikitext text/x-wiki {Infobox hospital | name = ကန်တော်ယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Kan Taw Yang Station Hospital | country = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | region = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} | district = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] | location = [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|24.979503|97.561727|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရ | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] } '''ကန်တော်ယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Kan Taw Yang Station Hospital}}) သည် {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}}၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[ကန်တော်ယန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|ကန်တော်ယန်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} rhfe0s394srdlmqs0ecsf2sit779rlz 1058136 1058129 2026-10-15T15:56:38Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1058136 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ကန်တော်ယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[ကန်တော်ယန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|ကန်တော်ယန်]]ကျေးရွာအုပ်စု | Region = [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|24.979503|97.561727|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |}} '''ကန်တော်ယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Kan Taw Yang Station Hospital}}) သည်[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[ကန်တော်ယန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်|ကန်တော်ယန်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} mpqhhw5um4n3y5b5j4r3e2xxvbjilpy 0 292897 1058130 2026-10-15T15:24:48Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot: စမ်းသပ် တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၅) ရုံ တင်ဆောင်ခြင်း (Test edit) 1058130 wikitext text/x-wiki {Infobox hospital | name = ကန်ပိုက်တီတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Kan Pait Ti Station Hospital | country = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | region = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} | district = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] | location = [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|25.409728|98.116733|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရ | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] } '''ကန်ပိုက်တီတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Kan Pait Ti Station Hospital}}) သည် {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}}၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[ကန်ပိုက်တီမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 2vdazd23uaxlp5ix8otfvx0onvc8w0i 1058137 1058130 2026-10-15T15:57:38Z Kyaw Myo Aung 103978 1058137 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ကန်ပိုက်တီတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[ကန်ပိုက်တီမြို့]] | Region = [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|25.409728|98.116733|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |}} '''ကန်ပိုက်တီတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Kan Pait Ti Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ဝိုင်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[ကန်ပိုက်တီမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} gl1wlfa857oibm78o6vbyxexkooajw7 0 292898 1058131 2026-10-15T15:24:58Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot: စမ်းသပ် တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၅) ရုံ တင်ဆောင်ခြင်း (Test edit) 1058131 wikitext text/x-wiki {Infobox hospital | name = ရှင်ဗွေယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Shin Bway Yan Station Hospital | country = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | region = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} | district = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] | location = [[တနိုင်းမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|26.700475|96.204114|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရ | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] } '''ရှင်ဗွေယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Shin Bway Yan Station Hospital}}) သည် {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}}၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[တနိုင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရှင်ဗွေယန်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 2dt2g38m66ctsbxss7x5am4qyckjl0f 1058138 1058131 2026-10-15T15:58:36Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1058138 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ရှင်ဗွေယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[ရှင်ဗွေယန်မြို့]] | Region = [[တနိုင်းမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|26.700475|96.204114|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |}} '''ရှင်ဗွေယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Shin Bway Yan Station Hospital}}) သည်[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[တနိုင်းမြို့နယ်]]၊ [[ရှင်ဗွေယန်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 70qc7zenwoppilxhb090vk8f81easf9 0 292899 1058132 2026-10-15T15:25:08Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot: စမ်းသပ် တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၅) ရုံ တင်ဆောင်ခြင်း (Test edit) 1058132 wikitext text/x-wiki {Infobox hospital | name = နုဇုန်ဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Na Zun Baw Station Hospital | country = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | region = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} | district = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] | location = [[ချီဖွေမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|26.036134|98.460303|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရ | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] } '''နုဇုန်ဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Na Zun Baw Station Hospital}}) သည် {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}}၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[နုဇုန်ဘောင်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်|နုဇုန်ဘောင်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} oh1dr6hatwuac2vlmkls71z7a49nxsp 1058139 1058132 2026-10-15T15:59:28Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1058139 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = နုဇုန်ဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[နုဇုန်ဘောင်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်|နုဇုန်ဘောင်]]ကျေးရွာအုပ်စု | Region = [[ချီဖွေမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|26.036134|98.460303|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |}} '''နုဇုန်ဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Na Zun Baw Station Hospital}}) သည်[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[နုဇုန်ဘောင်ရွာ၊ ချီဖွေမြို့နယ်|နုဇုန်ဘောင်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} nwgpyhep1fq6fjdioveepyu6o0ilgi8 0 292900 1058133 2026-10-15T15:25:18Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot: စမ်းသပ် တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၅) ရုံ တင်ဆောင်ခြင်း (Test edit) 1058133 wikitext text/x-wiki {Infobox hospital | name = ပန်ဝါတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Pang War Station Hospital | country = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | region = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} | district = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] | location = [[ချီဖွေမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|25.604551|98.379990|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရ | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] } '''ပန်ဝါတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Pang War Station Hospital}}) သည် {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}}၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[ပန်ဝါမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} qkjdau3zrlvcivachtdd18mzj4kf10j 1058134 1058133 2026-10-15T15:37:24Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1058134 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = ပန်ဝါတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Pang War Station Hospital | country = {{flag|မြန်မာနိုင်ငံ}} | region = {{flag|ကချင်ပြည်နယ်}} | district = [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]] | location = [[ချီဖွေမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|25.604551|98.379990|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရ | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''ပန်ဝါတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Pang War Station Hospital}}) သည်[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[ပန်ဝါမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 8x8n3fr8n9qi1ukeu7jlh8zh7p4bvru 1058135 1058134 2026-10-15T15:54:22Z Kyaw Myo Aung 103978 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1058135 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ပန်ဝါတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[ပန်ဝါမြို့]] | Region = [[ချီဖွေမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|25.604551|98.379990|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |}} '''ပန်ဝါတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Pang War Station Hospital}}) သည်[[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မြစ်ကြီးနားခရိုင်]]၊ [[ချီဖွေမြို့နယ်]]၊ [[ပန်ဝါမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} t178yhvbp0m0g6keklcfymjavcu4r23 0 292901 1058145 2026-10-15T16:32:06Z Kyaw Myo Aung 103978 "မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058145 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကချင်ပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=၁ ဧပြီ ၂၀၁၉ |access-date=၂၆ ဩဂုတ် ၂၀၂၆ }}</ref> == မြစ်ကြီးနားခရိုင် == * [[ကန်တော်ယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကန်ပိုက်တီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရှင်ဗွေယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[နုဇုန်ဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပန်ဝါတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] rddszotdtmqyyvikpa8rhlrbqaj04zc 0 292902 1058147 2026-10-15T16:41:02Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot: ချောင်းဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ စမ်းသပ်တင်ခြင်း 1058147 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ချောင်းဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[ချောင်းဝရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|ချောင်းဝ]]ကျေးရွာအုပ်စု | Region = [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|25.291353|96.461460|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''ချောင်းဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Chaung Wa Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[ချောင်းဝရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|ချောင်းဝ]]ကျေးရွာအုပ်စု တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} lcq30jyzm88xesjlydbvba52im3khxt 0 292903 1058148 2026-10-15T16:45:07Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot: ကျန်ရှိသော တိုက်နယ်ဆေးရုံများ (၄) ရုံ အချက်အလက်သေတ္တာပုံစံအမှန်ဖြင့် ထည့်သွင်းခြင်း 1058148 wikitext text/x-wiki {Infobox hospital | Name = လုံးတုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[လုံးတုံရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လုံးတုံ]]ကျေးရွာအုပ်စု | Region = [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|25.097993|96.285802|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |} '''လုံးတုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lone Ton Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[လုံးတုံရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လုံးတုံ]]ကျေးရွာအုပ်စု တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} t8ripmyqyng4ugkhge53onoqhlxbsh1 1058156 1058148 2026-10-15T16:55:34Z KMA-DataBot 149491 1058156 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = လုံးတုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[လုံးတုံရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လုံးတုံ]]ကျေးရွာအုပ်စု | Region = [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|25.097993|96.285802|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |}} '''လုံးတုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lone Ton Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[လုံးတုံရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လုံးတုံ]]ကျေးရွာအုပ်စု တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} mz1ufs4rndugianpvtwqxf5kb6gibdk 0 292904 1058149 2026-10-15T16:45:17Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot: ကျန်ရှိသော တိုက်နယ်ဆေးရုံများ (၄) ရုံ အချက်အလက်သေတ္တာပုံစံအမှန်ဖြင့် ထည့်သွင်းခြင်း 1058149 wikitext text/x-wiki {Infobox hospital | Name = နမ္မားတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[နမ္မားရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|နမ္မား]]ကျေးရွာအုပ်စု | Region = [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|24.878343|96.437826|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |} '''နမ္မားတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Nan Mar Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[နမ္မားရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|နမ္မား]]ကျေးရွာအုပ်စု တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} bp7ntyvp613sgtfc1ttd289het114sr 1058155 1058149 2026-10-15T16:53:41Z KMA-DataBot 149491 1058155 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = နမ္မားတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[နမ္မားရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|နမ္မား]]ကျေးရွာအုပ်စု | Region = [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|24.878343|96.437826|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |}} '''နမ္မားတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Nan Mar Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[နမ္မားရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|နမ္မား]]ကျေးရွာအုပ်စု တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} f1iom70g97dg76x8okw6gx67822xpbf 0 292905 1058150 2026-10-15T16:45:27Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot: ကျန်ရှိသော တိုက်နယ်ဆေးရုံများ (၄) ရုံ အချက်အလက်သေတ္တာပုံစံအမှန်ဖြင့် ထည့်သွင်းခြင်း 1058150 wikitext text/x-wiki {Infobox hospital | Name = နန့်မွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[နန့်မွန်းရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|နန့်မွန်း]]ကျေးရွာအုပ်စု | Region = [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|24.995895|96.366270|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |} '''နန့်မွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Nam Mun Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[နန့်မွန်းရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|နန့်မွန်း]]ကျေးရွာအုပ်စု တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 7cbfxe53rjnctkv0i6u0x8r4r9pcesn 1058153 1058150 2026-10-15T16:51:37Z KMA-DataBot 149491 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1058153 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = နန့်မွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[နန့်မွန်းရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|နန့်မွန်း]]ကျေးရွာအုပ်စု | Region = [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|24.995895|96.366270|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |}} '''နန့်မွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Nam Mun Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[နန့်မွန်းရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|နန့်မွန်း]]ကျေးရွာအုပ်စု တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} ie5ndlkrjsmq9kch2mn4war3ncc9jxr 0 292906 1058151 2026-10-15T16:45:37Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot: ကျန်ရှိသော တိုက်နယ်ဆေးရုံများ (၄) ရုံ အချက်အလက်သေတ္တာပုံစံအမှန်ဖြင့် ထည့်သွင်းခြင်း 1058151 wikitext text/x-wiki {Infobox hospital | Name = လွဲမွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[လွဲမွန်ရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လွဲမွန်]]ကျေးရွာအုပ်စု | Region = [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|25.180521|96.305957|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |} '''လွဲမွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lwe Mun Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[လွဲမွန်ရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လွဲမွန်]]ကျေးရွာအုပ်စု တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} ks435ygh28o36u5vyh14s29dv2tnpzk 1058152 1058151 2026-10-15T16:48:09Z KMA-DataBot 149491 သဒ္ဒါပြင်ခဲ့သည် 1058152 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = လွဲမွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[လွဲမွန်ရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လွဲမွန်]]ကျေးရွာအုပ်စု | Region = [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]] | State = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|25.180521|96.305957|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အများပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = |}} '''လွဲမွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lwe Mun Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးညှင်းမြို့နယ်]]၊ [[လွဲမွန်ရွာ၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်|လွဲမွန်]]ကျေးရွာအုပ်စု တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 22qm2z0i7sfjji2bno6kjr9k7x01oxr 3 292907 1058154 2026-10-15T16:52:05Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1058154 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-55339-14 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၆:၅၂၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 8x0xr330zqj368rlmc5y27xf4ej9zj7 0 292908 1058168 2026-10-15T17:29:03Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058168 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = နမ္မတီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Nanmati Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[မိုးညှင်းခရိုင်]] | location = [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|25.366068|97.009984|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''နမ္မတီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Nanmati Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]]၊ [[နမ္မတီးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 760jxr9gtu7a692397ltxkjklw7c9t0 0 292909 1058169 2026-10-15T17:29:13Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058169 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = ပင်းဘောတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Pinbaw Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[မိုးညှင်းခရိုင်]] | location = [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|25.092688|96.635534|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''ပင်းဘောတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Pinbaw Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ပင်းဘောရွာ၊ မိုးကောင်းမြို့နယ်|ပင်းဘော]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} lll90jo0gndafljo6ki0hvofpilo8mo 0 292910 1058171 2026-10-15T17:29:23Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058171 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = ဆားမှော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Sahmaw Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[မိုးညှင်းခရိုင်]] | location = [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|25.224530|96.787067|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''ဆားမှော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Sahmaw Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[မိုးကောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဆားမှော်ရွာ၊ မိုးကောင်းမြို့နယ်|ဆားမှော်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} gxh52nzh60hx3d7b9o0fzj02vhery77 0 292911 1058172 2026-10-15T17:29:33Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058172 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = ကာမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Kamaing Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[မိုးညှင်းခရိုင်]] | location = [[ဖားကန့်မြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|25.523685|96.713097|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''ကာမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Kamaing Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]၊ [[ကာမိုင်းမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} d9v8wdkh3oks5ubw2im7ksmls7qal2d 0 292912 1058173 2026-10-15T17:29:43Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058173 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = လုံးခင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Lonkin Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[မိုးညှင်းခရိုင်]] | location = [[ဖားကန့်မြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|25.653347|96.352434|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''လုံးခင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lonkin Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]၊ [[လုံးခင်းရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်|လုံးခင်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 42c549n1103vqgie1kt6pqbgw2kcx6d 0 292913 1058174 2026-10-15T17:29:53Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058174 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = ဘန်ကောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Bang Kauk Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[မိုးညှင်းခရိုင်]] | location = [[ဖားကန့်မြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|25.857040|96.666710|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''ဘန်ကောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Bang Kauk Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[မိုးညှင်းခရိုင်]]၊ [[ဖားကန့်မြို့နယ်]]၊ [[ဘန်ကောက်ရွာ၊ ဖားကန့်မြို့နယ်|ဘန်ကောက်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} h9g28a5xi6yg7cauoyri2bggn03h6wg 0 292914 1058175 2026-10-15T17:30:03Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058175 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = မံမလင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Man Ma Lin Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[ဗန်းမော်ခရိုင်]] | location = [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|24.295300|97.172438|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''မံမလင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Man Ma Lin Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[ဗန်းမော်မြို့နယ်]]၊ [[မံမလင်းရွာ၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်|မံမလင်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} svpyv0wdb4qb4rbf1akxfizpfzx8ply 0 292915 1058176 2026-10-15T17:30:13Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058176 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = ဘိုကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Bo Kone Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[ဗန်းမော်ခရိုင်]] | location = [[ရွှေကူမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|24.339874|96.638895|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''ဘိုကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Bo Kone Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေကူမြို့နယ်]]၊ [[ဘိုကုန်းရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်|ဘိုကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} h3v1fsbhumtnhjsu9hfbnyd9jhyza2e 0 292916 1058177 2026-10-15T17:30:23Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058177 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = မြို့ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Myo Kone Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[ဗန်းမော်ခရိုင်]] | location = [[ရွှေကူမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|24.274070|96.914084|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''မြို့ကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Myo Kone Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေကူမြို့နယ်]]၊ [[မြို့ကုန်းရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်|မြို့ကုန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} bvxl26cj1r82vlu9ara49tftxzhtx5d 0 292917 1058178 2026-10-15T17:30:33Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058178 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = စီသာတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Sithar Kone Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[ဗန်းမော်ခရိုင်]] | location = [[ရွှေကူမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|24.128767|96.745600|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''စီသာတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Sithar Kone Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[ရွှေကူမြို့နယ်]]၊ [[စီသာရွာ၊ ရွှေကူမြို့နယ်|စီသာ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 7tfu74000k2xh8zz078e2nyz2spp6d0 0 292918 1058179 2026-10-15T17:30:43Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058179 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = စိန်လုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Sein Long Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[ဗန်းမော်ခရိုင်]] | location = [[မိုးမောက်မြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|24.244226|97.500548|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''စိန်လုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Sein Long Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[မိုးမောက်မြို့နယ်]]၊ [[စိန်လုံရွာ၊ မိုးမောက်မြို့နယ်|စိန်လုံ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 87xeupmx5768hgq5h02gkt4rqgyvbbv 0 292919 1058181 2026-10-15T17:30:53Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058181 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = ဒေါ့ဖုန်းယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Daw Phone Yan Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[ဗန်းမော်ခရိုင်]] | location = [[မိုးမောက်မြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|24.615537|97.463436|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''ဒေါ့ဖုန်းယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Daw Phone Yan Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ဗန်းမော်ခရိုင်]]၊ [[မိုးမောက်မြို့နယ်]]၊ [[ဒေါ့ဖုန်းယန်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} grjobn88z90jc29k0vmwhu67h0wejui 0 292920 1058182 2026-10-15T17:31:03Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058182 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = မူလာရှီဒီတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Mulah Shewde Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[ပူတာအိုခရိုင်]] | location = [[ပူတာအိုမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|27.256006|97.423893|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''မူလာရှီဒီတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Mulah Shewde Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]၊ [[ပူတာအိုမြို့နယ်]]၊ [[မူလာရှီဒီရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်|မူလာရှီဒီ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} j7pzj7m6r0nja23ncuffz4qjh9qrblr 0 292921 1058183 2026-10-15T17:31:13Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058183 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = လုံရှာယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Lung Sha Yang Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[ပူတာအိုခရိုင်]] | location = [[ပူတာအိုမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|27.179711|97.547392|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''လုံရှာယန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lung Sha Yang Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]၊ [[ပူတာအိုမြို့နယ်]]၊ [[လုံရှာယန်ရွာ၊ ပူတာအိုမြို့နယ်|လုံရှာယန်]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} e3zz7td22zeaae48im0q8vdbtkqc2vo 0 292922 1058184 2026-10-15T17:31:23Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058184 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = ထရန်ဒမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Taramdam Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[ပူတာအိုခရိုင်]] | location = [[မချမ်းဘောမြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|27.380700|97.544173|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''ထရန်ဒမ်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Taramdam Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]၊ [[မချမ်းဘောမြို့နယ်]]၊ [[ထရန်ဒမ်းရွာ၊ မချမ်းဘောမြို့နယ်|ထရန်ဒမ်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} fr4zrvbwwdh7s86jst6zn0chbawezrl 0 292923 1058186 2026-10-15T17:31:56Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058186 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | name = ပန်နန်းဒင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ | name_en = Pannandin Station Hospital | country = [[မြန်မာနိုင်ငံ]] | region = [[ကချင်ပြည်နယ်]] | district = [[ပူတာအိုခရိုင်]] | location = [[နောင်မွန်မြို့နယ်]] | coordinates = {{coord|27.728148|97.879168|region:MM_type:landmark|display=inline,title}} | beds = ၁၆ | type = တိုက်နယ်ဆေးရုံ | funding = အစိုးရပိုင် | operator = [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]] }} '''ပန်နန်းဒင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Pannandin Station Hospital}}) သည် [[ကချင်ပြည်နယ်]]၊ [[ပူတာအိုခရိုင်]]၊ [[နောင်မွန်မြို့နယ်]]၊ [[ပန်နန်းဒင်မြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] [[ကဏ္ဍ:ကချင်ပြည်နယ်ရှိ အဆောက်အအုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} qphh1tvx5qsvmdelic7snweuznkd59j 3 292924 1058200 2026-10-15T17:52:12Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1058200 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-55410-79 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၁၇:၅၂၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 62d6wj1w9yhbaubtv1xgy2lqhobq7ao 0 292925 1058201 2026-10-15T17:56:37Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058201 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = လွိုင်လင်လေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[လွိုင်လင်လေးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော | Region = [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]] | State = [[ကယားပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|19.876659|97.228409|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''လွိုင်လင်လေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Loinlin Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]၊ [[လွိုင်လင်လေးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 1uv5kt1aeyg1uulvvm5dwggx2dvpi1z 0 292926 1058202 2026-10-15T17:56:47Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058202 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = လောဓလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[လောဓလေးရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လောဓလေး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော | Region = [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]] | State = [[ကယားပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|19.548280|97.333386|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''လောဓလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Law Da Lae Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[လွိုင်ကော်မြို့နယ်]]၊ [[လောဓလေးရွာ၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်|လောဓလေး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 0k9q4owg62qc0fpehk6t206l2rkkgca 0 292927 1058203 2026-10-15T17:56:57Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058203 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ဒေါတမကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[ဒေါတမကြီးရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဒေါတမကြီး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော | Region = [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]] | State = [[ကယားပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|19.317490|97.357357|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''ဒေါတမကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Daw Tamagyi Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]]၊ [[ဒေါတမကြီးရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|ဒေါတမကြီး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} ninqb0e087u33w0gqrqaxtllggwqmln 0 292928 1058204 2026-10-15T18:21:17Z Kyaw Myo Aung 103978 "မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကယားပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058204 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကယားပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == လွိုင်ကော်မြို့နယ် == * [[လွိုင်ကော်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[လွိုင်လင်လေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လောဓလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ် == * [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဒေါတမကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[နန့်မယ်ခုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိုဘားခိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ဖရူဆိုမြို့နယ် == * [[ဖရူဆိုမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဟိုယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ရှားတောမြို့နယ် == * [[ရှားတောမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[သရီးဒါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ဘောလခဲမြို့နယ် == * [[ဘောလခဲပြည်သူ့ဆေးရုံ]] == ဖားဆောင်းမြို့နယ် == * [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မော်ချီးအောက်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မယ်စဲ့မြို့နယ် == * [[မယ်စဲ့မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပန်တိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} dmse73y07sy0n1yez7warnl0wc1elw8 14 292929 1058205 2026-10-15T18:24:08Z Kyaw Myo Aung 103978 "[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058205 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] 1d071bo8vkbadusnskzwtzxg82znaix 0 292930 1058206 2026-10-15T18:28:51Z Kyaw Myo Aung 103978 "မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058206 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ချင်းပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ဖလမ်းမြို့နယ် == * [[ဖလမ်းပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[တီးဘွာလ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရိခေါဒါရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံဘန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ဟားခါးမြို့နယ် == * [[ဟားခါးပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ဆူရ်ခွားတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ထန်တလန်မြို့နယ် == * [[ထန်တလန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မှောင်တလန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံလဲရ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[နှာရိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သီကိရ်(ခ)တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == တီးတိန်မြို့နယ် == * [[တီးတိန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ထုတ်လိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိုင်တွီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တွီးထန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == တွန်းဇံမြို့နယ် == * [[တွန်းဇံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျီးခါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မင်းတပ်မြို့နယ် == * [[မင်းတပ်ပြည်သူ့ဆေးရုံ]] * [[ဝမ္မသူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မကွီအိမ်နူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မတူပီမြို့နယ် == * [[မတူပီမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရေဇွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိုင်လင်းပီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လုံငိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကန်ပက်လက်မြို့နယ် == * [[ကန်ပက်လက်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျင်ဒွေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ပလက်ဝမြို့နယ် == * [[ပလက်ဝမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆမီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မီးဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ချင်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 4vgw8skwuo5f87cpzkcbf53q7c44szb 14 292931 1058207 2026-10-15T18:30:21Z Kyaw Myo Aung 103978 "[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058207 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] 1d071bo8vkbadusnskzwtzxg82znaix 0 292932 1058208 2026-10-15T18:39:23Z Kyaw Myo Aung 103978 "မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058208 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[မွန်ပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == မော်လမြိုင်မြို့နယ် == * [[မော်လမြိုင်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ကတိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဖားအောက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကျိုက်မရောမြို့နယ် == * [[ကျိုက်မရောမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ချောင်းနှစ်ခွတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တရနာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ချောင်းဆုံမြို့နယ် == * [[ချောင်းဆုံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မူးရစ်ကလေးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွာလွတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကညှော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == သံဖြူဇရပ်မြို့နယ် == * [[သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျိုက်က္ခမီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အနင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျုံကဒတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကရုပ္ပိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဝဲခမိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မုဒုံမြို့နယ် == * [[မုဒုံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကမာဝက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ရေးမြို့နယ် == * [[ရေးမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[လမိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောင်းရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ခေါဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဒူးယားတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == သထုံမြို့နယ် == * [[သထုံပြည်သူ့ဆေးရုံ]] * [[သိမ်ဆိပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ပေါင်မြို့နယ် == * [[ပေါင်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[အလှပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မုတ္တမတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရင်းငြိမ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သဲအိမ်နှင့်ဆင်ရွာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သဲကုန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကျိုက်ထိုမြို့နယ် == * [[ကျိုက်ထိုမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[သိမ်ဇရပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကင်းမွန်းချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ဘီးလင်းမြို့နယ် == * [[ဘီးလင်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်စွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွှေအင်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဇုတ်သုတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လေးကေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:မွန်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} eop69a88qdezdbsuf1hafy1zdhxo508 14 292933 1058209 2026-10-15T18:40:36Z Kyaw Myo Aung 103978 "[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058209 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] 1d071bo8vkbadusnskzwtzxg82znaix 0 292934 1058210 2026-10-15T18:52:34Z Kyaw Myo Aung 103978 "မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058210 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ရှမ်းပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == လားရှိုးမြို့နယ် == * [[လားရှိုးပြည်နယ်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီး]] * [[နမ့်ပေါင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းယော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[နောင်မွန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မူဆယ်မြို့နယ် == * [[မူဆယ်ပြည်သူ့ဆေးရုံ]] * [[မုန်းကိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပန်ဆိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မန်ဟီးရိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မုံးပေါ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကွတ်ခိုင်မြို့နယ် == * [[ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[တာမိုးညဲဆေးရုံ]] * [[နမ့်ပက်ကာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကောင်းခါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မုံးစီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == နမ့်ခမ်းမြို့နယ် == * [[နမ့်ခမ်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆာလုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကျောက်မဲမြို့နယ် == * [[ကျောက်မဲပြည်သူ့ဆေးရုံ]] * [[နောင်ပိန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပုံဝိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းလုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းငေါ့တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == နမ္မတူမြို့နယ် == * [[နမ္မတူမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မန်စံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းရင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == သီပေါမြို့နယ် == * [[သီပေါမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[နမ့်လန်ဆေးရုံ]] * [[ဆင်ကျော့တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မိုးမိတ်မြို့နယ် == * [[မိုးမိတ်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မန်ကျည်းပင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မဘိမ်းမြို့နယ် == * [[မဘိမ်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငါးအိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == တန့်ယန်းမြို့နယ် == * [[တန့်ယန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မိုင်းကောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မန်ကတ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မန်ပန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မိုင်းရယ်မြို့နယ် == * [[မိုင်းရယ်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] == သိန္နီမြို့နယ် == * [[သိန္နီမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[စံလောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[နမ့်စလပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကွမ်းလုံမြို့နယ် == * [[ကွမ်းလုံပြည်သူ့ဆေးရုံ]] * [[ကန်မိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == လောက်ကိုင်မြို့နယ် == * [[လောက်ကိုင်ခရိုင်ဆေးရုံ]] * [[တာရွှေထန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ချင်းရွှေဟော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကုန်းကြမ်းမြို့နယ် == * [[ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မော်ထိုက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == နမ့်ဆန်မြို့နယ် == * [[နမ့်ဆန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] == မန်တုံမြို့နယ် == * [[မန်တုံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[နန်းဟိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 9lbwdi751rvo5gnyhilsepzq71z8it9 0 292935 1058211 2026-10-15T18:57:31Z Kyaw Myo Aung 103978 "မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မြ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058211 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ကရင်ပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == ဘားအံမြို့နယ် == * [[ဘားအံပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[မြိုင်ကလေးဆေးရုံ]] * [[အိန္ဒုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဇာသပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ထုံးအိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တရုတ်လှတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဖလံတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ် == * [[လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မြိုင်ကြီးငူဆေးရုံ]] * [[ရွှေဂွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပိုင်ကျုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရှမ်းရွာသစ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တာလယ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ဖာပွန်မြို့နယ် == * [[ဖာပွန်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကမမောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကတိုင်တိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == သံတောင်ကြီးမြို့နယ် == * [[သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဘောဂလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လိပ်သိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သံတောင်ဆေးရုံ]] == မြဝတီမြို့နယ် == * [[မြဝတီပြည်သူ့ဆေးရုံ]] * [[သင်္ဃန်းညီနောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စုကလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဝေါလေမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆုံဆည်းမြိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကော့ကရိတ်မြို့နယ် == * [[ကော့ကရိတ်ပြည်သူ့ဆေးရုံ]] * [[ကော့ဘိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျုံဒိုးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[နဘူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ကြာအင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ် == * [[ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ခလယ်တံခွန်တိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဘုရားသုံးဆူဆေးရုံ]] * [[ကျိုက်ဒုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အနန်းကွင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ပေါက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဖားပြတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကရင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} e2zgtkdwecdbvpl1gi3qgtzsf2w5bn5 14 292936 1058212 2026-10-15T18:58:24Z Kyaw Myo Aung 103978 "[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058212 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] 1d071bo8vkbadusnskzwtzxg82znaix 14 292937 1058213 2026-10-15T18:58:49Z Kyaw Myo Aung 103978 "[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058213 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] 1d071bo8vkbadusnskzwtzxg82znaix 0 292938 1058214 2026-10-15T19:01:03Z Kyaw Myo Aung 103978 "မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058214 wikitext text/x-wiki မြန်မာနိုင်ငံ၊ [[ရခိုင်ပြည်နယ်]]တွင် တည်ရှိသော ဆေးရုံများနှင့် ကျန်းမာရေးဌာနများကို စုစည်းဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။<ref>{{cite web |title=မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများစာရင်း |url=https://www.doms.gov.mm/hospitals-lists/ |website=ကုသရေးဦးစီးဌာန |language=my |date=2019-04-01 |access-date=2025-01-01}}</ref> == စစ်တွေမြို့နယ် == * [[စစ်တွေပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး]] * [[ဝါဘိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ် == * [[ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ယိုးတရုပ်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အလယ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပိုးရှိပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ပေါက်တောမြို့နယ် == * [[ပေါက်တောမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောက်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ရသေ့တောင်မြို့နယ် == * [[ရသေ့တောင်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[စေတီပြင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မူးစေးကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မောင်တောမြို့နယ် == * [[မောင်တောပြည်သူ့ဆေးရုံ]] * [[အလယ်သံကျော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကြိမ်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ပြိုလက်ဝဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[အောင်သပြေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ဘူးသီးတောင်မြို့နယ် == * [[ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[တောင်ဘဇာတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စေတီတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မြောက်ဦးမြို့နယ် == * [[မြောက်ဦးမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[မြောင်းဘွေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တိန်ညိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပျားတဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကျောက်တော်မြို့နယ် == * [[ကျောက်တော်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[အပေါက်ဝတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[တင်းမတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မင်းပြားမြို့နယ် == * [[မင်းပြားမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ပန်းမြောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မင်းဖူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မြေပုံမြို့နယ် == * [[မြေပုံမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကမ်းထောင့်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လွမ်းလုံးပိုက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငပသုန်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကြာအင်းတောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကျောက်ဖြူမြို့နယ် == * [[ကျောက်ဖြူပြည်သူ့ဆေးရုံ]] * [[စနဲတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဇင်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == မာန်အောင်မြို့နယ် == * [[မာန်အောင်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[သစ်ပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆားချက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ရမ်းဗြဲမြို့နယ် == * [[ရမ်းဗြဲမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောက်နီမော်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[လေးထောင့်သရက်ချိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[စကုကျွန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကုန်းဘောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မြေပုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == အမ်းမြို့နယ် == * [[အမ်းမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[တပ်တောင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဒါးလက်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[သပြုချိုင်တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == သံတွဲမြို့နယ် == * [[သံတွဲပြည်သူ့ဆေးရုံ]] * [[ရွှေလှေတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကွင်းဝိုင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျောက်ကြီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငပလီ(လင်းသာ)တိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == တောင်ကုတ်မြို့နယ် == * [[တောင်ကုတ်မြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[လမူးတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ရွာမတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[မအီတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ငမောက်ချောင်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ဂွမြို့နယ် == * [[ဂွမြို့နယ်ဆေးရုံ]] * [[ကျိန္တလိတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] * [[ဆပ်သွားတိုက်နယ်ဆေးရုံ]] == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} nishx9pwow2kul8i90ebcarbbegnldl 14 292939 1058215 2026-10-15T19:01:43Z Kyaw Myo Aung 103978 "[[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058215 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] 1d071bo8vkbadusnskzwtzxg82znaix 2 292940 1058216 2026-10-15T19:14:45Z Kyaw Myo Aung 103978 "{{Bot|Kyaw Myo Aung}} {{Emergency-bot-shutoff}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058216 wikitext text/x-wiki {{Bot|Kyaw Myo Aung}} {{Emergency-bot-shutoff}} 761r5kxvzfxyktjl9katpmf9l3y1uun 0 292941 1058217 2026-10-15T20:52:27Z Mkant00 135890 "[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category) <math>C</math> နှင့် မည်သည့်ကတ်တဂိုရီ (category) <math>D</math> ကိုမဆို ပေးထားပါက '''ဖန်တာကတ်..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058217 wikitext text/x-wiki [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category) <math>C</math> နှင့် မည်သည့်ကတ်တဂိုရီ (category) <math>D</math> ကိုမဆို ပေးထားပါက '''ဖန်တာကတ်တဂိုရီ''' (functor category) <math>\operatorname{Fun}(C, D)</math> ဆိုသည်မှာ <math>C</math> မှ <math>D</math> သို့ သွားသော [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာများ]] (covariant functors) ကို အရာဝတ္ထုများ (objects) အဖြစ်ယူပြီး ထိုဖန်တာများအကြားရှိ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ကို မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) အဖြစ်ယူထားသော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ ၎င်းကို <math>[C, D]</math> သို့မဟုတ် <math>D^C</math> ဟုလည်း ရေးသည်။<ref>Mac Lane (1998), pp. 39–42.</ref> ဖန်တာကတ်တဂိုရီများသည် အကြိုစည်းသီအိုရီ (presheaf theory)၊ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီ (representation theory) နှင့် တိုပို့စ်သီအိုရီ (topos theory) တို့အတွက် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ မူဘောင်ဖြစ်သည်။ == အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များနှင့် အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံ == === အရာဝတ္ထုများနှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (Objects and Morphisms) === <math>C</math> သည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]] (small category) ဖြစ်ပြီး <math>D</math> သည် မည်သည့်ကတ်တဂိုရီ (category) မဆို ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ * '''အရာဝတ္ထုများ (Objects):''' <math>D^C</math> ၏ အရာဝတ္ထုများသည် [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာများ]] (covariant functors) <math>F \colon C \to D</math> ဖြစ်ကြသည်။ * '''မော်ဖစ်ဇင်များ (Morphisms):''' ဖန်တာ (functor) <math>F</math> မှ ဖန်တာ <math>G</math> သို့ သွားသော မော်ဖစ်ဇင်သည် [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) <math>\mu \colon F \Rightarrow G</math> ဖြစ်သည်။ ၎င်းတွင် <math>D</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ စုစည်းမှု (family) :<math>\{\mu_X \colon F(X) \to G(X)\}_{X \in \operatorname{Ob}(C)}</math> ပါဝင်သည်။ <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင် <math>f \colon X \to Y</math> တိုင်းအတွက် သဘာဝကျမှုအခြေအနေပြပုံကြမ်း (naturality diagram) သည် ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram) ဖြစ်ရမည်။ ဆိုလိုသည်မှာ :<math>\mu_Y \circ F(f) = G(f) \circ \mu_X</math> ဖြစ်ရမည်။ === ပေါင်းစပ်ခြင်းနှင့် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ နဂိုမှန်အဆိုများ (Composition and Categorical Axioms) === <math>D^C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များကို '''ဒေါင်လိုက်ပေါင်းစပ်ခြင်း''' (vertical composition) ဖြင့် ပေါင်းစပ်သည်။ * <math>\mu \colon F \Rightarrow G</math> နှင့် <math>\eta \colon G \Rightarrow H</math> ကို ပေးထားပါက [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|ပေါင်းစပ်သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (composite natural transformation) <math>\eta \circ \mu \colon F \Rightarrow H</math> ကို အရာဝတ္ထု <math>X \in \operatorname{Ob}(C)</math> တစ်ခုချင်းအတွက် သက်ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းများအလိုက် (componentwise) အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ :<math>(\eta \circ \mu)_X = \eta_X \circ \mu_X</math> * <math>D</math> အတွင်းရှိ [[ဖက်စပ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (associativity) ကြောင့် သက်ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းများအလိုက် အောက်ပါညီမျှခြင်း မှန်ကန်သည်။ :<math>((\nu \circ \eta) \circ \mu)_X = \nu_X \circ (\eta_X \circ \mu_X) = (\nu_X \circ \eta_X) \circ \mu_X = (\nu \circ (\eta \circ \mu))_X</math> * ဖန်တာ <math>F</math> ၏ ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) သည် <math>(\operatorname{id}_F)_X = \operatorname{id}_{F(X)}</math> ဟူသော အစိတ်အပိုင်းများ (components) ပါရှိသည့် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\operatorname{id}_F \colon F \Rightarrow F</math> ဖြစ်သည်။ ဒေါင်လိုက်ပေါင်းစပ်ခြင်းသည် ကတ်တဂိုရီတစ်ခု၏ [[နဂိုမှန်အဆို|နဂိုမှန်အဆိုအားလုံး]] ကို ပြည့်မီသည်။ === ဆန့်ကျင်ဘက်နှင့် အပေါင်းအခြေခံ မူကွဲများ (Contravariant and Additive Variants) === * <math>C</math> မှ <math>D</math> သို့ သွားသော [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာများ]] (contravariant functors) ကတ်တဂိုရီသည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ပြောင်းပြန်ကတ်တဂိုရီ]] (opposite category) <math>C^{\text{op}}</math> မှ စတင်သော လားရာတူဖန်တာကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ :<math>\operatorname{Fun}(C^{\text{op}}, D) = D^{C^{\text{op}}}</math> * <math>C</math> နှင့် <math>D</math> တို့သည် အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီများ (preadditive categories) ဖြစ်လျှင် '''အပေါင်းအခြေခံဖန်တာကတ်တဂိုရီ''' (additive functor category) <math>\operatorname{Add}(C, D)</math> သည် [[ဖန်တာ|အပေါင်းအခြေခံဖန်တာများ]] (additive functors) ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော <math>D^C</math> ၏ ပြည့်ဝသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full subcategory) ဖြစ်သည်။ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] ကို သက်ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းများအလိုက် ပေါင်းခြင်းဖြင့် <math>\operatorname{Add}(C, D)</math> သည် အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ :<math>(\mu + \eta)_X = \mu_X + \eta_X</math> == အဓိကသီအိုရမ်များနှင့် ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Categorical Properties) == === စုဆုံမှတ်များနှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များကို သက်ဆိုင်ရာအစိတ်အပိုင်းများအလိုက် တည်ဆောက်ခြင်း (Componentwise Construction of Limits and Colimits) === <math>J</math> သည် သေးငယ်သော အညွှန်းကတ်တဂိုရီ (small indexing category) ဖြစ်ပြီး <math>\Phi \colon J \to D^C</math> သည် ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category) <math>D^C</math> အတွင်းရှိ ပုံကြမ်း (diagram) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ * <math>D</math> တွင် <math>J</math> ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (limits) ရှိလျှင် <math>D^C</math> တွင်လည်း ထိုပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော စုဆုံမှတ်များ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို <math>D</math> အတွင်း အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းအလိုက် (objectwise) တွက်ချက်နိုင်သည်။ :<math>\left(\varprojlim_{j \in J} \Phi(j)\right)(X) \cong \varprojlim_{j \in J} (\Phi(j)(X)) \quad \forall X \in \operatorname{Ob}(C)</math> * <math>D</math> တွင် <math>J</math> ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ]] (colimits) ရှိလျှင် <math>D^C</math> တွင်လည်း ထိုပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ ရှိသည်။ ၎င်းတို့ကို <math>D</math> အတွင်း အရာဝတ္ထုတစ်ခုချင်းအလိုက် တွက်ချက်နိုင်သည်။ :<math>\left(\varinjlim_{j \in J} \Phi(j)\right)(X) \cong \varinjlim_{j \in J} (\Phi(j)(X)) \quad \forall X \in \operatorname{Ob}(C)</math> အထူးသဖြင့် အောက်ပါညီမျှခြင်းများ မှန်ကန်သည်။ * [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|နှစ်လုံးသွင်းမြှောက်လဒ်များ]] (binary products) အတွက် <math>(F \times G)(X) = F(X) \times G(X)</math> ဖြစ်သည်။ * [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) အတွက် <math>(\ker \mu)(X) = \ker(\mu_X)</math> ဖြစ်သည်။ * [[ဒွန်တွဲကာနယ်|ဒွန်တွဲကာနယ်များ]] (cokernels) အတွက် <math>(\operatorname{coker} \mu)(X) = \operatorname{coker}(\mu_X)</math> ဖြစ်သည်။ === ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာဂုဏ်သတ္တိများ ဆက်ခံခြင်းသီအိုရမ်များ (Categorical Inheritance Theorems) === * '''ပြည့်စုံမှုနှင့် ဒွန်တွဲပြည့်စုံမှု (Completeness and Cocompleteness):''' <math>D</math> သည် ပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ (complete category) ဖြစ်လျှင် <math>D^C</math> သည်လည်း ပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ အလားတူစွာ <math>D</math> သည် ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ (cocomplete category) ဖြစ်လျှင် <math>D^C</math> သည်လည်း ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ * '''အဘီလီယန်တည်ဆောက်ပုံ ဆက်ခံခြင်း (Abelian Structure Inheritance):''' <math>D</math> သည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) ဖြစ်လျှင် ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>D^C</math> သည်လည်း အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) <math>0 \to F' \to F \to F'' \to 0</math> သည် <math>D^C</math> အတွင်း [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact sequence) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ အရာဝတ္ထု (object) <math>X \in \operatorname{Ob}(C)</math> တိုင်းအတွက် <math>0 \to F'(X) \to F(X) \to F''(X) \to 0</math> သည် <math>D</math> အတွင်း တိကျခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ * '''တိုပို့စ်သီအိုရမ် (Topos Theorem):''' [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]] (small category) <math>C</math> မည်သည့်ကတ်တဂိုရီအတွက်မဆို အကြိုစည်းများ ကတ်တဂိုရီ (presheaf category) <math>\mathbf{Set}^{C^{\text{op}}}</math> သည် ဂရိုသန်ဒိခ် တိုပို့စ် (Grothendieck topos) ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 128.</ref> === ယိုးနေဒါ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်နှင့် အပြည့်အဝထည့်သွင်းခြင်းများ (The Yoneda Lemma and Full Embeddings) === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ <math>C</math> မည်သည့်ကတ်တဂိုရီအတွက်မဆို ယိုးနေဒါ ထည့်သွင်းခြင်း (Yoneda embedding) :<math>Y \colon C \to \mathbf{Set}^{C^{\text{op}}}, \quad X \mapsto \operatorname{Hom}_C(-, X)</math> သည် [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (fully faithful functor) ဖြစ်သည်။ သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီတိုင်းကို ၎င်းနှင့်သက်ဆိုင်သော အကြိုစည်းတိုပို့စ် (presheaf topos) အတွင်းသို့ အပြည့်အဝထည့်သွင်းနိုင်သည်။ အလားတူစွာ သေးငယ်သော အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (small preadditive category) <math>C</math> မည်သည့်ကတ်တဂိုရီအတွက်မဆို အပေါင်းအခြေခံ ယိုးနေဒါ ဖန်တာ (additive Yoneda functor) :<math>Y_{\text{add}} \colon C \to \operatorname{Add}(C^{\text{op}}, \mathbf{Ab}), \quad X \mapsto \operatorname{Hom}_C(-, X)</math> သည် <math>C</math> ကို အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ <math>\operatorname{Add}(C^{\text{op}}, \mathbf{Ab})</math> အတွင်းသို့ ထည့်သွင်းသော ပြည့်ဝသစ္စာရှိသည့် အပေါင်းအခြေခံထည့်သွင်းခြင်း (fully faithful additive embedding) ဖြစ်သည်။ === ဖန်တာမှ လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းနှင့် တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းကို မြှင့်တင်ခြင်း (Functorial Induction and Adjunction Lifting) === * [[ဖန်တာ]] (functor) <math>K \colon D \to E</math> တိုင်းသည် နောက်ဆက်တွဲပေါင်းစပ်ခြင်းဖန်တာ (postcomposition functor) ကို လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ :<math>K_* = K^C \colon D^C \to E^C, \quad F \mapsto K \circ F</math> * ဖန်တာ <math>H \colon C_1 \to C_2</math> တိုင်းသည် ရှေ့ဆက်တွဲပေါင်းစပ်ခြင်းဖန်တာ (precomposition functor) ကို လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ :<math>H^* \colon D^{C_2} \to D^{C_1}, \quad G \mapsto G \circ H</math> * '''တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းကို မြှင့်တင်ခြင်း (Adjunction Lifting):''' <math>F \colon D \to E</math> သည် <math>G \colon E \to D</math> ၏ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်-တွဲဖက်]] (left adjoint) ဖြစ်ပြီး <math>F \dashv G</math> ဖြစ်လျှင် နောက်ဆက်တွဲပေါင်းစပ်ခြင်းဖန်တာ <math>F^C \colon D^C \to E^C</math> သည် <math>G^C \colon E^C \to D^C</math> ၏ ဘယ်-တွဲဖက် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>F^C \dashv G^C</math> ဖြစ်သည်။ === ထပ်ကိန်းအရာဝတ္ထုတည်ဆောက်ပုံနှင့် ကာတီးရှန်းအပိတ်ဖြစ်မှု (Exponential Object Structure and Cartesian Closure) === သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများ ကတ်တဂိုရီ (category of small categories) ကို <math>\mathbf{Cat}</math> ဟု ရေးပါ။ သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီများ <math>C</math> နှင့် <math>D</math> အတွက် ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>D^C</math> သည် <math>\mathbf{Cat}</math> အတွင်းရှိ ထပ်ကိန်းအရာဝတ္ထု (exponential object) ဖြစ်သည်။ ဟွမ်းအစုများ (hom-sets) အကြား အောက်ပါ[[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) ရှိသည်။ :<math>\operatorname{Fun}(E \times C, D) \cong \operatorname{Fun}(E, D^C)</math> ဤအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်သည် <math>E, C, D</math> တို့နှင့်စပ်လျဉ်း၍ သဘာဝကျသည်။ ထို့ကြောင့် <math>\mathbf{Cat}</math> သည် ကာတီးရှန်း အပိတ်ကတ်တဂိုရီ (cartesian closed category) ဖြစ်သည်။<ref>Leinster (2004), pp. 10–14.</ref> == စံဥပမာများ (Canonical Examples) == === ပိုင်းစသီးခြား အညွှန်းတပ်ခြင်းနှင့် မြားကတ်တဂိုရီများ (Discrete Indexing and Arrow Categories) === * <math>I</math> သည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များ (identity morphisms) သာပါရှိသော သေးငယ်သည့် ပိုင်းစသီးခြားကတ်တဂိုရီ (small discrete category) ဖြစ်လျှင် [[ဖန်တာ]] (functor) <math>F \colon I \to C</math> သည် <math>C</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ (objects) ၏ စုစည်းမှု (family) <math>\{F(i)\}_{i \in I}</math> ဖြစ်သည်။ ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category) <math>C^I</math> သည် [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာမြှောက်လဒ်]] (categorical product) နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည် (isomorphic)။ :<math>C^I \cong \prod_{i \in I} C</math> * အရာဝတ္ထုနှစ်ခုနှင့် ထပ်တူရမဟုတ်သော မြား (non-identity arrow) တစ်ခုတည်းဖြစ်သည့် <math>0 \to 1</math> ပါရှိသော ကတ်တဂိုရီကို <math>\mathbf{2}</math> ဟု ရေးပါ။ ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>C^{\mathbf{2}}</math> သည် <math>C</math> ၏ '''မြားကတ်တဂိုရီ''' (arrow category) ဖြစ်သည်။ ၎င်း၏ အရာဝတ္ထုများသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် <math>C</math> အတွင်းရှိ ဖလှယ်ရစတုရန်းပုံကြမ်းများ (commutative squares) ဖြစ်ကြသည်။ === ကွီဗာများနှင့် လားရာပြဂရပ်များ (Quivers and Directed Graphs) === <math>C_{\text{quiv}}</math> သည် အရာဝတ္ထုနှစ်ခုဖြစ်သော ထိပ်စွန်းမှတ်များ (vertices) ကို ကိုယ်စားပြုသည့် <math>V</math> နှင့် အနားများ (edges) ကို ကိုယ်စားပြုသည့် <math>E</math> တို့ ပါရှိသော ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ ၎င်းတွင် အရင်းအမြစ် (source) နှင့် ပစ်မှတ် (target) ကို ဖော်ပြသော ထပ်တူရမဟုတ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်နှစ်ခု <math>s, t \colon E \to V</math> ပါရှိသည်။ ဤမော်ဖစ်ဇင်နှစ်ခုသည် အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်တူသော မော်ဖစ်ဇင်များ (parallel morphisms) ဖြစ်ကြသည်။ ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Set}^{C_{\text{quiv}}}</math> သည် အနားတစ်စုံထက်ပိုရှိနိုင်သော လားရာပြဂရပ်များ (directed multigraphs) ခေါ် ကွီဗာများ (quivers) ကတ်တဂိုရီနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ ဖန်တာ <math>F \in \operatorname{Ob}(\mathbf{Set}^{C_{\text{quiv}}})</math> သည် အနားအစု (edge set) <math>F(E)</math>၊ ထိပ်စွန်းမှတ်အစု (vertex set) <math>F(V)</math> နှင့် အရင်းအမြစ်နှင့် ပစ်မှတ်ဖန်ရှင်များ (source and target functions) <math>F(s), F(t) \colon F(E) \to F(V)</math> တို့ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ === အုပ်စုသက်ရောက်ချက်များနှင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (Group Actions and Representations) === * [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) <math>G</math> မည်သည့်အုပ်စုကိုမဆို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါ ကတ်တဂိုရီ (single-object category) အဖြစ် ယူဆနိုင်သည်။ ၎င်း၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုကို <math>\bullet</math> ဟု ရေးပြီး မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းသည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition) ကို [[မြှောက်ခြင်း|အုပ်စုမြှောက်ခြင်း]] (group multiplication) ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Set}^G</math> သည် <math>G</math>-အစုများ (G-sets) နှင့် <math>G</math>-သက်ရောက်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသော ပုံဖော်မှုများ (G-equivariant maps) ကတ်တဂိုရီနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ * [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>K</math> အတွက် ဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Vect}_K^G</math> သည် <math>G</math> ၏ <math>K</math>-မျဉ်းဖြောင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (K-linear representations) နှင့် <math>G</math>-သက်ရောက်ချက်နှင့် ကိုက်ညီသော မျဉ်းဖြောင့်ပုံဖော်မှုများ (G-linear maps) ကတ်တဂိုရီနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ === ကွင်းများအပေါ်ရှိ မော်ဂျူးများ (Modules over Rings) === [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ထပ်တူရပါသော ကွင်း]] (unital ring) <math>R</math> ကို အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်းပါ အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (single-object preadditive category) အဖြစ် ယူဆနိုင်သည်။ ၎င်း၏ တစ်ခုတည်းသော အရာဝတ္ထုသည် <math>\bullet</math> ဖြစ်ပြီး ဟွမ်းအစု (hom-set) သည် <math>\operatorname{Hom}(\bullet, \bullet) = R</math> ဖြစ်သည်။ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို [[မြှောက်လဒ်|ကွင်းမြှောက်ခြင်း]] (ring multiplication) ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ * [[မော်ဂျူး|ဘယ် <math>R</math>-မော်ဂျူးများ]] (left R-modules) ကတ်တဂိုရီသည် အောက်ပါအပေါင်းအခြေခံဖန်တာကတ်တဂိုရီ (additive functor category) နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ :<math>{}_R\mathbf{Mod} \cong \operatorname{Add}(R, \mathbf{Ab})</math> * [[မော်ဂျူး|ညာ <math>R</math>-မော်ဂျူးများ]] (right R-modules) ကတ်တဂိုရီသည် အောက်ပါအပေါင်းအခြေခံဖန်တာကတ်တဂိုရီနှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သည်။ :<math>\mathbf{Mod}_R \cong \operatorname{Add}(R^{\text{op}}, \mathbf{Ab})</math> === တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်းများပေါ်ရှိ အကြိုစည်းများ (Presheaves on Topological Spaces) === <math>X</math> သည် [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{Open}(X)</math> သည် <math>X</math> ၏ အဖွင့်စုပိုင်းများ (open subsets) ကို ပါဝင်ခြင်း (inclusion) အလိုက် အစဉ်သတ်မှတ်ထားသော တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသော အစုကတ်တဂိုရီ (poset category) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ <math>X</math> ပေါ်ရှိ အစုများ၏ အကြိုစည်းများ (presheaves of sets) ကတ်တဂိုရီသည် အောက်ပါဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (contravariant functor category) ဖြစ်သည်။ :<math>\mathbf{PSh}(X) = \operatorname{Fun}(\operatorname{Open}(X)^{\text{op}}, \mathbf{Set}) = \mathbf{Set}^{\operatorname{Open}(X)^{\text{op}}}</math> အလားတူစွာ <math>X</math> ပေါ်ရှိ အဘီလီယန်အုပ်စုများ၏ အကြိုစည်းများ (presheaves of abelian groups) ကတ်တဂိုရီသည် အပေါင်းအခြေခံဖန်တာကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Ab}^{\operatorname{Open}(X)^{\text{op}}}</math> ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Leinster |first=Tom |title=Higher Operads, Higher Categories |series=London Mathematical Society Lecture Note Series |volume=298 |publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-53215-0}} * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer |publication-place=New York |date=1998 |isbn=978-0-387-98403-2 |zbl=0906.18001}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီများ]] op623qosfuvtceu7aldu4y0mnd8n9kw 0 292942 1058219 2026-10-15T21:43:52Z Mkant00 135890 "[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ''' (abelian category) ဆိုသည်မှာ [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) နှင့် ဒွန်တွဲကာနယ်|ဒွန်တွဲကာနယ်မ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058219 wikitext text/x-wiki [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ''' (abelian category) ဆိုသည်မှာ [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) နှင့် [[ဒွန်တွဲကာနယ်|ဒွန်တွဲကာနယ်များ]] (cokernels) ပါရှိပြီး [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) တိုင်းနှင့် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) တိုင်း မူမှန်မော်ဖစ်ဇင် (normal morphism) ဖြစ်သော အပေါင်းအခြေခံကတ်တဂိုရီ (additive category) ဖြစ်သည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတွင် ဟွမ်းအစုများ (hom-sets) သည် [[ပေါင်းခြင်း]] (addition) အောက်၌ [[အဘီလီယန်အုပ်စု|အဘီလီယန်အုပ်စုများ]] (abelian groups) ဖြစ်ကြသည်။ အရာဝတ္ထုများ (objects) ၏ [[အစု|အဆုံးရှိအစု]] (finite set) တိုင်းအတွက် ဘိုင်မြှောက်လဒ် (biproduct) ခေါ် [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) ရှိသည်။ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တိုင်းကို အပီမော်ဖစ်ဇင်၊ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) နှင့် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်တို့ အစဉ်လိုက်ပေါင်းစပ်ထားသော ပုံမှန်မော်ဖစ်ဇင်ခွဲခြမ်းခြင်း (canonical factorization) ဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများသည် [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra)၊ [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ|အစည်းဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (sheaf cohomology) နှင့် [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ]] (algebraic geometry) တို့အတွက် အခြေခံနဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ မူဘောင်ဖြစ်သည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ၏ စံနမူနာမှာ [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) ဖြစ်သော <math>\mathbf{Ab}</math> ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 205.</ref> == တိကျသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ (Formal Definitions) == === အဆင့်ဆင့် အထက်အောက်တည်ဆောက်ခြင်း (Stepwise Hierarchical Construction) === အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) ကို ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ အဆင့်လေးဆင့်ဖြင့် တည်ဆောက်နိုင်သည်။<ref>Freyd (1964), pp. 20–25.</ref> *[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) <math>\mathbf{A}</math> သည် [[မိုနွိုက်ဒယ် ကတ်တဂိုရီ|မိုနွိုက်ဒယ်ကတ်တဂိုရီ]] (monoidal category) <math>\mathbf{Ab}</math> အပေါ်ဖြည့်စွက်ထားသော ကတ်တဂိုရီ (category enriched over Ab) ဖြစ်လျှင် '''အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ''' (preadditive category) ဟု ခေါ်သည်။ ဟွမ်းအစု (hom-set) <math>\operatorname{Hom}_\mathbf{A}(A, B)</math> တိုင်းသည် [[အဘီလီယန်အုပ်စု]] (abelian group) ဖြစ်ပြီး မော်ဖစ်ဇင်များ ပေါင်းစပ်ခြင်း (composition of morphisms) တွင် မျဉ်းဖြောင့်နှစ်ထပ်ဖြစ်မှု (bilinearity) ရှိသည်။ ** <math>(f_1 + f_2) \circ g = (f_1 \circ g) + (f_2 \circ g)</math> ** <math>f \circ (g_1 + g_2) = (f \circ g_1) + (f \circ g_2)</math> *အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> သည် အောက်ပါအခြေအနေများကို ပြည့်မီလျှင် '''အပေါင်းအခြေခံကတ်တဂိုရီ''' (additive category) ဖြစ်သည်။ ** <math>\operatorname{Hom}_\mathbf{A}(0, 0) \cong 0</math> ကို ပြည့်မီသော သုညအရာဝတ္ထု (zero object) <math>0</math> ရှိသည်။<ref>Borceux (1994), p. 12.</ref> ** အရာဝတ္ထု (object) အတွဲတိုင်း <math>A_1, A_2 \in \operatorname{Ob}(\mathbf{A})</math> အတွက် ဘိုင်မြှောက်လဒ် (biproduct) <math>A_1 \oplus A_2</math> ရှိသည်။ ၎င်းတွင် ပုံမှန်အင်ဂျက်ရှင်းများ (canonical injections) <math>i_k \colon A_k \to A_1 \oplus A_2</math> နှင့် ပရိုဂျက်ရှင်းများ (projections) <math>p_k \colon A_1 \oplus A_2 \to A_k</math> ပါရှိပြီး အောက်ပါညီမျှခြင်းများကို ပြည့်မီသည်။ **:<math>p_j \circ i_k = \delta_{jk} \operatorname{id}_{A_k}, \quad i_1 \circ p_1 + i_2 \circ p_2 = \operatorname{id}_{A_1 \oplus A_2}</math> *အပေါင်းအခြေခံကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> တွင် မော်ဖစ်ဇင် (morphism) <math>f \colon A \to B</math> တိုင်းအတွက် အောက်ပါတို့ ရှိလျှင် '''အဘီလီယန်အကြိုကတ်တဂိုရီ''' (preabelian category) ဟု ခေါ်သည်။ ** <math>f \circ \ker f = 0</math> ကို ပြည့်မီသော [[ကာနယ်]] (kernel) <math>\ker f \colon K \to A</math> ရှိသည်။ ၎င်းသည် <math>A</math> သို့ ဝင်ရောက်ပြီး <math>f</math> နှင့် ပေါင်းစပ်သောအခါ သုညဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များအနက် [[အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ]] (universal property) ရှိသည်။ ** <math>\operatorname{coker} f \circ f = 0</math> ကို ပြည့်မီသော [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] (cokernel) <math>\operatorname{coker} f \colon B \to Q</math> ရှိသည်။ ၎င်းသည် <math>B</math> မှ ထွက်ခွာပြီး <math>f</math> နှင့် ပေါင်းစပ်သောအခါ သုညဖြစ်သည့် မော်ဖစ်ဇင်များအနက် အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်။ *အဘီလီယန်အကြိုကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> သည် အောက်ပါအခြေအနေများကို ပြည့်မီလျှင် '''အဘီလီယန်''' ဖြစ်သည်။ ** [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) တိုင်းသည် မူမှန်မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် (normal monomorphism) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (monic morphism) <math>m \colon M \to A</math> တိုင်းသည် မိမိ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်၏ ကာနယ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>m \cong \ker(\operatorname{coker} m)</math> ဖြစ်သည်။ ** [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) တိုင်းသည် မူမှန်အပီမော်ဖစ်ဇင် (normal epimorphism) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အပီမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (epic morphism) <math>e \colon A \to E</math> တိုင်းသည် မိမိ၏ ကာနယ်၏ ဒွန်တွဲကာနယ်ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>e \cong \operatorname{coker}(\ker e)</math> ဖြစ်သည်။ === ညီမျှခြင်းများဖြင့် တိုက်ရိုက်သတ်မှတ်ဖော်ပြခြင်း (Direct Equational Characterization) === အထက်ပါအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်နှင့် ထပ်တူညီစွာ ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> သည် အဘီလီယန်ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ အောက်ပါအချက်များကို ပြည့်မီခြင်းပင်ဖြစ်သည်။<ref>Freyd (1964), p. 35.</ref> *<math>\mathbf{A}</math> တွင် သုညအရာဝတ္ထု <math>0</math> ရှိသည်။ *[[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|နှစ်လုံးသွင်းမြှောက်လဒ်များ]] (binary products) နှင့် [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်|နှစ်လုံးသွင်းဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များ]] (binary coproducts) ရှိသည်။ ပုံမှန်နှိုင်းယှဉ်မော်ဖစ်ဇင် (canonical comparison morphism) <math>A \amalg B \to A \times B</math> သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်ပြီး ဘိုင်မြှောက်လဒ် <math>A \oplus B</math> ကို ရရှိစေသည်။ *မော်ဖစ်ဇင် <math>f \colon A \to B</math> တိုင်းအတွက် [[ကာနယ်]] နှင့် [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] ရှိသည်။ *မော်ဖစ်ဇင် <math>f \colon A \to B</math> တိုင်းအတွက် ဒွန်တွဲပုံရိပ် (coimage) ကို <math>\operatorname{coim} f = \operatorname{coker}(\ker f)</math> ဟုလည်းကောင်း၊ ပုံရိပ် (image) ကို <math>\operatorname{im} f = \ker(\operatorname{coker} f)</math> ဟုလည်းကောင်း သတ်မှတ်ပါက ပုံမှန်လှုံ့ဆော်ခံမော်ဖစ်ဇင် (canonical induced morphism) <math>\bar{f} \colon \operatorname{coim} f \to \operatorname{im} f</math>သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ === ဂရိုသန်ဒိခ်၏ နဂိုမှန်အဆိုများ (Grothendieck's Axioms) === အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck) သည် 1957 ခုနှစ် တိုဟိုကုစာတမ်းတွင် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> အတွက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော နဂိုမှန်အဆိုဆိုင်ရာ အမျိုးအစားခွဲခြားမှုကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်။<ref>Grothendieck (1957), pp. 120–125.</ref> * '''AB1:''' မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းအတွက် [[ကာနယ်]] နှင့် [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] ရှိသည်။ * '''AB2:''' မော်ဖစ်ဇင် <math>f</math> တိုင်းအတွက် ပုံမှန်မော်ဖစ်ဇင် <math>\operatorname{coim} f \to \operatorname{im} f</math> သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] ဖြစ်သည်။ * '''AB3:''' <math>I</math> သည် [[အစု|သေးငယ်သော အစု]] (small set) ဖြစ်ပြီး <math>\{A_i\}_{i \in I}</math> သည် <math>\mathbf{A}</math> အတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများ၏ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု (indexed family) ဖြစ်ပါက [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (coproduct) <math>\bigoplus_{i \in I} A_i</math> သည် <math>\mathbf{A}</math> တွင် ရှိသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>\mathbf{A}</math> သည် ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ (cocomplete category) ဖြစ်သည်။ * '''AB4:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3 ကို ပြည့်မီပြီး [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်|မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ၏ မည်သည့်စုစည်းမှု (family) ကိုမဆို ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်ယူပါက မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ရရှိသည်။ * '''AB5:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3 ကို ပြည့်မီပြီး [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသော ကိန်းစဉ်များ]] (exact sequences) ၏ [[စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ]] (filtered colimits) သည် တိကျသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်များ (short exact sequences) ၏ စစ်ထုတ်ထားသော စနစ် (filtered system) <math>0 \to A_i \to B_i \to C_i \to 0</math> ကို ပေးထားလျှင် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်ကိန်းစဉ် :<math>0 \to \varinjlim A_i \to \varinjlim B_i \to \varinjlim C_i \to 0</math> သည် တိကျသည်။ * '''AB6:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3 ကို ပြည့်မီသည်။ စစ်ထုတ်ထားသော ကတ်တဂိုရီများ (filtered categories) ၏ မည်သည့်စုစည်းမှု <math>\{I_j\}_{j \in J}</math> နှင့် [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) <math>A_j \colon I_j \to \mathbf{A}</math> အတွက်မဆို [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|မြှောက်လဒ်များ]] (products) နှင့် စစ်ထုတ်ထားသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များကို အစဉ်ဖလှယ်တွက်ချက်နိုင်သည်။ :<math>\prod_{j \in J} \varinjlim_{I_j} A_j \cong \varinjlim_{(i_j) \in \prod I_j} \prod_{j \in J} A_j(i_j)</math> ဒွန်တွဲနဂိုမှန်အဆိုများ (dual axioms) မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။ * '''AB3*:''' အရာဝတ္ထုများ၏ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု <math>\{A_i\}_{i \in I}</math> တိုင်းအတွက် မြှောက်လဒ် <math>\prod_{i \in I} A_i</math> သည် <math>\mathbf{A}</math> တွင် ရှိသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>\mathbf{A}</math> သည် ပြည့်စုံသော ကတ်တဂိုရီ (complete category) ဖြစ်သည်။ * '''AB4*:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3* ကို ပြည့်မီပြီး [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်များ]] ၏ မည်သည့်စုစည်းမှုကိုမဆို မြှောက်လဒ်ယူပါက အပီမော်ဖစ်ဇင် ရရှိသည်။ * '''AB5*:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3* ကို ပြည့်မီပြီး တိကျသော ကိန်းစဉ်များ၏ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|ဒွန်တွဲစစ်ထုတ်ထားသော စုဆုံမှတ်များ]] (cofiltered limits) သည် တိကျသည်။ * '''AB6*:''' <math>\mathbf{A}</math> သည် AB3* ကို ပြည့်မီပြီး ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များနှင့် ဒွန်တွဲစစ်ထုတ်ထားသော စုဆုံမှတ်များကို အစဉ်ဖလှယ်တွက်ချက်နိုင်သည်။ :<math>\sum_{j \in J} \varprojlim_{I_j} A_j \cong \varprojlim_{(i_j) \in \prod I_j} \sum_{j \in J} A_j(i_j)</math> == အဓိကသီအိုရမ်များနှင့် တည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာဂုဏ်သတ္တိများ (Core Theorems and Structural Properties) == === မော်ဖစ်ဇင်များနှင့် တိကျသော ကိန်းစဉ်များ (Morphisms and Exact Sequences) === အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) <math>\mathbf{A}</math> တွင် အောက်ပါဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသည်။ * မော်ဖစ်ဇင် (morphism) <math>f \colon A \to B</math> တိုင်းအတွက် ပုံမှန်မော်ဖစ်ဇင်ခွဲခြမ်းခြင်း (canonical factorization) :<math>A \xrightarrow{p} \operatorname{coim} f \xrightarrow{\bar{f}} \operatorname{im} f \xrightarrow{m} B</math> ရှိသည်။ ဤနေရာတွင် <math>p = \operatorname{coker}(\ker f)</math> သည် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism)၊ <math>\bar{f}</math> သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism)၊ <math>m = \ker(\operatorname{coker} f)</math> သည် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) ဖြစ်သည်။ <math>\operatorname{coim} f</math> သည် ဒွန်တွဲပုံရိပ် (coimage) ဖြစ်ပြီး <math>\operatorname{im} f</math> သည် ပုံရိပ် (image) ဖြစ်သည်။ <math>\ker</math> နှင့် <math>\operatorname{coker}</math> တို့သည် [[ကာနယ်]] (kernel) နှင့် [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] (cokernel) တို့ကို အသီးသီးဖော်ပြသည်။ * [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) <math>A \xrightarrow{f} B \xrightarrow{g} C</math> တွင် <math>\operatorname{im} f = \ker g</math> ဖြစ်လျှင် <math>B</math> ၌ '''တိကျသော''' (exact) ကိန်းစဉ်ဟု ခေါ်သည်။ * ကိန်းစဉ် <math>0 \to A \xrightarrow{f} B \xrightarrow{g} C \to 0</math> တွင် <math>f</math> သည် <math>g</math> ၏ ကာနယ်ဖြစ်ပြီး <math>g</math> သည် <math>f</math> ၏ ဒွန်တွဲကာနယ်ဖြစ်လျှင် '''[[တိကျသော ကိန်းစဉ်|အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်]]''' (short exact sequence) ဟု ခေါ်သည်။ * အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများအကြားရှိ [[ဖန်တာ]] (functor) <math>F \colon \mathbf{A} \to \mathbf{B}</math> သည် အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်အားလုံးကို ထိန်းသိမ်းလျှင် '''[[တိကျသော ဖန်တာ]]''' (exact functor) ဟု ခေါ်သည်။ === အရာဝတ္ထုပိုင်းများ၏ လတ္တစ် (Lattice of Subobjects) === ပါဝါပြည့်စုံသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (well-powered abelian category) <math>\mathbf{A}</math> တွင် အရာဝတ္ထု (object) <math>A \in \operatorname{Ob}(\mathbf{A})</math> ၏ အရာဝတ္ထုပိုင်းများ (subobjects) စုစည်းမှု (collection) သည် ကန့်သတ်ချက်ရှိသော မော်ဂျူလာလတ္တစ် (bounded modular lattice) <math>\operatorname{Sub}(A)</math> ဖြစ်သည်။ * တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစီအစဉ် (partial order) ကို မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်ဆိုင်ရာ ပါဝင်ခြင်း (monomorphism inclusion) ဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ <math>m_1</math> သည် <math>m_2</math> ကို ဖြတ်သန်းသက်ရောက်ရာဖြစ်လျှင် (factors through) <math>(m_1 \colon M_1 \hookrightarrow A) \le (m_2 \colon M_2 \hookrightarrow A)</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ * ဆုံမှတ် (meet) သည် ပူးလ်ဘက် (pullback) ဖြစ်သည်။ <math>M_1 \wedge M_2 = M_1 \times_A M_2</math> ဖြစ်သည်။ * ပေါင်းစည်းမှု (join) သည် ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်မော်ဖစ်ဇင် (coproduct morphism) ၏ ပုံရိပ်ဖြစ်သည်။ <math>M_1 \vee M_2 = \operatorname{im}(M_1 \oplus M_2 \xrightarrow{(m_1, m_2)} A)</math> ဖြစ်သည်။ * မော်ဂျူလာနိယာမ (modular law) အရ <math>M_1 \le M_3</math> ဖြစ်လျှင် <math>M_1 \vee (M_2 \wedge M_3) = (M_1 \vee M_2) \wedge M_3</math> ဖြစ်သည်။ === ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်များ (Homological Lemmas) === [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) ၏ စံပုံကြမ်းဆိုင်ရာ အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်များအားလုံးသည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတိုင်းတွင် မှန်ကန်သည်။ * '''ငါးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (Five Lemma):''' အောက်ပါပုံကြမ်းသည် ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram) ဖြစ်ပြီး အတန်းများသည် [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသော ကိန်းစဉ်များ]] ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ :<math>\begin{matrix} A_1 & \xrightarrow{f_1} & A_2 & \xrightarrow{f_2} & A_3 & \xrightarrow{f_3} & A_4 & \xrightarrow{f_4} & A_5 \\ \alpha_1 \downarrow & & \alpha_2 \downarrow & & \alpha_3 \downarrow & & \alpha_4 \downarrow & & \alpha_5 \downarrow \\ B_1 & \xrightarrow{g_1} & B_2 & \xrightarrow{g_2} & B_3 & \xrightarrow{g_3} & B_4 & \xrightarrow{g_4} & B_5 \end{matrix}</math> :<math>\alpha_2</math> နှင့် <math>\alpha_4</math> တို့သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] ဖြစ်ပြီး <math>\alpha_1</math> သည် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]]၊ <math>\alpha_5</math> သည် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] ဖြစ်လျှင် <math>\alpha_3</math> သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။<ref>Mac Lane (1998), p. 207.</ref> * '''[[မြွေအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်]] (Snake Lemma):''' အတန်းများ တိကျသော အောက်ပါဖလှယ်ရပုံကြမ်းကို ပေးထားသည်ဟု ယူဆပါ။ :<math>\begin{matrix} & & A & \xrightarrow{f} & B & \xrightarrow{g} & C & \to & 0 \\ & & \alpha \downarrow & & \beta \downarrow & & \gamma \downarrow & & \\ 0 & \to & A' & \xrightarrow{f'} & B' & \xrightarrow{g'} & C' & & \end{matrix}</math> :ထိုအခါ သဘာဝဆက်စပ်ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် (natural connecting homomorphism) <math>\delta \colon \ker \gamma \to \operatorname{coker} \alpha</math> ရှိပြီး အောက်ပါ[[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] ကို ရရှိသည်။ :<math>\ker \alpha \xrightarrow{f_*} \ker \beta \xrightarrow{g_*} \ker \gamma \xrightarrow{\delta} \operatorname{coker} \alpha \xrightarrow{f'_*} \operatorname{coker} \beta \xrightarrow{g'_*} \operatorname{coker} \gamma</math> === အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ၏ ကတ်တဂိုရီပိုင်းများ (Subcategories of Abelian Categories) === <math>\mathbf{A}</math> သည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်ပြီး <math>\mathbf{C}</math> သည် ပြည့်ဝသော အပေါင်းအခြေခံကတ်တဂိုရီပိုင်း (full additive subcategory) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ ပါဝင်မှု ဖန်တာ (inclusion functor) ကို <math>I \colon \mathbf{C} \hookrightarrow \mathbf{A}</math> ဟု ရေးပါ။<ref>Popescu (1973), pp. 135–140.</ref> * <math>\mathbf{C}</math> သည် <math>\mathbf{A}</math> အတွင်း တိုးချဲ့ချက်များအောက်တွင် [[အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိ]] ရှိလျှင် (closed under extensions) <math>\mathbf{A}</math> မှ လှုံ့ဆော်ခံတိကျမှုတည်ဆောက်ပုံ (induced exact structure) ပါရှိသော '''တိကျသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း''' (exact subcategory) ဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>\mathbf{A}</math> အတွင်းရှိ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်]] <math>0 \to A' \to A \to A'' \to 0</math> တိုင်းအတွက် <math>A', A'' \in \operatorname{Ob}(\mathbf{C})</math> ဖြစ်လျှင် <math>A \in \operatorname{Ob}(\mathbf{C})</math> ဖြစ်သည်။ ဤအခြေအနေအောက်တွင် ပါဝင်မှု ဖန်တာ <math>I \colon \mathbf{C} \hookrightarrow \mathbf{A}</math> သည် တိကျသည်။ * <math>\mathbf{C}</math> သည် မိမိဘာသာ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီဖြစ်ပြီး ပါဝင်မှု ဖန်တာ <math>I</math> သည် တိကျလျှင် '''အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီပိုင်း''' (abelian subcategory) ဟု ခေါ်သည်။ ဤသို့ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>\mathbf{A}</math> အတွင်း [[ကာနယ်]] နှင့် [[ဒွန်တွဲကာနယ်]] ယူခြင်းတို့အောက်တွင် <math>\mathbf{C}</math> ၌ အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ * <math>\mathbf{C}</math> သည် တိုက်ရိုက်ပေါင်းကိန်းများ (direct summands) ယူခြင်းအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိပြီး အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်များအတွက် သုံးခုအနက် နှစ်ခုမှတစ်ဆင့် ကျန်တစ်ခုကိုဆုံးဖြတ်နိုင်သော ဂုဏ်သတ္တိ (2-out-of-3 property) ကို ပြည့်မီလျှင် '''ထူထဲသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း''' (thick subcategory) ဟု ခေါ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>0 \to M' \to M \to M'' \to 0</math> တွင် <math>M', M, M''</math> တို့အနက် နှစ်ခုသည် <math>\mathbf{C}</math> တွင် ပါဝင်လျှင် ကျန်တစ်ခုလည်း ပါဝင်သည်။ * <math>\mathbf{A}</math> အတွင်းရှိ အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ် <math>0 \to M' \to M \to M'' \to 0</math> တိုင်းအတွက် <math>M \in \operatorname{Ob}(\mathbf{C})</math> ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေမှာ <math>M', M'' \in \operatorname{Ob}(\mathbf{C})</math> ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်လျှင် <math>\mathbf{C}</math> ကို '''ဆဲရ် ကတ်တဂိုရီပိုင်း''' (Serre subcategory) ဟု ခေါ်သည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် <math>\mathbf{C}</math> သည် စားလဒ်ပိုင်းများ (subquotients) နှင့် တိုးချဲ့ချက်များ (extensions) ယူခြင်းအောက်တွင် အပိတ်ဂုဏ်သတ္တိရှိသည်။ <math>\mathbf{A}</math> သည် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီနှင့် ထပ်တူညီသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (essentially small abelian category) ဖြစ်လျှင် သို့မဟုတ် စားလဒ်ကတ်တဂိုရီ (quotient category) သည် ဒေသအလိုက်သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (locally small category) ဖြစ်သည့်အခါတိုင်း ဆဲရ် ကတ်တဂိုရီပိုင်းများသည် <math>\mathbf{A}</math> မှ အခြားအဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီသို့ သွားသော [[တိကျသော ဖန်တာ|တိကျသော ဖန်တာများ]] (exact functors) ၏ ကာနယ်များ အတိအကျဖြစ်ကြသည်။ * <math>\mathbf{C}</math> သည် ဆဲရ် ကတ်တဂိုရီပိုင်းဖြစ်ပြီး စားလဒ်ဖန်တာ (quotient functor) <math>Q \colon \mathbf{A} \to \mathbf{A}/\mathbf{C}</math> တွင် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာ-တွဲဖက်]] (right adjoint) ရှိလျှင် '''ဒေသအလိုက်ဖြစ်စေသော ကတ်တဂိုရီပိုင်း''' (localizing subcategory) ဟု ခေါ်သည်။ === ဆီမီးရိုးရှင်းသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ (Semi-Simple Abelian Categories) === အရာဝတ္ထု <math>S \in \operatorname{Ob}(\mathbf{A})</math> သည် <math>S \ncong 0</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အရာဝတ္ထုပိုင်းများမှာ <math>0</math> နှင့် <math>S</math> သာဖြစ်လျှင် '''ရိုးရှင်းသော အရာဝတ္ထု''' (simple object) ဟု ခေါ်သည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{A}</math> ရှိ အရာဝတ္ထု <math>X \in \operatorname{Ob}(\mathbf{A})</math> တိုင်းသည် ရိုးရှင်းသော အရာဝတ္ထုများ၏ [[တိုက်ရိုက်ပေါင်းလဒ်]] (direct sum) နှင့် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်လျှင် (isomorphic) ၎င်းကို '''ဆီမီးရိုးရှင်းသော''' (semisimple) အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီဟု ခေါ်သည်။ :<math>X \cong \bigoplus_{i \in I} S_i</math> ဆီမီးရိုးရှင်းသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတွင် အောက်ပါအချက်များ မှန်ကန်သည်။ * [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်]] တိုင်း ခွဲထွက်သည် (splits)။ * [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] တိုင်းနှင့် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] တိုင်း ခွဲထွက်သည်။ * အဆင့်မြင့်တိုးချဲ့ချက်အုပ်စုများ (higher extension groups) သည် သုညဖြစ်သည်။ <math>n \ge 1</math> တိုင်းအတွက် <math>\operatorname{Ext}_\mathbf{A}^n(A, B) = 0</math> ဖြစ်သည်။ == စံဥပမာများနှင့် ချေပဥပမာများ (Canonical Examples and Counterexamples) == === လက်တွေ့ပုံစံများ (Concrete Models) === * [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of abelian groups) <math>\mathbf{Ab}</math> သည် AB5 နှင့် AB4* ကို ပြည့်မီသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) ဖြစ်သည်။ * [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ထပ်တူရပါသော ကွင်း]] (unital ring) <math>R</math> မည်သည့်ကွင်းအတွက်မဆို [[မော်ဂျူး|ဘယ် <math>R</math>-မော်ဂျူးများ]] (left R-modules) ကတ်တဂိုရီ <math>{}_R\mathbf{Mod}</math> သည် AB5 ကို ပြည့်မီသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ ဖရိတ်-မစ်ချယ် ထည့်သွင်းခြင်းသီအိုရမ် (Freyd–Mitchell embedding theorem) အရ သေးငယ်သော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (small abelian category) တိုင်းကို ကွင်း <math>R</math> တစ်ကွင်းအတွက် <math>{}_R\mathbf{Mod}</math> အတွင်းသို့ [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ|တိကျသော ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ]] (exact fully faithful functor) ဖြင့် ထည့်သွင်းနိုင်သည်။<ref>Mitchell (1965), p. 101.</ref> * [[နိုသာ ကွင်း|ဘယ် နိုသာ ကွင်း]] (left-Noetherian ring) <math>R</math> မည်သည့်ကွင်းအတွက်မဆို အဆုံးရှိထုတ်လုပ်ကိန်းပါ ဘယ် <math>R</math>-မော်ဂျူးများ (finitely generated left R-modules) ကတ်တဂိုရီသည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ * [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) <math>X</math> အတွက် <math>X</math> ပေါ်ရှိ အဘီလီယန် အုပ်စုများ၏ အစည်းများ ကတ်တဂိုရီ (category of sheaves of abelian groups) <math>\mathbf{Sh}(X, \mathbf{Ab})</math> သည် AB5 ကို ပြည့်မီသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ ပိုမိုယေဘုယျအားဖြင့် မည်သည့်ဂရိုသန်ဒိခ် တည်နေရာ (Grothendieck site) ပေါ်တွင်မဆို ဤအချက် မှန်ကန်သည်။ * <math>\mathbf{C}</math> သည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]] (small category) ဖြစ်ပြီး <math>\mathbf{A}</math> သည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီဖြစ်လျှင် ဖန်တာကတ်တဂိုရီ (functor category) <math>\mathbf{A}^\mathbf{C}</math> သည် အဘီလီယန် ဖြစ်သည်။ <math>\mathbf{C}</math> သည် အပေါင်းအခြေခံအကြိုကတ်တဂိုရီ (preadditive category) ဖြစ်လျှင် [[ဖန်တာ|အပေါင်းအခြေခံဖန်တာများ]] (additive functors) ကတ်တဂိုရီ <math>\operatorname{Add}(\mathbf{C}, \mathbf{A})</math> သည် အဘီလီယန် ဖြစ်သည်။ === ဆီမီးရိုးရှင်းသော ကတ်တဂိုရီများနှင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုသီအိုရီ (Semi-Simple Categories and Representation Theory) === * [[ဖီးလ်ဒ်]] (field) <math>k</math> အပေါ်ရှိ [[ဗက်တာရပ်ဝန်း|ဗက်တာရပ်ဝန်းများ]] (vector spaces) ကတ်တဂိုရီ <math>\mathbf{Vect}(k)</math> သည် ဆီမီးရိုးရှင်းသော (semisimple) ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ * မက်ရှ်ကာ၏ သီအိုရမ် (Maschke's theorem) အရ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အဆုံးရှိအုပ်စု]] (finite group) <math>G</math> နှင့် ဖီးလ်ဒ် <math>k</math> ကို ပေးထားပြီး <math>k</math> ၏ ဝိသေသတန်ဖိုး (characteristic) သည် အုပ်စု၏ အစဉ် (group order) <math>|G|</math> ကို စား၍မပြတ်လျှင် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ ကတ်တဂိုရီ (category of representations) <math>\mathbf{Rep}_k(G)</math> သည် ဆီမီးရိုးရှင်းသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ ဖြစ်သည်။ * <math>G</math> သည် အသေးအဖွဲမဟုတ်သော ဆက်စပ်နေသော ယူနီပိုတန့် လီအုပ်စု (nontrivial connected unipotent Lie group) ဖြစ်လျှင် ၎င်း၏ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုများ (finite-dimensional representations) ကတ်တဂိုရီသည် ဆီမီးရိုးရှင်းခြင်းမရှိပါ။ ဥပမာ [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အပေါင်းအခြေခံအုပ်စု]] (additive group) <math>(\mathbb{R}, +)</math> တွင် [[အတိုင်းအတာ (သင်္ချာ)|အတိုင်းအတာ]] 2 ရှိသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှု :<math>a \mapsto \begin{pmatrix} 1 & a \\ 0 & 1 \end{pmatrix}</math> :ရှိသည်။ ၎င်းတွင် မပြောင်းလဲသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုပိုင်း (invariant subrepresentation) ဖြစ်သည့် အတိုင်းအတာ 1 ရှိသော ကိုယ်စားပြုဖော်ပြမှုပိုင်း တစ်ခုတည်းသာရှိပြီး ၎င်းသည် တိုက်ရိုက်ပေါင်းကိန်း (direct summand) အဖြစ် ခွဲထွက်ခြင်းမရှိပါ။<ref>Humphreys (1975), p. 112.</ref> === တိကျမှုမရှိသော ကတ်တဂိုရီပိုင်းထည့်သွင်းခြင်း (Non-Exact Subcategory Embedding) === <math>k</math> သည် [[ဖီးလ်ဒ်]] ဖြစ်ပြီး <math>T_n</math> သည် <math>k</math> အပေါ်ရှိ [[ကိန်းအုံ|အထက် တြိဂံပုံကိန်းအုံများ]] (upper-triangular matrices) ဖြစ်သော <math>n \times n</math> ကိန်းအုံများ၏ [[အက္ခရာသင်္ချာ]] (algebra) ကို ဖော်ပြသည်ဟု ယူဆပါ။ အတိုင်းအတာအဆုံးရှိသော [[မော်ဂျူး|<math>T_n</math>-မော်ဂျူးများ]] ကတ်တဂိုရီကို <math>\mathbf{A}_n</math> ဟု ရေးပါ။ ထိုအခါ <math>\mathbf{A}_2</math> နှင့် <math>\mathbf{A}_3</math> နှစ်ခုလုံးသည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ ဖြစ်ကြသည်။ ပြည့်ဝသော အပေါင်းအခြေခံ ပါဝင်မှု ဖန်တာ (full additive inclusion functor) :<math>I \colon \mathbf{A}_2 \to \mathbf{A}_3</math> ရှိပြီး [[ပရိုဂျက်တစ် အရာဝတ္ထု|ရိုးရှင်းသော ပရိုဂျက်တစ်မော်ဂျူး]] (simple projective module)၊ [[ရိုးရှင်းသော မော်ဂျူး|ရိုးရှင်းသော အင်ဂျက်တစ်မော်ဂျူး]] (simple injective module) နှင့် ထပ်မံခွဲခြမ်း၍မရသော ပရိုဂျက်တစ်နှင့် အင်ဂျက်တစ်နှစ်မျိုးလုံးဖြစ်သော မော်ဂျူး (indecomposable projective-injective module) တို့ကို သက်ဆိုင်ရာမော်ဂျူးများနှင့် ကိုက်ညီစေသည်။ <math>I</math> ၏ အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်အထိ အကျုံးဝင်သော ပုံရိပ် (essential image) သည် မိမိဘာသာ အဘီလီယန်ဖြစ်သော အပေါင်းအခြေခံကတ်တဂိုရီပိုင်း (additive subcategory) ဖြစ်သည်။ သို့သော် <math>I</math> သည် တိကျမှုမရှိသောကြောင့် ၎င်းပုံရိပ်သည် <math>\mathbf{A}_3</math> ၏ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီပိုင်း (abelian subcategory) မဟုတ်ပါ။ == သမိုင်းနောက်ခံနှင့် ဆင်းသက်ဖန်တာများ (Historical Context and Derived Functors) == အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ (abelian categories) ကို ဒေးဗစ် ဘွတ်ရှ်ဘောင်း (David Buchsbaum) က တိကျသော ကတ်တဂိုရီများ (exact categories) ဟူသောအမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊<ref>Buchsbaum (1955), pp. 1–34.</ref> အလက်ဇန္ဒား ဂရိုသန်ဒိခ် (Alexander Grothendieck) ကလည်းကောင်း သီးခြားလွတ်လပ်စွာ မိတ်ဆက်ခဲ့ကြသည်။<ref>Grothendieck (1957), pp. 119–221.</ref><ref>Eisenbud & Weyman (2022), pp. 76–87.</ref> ဂရိုသန်ဒိခ်သည် [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ|အစည်းဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (sheaf cohomology) နှင့် အုပ်စုဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (group cohomology) ဟူသော မတူညီသည့် ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီသီအိုရီများ (cohomology theories) ကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဖော်ပြရန် ဤမူဘောင်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ၎င်းတို့နှစ်မျိုးလုံးသည် သင့်လျော်သော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများပေါ်ရှိ [[ဆင်းသက်ဖန်တာ|ညာ-ဆင်းသက်ဖန်တာများ]] (right-derived functors) အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာကြောင်း ပြသခဲ့သည်။ * [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) <math>X</math> ပေါ်ရှိ အစည်းဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီသည် အလုံးစုံအပိုင်း ဖန်တာ (global sections functor) ၏ ညာ-ဆင်းသက်ဖန်တာ ဖြစ်သည်။ :<math>H^n(X, \mathcal{F}) = R^n\Gamma(X, -)(\mathcal{F}), \quad \text{where } \Gamma(X, -) \colon \mathbf{Sh}(X, \mathbf{Ab}) \to \mathbf{Ab}</math> * [[မော်ဂျူး|<math>G</math>-မော်ဂျူး]] (G-module) <math>M</math> ကို မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (coefficients) အဖြစ် ယူထားသော [[အုပ်စု (သင်္ချာ)|အုပ်စု]] (group) <math>G</math> ၏ [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ|အုပ်စုဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] သည် အထိုင်မှတ်ဖန်တာ (fixed point functor) ၏ ညာ-ဆင်းသက်ဖန်တာ ဖြစ်သည်။ :<math>H^n(G, M) = R^n\operatorname{Hom}_{\mathbb{Z}[G]}(\mathbb{Z}, -)(M)</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Borceux |first=Francis |title=Handbook of Categorical Algebra 2: Categories and Structures |series=Encyclopedia of Mathematics and its Applications |volume=51 |publisher=Cambridge University Press |date=1994 |isbn=978-0-521-44179-7}} * {{Citation |last=Buchsbaum |first=David A. |title=Exact categories and duality |journal=Transactions of the American Mathematical Society |volume=80 |issue=1 |pages=1–34 |date=1955 |doi=10.1090/S0002-9947-1955-0074407-6 |mr=0074407}} * {{Citation |last1=Eisenbud |first1=David |last2=Weyman |first2=Jerzy |title=Remembering David Buchsbaum |journal=Notices of the American Mathematical Society |volume=69 |issue=1 |pages=76–87 |date=2022 |doi=10.1090/noti2410}} * {{Citation |last=Freyd |first=Peter |title=Abelian Categories |publisher=Harper & Row |publication-place=New York |date=1964 |zbl=0121.02103}} * {{Citation |last=Grothendieck |first=Alexandre |title=Sur quelques points d'algèbre homologique |journal=Tôhoku Mathematical Journal |volume=9 |issue=2 |pages=119–221 |date=1957 |doi=10.2748/tmj/1178244839 |mr=0102537}} * {{Citation |last=Humphreys |first=James E. |title=Linear Algebraic Groups |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=21 |publisher=Springer |publication-place=New York |date=1975 |isbn=978-0-387-90108-4}} * {{Citation |last=Mac Lane |first=Saunders |title=Categories for the Working Mathematician |edition=2nd |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=5 |publisher=Springer |publication-place=New York |date=1998 |isbn=978-0-387-98403-2 |zbl=0906.18001}} * {{Citation |last=Mitchell |first=Barry |title=Theory of Categories |series=Pure and Applied Mathematics |volume=17 |publisher=Academic Press |publication-place=New York |date=1965 |zbl=0136.00604}} * {{Citation |last=Popescu |first=Nicolae |title=Abelian Categories with Applications to Rings and Modules |series=London Mathematical Society Monographs |volume=3 |publisher=Academic Press |publication-place=London |date=1973 |isbn=978-0-125-61550-1 |mr=0340375}} [[ကဏ္ဍ:ကတ်တဂိုရီများ]] fikj0hu6xodf1pfdhw7uo97j9rtrpdv 1 292943 1058220 2026-10-15T23:39:32Z ~2026-55470-42 149546 /* ဘယ်လိုလဲ */ အပိုင်းသစ် 1058220 wikitext text/x-wiki == ဘယ်လိုလဲ == လုပ်နည်း [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-55470-42|~2026-55470-42]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55470-42|talk]]) ၂၃:၃၉၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 4l1ed3ourx5ydoivh4eoisjhb5nu4ap 3 292944 1058221 2026-10-15T23:52:49Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1058221 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-55470-42 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၂၃:၅၂၊ ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 1b1woqn076lwla5f7wjrs1flfarkati 100 292945 1058224 2026-10-16T01:55:56Z Salai Rungtoi 22844 "{{Current events|year=2026|month=10|day=16|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}}" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058224 wikitext text/x-wiki {{Current events|year=2026|month=10|day=16|content= <!-- All news items below this line --> <!-- All news items above this line -->}} tlmudeqe3olgz1rn6okyn30fui4lmnt 0 292946 1058226 2026-10-16T02:44:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) ဖန်ခါးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖန်ခါးပင်ရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ဖန်ခါးပင်ရွာ]]ရှိ အ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058226 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဖန်ခါးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖန်ခါးပင်ရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ဖန်ခါးပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား xxxx ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.86790780583694| 95.11519909785676|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} c43p0au8wctjep2utje4abk4mzvjd9h 1058227 1058226 2026-10-16T02:44:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1058227 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) ဖန်ခါးပင်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[ဖန်ခါးပင်ရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|ဖန်ခါးပင်ရွာ]]ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၀၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.86790780583694| 95.11519909785676|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} c0h9w60fs3wvri79smcujnjlwvbumkf 0 292947 1058228 2026-10-16T02:46:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.လ.က (ခွဲ) တယ်ပင်ကြိုး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ တယ်ပင်ကြိုးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|တယ်ပင်ကြိုးရွ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058228 wikitext text/x-wiki '''အ.လ.က (ခွဲ) တယ်ပင်ကြိုး''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပန်းတောင်းမြို့နယ်]]၊ [[တယ်ပင်ကြိုးရွာ၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်|တယ်ပင်ကြိုးရွာ]] ရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်းခွဲ ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၉၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/padaung-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.85253735712233| 95.13564072920437|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပန်းတောင်းမြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 0910url3or6asi522rmks024iqknind 3 292948 1058230 2026-10-16T02:53:07Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1058230 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-55303-98 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၂:၅၃၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 2asjd4ojsseflnt90dh4bgvw3xafsw2 0 292949 1058231 2026-10-16T02:55:24Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၁) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ရွှေကူရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058231 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၁) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ရွှေကူရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၁၉၆၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.824247831519383| 95.22025369921701|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} dub30pegptqz6rw4o2wx9q25btdxxcw 0 292950 1058232 2026-10-16T02:56:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၂) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ကျောင်းအိုးရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058232 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၂) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ကျောင်းအိုးရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၄၄၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} {{coord|18.825776545669637| 95.21461542210082|format=dms|region:MM|display=inline,title}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} iex8wnr7yiqnaxv07k73o7b0j140stf 0 292951 1058233 2026-10-16T03:01:12Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၃) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ဆံတော်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058233 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၃) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ဆံတော်ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၆၆၅ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 2cf5qvgy8w6parajv6bgsmutrdveu3i 0 292952 1058234 2026-10-16T03:01:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၄) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ရွာဘဲရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058234 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၄) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ရွာဘဲရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၉၉၇ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} 9i3s6mlftw92cyd41fuf0o8rf1zeab7 0 292953 1058235 2026-10-16T03:02:22Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "'''အ.ထ.က (၅) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ၂၆၆၈ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058235 wikitext text/x-wiki '''အ.ထ.က (၅) ပြည်''' သည် [[ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး]]၊ [[ပြည်မြို့နယ်]]၊ [[ပြည်မြို့]]၊ ၂၆၆၈ရပ်ကွက်ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ဖြစ်သည်။ ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ကျောင်းသား ၂၆၆၈ ဦး ပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်။<ref name="geo">https://myanmargeographicalsociety.org/pyay-township/</ref> ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] {{Myanmar-school-stub}} qijk023poctjb35sfv9xj3g4taj0bq8 14 292954 1058236 2026-10-16T03:02:39Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "[[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]]" အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058236 wikitext text/x-wiki [[ကဏ္ဍ:ပြည်မြို့နယ်ရှိ စာသင်ကျောင်းများ]] gcyl627arkm02oh4c7d9f3dp1r5c9fv 10 292955 1058244 2026-10-16T03:18:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{Weather box |width = auto |collapsed = Y |single line = Y |metric first = Y |location = [[Izu Ōshima]] (1991−2020 normals, extremes 1938−present) |Jan record high C = 20.9 |Feb record high C = 21.0 |Mar record high C = 23.1 |Apr record high C = 25.5 |May record high C = 28.4 |Jun record high C = 32.3 |Jul record high C = 34.4 |Aug re..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058244 wikitext text/x-wiki {{Weather box |width = auto |collapsed = Y |single line = Y |metric first = Y |location = [[Izu Ōshima]] (1991−2020 normals, extremes 1938−present) |Jan record high C = 20.9 |Feb record high C = 21.0 |Mar record high C = 23.1 |Apr record high C = 25.5 |May record high C = 28.4 |Jun record high C = 32.3 |Jul record high C = 34.4 |Aug record high C = 35.9 |Sep record high C = 33.7 |Oct record high C = 29.9 |Nov record high C = 25.1 |Dec record high C = 23.1 |Jan avg record high C = 16.4 |Feb avg record high C = 17.5 |Mar avg record high C = 19.7 |Apr avg record high C = 22.7 |May avg record high C = 25.8 |Jun avg record high C = 28.6 |Jul avg record high C = 31.7 |Aug avg record high C = 32.3 |Sep avg record high C = 30.9 |Oct avg record high C = 27.1 |Nov avg record high C = 22.7 |Dec avg record high C = 19.2 |year avg record high C = 32.7 |Jan high C = 11.0 |Feb high C = 11.6 |Mar high C = 14.2 |Apr high C = 18.2 |May high C = 21.9 |Jun high C = 24.3 |Jul high C = 27.8 |Aug high C = 29.5 |Sep high C = 26.7 |Oct high C = 22.0 |Nov high C = 17.8 |Dec high C = 13.4 |Jan mean C = 7.5 |Feb mean C = 7.8 |Mar mean C = 10.4 |Apr mean C = 14.4 |May mean C = 18.2 |Jun mean C = 21.0 |Jul mean C = 24.6 |Aug mean C = 26.0 |Sep mean C = 23.4 |Oct mean C = 18.9 |Nov mean C = 14.5 |Dec mean C = 10.0 |Jan low C = 3.9 |Feb low C = 4.0 |Mar low C = 6.6 |Apr low C = 10.7 |May low C = 14.8 |Jun low C = 18.4 |Jul low C = 22.2 |Aug low C = 23.5 |Sep low C = 20.8 |Oct low C = 16.1 |Nov low C = 11.3 |Dec low C = 6.5 |Jan avg record low C = -0.7 |Feb avg record low C = -0.9 |Mar avg record low C = 1.4 |Apr avg record low C = 4.9 |May avg record low C = 9.9 |Jun avg record low C = 14.2 |Jul avg record low C = 18.4 |Aug avg record low C = 19.9 |Sep avg record low C = 16.4 |Oct avg record low C = 11.4 |Nov avg record low C = 6.2 |Dec avg record low C = 1.0 |year avg record low C = -1.6 |Jan record low C = -3.3 |Feb record low C = -4.0 |Mar record low C = -1.9 |Apr record low C = 0.1 |May record low C = 6.4 |Jun record low C = 10.4 |Jul record low C = 12.4 |Aug record low C = 16.0 |Sep record low C = 12.4 |Oct record low C = 7.2 |Nov record low C = 3.0 |Dec record low C = -3.0 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 137.3 |Feb precipitation mm = 146.0 |Mar precipitation mm = 238.4 |Apr precipitation mm = 247.4 |May precipitation mm = 256.5 |Jun precipitation mm = 328.8 |Jul precipitation mm = 255.9 |Aug precipitation mm = 191.7 |Sep precipitation mm = 341.3 |Oct precipitation mm = 405.2 |Nov precipitation mm = 192.8 |Dec precipitation mm = 117.6 |year precipitation mm = 2858.9 | unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 7.1 |Feb precipitation days = 7.7 |Mar precipitation days = 11.5 |Apr precipitation days = 10.6 |May precipitation days = 10.6 |Jun precipitation days = 12.6 |Jul precipitation days = 10.3 |Aug precipitation days = 8.4 |Sep precipitation days = 12.0 |Oct precipitation days = 12.0 |Nov precipitation days = 9.6 |Dec precipitation days = 7.6 |Jan snow cm = trace |Feb snow cm = 1 |Mar snow cm = 0 |Apr snow cm = 0 |May snow cm = 0 |Jun snow cm = 0 |Jul snow cm = 0 |Aug snow cm = 0 |Sep snow cm = 0 |Oct snow cm = 0 |Nov snow cm = 0 |Dec snow cm = 0 |year snow cm = 2 |Jan snow days = 0.2 |Feb snow days = 0.3 |Mar snow days = 0 |Apr snow days = 0 |May snow days = 0 |Jun snow days = 0 |Jul snow days = 0 |Aug snow days = 0 |Sep snow days = 0 |Oct snow days = 0 |Nov snow days = 0 |Dec snow days = 0 |humidity colour= green |Jan humidity = 64 |Feb humidity = 66 |Mar humidity = 70 |Apr humidity = 74 |May humidity = 79 |Jun humidity = 85 |Jul humidity = 87 |Aug humidity = 86 |Sep humidity = 83 |Oct humidity = 79 |Nov humidity = 74 |Dec humidity = 68 |Jan sun = 153.7 |Feb sun = 145.4 |Mar sun = 158.1 |Apr sun = 174.2 |May sun = 179.7 |Jun sun = 125.1 |Jul sun = 150.8 |Aug sun = 190.1 |Sep sun = 141.0 |Oct sun = 131.4 |Nov sun = 140.3 |Dec sun = 147.6 |year sun = 1837.2 |source 1 = [[Japan Meteorological Agency|JMA]]<ref> {{cite web | url = https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47675&year=&month=&day=&view=h0 |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） | publisher = [[Japan Meteorological Agency|JMA]] | access-date = February 23, 2022 }} </ref><ref> {{cite web | url = https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47675&year=&month=&day=&view=h0 |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） | publisher = [[Japan Meteorological Agency|JMA]] | access-date = February 23, 2022 }} </ref> }} <noinclude> [[Category:Japan weatherbox templates]] {{Template reference list}} </noinclude> pkeefrxem74fxubd0yrxjpc2l7ic78w 1 292956 1058253 2026-10-16T04:36:38Z ~2026-55501-01 149554 /* စားလုံးပေါင်း ပြင်ဆင်ရန် */ အပိုင်းသစ် 1058253 wikitext text/x-wiki == စားလုံးပေါင်း ပြင်ဆင်ရန် == ငရုတ်ပွ ဟု မရေးဘဲ ငရုပ်ပွဟုသာ ရေးသင့်ပါသည်။ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-55501-01|~2026-55501-01]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55501-01|talk]]) ၀၄:၃၆၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) bo85hm0n7oezmdsqzbe7norjqexvrqu 1058254 1058253 2026-10-16T04:38:24Z ~2026-55501-01 149554 /* စားလုံးပေါင်း ပြင်ဆင်ရန် */ 1058254 wikitext text/x-wiki == စားလုံးပေါင်း ပြင်ဆင်ရန် == ငရုပ်ပွ ဟု မရေးဘဲ ငရုတ်ပွ ဟုသာ ရေးသင့်ပါသည်။ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-55501-01|~2026-55501-01]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55501-01|talk]]) ၀၄:၃၆၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) ruy5526t5ej50nhsn3dtssdk54urjao 1058291 1058254 2026-10-16T06:02:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* စားလုံးပေါင်း ပြင်ဆင်ရန် */ 1058291 wikitext text/x-wiki == စားလုံးပေါင်း ပြင်ဆင်ရန် == ငရုပ်ပွ ဟု မရေးဘဲ ငရုတ်ပွ ဟုသာ ရေးသင့်ပါသည်။ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-55501-01|~2026-55501-01]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55501-01|talk]]) ၀၄:၃၆၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :::ပြင်လိုက်ပါပြီ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၂၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) iazz2emhzqbt5mw2q50vos9phtmtbbj 1058295 1058291 2026-10-16T06:03:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ဆွေးနွေးချက်:ငရုပ်ပွ]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:ငရုတ်ပွ]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည်: သတ်ပုံမှား ပြင်ဆင်သည်။ 1058291 wikitext text/x-wiki == စားလုံးပေါင်း ပြင်ဆင်ရန် == ငရုပ်ပွ ဟု မရေးဘဲ ငရုတ်ပွ ဟုသာ ရေးသင့်ပါသည်။ [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-55501-01|~2026-55501-01]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55501-01|talk]]) ၀၄:၃၆၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :::ပြင်လိုက်ပါပြီ။ ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။[[အသုံးပြုသူ:ခင်မောင်မောင်လွင်|ခင်မောင်မောင်လွင်]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:ခင်မောင်မောင်လွင်|ဆွေးနွေး]]) ၀၆:၀၂၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) iazz2emhzqbt5mw2q50vos9phtmtbbj 3 292957 1058255 2026-10-16T04:53:19Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1058255 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-55501-01 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၄:၅၃၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 32ft7psijrjosdzwl14fitdfj0tr1c9 0 292958 1058256 2026-10-16T05:08:15Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058256 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = နန့်မယ်ခုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[နန်းမယ်ခုံမြို့]]တွင် တည်ရှိသော | Region = [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]] | State = [[ကယားပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|19.668951|97.110875|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''နန့်မယ်ခုံတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Namekhon Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]]၊ [[နန်းမယ်ခုံမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 3vyc65fklkkhoeyzupt1zta388fya4r 0 292959 1058257 2026-10-16T05:08:25Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058257 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = လိုဘာခိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[လိုဘာခိုရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|လိုဘာခို]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော | Region = [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]] | State = [[ကယားပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|19.536234|96.944133|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''လိုဘာခိုတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Lo Bar Kho Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်]]၊ [[လိုဘာခိုရွာ၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်|လိုဘာခို]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} jzad3pt5mejtc27p01c7b7xu8iqhh42 0 292960 1058258 2026-10-16T05:08:35Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058258 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ဟိုယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[ဟိုယာရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|ဟိုယာ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော | Region = [[ဖရူဆိုမြို့နယ်]] | State = [[ကယားပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|19.334725|96.943292|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''ဟိုယာတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Ho Yar Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[ဖရူဆိုမြို့နယ်]]၊ [[ဟိုယာရွာ၊ ဖရူဆိုမြို့နယ်|ဟိုယာ]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} gc7yu9hgszb1f5xw93mpdnn8j61k0e9 0 292961 1058259 2026-10-16T05:08:45Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058259 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = သရီးဒါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[သရီးဒါးရွာ၊ ရှားတောမြို့နယ်|သရီးဒါး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော | Region = [[ရှားတောမြို့နယ်]] | State = [[ကယားပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|19.762882|97.509318|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''သရီးဒါးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Thiree Dar Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[လွိုင်ကော်ခရိုင်]]၊ [[ရှားတောမြို့နယ်]]၊ [[သရီးဒါးရွာ၊ ရှားတောမြို့နယ်|သရီးဒါး]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} gka3ot5a2myhqupmpdoironl8jx8dg6 0 292962 1058260 2026-10-16T05:08:55Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058260 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = မော်ချီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[မော်ချီးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော | Region = [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]] | State = [[ကယားပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|18.821738|97.149380|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''မော်ချီးတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Mawchi Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ဘောလခဲခရိုင်]]၊ [[ဖားဆောင်းမြို့နယ်]]၊ [[မော်ချီးမြို့]]တွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 1ymlw9bfo4twg062az6zka41unfgqu8 0 292963 1058261 2026-10-16T05:09:05Z KMA-DataBot 149491 KMA-DataBot မှစမ်းသပ်ဖန်တီးခြင်း 1058261 wikitext text/x-wiki {{Infobox hospital | Name = ပန်တိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ | Org/Group = | Image = | Caption = | Logo = | Location = [[ပန်တိန်းရွာ၊ မယ်စဲ့မြို့နယ်|ပန်တိန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော | Region = [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]] | State = [[ကယားပြည်နယ်]] | Country = မြန်မာ | coordinates = {{coord|18.653681|97.558052|region:MM_type:landmark|display=inline}} | HealthCare = | Type = အစိုးရပိုင် | Speciality = | Standards = | Emergency = ရှိသည် | Affiliation= | Beds = ၁၆ | Founded = | Closed = | Website = | Wiki-Links = }} '''ပန်တိန်းတိုက်နယ်ဆေးရုံ''' ({{lang-en|Pantein Station Hospital}}) သည် [[ကယားပြည်နယ်]]၊ [[ဘောလခဲခရိုင်]]၊ [[မယ်စဲ့မြို့နယ်]]၊ [[ပန်တိန်းရွာ၊ မယ်စဲ့မြို့နယ်|ပန်တိန်း]]ကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသော အစိုးရပိုင် ကုတင် (၁၆) ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤဆေးရုံကို [[ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန]]၏ စီမံခန့်ခွဲမှုအောက်တွင် ထားရှိကာ ဒေသခံပြည်သူများ၏ အခြေခံကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ ကုသရေးနှင့် အရေးပေါ်ကျန်းမာရေး ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ဒေသတွင်း အဓိကထား ဖြည့်ဆည်းဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်။<ref>{{cite web |title=Myanmar Health Facilities 2020 |url=https://web.archive.org/web/20250829000212/https://geonode.themimu.info/layers/geonode:health_facilities_myanmar2020_v20241016 |website=Myanmar Information Management Unit (MIMU) |language=en |access-date=2026-10-15}}</ref> == ကိုးကား == {{Reflist}} {{မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံများ}} {{ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:ကယားပြည်နယ်ရှိ ဆေးရုံများ]] {{Myanmar-hospital-stub}} 8m327vbx5ep67viwqhfq38rueyfebxy 0 292964 1058262 2026-10-16T05:11:42Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "Kōzu-shima (神津島) is a volcanic Japanese island in the Philippine Sea.[1] The island is administered by Tōkyō and is located approximately 30 kilometres (19 mi) northwest of the Miyake-jima and 14 kilometres (8.7 mi) southwest of the Nii-jima. It is one of the Izu Seven Islands, a group of the seven northern islands of the Izu archi..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058262 wikitext text/x-wiki Kōzu-shima (神津島) is a volcanic Japanese island in the Philippine Sea.[1] The island is administered by Tōkyō and is located approximately 30 kilometres (19 mi) northwest of the Miyake-jima and 14 kilometres (8.7 mi) southwest of the Nii-jima. It is one of the Izu Seven Islands, a group of the seven northern islands of the Izu archipelago. Kōzushima is administratively part of Kōzushima Village (founded 1923), under Ōshima Subprefecture of Tokyo Metropolis. As of 2017, the island's population was 1,952. Kōzushima is within the boundaries of the Fuji-Hakone-Izu National Park. '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== ==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} sgrlguex55f6o4n814fozkosgacm434 1058263 1058262 2026-10-16T05:11:57Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1058263 wikitext text/x-wiki '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== ==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} muyvlnw7cnmksweeco3fi1mcsul6m3j 1058264 1058263 2026-10-16T05:15:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1058264 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== ==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} feswqy2e6a14gys7e3pvhv5zc6wmuki 1058265 1058264 2026-10-16T05:23:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1058265 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== ==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} kf7320qyl4rtmgi791nmzpbsw4jlvl5 1058266 1058265 2026-10-16T05:24:07Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရာသီဥတု */ 1058266 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== {{Kōzushima weatherbox}} ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== ==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 6j92g5kvtc6vi57jfl5nuqgp7cvdqye 1058268 1058266 2026-10-16T05:25:17Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ */ 1058268 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== {{Kōzushima weatherbox}} ==သမိုင်းကြောင်း== ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== ==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} os5pl2dliz85w4bbm1mwuve99e6p5di 1058269 1058268 2026-10-16T05:30:48Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* သမိုင်းကြောင်း */ 1058269 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== {{Kōzushima weatherbox}} ==သမိုင်းကြောင်း== ခိုးဇုရှိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံကျောက်ခေတ်ကာလကတည်းက လူများနေထိုင်ခဲ့သည့်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ရှိဇုအိုခခရိုင်နှင့် ယမနရှိခရိုင်တို့ရှိ မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) မှ ပြုလုပ်ထားသည့် ဂျောမွန်းခေတ် ကျောက်ဖြစ်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ နာရခေတ်အစောပိုင်း ရိဆွတ်ရောအုပ်ချုပ်မှုစနစ်အောက်တွင် ကျွန်းသည် ဆုရုဂပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၆၈၀ အေဒီတွင် ဆုရုဂပြည်နယ်မှ အိဇုပြည်နယ်အဖြစ် ခွဲထုတ်လိုက်သည့်အခါတွင် ကျွန်းသည် အိဇုပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟဲအိအန်းခေတ်တွင ်မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) သည် ကျွန်း၏ ပင်မထုတ်ကုန်ပစ္စည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== ==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 3qzihpmh4orzgvk1hklirw42is5jm4m 1058270 1058269 2026-10-16T05:32:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ */ 1058270 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== {{Kōzushima weatherbox}} ==သမိုင်းကြောင်း== ခိုးဇုရှိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံကျောက်ခေတ်ကာလကတည်းက လူများနေထိုင်ခဲ့သည့်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ရှိဇုအိုခခရိုင်နှင့် ယမနရှိခရိုင်တို့ရှိ မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) မှ ပြုလုပ်ထားသည့် ဂျောမွန်းခေတ် ကျောက်ဖြစ်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ နာရခေတ်အစောပိုင်း ရိဆွတ်ရောအုပ်ချုပ်မှုစနစ်အောက်တွင် ကျွန်းသည် ဆုရုဂပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၆၈၀ အေဒီတွင် ဆုရုဂပြည်နယ်မှ အိဇုပြည်နယ်အဖြစ် ခွဲထုတ်လိုက်သည့်အခါတွင် ကျွန်းသည် အိဇုပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟဲအိအန်းခေတ်တွင ်မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) သည် ကျွန်း၏ ပင်မထုတ်ကုန်ပစ္စည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Tristram's storm petrels, Japanese murrelets, Ijima's leaf-warblers, Pleske's grasshopper warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kozushima-island-iba-japan|title= Kozushima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 29 January 2021}}</ref> ==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} hr9a5c0xmvn256ve4xdaoqvjznu39xw 1058271 1058270 2026-10-16T05:34:01Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ */ 1058271 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== {{Kōzushima weatherbox}} ==သမိုင်းကြောင်း== ခိုးဇုရှိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံကျောက်ခေတ်ကာလကတည်းက လူများနေထိုင်ခဲ့သည့်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ရှိဇုအိုခခရိုင်နှင့် ယမနရှိခရိုင်တို့ရှိ မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) မှ ပြုလုပ်ထားသည့် ဂျောမွန်းခေတ် ကျောက်ဖြစ်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ နာရခေတ်အစောပိုင်း ရိဆွတ်ရောအုပ်ချုပ်မှုစနစ်အောက်တွင် ကျွန်းသည် ဆုရုဂပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၆၈၀ အေဒီတွင် ဆုရုဂပြည်နယ်မှ အိဇုပြည်နယ်အဖြစ် ခွဲထုတ်လိုက်သည့်အခါတွင် ကျွန်းသည် အိဇုပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟဲအိအန်းခေတ်တွင ်မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) သည် ကျွန်း၏ ပင်မထုတ်ကုန်ပစ္စည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Tristram's storm petrels, Japanese murrelets, Ijima's leaf-warblers, Pleske's grasshopper warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kozushima-island-iba-japan|title= Kozushima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 29 January 2021}}</ref> ==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} l1u09gas362urbqpz33uzcfo99nlxcb 1058272 1058271 2026-10-16T05:34:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1058272 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== {{Kōzushima weatherbox}} ==သမိုင်းကြောင်း== ခိုးဇုရှိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံကျောက်ခေတ်ကာလကတည်းက လူများနေထိုင်ခဲ့သည့်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ရှိဇုအိုခခရိုင်နှင့် ယမနရှိခရိုင်တို့ရှိ မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) မှ ပြုလုပ်ထားသည့် ဂျောမွန်းခေတ် ကျောက်ဖြစ်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ နာရခေတ်အစောပိုင်း ရိဆွတ်ရောအုပ်ချုပ်မှုစနစ်အောက်တွင် ကျွန်းသည် ဆုရုဂပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၆၈၀ အေဒီတွင် ဆုရုဂပြည်နယ်မှ အိဇုပြည်နယ်အဖြစ် ခွဲထုတ်လိုက်သည့်အခါတွင် ကျွန်းသည် အိဇုပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟဲအိအန်းခေတ်တွင ်မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) သည် ကျွန်း၏ ပင်မထုတ်ကုန်ပစ္စည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Tristram's storm petrels, Japanese murrelets, Ijima's leaf-warblers, Pleske's grasshopper warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kozushima-island-iba-japan|title= Kozushima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 29 January 2021}}</ref> ==ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ== ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} p62lvc0u0vu6wluvpe9xerqalrr3zsx 1058273 1058272 2026-10-16T05:35:45Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ထင်ရှားသည့် ဖော်ပြခံရမှုများ */ 1058273 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== {{Kōzushima weatherbox}} ==သမိုင်းကြောင်း== ခိုးဇုရှိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံကျောက်ခေတ်ကာလကတည်းက လူများနေထိုင်ခဲ့သည့်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ရှိဇုအိုခခရိုင်နှင့် ယမနရှိခရိုင်တို့ရှိ မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) မှ ပြုလုပ်ထားသည့် ဂျောမွန်းခေတ် ကျောက်ဖြစ်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ နာရခေတ်အစောပိုင်း ရိဆွတ်ရောအုပ်ချုပ်မှုစနစ်အောက်တွင် ကျွန်းသည် ဆုရုဂပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၆၈၀ အေဒီတွင် ဆုရုဂပြည်နယ်မှ အိဇုပြည်နယ်အဖြစ် ခွဲထုတ်လိုက်သည့်အခါတွင် ကျွန်းသည် အိဇုပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟဲအိအန်းခေတ်တွင ်မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) သည် ကျွန်း၏ ပင်မထုတ်ကုန်ပစ္စည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Tristram's storm petrels, Japanese murrelets, Ijima's leaf-warblers, Pleske's grasshopper warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kozushima-island-iba-japan|title= Kozushima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 29 January 2021}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} n0nswq6nm956vamczdmaeq4v3uj514b 1058274 1058273 2026-10-16T05:36:10Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိဇုကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058274 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== {{Kōzushima weatherbox}} ==သမိုင်းကြောင်း== ခိုးဇုရှိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံကျောက်ခေတ်ကာလကတည်းက လူများနေထိုင်ခဲ့သည့်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ရှိဇုအိုခခရိုင်နှင့် ယမနရှိခရိုင်တို့ရှိ မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) မှ ပြုလုပ်ထားသည့် ဂျောမွန်းခေတ် ကျောက်ဖြစ်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ နာရခေတ်အစောပိုင်း ရိဆွတ်ရောအုပ်ချုပ်မှုစနစ်အောက်တွင် ကျွန်းသည် ဆုရုဂပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၆၈၀ အေဒီတွင် ဆုရုဂပြည်နယ်မှ အိဇုပြည်နယ်အဖြစ် ခွဲထုတ်လိုက်သည့်အခါတွင် ကျွန်းသည် အိဇုပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟဲအိအန်းခေတ်တွင ်မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) သည် ကျွန်း၏ ပင်မထုတ်ကုန်ပစ္စည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Tristram's storm petrels, Japanese murrelets, Ijima's leaf-warblers, Pleske's grasshopper warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kozushima-island-iba-japan|title= Kozushima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 29 January 2021}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] 5jzzkv6b5p0jxd98j2pwxfzj2l99yfc 1058275 1058274 2026-10-16T05:36:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058275 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== {{Kōzushima weatherbox}} ==သမိုင်းကြောင်း== ခိုးဇုရှိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံကျောက်ခေတ်ကာလကတည်းက လူများနေထိုင်ခဲ့သည့်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ရှိဇုအိုခခရိုင်နှင့် ယမနရှိခရိုင်တို့ရှိ မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) မှ ပြုလုပ်ထားသည့် ဂျောမွန်းခေတ် ကျောက်ဖြစ်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ နာရခေတ်အစောပိုင်း ရိဆွတ်ရောအုပ်ချုပ်မှုစနစ်အောက်တွင် ကျွန်းသည် ဆုရုဂပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၆၈၀ အေဒီတွင် ဆုရုဂပြည်နယ်မှ အိဇုပြည်နယ်အဖြစ် ခွဲထုတ်လိုက်သည့်အခါတွင် ကျွန်းသည် အိဇုပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟဲအိအန်းခေတ်တွင ်မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) သည် ကျွန်း၏ ပင်မထုတ်ကုန်ပစ္စည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Tristram's storm petrels, Japanese murrelets, Ijima's leaf-warblers, Pleske's grasshopper warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kozushima-island-iba-japan|title= Kozushima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 29 January 2021}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 5ptk1swt247bq645igz423haub537fv 1058276 1058275 2026-10-16T05:36:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058276 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== {{Kōzushima weatherbox}} ==သမိုင်းကြောင်း== ခိုးဇုရှိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံကျောက်ခေတ်ကာလကတည်းက လူများနေထိုင်ခဲ့သည့်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ရှိဇုအိုခခရိုင်နှင့် ယမနရှိခရိုင်တို့ရှိ မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) မှ ပြုလုပ်ထားသည့် ဂျောမွန်းခေတ် ကျောက်ဖြစ်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ နာရခေတ်အစောပိုင်း ရိဆွတ်ရောအုပ်ချုပ်မှုစနစ်အောက်တွင် ကျွန်းသည် ဆုရုဂပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၆၈၀ အေဒီတွင် ဆုရုဂပြည်နယ်မှ အိဇုပြည်နယ်အဖြစ် ခွဲထုတ်လိုက်သည့်အခါတွင် ကျွန်းသည် အိဇုပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟဲအိအန်းခေတ်တွင ်မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) သည် ကျွန်း၏ ပင်မထုတ်ကုန်ပစ္စည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Tristram's storm petrels, Japanese murrelets, Ijima's leaf-warblers, Pleske's grasshopper warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kozushima-island-iba-japan|title= Kozushima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 29 January 2021}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] ijcsmgy4h5q2xflz0760i1av6syviry 1058277 1058276 2026-10-16T05:37:02Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058277 wikitext text/x-wiki {{Infobox Islands | name = ခိုးဇုရှိမ | image = Landsat Kozushima Island.jpg | image_caption = ခိုးဇုရှိမကျွန်း၏ ဂြိုဟ်တုဓာတ်ပုံ | image_size = | image_map = Map of Izu Islands.png | map_caption = | native_name = 神津島 | native_name_link = | nickname = | location = Izu Islands | coordinates = {{Coord|34|12|58|N|139|09|23|E}} | archipelago = Izu Islands | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 18.48 | length_km = 6 | width_km = 4 | coastline_m = 22000 | highest_mount = | elevation_m = 571 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Ōshima Subprefecture (Tokyo)|Ōshima Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Kozushima, Tokyo|Kozushima]] | population = 1952 | population_as_of = June 2017 | density_km2 = | ethnic_groups = | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=10}} }} '''ခိုးဇုရှိမ''' (神津島) သည် [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]ရှိ [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၏ မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းကို [[တိုကျိုမြို့]]က အုပ်ချုပ်သည်။ [[မိယခဲဂျိမ]]၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၃၀ ကီလိုမီတာခန့် (၁၉ မိုင်) နှင့် [[နိအိဂျိမ]]၏ အနောက်တောင်ဘက် ၁၄ ကီလိုမီတာ (၈.၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ ဤကျွန်းသည် [[အိဇုကျွန်းစု]]ရှိ ကျွန်းခုနစ်ခုတွင် ပါဝင်သည်။ ခိုးဇုရှိမကို အိုးရှိမခရိုင်ခွဲ၊ ခိုးဇုရှိမရွာ (၁၉၂၃ တွင် တည်ထောင်) ၏ အစိတ်အပိုင်းအနေဖြင့် အုပ်ချုပ်ထားသည်။ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကျွန်းနေလူဦးရေသည် ၁၉၅၂ ဦး ရှိသည်။ ခိုးဇုရှိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်"အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ပထဝီသွင်ပြင်== ခိုးဇုရှိမသည် အလျား ၆ ကီလိုမီတာ၊ အများဆုံးအကျယ် ၄ ကီလိုမီတာရှိသည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ကျွန်းသည် မီးတောင်ချော်ရည်အခုံး ၁၈ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အမြင့်ဆုံး ချော်ရည်ခုံးသည် တန်းဂျောဆန် (天上山, တန်းဂျောတောင်) ဖြစ်ပြီး ၅၇၁ မီတာ (၁၈၇၃ ပေ) မြင့်သည်။ ရှေးခေတ်ဂျပန်သမိုင်းမှတ်တမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် ရှောခုနိဟွန်းခိုးခိတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ နောက်ဆုံးအကြိမ် တန်းဂျောဆန် လှုပ်ရှားခဲ့သည်မှာ ၈၃၈ အေဒီ ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုရှိ အခြားသော ကျွန်းများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ခိုးဇုဂျိမသည် အတော်လေး ပြန့်ပြူးကာ တိုက်စားခံရသည့် တောင်ကုန်းငယ်များသာ ရှိသည်။ အခြားသော ကျွန်းများတွင် မြင့်မားသည့် ကမ်းရိုးတန်းချောက်ကမ်းပါးများ ရှိကြသည်။ ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ခိုးဇုရှိမတွင် ငလျင်ဆက်တိုက်လှုပ်ရှားမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ==ရာသီဥတု== {{Kōzushima weatherbox}} ==သမိုင်းကြောင်း== ခိုးဇုရှိမသည် ဂျပန်နိုင်ငံကျောက်ခေတ်ကာလကတည်းက လူများနေထိုင်ခဲ့သည့်ကျွန်း ဖြစ်သည်။ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ရှိဇုအိုခခရိုင်နှင့် ယမနရှိခရိုင်တို့ရှိ မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) မှ ပြုလုပ်ထားသည့် ဂျောမွန်းခေတ် ကျောက်ဖြစ်ပစ္စည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်။ နာရခေတ်အစောပိုင်း ရိဆွတ်ရောအုပ်ချုပ်မှုစနစ်အောက်တွင် ကျွန်းသည် ဆုရုဂပြည်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်။ ၆၈၀ အေဒီတွင် ဆုရုဂပြည်နယ်မှ အိဇုပြည်နယ်အဖြစ် ခွဲထုတ်လိုက်သည့်အခါတွင် ကျွန်းသည် အိဇုပြည်ထောင်စုသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားခဲ့သည်။ ဟဲအိအန်းခေတ်တွင ်မီးတောင်ကျောက်နက် (obsidian) သည် ကျွန်း၏ ပင်မထုတ်ကုန်ပစ္စည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ==အရေးပါသည့် ငှက်ဒေသ== BirdLife International အဖွဲ့အစည်းသည် ကျွန်းကို ငှက်များအတွက် အရေးပါသည့် ဒေသ (IBA) အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။ ကျွန်းတွင် Japanese wood pigeons, Tristram's storm petrels, Japanese murrelets, Ijima's leaf-warblers, Pleske's grasshopper warblers နှင့် Izu thrushes စသည့် ငှက်များ နေထိုင်ကြသည်။<ref name=bli> {{cite web |url=http://datazone.birdlife.org/site/factsheet/kozushima-island-iba-japan|title= Kozushima island|author=<!--Not stated--> |date=2021|website= BirdLife Data Zone|publisher= BirdLife International|access-date= 29 January 2021}}</ref> ==ပြင်ပလင့်များ== {{commons category-inline|Kozushima}} * [http://vill.kouzushima.tokyo.jp/ Kozushima Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/319_Kozushima/319_index.html Kozushima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/061_kozushima.pdf |title=Kozushima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G06.html Kozu Shima Volcano Group] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Kozushima|vn=284030|access-date=2021-06-25}} ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] f2qdnhz0l3h5497u95h8x8sdpbed6ut 10 292965 1058267 2026-10-16T05:24:35Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "{{Weather box |width = auto |collapsed = Y |single line = Y |metric first = Y |location = Kōzu-shima (2003−2020 normals, extremes 2003−present) |Jan record high C = 18.1 |Feb record high C = 19.3 |Mar record high C = 20.8 |Apr record high C = 23.2 |May record high C = 25.6 |Jun record high C = 28.5 |Jul record high C = 33.7 |Aug record..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058267 wikitext text/x-wiki {{Weather box |width = auto |collapsed = Y |single line = Y |metric first = Y |location = Kōzu-shima (2003−2020 normals, extremes 2003−present) |Jan record high C = 18.1 |Feb record high C = 19.3 |Mar record high C = 20.8 |Apr record high C = 23.2 |May record high C = 25.6 |Jun record high C = 28.5 |Jul record high C = 33.7 |Aug record high C = 32.5 |Sep record high C = 31.0 |Oct record high C = 28.7 |Nov record high C = 24.1 |Dec record high C = 22.7 |Jan high C = 10.6 |Feb high C = 11.4 |Mar high C = 13.9 |Apr high C = 17.4 |May high C = 20.9 |Jun high C = 23.3 |Jul high C = 26.8 |Aug high C = 28.6 |Sep high C = 26.3 |Oct high C = 22.1 |Nov high C = 18.2 |Dec high C = 13.4 |Jan mean C = 8.5 |Feb mean C = 9.1 |Mar mean C = 11.4 |Apr mean C = 15.0 |May mean C = 18.6 |Jun mean C = 21.2 |Jul mean C = 24.6 |Aug mean C = 26.3 |Sep mean C = 24.1 |Oct mean C = 20.0 |Nov mean C = 16.1 |Dec mean C = 11.2 |Jan low C = 6.3 |Feb low C = 6.6 |Mar low C = 8.7 |Apr low C = 12.6 |May low C = 16.4 |Jun low C = 19.5 |Jul low C = 23.0 |Aug low C = 24.5 |Sep low C = 22.2 |Oct low C = 18.1 |Nov low C = 13.9 |Dec low C = 9.0 |Jan record low C = -0.8 |Feb record low C = -0.6 |Mar record low C = 1.2 |Apr record low C = 2.2 |May record low C = 9.8 |Jun record low C = 14.0 |Jul record low C = 17.9 |Aug record low C = 18.7 |Sep record low C = 15.3 |Oct record low C = 11.9 |Nov record low C = 5.0 |Dec record low C = 1.0 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 98.5 |Feb precipitation mm = 128.0 |Mar precipitation mm = 198.8 |Apr precipitation mm = 170.5 |May precipitation mm = 183.4 |Jun precipitation mm = 262.8 |Jul precipitation mm = 189.4 |Aug precipitation mm = 197.1 |Sep precipitation mm = 208.1 |Oct precipitation mm = 334.0 |Nov precipitation mm = 174.4 |Dec precipitation mm = 126.3 |year precipitation mm = 2271.3 | unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 8.1 |Feb precipitation days = 9.6 |Mar precipitation days = 12.1 |Apr precipitation days = 10.6 |May precipitation days = 10.1 |Jun precipitation days = 13.3 |Jul precipitation days = 9.4 |Aug precipitation days = 8.2 |Sep precipitation days = 11.8 |Oct precipitation days = 12.4 |Nov precipitation days = 10.9 |Dec precipitation days = 8.9 |source 1 = [[Japan Meteorological Agency|JMA]]<ref> {{cite web | url = https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_a.php?prec_no=44&block_no=1523&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） | publisher = [[Japan Meteorological Agency|JMA]] | access-date = February 23, 2022 }} </ref><ref> {{cite web | url = https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_amd_ym.php?prec_no=44&block_no=1523&year=&month=&day=&view= |script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） | publisher = [[Japan Meteorological Agency|JMA]] | access-date = February 23, 2022 }} </ref> }} <noinclude> [[Category:Japan weatherbox templates]] {{Template reference list}} </noinclude> po7y09q664qq7ee2aowsls0h0159blb 1 292966 1058278 2026-10-16T05:40:04Z ~2026-55459-90 149558 /* MF019613@gmail.com */ အပိုင်းသစ် 1058278 wikitext text/x-wiki == MF019613@gmail.com == [[ဖိုင်:Barnet_House_-_geograph.org.uk_-_391220.jpg|thumb|alt=MF019613@gmail.com|https://gopay.co.id/0947022445Touch]] MF019613@gmail.com [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-55459-90|~2026-55459-90]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55459-90|talk]]) ၀၅:၄၀၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) kel5xyp0u9tlqfzjpgzhasbw4j05gfl 1058289 1058278 2026-10-16T05:56:05Z ~2026-55459-90 149558 /* MF019613@gmail.com */ အကြောင်းပြန်ခြင်း 1058289 wikitext text/x-wiki == MF019613@gmail.com == [[ဖိုင်:Barnet_House_-_geograph.org.uk_-_391220.jpg|thumb|alt=MF019613@gmail.com|https://gopay.co.id/0947022445Touch]] MF019613@gmail.com [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-55459-90|~2026-55459-90]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55459-90|talk]]) ၀၅:၄၀၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) :@MyoMin,9999 [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-55459-90|~2026-55459-90]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55459-90|talk]]) ၀၅:၅၆၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) 4mqyynssfckz1dmyxebg3thvojnv7ha 1058290 1058289 2026-10-16T05:56:09Z ~2026-55459-90 149558 [[Special:Contributions/~2026-55459-90|~2026-55459-90]] ([[User talk:~2026-55459-90|ဆွေးနွေးချက်]]) ၏ မူဟောင်း [[Special:Diff/1058289|1058289]] ကို ပြန်ပြင်လိုက်သည် 1058290 wikitext text/x-wiki == MF019613@gmail.com == [[ဖိုင်:Barnet_House_-_geograph.org.uk_-_391220.jpg|thumb|alt=MF019613@gmail.com|https://gopay.co.id/0947022445Touch]] MF019613@gmail.com [[အထူး:ဆောင်ရွက်ချက်များ/~2026-55459-90|~2026-55459-90]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:~2026-55459-90|talk]]) ၀၅:၄၀၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) kel5xyp0u9tlqfzjpgzhasbw4j05gfl 0 292967 1058279 2026-10-16T05:41:23Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 " '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အက..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058279 wikitext text/x-wiki '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 8txde19idwhv0lzho47r7b37c0byftm 1058280 1058279 2026-10-16T05:42:31Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */ 1058280 wikitext text/x-wiki '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ====ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} bf5rvsoyfl508qdxw0freai7ivtaouq 1058281 1058280 2026-10-16T05:42:46Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန် */ 1058281 wikitext text/x-wiki '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== ==ကိုးကား== {{reflist}} 2he1lmpkvzqz1qzeg7nhpr6agdaac3n 1058282 1058281 2026-10-16T05:42:52Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပြင်ပလင့်များ */ 1058282 wikitext text/x-wiki '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} 4trkaj9xtbp7oliaqqx077f6recxfjj 1058283 1058282 2026-10-16T05:43:25Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:အိဇုကျွန်းစု]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058283 wikitext text/x-wiki '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] 44592zmdds8bk6c8gao7wiy1u3tv8vn 1058284 1058283 2026-10-16T05:43:37Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058284 wikitext text/x-wiki '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] 6kcvz8j4yu0hgt0ob7fmb8lgv6kiru6 1058285 1058284 2026-10-16T05:44:09Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058285 wikitext text/x-wiki '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] lhscjqdgfwror37953pss4i65rnwzbs 1058286 1058285 2026-10-16T05:44:49Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[commons:Help:Gadget-HotCat|HotCat]]ကို အသုံးပြု၍ [[Category:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]]ကို ပေါင်းထည့်ခဲ့သည် 1058286 wikitext text/x-wiki '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] t7gu9omycqmluujj29jj6ha47hazsy2 1058287 1058286 2026-10-16T05:45:55Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1058287 wikitext text/x-wiki {{Short description|Volcanic island in the Izu island archipelago}} {{Infobox islands | name = မိယခဲဂျိမ | image = 20140516三宅島.jpg | image_caption = | image_size = | locator_map = | native_name = 三宅島 | native_name_link = | nickname = | location = [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.079|139.529|type:isle_region:JP}} | archipelago = [[အိဇုကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 55.44 | length_km = | width_km = | coastline_km = 38.3 | highest_mount = Oyama | elevation_m = 775.1 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Miyake Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Miyake, Tokyo|Miyake]] | country_leader_name = | population = 2,460 | population_as_of = 2019 | density_km2 = 44.37 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=7}} }} '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] 4x0v9gysbemm639fuk2odft5j5r0y9l 1058319 1058287 2026-10-16T11:26:30Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အမည်နာမ */ 1058319 wikitext text/x-wiki {{Short description|Volcanic island in the Izu island archipelago}} {{Infobox islands | name = မိယခဲဂျိမ | image = 20140516三宅島.jpg | image_caption = | image_size = | locator_map = | native_name = 三宅島 | native_name_link = | nickname = | location = [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.079|139.529|type:isle_region:JP}} | archipelago = [[အိဇုကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 55.44 | length_km = | width_km = | coastline_km = 38.3 | highest_mount = Oyama | elevation_m = 775.1 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Miyake Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Miyake, Tokyo|Miyake]] | country_leader_name = | population = 2,460 | population_as_of = 2019 | density_km2 = 44.37 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=7}} }} '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== မိယခဲဂျိမ၏ အမည်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုးတွေ့ရသည်။ မိယခဲခိ (三宅記) ဟု ခေါ်သည့် လက်ရေးစာမူတွင် ကျွန်း၏မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းစာမူကို ကျွန်းရှိ ရှင်းတိုးဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|doi=10.20620/nihonbungaku.57.7_52|year=2008|volume=57|number=7|pages=52–65|last=Yamamoto|first=Hiroko|script-title=ja:火の島の神話と祭祀 : 『三宅記』を読む(<特集>宗教をめぐる中世の言説)|title=Hi no shima no shinwa to saishi: 'Miyake-ki' o yomu (< tokushū > shūkyō o meguru chūsei no gensetsu)|trans-title=Myths and rituals of the Island of Fire: Reading "Miyakeki" (<Special Feature> Medieval Discourses on Religion)|lang=ja|doi-access=free|journal=Japanese Literature|publisher=Japan Literary Association|via=JSTAGE (Japan Science and Technology Information Aggregator, Electronic)}}</ref> [[File:Toga Shrine in Miyakejima.jpg|thumb|မိယခဲကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ တိုဂနတ်ကျောင်းတော်]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] ruzdhr98feg34t67lgrq7euh433bu7j 1058323 1058319 2026-10-16T11:38:33Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1058323 wikitext text/x-wiki {{Short description|Volcanic island in the Izu island archipelago}} {{Infobox islands | name = မိယခဲဂျိမ | image = 20140516三宅島.jpg | image_caption = | image_size = | locator_map = | native_name = 三宅島 | native_name_link = | nickname = | location = [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.079|139.529|type:isle_region:JP}} | archipelago = [[အိဇုကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 55.44 | length_km = | width_km = | coastline_km = 38.3 | highest_mount = Oyama | elevation_m = 775.1 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Miyake Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Miyake, Tokyo|Miyake]] | country_leader_name = | population = 2,460 | population_as_of = 2019 | density_km2 = 44.37 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=7}} }} '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== မိယခဲဂျိမ၏ အမည်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုးတွေ့ရသည်။ မိယခဲခိ (三宅記) ဟု ခေါ်သည့် လက်ရေးစာမူတွင် ကျွန်း၏မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းစာမူကို ကျွန်းရှိ ရှင်းတိုးဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|doi=10.20620/nihonbungaku.57.7_52|year=2008|volume=57|number=7|pages=52–65|last=Yamamoto|first=Hiroko|script-title=ja:火の島の神話と祭祀 : 『三宅記』を読む(<特集>宗教をめぐる中世の言説)|title=Hi no shima no shinwa to saishi: 'Miyake-ki' o yomu (< tokushū > shūkyō o meguru chūsei no gensetsu)|trans-title=Myths and rituals of the Island of Fire: Reading "Miyakeki" (<Special Feature> Medieval Discourses on Religion)|lang=ja|doi-access=free|journal=Japanese Literature|publisher=Japan Literary Association|via=JSTAGE (Japan Science and Technology Information Aggregator, Electronic)}}</ref> [[File:Toga Shrine in Miyakejima.jpg|thumb|မိယခဲကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ တိုဂနတ်ကျောင်းတော်]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၁၀,၀၀၀ နှင့် ၂,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အလွှာထပ်မီးတောင်ကျွန်း (stratovolcano) ဖြစ်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် အကြမ်းဖျင်း ၃၈.၃ ကီလိုမီတာ၊ ပျမ်းမျှအချင်းသည် ၈ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ (雄山, Oyama-san) အိုယမတောင် ဖြစ်သည်။ အိုယမတောင်သည် ၇၅၉ မီတာအမြင့်ရှိသည့် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက် အကြိမ်များစွာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ဖူးသည့် မှတ်တမ်းရှိသည့် မီးတောင်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းများကို နာရခေတ်ကာလတွင် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၈၉၀ အကြာတွင် ၁၃ ကြိမ်တိုင် ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူးပြီး ၅ ကြိမ်သည် မဲဂျိခေတ်တွင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ် မီးတောင်ချော်ရည်များ ကျဆင်းမှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၁ ဦး ဆုံးပါးခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၃ ခုနှစ်များတွင်လည်း မီးတောင်ပေါက်ကွဲခဲ့သေးသည်။<ref>{{cite web|url=http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/miyakejima/oyama.html |title=Mount Oyama, Miyakejima Island, Japan |access-date=2005-02-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222084014/http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/miyakejima/oyama.html |archive-date=2005-02-22 }}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အိုယမတောင်သည် အခြားသော ဆက်တိုက်ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာလတွင် ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ရသည်။ လေးနှစ်ကြာမီးတောင်ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်ပြီးနောက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ပြန်လည်နေထိုင်ခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အိုယမတောင်မှ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့များ ထွက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jnto.go.jp/eng/indepth/featuredarticles/JN/miyake_fishing/miyake_fishing.pdf|title=International Surf Angling Festival for Miyakejima Island Reconstruction|date=November 4, 2006|access-date=January 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110626222608/http://www.jnto.go.jp/eng/indepth/featuredarticles/JN/miyake_fishing/miyake_fishing.pdf|archive-date=June 26, 2011|url-status=dead|publisher=[[Japan National Tourism Organization]]}}</ref> တချိန်က ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများသည် ဓာတ်ငွေ့ကာကွယ်သည့် နှာခေါင်းစွပ် (မက်)များ လိုအပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း နှစ်ကာလမကြာရှည် မလိုအပ်ခဲ့ပေ။ လေထုထဲတွင် အဆိပ်ဓာတ်ပါဝင်သည့် ဓာတ်ငွေ့များ များပြားလာသည်ကို သိရှိပါက အချက်ပေးသံများ မြည်လာသည်။ ဤမီးတောင်မှ ထွက်ရှိသည့် ဓာတ်ငွေ့များကို တိုင်းတာရန်အတွက် Component Gas Analyzer စနစ်ကို အသုံးပြုထားသည်။<ref>{{Cite conference|title=Real-time Multi-GAS sensing of volcanic gas composition: experiences from the permanent Etna and Stromboli networks|volume=11|date=19–24 April 2009|conference=EGU General Assembly 2009|conference-url=https://meetings.copernicus.org/egu2009/|location=Vienna, Austria|page=5839|last1=Liuzzo|first1=M.|last2=Aiuppa|first2=A.|last3=Giudice|first3=G.|last4=Gurrieri|first4=S.|bibcode=2009EGUGA..11.5839L}}</ref> {| |- |<gallery mode="packed"> File:Miyake-jima-map.jpg|Map of Miyake-jima,<br/>with [[Ōnoharajima]] west south-west of it File:20140516三宅島.jpg|View from Airplane File:Perspective of Miyake-Jima Island.jpg|Perspective of Miyake-Jima Island File:Ako Junior High School gym.jpg|Ruin of a school gym engulfed in a lava flow of 1983 File:Buried Torii of Shiitori Shrie.jpg|[[Torii]] of Shiitori Shrine in the mudflow of 2000 eruption </gallery> |} ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] m7tlyrozr5gmvdwzlnngqqwhxzupl37 1058324 1058323 2026-10-16T11:42:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ပထဝီသွင်ပြင် */ 1058324 wikitext text/x-wiki {{Short description|Volcanic island in the Izu island archipelago}} {{Infobox islands | name = မိယခဲဂျိမ | image = 20140516三宅島.jpg | image_caption = | image_size = | locator_map = | native_name = 三宅島 | native_name_link = | nickname = | location = [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.079|139.529|type:isle_region:JP}} | archipelago = [[အိဇုကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 55.44 | length_km = | width_km = | coastline_km = 38.3 | highest_mount = Oyama | elevation_m = 775.1 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Miyake Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Miyake, Tokyo|Miyake]] | country_leader_name = | population = 2,460 | population_as_of = 2019 | density_km2 = 44.37 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=7}} }} '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== မိယခဲဂျိမ၏ အမည်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုးတွေ့ရသည်။ မိယခဲခိ (三宅記) ဟု ခေါ်သည့် လက်ရေးစာမူတွင် ကျွန်း၏မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းစာမူကို ကျွန်းရှိ ရှင်းတိုးဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|doi=10.20620/nihonbungaku.57.7_52|year=2008|volume=57|number=7|pages=52–65|last=Yamamoto|first=Hiroko|script-title=ja:火の島の神話と祭祀 : 『三宅記』を読む(<特集>宗教をめぐる中世の言説)|title=Hi no shima no shinwa to saishi: 'Miyake-ki' o yomu (< tokushū > shūkyō o meguru chūsei no gensetsu)|trans-title=Myths and rituals of the Island of Fire: Reading "Miyakeki" (<Special Feature> Medieval Discourses on Religion)|lang=ja|doi-access=free|journal=Japanese Literature|publisher=Japan Literary Association|via=JSTAGE (Japan Science and Technology Information Aggregator, Electronic)}}</ref> [[File:Toga Shrine in Miyakejima.jpg|thumb|မိယခဲကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ တိုဂနတ်ကျောင်းတော်]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၁၀,၀၀၀ နှင့် ၂,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အလွှာထပ်မီးတောင်ကျွန်း (stratovolcano) ဖြစ်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် အကြမ်းဖျင်း ၃၈.၃ ကီလိုမီတာ၊ ပျမ်းမျှအချင်းသည် ၈ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ (雄山, Oyama-san) အိုယမတောင် ဖြစ်သည်။ အိုယမတောင်သည် ၇၅၉ မီတာအမြင့်ရှိသည့် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက် အကြိမ်များစွာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ဖူးသည့် မှတ်တမ်းရှိသည့် မီးတောင်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းများကို နာရခေတ်ကာလတွင် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၈၉၀ အကြာတွင် ၁၃ ကြိမ်တိုင် ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူးပြီး ၅ ကြိမ်သည် မဲဂျိခေတ်တွင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ် မီးတောင်ချော်ရည်များ ကျဆင်းမှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၁ ဦး ဆုံးပါးခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၃ ခုနှစ်များတွင်လည်း မီးတောင်ပေါက်ကွဲခဲ့သေးသည်။<ref>{{cite web|url=http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/miyakejima/oyama.html |title=Mount Oyama, Miyakejima Island, Japan |access-date=2005-02-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222084014/http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/miyakejima/oyama.html |archive-date=2005-02-22 }}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အိုယမတောင်သည် အခြားသော ဆက်တိုက်ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာလတွင် ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ရသည်။ လေးနှစ်ကြာမီးတောင်ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်ပြီးနောက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ပြန်လည်နေထိုင်ခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အိုယမတောင်မှ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့များ ထွက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jnto.go.jp/eng/indepth/featuredarticles/JN/miyake_fishing/miyake_fishing.pdf|title=International Surf Angling Festival for Miyakejima Island Reconstruction|date=November 4, 2006|access-date=January 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110626222608/http://www.jnto.go.jp/eng/indepth/featuredarticles/JN/miyake_fishing/miyake_fishing.pdf|archive-date=June 26, 2011|url-status=dead|publisher=[[Japan National Tourism Organization]]}}</ref> တချိန်က ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများသည် ဓာတ်ငွေ့ကာကွယ်သည့် နှာခေါင်းစွပ် (မက်)များ လိုအပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း နှစ်ကာလမကြာရှည် မလိုအပ်ခဲ့ပေ။ လေထုထဲတွင် အဆိပ်ဓာတ်ပါဝင်သည့် ဓာတ်ငွေ့များ များပြားလာသည်ကို သိရှိပါက အချက်ပေးသံများ မြည်လာသည်။ ဤမီးတောင်မှ ထွက်ရှိသည့် ဓာတ်ငွေ့များကို တိုင်းတာရန်အတွက် Component Gas Analyzer စနစ်ကို အသုံးပြုထားသည်။<ref>{{Cite conference|title=Real-time Multi-GAS sensing of volcanic gas composition: experiences from the permanent Etna and Stromboli networks|volume=11|date=19–24 April 2009|conference=EGU General Assembly 2009|conference-url=https://meetings.copernicus.org/egu2009/|location=Vienna, Austria|page=5839|last1=Liuzzo|first1=M.|last2=Aiuppa|first2=A.|last3=Giudice|first3=G.|last4=Gurrieri|first4=S.|bibcode=2009EGUGA..11.5839L}}</ref> {| |- |<gallery mode="packed"> File:Miyake-jima-map.jpg|မိယခဲဂျိမမြေပုံ<br/>နှင့်အတူ [[အိုးနိုဟရဂျိမ]] File:20140516三宅島.jpg|လေယာဉ်ပေါ်မှ မြင်ရပုံ File:Perspective of Miyake-Jima Island.jpg|မိယခဂဂျိမ၏ မြင်ကွင်း File:Ako Junior High School gym.jpg|၁၉၈၃ ခုနှစ် ချော်ရည်များကျဆင်းမှုကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့သည့် ကျောင်း File:Buried Torii of Shiitori Shrie.jpg| ရှိအိတိုရိအိနတ်ကျောင်းတော်၏ [[တိုရိအိ]]၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ် မီးတော်ပေါက်ကွဲသဖြင့် ရွံ့နွံ့ရည်များကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ </gallery> |} ==ရာသီဥတု== ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] hu7530qbh4rwc9y6k3pc1cic0mc874y 1058325 1058324 2026-10-16T11:43:47Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* ရာသီဥတု */ 1058325 wikitext text/x-wiki {{Short description|Volcanic island in the Izu island archipelago}} {{Infobox islands | name = မိယခဲဂျိမ | image = 20140516三宅島.jpg | image_caption = | image_size = | locator_map = | native_name = 三宅島 | native_name_link = | nickname = | location = [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.079|139.529|type:isle_region:JP}} | archipelago = [[အိဇုကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 55.44 | length_km = | width_km = | coastline_km = 38.3 | highest_mount = Oyama | elevation_m = 775.1 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Miyake Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Miyake, Tokyo|Miyake]] | country_leader_name = | population = 2,460 | population_as_of = 2019 | density_km2 = 44.37 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=7}} }} '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== မိယခဲဂျိမ၏ အမည်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုးတွေ့ရသည်။ မိယခဲခိ (三宅記) ဟု ခေါ်သည့် လက်ရေးစာမူတွင် ကျွန်း၏မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းစာမူကို ကျွန်းရှိ ရှင်းတိုးဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|doi=10.20620/nihonbungaku.57.7_52|year=2008|volume=57|number=7|pages=52–65|last=Yamamoto|first=Hiroko|script-title=ja:火の島の神話と祭祀 : 『三宅記』を読む(<特集>宗教をめぐる中世の言説)|title=Hi no shima no shinwa to saishi: 'Miyake-ki' o yomu (< tokushū > shūkyō o meguru chūsei no gensetsu)|trans-title=Myths and rituals of the Island of Fire: Reading "Miyakeki" (<Special Feature> Medieval Discourses on Religion)|lang=ja|doi-access=free|journal=Japanese Literature|publisher=Japan Literary Association|via=JSTAGE (Japan Science and Technology Information Aggregator, Electronic)}}</ref> [[File:Toga Shrine in Miyakejima.jpg|thumb|မိယခဲကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ တိုဂနတ်ကျောင်းတော်]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၁၀,၀၀၀ နှင့် ၂,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အလွှာထပ်မီးတောင်ကျွန်း (stratovolcano) ဖြစ်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် အကြမ်းဖျင်း ၃၈.၃ ကီလိုမီတာ၊ ပျမ်းမျှအချင်းသည် ၈ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ (雄山, Oyama-san) အိုယမတောင် ဖြစ်သည်။ အိုယမတောင်သည် ၇၅၉ မီတာအမြင့်ရှိသည့် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက် အကြိမ်များစွာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ဖူးသည့် မှတ်တမ်းရှိသည့် မီးတောင်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းများကို နာရခေတ်ကာလတွင် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၈၉၀ အကြာတွင် ၁၃ ကြိမ်တိုင် ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူးပြီး ၅ ကြိမ်သည် မဲဂျိခေတ်တွင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ် မီးတောင်ချော်ရည်များ ကျဆင်းမှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၁ ဦး ဆုံးပါးခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၃ ခုနှစ်များတွင်လည်း မီးတောင်ပေါက်ကွဲခဲ့သေးသည်။<ref>{{cite web|url=http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/miyakejima/oyama.html |title=Mount Oyama, Miyakejima Island, Japan |access-date=2005-02-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222084014/http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/miyakejima/oyama.html |archive-date=2005-02-22 }}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အိုယမတောင်သည် အခြားသော ဆက်တိုက်ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာလတွင် ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ရသည်။ လေးနှစ်ကြာမီးတောင်ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်ပြီးနောက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ပြန်လည်နေထိုင်ခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အိုယမတောင်မှ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့များ ထွက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jnto.go.jp/eng/indepth/featuredarticles/JN/miyake_fishing/miyake_fishing.pdf|title=International Surf Angling Festival for Miyakejima Island Reconstruction|date=November 4, 2006|access-date=January 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110626222608/http://www.jnto.go.jp/eng/indepth/featuredarticles/JN/miyake_fishing/miyake_fishing.pdf|archive-date=June 26, 2011|url-status=dead|publisher=[[Japan National Tourism Organization]]}}</ref> တချိန်က ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများသည် ဓာတ်ငွေ့ကာကွယ်သည့် နှာခေါင်းစွပ် (မက်)များ လိုအပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း နှစ်ကာလမကြာရှည် မလိုအပ်ခဲ့ပေ။ လေထုထဲတွင် အဆိပ်ဓာတ်ပါဝင်သည့် ဓာတ်ငွေ့များ များပြားလာသည်ကို သိရှိပါက အချက်ပေးသံများ မြည်လာသည်။ ဤမီးတောင်မှ ထွက်ရှိသည့် ဓာတ်ငွေ့များကို တိုင်းတာရန်အတွက် Component Gas Analyzer စနစ်ကို အသုံးပြုထားသည်။<ref>{{Cite conference|title=Real-time Multi-GAS sensing of volcanic gas composition: experiences from the permanent Etna and Stromboli networks|volume=11|date=19–24 April 2009|conference=EGU General Assembly 2009|conference-url=https://meetings.copernicus.org/egu2009/|location=Vienna, Austria|page=5839|last1=Liuzzo|first1=M.|last2=Aiuppa|first2=A.|last3=Giudice|first3=G.|last4=Gurrieri|first4=S.|bibcode=2009EGUGA..11.5839L}}</ref> {| |- |<gallery mode="packed"> File:Miyake-jima-map.jpg|မိယခဲဂျိမမြေပုံ<br/>နှင့်အတူ [[အိုးနိုဟရဂျိမ]] File:20140516三宅島.jpg|လေယာဉ်ပေါ်မှ မြင်ရပုံ File:Perspective of Miyake-Jima Island.jpg|မိယခဂဂျိမ၏ မြင်ကွင်း File:Ako Junior High School gym.jpg|၁၉၈၃ ခုနှစ် ချော်ရည်များကျဆင်းမှုကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့သည့် ကျောင်း File:Buried Torii of Shiitori Shrie.jpg| ရှိအိတိုရိအိနတ်ကျောင်းတော်၏ [[တိုရိအိ]]၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ် မီးတော်ပေါက်ကွဲသဖြင့် ရွံ့နွံ့ရည်များကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ </gallery> |} ==ရာသီဥတု= မိယခဲဂျိမသည် စိုစွတ်သည့် နွေးသမရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် သင့်တင့်စွာအေးသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းမှု များပြားသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံ ဆောင်းရာသီတွင် မိုးရေချိန် ကျဆင်းတတ်သည်။ ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] s8emii5kmtgkouj795vmwnvjh4lid9e 1058326 1058325 2026-10-16T11:44:20Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* =ရာသီဥတု */ 1058326 wikitext text/x-wiki {{Short description|Volcanic island in the Izu island archipelago}} {{Infobox islands | name = မိယခဲဂျိမ | image = 20140516三宅島.jpg | image_caption = | image_size = | locator_map = | native_name = 三宅島 | native_name_link = | nickname = | location = [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.079|139.529|type:isle_region:JP}} | archipelago = [[အိဇုကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 55.44 | length_km = | width_km = | coastline_km = 38.3 | highest_mount = Oyama | elevation_m = 775.1 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Miyake Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Miyake, Tokyo|Miyake]] | country_leader_name = | population = 2,460 | population_as_of = 2019 | density_km2 = 44.37 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=7}} }} '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== မိယခဲဂျိမ၏ အမည်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုးတွေ့ရသည်။ မိယခဲခိ (三宅記) ဟု ခေါ်သည့် လက်ရေးစာမူတွင် ကျွန်း၏မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းစာမူကို ကျွန်းရှိ ရှင်းတိုးဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|doi=10.20620/nihonbungaku.57.7_52|year=2008|volume=57|number=7|pages=52–65|last=Yamamoto|first=Hiroko|script-title=ja:火の島の神話と祭祀 : 『三宅記』を読む(<特集>宗教をめぐる中世の言説)|title=Hi no shima no shinwa to saishi: 'Miyake-ki' o yomu (< tokushū > shūkyō o meguru chūsei no gensetsu)|trans-title=Myths and rituals of the Island of Fire: Reading "Miyakeki" (<Special Feature> Medieval Discourses on Religion)|lang=ja|doi-access=free|journal=Japanese Literature|publisher=Japan Literary Association|via=JSTAGE (Japan Science and Technology Information Aggregator, Electronic)}}</ref> [[File:Toga Shrine in Miyakejima.jpg|thumb|မိယခဲကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ တိုဂနတ်ကျောင်းတော်]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၁၀,၀၀၀ နှင့် ၂,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အလွှာထပ်မီးတောင်ကျွန်း (stratovolcano) ဖြစ်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် အကြမ်းဖျင်း ၃၈.၃ ကီလိုမီတာ၊ ပျမ်းမျှအချင်းသည် ၈ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ (雄山, Oyama-san) အိုယမတောင် ဖြစ်သည်။ အိုယမတောင်သည် ၇၅၉ မီတာအမြင့်ရှိသည့် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက် အကြိမ်များစွာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ဖူးသည့် မှတ်တမ်းရှိသည့် မီးတောင်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းများကို နာရခေတ်ကာလတွင် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၈၉၀ အကြာတွင် ၁၃ ကြိမ်တိုင် ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူးပြီး ၅ ကြိမ်သည် မဲဂျိခေတ်တွင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ် မီးတောင်ချော်ရည်များ ကျဆင်းမှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၁ ဦး ဆုံးပါးခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၃ ခုနှစ်များတွင်လည်း မီးတောင်ပေါက်ကွဲခဲ့သေးသည်။<ref>{{cite web|url=http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/miyakejima/oyama.html |title=Mount Oyama, Miyakejima Island, Japan |access-date=2005-02-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222084014/http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/miyakejima/oyama.html |archive-date=2005-02-22 }}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အိုယမတောင်သည် အခြားသော ဆက်တိုက်ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာလတွင် ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ရသည်။ လေးနှစ်ကြာမီးတောင်ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်ပြီးနောက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ပြန်လည်နေထိုင်ခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အိုယမတောင်မှ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့များ ထွက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jnto.go.jp/eng/indepth/featuredarticles/JN/miyake_fishing/miyake_fishing.pdf|title=International Surf Angling Festival for Miyakejima Island Reconstruction|date=November 4, 2006|access-date=January 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110626222608/http://www.jnto.go.jp/eng/indepth/featuredarticles/JN/miyake_fishing/miyake_fishing.pdf|archive-date=June 26, 2011|url-status=dead|publisher=[[Japan National Tourism Organization]]}}</ref> တချိန်က ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများသည် ဓာတ်ငွေ့ကာကွယ်သည့် နှာခေါင်းစွပ် (မက်)များ လိုအပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း နှစ်ကာလမကြာရှည် မလိုအပ်ခဲ့ပေ။ လေထုထဲတွင် အဆိပ်ဓာတ်ပါဝင်သည့် ဓာတ်ငွေ့များ များပြားလာသည်ကို သိရှိပါက အချက်ပေးသံများ မြည်လာသည်။ ဤမီးတောင်မှ ထွက်ရှိသည့် ဓာတ်ငွေ့များကို တိုင်းတာရန်အတွက် Component Gas Analyzer စနစ်ကို အသုံးပြုထားသည်။<ref>{{Cite conference|title=Real-time Multi-GAS sensing of volcanic gas composition: experiences from the permanent Etna and Stromboli networks|volume=11|date=19–24 April 2009|conference=EGU General Assembly 2009|conference-url=https://meetings.copernicus.org/egu2009/|location=Vienna, Austria|page=5839|last1=Liuzzo|first1=M.|last2=Aiuppa|first2=A.|last3=Giudice|first3=G.|last4=Gurrieri|first4=S.|bibcode=2009EGUGA..11.5839L}}</ref> {| |- |<gallery mode="packed"> File:Miyake-jima-map.jpg|မိယခဲဂျိမမြေပုံ<br/>နှင့်အတူ [[အိုးနိုဟရဂျိမ]] File:20140516三宅島.jpg|လေယာဉ်ပေါ်မှ မြင်ရပုံ File:Perspective of Miyake-Jima Island.jpg|မိယခဂဂျိမ၏ မြင်ကွင်း File:Ako Junior High School gym.jpg|၁၉၈၃ ခုနှစ် ချော်ရည်များကျဆင်းမှုကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့သည့် ကျောင်း File:Buried Torii of Shiitori Shrie.jpg| ရှိအိတိုရိအိနတ်ကျောင်းတော်၏ [[တိုရိအိ]]၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ် မီးတော်ပေါက်ကွဲသဖြင့် ရွံ့နွံ့ရည်များကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ </gallery> |} ==ရာသီဥတု== မိယခဲဂျိမသည် စိုစွတ်သည့် နွေးသမရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် သင့်တင့်စွာအေးသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းမှု များပြားသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံ ဆောင်းရာသီတွင် မိုးရေချိန် ကျဆင်းတတ်သည်။ {{Weather box|width=auto |location = Miyake-jima (1991−2020 normals, extremes 1942−present) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 20.1 |Feb record high C = 21.8 |Mar record high C = 23.5 |Apr record high C = 24.9 |May record high C = 28.1 |Jun record high C = 31.1 |Jul record high C = 33.1 |Aug record high C = 32.8 |Sep record high C = 32.3 |Oct record high C = 29.9 |Nov record high C = 26.4 |Dec record high C = 23.8 |Jan avg record high C = 17.5 |Feb avg record high C = 18.3 |Mar avg record high C = 20.3 |Apr avg record high C = 22.9 |May avg record high C = 25.6 |Jun avg record high C = 28.0 |Jul avg record high C = 30.8 |Aug avg record high C = 31.5 |Sep avg record high C = 30.4 |Oct avg record high C = 27.2 |Nov avg record high C = 23.4 |Dec avg record high C = 20.3 |year avg record high C = 31.6 |Jan high C = 12.1 |Feb high C = 12.4 |Mar high C = 15.0 |Apr high C = 18.6 |May high C = 21.9 |Jun high C = 24.2 |Jul high C = 27.8 |Aug high C = 29.1 |Sep high C = 26.7 |Oct high C = 22.9 |Nov high C = 19.0 |Dec high C = 14.6 |Jan mean C = 9.9 |Feb mean C = 10.0 |Mar mean C = 12.3 |Apr mean C = 15.8 |May mean C = 19.2 |Jun mean C = 21.8 |Jul mean C = 25.3 |Aug mean C = 26.6 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 20.8 |Nov mean C = 16.8 |Dec mean C = 12.5 |Jan low C = 7.1 |Feb low C = 6.9 |Mar low C = 9.2 |Apr low C = 12.7 |May low C = 16.2 |Jun low C = 19.5 |Jul low C = 23.2 |Aug low C = 24.3 |Sep low C = 22.2 |Oct low C = 18.4 |Nov low C = 14.1 |Dec low C = 9.7 |Jan avg record low C = 2.1 |Feb avg record low C = 1.9 |Mar avg record low C = 3.7 |Apr avg record low C = 7.0 |May avg record low C = 11.5 |Jun avg record low C = 15.6 |Jul avg record low C = 19.7 |Aug avg record low C = 21.5 |Sep avg record low C = 18.5 |Oct avg record low C = 13.7 |Nov avg record low C = 9.0 |Dec avg record low C = 4.0 |year avg record low C = 1.2 |Jan record low C = -1.2 |Feb record low C = -1.4 |Mar record low C = -0.2 |Apr record low C = 2.8 |May record low C = 7.4 |Jun record low C = 12.1 |Jul record low C = 14.8 |Aug record low C = 18.2 |Sep record low C = 14.1 |Oct record low C = 8.9 |Nov record low C = 3.7 |Dec record low C = 0.9 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 150.9 |Feb precipitation mm = 170.9 |Mar precipitation mm = 275.6 |Apr precipitation mm = 229.3 |May precipitation mm = 243.3 |Jun precipitation mm = 349.7 |Jul precipitation mm = 240.2 |Aug precipitation mm = 206.6 |Sep precipitation mm = 330.9 |Oct precipitation mm = 418.9 |Nov precipitation mm = 234.2 |Dec precipitation mm = 171.1 |year precipitation mm = 3024.7 |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 9.2 |Feb precipitation days = 10.1 |Mar precipitation days = 14.1 |Apr precipitation days = 11.5 |May precipitation days = 11.3 |Jun precipitation days = 13.6 |Jul precipitation days = 10.2 |Aug precipitation days = 8.9 |Sep precipitation days = 13.5 |Oct precipitation days = 13.8 |Nov precipitation days = 12.0 |Dec precipitation days = 10.7 |Jan humidity = 65 |Feb humidity = 66 |Mar humidity = 70 |Apr humidity = 73 |May humidity = 79 |Jun humidity = 86 |Jul humidity = 87 |Aug humidity = 86 |Sep humidity = 83 |Oct humidity = 78 |Nov humidity = 72 |Dec humidity = 67 |Jan sun = 114.8 |Feb sun = 117.9 |Mar sun = 133.5 |Apr sun = 166.7 |May sun = 181.8 |Jun sun = 126.8 |Jul sun = 182.8 |Aug sun = 221.9 |Sep sun = 136.0 |Oct sun = 103.9 |Nov sun = 107.2 |Dec sun = 108.7 |year sun = 1693.3 |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref>{{cite web | url = https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47677&year=&month=&day=&view= | script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） | publisher = [[Japan Meteorological Agency|JMA]] | access-date = February 23, 2022}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47677&year=&month=&day=&view= | script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） | publisher = [[Japan Meteorological Agency|JMA]] | access-date = February 23, 2022}}</ref>}} <div style="width: 80%;"></div> {{Graph:Weather monthly history | table=Ncei.noaa.gov/weather/Miyakejima.tab | title=Miyake-jima temperature }} ==အုပ်ချုပ်ရေး== ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] cqvkmk18alnq8r1d8a5a94rvabm5cip 1058328 1058326 2026-10-16T11:49:51Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 /* အုပ်ချုပ်ရေး */ 1058328 wikitext text/x-wiki {{Short description|Volcanic island in the Izu island archipelago}} {{Infobox islands | name = မိယခဲဂျိမ | image = 20140516三宅島.jpg | image_caption = | image_size = | locator_map = | native_name = 三宅島 | native_name_link = | nickname = | location = [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်]] | coordinates = {{coord|34.079|139.529|type:isle_region:JP}} | archipelago = [[အိဇုကျွန်းစု]] | total_islands = | major_islands = | area_km2 = 55.44 | length_km = | width_km = | coastline_km = 38.3 | highest_mount = Oyama | elevation_m = 775.1 | country = Japan | country_admin_divisions_title = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | country_admin_divisions = [[Tokyo]] | country_admin_divisions_title_1 = [[Subprefectures of Japan|Subprefecture]] | country_admin_divisions_1 = [[Miyake Subprefecture]] | country_admin_divisions_title_2 = [[Villages of Japan|Village]] | country_admin_divisions_2 = [[Miyake, Tokyo|Miyake]] | country_leader_name = | population = 2,460 | population_as_of = 2019 | density_km2 = 44.37 | ethnic_groups = Japanese | additional_info = {{maplink|frame=yes|plain=yes|center|thumb|type=shape|stroke-width=1|stroke-color=#000000|zoom=7}} }} '''မိယခဲဂျိမ''' (三宅島; "မိယခဲကျွန်း") သည် [[ဂျပန်နိုင်ငံ]]၊ [[တိုကျိုမြို့]]ရှိ ၏ အရှေ့တောင်ဘက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၈၀ ကီလိုမီတာ (၁၁၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်။ [[ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်|ဖိလစ်ပိုင်ပင်လယ်ပြင်]]တွင် တည်ရှိပြီး [[အိဇုကျွန်းစု]]တွင် ပါဝင်သည့် မီးတောင်ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်။ အိဇုကျွန်းစုတွင် ပါဝင်သည့် အခြားသောကျွန်းများကဲ့သို့ပင် မိယခဲဂျိမသည် "ဖုဂျိ - ဟခိုနဲ - အိဇုအမျိုးသားဥယျာဉ်" အတွင်း ပါဝင်သည်။ ==အမည်နာမ== မိယခဲဂျိမ၏ အမည်ရင်းမြစ်နှင့် ပတ်သက်၍ အမျိုးမျိုးတွေ့ရသည်။ မိယခဲခိ (三宅記) ဟု ခေါ်သည့် လက်ရေးစာမူတွင် ကျွန်း၏မူလအစနှင့် ပတ်သက်၍ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ၎င်းစာမူကို ကျွန်းရှိ ရှင်းတိုးဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး ရေးသားခဲ့သည်။<ref>{{Cite journal|doi=10.20620/nihonbungaku.57.7_52|year=2008|volume=57|number=7|pages=52–65|last=Yamamoto|first=Hiroko|script-title=ja:火の島の神話と祭祀 : 『三宅記』を読む(<特集>宗教をめぐる中世の言説)|title=Hi no shima no shinwa to saishi: 'Miyake-ki' o yomu (< tokushū > shūkyō o meguru chūsei no gensetsu)|trans-title=Myths and rituals of the Island of Fire: Reading "Miyakeki" (<Special Feature> Medieval Discourses on Religion)|lang=ja|doi-access=free|journal=Japanese Literature|publisher=Japan Literary Association|via=JSTAGE (Japan Science and Technology Information Aggregator, Electronic)}}</ref> [[File:Toga Shrine in Miyakejima.jpg|thumb|မိယခဲကျွန်း၏ အနောက်ဘက်ရှိ တိုဂနတ်ကျောင်းတော်]] ==ပထဝီသွင်ပြင်== ကျွန်းသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၁၀,၀၀၀ နှင့် ၂,၀၀၀ အကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အလွှာထပ်မီးတောင်ကျွန်း (stratovolcano) ဖြစ်သည်။ ကမ်းရိုးတန်းသည် အကြမ်းဖျင်း ၃၈.၃ ကီလိုမီတာ၊ ပျမ်းမျှအချင်းသည် ၈ ကီလိုမီတာ ရှိသည်။ ကျွန်း၏ အမြင့်ဆုံးအမှတ်မှာ (雄山, Oyama-san) အိုယမတောင် ဖြစ်သည်။ အိုယမတောင်သည် ၇၅၉ မီတာအမြင့်ရှိသည့် အသက်ဝင်နေသည့် မီးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ သမိုင်းတလျောက် အကြိမ်များစွာ လှုပ်ခတ်ခဲ့ဖူးသည့် မှတ်တမ်းရှိသည့် မီးတောင်လည်း ဖြစ်သည်။ ၎င်းမှတ်တမ်းများကို နာရခေတ်ကာလတွင် ရေးသားခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်။ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၈၉၀ အကြာတွင် ၁၃ ကြိမ်တိုင် ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူးပြီး ၅ ကြိမ်သည် မဲဂျိခေတ်တွင် ဖြစ်သည်။ ၁၉၄၀ ခုနှစ် မီးတောင်ချော်ရည်များ ကျဆင်းမှုကြောင့် လူပေါင်း ၁၁ ဦး ဆုံးပါးခဲ့သည်။ ၁၉၆၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၈၃ ခုနှစ်များတွင်လည်း မီးတောင်ပေါက်ကွဲခဲ့သေးသည်။<ref>{{cite web|url=http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/miyakejima/oyama.html |title=Mount Oyama, Miyakejima Island, Japan |access-date=2005-02-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050222084014/http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/north_asia/miyakejima/oyama.html |archive-date=2005-02-22 }}</ref> ၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အိုယမတောင်သည် အခြားသော ဆက်တိုက်ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ စက်တင်ဘာလတွင် ကျွန်းတစ်ခုလုံးကို ဘေးလွတ်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ရသည်။ လေးနှစ်ကြာမီးတောင်ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်ပြီးနောက် ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများကို ပြန်လည်နေထိုင်ခွင့် ပြုခဲ့သည်။ ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် အိုယမတောင်မှ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ်ငွေ့များ ထွက်ရှိခဲ့သည်။<ref>{{Cite web|url=http://www.jnto.go.jp/eng/indepth/featuredarticles/JN/miyake_fishing/miyake_fishing.pdf|title=International Surf Angling Festival for Miyakejima Island Reconstruction|date=November 4, 2006|access-date=January 10, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110626222608/http://www.jnto.go.jp/eng/indepth/featuredarticles/JN/miyake_fishing/miyake_fishing.pdf|archive-date=June 26, 2011|url-status=dead|publisher=[[Japan National Tourism Organization]]}}</ref> တချိန်က ကျွန်းတွင်နေထိုင်သူများသည် ဓာတ်ငွေ့ကာကွယ်သည့် နှာခေါင်းစွပ် (မက်)များ လိုအပ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း နှစ်ကာလမကြာရှည် မလိုအပ်ခဲ့ပေ။ လေထုထဲတွင် အဆိပ်ဓာတ်ပါဝင်သည့် ဓာတ်ငွေ့များ များပြားလာသည်ကို သိရှိပါက အချက်ပေးသံများ မြည်လာသည်။ ဤမီးတောင်မှ ထွက်ရှိသည့် ဓာတ်ငွေ့များကို တိုင်းတာရန်အတွက် Component Gas Analyzer စနစ်ကို အသုံးပြုထားသည်။<ref>{{Cite conference|title=Real-time Multi-GAS sensing of volcanic gas composition: experiences from the permanent Etna and Stromboli networks|volume=11|date=19–24 April 2009|conference=EGU General Assembly 2009|conference-url=https://meetings.copernicus.org/egu2009/|location=Vienna, Austria|page=5839|last1=Liuzzo|first1=M.|last2=Aiuppa|first2=A.|last3=Giudice|first3=G.|last4=Gurrieri|first4=S.|bibcode=2009EGUGA..11.5839L}}</ref> {| |- |<gallery mode="packed"> File:Miyake-jima-map.jpg|မိယခဲဂျိမမြေပုံ<br/>နှင့်အတူ [[အိုးနိုဟရဂျိမ]] File:20140516三宅島.jpg|လေယာဉ်ပေါ်မှ မြင်ရပုံ File:Perspective of Miyake-Jima Island.jpg|မိယခဂဂျိမ၏ မြင်ကွင်း File:Ako Junior High School gym.jpg|၁၉၈၃ ခုနှစ် ချော်ရည်များကျဆင်းမှုကြောင့် ပျက်စီးသွားခဲ့သည့် ကျောင်း File:Buried Torii of Shiitori Shrie.jpg| ရှိအိတိုရိအိနတ်ကျောင်းတော်၏ [[တိုရိအိ]]၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ် မီးတော်ပေါက်ကွဲသဖြင့် ရွံ့နွံ့ရည်များကြောင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်။ </gallery> |} ==ရာသီဥတု== မိယခဲဂျိမသည် စိုစွတ်သည့် နွေးသမရာသီဥတု ရှိသည်။ နွေရာသီတွင် အလွန်နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီသည် သင့်တင့်စွာအေးသည်။ တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရွာသွန်းမှု များပြားသည်။ သို့သော် တစ်ခါတရံ ဆောင်းရာသီတွင် မိုးရေချိန် ကျဆင်းတတ်သည်။ {{Weather box|width=auto |location = Miyake-jima (1991−2020 normals, extremes 1942−present) |single line = Y |metric first = Y |Jan record high C = 20.1 |Feb record high C = 21.8 |Mar record high C = 23.5 |Apr record high C = 24.9 |May record high C = 28.1 |Jun record high C = 31.1 |Jul record high C = 33.1 |Aug record high C = 32.8 |Sep record high C = 32.3 |Oct record high C = 29.9 |Nov record high C = 26.4 |Dec record high C = 23.8 |Jan avg record high C = 17.5 |Feb avg record high C = 18.3 |Mar avg record high C = 20.3 |Apr avg record high C = 22.9 |May avg record high C = 25.6 |Jun avg record high C = 28.0 |Jul avg record high C = 30.8 |Aug avg record high C = 31.5 |Sep avg record high C = 30.4 |Oct avg record high C = 27.2 |Nov avg record high C = 23.4 |Dec avg record high C = 20.3 |year avg record high C = 31.6 |Jan high C = 12.1 |Feb high C = 12.4 |Mar high C = 15.0 |Apr high C = 18.6 |May high C = 21.9 |Jun high C = 24.2 |Jul high C = 27.8 |Aug high C = 29.1 |Sep high C = 26.7 |Oct high C = 22.9 |Nov high C = 19.0 |Dec high C = 14.6 |Jan mean C = 9.9 |Feb mean C = 10.0 |Mar mean C = 12.3 |Apr mean C = 15.8 |May mean C = 19.2 |Jun mean C = 21.8 |Jul mean C = 25.3 |Aug mean C = 26.6 |Sep mean C = 24.5 |Oct mean C = 20.8 |Nov mean C = 16.8 |Dec mean C = 12.5 |Jan low C = 7.1 |Feb low C = 6.9 |Mar low C = 9.2 |Apr low C = 12.7 |May low C = 16.2 |Jun low C = 19.5 |Jul low C = 23.2 |Aug low C = 24.3 |Sep low C = 22.2 |Oct low C = 18.4 |Nov low C = 14.1 |Dec low C = 9.7 |Jan avg record low C = 2.1 |Feb avg record low C = 1.9 |Mar avg record low C = 3.7 |Apr avg record low C = 7.0 |May avg record low C = 11.5 |Jun avg record low C = 15.6 |Jul avg record low C = 19.7 |Aug avg record low C = 21.5 |Sep avg record low C = 18.5 |Oct avg record low C = 13.7 |Nov avg record low C = 9.0 |Dec avg record low C = 4.0 |year avg record low C = 1.2 |Jan record low C = -1.2 |Feb record low C = -1.4 |Mar record low C = -0.2 |Apr record low C = 2.8 |May record low C = 7.4 |Jun record low C = 12.1 |Jul record low C = 14.8 |Aug record low C = 18.2 |Sep record low C = 14.1 |Oct record low C = 8.9 |Nov record low C = 3.7 |Dec record low C = 0.9 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 150.9 |Feb precipitation mm = 170.9 |Mar precipitation mm = 275.6 |Apr precipitation mm = 229.3 |May precipitation mm = 243.3 |Jun precipitation mm = 349.7 |Jul precipitation mm = 240.2 |Aug precipitation mm = 206.6 |Sep precipitation mm = 330.9 |Oct precipitation mm = 418.9 |Nov precipitation mm = 234.2 |Dec precipitation mm = 171.1 |year precipitation mm = 3024.7 |unit precipitation days = 1.0 mm |Jan precipitation days = 9.2 |Feb precipitation days = 10.1 |Mar precipitation days = 14.1 |Apr precipitation days = 11.5 |May precipitation days = 11.3 |Jun precipitation days = 13.6 |Jul precipitation days = 10.2 |Aug precipitation days = 8.9 |Sep precipitation days = 13.5 |Oct precipitation days = 13.8 |Nov precipitation days = 12.0 |Dec precipitation days = 10.7 |Jan humidity = 65 |Feb humidity = 66 |Mar humidity = 70 |Apr humidity = 73 |May humidity = 79 |Jun humidity = 86 |Jul humidity = 87 |Aug humidity = 86 |Sep humidity = 83 |Oct humidity = 78 |Nov humidity = 72 |Dec humidity = 67 |Jan sun = 114.8 |Feb sun = 117.9 |Mar sun = 133.5 |Apr sun = 166.7 |May sun = 181.8 |Jun sun = 126.8 |Jul sun = 182.8 |Aug sun = 221.9 |Sep sun = 136.0 |Oct sun = 103.9 |Nov sun = 107.2 |Dec sun = 108.7 |year sun = 1693.3 |source 1 = [[Japan Meteorological Agency]]<ref>{{cite web | url = https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/rank_s.php?prec_no=44&block_no=47677&year=&month=&day=&view= | script-title=ja:観測史上1～10位の値（年間を通じての値） | publisher = [[Japan Meteorological Agency|JMA]] | access-date = February 23, 2022}}</ref><ref>{{cite web | url = https://www.data.jma.go.jp/obd/stats/etrn/view/nml_sfc_ym.php?prec_no=44&block_no=47677&year=&month=&day=&view= | script-title=ja:気象庁 / 平年値（年・月ごとの値） | publisher = [[Japan Meteorological Agency|JMA]] | access-date = February 23, 2022}}</ref>}} <div style="width: 80%;"></div> {{Graph:Weather monthly history | table=Ncei.noaa.gov/weather/Miyakejima.tab | title=Miyake-jima temperature }} ==အုပ်ချုပ်ရေး== ကျွန်းကို တိုကျိုမြို့ပြအစိုးရ၏ မိယခဲခရိုင်ခွဲမှ အုပ်ချုပ်သည်။ ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် လူဦးရေ ၂၄၅၁ ဦး ရှိသည်။ မိယခဲရွာ (三宅村, Miyake-mura) သည် ကျွန်း၏ ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးအစိုးရအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်။ ထို့အပြင် အနီးအနားရှိ လူနေထိုင်ခြင်းမရှိသည့် သေးငယ်သည့် အိုးနိုဟရဂျိမကျွန်းကိုလည်း အုပ်ချုပ်သည်။ မိယခဲရွာတွင် ကျေးရွာငယ်ငါးခု ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ အိဇု၊ ခမိဆွတ်ခိ၊ အိဂယ၊ အခိုနှင့် ဆွတ်ဘိုတရွာ တို့ ဖြစ်သည်။ ==ဆက်စပ်ဖတ်ရှုရန်== *[[ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများစာရင်း]] ==ပြင်ပလင့်များ== {{Commons category|Miyakejima}} {{Wikivoyage|Miyakejima}} * [http://www.miyakemura.com/ Miyake Village Official Website] * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/320_Miyakejima/320_index.html Miyakejima] - Japan Meteorological Agency {{in lang|ja}} * {{cite web|url= http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/STOCK/souran_eng/volcanoes/062_miyakejima.pdf |title=Miyakejima: National catalogue of the active volcanoes in Japan }} - Japan Meteorological Agency * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Quat_Vol/volcano_data/G07.html Miyake Jima] - Geological Survey of Japan * {{cite gvp|name=Miyakejima|vn=284040|access-date=2021-06-24}} ==ကိုးကား== {{reflist}} [[ကဏ္ဍ:အိဇုကျွန်းစု]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ ကျွန်းများ]] [[ကဏ္ဍ:တိုကျိုမြို့ရှိ မီးတောင်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကျွန်းများ]] l8ezq97crz44ypd2jz22mhcxpjh59tj 3 292968 1058288 2026-10-16T05:53:25Z Welcome-Bot 40494 ကြိုဆိုပါသည်! 1058288 wikitext text/x-wiki == ဝီကီပီးဒီးယားမှ နွေးထွေးစွာ ကြိုဆိုပါတယ် &#126;2026-55459-90 ! == {| class="plainlinks" cellspacing="0" cellpadding="0" style="margin:0 0 1em; width:100%;" | style="width:45%; vertical-align:top; border:1px solid #fad67d; background-color:#faf6ed;" | <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-colors-alacarte.svg|21px|link=|]] '''ပထမအဆင့် မိတ်ဆက်'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[Wikipedia:နိဒါန်း|ဝီကီပီးဒီးယား]]ရဲ့ '''[[Wikipedia:Five pillars|လမ်းစဉ်ငါးရပ်]]'''ကို ဦးစွာဖတ်ကြည့်ဖို့ အကြံပြုပါတယ်။ အကောင့်ကို မှတ်ပုံတင်ပြုလုပ်ပြီးတဲ့နောက် '''[[အကူအညီ:မိတ်ဆက်|မိတ်ဆက်ခြင်း]]''' နှင့် '''[[WP:FAQ|မေးလေ့ရှိသော မေးခွန်းများ]]''' က သင့်ကို အများကြီး အကူအညီပေးပါလိမ့်မယ်။ သူတို့တွေက ဝီကီပီးဒီးယားမှာ တည်းဖြတ်နည်းနဲ့ ရေးသားဟန်တွေ၊ အခြား သိသင့်တာတွေကို ပြောပြပေးသွားပါလိမ့်မယ်။ ဝီကီပီးဒီးယားမှာ ပါဝင်ဖို့ သင့်မှာ နည်းပညာဆိုင်ရာတွေ တတ်ကျွမ်းနေဖို့ မလိုပါဘူး။ ပါဝင်ဆောင်ရွက်တဲ့နေရာမှာ ''[[WP:BOLD|သတ္တိရှိပါ]]''။ ပြီးတော့ တခြားသူတွေအပေါ်မှာ ''ရိုးရိုးသားသား ပြုမူဆက်ဆံပါ''။ ဒီနေရာဟာ ''[[w:wiki|ဝီကီ]]'' ဖြစ်ပြီး အလွန့်အလွန် လွယ်ကူပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #fad67d; background-color:#faecc8; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Help-browser.svg|21px|link=| ]] '''အကူအညီရယူခြင်း'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> * အကူအညီလိုရင် ဝီကီပီးဒီးယား [[Wikipedia:လက်ဖက်ရည်ဆိုင်|လက်ဖက်ရည်ဆိုင်]]မှာ ဒါမှမဟုတ် [[ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်|Facebook]] ထဲက [http://www.facebook.com/groups/my.wikipedia မြန်မာဝီကီအဖွဲ့ရဲ့စာမျက်နှာ] မှာ ဝင်ရောက်မေးမြန်း ဆွေးနွေးနိုင်ပါတယ်။ * ဝီကီကို ဘယ်လိုစသုံးရမယ် ဆိုတာကိုတော့ [[Wikipedia:Cheatsheet|တည်းဖြတ်နည်း]] စာမျက်နှာမှာ ကြည့်ပါ။ * တည်းဖြတ်ခြင်းအကြောင်း နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ်လေ့လာချင်တယ် ဆိုရင်တော့ [[Wikipedia:ဆောင်းပါးများကို တည်းဖြတ်ခြင်း|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * မေးမြန်းစရာတွေ ရှိတယ်ဆိုရင် [[WP:Q|ဒီနေရာမှာ]] မေးမြန်းနိုင်ပါတယ်။ * သင့်အနေနဲ့ [[WP:Administrators|စီမံခန့်ခွဲသူ]]တစ်ဦးဦးကိုလည်း သူတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာကနေတဆင့် ဆက်သွယ်နိုင်ပါတယ်။ * ယူနီကုဒ်ဖောင့် သွင်းဖို့ အခက်အခဲရှိရင် [https://unicodetoday.org/fonts/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ * ဘာကီးဘုတ် သုံးရမလဲ မသိရင် [https://unicodetoday.org/keyboards/ ဒီမှာ] ကြည့်ပါ။ </div> | style="padding:0 0.5em;" | | style="width:55%; vertical-align:top; border:1px solid #abd5f5; background-color:#f1f5fc;" | <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Gnome-applications-utilities.svg|21px|link=|]] '''မှတ်သားဖွယ်ရာများ'''</div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; padding:0.4em 1em 0.3em;"> * စမ်းသပ်ကြည့်ချင်တယ်ဆိုရင် [[Wikipedia:Sandbox|ဒီစာမျက်နှာ]]ကို သုံးပြီး စာမျက်နှာတည်းဖြတ်မှုကို စမ်းသပ်နိုင်ပါတယ်။ * ဆောင်းပါးသစ်တစ်ပုဒ် စတင်ရေးသားချင်တယ်ဆိုရင် [[WP:YFA|သင်၏ ပထမဆုံးဆောင်းပါး]] စာမျက်နှာကို ဖတ်ကြည့်ပါ။ * ဆောင်းပါးသစ်အတွက် အမည်ပေးဖို့ အခက်အခဲရှိနေရင် [[Wikipedia:ဆောင်းပါးခေါင်းစဉ်များ|ဒီစာမျက်နှာကို]] ဖတ်ကြည့်ပါ။ * [[Help:ပုံတင်နည်းလမ်းညွှန်]] မှာ ပုံတင်နည်း၊ ထည့်သွင်းအသုံးပြုနည်းတွေ ရှင်းပြထားပါတယ်။ * [[Wikipedia:ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ|ပုံအသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ]] က မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှာ ဘယ်လိုပုံတွေ တင်သင့် မတင်သင့်ဆိုတာကို ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ ကူညီပေးပါလိမ့်မယ်။ * ကျေးဇူးပြုပြီးတော့ ဆွေးနွေးချက် စာမျက်နှာတွေမှာ &#126;&#126;&#126;&#126; ရိုက်ထည့်ပြီး သင့်အမည်ကို လက်မှတ်ထိုးပေးပါ။ * သင့်အကောင့်အတွက် [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|gadgets]] (custom features) ကိုလည်း အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ * [[wiktionary:my:Wiktionary:သတ်ပုံ|သတ်ပုံကျမ်း]]မှာ စာလုံးပေါင်း၊ သတ်ပုံသတ်ညွှန်းများ စစ်နိုင်ပါတယ်။ </div> <div style="border-bottom:1px solid #abd5f5; background-color:#d0e5f5; padding:0.2em 0.5em; font-size:110%;">[[File:Tango Globe of Letters.svg|21px|link=| ]] '''Welcome!'''</div> <div style="padding:0.4em 1em 0.3em;"> [[File:Nice Cup of Tea.jpg|200px|right|မြန်မာဝီကီပီးဒီးယားမှ လှိုက်လှဲစွာ ကြိုဆိုပါတယ်။ မိတ်ဆွေ စိတ်ပါဝင်စားရာ ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်၍ ဆောင်းပါး ရေးသားနိုင်ပါတယ်။]] Welcome to '''Myanmar Wikipedia'''! I hope you enjoy improving and editing this [[ဝီကီပီးဒီးယား|Wikipedia]] project. These pages are especially useful for those who are literate in Burmese. However, even experienced Wikipedians who don't know any Burmese have helped out with other things, such as updating images from Commons, so don't be afraid to improve the wiki any way you can! Remember, someone else can always come later and fix any changes you make that are not perfect. Thank you. </div> |}<!-- Template:Welcome --> --[[အသုံးပြုသူ:Welcome-Bot|Welcome-Bot]] ([[အသုံးပြုသူ ဆွေးနွေးချက်:Welcome-Bot|ဆွေးနွေး]]) ၀၅:၅၃၊ ၁၆ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ (UTC) qwx7dz1w97qc08kr513tqsipgdg44t1 0 292969 1058294 2026-10-16T06:03:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ငရုပ်ပွ]] စာမျက်နှာကို [[ငရုတ်ပွ]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည်: သတ်ပုံမှား ပြင်ဆင်သည်။ 1058294 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ငရုတ်ပွ]] 926lyjixlhfjmszpjjka39np7ynscx9 1058298 1058294 2026-10-16T06:06:05Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 အမည်မှန်သို့ ဆောင်းပါးရွှေ့ပြီး ဖြစ်သဖြင့် ဖျက်ပစ်ရန် 1058298 wikitext text/x-wiki ((db-self}} tlvtdyw3ubp1iw9gkbk91ez9k6twesi 1058299 1058298 2026-10-16T06:06:16Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 1058299 wikitext text/x-wiki {{db-self}} i3ivwgg793ry976qg2ak9jnjk4epd7m 1 292970 1058296 2026-10-16T06:03:56Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 [[ဆွေးနွေးချက်:ငရုပ်ပွ]] စာမျက်နှာကို [[ဆွေးနွေးချက်:ငရုတ်ပွ]] သို့ ခင်မောင်မောင်လွင်က ရွှေ့ခဲ့သည်: သတ်ပုံမှား ပြင်ဆင်သည်။ 1058296 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[ဆွေးနွေးချက်:ငရုတ်ပွ]] rap9lwqbp37gbdif48n2b7njr5e6a67 0 292971 1058307 2026-10-16T08:50:25Z Zawzawaungthwin 100038 ကျော်ကျော်ဟန် သည် ဦးမင်းအောင်လှိုင် အစိုးရအဖွဲ့၏ နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး 1058307 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်]] | name = ကျော်ကျော်ဟန် | office1 = [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] <br/> ဒုတိယဝန်ကြီး | appointer1 = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | minister1 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] | term_start1 = ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |alongside1 = ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး နှင့်အတူ | predecessor1 = | successor1 = |office2 = [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] <br> တိုင်းမှူး |term_start2 = ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၁ |term_end2 = ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ |predecessor2 = ဗိုလ်ချုပ် ပြည်စုံလင်း |successor2 = - |leader2 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် <br> ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး | birth_place = | parents = | nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] | occupation = စစ်မှုထမ်း၊ဒုတိယဝန်ကြီး | spouse = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ်(၄၁) | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = - ၂၀၂၆ | rank = ဗိုလ်ချုပ် | unit = [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] | commands = | battles = | awards = }} [[ဗိုလ်ချုပ်]] '''ကျော်ကျော်ဟန်''' သည် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ဦးမင်းအောင်လှိုင် အစိုးရအဖွဲ့]]၏ [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။ [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူးအဖြစ်မှ ဒုတိယဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/89391 |access-date=2026-10-16 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == စစ်မှုထမ်းခြင်း == [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဥ် (၄၁)ဆင်း ဖြစ်သည်။သူသည် စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] ၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် တပ်မတော်သားထဲ တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သက်တမ်းတိုး မင်းအောင်လှိုင်က စစ်တပ်အတွင်း နေရာအပြောင်းလဲ ထပ်မံလုပ်ဆောင် လူယုံတွေကို အရေးကြီးနေရာတွေကို ရာထူးတိုးပေး |url=https://cjplatform.com/31-1-2025-8-2/ |access-date=2026-10-16 |website=cjplatform.com |language=en}}</ref> ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် သည် ပဲခူးမြို့အခြေစိုက် [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် (၇၇) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] တွင် တပ်မမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လနောက်ပိုင်းတွင် ထိုတာဝန်မှ ကလောတပ်နယ် [[စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် ရာထူးတိုးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် [[ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူးအဖြစ် ရာထူးတစ်ဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=(၁၉)ကြိမ်(မြောက်ကလောမြို့၊မြို့လုံးကျွတ်မဟာတန်ဆောင်တိုင်ရိုးရာမီးရှော်တိုင်နှင့်မီးကြာစံထွန်းညှိပူဇော်ပွဲဖွင့်ပွဲကျင်းပ {{!}} Shan State Government Office |url=https://www.shanstategovernment.com/%e1%81%81%e1%81%89%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af/ |access-date=2026-10-16 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nom |first=Nang Seng |date=2024-03-19 |title=ကလောစစ်ဦးစီး တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ် ရတခ တိုင်းမှူးဖြစ်လာ၊ ရခိုင်စစ်တိုင်းမှူး ဖြုတ်ချခံရ |url=https://burmese.shannews.org/archives/40677 |access-date=2026-10-16 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> === ထင်ရှားဖြစ်ရပ် === {{main|မောတောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}} ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၄ ရက် တွင် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်မြို့ဖြစ်သော [[မောတောင်မြို့|မောတောမြို့]]ကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ)|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) ဦးဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးတပ်များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ စစ်သုံ့ပန်းအနေဖြင့် တပ်မတော်သား ၄၃ ဦး သည် လက်နက်ခဲယမ်း အများအပြားဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ထိုဖြစ်စဥ်ကြောင့် သူသည် တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးအနေဖြင့် ရက်အနည်းငယ် စစ်ဆေးခြင်းခံခဲ့ရသည်။နောက်ပိုင်းတွင် ပြန်လွှတ်လာကာ မူလတာဝန်ပြန်ရသည်။<ref>{{Cite web |title=ကမ်းရိုးတန်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးကို ခံဝန်ဖြင့် ပြန်လွှတ် |url=https://burmese.dvb.no/post/735329 |access-date=2026-10-16 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> == ဒုတိယဝန်ကြီးဘဝ == ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ က ၎င်းအား နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|| }}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] cx9jnunrbv4iuaajk5r5wlmow2c11vt 1058314 1058307 2026-10-16T09:39:57Z Zawzawaungthwin 100038 ထင်ရှားဖြစ်ရပ် 1058314 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific_prefix=[[ဗိုလ်ချုပ်]] | name = ကျော်ကျော်ဟန် | office1 = [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန]] <br/> ဒုတိယဝန်ကြီး | appointer1 = [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ]] | president1 = [[မင်းအောင်လှိုင်]] | minister1 = ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး [[ဖုန်းမြတ်]] | term_start1 = ၁၅ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၆ |alongside1 = ဗိုလ်ချုပ် ကျော်စွာဦး နှင့်အတူ | predecessor1 = | successor1 = |office2 = [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] <br> တိုင်းမှူး |term_start2 = ၂၃ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၁ |term_end2 = ၂၂ အောက်တိုဘာ ၂၀၂၄ |predecessor2 = ဗိုလ်ချုပ် ပြည်စုံလင်း |successor2 = - |leader2 = ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး မင်းအောင်လှိုင် <br> ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရဲဝင်းဦး | birth_place = | parents = | nationality = [[မြန်မာနိုင်ငံ|မြန်မာ]] | occupation = စစ်မှုထမ်း၊ဒုတိယဝန်ကြီး | spouse = | alma_mater = [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဉ်(၄၁) | allegiance = {{flag|Myanmar}} | branch = {{army|Myanmar}} | serviceyears = - ၂၀၂၆ | rank = ဗိုလ်ချုပ် | unit = [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] | commands = | battles = | awards = }} [[ဗိုလ်ချုပ်]] '''ကျော်ကျော်ဟန်''' သည် [[ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ|ဦးမင်းအောင်လှိုင် အစိုးရအဖွဲ့]]၏ [[နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန|နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန]] ဒုတိယဝန်ကြီး ဖြစ်သည်။ [[ကမ်းရိုးတန်းဒေသတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်|ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူးအဖြစ်မှ ဒုတိယဝန်ကြီး ဖြစ်လာသူလည်းဖြစ်သည်။<ref>{{Cite web |title=ဒုတိယဝန်ကြီးခန့်အပ်တာဝန်ပေး |url=http://www.moi.gov.mm/announcements/89391 |access-date=2026-10-16 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == စစ်မှုထမ်းခြင်း == [[စစ်တက္ကသိုလ် (ပြင်ဦးလွင်)|စစ်တက္ကသိုလ်]] အပတ်စဥ် (၄၁)ဆင်း ဖြစ်သည်။သူသည် စစ်ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး [[မင်းအောင်လှိုင်]] ၏ ကိုယ်ရံတော်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် တပ်မတော်သားထဲ တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=သက်တမ်းတိုး မင်းအောင်လှိုင်က စစ်တပ်အတွင်း နေရာအပြောင်းလဲ ထပ်မံလုပ်ဆောင် လူယုံတွေကို အရေးကြီးနေရာတွေကို ရာထူးတိုးပေး |url=https://cjplatform.com/31-1-2025-8-2/ |access-date=2026-10-16 |website=cjplatform.com |language=en}}</ref> ဗိုလ်ချုပ် ကျော်ကျော်ဟန် သည် ပဲခူးမြို့အခြေစိုက် [[အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်|အမှတ် (၇၇) ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်]] တွင် တပ်မမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်။၂၀၂၄ ခုနှစ် မတ်လနောက်ပိုင်းတွင် ထိုတာဝန်မှ ကလောတပ်နယ် [[စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်]] ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် ရာထူးတိုးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် [[ကမ်းရိုးတန်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်]] တိုင်းမှူးအဖြစ် ရာထူးတစ်ဆင့် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်။<ref>{{Cite web |title=(၁၉)ကြိမ်(မြောက်ကလောမြို့၊မြို့လုံးကျွတ်မဟာတန်ဆောင်တိုင်ရိုးရာမီးရှော်တိုင်နှင့်မီးကြာစံထွန်းညှိပူဇော်ပွဲဖွင့်ပွဲကျင်းပ {{!}} Shan State Government Office |url=https://www.shanstategovernment.com/%e1%81%81%e1%81%89%e1%80%80%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%99%e1%80%ba%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%80%e1%80%ba%e1%80%80%e1%80%9c%e1%80%b1%e1%80%ac%e1%80%99%e1%80%bc%e1%80%ad%e1%80%af/ |access-date=2026-10-16 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nom |first=Nang Seng |date=2024-03-19 |title=ကလောစစ်ဦးစီး တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ် ရတခ တိုင်းမှူးဖြစ်လာ၊ ရခိုင်စစ်တိုင်းမှူး ဖြုတ်ချခံရ |url=https://burmese.shannews.org/archives/40677 |access-date=2026-10-16 |website=သျှမ်းသံတော်ဆင့် |language=en-US}}</ref> === ထင်ရှားဖြစ်ရပ် === {{main|မောတောင်မြို့သိမ်းတိုက်ပွဲ}} ၂၀၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၄ ရက် တွင် ထိုင်း-မြန်မာနယ်စပ်မြို့ဖြစ်သော [[မောတောင်မြို့|မောတောမြို့]]ကို [[ကရင်အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ)|ကရင်အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော်]] (KNLA) ဦးဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးတပ်များက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ စစ်သုံ့ပန်းအနေဖြင့် တပ်မတော်သား ၄၃ ဦး သည် လက်နက်ခဲယမ်း အများအပြားဖြင့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်။ထိုဖြစ်စဥ်ကြောင့် သူသည် တာဝန်ရှိသူတစ်ဦးအနေဖြင့် ရက်အနည်းငယ် စစ်ဆေးခြင်းခံခဲ့ရသည့်သတင်းထွက်ပေါ်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=ကမ်းရိုးတန်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးကို ခံဝန်ဖြင့် ပြန်လွှတ် |url=https://burmese.dvb.no/post/735329 |access-date=2026-10-16 |website=DVB Burmese |language=my}}</ref> ထို့နောက် ၂၀၂၆ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် မောတောင်မြို့ကို ပြန်လည်ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် တနင်္သာရီ - ရေဖြူ - သိန်းခွန် - သဲဖြူ - မောတောင် လမ်းကြောင်း ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်အတွက် ပြန်လည်တိုက်စစ်ဆင်ခဲ့ပြီး မေလ ၁၉ ရက်နေ့ ညနေ ၄ နာရီအချိန်တွင် မောတောင်မြို့တစ်ခုလုံးကို အလုံးစုံ ပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်။<ref>{{Cite web |title=တပ်မတော်စစ်ကြောင်းများက KNU၊ KNLA နှင့် PDF အမည်ခံ ကိုယ်ကျိုးရှာအကြမ်းဖက်သောင်းကျန်းသူ ပူးပေါင်းအဖွဲ့များ ယာယီစိုးမိုးထားသော မောတောင်မြို့အား အလုံးစုံပြန်လည်သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ် |url=http://www.moi.gov.mm/news/82973 |access-date=2026-10-16 |website=Ministry Of Information |language=en}}</ref> == ဒုတိယဝန်ကြီးဘဝ == ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဦးမင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ က ၎င်းအား နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ၏ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်။ == ကိုးကား == {{reflist}} {{Lifetime|| }}{{မင်းအောင်လှိုင်အစိုးရ}} [[ကဏ္ဍ:မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ ဝန်ကြီးများ]] [[ကဏ္ဍ:မြန်မာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လူပုဂ္ဂိုလ်များ]] [[ကဏ္ဍ:စစ်တက္ကသိုလ် ကျောင်းဆင်းများ]] 4q2uq1wqcdip4bqa9rngzq31bq9ctv1 0 292972 1058311 2026-10-16T09:04:39Z Zawzawaungthwin 100038 သံတူကြောင်းကွဲ စာမျက်နှာ 1058311 wikitext text/x-wiki ခင်မောင်အေး အမည်ရှိ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာ အောက်ပါတို့အနက်မှ တစ်ခုခုဖြစ်နိုင်သည်။ * ခင်မောင်အေး (မန္တလေး) - စာရေးဆရာ၊ အမျိုးသားစာပေဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် တပ်မတော် အရာရှိဟောင်း * [[ခင်မောင်အေး (မြို့တော်ဝန်)]] * [[ခင်မောင်အေး (စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်)]] {{သံတူကြောင်းကွဲ}} eaxwi58y1crpi0u3o5343uh1ixqmod7 0 292973 1058315 2026-10-16T09:45:20Z Mkant00 135890 "[[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) တွင် '''ကိုးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်''' (nine lemma) သို့..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058315 wikitext text/x-wiki [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) တွင် '''ကိုးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်''' (nine lemma) သို့မဟုတ် '''3×3 အထောက်အကူပြုသီအိုရမ်''' (3×3 lemma) ဟုလည်း အသိများသော သီအိုရမ်သည် ဖလှယ်ရပုံကြမ်းများ (commutative diagrams) နှင့် [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသော ကိန်းစဉ်များ]] (exact sequences) ဆိုင်ရာ အခြေခံကျသည့် ရလဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်သည် မည်သည့် [[အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ]] (abelian category) တွင်မဆို မှန်ကန်သည့်အပြင် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) တွင်လည်း အကျုံးဝင်သည်။ အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီတစ်ခု သို့မဟုတ် အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီအတွင်းရှိ အောက်ပါ ဖလှယ်ရပုံကြမ်းကို သုံးသပ်ကြည့်ပါ။ [[File:Nine_lemma.svg|center|250px]] အတန်းများ (rows) ကို အပေါ်မှ အောက်သို့ <math>i \in \{1, 2, 3\}</math> ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသည် (indexed)။ :<math>A_i \xrightarrow{f_i} B_i \xrightarrow{g_i} C_i</math> တိုင်များ (columns) ကို ဘယ်မှ ညာသို့ <math>A, B, C</math> ဟု အမည်တပ်ထားသည်။ :<math>A_1 \xrightarrow{\alpha_1} A_2 \xrightarrow{\alpha_2} A_3</math> :<math>B_1 \xrightarrow{\beta_1} B_2 \xrightarrow{\beta_2} B_3</math> :<math>C_1 \xrightarrow{\gamma_1} C_2 \xrightarrow{\gamma_2} C_3</math> တိုင်သုံးတိုင်စလုံးသည် အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်များ (short exact sequences) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ :<math>0 \to A_1 \xrightarrow{\alpha_1} A_2 \xrightarrow{\alpha_2} A_3 \to 0</math> :<math>0 \to B_1 \xrightarrow{\beta_1} B_2 \xrightarrow{\beta_2} B_3 \to 0</math> :<math>0 \to C_1 \xrightarrow{\gamma_1} C_2 \xrightarrow{\gamma_2} C_3 \to 0</math> == ပုံစံတကျ ဖော်ပြချက်များ (Formal Statements) == တိုင် (column) များဆိုင်ရာ အဆိုပါ တိကျမှု (exactness) အခြေအနေများအောက်တွင် အောက်ပါ ဖော်ပြချက်များ (statements) မှန်ကန်သည်။<ref>MacLane (1967), pp. 49–50.</ref> * အကယ်၍ အလယ်အတန်း (middle row) <math>i=2</math> နှင့် အောက်ဆုံးအတန်း (bottom row) <math>i=3</math> တို့သည် [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်များ]] (short exact) ဖြစ်ကြပါက အပေါ်ဆုံးအတန်း (top row) <math>i=1</math> သည်လည်း အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ *: <math>0 \to A_1 \xrightarrow{f_1} B_1 \xrightarrow{g_1} C_1 \to 0</math>။ *အကယ်၍ အပေါ်ဆုံးအတန်း <math>i=1</math> နှင့် အလယ်အတန်း <math>i=2</math> တို့သည် အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြပါက အောက်ဆုံးအတန်း <math>i=3</math> သည်လည်း အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ *: <math>0 \to A_3 \xrightarrow{f_3} B_3 \xrightarrow{g_3} C_3 \to 0</math>။ *အကယ်၍ အပေါ်ဆုံးအတန်းနှင့် အောက်ဆုံးအတန်းတို့သည် အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြပြီး အလယ်အတန်းရှိ ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် (composite morphism) သည် သုညမော်ဖစ်ဇင် (zero) ဖြစ်သည့် <math>g_2 \circ f_2 = 0</math> ဖြစ်ပါက အလယ်အတန်းသည်လည်း အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ *: <math>0 \to A_2 \xrightarrow{f_2} B_2 \xrightarrow{g_2} C_2 \to 0</math>။ *ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာအချိုးညီမှု (categorical symmetry) အရ အတန်းများနှင့် တိုင်များ၏ သတ်မှတ်ချက်များကို အပြန်အလှန် လဲလှယ်ခြင်းဖြင့် အတန်းများ၏ တိကျမှုမှတစ်ဆင့် တိုင်များ၏ တိကျမှုကို ရရှိစေသော ဒွန်တွဲဖော်ပြချက်များ (dual statements) ထွက်ပေါ်လာသည်။ [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) တွင်မူ သက်ဆိုင်ရာ အလျားလိုက် (horizontal) ကာနယ်အုပ်စုပိုင်းများ (kernel subgroups) သည် [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း|မူမှန်အုပ်စုပိုင်းများ]] (normal) ဖြစ်ကြပါက ဤကဲ့သို့ ထရန်စပို့စ်ပြုလုပ်ခြင်း (transposition) သည် အကျုံးဝင်သည်။ == သက်သေပြချက် နည်းစနစ်များ (Proof Methodologies) == ကိုးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (nine lemma) ကို ပုံကြမ်းတစ်လျှောက်ခြေရာခံခြင်း (diagram chasing) ဖြင့် တိုက်ရိုက်သက်သေပြနိုင်သကဲ့သို့ [[မြွေအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်]] (snake lemma) သို့ လျှော့ချခြင်း (reduction) ဖြင့်လည်း သက်သေပြနိုင်သည်။ * အပေါ်ဆုံးအတန်း (top row) ၏ တိကျမှု (exactness) ကို သက်သေပြရန်အတွက် အောက်ဆုံးအတန်း (bottom two rows) နှစ်ခုကို တိုင်ပရိုဂျက်ရှင်းများ (column projections) ဖြစ်သည့် <math>\alpha_2, \beta_2, \gamma_2</math> တို့က ဒေါင်လိုက်မော်ဖစ်ဇင်များ (vertical morphisms) အဖြစ် ဆက်သွယ်ပေးထားသော ဖလှယ်ရလှေကားပုံကြမ်း (commutative ladder) တစ်ခု တည်ဆောက်ထားသည့် [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်များ]] (short exact sequences) အဖြစ် သုံးသပ်ကြည့်ပါ။ တိုင်များသည် အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသောကြောင့် <math>\ker \alpha_2 \cong A_1</math>၊ <math>\ker \beta_2 \cong B_1</math> နှင့် <math>\ker \gamma_2 \cong C_1</math> တို့ကို ရရှိသည်။ ဤဖလှယ်ရလှေကားပုံကြမ်းအပေါ် မြွေအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်ကို အသုံးချလိုက်သောအခါ အောက်ပါ [[ကာနယ်|ကာနယ်များ]] (kernels) ၏ တိကျသော ကိန်းစဉ် (exact sequence) ကို ရရှိသည်။ :<math>0 \to \ker \alpha_2 \to \ker \beta_2 \to \ker \gamma_2 \xrightarrow{\delta} \operatorname{coker} \alpha_2 \to \dots</math> :<math>\alpha_2</math> သည် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) ဖြစ်သောကြောင့် <math>\operatorname{coker} \alpha_2 = 0</math> ဖြစ်ရာ <math>0 \to A_1 \xrightarrow{f_1} B_1 \xrightarrow{g_1} C_1 \to 0</math> ကိန်းစဉ်သည် တိကျသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်ကြောင်း [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်]] (proof) ရရှိသည်။ * အချိုးညီစွာ (symmetrically) ပင် ဒေါင်လိုက်မော်ဖစ်ဇင်များအဖြစ် <math>\alpha_1, \beta_1, \gamma_1</math> တို့ကို အသုံးပြု၍ အပေါ်ဆုံးအတန်းနှစ်ခုအပေါ် မြွေအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်ကို အသုံးချပါက [[ဒွန်တွဲကာနယ်|ဒွန်တွဲကာနယ်များ]] (cokernels) ၏ တိကျသော ကိန်းစဉ်တစ်ခု ထွက်ပေါ်လာပြီး အောက်ဆုံးအတန်း၏ တိကျမှုကို သက်သေပြနိုင်သည်။ == မူကွဲများ (Variants) == [[ကိန်းစဉ်]] (sequence) <math>0 \to X \xrightarrow{u} Y \xrightarrow{v} Z \to 0</math> တစ်ခုတွင် <math>0 \to X \xrightarrow{u} Y \xrightarrow{v} Z</math> သည် [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact) ဖြစ်ပါက ၎င်းကိန်းစဉ်ကို ဘယ်-တိကျသော ကိန်းစဉ် (left-exact) ဟု ခေါ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ <math>v</math> သည် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) ဖြစ်ရန် မလိုအပ်ဘဲ <math>u</math> သည် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) ဖြစ်ကာ <math>\operatorname{im} u = \ker v</math> ဖြစ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။<ref>MacLane (1967), pp. 365–366.</ref> အတိကျဆုံး ကိုးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (sharp nine lemma) သည် လျှော့ပေါ့ထားသော အဆိုပြုယူဆချက်များ (hypotheses) အောက်၌ တိကျမှု (exactness) ပျံ့နှံ့ပုံကို အားကောင်းစေသည်။ * အကယ်၍ တိုင် (columns) သုံးတိုင်စလုံးနှင့် အောက်ဆုံးအတန်း (bottom two rows) နှစ်ခုတို့သည် ဘယ်-တိကျသော ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြပါက အပေါ်ဆုံးအတန်း (top row) သည်လည်း ဘယ်-တိကျသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ * အကယ်၍ တိုင်သုံးတိုင်စလုံးနှင့် အောက်ဆုံးအတန်းနှစ်ခုတို့သည် ဘယ်-တိကျသော ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြသည့်အပြင် ပထမတိုင် <math>A</math> နှင့် အလယ်အတန်း (middle row) <math>i=2</math> တို့သည် အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ်များ (short exact) ဖြစ်ကြပါက အပေါ်ဆုံးအတန်းသည် အတိုချုံးတိကျသော ကိန်းစဉ် ဖြစ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=MacLane |first=Saunders |title=Homology |series=Die Grundlehren der mathematischen Wissenschaften |volume=114 |publisher=Springer-Verlag |date=1967 |isbn=978-3-540-58662-3}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]] ibmfa3wpeqshw9iwzw9qly026ly78ug 0 292974 1058316 2026-10-16T10:25:13Z Mkant00 135890 "[[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) နှင့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တို့တွင် '''ငါး..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058316 wikitext text/x-wiki [[ဟိုမိုလော်ဂျစ်ကယ် အက္ခရာသင်္ချာ|ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာ]] (homological algebra) နှင့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တို့တွင် '''ငါးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်''' (five lemma) သည် [[တိကျသော ကိန်းစဉ်]] (exact sequences) နှစ်ခုအကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တစ်ခု [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်လာစေမည့် လိုအပ်ချက်များကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ ဤအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်သည် [[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (categories of modules) သို့မဟုတ် [[အဘီလီယန်အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (categories of abelian groups) ကဲ့သို့သော မည်သည့် [[အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ]] (abelian category) တွင်မဆို မှန်ကန်သည့်အပြင် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) တွင်လည်း အကျုံးဝင်သည်။ ငါးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်ကို အမှီအခိုကင်းသော (independent) သီအိုရမ် (theorems) နှစ်ခုဖြစ်သည့် '''လေးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်''' (four-lemmas) နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းအဖြစ် နားလည်နိုင်သည်။ အဆိုပါ လေးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်နှစ်ခုသည် အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများအတွင်း ပြောင်းပြန်ကတ်တဂိုရီများ (opposite categories) မှတစ်ဆင့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာဒွန်တွဲများ (categorical duals) ဖြစ်ကြပြီး အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီတွင်လည်း သီးခြားစီ အမှီအခိုကင်းစွာ မှန်ကန်ကြသည်။ == ဖော်ပြချက်များနှင့် ဖလှယ်ရပုံကြမ်းများ (Statements & Commutative Diagrams) == [[အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ]] (abelian category) တစ်ခု သို့မဟုတ် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) အတွင်းရှိ အောက်ပါ ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram) ကို သုံးသပ်ကြည့်ပါ။ [[File:5_lemma.svg|center|500px]] အလျားလိုက်အတန်း (horizontal rows) နှစ်ခုစလုံးသည် [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|တိကျသော ကိန်းစဉ်များ]] (exact) ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါစို့။ :<math>\operatorname{im} f = \ker g, \quad \operatorname{im} g = \ker h, \quad \operatorname{im} h = \ker j</math> :<math>\operatorname{im} r = \ker s, \quad \operatorname{im} s = \ker t, \quad \operatorname{im} t = \ker u</math> လေးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (four-lemmas) နှစ်ခု၏ ဖော်ပြချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်။ *'''အပီမော်ဖစ်ဇင်များအတွက် လေးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (Four-Lemma for Epimorphisms)။''' ညာဘက်ခြမ်းရှိ ဖလှယ်ရပုံကြမ်းပိုင်း (commutative sub-diagram) ကို သုံးသပ်ကြည့်ပါ။ *: [[File:4_lemma_right.svg|center|300px]] *: အကယ်၍ အတန်းများ (rows) သည် တိကျသော ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြပြီး <math>m</math> နှင့် <math>p</math> တို့သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (surjective) [[အပီမော်ဖစ်ဇင်|အပီမော်ဖစ်ဇင်များ]] (epimorphisms) ဖြစ်ကာ <math>q</math> သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော]] (injective) [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) ဖြစ်ပါက <math>n</math> သည်လည်း ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ *'''မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များအတွက် လေးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (Four-Lemma for Monomorphisms)။''' ဘယ်ဘက်ခြမ်းရှိ ဖလှယ်ရပုံကြမ်းပိုင်းကို သုံးသပ်ကြည့်ပါ။ *: [[File:4_lemma_left.svg|center|300px]] *:အကယ်၍ အတန်းများသည် တိကျသော ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြပြီး <math>m</math> နှင့် <math>p</math> တို့သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကာ <math>l</math> သည် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သော အပီမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ပါက <math>n</math> သည်လည်း အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သော မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ '''ငါးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (The Five Lemma) -''' အကယ်၍ အတန်းများသည် တိကျသော ကိန်းစဉ်များ ဖြစ်ကြပြီး <math>m</math> နှင့် <math>p</math> တို့သည် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms) ဖြစ်ကာ <math>l</math> သည် အပီမော်ဖစ်ဇင်နှင့် <math>q</math> သည် မိုနိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ပါက <math>n</math> သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။<ref>Scott (1987), p. 11.</ref> အထူးသဖြင့် အကယ်၍ <math>l, m, p, q</math> တို့အားလုံးသည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြပါက <math>n</math> သည်လည်း အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သည်။ == ပုံကြမ်းတစ်လျှောက်ခြေရာခံခြင်းဖြင့် သက်သေပြချက် (Proof via Diagram Chasing) == ဤသီအိုရမ်၏ [[သင်္ချာဆိုင်ရာ သက်သေပြခြင်း|သက်သေပြချက်]] (proof) ကို ပုံကြမ်းတစ်လျှောက်ခြေရာခံခြင်း (diagram chasing) နည်းလမ်းဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။<ref>Massey (1991), p. 184.</ref> ဖရိတ်-မစ်ချယ် ထည့်သွင်းခြင်းသီအိုရမ် (Freyd–Mitchell embedding theorem) အရ မည်သည့် သေးငယ်သော [[အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ]] (small abelian category) ကိုမဆို [[ကွင်း (အက္ခရာသင်္ချာ)|ကွင်း]] (ring) <math>R</math> တစ်ခုအပေါ်ရှိ <math>R</math>-[[မော်ဂျူးများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of R-modules) တစ်ခုအတွင်းသို့ ပြည့်ဝသစ္စာရှိစွာ ထည့်သွင်းနိုင်သည် (embeds fully and faithfully)။ အလိုရှိရာ (arbitrary) အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ (abelian category) တစ်ခုအတွက်မူ ပုံကြမ်း (diagram) ပါ အရာဝတ္ထုများ (objects) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) က ထုတ်လုပ်ပေးသော (generated by) သေးငယ်ပြီး ပြည့်ဝသော အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီပိုင်း (full abelian subcategory) သို့ ကန့်သတ်ခြင်း (restricting) ဖြင့် ပုံကြမ်းတစ်လျှောက်ခြေရာခံခြင်းကို အသုံးချနိုင်သည်။ ဤသို့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ကို မော်ဂျူးအစုဝင်များ (module elements) အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ ပုံကြမ်းတစ်လျှောက် ခြေရာခံတွက်ချက်နိုင်စေသည်။ [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] (category of groups) တွင်လည်း အလားတူ အစုဝင်တစ်လျှောက် ခြေရာခံသည့် သက်သေပြချက် (element-chasing argument) ကိုပင် အသုံးချနိုင်သည်။ ထိုသို့တွက်ချက်ရာ၌ အပေါင်းအခြေခံသင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (additive notation) အစား မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာ အုပ်စုတွက်ချက်မှုများ (multiplicative group operations) ကို အစားထိုးအသုံးပြုရသည်။ ထို့အပြင် <math>C'</math> ၌ တိကျမှု (exactness) ရှိခြင်းကြောင့် <math>\operatorname{im} s = \ker t</math> သည် <math>C'</math> ၏ [[မူမှန်အုပ်စုပိုင်း]] (normal subgroup) တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်း အာမခံချက်ရရှိသဖြင့် အုပ်စု၏ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (group commutativity) ရှိရန် မလိုအပ်ဘဲ ကိုဆက်တွက်ချက်မှုများ (coset operations) ကို မှန်ကန်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်သည်။ === အပီမော်ဖစ်ဇင်များအတွက် လေးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်၏ သက်သေပြချက် (Proof of the Four-Lemma for Epimorphisms) === <math>m</math> နှင့် <math>p</math> တို့သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်ကြပြီး]] (surjective) <math>q</math> သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည်]] (injective) ဟု ယူဆပါစို့။ <math>c' \in C'</math> ဖြစ်ပါစေ။ *<math>p</math> သည် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သောကြောင့် <math>p(d) = t(c')</math> ဖြစ်စေမည့် [[အစုဝင်]] <math>d \in D</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ *စတုရန်းပုံကြမ်း (square) ၏ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]] (commutativity) အရ <math>u(p(d)) = q(j(d))</math> ဖြစ်သည်။ *<math>D'</math> ၌ တိကျမှုအရ <math>\operatorname{im} t = \ker u</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>u(t(c')) = 0</math> ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် <math>q(j(d)) = 0</math> ဖြစ်သည်။ *<math>q</math> သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သောကြောင့် <math>j(d) = 0</math> ဖြစ်ရာ <math>d \in \ker j = \operatorname{im} h</math> ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ *<math>D</math> ၌ တိကျမှုအရ <math>h(c) = d</math> ဖြစ်စေမည့် အစုဝင် <math>c \in C</math> တစ်ခု တည်ရှိသည်။ *ပုံကြမ်း၏ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိအရ <math>t(n(c)) = p(h(c)) = p(d) = t(c')</math> ဖြစ်သည်။ *<math>t</math> သည် [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်]] (homomorphism) ဖြစ်သောကြောင့် <math>t(c' - n(c)) = 0</math> ဖြစ်ပြီး အုပ်စုများ၏ မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာသင်္ကေတအသုံးအနှုန်း (multiplicative notation) ဖြင့် ရေးသားပါက <math>t(c' \cdot (n(c))^{-1}) = 1</math> ဖြစ်သည်။ *<math>C'</math> ၌ တိကျမှုအရ <math>c' - n(c) \in \ker t = \operatorname{im} s</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>s(b') = c' - n(c)</math> ဖြစ်စေမည့် <math>b' \in B'</math> တည်ရှိသည်။ *<math>m</math> သည် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သောကြောင့် <math>m(b) = b'</math> ဖြစ်စေမည့် <math>b \in B</math> တည်ရှိသည်။ *ပုံကြမ်း၏ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိအရ <math>n(g(b)) = s(m(b)) = s(b') = c' - n(c)</math> ဖြစ်သည်။ *<math>n</math> သည် ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်သောကြောင့် <math>n(g(b) + c) = n(g(b)) + n(c) = c' - n(c) + n(c) = c'</math> ဖြစ်ပြီး မြှောက်ခြင်းဆိုင်ရာသင်္ကေတအသုံးအနှုန်းဖြင့် ရေးသားပါက <math>n(g(b) \cdot c) = n(g(b)) \cdot n(c) = c' \cdot (n(c))^{-1} \cdot n(c) = c'</math> ဖြစ်သည်။ *ထို့ကြောင့် <math>n</math> သည် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သည်။ === မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်များအတွက် လေးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်၏ သက်သေပြချက် (Proof of the Four-Lemma for Monomorphisms) === <math>m</math> နှင့် <math>p</math> တို့သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ကြပြီး]] <math>l</math> သည် [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သည်]]ဟု ယူဆပါစို့။ <math>c \in C</math> သည် <math>n(c) = 0</math> ကို ပြေလည်စေသည်ဟု သတ်မှတ်ပါ။ * ပုံကြမ်း၏ [[ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိ]]အရ <math>p(h(c)) = t(n(c)) = t(0) = 0</math> ဖြစ်သည်။ * <math>p</math> သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သောကြောင့် <math>h(c) = 0</math> ဖြစ်သည်။ * <math>C</math> ၌ တိကျမှုအရ <math>c \in \ker h = \operatorname{im} g</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>g(b) = c</math> ဖြစ်စေမည့် <math>b \in B</math> တည်ရှိသည်။ * ပုံကြမ်း၏ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိအရ <math>s(m(b)) = n(g(b)) = n(c) = 0</math> ဖြစ်သည်။ * <math>B'</math> ၌ တိကျမှုအရ <math>m(b) \in \ker s = \operatorname{im} r</math> ဖြစ်သဖြင့် <math>r(a') = m(b)</math> ဖြစ်စေမည့် <math>a' \in A'</math> တည်ရှိသည်။ * <math>l</math> သည် ဆာဂျက်တစ်ဖြစ်သောကြောင့် <math>l(a) = a'</math> ဖြစ်စေမည့် <math>a \in A</math> တည်ရှိသည်။ * ပုံကြမ်း၏ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိအရ <math>m(f(a)) = r(l(a)) = r(a') = m(b)</math> ဖြစ်သည်။ * <math>m</math> သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သောကြောင့် <math>f(a) = b</math> ဖြစ်သည်။ *ထိုအခါ <math>B</math> ၌ တိကျမှုအရ <math>g \circ f = 0</math> ဖြစ်သောကြောင့် <math>c = g(b) = g(f(a)) = 0</math> ဖြစ်သည်။ *ထို့ကြောင့် <math>n</math> သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်သည်။ === ပေါင်းစပ်သုံးသပ်ချက် (Synthesis) === [[အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီ|အဘီလီယန် ကတ်တဂိုရီများ]]နှင့် [[အုပ်စုများ ကတ်တဂိုရီ]] နှစ်မျိုးစလုံးသည် ညီမျှသော ကတ်တဂိုရီများ (balanced categories) ဖြစ်ကြသောကြောင့် [[မိုနိုမော်ဖစ်ဇင်]] (monomorphism) နှင့် [[အပီမော်ဖစ်ဇင်]] (epimorphism) တစ်ပြိုင်နက် (simultaneously) ဖြစ်သည့် မည်သည့်မော်ဖစ်ဇင်မဆို [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (isomorphism) ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အထက်ပါ လေးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (four-lemmas) နှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်လိုက်သောအခါ <math>n</math> သည် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင် ဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြချက် ရရှိသည်။ == ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာအက္ခရာသင်္ချာတွင် အသုံးချမှုများ (Applications in Homological Algebra) == ငါးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ် (five lemma) ကို [[ဟိုမိုလော်ဂျီ]] (homology) နှင့် [[ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ]] (cohomology) တို့ရှိ [[တိကျသော ကိန်းစဉ်|ရှည်လျားတိကျသည့် ကိန်းစဉ်များ]] (long exact sequences) တွင် မကြာခဏ အသုံးချလေ့ရှိသည်။ [[တိုပေါ်လော်ဂျီ|တိုပေါ်လော်ဂျီရပ်ဝန်း]] (topological space) သို့မဟုတ် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထု (algebraic object) <math>X</math> နှင့် အရာဝတ္ထုပိုင်း (subobject) <math>A</math> တို့ပါဝင်သော အတွဲ (pair) တစ်တွဲအတွက် ဟိုမိုလော်ဂျီအုပ်စုများ (homology groups) သည် အောက်ပါ သဘာဝကျသော ရှည်လျားတိကျသည့် ကိန်းစဉ် (natural long exact sequence) အတွင်းသို့ အံဝင်ခွင်ကျ ပါဝင်ကြသည်။ <math>\dots \to H_k(A) \to H_k(X) \to H_k(X, A) \to H_{k-1}(A) \to \dots</math>။ အတွဲများ၏ မော်ဖစ်ဇင် (morphism of pairs) <math>(X, A) \to (Y, B)</math> တစ်ခု ပေးထားသောအခါ ရှည်လျားတိကျသည့် ကိန်းစဉ်များအကြား လှုံ့ဆော်ခံမော်ဖစ်ဇင် (induced morphism) တစ်ခုကို ရရှိသည်။ အကယ်၍ အရာဝတ္ထုပိုင်းများနှင့် ဝန်းရံရပ်ဝန်းများ (ambient spaces) ၏ ဟိုမိုလော်ဂျီအပေါ်ရှိ လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်လာသော [[ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်|ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (induced homomorphisms) သည် ဒီဂရီ (degrees) အားလုံး၌ [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ]] (isomorphisms) ဖြစ်ကြပါက ငါးခုအထောက်အကူပြုသီအိုရမ်အရ နှိုင်းရဟိုမိုလော်ဂျီ ဟိုမိုမော်ဖစ်ဇင်များ (relative homology homomorphisms) ဖြစ်သည့် <math>H_k(X, A) \to H_k(Y, B)</math> တို့သည်လည်း အလားတူပင် အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်များ ဖြစ်ကြသည်။ [[အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ]] (algebraic topology) တွင် ဤနည်းလမ်းသည် မတူညီသော မပြောင်းလဲသောဂုဏ်သတ္တိများ (invariants) အကြားရှိ နှိုင်းယှဉ်မှုသီအိုရမ်များ (comparison theorems) ကို သက်သေပြရန်အတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်သော ကိရိယာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ သာဓကအားဖြင့် တြိဂံပုံခွဲခြားနိုင်သော ရပ်ဝန်းများ (triangulable spaces) ပေါ်ရှိ အရိုးရှင်းဆုံးပုံဟိုမိုလော်ဂျီ (simplicial homology) နှင့် ဆင်ဂူလာဟိုမိုလော်ဂျီ (singular homology) တို့အကြား အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ဖြစ်မှုကို သက်သေပြရာတွင်လည်းကောင်း၊ [[မန်နီဖိုး|ချောမွေ့သော မန်နီဖိုးများ]] (smooth manifolds) ပေါ်ရှိ ဒီရမ်း ဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (de Rham cohomology) နှင့် ကိန်းစစ်မြှောက်ဖော်ကိန်းများ (real coefficients) ပါသော ဆင်ဂူလာဒွန်တွဲဟိုမိုလော်ဂျီ (singular cohomology) တို့အကြား [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) <math>H_{\mathrm{dR}}^k(M) \cong H_{\mathrm{sing}}^k(M; \mathbb{R})</math> ကို ဖော်ထုတ်ပေးသည့် ဒီရမ်း၏ သီအိုရမ် (de Rham's theorem) ကို သက်သေပြရာတွင်လည်းကောင်း ၎င်းကို အသုံးပြုသည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last=Massey |first=William S. |title=A Basic Course in Algebraic Topology |series=Graduate Texts in Mathematics |volume=127 |edition=3rd |publisher=Springer |date=1991 |isbn=978-0-387-97430-9}} * {{Citation |last=Scott |first=W. R. |title=Group Theory |publisher=Dover Publications |date=1987 |isbn=978-0-486-65377-8}} [[ကဏ္ဍ:အက္ခရာသင်္ချာ သီအိုရမ်များ]] [[ကဏ္ဍ:ဟိုမိုလော်ဂျီဆိုင်ရာ အက္ခရာသင်္ချာ]] 38stg2w342p3ov0busqe6yfff0nuicq 0 292975 1058320 2026-10-16T11:28:04Z Mkant00 135890 "[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ''' (diagonal functor) သည် အရာဝတ္ထုများ (objects) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ကို ပုံတူပွားခြင..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058320 wikitext text/x-wiki [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ''' (diagonal functor) သည် အရာဝတ္ထုများ (objects) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ကို ပုံတူပွားခြင်းအားဖြင့် ဝန်းရံကတ်တဂိုရီ (ambient category) တစ်ခုကို မြှောက်လဒ်ကတ်တဂိုရီ (product category) သို့မဟုတ် [[ဖန်တာကတ်တဂိုရီ]] (functor category) တစ်ခုအတွင်းသို့ ပုံဖော်ပေးသည်။ ဘိုင်နရီ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ (binary diagonal functor) သည် အမြဲတမ်း သစ္စာရှိသော (faithful) ဖန်တာဖြစ်ပြီး ဖန်တာကတ်တဂိုရီတစ်ခုအတွင်းသို့ ပုံဖော်သည့် ယေဘုယျ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ (general diagonal functor) သည်လည်း အညွှန်းကတ်တဂိုရီ (index category) သည် ဗလာမဟုတ်သော (non-empty) ကတ်တဂိုရီဖြစ်သည့်အခါတိုင်း [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ#သစ္စာရှိဖန်တာ_(Faithful_functor)|သစ္စာရှိဖန်တာ]] (faithful functor) ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် [[အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိ|အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဂုဏ်သတ္တိများ]] (universal properties) နှင့် [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|တွဲဖက်ဖန်တာများ]] (adjoint functors) မှတစ်ဆင့် [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာမြှောက်လဒ်များ]] (categorical products)၊ [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်|ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်များ]] (coproducts)၊ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (limits) နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ (colimits) ကို ဖော်ပြရန်အတွက် အခြေခံမူဘောင်ကို ပံ့ပိုးပေးသည်။ == ဘိုင်နရီ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ (Binary Diagonal Functor) == <math>\mathcal{C}</math> သည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ ဘိုင်နရီ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ (binary diagonal functor) <math display="block">\Delta : \mathcal{C} \to \mathcal{C} \times \mathcal{C}</math> ကို အရာဝတ္ထုများ (objects) <math>a \in \mathrm{ob}(\mathcal{C})</math> အပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\Delta(a) = \langle a, a \rangle</math> ထို့အပြင် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) <math>f \in \mathrm{Hom}_\mathcal{C}(a, b)</math> အပေါ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\Delta(f) = \langle f, f \rangle : \langle a, a \rangle \to \langle b, b \rangle</math> ဘိုင်နရီ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာသည် အမြဲတမ်း [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ#သစ္စာရှိဖန်တာ_(Faithful_functor)|သစ္စာရှိသော]] (faithful) [[ဖန်တာ]]ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ အရာဝတ္ထုများ <math>a, b \in \mathrm{ob}(\mathcal{C})</math> ၏ [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာမြှောက်လဒ်]] (categorical product) သည် <math>\mathcal{C}</math> အတွင်း၌ တည်ရှိပါက ၎င်းကို <math>\Delta</math> မှ <math>\langle a, b \rangle</math> သို့ သွားသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြား (universal arrow) တစ်ခုအဖြစ် လက္ခဏာသတ်မှတ်နိုင်သည်။<ref>Mac Lane and Moerdijk (1992), pp. 20–23.</ref> ဤအလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြား၏ အစိတ်အပိုင်းများ (components) မှာ အောက်ပါ ပုံမှန်ပရိုဂျက်ရှင်း မော်ဖစ်ဇင်များ (canonical projection morphisms) ဖြစ်ကြသည်။ <math display="block">\pi_1 : a \times b \to a, \quad \pi_2 : a \times b \to b</math> ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) အကယ်၍ [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (categorical coproduct) တည်ရှိပါက ၎င်းကို <math>\langle a, b \rangle</math> မှ <math>\Delta</math> သို့ သွားသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြားတစ်ခုအဖြစ် လက္ခဏာသတ်မှတ်နိုင်သည်။ == ယေဘုယျ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ (General Diagonal Functor) == <math>\mathcal{J}</math> သည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ]] (small category) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>\mathcal{C}^\mathcal{J}</math> သည် [[ဖန်တာကတ်တဂိုရီ]] (functor category) ကို ကိုယ်စားပြုသည်ဟု ယူဆပါစို့။ ထိုဖန်တာကတ်တဂိုရီ၏ အရာဝတ္ထုများ (objects) မှာ ပုံကြမ်းများ (diagrams) ဟုခေါ်သော [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) <math>F : \mathcal{J} \to \mathcal{C}</math> ဖြစ်ကြပြီး မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) မှာ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း|သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းများ]] (natural transformations) ဖြစ်ကြသည်။<ref>Awodey (2006), pp. 125–158.</ref> အရာဝတ္ထု <math>a \in \mathrm{ob}(\mathcal{C})</math> တစ်ခုစီအတွက် '''ကိန်းသေပုံကြမ်း''' (constant diagram) <math>\Delta_a : \mathcal{J} \to \mathcal{C}</math> သည် အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ထားသော ဖန်တာဖြစ်သည်။ <math display="block">\Delta_a(j) = a \quad \forall j \in \mathrm{ob}(\mathcal{J})</math> <math display="block">\Delta_a(u) = 1_a \quad \forall u \in \mathrm{Hom}_\mathcal{J}(j, k)</math> ယေဘုယျ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ (general diagonal functor) <math display="block">\Delta : \mathcal{C} \to \mathcal{C}^\mathcal{J}</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ *အရာဝတ္ထုများအပေါ်တွင် <math>\Delta(a) = \Delta_a</math> ဟု သတ်မှတ်သည်။ *မော်ဖစ်ဇင်များအပေါ်တွင် မည်သည့်မော်ဖစ်ဇင် <math>f \in \mathrm{Hom}_\mathcal{C}(a, b)</math> အတွက်မဆို <math>\Delta(f)</math> သည် သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း <math>\eta : \Delta_a \Rightarrow \Delta_b</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အစိတ်အပိုင်းများ (components) ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\eta_j = f \quad \forall j \in \mathrm{ob}(\mathcal{J})</math> အကယ်၍ အညွှန်းကတ်တဂိုရီ (index category) <math>\mathcal{J}</math> သည် အနည်းဆုံး အရာဝတ္ထုတစ်ခု ပါဝင်သည့် ဗလာမဟုတ်သော (non-empty) ကတ်တဂိုရီဖြစ်ပါက ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ (diagonal functor) <math>\Delta : \mathcal{C} \to \mathcal{C}^\mathcal{J}</math> သည် [[ပြည့်ဝသစ္စာရှိဖန်တာ#သစ္စာရှိဖန်တာ_(Faithful_functor)|သစ္စာရှိသော]] (faithful) ဖန်တာဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>\mathcal{J}</math> သည် ဗလာကတ်တဂိုရီ (empty category) ဖြစ်ပါက အဆုံးသတ်ကတ်တဂိုရီ (terminal category) <math>\mathbf{1}</math> နှင့် [[အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်|အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဖြစ်သော]] <math>\mathcal{C}^\emptyset \cong \mathbf{1}</math> ရရှိပြီး <math>\Delta</math> က မော်ဖစ်ဇင်တိုင်းကို <math>\mathbf{1}</math> ၏ တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော (unique) ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) ဆီသို့ ပုံဖော်ပေးသည်။ ထိုအခြေအနေတွင် <math>\mathcal{C}</math> ၌ ကွဲပြားသော မျဉ်းပြိုင်မော်ဖစ်ဇင်များ (parallel morphisms) ရှိနေသည့်အခါတိုင်း သစ္စာရှိမှုဂုဏ်သတ္တိ ပျက်ပြယ်သွားသည်။ <math>\mathcal{J}</math> သည် အရာဝတ္ထုနှစ်ခုပါဝင်သော ပိုင်းစသီးခြားကတ်တဂိုရီ (discrete category) တစ်ခုဖြစ်သည့်အခါ <math>\mathcal{C}^\mathcal{J} \cong \mathcal{C} \times \mathcal{C}</math> ဖြစ်ပြီး ယေဘုယျ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာမှ ဘိုင်နရီ ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ (binary diagonal functor) ကို ပြန်လည်ရရှိသည်။ == ကတော့ပုံများနှင့် ကော်မာကတ်တဂိုရီများ (Cones and Comma Categories) == <math>\mathcal{F} : \mathcal{J} \to \mathcal{C}</math> သည် ပုံကြမ်း (diagram) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ ထိပ်စွန်းမှတ် (vertex) <math>a \in \mathrm{ob}(\mathcal{C})</math> ရှိပြီး <math>\mathcal{F}</math> သို့ ဦးတည်သော ကတော့ပုံ (cone) တစ်ခုဆိုသည်မှာ အောက်ပါ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) ဖြစ်သည်။ <math display="block">\lambda : \Delta_a \Rightarrow \mathcal{F}</math> <math>\mathcal{F}</math> သို့ ဦးတည်သော ကတော့ပုံများအားလုံးနှင့် ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ပါဝင်သည့် အတန်းအစားသည် ကော်မာကတ်တဂိုရီ (comma category) <math>(\Delta \downarrow \mathcal{F})</math> ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ <math>\lim \mathcal{F}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည့် <math>\mathcal{F}</math> ၏ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]] (limit) သည် <math>(\Delta \downarrow \mathcal{F})</math> အတွင်းရှိ [[အစ အရာဝတ္ထုနှင့် အဆုံးသတ် အရာဝတ္ထု|အဆုံးသတ်အရာဝတ္ထု]] (terminal object) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် <math>\Delta</math> မှ <math>\mathcal{F}</math> သို့ သွားသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြား (universal arrow) တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။<ref>May (1999), p. 16.</ref> ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) ထိပ်စွန်းမှတ် <math>a \in \mathrm{ob}(\mathcal{C})</math> ရှိပြီး <math>\mathcal{F}</math> မှ ထွက်ပေါ်လာသော ဒွန်တွဲကတော့ပုံ (cocone) တစ်ခုဆိုသည်မှာ အောက်ပါ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းဖြစ်သည်။ <math display="block">\mu : \mathcal{F} \Rightarrow \Delta_a</math> ဒွန်တွဲကတော့ပုံများအားလုံး၏ အတန်းအစားသည် ကော်မာကတ်တဂိုရီ <math>(\mathcal{F} \downarrow \Delta)</math> ကို ဖွဲ့စည်းပေးသည်။ <math>\mathrm{colim} \, \mathcal{F}</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည့် <math>\mathcal{F}</math> ၏ ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ် (colimit) သည် <math>(\mathcal{F} \downarrow \Delta)</math> အတွင်းရှိ အစအရာဝတ္ထု (initial object) တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် <math>\mathcal{F}</math> မှ <math>\Delta</math> သို့ သွားသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော မြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ == တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ (Adjunction Properties) == အကယ်၍ <math>\mathcal{C}</math> တွင် ပုံသဏ္ဌာန် (shape) <math>\mathcal{J}</math> ရှိသော [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်များ]] (limits) အားလုံး တည်ရှိပါက စုဆုံမှတ်သတ်မှတ်ချက်သည် ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ (diagonal functor) ၏ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ညာ-တွဲဖက်]] (right adjoint) ဖြစ်သော [[ဖန်တာ]] (functor) <math>\lim : \mathcal{C}^\mathcal{J} \to \mathcal{C}</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပေးသည်။ ဤအခြေအနေသည် <math>\mathcal{C}</math> သည် ပြည့်စုံသော (complete) [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) ဖြစ်သည့်အခါတိုင်း မှန်ကန်သည်။ <math display="block">\Delta \dashv \lim</math> ဤတွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း (adjunction) မှ ဟွမ်းအစုများ (hom-sets) ၏ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း#သဘာဝ_အိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်_(Natural_Isomorphism)|သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်]] (natural isomorphism) ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">\mathrm{Hom}_\mathcal{C}(a, \lim \mathcal{F}) \cong \mathrm{Hom}_{\mathcal{C}^\mathcal{J}}(\Delta_a, \mathcal{F})</math> ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) အကယ်၍ <math>\mathcal{C}</math> တွင် ပုံသဏ္ဌာန် <math>\mathcal{J}</math> ရှိသော ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ (colimits) အားလုံး တည်ရှိပါက ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်သတ်မှတ်ချက်သည် ဒိုင်ယာဂွန်နယ်ဖန်တာ၏ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း|ဘယ်-တွဲဖက်]] (left adjoint) ဖြစ်သော ဖန်တာ <math>\mathrm{colim} : \mathcal{C}^\mathcal{J} \to \mathcal{C}</math> ကို အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ပေးသည်။ ဤအခြေအနေသည် <math>\mathcal{C}</math> သည် ဒွန်တွဲပြည့်စုံသော (cocomplete) ကတ်တဂိုရီဖြစ်သည့်အခါတိုင်း မှန်ကန်သည်။ <math display="block">\mathrm{colim} \dashv \Delta</math> ဤတွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်းမှ ဟွမ်းအစုများ၏ သဘာဝအိုင်ဆိုမော်ဖစ်ဇင်ကို အောက်ပါအတိုင်း ရရှိသည်။ <math display="block">\mathrm{Hom}_{\mathcal{C}^\mathcal{J}}(\mathcal{F}, \Delta_a) \cong \mathrm{Hom}_\mathcal{C}(\mathrm{colim} \, \mathcal{F}, a)</math> == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Awodey |first1=Steve |title=Category Theory |series=Oxford Logic Guides |volume=49 |publisher=Oxford University Press |publication-place=Oxford |date=2006 |pages=125–158 |isbn=978-0-19-856861-2 |doi=10.1093/acprof:oso/9780198568612.003.0007}} * {{Citation |last1=Mac Lane |first1=Saunders |last2=Moerdijk |first2=Ieke |title=Sheaves in Geometry and Logic: A First Introduction to Topos Theory |series=Universitext |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |date=1992 |pages=20–23 |isbn=978-0-387-97710-2}} * {{Citation |last1=May |first1=J. P. |title=A Concise Course in Algebraic Topology |series=Chicago Lectures in Mathematics |publisher=University of Chicago Press |publication-place=Chicago |date=1999 |page=16 |isbn=978-0-226-51183-2}} [[ကဏ္ဍ:ဖန်တာများ]] pere7fceqon64fri3alwnniy2v31f00 0 292976 1058321 2026-10-16T11:32:07Z Mkant00 135890 "[[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''ပုံကြမ်း''' (diagram) ဆိုသည်မှာ [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) မှ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု (indexed family) ၏ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ အလ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058321 wikitext text/x-wiki [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) တွင် '''ပုံကြမ်း''' (diagram) ဆိုသည်မှာ [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) မှ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု (indexed family) ၏ ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ အလားတူပုံစံ (categorical analogue) ဖြစ်သည်။ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှုတစ်ခုသည် [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) သို့မဟုတ် [[အစု|အစုများ]] (sets) ၏ စုစည်းမှု (collection) တစ်ခုကို အညွှန်းအစု (index set) တစ်ခုဖြင့် အညွှန်းတပ်ပေးသော်လည်း ပုံကြမ်းတစ်ခုသည် အရာဝတ္ထုများ (objects) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) ၏ စုစည်းမှုတစ်ခုကို အညွှန်းကတ်တဂိုရီ (index category) တစ်ခုဖြင့် အညွှန်းတပ်ပေးသည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) == <math>\mathcal{C}</math> သည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ကတ်တဂိုရီ]] (category) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါစို့။ <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ အမျိုးအစား <math>J</math> ရှိသော '''ပုံကြမ်း''' (diagram) <math>D</math> ဆိုသည်မှာ အောက်ပါ [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာ]] (covariant functor) ဖြစ်သည်။ :<math display="block">D : J \to \mathcal{C}</math> ကတ်တဂိုရီ <math>J</math> ကို ပုံကြမ်း <math>D</math> ၏ '''အညွှန်းကတ်တဂိုရီ''' (index category) သို့မဟုတ် '''စကင်းမ်''' (scheme) ဟုခေါ်သည်။<ref>May (1999), p. 16.</ref> ဖန်တာ (functor) <math>D</math> ကို '''<math>J</math>-ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ပုံကြမ်း''' (<math>J</math>-shaped diagram) ဟူ၍လည်း ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်။ စကင်းမ် <math>J</math> သည် ပုံကြမ်း၏ သရုပ်မဲ့ စီစဉ်တွဲစပ်မှုဆိုင်ရာ ပုံသဏ္ဌာန် (combinatorial shape) နှင့် အညွှန်းဆက်သွယ်ချက်များကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ * ပုံကြမ်းတစ်ခု၏ အညွှန်းကတ်တဂိုရီ <math>J</math> သည် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီ (small category) တစ်ခုဖြစ်ပါက ထိုပုံကြမ်းသည် '''သေးငယ်သော ပုံကြမ်း''' (small diagram) ဖြစ်သည်။ * ပုံကြမ်းတစ်ခု၏ အညွှန်းကတ်တဂိုရီ <math>J</math> တွင် အဆုံးရှိ (finite) အရာဝတ္ထုများ (objects) နှင့် မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) အရေအတွက်သာ ပါဝင်ပါက ထိုပုံကြမ်းသည် '''အဆုံးရှိပုံကြမ်း''' (finite diagram) ဖြစ်သည်။ တူညီသော ပုံသဏ္ဌာန် (shape) ရှိသည့် ပုံကြမ်းနှစ်ခုဖြစ်သော <math>D, D' : J \to \mathcal{C}</math> တို့ကြားရှိ မော်ဖစ်ဇင်တစ်ခုဆိုသည်မှာ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) <math>\alpha : D \Rightarrow D'</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>J</math> သည် သေးငယ်သော ကတ်တဂိုရီဖြစ်ပါက <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ ပုံသဏ္ဌာန် <math>J</math> ရှိသော ပုံကြမ်းများနှင့် ၎င်းတို့၏ မော်ဖစ်ဇင်များသည် [[ဖန်တာကတ်တဂိုရီ]] (functor category) <math>\mathcal{C}^J</math> ကို ဖွဲ့စည်းပေးပြီး ၎င်းကို <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ အမျိုးအစား <math>J</math> ရှိသော '''ပုံကြမ်းများ ကတ်တဂိုရီ''' (category of diagrams) ဟု ခေါ်သည်။<ref>Adámek et al. (1990), pp. 120–135.</ref> == ပုံမှန်ပုံကြမ်း ပုံသဏ္ဌာန်များ (Canonical Diagram Shapes) == * '''ကိန်းသေပုံကြမ်း''' (Constant Diagram) အနေဖြင့် မည်သည့်အရာဝတ္ထု (object) <math>A \in \mathrm{ob}(\mathcal{C})</math> အတွက်မဆို '''ကိန်းသေပုံကြမ်း''' <math>\Delta_A : J \to \mathcal{C}</math> သည် <math>J</math> ၏ အရာဝတ္ထုတိုင်းကို <math>A</math> သို့ ပုံဖော်ပေးပြီး <math>J</math> ၏ မော်ဖစ်ဇင် (morphism) တိုင်းကို ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင် (identity morphism) <math>1_A</math> သို့ ပုံဖော်ပေးသည်။ * '''ပိုင်းစသီးခြားပုံကြမ်းများ''' (Discrete Diagrams) အနေဖြင့် အကယ်၍ <math>J</math> သည် ထပ်တူရမော်ဖစ်ဇင်များသာ ပါဝင်သည့် သေးငယ်သော (small) [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ပိုင်းစသီးခြားကတ်တဂိုရီ]] (discrete category) တစ်ခုဖြစ်ပါက ပုံကြမ်း (diagram) <math>D : J \to \mathcal{C}</math> သည် အရာဝတ္ထုများ၏ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု (indexed family) <math>(D(j))_{j \in \mathrm{ob}(J)}</math> ဖြစ်သည်။ <math>D</math> ၏ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]] (limit) မှာ [[မြှောက်လဒ် (ကတ်တဂိုရီ သီအိုရီ)|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာမြှောက်လဒ်]] (categorical product) <math>\prod_{j \in J} D(j)</math> ဖြစ်ပြီး ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ် (colimit) မှာ [[ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်|ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ဒွန်တွဲမြှောက်လဒ်]] (categorical coproduct) <math>\coprod_{j \in J} D(j)</math> ဖြစ်သည်။ * '''စပန်များ''' (Spans) နှင့် '''ဒွန်တွဲစပန်များ''' (Cospans) တွင် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်သည်။ ** အကယ်၍ <math>J</math> သည် <math>-1 \leftarrow 0 \rightarrow +1</math> ကတ်တဂိုရီ (category) ဖြစ်ပါက အမျိုးအစား <math>J</math> ရှိသော ပုံကြမ်းသည် စပန် (span) <math>A \leftarrow B \rightarrow C</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်မှာ ပွတ်ရှ်အောက် (pushout) ဖြစ်သည်။ ** အကယ်၍ <math>J</math> သည် <math>-1 \rightarrow 0 \leftarrow +1</math> ကတ်တဂိုရီဖြစ်ပါက အမျိုးအစား <math>J</math> ရှိသော ပုံကြမ်းသည် ဒွန်တွဲစပန် (cospan) <math>A \rightarrow B \leftarrow C</math> ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ စုဆုံမှတ်မှာ ပူးလ်ဘက် (pullback) ဖြစ်သည်။ * '''ကွီဗာများ''' (Quivers) သို့မဟုတ် '''မျဉ်းပြိုင်စုံတွဲများ''' (Parallel Pairs) အနေဖြင့် အကယ်၍ <math>J</math> သည် စံနမူနာပြ ကွီဗာကတ်တဂိုရီ (walking quiver category) <math>0 \rightrightarrows 1</math> ဖြစ်ပါက ပုံကြမ်း <math>D</math> သည် မျဉ်းပြိုင်မော်ဖစ်ဇင်များ (parallel morphisms) ဖြစ်ကြသော <math>f, g : X \to Y</math> နှစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်။ <math>D</math> ၏ စုဆုံမှတ်မှာ <math>f</math> နှင့် <math>g</math> တို့၏ ညီမျှပိုင်း (equalizer) ဖြစ်ပြီး ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်မှာ ဒွန်တွဲညီမျှပိုင်း (coequalizer) ဖြစ်သည်။ * '''[[တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း အစဉ်ကျသောအစု|တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသောအစုများ]]''' (Posets) နှင့် '''စစ်ထုတ်ထားသော စနစ်များ''' (Filtered Systems) အနေဖြင့် အကယ်၍ <math>J</math> သည် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအစဉ်ကျသော ကတ်တဂိုရီ (poset category) တစ်ခုဖြစ်ပါက ပုံကြမ်း <math>D</math> သည် <math>i \le j</math> ဖြစ်သည့်အခါတိုင်း တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) <math>f_{ij} : D_i \to D_j</math> နှင့်အတူ အရာဝတ္ထုများ စုစည်းမှု (family of objects) <math>D_i</math> ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ အကယ်၍ <math>J</math> သည် လားရာပြအစု (directed set) တစ်ခုဖြစ်ပါက <math>D</math> သည် တိုက်ရိုက်စနစ် (direct system) တစ်ခုဖြစ်ပြီး <math>J</math> မှ <math>\mathcal{C}</math> သို့ သွားသော [[ဖန်တာ|ဆန့်ကျင်ဘက်ဖန်တာ]] (contravariant functor) တစ်ခုသည် ပြောင်းပြန်စနစ် (inverse system) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == ကတော့ပုံများနှင့် စုဆုံမှတ်များ (Cones and Limits) == ပုံကြမ်း (diagram) <math>D : J \to \mathcal{C}</math> သို့ ဦးတည်ပြီး ထိပ်ဖျား (apex) <math>N \in \mathrm{ob}(\mathcal{C})</math> ရှိသော ကတော့ပုံ (cone) တစ်ခုဆိုသည်မှာ အောက်ပါ [[သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်း]] (natural transformation) ဖြစ်သည်။ :<math display="block">\lambda : \Delta_N \Rightarrow D</math> <math>\lim D</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည့် <math>D</math> ၏ [[စုဆုံမှတ် နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်|စုဆုံမှတ်]] (limit) သည် <math>D</math> သို့ ဦးတည်သော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ကတော့ပုံ (universal cone) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ကတော့ပုံ <math>\lambda : \Delta_N \Rightarrow D</math> တိုင်းအတွက် ထိုကတော့ပုံ ဖြတ်သန်းခွဲထွက်သွားနိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသီးသန့်ဖြစ်သော မော်ဖစ်ဇင် (unique morphism) <math>u : N \to \lim D</math> တည်ရှိသည်။ ဒွန်တွဲစွာဖြင့် (dually) ထိပ်ဖျား <math>N</math> ရှိပြီး <math>D</math> မှ ထွက်ပေါ်လာသော ဒွန်တွဲကတော့ပုံ (cocone) တစ်ခုဆိုသည်မှာ အောက်ပါ သဘာဝအသွင်ပြောင်းခြင်းဖြစ်သည်။ :<math display="block">\mu : D \Rightarrow \Delta_N</math> <math>\mathrm{colim} \, D</math> ဟု သင်္ကေတပြုသည့် <math>D</math> ၏ ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ် (colimit) သည် <math>D</math> မှ ထွက်ပေါ်လာသော အလုံးစုံအကျုံးဝင်သော ဒွန်တွဲကတော့ပုံ (universal cocone) တစ်ခုဖြစ်သည်။ <math>\mathcal{C}</math> အတွင်းရှိ ပုံသဏ္ဌာန် (shape) <math>J</math> ရှိသော ပုံကြမ်းအားလုံးအတွက် စုဆုံမှတ်များနှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ်များ တည်ရှိသည့်အခါ စုဆုံမှတ်နှင့် ဒွန်တွဲစုဆုံမှတ် သတ်မှတ်ချက်များသည် အောက်ပါ [[တွဲဖက်ပေါင်းစပ်ခြင်း]] (adjunction) ကို ပြည့်စုံစေသည့် [[ဖန်တာ|ဖန်တာများ]] (functors) <math>\lim, \mathrm{colim} : \mathcal{C}^J \to \mathcal{C}</math> ကို အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ပေးသည်။<ref>Mac Lane and Moerdijk (1992), pp. 20–23.</ref> :<math display="block">\mathrm{colim} \dashv \Delta \dashv \lim</math> == ဖလှယ်ရပုံကြမ်းများ (Commutative Diagrams) == ပုံကြမ်း (diagram) တစ်ခုကို လားရာပြဂရပ် (directed graph) တစ်ခုဖြင့် အမြင်အားဖြင့် ကိုယ်စားပြုဖော်ပြနိုင်ပြီး ထိုဂရပ်၏ ထိပ်စွန်းမှတ်များ (vertices) သည် အရာဝတ္ထုများ (objects) နှင့် အကြောင်းအရာအားဖြင့် ဆက်စပ်နေကာ လားရာပြအနားများ (directed edges) သည် ထုတ်လုပ်ပေးသည့် မော်ဖစ်ဇင်များ (generating morphisms) နှင့် အကြောင်းအရာအားဖြင့် ဆက်စပ်နေသည်။ မည်သည့်အရာဝတ္ထုနှစ်ခုအတွက်မဆို ၎င်းတို့ကြားရှိ [[လမ်းကြောင်း|လားရာပြလမ်းကြောင်း]] (directed path) အတွဲတိုင်းသည် <math>\mathcal{C}</math> အတွင်း၌ တူညီသော ပေါင်းစပ်မော်ဖစ်ဇင် (composite morphism) ကို ရရှိစေပါက ထိုပုံကြမ်းသည် '''ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေသည်''' (commute) ဟုဆိုသည်။<ref>Barr and Wells (2002), pp. 5–12.</ref> ပုံစံတကျ (formally) ဆိုရသော် အညွှန်းကတ်တဂိုရီ (index category) <math>J</math> သည် <math>j, k \in \mathrm{ob}(J)</math> အားလုံးအတွက် <math>|\mathrm{Hom}_J(j, k)| \le 1</math> ကို ပြည့်စုံစေသည့် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ|ပါးလွှာသော ကတ်တဂိုရီ]] (thin category) ခေါ် ကြိုတင်အစဉ်ကျသော ကတ်တဂိုရီ (preorder category) တစ်ခုဖြစ်သည့် မည်သည့်ပုံကြမ်းမဆို ဖလှယ်ရဖြစ်သည် (commutative)။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ဖလှယ်ရပုံကြမ်း (commutative diagram) တိုင်းသည် [[အရင်းအမြစ်စု|အရင်းအမြစ်]] (domain) အဖြစ် ကြိုတင်အစဉ်ကျသော ကတ်တဂိုရီရှိသည့် [[ဖန်တာ]] (functor) တစ်ခုနှင့် အကြောင်းအရာအားဖြင့် ဆက်စပ်နေသည်။ အညွှန်းကတ်တဂိုရီများသည် ကြိုတင်အစဉ်ကျသော ကတ်တဂိုရီများ မဟုတ်သည့် ပုံကြမ်းများမှာမူ ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံရန် မလိုအပ်ပေ။ ဥပမာအားဖြင့် [[အန်ဒိုမော်ဖစ်ဇင်]] (endomorphism) <math>f : X \to X</math> တပ်ဆင်ထားသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုတည်း သို့မဟုတ် ကွဲပြားသော မော်ဖစ်ဇင်များ၏ မျဉ်းပြိုင်စုံတွဲ (parallel pair) <math>f, g : X \to Y</math> သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဖလှယ်ရဂုဏ်သတ္တိပြည့်စုံစေခြင်း မရှိပေ။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Adámek |first1=Jiří |last2=Herrlich |first2=Horst |last3=Strecker |first3=George E. |title=Abstract and Concrete Categories: The Joy of Cats |publisher=John Wiley & Sons |publication-place=New York |date=1990 |pages=120–135 |isbn=978-0-471-60922-3}} * {{Citation |last1=Barr |first1=Michael |last2=Wells |first2=Charles |title=Toposes, Triples and Theories |series=Reprints in Theory and Applications of Categories |volume=12 |publisher=TAC |date=2002 |pages=5–12 |isbn=978-0-387-96115-6}} * {{Citation |last1=Mac Lane |first1=Saunders |last2=Moerdijk |first2=Ieke |title=Sheaves in Geometry and Logic: A First Introduction to Topos Theory |series=Universitext |publisher=Springer-Verlag |publication-place=New York |date=1992 |pages=20–23 |isbn=978-0-387-97710-2}} * {{Citation |last1=May |first1=J. P. |title=A Concise Course in Algebraic Topology |series=Chicago Lectures in Mathematics |publisher=University of Chicago Press |publication-place=Chicago |date=1999 |page=16 |isbn=978-0-226-51183-2}} [[ကဏ္ဍ:ဖန်တာများ]] p8eqcrbgei9yam4gcldrxwy2rc4clbu 0 292977 1058322 2026-10-16T11:36:23Z Mkant00 135890 "[[အစုသီအိုရီ]] (set theory) တွင် '''အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု''' (indexed family) သို့မဟုတ် အတိုကောက်အားဖြင့် '''စုစည်းမှု''' (family) ဆိုသည်မှာ အညွှန်းအစု (index set) တစ..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058322 wikitext text/x-wiki [[အစုသီအိုရီ]] (set theory) တွင် '''အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု''' (indexed family) သို့မဟုတ် အတိုကောက်အားဖြင့် '''စုစည်းမှု''' (family) ဆိုသည်မှာ အညွှန်းအစု (index set) တစ်ခုနှင့် ဆက်စပ်ပေးထားသော သင်္ချာဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ (mathematical objects) ၏ စုစည်းမှု (collection) တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပုံစံတကျ (formally) ဆိုရသော် အညွှန်းတပ်စုစည်းမှုတစ်ခုသည် [[အရင်းအမြစ်စု]] (domain) အဖြစ် အညွှန်းအစုရှိပြီး [[ပစ်မှတ်စု]] (codomain) အတွင်း၌ အညွှန်းတပ်ထားသော အရာဝတ္ထုများ ပါဝင်သည့် [[ဖန်ရှင်]] (function) တစ်ခုဖြစ်သည်။ == ပုံစံတကျ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် (Formal Definition) == <math>I</math> နှင့် <math>X</math> တို့သည် [[အစု|အစုများ]] (sets) ဖြစ်ကြသည်ဟု ယူဆပါ။ <math>I</math> ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော <math>X</math> ၏ [[အစုဝင်|အစုဝင်များ]] (elements) ပါဝင်သည့် '''အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု''' (indexed family) ကို <math display="block">(x_i)_{i \in I}</math> ဟု သင်္ကေတပြုပြီး ၎င်းသည် အောက်ပါအတိုင်း သတ်မှတ်ထားသည့် [[ဖန်ရှင်]] (function) <math>f : I \to X</math> တစ်ခုဖြစ်သည်။ <math display="block">f(i) = x_i \quad \forall i \in I</math> အစု <math>I</math> ကို '''အညွှန်းအစု''' (index set) ဟုခေါ်ပြီး [[ပစ်မှတ်စု]] (codomain) ဖြစ်သည့် <math>X</math> ကို '''အညွှန်းတပ်ခံအစု''' (indexed set) ဟုခေါ်ဆိုကာ <math>x_i</math> ကို '''အညွှန်း <math>i</math> ၏ ကိန်းပိုင်း''' (term of index <math>i</math>) ဟုခေါ်သည်။<ref>Weisstein (2026).</ref> == စုစည်းမှုနှင့် ပုံရိပ်အစုတို့ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Family versus Image Set) == အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု (indexed family) <math>(x_i)_{i \in I}</math> တစ်ခုသည် အောက်ပါ [[ပုံရိပ်_နှင့်_မူလပုံရိပ်#ပုံရိပ်_(Image)|ပုံရိပ်အစု]] (image set) ကို သတ်မှတ်ပေးသည်။ <math display="block">\mathcal{X} = \{x_i : i \in I\} = f(I) \subseteq X</math> အညွှန်းတပ်စုစည်းမှုတစ်ခုသည် ၎င်း၏ ပုံရိပ်အစုနှင့် အခြေခံတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ အချက်သုံးချက်တွင် ကွဲပြားခြားနားသည်။ * '''အထပ်ထပ်ပါဝင်မှု''' (Multiplicity) အရ စုစည်းမှု (family) တစ်ခုသည် ကွဲပြားသော အညွှန်းများ (indices) သို့ သတ်မှတ်ပေးထားသည့် ထပ်တူညီသော အရာဝတ္ထုများ (objects) ကို ခွဲခြားသိမှတ်ပေးသည်။ အကယ်၍ <math>i \neq j</math> ဖြစ်သော်လည်း <math>x_i = x_j</math> ဖြစ်နေပါက ထို[[အစုဝင်]] (element) သည် စုစည်းမှုအတွင်း၌ ကွဲပြားသော အညွှန်းအမှတ်အသားများဖြင့် အကြိမ်များစွာ ပေါ်ထွက်လာသော်လည်း <math>\mathcal{X}</math> တွင်မူ ကွဲပြားသော အစုဝင်တစ်ခုစီသည် တစ်ကြိမ်သာ တိကျစွာ ပါဝင်သည်။ စုစည်းမှုတစ်ခုတွင် ထပ်နေသော အစုဝင်များ မပါဝင်ဘဲ ရှိနေရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ <math>f</math> သည် [[အင်ဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ခြင်း]] (injective) ပင်ဖြစ်သည်။ * '''[[အစုအရွယ်အစား]]''' (Cardinality) အရ ပုံရိပ်အစု၏ အစုအရွယ်အစားသည် အောက်ပါ မညီမျှခြင်း (inequality) ကို ပြည့်စုံစေသည်။ :<math display="block">|\mathcal{X}| \le |I|</math> :အကယ်၍ <math>f</math> သည် အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်ပါက <math>|\mathcal{X}| = |I|</math> ဖြစ်သည်။ အကယ်၍ <math>I</math> သည် [[အစု|အဆုံးရှိအစု]] (finite set) တစ်ခုဖြစ်ပါက ပြောင်းပြန်အဆို (converse) မှန်ကန်သော်လည်း <math>I</math> သည် အနန္တအစု (infinite set) တစ်ခုဖြစ်ပါက ထပ်တူညီသော အစုအရွယ်အစားရှိသည့် အစုများ (equinumerous sets) ပေါ်သို့ ပုံဖော်သည့် အင်ဂျက်တစ်မဖြစ်သော (non-injective) [[ဆာဂျက်တစ် ဖန်ရှင်|ဆာဂျက်ရှင်းများ]] (surjections) က သက်သေပြနေသည့်အတိုင်း အစုအရွယ်အစားချင်း တူညီခြင်းက အင်ဂျက်တစ်ဖြစ်မှု (injectivity) ကို မဖြစ်ပေါ်စေပါ။ *'''တည်ဆောက်ပုံကို ထိန်းသိမ်းခြင်း''' (Preservation of Structure) အရ အညွှန်းအစု (index set) <math>I</math> အပေါ်ရှိ မည်သည့် အက္ခရာသင်္ချာတည်ဆောက်ပုံ (algebraic structure)၊ တိုပေါ်လော်ဂျီဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံ (topological structure) သို့မဟုတ် ဆက်သွယ်ချက်ဆိုင်ရာတည်ဆောက်ပုံ (relational structure) မဆို စုစည်းမှု <math>(x_i)_{i \in I}</math> အပေါ်တွင် သက်ဆိုင်ရာ တည်ဆောက်ပုံ (structure) တစ်ခုကို လှုံ့ဆော်ဖြစ်ပေါ်စေသော်လည်း ပုံရိပ်အစု <math>\mathcal{X}</math> သည် မည်သည့် အညွှန်းအစီအစဉ် (index ordering) ကိုမျှ ထိန်းသိမ်းထားခြင်း မရှိပေ။ == အညွှန်းတပ်စုစည်းမှုပိုင်း (Indexed Subfamily) == အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု (indexed family) <math>(y_j)_{j \in J}</math> သည် <math>(x_i)_{i \in I}</math> ၏ '''အညွှန်းတပ်စုစည်းမှုပိုင်း''' (indexed subfamily) ဖြစ်ရန် လိုအပ်လုံလောက်သောအခြေအနေ (if and only if) မှာ အောက်ပါအချက်နှစ်ချက် ပြည့်စုံခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ * <math>J \subseteq I</math> ဖြစ်သည်။ * <math>j \in J</math> အားလုံးအတွက် <math>y_j = x_j</math> ဖြစ်သည်။ == ပုံမှန်ဥပမာများ (Canonical Examples) == * '''အစုဝင်အတွဲများ''' (Tuples) အနေဖြင့် <math>\mathbf{n} = \{1, 2, \ldots, n\}</math> ဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ <math>n</math>-ခုတွဲ (<math>n</math>-tuple) တစ်ခုသည် အညွှန်းအစု (index set) <math>\mathbf{n}</math> ဖြစ်သော အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု (indexed family) တစ်ခုဖြစ်သည်။ [[အစီအစဉ်ကျအတွဲ]] (ordered pair) တစ်ခုသည် <math>\mathbf{2} = \{1, 2\}</math> ဖြင့် အညွှန်းတပ်ထားသော 2-ခုတွဲ (2-tuple) တစ်ခုဖြစ်သည်။ * '''[[ကိန်းစဉ်|ကိန်းစဉ်များ]]''' (Sequences) အနေဖြင့် ကိန်းစဉ် (sequence) တစ်ခုသည် အညွှန်းအစုအဖြစ် [[သဘာဝကိန်း|သဘာဝကိန်းများ]] (natural numbers) ၏ [[အစု]] (set) <math>\mathbb{N}</math> ရှိသော အညွှန်းတပ်စုစည်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ * '''[[ကိန်းအုံ|ကိန်းအုံများ]]''' (Matrices) အနေဖြင့် <math>m \times n</math> ကိန်းအုံ (matrix) တစ်ခုသည် အညွှန်းအစုအဖြစ် [[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]] (Cartesian product) <math>\{1, \ldots, m\} \times \{1, \ldots, n\}</math> ရှိသော အညွှန်းတပ်စုစည်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ * '''ကွန်ရက်များ''' (Nets) အနေဖြင့် ကွန်ရက် (net) တစ်ခုသည် အညွှန်းအစုအဖြစ် လားရာပြအစု (directed set) တစ်ခုရှိသော အညွှန်းတပ်စုစည်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။<ref>Itô (1993), p. 384.</ref> == အညွှန်းတပ်စုစည်းမှုများအပေါ် တွက်ချက်မှုများ (Operations on Indexed Families) == <math>I</math> သည် [[အစု|အညွှန်းအစု]] (index set) တစ်ခုဖြစ်သည်ဟု ယူဆပါ။ * '''အညွှန်းတပ်ပေါင်းလဒ်''' (Indexed Sum) အနေဖြင့် [[ကိန်း|ကိန်းများ]] (numbers) ၏ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု (indexed family) <math>(a_i)_{i \in I}</math> တစ်ခုအတွက် ပေါင်းလဒ် (sum) ကို အောက်ပါအတိုင်း သင်္ကေတပြုသည်။ <math display="block">\sum_{i \in I} a_i</math> * '''အညွှန်းတပ်ပေါင်းစပ်စု''' (Indexed Union) နှင့် '''အညွှန်းတပ်ထပ်တူပိုင်းအစု''' (Indexed Intersection) အနေဖြင့် အစုများ (sets) ၏ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု <math>(A_i)_{i \in I}</math> တစ်ခုအတွက် ပေါင်းစပ်စု (union) နှင့် ထပ်တူပိုင်းအစု (intersection) တို့ကို အောက်ပါအတိုင်း အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ <math display="block">\bigcup_{i \in I} A_i = \{x : \exists i \in I, \, x \in A_i\}</math> <math display="block">\bigcap_{i \in I} A_i = \{x : \forall i \in I, \, x \in A_i\} \quad (\text{for } I \neq \emptyset)</math> * '''[[ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်]]''' (Cartesian Product) အနေဖြင့် အစုများ၏ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု <math>(X_i)_{i \in I}</math> တစ်ခုအတွက် ကာတီးရှန်း မြှောက်လဒ်သည် အောက်ပါ စုစည်းမှုများ (families) အားလုံး၏ အစုဖြစ်သည်။ <math display="block">\prod_{i \in I} X_i = \left\{ (x_i)_{i \in I} : x_i \in X_i \, \forall i \in I \right\}</math> == ကတ်တဂိုရီဆိုင်ရာ ယေဘုယျပြုထားခြင်း (Categorical Generalization) == [[အစု|အညွှန်းအစု]] (index set) <math>I</math> ကို မော်ဖစ်ဇင်များ (morphisms) တပ်ဆင်ပေးခြင်းဖြင့် အညွှန်းကတ်တဂိုရီ (index category) <math>J</math> တစ်ခုအဖြစ် ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီး [[ပစ်မှတ်စု]] (codomain) ကိုလည်း ကတ်တဂိုရီ (category) <math>\mathcal{C}</math> တစ်ခုအဖြစ် ယေဘုယျပြုလိုက်သည့်အခါ အညွှန်းတပ်စုစည်းမှု (indexed family) တစ်ခုသည် [[ကတ်တဂိုရီသီအိုရီ]] (category theory) ရှိ '''ပုံကြမ်း''' (diagram) တစ်ခုအဖြစ်သို့ ယေဘုယျပြု ပြောင်းလဲသွားပြီး ၎င်းကို [[ဖန်တာ|လားရာတူဖန်တာ]] (covariant functor) <math>D : J \to \mathcal{C}</math> တစ်ခုအဖြစ် ပုံစံတကျ (formally) အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်သည်။ == ကိုးကား (References) == * {{Citation |last1=Itô |first1=Kiyosi |title=Encyclopedic Dictionary of Mathematics |edition=2nd |publisher=MIT Press |publication-place=Cambridge, MA |date=1993 |page=384 |isbn=978-0-262-09026-1}} * {{Citation |last1=Weisstein |first1=Eric W. |title=Family |publisher=MathWorld--A Wolfram Web Resource |url=https://mathworld.wolfram.com/Family.html |access-date=14 January 2026}} [[ကဏ္ဍ:အစုသီအိုရီ]] g5j3l0xzv7u2w7xffnr5ku5vfzf5lh8 10 292978 1058327 2026-10-16T11:45:11Z ခင်မောင်မောင်လွင် 40414 "<includeonly>{{#tag:graph| { "version": 2, "width": {{{width|500}}}, "height": {{{height|400}}}, "signals": [ { "name": "init_years", "init": 7 }, { "name": "gapHeight", "init": 26 }, { // Hide overview if total height is too small "name": "showOverview", "init": {"expr": "{{#if: {{{hideoverview|}}} |..." အစချီသော စာလုံးတို့နှင့် စာမျက်နှာကို ဖန်တီးလိုက်သည် 1058327 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#tag:graph| { "version": 2, "width": {{{width|500}}}, "height": {{{height|400}}}, "signals": [ { "name": "init_years", "init": 7 }, { "name": "gapHeight", "init": 26 }, { // Hide overview if total height is too small "name": "showOverview", "init": {"expr": "{{#if: {{{hideoverview|}}} | false | true }} {{!}}{{!}} height < (gapHeight + 100)" } }, { "name": "overviewHeight", "init": {"expr": "showOverview ? 40 : 0" } }, { "name": "detailHeight", "init": {"expr": "height - (showOverview ? overviewHeight + gapHeight : 0)" } }, { "name": "overviewYPos", "init": {"expr": "height - overviewHeight" } }, { "name": "brush_start", "init": {"expr": "datetime(year(now())-init_years, month(now()))"}, "streams": [{ "type": "@overview:mousedown, @overview:touchstart", "expr": "clamp(eventX(), 0, width)", "scale": {"name": "xOverview", "invert": true} }] }, { "name": "brush_end", "init": {"expr": "datetime(year(now()), month(now()))"}, "streams": [{ "type": "@overview:mousedown, [@overview:mousedown, window:mouseup] > window:mousemove, @overview:mouseup, @overview:touchstart, [@overview:touchstart, window:touchend] > window:touchmove, @overview:touchend", "expr": "clamp(eventX(), 0, width)", "scale": {"name": "xOverview", "invert": true} }] }, { "name": "min_date", "init": {"expr": "datetime(year(now())-init_years, month(now()))"}, "expr": "time(brush_start) === time(brush_end) ? datetime(year(brush_start)-init_years/2, month(brush_start)) : min(brush_start, brush_end)" }, { "name": "max_date", "init": {"expr": "datetime(year(now()), month(now()))"}, "expr": "time(brush_start) === time(brush_end) ? datetime(year(brush_start)+init_years/2, month(brush_start)) : max(brush_start, brush_end)" }, { "name": "barwidth", "init": {"expr": "max(1, (width / (1+12*(year(max_date)-year(min_date))+month(max_date)-month(min_date)) - 2))"}, "expr": "max(1, (width / (1+12*(year(max_date)-year(min_date))+month(max_date)-month(min_date)) - 2))" }, { "name": "tooltip", "init": {"expr": "{x: 0, y: 0, datum: false }"}, "streams": [ {"type": "@detailBar:mouseout, @overview:touchstart", "expr": "{x: 0, y: 0, datum: false }" }, {"type": "@detailBar:mouseover, @detailBar:touchstart", "expr": "{x: eventX(), y: eventY(), datum: eventItem().datum}" } ] }, { "name": "isMetric", "init": {{#if:{{{imperial|}}}|false|true}}, "streams": [{"type": "@metricIndicator:click", "expr": "!isMetric"}] }, { "name": "degrees", "init": {"expr": "if(isMetric,'°C','°F')"}, "expr": "if(isMetric,'°C','°F')" }, { "name": "len", "init": {"expr": "if(isMetric,'mm','inches')"}, "expr": "if(isMetric,'mm','inches')" }, ], "data": [{ "name": "table", "url": "tabular:///{{{table}}}", "format": {"type": "json", "property": "data", "parse": {"date": "date:'%Y-%m'"} }, "transform": [ {"type": "filter", "test": "datum.avgLowTemp != null && datum.avgHighTemp != null"}, {"type": "formula", "field": "avgInC", "expr": "(datum.avgHighTemp+datum.avgLowTemp)/2"}, {"type": "formula", "field": "tempHigh", "expr": "if(isMetric,datum.avgHighTemp,datum.avgHighTemp*9/5+32)"}, {"type": "formula", "field": "tempLow", "expr": "if(isMetric,datum.avgLowTemp,datum.avgLowTemp*9/5+32)"}, ] },{ "name": "stats", "source": "table", "transform": [{"type": "aggregate", "summarize": [ {"field": "tempHigh", "ops": "max"}, {"field": "tempLow", "ops": "min"} ]}] },{ "name": "dummyOneValue", "values": [{}] }], "scales": [{ "name": "xOverview", "type": "time", "range": "width", "domain": {"data": "table", "field": "date"} },{ "name": "yOverview", "type": "linear", "rangeMin": {"signal": "overviewHeight"}, "nice": true, "domainMax": {"data": "stats", "field": "max_tempHigh"}, "domainMin": {"data": "stats", "field": "min_tempLow"} },{ "name": "xDetail", "type": "time", "range": "width", "domainMin": {"signal": "min_date"}, "domainMax": {"signal": "max_date"} },{ "name": "yDetail", "type": "linear", "rangeMin": {"signal": "detailHeight"}, "nice": true, "domainMax": {"data": "stats", "field": "max_tempHigh"}, "domainMin": {"data": "stats", "field": "min_tempLow"} },{ "name": "c", "type": "linear", "domain": [0, 5.2,7.3,9.4,11.5,13.6,15.7,17.8,19.9,22.0,24.1], "range": ["#313695", "#4575b4", "#74add1", "#abd9e9", "#e0f3f8", "#ffffbf", "#fee090", "#fdae61", "#f46d43", "#d73027", "#a50026"], "zero": false }], "marks": [ { "name": "metricIndicator", "type": "text", "properties": { "update": { "x": {"value": -46}, "y": {"value": 5}, "text": {"signal": "degrees"}, "fill": {"value": "#00f"}, "fontSize": {"value": 16}, "fontWeight": {"value": "bold"} } } }, { "type": "group", "name": "detail", "properties": { "enter": { "height": {"signal": "detailHeight"}, "width": {"signal": "width"} } }, "axes": [{ "type": "x", "name":"blah", "scale": "xDetail", "ticks": 5 },{ "type": "y", "scale": "yDetail", "title": "Temperature", "grid": true, "layer": "back", "properties": { "axis": { "stroke": {"value": "#fff"}, "strokeWidth": {"value": 0} } } }], "marks": [{ "type": "rule", "properties": { "enter": { "y": {"scale": "yDetail", "value": 0}, "x": {"value": 0}, "x2": {"signal": "width"}, "stroke": {"value": "#313695"}, "strokeWidth": {"value": 2}, "strokeDash": {"value": [8]} } } },{ "type": "group", "properties": { "enter": { "height": {"field": {"group": "height"} }, "width": {"field": {"group": "width"} }, "clip": {"value": true} } }, "marks": [{ "type": "rect", "name": "detailBar", "from": {"data": "table"}, "properties": { "update": { "x": {"scale": "xDetail", "field": "date"}, "width": {"signal": "barwidth"}, "y": {"scale": "yDetail", "field": "tempLow"}, "y2": {"scale": "yDetail", "field": "tempHigh"}, "stroke": {"scale": "c", "field": "avgInC"}, "fill": {"scale": "c", "field": "avgInC"}, "fillOpacity": {"value": 0.4}, "strokeWidth": {"value": 1.5} } } }] }] }, { "type": "group", "name": "overview", "from": { "data": "dummyOneValue", "transform": [{"type": "filter", "test": "showOverview"}] }, "properties": { "enter": { "x": {"value": 0}, "y": {"signal": "overviewYPos"}, "height": {"signal": "overviewHeight"}, "width": {"signal": "width"}, "fill": {"value": "transparent"} } }, "axes": [{ "type": "x", "scale": "xOverview", "ticks": 5, "title": "Year selector" }], "marks": [{ "type": "rect", "from": { "data": "table" }, "properties": { "update": { "x": {"scale": "xOverview", "field": "date"}, "y": {"scale": "yOverview", "field": "tempLow"}, "y2": {"scale": "yOverview", "field": "tempHigh"}, "stroke": {"scale": "c", "field": "avgInC"}, "strokeWidth": {"value": 1} } } },{ "type": "rect", "properties": { "enter": { "y": {"value": 0}, "height": {"signal": "overviewHeight"}, "fill": {"value": "#333"}, "fillOpacity": {"value": 0.3} }, "update": { "x": {"scale": "xOverview", "signal": "min_date"}, "x2": {"scale": "xOverview", "signal": "max_date"} } } }] }, { "type": "group", "from": { "data": "dummyOneValue", "transform": [ {"type": "filter", "test": "tooltip.datum"}, {"type": "formula", "field": "offsetX", "expr": "5"}, {"type": "formula", "field": "offsetY", "expr": "30"}, {"type": "formula", "field": "tipWidth", "expr": "200"}, {"type": "formula", "field": "tipHeight", "expr": "80"}, {"type": "formula", "field": "alignLeft", "expr": "tooltip.x > width - datum.offsetX - datum.tipWidth"}, {"type": "formula", "field": "alignTop", "expr": "tooltip.y > height - datum.offsetY - datum.tipHeight"}, {"type": "formula", "field": "x", "expr": "max(0, tooltip.x + (datum.alignLeft ? -datum.offsetX-datum.tipWidth : datum.offsetX ))"}, {"type": "formula", "field": "y", "expr": "tooltip.y + (datum.alignTop ? -1 : 1) * datum.offsetY"}, ] }, "properties": { "update": { "x": {"field": "x" }, "y": {"field": "y" }, "width": {"field": "tipWidth" }, "height": {"field": "tipHeight" }, "fill": {"value": "#fff"}, "fillOpacity": {"value": 0.85}, "stroke": {"value": "#aaa"}, "strokeWidth": {"value": 0.5} } }, "marks": [ { "type": "text", "properties": { "update": { "x": {"value": 6}, "y": {"value": 14}, "text": {"template": "\u007b{tooltip.datum.date{{!}}time:'%B %Y'}\u007d"}, "fill": {"value": "black"}, "fontWeight": {"value": "bold"} } } }, { "type": "text", "properties": { "update": { "x": {"value": 6}, "y": {"value": 29}, "text": {"template": "monthly min/max: \u007b{tooltip.datum.lowTemp{{!}}number:'.1f'}\u007d / \u007b{tooltip.datum.highTemp{{!}}number:'.1f'}\u007d \u007b{degrees}\u007d"}, "fill": {"value": "black"}, } } }, { "type": "text", "properties": { "update": { "x": {"value": 6}, "y": {"value": 44}, "text": {"template": "average low/high: \u007b{tooltip.datum.tempLow{{!}}number:'.1f'}\u007d / \u007b{tooltip.datum.tempHigh{{!}}number:'.1f'}\u007d \u007b{degrees}\u007d"}, "fill": {"value": "black"}, } } }, { "type": "text", "properties": { "update": { "x": {"value": 6}, "y": {"value": 59}, "text": {"template": "precipitation days / \u007b{len}\u007d: \u007b{tooltip.datum.precipDays{{!}}number:'.1f'}\u007d / \u007b{tooltip.datum.precip{{!}}number:'.1f'}\u007d"}, "fill": {"value": "black"}, } } }, { "type": "text", "properties": { "update": { "x": {"value": 6}, "y": {"value": 74}, "text": {"template": "snow days / total \u007b{len}\u007d: \u007b{tooltip.datum.snowfallDays{{!}}number:'.1f'}\u007d / \u007b{tooltip.datum.snowfall{{!}}number:'.1f'}\u007d"}, "fill": {"value": "black"}, } } } ] } {{#if:{{{title|}}}| // Draw title at the top of the graph , { "type": "text", "properties": { "enter": { "x": {"signal": "width", "mult": 0.5, "offset": 30}, "y": {"value": -15}, "text": {"value": "{{{title}}}"}, "fontWeight": {"value": "bold"}, "align": {"value": "center"}, "baseline": {"value": "bottom"}, "fill": {"value": "#000"} } } } }} ] } |mode=interactive}} <small>See or edit [[commons:data:{{{table}}}|raw graph data]].</small></includeonly><noinclude>{{doc}}</noinclude> c8mivhuh65firdp7yyw4cfas501osf7